Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 849

Initiatiefnota van het lid Hijink over het
Zorgbuurthuis

Nr. 5

BRIEF VAN HET LID HIJINK
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 september 2018
De Minister van VWS heeft in zijn brief van 26 maart 2018 gereageerd op
de initiatiefnota van het lid Marijnissen over het Zorgbuurthuis. Op
18 april van dit jaar bent u geïnformeerd dat het lid Hijink de verdere
verdediging van dit plan op zich zal nemen.
Met belangstelling heeft de indiener kennis genomen van de reactie van
de Minister. Graag maakt de indiener van de gelegenheid gebruik om te
reageren op de reactie van de Minister op de eerste vijf beslispunten van
de nota.
Inleiding
Met het sluiten van de verzorgingshuizen is er een leemte ontstaan in de
huisvesting van en zorg voor ouderen. Veel ouderen willen zo lang
mogelijk thuis wonen, maar niet koste van alles. Bij veel ouderen ontstaat
op een bepaald moment thuis het gevoel van onveiligheid. De angst om
te vallen groeit, mensen worden eenzaam of de thuiszorg komt zo vaak
langs dat het eigen huis een inloophuis wordt. In die situaties verlangen
veel mensen naar een beschermde plek om te wonen. Om onder de
mensen te zijn, om snel hulp te kunnen oproepen en om voorzieningen en
zorg nabij te hebben.
Allereerst is het goed om duidelijk te maken dat de voorstellen uit de
initiatiefnota om te komen tot de bouw van meer Zorgbuurthuizen geen
blauwdruk voor de hele sector betreffen. In de grote steden zal de
behoefte aan kleinschalige zorgbuurthuizen anders worden ingevuld dan
op het platteland. Lokaal kunnen woon- en zorgwensen verschillen; het
Zorgbuurthuis is juist bedoeld om in die verschillen in zorg- en woonwensen te voorzien.

kst-34849-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 849, nr. 5

1

Het is goed nieuws dat de Minister is zijn actielijn Wonen en Zorg
voorstellen doet die in lijn zijn met enkele van de voorstellen die in de
initiatiefnota van de SP worden gedaan. Deze voorstellen passen in de
doelstellingen die ook het voorstel voor Zorgbuurthuizen nastreeft,
namelijk het organiseren van kleinschalige zorg in de buurt en het creëren
van een nieuwe woonvorm tussen thuis en het verpleeghuis in. Het idee
van het Zorgbuurthuis is daarmee een concreet alternatief voor ouderen
die niet nu meer terecht kunnen in het verzorgingshuis.
Op verschillende plekken in het land zijn al kleinschalige initiatieven
verwezenlijkt waar mensen zich thuis voelen, waar bureaucratie en
overheid minimaal zijn en waar voldoende tijd en ruimte is om de zorg te
verlenen die nodig is. Tegelijk lopen bestuurders en zorgverleners in deze
initiatieven ook tegen dezelfde problemen aan. Nu ouderen met een lichte
zorgvraag niet meer terecht kunnen in een vanuit de Wet langdurige zorg
gefinancierde instelling is de zorg geïntensiveerd en is er geen ruimte
meer voor ouderen die wel veilig en gezellig willen wonen maar die (nog)
geen intensieve zorg nodig hebben. Deze ouderen wonen (vrijwillig of
noodgedwongen) zo lang mogelijk thuis.
Beslispunt 1 & 2
1. Financiering van Zorgbuurthuizen wordt niet versnipperd door drie
wetten (Zvw, Wlz, Wmo). Dit leidt tot (onnodige) bureaucratie en dus
(onnodige) kosten. Zorgbuurthuizen worden gefinancierd vanuit de
Wlz. Hiermee hoeft de zorg niet meer vanuit drie bureaucratische
geldpotjes te komen en ouderen krijgen hiermee een recht op zorg die
zij nodig hebben. Zorgbuurthuizen komen onder toezicht te staan van
de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd. Samen met zorgverleners en bewoners wordt er een verantwoordingssystematiek opgesteld
die de zorg zo min mogelijk belast, geen onnodige bureaucratie met
zich meebrengt, en die informatie oplevert die ten goede komt van de
dagelijkse praktijk van de zorgverleners en de bewoners.
2. Zorgbuurthuizen ontvangen geld op basis van groepsgrootte en een
bindende personeelsbezettingsnorm. Zorgbuurthuizen krijgen de
budgetten direct om te voorkomen dat er geld blijft hangen.
Wat beoogd wordt met deze voorstellen is om de ontwikkeling van
Zorgbuurthuizen niet te versnipperen over de Zvw, Wlz en Wmo. Dit zal
leiden tot onnodige bureaucratie en dus onnodige kosten. Denk hierbij
aan situaties waarin ouderen met een beperkte zorgbehoefte in een
Zorgbuurthuis alsnog huishoudelijke ondersteuning of Zvw gefinancierde
wijkverpleging zouden moeten aanvragen, terwijl elders in het gebouw
Wlz-zorg reeds geleverd wordt. Als tussenvariant kan overwogen worden
om het voor zorginstellingen makkelijker te maken om verschillende
geldstromen te bundelen en zorginstellingen de vrijheid te gunnen om in
overleg met gemeenten, zorgkantoren en zorgverzekeraars tot eenvoudige
en gemeenschappelijke verantwoording van besteedde middelen te
komen.
De Minister stelt terecht dat de SP uitbreiding wenst van de groep
ouderen die toegang krijgt tot Wlz-gefinancierde instellingen zoals het
Zorgbuurthuis. Indiener meent dat een dergelijke stap noodzakelijk is om
tegemoet te komen aan de grote groep ouderen die niet langer thuis
wenst te wonen maar die niet in aanmerking komt voor intensieve
instellingszorg. Recente cijfers laten zien dat zorg aan huis niet per
definitie beter, effectiever en goedkoper is dan zorg in een instelling.
Toegang tot een Wlz-gefinancierde instelling, zoals het Zorgbuurthuis,
hoeft dan ook niet duurder te zijn zolang ouderen een redelijke bijdrage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 849, nr. 5

2

betalen in de woon- en verblijfslasten. Naar behoefte kan vervolgens in de
groeiende zorgbehoefte worden voorzien.
De Minister concludeert onterecht dat het voorstel van zorgbuurthuizen
uit zou gaan van persoonsvolgende zorg, zoals hier op dit moment mee
geëxperimenteerd wordt in Rotterdam en Limburg. Aansluiting wordt
gezorgd bij de huidige systematiek van zorgzwaartepakketten of zorgprofielen.
Beslispunt 3
3. Om in een Zorgbuurthuis te kunnen wonen of om gebruik te maken
van dagbesteding en activiteiten wordt niet geïndiceerd door het
Centrum Indicatiestelling Zorg of door gemeenten. De indicatiestelling
wordt gedaan door zorgverleners die alle kennis en kunde hebben om
te oordelen wat iemand nodig heeft aan zorg en ondersteuning.
Indiener vertrouwt de zorgverleners. Dit kan de wijkverpleegkundige
zijn of een zorgverlener vanuit het Zorgbuurthuis die hiervoor opgeleid
is. Hierdoor is geborgd dat de indicatie zonder (onnodige) bureaucratie
snel gesteld wordt.
In zijn reactie stelt de Minister dat een dergelijk besluit gevolgen zou
kunnen hebben voor de gehele Wlz. Het klopt dat hier inderdaad een
politiek meningsverschil bestaat tussen de visie van de Minister en de
visie van de SP-fractie. Het zijn juist de zorgverleners zelf die alle kennis
en expertise in huis hebben om in te schatten welke zorg er nodig is. Zo is
op dit moment vooruitgang te zien nu wijkverpleegkundigen de behoefte
aan wijkverpleging indiceren. Indiener ziet juist een grotere rol weggelegd
voor professionals die de indicaties stellen. Het Centrum Indicatiestelling
Zorg (CIZ) zou vervolgens een controlerende functie kunnen vervullen
waarbij steekproefsgewijs en op basis van vergelijkingen controles
worden uitgevoerd. Een andere invulling kan zijn dat voor de toegang tot
Zorgbuurthuizen vooralsnog het CIZ de indicatie verzorgt.
Beslispunt 4 & 5
4. Voor het opstarten van een Zorgbuurthuis moet een onderbouwd plan
worden aangeleverd bij een team van professionals, het Zorgbuurthuis
Ondersteuningsteam, ter verkrijging van financiering. Initiatiefnemers
worden door dit team actief ondersteund en begeleid om barrières in
bijvoorbeeld regelgeving weg te nemen en Zorgbuurthuizen op te
zetten. Dit team bestaat uit mensen die vanuit verschillende disciplines
(zorgverleners, bouwkunde, wetenschap, financiën, gemeenten) werkt
onder toezicht van het Ministerie van VWS.
5. Met het ontwikkelen en beheren van het vastgoed van zorgorganisaties zijn grote belangen gemoeid. Woningcorporaties nemen deze taak
op zich, waarbij wordt uitgesloten dat het beleggingsobjecten worden
van de vastgoedsector. Bouw door de vrije sector wordt uitgesloten.
Het college bouw zorginstellingen, dat in 2010 werd ontmanteld, krijgt
zijn taken weer terug om vastgoedplannen te beoordelen volgens de
doelen van de Zorgbuurthuizen, doet dit in samenspraak met het
Zorgbuurthuis Ondersteuningsteam, en hanteert hierbij een korte
doorlooptijd om onnodige vertraging te voorkomen. Er komt een
garantstelling vanuit de overheid voor de bouwkosten wat leidt tot
lage kosten van mogelijke leningen voor de investering. Het voormalige college sanering zorginstellingen, nu onderdeel van de NZa,
beoordeelt of er geen verkeerde handel plaatsvindt (bijvoorbeeld door
te lage verkoop- of te hoge koopprijzen). Bovenstaande punten
vereisen een andere manier van inrichten van ons zorgsysteem. Een
manier zonder bureaucratie, waarbij de professionals die de zorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 849, nr. 5

3

verlenen vertrouwen, zeggenschap en verantwoordelijkheid krijgen.
Waarbij de zorg voor de mensen centraal staat en niet het geld, juist
omdat we vertrouwen hebben in de zorgverleners die dagelijks de zorg
verlenen. Door deze veranderingen gaat meer geld naar zorg, zonder
dat daardoor de kosten omhoog gaan.
De SP is verheugd dat in de actielijn Wonen en Zorg drie voorstellen uit
het initiatief van de indiener zijn overgenomen. Zo richt de Minister een
ondersteuningsteam in die gemeenten gaat ondersteunen en wordt
gekeken naar knelpunten die om een landelijke oplossing vragen. Dit raakt
zeer aan het voorstel voor het «Zorgbuurthuis ondersteuningsteam» die
de SP in gedachte had om initiatiefnemers te ondersteunen en knelpunten
weg te nemen. Het voorstel van de SP is dan ook om de benodigde
ondersteuning en het wegnemen van onnodige barrières te laten
geschieden door het door de Minister aangekondigde ondersteuningsteam.
Ook de innovatieregeling die de Minister wenst in te voeren is vergelijkbaar met de opstartsubsidie die de SP-fractie in gedachte heeft
genomen. Voorts lijkt het kennisprogramma ook op het voorliggende
voorstel om naast het opzetten van kleinschalige woonvormen ook kennis
te inventariseren en te kijken waar precies de knelpunten zitten.
In de reactie van de Minister op beslispunt 5 schrijft Minister dat heroprichting van het college bouw zorginstellingen tot extra eisen en verantwoordingslast zou kunnen leiden. Indiener erkent dat dit risico aanwezig is
en ziet uit naar bruikbare alternatieve manieren om de bouw van Zorgbuurthuizen actiever te stimuleren. Hierover gaat de indiener graag met
de Tweede Kamer en de Minister in discussie. Voor de indiener staat vast
dat de realisatie van meer Zorgbuurthuizen niet op deze technische
invulling van de huisvesting vast hoeft te lopen.
Indiener kijkt uit naar een constructief en goed debat.
Hijink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 849, nr. 5

4