Aan de orde is het spoeddebat over de glossy Gerda.
De voorzitter: De spreektijd is, zoals u weet, drie
minuten per fractie.
©

komstig zijn eigen voorschriften, dat overheidscommunicatie over beleid en organisatie dient te gaan en expliciet
niet gericht mag zijn op persoonlijke imagebuilding van
bewindspersonen en andere overheidsfunctionarissen? Is
de minister-president het met het hoofdredactioneel
commentaar van NRC Handelsblad eens: ″Verburg toont
weinig achting voor kiezer met dure ijdeltuiterij.″ Welke
consequentie zou de minister-president hieraan willen
verbinden?

Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Dit jaar start de
CDA-campagne wel heel vroeg met het glossymagazine
met de veelbelovende naam Gerda. De lezeressen van
Flair, Libelle en Margriet zullen een gelamineerd beeld op
de deurmat vinden over onze natuur, ons voedsel en
onze landbouw. Europees partijgenoot Berlusconi heeft
het bij mijn weten zo bont nog niet durven maken.
Wij moeten volledige duidelijkheid hebben over elke
eurocent die intern en extern aan de glossy en de
bijbehorende website gespendeerd is. Dan bedoel ik ook
de uren van de medewerkers die eraan besteed zijn. De
brief die wij van de minister hebben ontvangen, volstaat
niet, omdat daarin duidelijke specificaties ontbreken en
onduidelijk blijft welke interne kosten van het ministerie
zelf aan het project zouden moeten worden toegerekend.
Ik wil van de minister een specificatie van alle gemaakte
kosten.
Overheidscommunicatie dient over beleid en
organisatie te gaan en wordt niet gericht op persoonlijke
imagebuilding van bewindspersonen, zo staat in de code.
Een snelle blik in de glossy bewijst dat deze regels met
voeten zijn getreden. Dan heb ik het niet alleen over de
foto’s. Pierre Wind wordt voluit gelukkig van deze
CDA-minister. Haar medewerkers staan versteld van de
werklust van de minister: hoe doet ze het? De minister is
de minister van leven, nuchterheid en verhalen. Bisschop
Hurkmans krijgt een podium om te spreken over zijn
geloof en om de betrokkenen bij de Q-koortsepidemie bij
God aan te bevelen in zijn gebed. Dat hoort niet thuis in
overheidscommunicatie.
Wat doet de disclaimer aan het eind van het blad?
Daarin wordt aangegeven dat: ″De inhoud van Gerda
weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs de mening van het
ministerie.″ Wiens mening dan, aangezien de glossy
onder hoofdredactie staat van de minister?
Als de minister schrijft in haar brief aan de Kamer, het
verkeerd te hebben ingeschat en daarmee aangeeft dat
zij het met de kennis van nu anders aangepakt zou
hebben, is dat niet toereikend. Welke rol heeft de
minister eigenlijk zelf gespeeld in het egomane project?
Welke consequenties verbindt de minister aan haar eigen
verkeerde inschattingen op kosten van de belastingbetaler? Daarom heb ik de volgende vragen aan de minister.
Voelt de minister zich niet bezwaard om in verkiezingstijd
campagne te voeren op kosten van de belastingbetaler?
Is distributie of een deel van de distributie nog tegen te
houden zo de Kamer dit zou willen? Waarom heeft de
minister de Kamer geen toestemming gevraagd voor
deze vorm van beleids- en persoonsverheerlijking uit
publieke middelen die lijnrecht in strijd is met de
uitgangspunten voor overheidscommunicatie? Is de
minister bereid de rekening voor de uitgaven alsnog neer
te leggen bij de CDA-campagnecommissie?
Graag hoor ik ook van de minister-president wat hij
van deze uitgaven vindt, als hij ervan wist. Waarom heeft
hij de publicatie niet tegengehouden? Ik neem immers
aan dat hij als geen ander op de hoogte is van zijn eigen
communicatievoorschriften. Vindt de minister overeen-

De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. IJdelheid is des
duivels oorkussen. Nu is elke politicus wel een beetje
ijdel, maar niet op kosten van de zaak. En dat is nu het
grote probleem met de egoglossy van de minister. Het
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit wil
zijn bekendheid in Nederland vergroten. Eind september
verscheen de publicatie LNV-beleid in 2010. Daarin kwam
ook een corporate brochure van het ministerie ter sprake.
De directeur communicatie van het ministerie zei in zijn
begeleidende brief: die brochure gaat niet in op wat we
doen, maar op wie we zijn. Dat is dus in tegenspraak met
de richtlijnen van het ministerie van Algemene Zaken.
Daarin staat immers: overheidscommunicatie dient over
beleid en organisatie te gaan en wordt niet gericht op
persoonlijke imagebuilding van bewindspersonen.
Mijn eerste vraag aan de minister-president en aan de
minister is dus: is hier geen sprake van imagebuilding
door de minister van LNV? Ik vraag de ministerpresident: is het idee om een glossy te maken vooraf
besproken binnen of buiten de ministerraad? Een vlugge
teloefening leert ons dat in het blad Gerda ongeveer 50
keer de naam Gerda wordt genoemd, en maar op 12

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Glossy Gerda

©
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Het ministerie van
Landbouw bestaat 75 jaar. Gefeliciteerd. In plaats van dat
alle ambtenaren een biertje of een bloemetje krijgen,
krijgt de minister haar eigen blaadje, de minister. De
minister? De nog net niet vertrokken demissionair
minister van een gevallen kabinet bedoel ik. Zij schrijft
een blaadje vol over zichzelf en over hoe goed het
allemaal wel niet gaat met de landbouw onder haar als
minister. Geen woord over armoede op het platteland,
geen woord over de 50 boerenbedrijven die elke week
het bijltje erbij neer moeten gooien.
Gerda is natuurlijk zelf de hoofdredacteur. Sterker nog:
″De inhoud van Gerda weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs de mening van het ministerie″, zo staat er te lezen in
het colofon. Dan is het mij wel duidelijk; Gerda schreef
het blaadje ter promotie van het CDA. De lancering, zo
precies aan het begin van de verkiezingscampagne voor
de Tweede Kamerverkiezingen is ook super gekozen.
Mijn complimenten daarvoor. En laat ik eerlijk zijn, ik gun
iedereen zijn eigen glossy. Geen probleem. Ik zit echter
nog wel met een paar vragen. Krijgen we straks ook een
″Jack″, om te vieren dat de straaljagers 75 jaar bestaan?
Misschien krijgen we wel een ″JP″. Graag een reactie van
de minister-president daarop. Ik weet dat de campagnekas van het CDA nooit vol genoeg is, maar om nu een
graai in de staatskas te doen om een glossy te maken ter
meerdere eer en glorie van het CDA, dat kan echt niet.
Mevrouw de minister, regelt u nu even dat de kosten van
de Gerda worden betaald door het CDA.
©

62-5440

Van der Ham
plekken het ministerie van LNV. Ik vraag me dan ook af
of de minister vindt dat dit blad meer over haar gaat dan
over het ministerie. Zojuist werd ook al opgemerkt dat in
de colofon staat: ″De inhoud van Gerda weerspiegelt niet
noodzakelijkerwijs de mening van het ministerie.″ Dat is
ook weer in tegenspraak met de richtlijnen voor
overheidscommunicatie van het ministerie van Algemene
Zaken. Het blaadje is bedoeld als jubileumuitgave, maar
er staan vrijwel alleen items in over beleidsvoorstellen
van nu. Er staan veel foto’s in van de minister, maar
geen van haar ministerie.
Tot slot sta ik nog even stil bij de kosten. De minister
had het in haar brief over € 405.000, maar het is wel erg
toevallig dat uit deze brief blijkt dat de drukkosten nét
€ 3000 onder de Europese aanbestedingsnormen vallen.
Waren de kosten vooraf lager geraamd of heeft er wel
een aanbesteding plaatsgevonden voor het drukken? Is
die post binnen de Europese aanbestedingsregels
gegund? Vindt de minister-president dat het betalen van
bladen om de glossy mee te nemen vergelijkbaar is met
de coproducties met de uitgever? Zo ja, is dat dan niet
weer in tegenspraak met de regels van AZ? Dit jaar
hebben veel groene organisaties te horen gekregen dat
hun subsidieverzoeken niet kunnen worden gehonoreerd
vanwege de bezuinigingen. Daarom vraag ik tot slot: wat
is de totale omvang van het budget dat het ministerie
van LNV dit jaar inzet voor communicatie over zichzelf en
hoeveel is daar het afgelopen jaar op bezuinigd?
Wij willen graag dat de minister en de ministerpresident een duidelijk signaal afgeven over de manier
waarop ze hiermee willen omgaan, dat de bladen die
nog niet zijn uitgedeeld worden teruggetrokken en dat er
een goede regeling komt waarmee dit op een goede
manier wordt gefinancierd. We vinden dit namelijk echt
een enorme overheidsblunder, een communicatieblunder
van het minister van LNV, die niet in deze tijden past. Wij
hopen op een bevredigend antwoord in eerste termijn
van de minister.
©

inhoud van Gerda niet noodzakelijkerwijs de mening van
het ministerie weerspiegelt? Graag krijg ik daar
duidelijkheid over.
Ik heb vervolgens enkele vragen voor de ministerpresident die als minister van Algemene Zaken fungeert
wat betreft het communicatiebeleid dat het kabinet
zichzelf heeft opgelegd.
Ten eerste. Hoe verhoudt de Gerda zich tot het
hoofddoel van de communicatie van de rijksoverheid om
te voldoen aan het recht van de burger op communicatie
met en informatie van de rijksoverheid en het ondersteunen van goed democratisch bestuur?
Ten tweede. Hoe verhoudt de Gerda zich tot punt 3
van de uitgangspunten voor overheidscommunicatie,
namelijk dat communicatie van de rijksoverheid altijd
gericht is op de inhoud van het beleid en dat bewindspersonen zelf terughoudendheid zullen betrachten als
sprake is van het gebruik van eigen media en producties
van derden waaraan door de overheid wordt meebetaald?
Ten derde. Heeft de voorlichtingsraad de Gerda op dit
punt getoetst zoals is voorgeschreven in de uitgangspunten overheidscommunicatie?
Ten vierde. Hoe verhoudt de Gerda zich tot de
opmerking dat overheidscommunicatie over beleid en
organisatie dient te gaan en niet wordt gericht op
persoonlijke imagebuilding van bewindspersonen en
andere overheidsfunctionarissen, die ter verduidelijking
bij uitgangspunt 3 wordt gemaakt?
Ten vijfde. Hoe verhoudt de distributie van de Gerda
via Margriet, Libelle en Flair zich tot het uitgangspunt dat
bewindspersonen nimmer optreden in coproducties?
Ten zesde. Hoe verhoudt zich de opmerking in de
Gerda dat de inhoud van de Gerda niet noodzakelijkerwijs de mening van het ministerie weerspiegelt, tot
uitgangspunt 8?
Ten zevende. Hoe verhoudt de Gerda zich tot
uitgangspunt 11 dat de communicatie van de rijksoverheid niet wordt vervlochten met partijpolitieke belangen
en dat ook de schijn van vermenging wordt vermeden?
Ten slotte. Hoe verhoudt de Gerda zich tot de
verplichting die is opgenomen in de stijlgids voor
websites van ministeries dat in de verkiezingsperiode
terughoudend wordt omgegaan met de profilering van
bewindspersonen? Welke financiële randvoorwaarden
hanteert het kabinet waaronder communicatie wordt
ingezet? Is het juist dat de minister-president, al dan niet
in zijn hoedanigheid als minister van Algemene Zaken,
uiteindelijk eindverantwoordelijk is voor de naleving van
het communicatiebeleid van dit kabinet?

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. De 100
dagenpromotour van het kabinet werd afgesloten met
een glossy prospectus. De 100 dagenafscheidstour van
het demissionaire rompkabinet is inmiddels ingeluid met
de glossy Gerda. Weer een kostbare knipoog, als we de
minister mogen geloven, van de propagandamachine
van dit kabinet. Ik heb zelden zoveel verbazing waargenomen als toen bekend werd dat de Gerda uitkwam.
″Wie is Gerda?″, klonk het veelal. We moeten echter
erkennen dat de naam nu wel is gevestigd. Kan de
minister van LNV mij uitleggen wat het doel eigenlijk is
van de Gerda? Was het ter meerdere eer en glorie van de
naamgever van de glossy of is het blad toch echt
bedoeld om het beleid van het ministerie van LNV naar
buiten te dragen? Is het echt allemaal ter ere van het
75-jarig jubileum van het ministerie? Waarom is gekozen
voor deze doelgroep? Zijn het juist de lezeressen van
Margriet, Libelle en Flair die niet weten waar de melk
vandaan komt, hun kinderen binnenhouden en de natuur
het liefst mijden? Het is de VVD-fractie een groot raadsel.
De minister heeft eergisteren in reactie op de kritiek van
enkele ontevreden abonnees gezegd dat het haar echt
om de inhoud gaat. Zij wil met de Gerda laten zien waar
LNV zich allemaal druk over maakt en van welk belang
dat is. Waarom laat zij dan in de colofon opnemen dat de

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Na de
spannende bladen Sandra, de Burda, de Ariadne en niet
te vergeten de Penny hebben wij nu dus ook de Gerda.
Het is allemaal mooi en aardig, maar de glossy Gerda,
mede mogelijk gemaakt door de belastingbetaler, hoeft
van de GroenLinks-fractie niet.
In 2006 lag het campagnebudget van het CDA tussen
de 1,5 mln. en 2 mln. Dat zal nu niet heel anders zijn.
Vier ton voor een extra verkiezingskrantje op andermans
kosten is dan natuurlijk best aardig. Omgerekend kost
het blad elke Nederlander € 0,25. Er zijn 800.000 glossy’s
verspreid. Kosten: ruim vier ton. Minister Verburg doet
daar luchtig over, maar ik heb niet gevraagd om een foto

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Glossy Gerda

©

62-5441

Van Gent
van minister Verburg met een zweepje in mijn Libelle,
Margriet of Flair. Ik vraag me bovendien af of dit nu de
aangewezen bladen zijn om jongeren te bereiken.
Minister Verburg zegt in De Telegraaf: klagen over een
paar ton is een beetje Hollands. Je moet maar durven in
deze tijden waarin een hoop mensen letterlijk elk
dubbeltje moeten omdraaien om rond te komen. Zij
zitten met hoofdpijn aan de beroemde keukentafel van
minister Verburg omdat ze niet kunnen rondkomen. Wij
zitten niet te wachten op een foto van de minister met
een zweepje van vier ton in tijden dat iedereen de
broekriem moet aanhalen. LNV bestaat dit jaar 75 jaar.
Het lijkt ons een mooi moment om het ministerie af te
schaffen. Dat levert pas geld op.
Op www.communicatieplein.nl, de website van het
ministerie van AZ/Rijksvoorlichtingsdienst staan de
uitgangspunten van overheidscommunicatie. Daarin
staat: ″Bewindspersonen zullen zelf terughoudendheid
betrachten, wanneer sprake is van het gebruik van eigen
media en producties van derden waaraan door de
overheid wordt meebetaald. Zij treden nimmer op in
coproducties en Postbus 51 spots voor radio en
televisie.″ Ook staat er: ″Overheidscommunicatie dient
over beleid en organisatie te gaan en wordt niet gericht
op persoonlijke ’imagebuilding’ van bewindspersonen.″
Daar lijkt mij geen woord Spaans bij.
LNV is de laatste tijd heel terughoudend geweest met
het toekennen van subsidies aan derden, waarbij de
aanstaande bezuinigingsoperaties als reden worden
aangevoerd. Dat is wel heel bitter, als je aan de andere
kant merkt dat er vier ton over de balk wordt gegooid
om je eigen persoonlijkheid te promoten. Ik wil er
opheldering over hoe het zit met het communicatieplan.
De brief die wij hebben gekregen, vind ik echt onvoldoende. Het is een slap antwoord en draait om de hete
brij heen.
Dat de glossy gezien moet worden als een verkiezingsstunt – dertien foto’s van de minister, veertien bladzijden
vooraf gemaakte teksten – blijkt ook uit het feit dat zij al
een paar weken geleden heeft aangekondigd CDAkandidaat te zijn. Dan kun je maar op tijd beginnen met
je campagne. Het kost een paar centen op kosten van de
belastingbetaler, maar dat kan je dan ook enorm
promoten.
Ik wil van de premier en de minister weten wie dit
heeft bedacht. Is dat de hoofdredactrice geweest? Er
wordt gezegd dat niet noodzakelijkerwijs de mening van
het ministerie wordt verkondigd in het blad. Wiens
mening is dat dan wel? Dat wil ik heel helder weten.
Waren de regels voor overheidscommunicatie onbekend?
Is dat gecheckt?
Tot slot heb ik een vraag aan de premier. Is de
premier, die verantwoordelijk is voor het communicatiebeleid, bereid om het CDA-partijbestuur te verzoeken om
het ministerie van LNV en daarmee de belastingbetaler
schadeloos te stellen? Het lijkt mij toch niet dat de
premier het ermee eens is dat de belastingbetaler
meebetaalt aan de verkiezingscampagne van het CDA.
De voorzitter: Dank u wel. Het woord is nu aan de heer
Cramer, die ik net had vergeten. Ik begrijp zelf ook niet
hoe dat kan.

Tweede Kamer

Glossy Gerda

©
De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Daar hebben
we allemaal wel eens last van.
Laat ik beginnen met de inhoud van het blad. Ik vind
dat er eigenlijk niet zo heel veel mis mee is. Er staan
goede artikelen in over een ministerie dat 75 jaar oud is.
Met name het artikel over de Q-koorts vond ik passend.
Naast die inhoudelijke onderwerpen is er misschien
wel te veel aandacht voor de verantwoordelijke
bewindspersoon. Dat past niet in de regels en de
richtlijnen zoals de rijksoverheid spreekt hoe haar
communicatie-uitingen moeten zijn; andere collega’s
spraken er ook al over.
Dan komen wij bij de verpakking van die boodschap,
de vorm. Hoewel ik rekken vol met dit type bladen zie in
de boekhandel en de kiosk op het station, moeten wij
onszelf afvragen wat de meerwaarde zal zijn en hoe wij
de doelgroep bereiken. Voor de Libelle en de Margriet –
ik ben daar niet echt in thuis, maar ik heb mij dat laten
vertellen – mis ik toch een paar degelijkere recepten dan
er nu in staan. Voor de Flair mis ik überhaupt een
bepaalde categorie artikelen.
De heer Van der Ham (D66): De Viva.
De heer Cramer (ChristenUnie): De Viva werd hier niet in
genoemd. Dat mis ik ...
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De Voetbal International.
De heer Cramer (ChristenUnie): Dat is niet mijn
voorkeurblad; laat ik het maar zo formuleren.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Nee?
De heer Cramer (ChristenUnie): Nee.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Daar bent u iets te
oud voor!
De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter, dit is een
persoonlijk feit: er wordt gespot met mijn leeftijd en dat
is niet prettig.
Het gaat mij er niet om dat de Kamer zich inhoudelijk
bemoeit met het pr-beleid van het ministerie, maar de
vorm van deze glossy roept iets te veel vragen op.
Daarom krijg ik van zowel de minister als de ministerpresident graag een eindoordeel over de communicatieuitingen in de vorm van een glossy zoals hier nu
voorligt.
Dan nu het geld. Het gaat om heel veel geld, helemaal
als je bedenkt dat andere projecten vanwege bezuinigingen niet doorgaan. Voor een boek over biodiversiteit,
waar door het ministerie € 30.000 voor zou zijn
toegezegd, wordt de subsidie op het laatste moment
teruggetrokken. Daarmee komt het project op losse
schroeven te staan. Dat doet pijn als je ziet wat hier
gebeurd is. Waarom zo? Waarom is er niet voor wat
minder gekozen? Het belangrijkste is de vraag: hoe nu
verder? Ik sluit af met het laatste antwoord uit de brief
met bijlage die de minister ons heeft gestuurd. De vraag
werd gesteld wat de minister eraan gedaan had om te
voorkomen dat het al te veel gezien zou worden als een
verkiezingsstunt. Volgens de minister was het ″een

11 maart 2010
TK 62

62-5442

Cramer
knipoog om te zorgen dat de aandacht wordt getrokken,
zodat mensen kennis willen nemen van de inhoud van
de uitgave″. De aandacht is getrokken, maar het gaat niet
over de inhoud van de uitgave.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De heer Cramer
vraagt: hoe nu verder? Dat lijkt mij inderdaad de vraag
van de dag. Vindt hij dat de Gerda in strijd is met de
regels van overheidscommunicatie? Ik doel met name op
het punt van de imagebuilding van bewindspersonen.
De heer Cramer (ChristenUnie): Op dat punt lijkt het mij
strijdig, maar ik hoor daar graag het oordeel van de
bewindspersonen zelf over. Hoor en wederhoor vind ik
een goed gebruik.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het lijkt u strijdig.
Bent u het met mij eens dat, als het strijdig is, niet de
belastingbetaler de rekening voor deze ″glamorous
propaganda″ moet gaan betalen, maar het CDA?
De heer Cramer (ChristenUnie): Mevrouw Van Gent trekt
nu een conclusie die ik niet getrokken heb. Ik wil graag
eerst de mening van de minister-president horen en hoe
het kabinet er verder mee denkt om te gaan.
Mevrouw Thieme (PvdD): Wij hebben van de Rijksvoorlichtingsdienst gehoord dat uitzonderingen op de regels
voor overheidscommunicatie moeten worden voorgelegd
aan de Voorlichtingsraad Rijksoverheid. Dat is niet
gebeurd. Wat vindt u daarvan?
De heer Cramer (ChristenUnie): Dat past in het antwoord
dat ik aan collega Van Gent gaf. Het lijkt mij niet gepast
en ik wil daar graag opheldering over hebben.
Mevrouw Thieme (PvdD): Wat vindt u ervan dat 2
miljoen huishoudens met dit soort propaganda worden
gefêteerd? Vindt u niet dat wij de glossy uit de schappen
moeten halen om te voorkomen dat dit toch een
campagnesucces voor het CDA wordt?
De heer Cramer (ChristenUnie): Ik ben geen
pr-deskundige. Volgens mij is de glossy meegestuurd en
ligt het blad niet zozeer op de schappen, als wel op de
deurmat.
Mevrouw Thieme (PvdD): Dat is een kwestie van
typeren. Op de een of andere manier moet je aan het
publiek duidelijk maken dat deze overheidscommunicatie
niet door de beugel kan en dat het moet worden
geïnterpreteerd als propaganda voor het CDA. Mensen
moeten dat weten.
De heer Cramer (ChristenUnie): Het lijkt mij belangrijk
hoe de regering gaat antwoorden op de vragen die hier
gesteld zijn. Laat ik er helder over zijn: de ChristenUnie is
er geen voorstander van om bladen terug te halen en
nog meer geld uit te geven.
©
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Afgelopen dinsdag
gonsden de geruchten door de catacomben van de
Tweede Kamer. Ik hoorde een Kamerlid tegen een college
fluisteren: ja, ze staat er echt in, met een zweepje. Toen

Tweede Kamer

Glossy Gerda

was natuurlijk meteen mijn aandacht getrokken. Het
bleek om een foto uit een glossy rondom minister
Verburg te gaan. Ik citeer de minister uit de promo
Gerda: ″Ik liet mij eens stevig onder handen nemen door
een visagist.″ Meteen gingen mijn gedachten uit naar de
nestor van onze Kamer, de heer Van der Vlies, en
bovenal onder welke omstandigheden hij binnenkort
vervroegd afscheid dient te nemen van ons. De val van
het kabinet en op de valreep een minister die poseert
met een zweepje, en zich onder handen laat nemen door
een visagist.
Alle gekheid op een stokje: het is niet om te lachen,
maar om te huilen. De luxe promotie van een vooraanstaand CDA-politicus, betaald met publiek geld door het
ministerie voor boeren, tuinders en vissers, die het water
tot aan de lippen staat, niet in de laatste plaats door het
CDA-beleid van de laatste jaren. Inderdaad, op de
voorzijde staat onze minister ″van leven, nuchterheid en
verhalen″, in leder gehuld, inclusief zweepje. Schreeuwende koppen: vier bekende Nederlanders laten hun
paarden zien, help, mijn puber zit altijd binnen, echt
lekker eten, kunnen we het nog? De minister van leven,
nuchterheid en verhalen moet met paard en wagen door
het dorp. Op pagina 2 wordt gesproken van een mooier
landschap: maak het mee. Dat zal moeilijk worden, als
we de mooie landschappen gaan ontpolderen, onder
druk van de Europese Commissie. Op pagina 3 staat een
uitgebreid voorwoord over LNV, waarin het woord
″dieren″ niet voorkomt. Onze demissionaire minister:
″Leven van het land, geven om de natuur.″ Niets over
respect voor de ambassadeurs van haar ministerie: de
vissers, de tuinders, de boeren en hun vee. Op pagina 8
pleit een kaalhoofdige foodstylist – alleen al van het
woord krijg ik acute buikloop – Pierre Wind, voor
verplichte smaaklessen en mag hij op kosten van de
belastingbetaler uitleggen dat ″vies″ niet bestaat. De
beste man zal nooit een rituele slachting hebben
bijgewoond, of een bezoek hebben gebracht aan het
kadaverrijke Tupperwaregebied Oostvaardersplassen. Je
mag er zijn, wees er ook voor anderen. Maar is deze
minister er wel voldoende geweest voor onze boeren,
tuinders, vissers en dieren?
Op pagina 20 komt de boswachter aan het woord: de
natuur is een feest. Waarom niet met een kinderpartijtje
het bos in? Kadavers tellen in de Oostvaardersplassen,
geur van ontbinding. Vies bestaat terdege, en onsmakelijk ook. Op de pagina’s 26 en 27 komt schrijfster en
puberspecialist Francine Oomen met een oplossing om
de dierenasiels nog voller te krijgen. Het advies,
geschreven in GroenLinkse letters, is: neem een hond
om je puberende kind naar buiten te krijgen. Leuk, een
hond, even tussendoor, tussen de Gameboy en PlayStation 4. Wie heeft het initiatief genomen om tijdens een
van de zwaarste crisis van de afgelopen 80 jaar over te
gaan tot deze zinloze verkwanseling van belastinggeld?
Hoeveel publiek geld is exact met dit project vernietigd?
Wat beoogt de minister met de glossy? Wie had nu
werkelijk de eindredactie? De demissionaire ministerpresident, of zijn spindoctor? Zijn de demissionaire
CDA-minister van LNV en het CDA-kopstuk, onze
demissionaire minister-president, het met de PVV eens
dat alle ontwerp-, productie- en eventuele distributiekosten in mindering dienen te worden gebracht op de
jaarlijkse door het CDA te ontvangen partijsubsidie?

11 maart 2010
TK 62

62-5443

©
De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Een principieel
uitgangspunt is volgens de RVD: overheidscommunicatie
dient over beleid en organisatie te gaan, en wordt niet
gericht op persoonlijke imagebuilding van bewindspersonen en andere overheidsfunctionarissen. Ook: in
brochures, advertenties en departementale websites
wordt op dit punt terughoudendheid betracht.
Een tijdschrift met de naam ″Gerda″, waarvan het
volgens de minister nooit de bedoeling was de minister
als persoon te profileren. Maar toch. In het blad Gerda
staan vijftien kleurenfoto’s van Gerda, een artikel dat zelf
is geschreven door Gerda, een interview met Gerda, een
verhaal van drie pagina’s over een bezoek aan de markt
met Gerda, een stukje over de secretaresse van Gerda,
een tweekolommetje over een werkbezoek aan Ethiopië
van Gerda, een kolom van Pierre Wind die wel héél erg
blij is met Gerda, en ach, een rubriekje met de vijf
favoriete boeken van Gerda.
Is dit nu wat wordt bedoeld met terughoudendheid die
door bewindspersonen moet worden betracht als zij met
overheidsgeld communicatie verzorgen over hun beleid?
Of is de minister-president het met mij eens dat er
sprake is van een flagrante overtreding van dit principiële uitgangspunt? Die beleidsregels zijn er immers niet
voor niets. Zij moeten voorkomen dat belastinggeld
wordt ingezet voor de promotie van politici, of in dit
geval voor persoonsverheerlijking van de bewindspersonen. De Gerda kostte, over de duim, meer dan vier ton
belastinggeld. Dat is twee kwartjes per huishouden, zo
zei de minister zelf, alsof het niets was. Beste Gerda, het
is een enorm bedrag als je het misbruikt voor persoonsverheerlijking van een minister! Persoonsverheerlijking
op kosten van de belastingbetaler hoort niet in een
democratie als Nederland. In een eerlijke democratie
mogen politici die in de regering zitten, niet de belastingmiddelen gebruiken om zichzelf bekender of populairder
te maken. Dat mag niet in verkiezingstijd, maar ook niet
daarbuiten. Overheidsmiddelen zijn nooit bedoeld voor
politieke communicatie; die moeten partijen zelf
bekostigen, want anders hebben oppositiepartijen
immers geen eerlijke kans. Daarom tillen wij hieraan zo
zwaar. Hier is iets heel ernstig misgegaan.
De beleidsregels schrijven voor dat bewindspersonen
voorgenomen afwijkingen moeten voorleggen aan de
Voorlichtingsraad. Is dat gebeurd? En, zo ja, heeft de
Voorlichtingsraad, die onder de verantwoordelijkheid van
de minister-president valt, dit goedgekeurd? En als dat zo
is, welke argumentatie had men daar dan voor? Heeft
minister Verburg de minister-president vooraf ingelicht
over het plan om met een eigen glossy te komen, en, zo
ja, heeft de minister-president dan niet ingegrepen?
Ik eindig met één prangende vraag. Er is vier ton
belastinggeld misbruikt voor persoonsverheerlijking van
een minister. Dit had nooit mogen gebeuren, maar het is
toch gebeurd. Welke maatregel is volgens de ministerpresident passend en wat gaat hij nu doen?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Vier ton uitgegeven
aan persoonsverheerlijking. Ik ben het helemaal met de
heer Waalkens eens. Bijna zou ik zeggen: de Harm-Evert!
Maar mijn vraag aan hem is dan wel wie die rekening
van die vier ton wél zou moeten betalen.

aantal vragen gesteld. Ook heb ik opmerkingen gemaakt
over onze beleving van deze glossy en de publicatie ter
ere van het 75-jarig bestaan van het ministerie. Ik vind
op zichzelf dat het oorbaar is om dat feit te vieren, maar
niet op deze manier. Wij willen eerst graag de antwoorden van zowel de minister-president als de minister van
LNV afwachten. Op zichzelf heb ik een en ander met een
bepaalde emotie ingebracht, maar op dit punt wil ik
graag eerst de antwoorden van het kabinet horen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Als ik het betoog van
de heer Waalkens hoor, is de Gerda toch meer een artikel
dat moet worden betaald uit het CDA-verkiezingsfonds
dan uit het budget van LNV. Heb ik dat juist begrepen?
De heer Waalkens (PvdA): Wij hebben de link gelegd
naar imagebuilding, persoonsverheerlijking en de
terughoudendheid die de rijksoverheid op dit punt moet
betrachten. Wij willen graag in de termijn van het kabinet
horen hoe het is gekomen tot de afweging om deze
glossy te gaan verspreiden. Het gaat ons daarbij ook om
de manier waarop het blad is verspreid en nu in de
schappen wordt meegegeven, als losse nummers. Ik kan
mij voorstellen dat wij ook over dat punt nog eens van
gedachten zouden moeten wisselen. Mijn collega de heer
Van der Ham heeft daarvoor een voorstel gedaan.
Mevrouw Van Velzen (SP): In de Kamer hebben wij vaak
debatten gehad over wie de crisis gaat betalen, maar
vandaag gaat het over de vraag wie de Gerda gaat
betalen. Het lijkt mij voor de hand te liggen dat ook de
PvdA-fractie een beetje kleur bekent. Het mag duidelijk
zijn dat het kabinet vindt dat de Gerda gewoon uit de
belastingkas betaald mag worden. Bent u het met mij
eens dat de Gerda door Gerda moet worden betaald? Als
er ergens geld tekort is, kan Gerda dat blaadje misschien
op straat venten. Dan kan zij kijken wie er wat voor wil
betalen, maar dan wel vrijwillig.
De heer Waalkens (PvdA): Nee. Wij hebben heel
nadrukkelijk de vinger gelegd bij de afspraken die er
binnen de rijksoverheid liggen met betrekking tot de
communicatie naar buiten. Imagebuilding en persoonsverheerlijking mogen daarin geen rol spelen. Ik wacht
toch ook graag even het antwoord van het kabinet af
voordat wij in de tweede termijn daarop terug zullen
komen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Dan houdt de PvdA dus de
mogelijkheid open om overtuigd te raken door de
hoofdredactrice van de Gerda, de minister of de
minister-president, dat de belastingbetaler wel degelijk
vier ton voor persoonsverheerlijking neer moet gaan
leggen? Die optie houdt u dus nadrukkelijk open?
De heer Waalkens (PvdA): In de fractie van de Partij van
de Arbeid hebben wij meer dan onze wenkbrauwen
gefronst over deze route die gelopen is. Het is nu aan het
kabinet om ons in eerste termijn daarop een reactie te
geven. In de tweede termijn komen wij daarop terug.

De heer Waalkens (PvdA): Ik heb in mijn bijdrage een

De heer Van der Ham (D66): Ik wil toch ook wel van de
heer Waalkens duidelijker horen in welke richting het
gaat, want dan kunnen ook beide ministers inschatten
hoezeer het de Kamer ernst is. Ik ben het met de heer
Waalkens eens dat er op een aantal punten sprake is van

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Glossy Gerda

62-5444

Waalkens
een voldongen feit; een aantal bladen liggen al op de
mat en die kunnen wij niet zomaar terugtrekken. Ik heb
wel gezegd dat wat er nog niet weg is, alsnog moet
worden teruggetrokken. Maar aan welke andere
maatregelen denkt de heer Waalkens om ervoor te
zorgen dat dit gevoeld wordt op het ministerie van LNV
en bij de minister?
De heer Waalkens (PvdA): Het kabinet moet zich er
rekenschap van geven dat de verontwaardiging niet
alleen bij de Kamer ligt, zoals in de brief van de minister
van LNV wel werd aangegeven. Ik denk dat de verontwaardiging er ook is in de samenleving. Wij hebben
afspraken gemaakt over de ordentelijke communicatie
van de rijksoverheid over het beleid. Het is niet alleen de
Kamer die daarover verontwaardigd is maar ook
daarbuiten hebben wij de verontwaardiging bemerkt. Ik
vind dit dus een flagrante schending van de afspraken
die gemaakt zijn. In een tijd waarin wij bezuinigingen
voor onze kiezen krijgen, vind ik het niet op z’n plek om
het op deze manier te doen.
De heer Van der Ham (D66): Ik herinner eraan dat die
afspraken eigenlijk nog maar heel vers zijn; wij hebben al
wat discussies gehad over andere coproducties van
ministeries met media en dergelijke. Weegt het daardoor
voor u zwaarder dat deze fout niet gemaakt had mogen
worden, in de zin dat de minister en haar ambtenaren dit
hadden moeten weten? Overweegt u om in tweede term
daaraan de ernstigste consequentie te verbinden?
De heer Waalkens (PvdA): Ik loop niet vooruit op de
termijn van het kabinet. In onze bijdrage hebben wij
nadrukkelijk geconstateerd en uitgesproken dat dit
volgens ons een flagrante schending is van de afspraken.
Die zijn overigens niet heel vers. Bij het 60-jarig bestaan
van de voorloper van de Voorlichtingsraad is er een rede
uitgesproken door de minister-president waarin hij
nadrukkelijk zegt dat je terughoudendheid moet
betrachten en dat je de burgers op een neutrale manier
maar wel met de ambities die het kabinet heeft, moet
informeren. Vorig jaar is dat herhaald naar aanleiding
van de oprichting van de Voorlichtingsraad, waarbij de
minister-president waardige woorden heeft gesproken
over overheidscommunicatie.
Mevrouw Thieme (PvdD): Heel veel steun voor hetgeen
de heer Waalkens heeft uitgesproken. Hij heeft het er
vooral over dat het niet passend is om dat te doen in
verkiezingstijd. Maar zelfs als het geen verkiezingstijd
was geweest, vindt hij dan ook niet dat deze vorm van
overheidscommunicatie niet door de beugel kan?
De heer Waalkens (PvdA): Nee. Ik heb ook in mijn
bijdrage gezegd: in verkiezingstijd past het niet maar ook
daarbuiten past het niet. Het past op geen enkele manier
om op deze wijze de communicatie vorm te geven.
De heer Graus (PVV): Tot zover het wollig geneuzel.
Maar nu de oplossingen. Is de heer Waalkens het met de
PVV eens dat de kosten die gemaakt zijn voor het
ontwerp, de productie en de distributie verhaald moeten
worden op de CDA-partijkas, dus dat die in mindering
moeten worden gebracht op de subsidie die het CDA
jaarlijks krijgt? Of vindt hij dat de belastingbetaler het
moet betalen?

Tweede Kamer

Glossy Gerda

De voorzitter: De heer Waalkens heeft een vergelijkbare
vraag al beantwoord. Hij mag het van mij nog een keer
doen.
De heer Waalkens (PvdA): Ik heb daarover gezegd wat ik
gezegd heb.
©
De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Het is al door meerdere
collega’s gezegd: deze week is bij honderdduizenden
mensen een blad in de bus gerold namens het ministerie
van LNV. Dit is gebeurd in het kader van het 75-jarig
bestaan van het ministerie van LNV. Zoals de minister
ook in haar brief schrijft, is het blad met een knipoog
naar andere bladen die in Nederland verschijnen –
collega’s hebben daar ook op gewezen – ″Gerda″
genoemd. Vooral dat laatste heeft stof doen opwaaien.
De minister heeft in haar brief aangegeven dat het haar
er vooral om gaat en om ging aandacht te vestigen op
het vele en belangrijke werk dat vanuit het ministerie van
LNV wordt gedaan van en voor boer en tuinders, van en
voor het platteland, van en voor producent en consument. Wij kunnen niet ontkennen dat aandacht trekken
wel gelukt is, maar helaas gaat het dan niet over de
inhoud, maar over de vorm.
De CDA-fractie heeft eerder deze week duidelijk
gemaakt dat het niet haar keuze zou zijn geweest om het
blad op deze manier naar een bewindsvrouw of
bewindsman te noemen. Wij zouden dat niet hebben
gedaan en wij vinden het geen gelukkige keuze. De
minister schrijft in haar brief, die wij vanmorgen
ontvingen: ik betreur dat dat beeld is ontstaan; het was
beter geweest als ik een andere inschatting had gemaakt.
Kortom, de minister zegt dat het ook anders had gekund
en ook, achteraf, anders had gemoeten. Laat dat dan ook
maar de les zijn van de commotie die deze week is
ontstaan. De CDA-fractie heeft in het verleden een- en
andermaal aangegeven dat wat dat betreft terughoudendheid op zijn plaats is. Ik hoop dat dat een les is voor
deze minister, dit ministerie en alle andere ministeries.
Het is namelijk niet de eerste keer dat dit gebeurt.
Dat de uitgave van de Gerda samenvalt met het
demissionair zijn van dit kabinet, kan natuurlijk de
huidige minister niet worden verweten. Wie je dat wel
kunt verwijten, laat ik graag aan de Kamer. Dat kun je
deze minister echter niet verwijten. Elke suggestie dat
het blad zoals dat nu bij honderdduizenden mensen in de
bus is gerold, een blad van of voor het CDA zou zijn,
werp ik uiteraard verre van mij. Integendeel. Iedereen die
het blad heeft gelezen – ik heb het idee dat niet iedereen
dat heeft gedaan – zou die conclusie kunnen trekken.
Mevrouw Thieme (PvdD): Als je kijkt naar het blad, zie je
dat het Gerda voor en Gerda na is en dat het nauwelijks
gaat over het beleid. De overheidsregels zijn heel erg
duidelijk: er mag niet aan imagebuilding van bewindspersonen worden gedaan. Vindt de heer Atsma nu dat de
overheidsregels ten aanzien van communicatie zijn
overtreden of niet? Ja of nee?
De heer Atsma (CDA): Ik heb aangegeven dat de
CDA-fractie vindt dat je als minister, als staatssecretaris,
als bewindsman of bewindsvrouw buitengewoon
terughoudend moet zijn om jezelf te veel te profileren via
eigen media of wellicht zelfs met de hulp van ministeries

11 maart 2010
TK 62

62-5445

Atsma
in andere media. Wij hebben dat aangegeven, ook toen
er in dit huis discussie ontstond over minister Plasterk
die wat had gedaan en ook toen er discussie ontstond
over minister Koenders die wat had gedaan rondom
Schokland. Wij zijn daar altijd volstrekt helder over
geweest: daar moet je buitengewoon terughoudend in
zijn.
Mevrouw Thieme (PvdD): Dat is geen antwoord op mijn
vraag. Ik wil gewoon van de CDA-fractie weten of de
overheidsregels wat haar betreft zijn overtreden. Het gaat
erom of hier sprake is van persoonlijke imagebuilding of
niet. Als de heer Atsma zegt dat er buitengewone
terughoudendheid betracht moet worden, is dat voor mij
onvoldoende. Ik wil gewoon weten of volgens zijn fractie
de regels zijn overtreden. In het blad staat bijvoorbeeld
dat Pierre Wind voluit gelukkig is met minister Verburg.
Hij was al blij met minister Veerman – toevallig ook een
CDA-minister – maar hij is nu voluit gelukkig met deze
minister. Dan is toch heel erg duidelijk dat er sprake is
van imagebuilding.
Ik heb nog een tweede vraag. De Rijksvoorlichtingsdienst heeft gezegd dat uitzonderingen op de regel
hadden moeten worden voorgelegd bij de raad van
directeuren voorlichting. Dat is ook niet gebeurd. Dat is
dan toch duidelijk onzorgvuldig? Dan gaat het dus niet
over terughoudendheid die niet betracht is, maar dan
gaat het erom dat er echt onzorgvuldig is gehandeld.
De heer Atsma (CDA): Ik ken de opvatting van mevrouw
Thieme over CDA-bewindslieden op het ministerie van
LNV. Als zij haar mening ventileert, is daar in het
algemeen geen woord Spaans bij. Ik neem daar dus
kennis van. Wat het blad Gerda betreft, heb ik gezegd dat
het niet onze keuze zou zijn geweest. Wij vinden namelijk
dat dit niet had gemoeten en dat er een inschattingsfout
is gemaakt. Ik heb ook aangegeven dat de minister, in de
brief die zij vanmorgen heeft geschreven, deze inschattingsfout erkent. Zij zegt dat zij dit nu niet zo zou hebben
gedaan. Kortom, laat dat een les zijn voor nu en in de
toekomst. Ik kan er niet veel meer van maken. Het is
volstrekte nonsens om te veronderstellen dat het een
CDA-propagandablaadje is, zoals ik mevrouw Thieme op
verschillende manieren heb horen zeggen. Echt nonsens.
Als zij goed naar de heer Van der Ham had geluisterd,
had zij die conclusie ook zelf kunnen trekken.
Mevrouw Thieme (PvdD): De heer Atsma is het dus met
mij eens dat het niet had gemoeten. Daar blijft het echter
niet bij, als het goed is. In de Kamer is het gebruikelijk
dat er consequenties aan worden verbonden als dingen
fout gaan. Als dit inderdaad niet had gemoeten, wat
vindt de heer Atsma dan dat de minister moet doen om
dit recht te zetten? Wat is dan de enige oplossing?
De heer Atsma (CDA): De minister heeft vanmorgen
gedaan wat mevrouw Thieme van haar heeft gevraagd:
schrijf een brief en leg uit. De minister heeft aangegeven
dat zij dit, met de kennis van nu, niet had willen doen of
dit wellicht niet had moeten doen. Zij heeft een
inschattingsfout gemaakt. Als wij alle debatten van de
afgelopen jaren langslopen, zijn er meerdere voorbeelden te geven van zaken waarvan wij achteraf hebben
gezegd dat het anders had moeten lopen. Ik kan er niet
veel meer van maken. Alle suggesties van mevrouw
Thieme dat dit een propagandabrochure, een propagan-

Tweede Kamer

Glossy Gerda

daglossy van het CDA is, werp ik verre van mij. Mevrouw
Thieme heeft overigens geen enkel argument gegeven
waaruit dit blijkt.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Mijn indruk, en
welhaast conclusie, is dat hier weer een fraai staaltje van
een CDA-toneelspelletje plaatsvindt. Het CDA baalt
omdat het zo niet had gemoeten. Het kost een paar
centen, maar ja, het betreft een CDA-minister en dan
gaan wij het maar weer met de mantel der liefde
bedekken. Mijn vraag aan de heer Atsma luidt: er wordt
in dit geval € 400.000 uitgegeven door diezelfde minister,
Gerda, die dit blad heeft geëntameerd. Wordt dat
gebagatelliseerd en afgedaan met: ach, doe daar niet zo
moeilijk over, want dat is zo Hollands? Vindt de heer
Atsma het verantwoord dat in deze tijd ruim € 400.000
wordt uitgegeven aan een blad, dat de heer Atsma zelf
ook niet wilde, terwijl aan de andere kant iedereen de
broekriem moet aanhalen? Daar wil ik nou eens een
duidelijk antwoord op.
De heer Atsma (CDA): Als je de aandacht die dit blad de
afgelopen dagen heeft getrokken, afzet tegen het half
miljoen dat oud-minister Cramer heeft geïnvesteerd in de
campagne rondom Kopenhagen kan dit blad alleszins de
toets der kritiek doorstaan. Dit heeft echt veel aandacht
getrokken. Wat dat betreft moet men mij niet vragen
naar een inhoudelijk oordeel en of het allemaal zo had
gemoeten. Het kan echter niet ontkend worden dat de
aandacht die het nu heeft gekregen, op geen enkele
andere manier en met geen enkele andere campagne
verkregen had kunnen worden. Of het extreem duur is?
Ik kan wel een paar voorbeelden geven van veel
duurdere uitgaven en van veel duurdere campagnes die
veel minder effect hadden en die veel minder de
aandacht trokken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Een kat in het nauw
maakt rare sprongen. Dat geldt ook voor de ″Joop″. Wat
horen wij immers? Jij-bakken naar een ex-minister, die
niet aanwezig is en die zich niet kan verdedigen. Ik stel
gewoon een heldere vraag aan de heer Atsma van het
CDA. Die zegt dat het allemaal niet de keuze van het CDA
zou zijn geweest. Ik stel daarop de vraag welke consequenties hij hieraan verbindt. Deze niet-keuze van het
CDA kost de belastingbetaler immers ruim € 400.000. Ik
doel ook op de inhoud. Anderen zijn daar ook op
ingegaan. Het is immers Gerda, Gerda, Gerda voor en
Gerda, Gerda, Gerda na. Ik wil dat de heer Atsma daarop
serieus ingaat. Met jij-bakken komen wij er niet. Daarom
hebben mensen ook zo’n hekel aan politiek. Graag een
antwoord van de heer Atsma.
De heer Atsma (CDA): Mevrouw Van Gent vraagt mij wat
ik ervan vind. Ik heb het vergeleken met andere
campagnes. Ik zeg dat dit blad, dat minder kost dan de
promotiecampagne voor de klimaatconferentie in
Kopenhagen, beduidend meer aandacht heeft getrokken
dan die campagne. Wie mij vraagt naar het netto-effect
van de vier ton die voor dit blad is uitgetrokken,
antwoord ik dat niet ontkend kan worden dat het effect
groot is, waarschijnlijker groter dan in vergelijkbare
gevallen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De heer Atsma
sprak over het voorblad, maar ik wil ingaan op de

11 maart 2010
TK 62

62-5446

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Nee, dat vroeg ik
niet.

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD)
© M. Sablerolle – Gouda

inhoud. Dit blad wordt uitgegeven ter ere van het
75-jarig jubileum van het ministerie van LNV. Als de heer
Atsma als een objectieve lezer naar de inhoud van het
blad kijkt, is hij dan van mening dat de inhoud recht doet
aan die doelstelling, dat wil zeggen aan de viering van
het 75-jarig jubileum van het ministerie?
De heer Atsma (CDA): Over die vraag kunnen wij wel
twee uur praten. Mevrouw Snijder vraagt eigenlijk: als
het CDA dit blad had mogen vullen, had het dan dezelfde
tekst bevat? Het antwoord op die vraag is ronduit en
voluit: nee. Het CDA zou een andere invulling hebben
gegeven aan het blad, maar dit is niet aan de orde. Het
ministerie van LNV is verantwoordelijk voor de inhoud
van het blad en daar treed ik niet in, zoals wij nooit in dit
soort zaken treden. Ik doe dit ook niet als mevrouw
Snijder vraagt: zou dit ook uw keuze zijn geweest? Dit is
een keuze van LNV en van de redactie van het blad en
daar wordt ook uitdrukkelijk naar verwezen. Mevrouw
Snijder vraagt wat ik van de inhoud vind. Ik kan haar wel
voorspellen dat als het CDA de inhoud had mogen
bepalen en het blad had mogen vullen, er ook andere
foto’s en andere teksten in hadden gestaan.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Mag ik daaruit
concluderen dat de heer Atsma van mening is dat de
inhoud eigenlijk geen recht doet aan de bedoeling van
het blad, namelijk als uitgave ter gelegenheid van het
75-jarig jubileum?
De heer Atsma (CDA): Nee.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De heer Atsma zegt
net dat als hij de keus had gehad, het blad een heel
andere inhoud zou hebben gehad. Hij zegt daarmee toch
duidelijk dat hij eigenlijk van mening is dat de inhoud
van het blad geen recht doet aan de doelstelling? Anders
zou hij toch geen andere keuze hoeven te maken?
De heer Atsma (CDA): Mevrouw Snijder vroeg wat ik
zou hebben gedaan als ik de inhoud zou mogen bepalen.
Dan zou ik het misschien anders hebben gedaan.

Tweede Kamer

Glossy Gerda

De heer Atsma (CDA): Ik zeg dit bewust, omdat een
aantal leden heeft gezegd dat dit een CDA-blad zou zijn.
Dat is het niet. Daarom zeg ik nogmaals dat de tekst
bepaald anders zou zijn geweest als het CDA de inhoud
had kunnen bepalen. Als ik door de bril kijk van de
mensen die het blad hebben gemaakt op basis van het
75-jarig jubileum en de doelgroep die zij willen bereiken,
kan ik mij voorstellen dat is gekozen voor deze inhoud,
dit blad en dit verspreidingscircuit. Wellicht verschijnt in
de loop van dit jubileumjaar nog iets anders wat is
gericht op een aantal primaire sectoren, want dit is geen
bijvoegsel bij het Agrarisch Dagblad, de Boerderij of de
Veldpost. Wie zal het zegen? Daar ga ik niet over, daar
gaan wij niet over, dit is een verantwoordelijkheid van de
minister. Als mevrouw Snijder dan weer van mening is
dat het niet goed wordt ingevuld, hoor ik dat dan wel.
Als ik nu echter kijk naar de doelgroep die het ministerie
kennelijk heeft willen bereiken – de bladen zijn genoemd
– dan kan ik mij voorstellen dat de inhoud aansluit bij de
wensen en interesses van die lezers.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De heer Atsma gaat
over zijn eigen antwoorden, maar ik heb niet gevraagd
hoe hij het blad zou vullen. Ik heb gevraagd of hij van
mening is dat het blad aansluit bij de doelstelling dat het
wordt uitgegeven ter ere van het 75-jarig bestaan van het
ministerie van LNV. Dat heb ik hem gevraagd. Vindt hij
dat dit het geval is of niet? Ik wil gewoon ja of nee
horen.
De heer Atsma (CDA): Ik heb gezegd dat dit blad
kennelijk bewust is verspreid via enkele bestaande
bladen die zich vooral richten op bepaalde categorieën
vrouwen. In die zin zal de inhoud aansluiten bij de
interesses van die lezers. Hiernaar zullen ongetwijfeld
veel deskundigen hebben gekeken. Dit blad is kennelijk
ook bewust niet meegestuurd met het Agrarisch
Dagblad, de Boerderij en al die andere bladen die op de
primaire sector zijn gericht. Het ministerie heeft daarin
een eigen afweging gemaakt. De minister wil een
verbinding maken tussen producent en consument en
richt zich in dit geval vooral op de consument. Daar
hebben meerdere fracties in de Kamer in de afgelopen
jaren op aangedrongen. In die zin kan ik mij er wel iets
bij voorstellen. Het is juist goed dat veel mensen in
algemene zin kennismaken met het werk van LNV zonder
dat zij direct uit de primaire sector afkomstig zijn.
Mevrouw Van Velzen (SP): Daar ben ik het mee eens.
Het was inderdaad een onverstandige keuze, zelfs als die
keuze was gemaakt voordat het kabinet viel. Had de
minister, toen het kabinet viel, niet moeten bedenken dat
de drukpersen stilgezet moesten worden? Dat staat los
van de inhoud, ook al is die zo triest dat het blad nooit
uitgegeven had mogen worden. Had dit blad met andere
woorden niet naar de prullenbak verwezen moeten
worden toen het kabinet demissionair werd?
De heer Atsma (CDA): Het is natuurlijk allemaal een
afweging. Ik weet dat dit soort processen niet in twee of
drie dagen kan worden afgerond. Mijn collega’s hebben
daar ook al op gewezen. Ik laat het antwoord op deze
vraag dan ook graag over aan de minister. In het

11 maart 2010
TK 62

62-5447

Atsma
algemeen is het natuurlijk wel zo dat je de verspreiding
van zo’n blad via andere bladen al maanden van tevoren
moet plannen. Zoals u ook hebt kunnen vaststellen, was
de val van het kabinet – daar ga ik althans maar van uit –
niet maanden of weken van tevoren gepland.
Mevrouw Van Velzen (SP): Daar heb ik uiteraard geen
inzicht in, want dat spelletje hebt u met elkaar gespeeld.
Mij maakt het niet uit wie het kabinet heeft laten vallen:
ik ben ze allemaal dankbaar.
Als de minister de stekker uit de drukpers had willen
trekken, maar dat niet kon doen vanwege de planning
van die vrouwenbladen, dan had zij de Kamer een briefje
moeten sturen. Daarin had de minister haar excuses
kunnen maken omdat ze met deze kostbare grap een
grote fout heeft gemaakt. Dat heeft ze niet gedaan. Het
blad is uitgekomen en vervolgens moest de Kamer aan
de bel trekken met de vraag: Gerda, waar ben je nu
eigenlijk mee bezig? Vindt u dat niet heel erg pijnlijk?
De heer Atsma (CDA): De minister heeft de Kamer
vervolgens, conform het verzoek van de Kamer,
vanmorgen een brief gestuurd.
De heer Graus (PVV): Voorzitter. De antwoorden van de
heer Atsma doen mij denken aan iemand die onlangs te
zien was in Blik op de Weg of Wegmisbruikers. Die man
werd aangehouden voor het rijden met een exorbitant
hoge snelheid, maar dacht dat te kunnen verdedigen
met: ″Maar die andere reed nog harder! Waarom houden
jullie die niet aan? Waarom bekeuren jullie die niet?″
Mevrouw Van Velzen heeft volledig gelijk met haar
opmerking dat het feit dat een PvdA-minister een half
miljoen verkwanselt, CDA-ministers nog niet het recht
geeft om dat ook te doen, ook niet als het om een ton
minder gaat.
Ik heb mij wel door die glossy heen geworsteld. Ik had
nooit gedacht dat ik dat nog eens zou doen, maar ik heb
dat gedaan voor mijn dossierkennis. Ik heb ook die foto’s
met zweepjes en lederen toestanden moeten bekijken. De
heer Atsma heeft als CDA’er voor vissers, boeren en
tuinders op de barricaden gestaan, maar als er € 400.000
over de balk wordt gesmeten, is hij nergens. Dat geld is
echter wel bedoeld voor die mensen, mensen die het
water aan de lippen staat. Deze mensen vluchten het
land uit of ze gaan de vernieling in met hun bedrijf en
hun gezin. De mensen voor wie deze minister verantwoordelijk is, zitten zwaar in de problemen en dan staat
de heer Atsma als een konijntje in de koplampen van een
auto te bekijken hoe er zo veel geld wordt verkwanseld.
Het enige wat hij weet te verzinnen, is de opmerking dat
een PvdA-minister nog meer geld heeft verkwanseld.
Waar is zijn hart voor de boeren, de tuinders en de
vissers opeens gebleven?

Het gaat in dit debat dan ook louter en alleen over de
vorm. Deze vorm was niet de keuze van mijn fractie.
De heer Graus zegt dat het vier of vijf ton kost. Ik heb
een paar voorbeelden genoemd die nog veel meer
hebben gekost. Soms ben je het eens met de uitgave van
een blad en soms niet. Soms ben je het eens met de
inhoud en soms niet. Natuurlijk verschijnen er van alle
ministeries op enig moment uitgaven. Er wordt dan ook
veel geld besteed aan communicatie. De CDA-fractie
vindt over het algemeen dat het aantal voorlichters en de
communicatiebudgetten van de overheid wel een tandje
lager kunnen. Dat past ook heel goed in deze tijd van
35 mld. bezuinigingen. Ik heb dat recentelijk ook in een
debat met minister Plasterk laten weten. Volgens mij was
collega Van der Ham daarbij aanwezig.
De heer Graus (PVV): Iedereen in de Kamer, behalve het
CDA, is het erover eens dat dit een promotieblad is. Is de
heer Atsma, als man voor de boeren, tuinders en vissers,
het met mij eens dat de glossy uit de partijkas van het
CDA betaald moet worden? Dat is wel belastinggeld,
maar het geld dat het ministerie uitgeeft, is ook
belastinggeld. Dit geld zou wel additioneel zijn, terwijl
het eigenlijk boeren, vissers en tuinders had moeten
toekomen. Is de heer Atsma het met mij eens dat dit
geld uit de CDA-kas moet komen en niet van het
ministerie van LNV? Ik wil een klip-en-klaar antwoord en
geen wollig geneuzel. Er wordt namelijk omheen
gedraaid. Ik wil weten of de heer Atsma het daarmee
eens is. Zo nee, waarom niet?
De heer Atsma (CDA): Dit is een onzinnige vraag. Ik heb
niemand hier horen zeggen dat dit een CDA-propagandaverhaal is. Het is dus volstrekte onzin om te veronderstellen dat geld uit de CDA-kas gehaald zou moeten worden,
als die al bestaat of nog steeds bestaat na de dure
verkiezingen van de afgelopen weken.
Ik vind het jammer dat collega Graus niet ingaat op
het feit dat de minister via haar communicatiemiddelen
mensen ervan bewust maakt dat het goed is om ook
Nederlandse, eerlijke en duurzame producten te kopen
en te consumeren. Dat is heel goed voor onze Nederlandse boeren en tuinders. De heer Graus zou dat
moeten steunen. Ik heb zelf een deel van de inhoud met
die bril op gelezen. Het is goed dat daaraan aandacht
wordt besteed. Dat neemt geen boer en tuinder ons
kwalijk.

De heer Atsma (CDA): Ik zeg het nog maar een keer: als
de een in de fout gaat, dan betekent dat niet dat de
ander ook in de fout mag gaan. Ik deel die opvatting van
collega Graus volledig. Ik heb dat ook al gezegd. Je moet
dat dus niet willen, want één keer een les getrokken,
betekent dat er voor iedereen een les is getrokken. Het
gaat nu over een boodschap van een ministerie die in
een iets andere vorm is verpakt en daarmee gaat het
weer fout. Het was niet mijn keuze geweest. Ik heb
verder ook gezegd dat het prima is als je je in de inhoud
kunt vinden. Ik heb daar verder geen opmerkingen over.

De heer Van der Ham (D66): De heer Atsma heeft
terecht gewezen op een aantal debatten dat hij in mijn
aanwezigheid en samen met mij heeft gevoerd met de
minister van communicatie, cultuur en media, de heer
Plasterk, voormalig minister van OCW. Die debatten
gingen over overheidsoptreden in de communicatie. De
afgelopen jaren is niet alleen mijn fractie, van D66, maar
ook de CDA-fractie fel daarin geweest. Wij hebben veel
kritiek geleverd op met name minister Koenders en
minister Plasterk, die zich soms hebben vergaloppeerd.
Daardoor zijn de regels aangescherpt. Elke minister zou
dus moeten weten dat er met nog meer interesse wordt
gekeken naar overheidsuitgaven voor eigen communicatie. Ik vind het raar dat de heer Atsma voortdurend –
terecht – hoog van de toren blaast, als andere ministeries
rare vormen van uitingen kiezen, maar nu zegt dat het
een slechte keuze is geweest en dat het eigenlijk anders
had gemoeten. De minister had namelijk kunnen weten

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Glossy Gerda

62-5448

Atsma
dat de eisen aan dat soort uitingen juist verscherpt zijn.
Hoe kan ik deze uitspraken van de heer Atsma rijmen
met de toon die hij kiest ten opzichte van andere
ministers?
De heer Atsma (CDA): Ik heb gezegd, wat ik heb gezegd.
Het zou niet onze keuze zijn geweest en wij vinden het
niet verstandig. Wij zijn niet ervan gediend dat een
minister haar of zijn eigen naam aan een glossy geeft.
Kortom, ik kan het niet duidelijker zeggen. Wij hebben
inderdaad de afgelopen jaren vergelijkbare voorbeelden
meerdere malen de revue zien passeren. De heer Van der
Ham noemde die zelf ook. Ik ben blij dat ik hierin niet
alleen sta. Wij zijn kritisch geweest en blijven kritisch.
Daarom zei ik in mijn bijdrage dat dit ook een les moet
zijn voor huidige en toekomstige bewindslieden.
De heer Van der Ham (D66): Met alle respect, wij
kunnen wel lessen trekken, schouders ophalen en zeggen
dat het eigenlijk anders had gemoeten, maar in de
notities van het ministerie van Algemene Zaken staat dat
de informatie vanuit de ministeries feitelijk moet worden
weergegeven. Er mag niet aan persoonsverheerlijking
worden gedaan. Dat zijn regels en geen aanbevelingen.
Wat zegt het CDA tegen een minister die de regels
overtreedt?
De heer Atsma (CDA): Ik heb gezegd, wat ik heb gezegd.
Het was niet onze keuze. Wij vinden het onverstandig.
Achteraf zei de minister vanmorgen het ook te betreuren
dat het niet meer om de inhoud gaat, maar alleen om de
vorm.
De heer Van der Ham (D66): Als iemand door rood rijdt,
zeggen wij niet: dat had u eigenlijk anders moeten doen;
de volgende keer moet u het anders doen; jammer. Zo
gaan wij toch niet met regels om, zeker niet als het om
overheidsgeld gaat? Het gaat om vier ton belastinggeld.
Wij zeggen toch niet: u bent door rood gereden, nou ja,
volgende keer beter, het is niet onze keuze geweest ... Zo
gaat de CDA-fractie toch niet met regels om?
De heer Atsma (CDA): Ik heb niet begrepen van de heer
Van der Ham dat de inhoud van het magazine hem
vreselijk stoort. Dus hij zou wellicht zelfs zo ver kunnen
gaan dat de doelgroep die kennelijk wordt beoogd met
de verspreiding deze boodschap echt meekrijgt. Daar is
op zichzelf niets mis mee. Het gaat dus louter om de
vorm. Van de vorm hebben wij gezegd tegen deze
minister: had dat nu niet gedaan. De minister erkent dat
vanmorgen ook. Het gaat dus niet om het CDA. Ik ben
blij dat de heer Van der Ham ook in zijn eigen bijdrage
heeft aangegeven dat de minister vele malen is genoemd
in het blad en dat LNV twaalf keer is genoemd, maar hij
heeft denk ik niet helemaal toevallig vergeten of niet
gemeld hoe vaak het CDA in het blad wordt genoemd.
Dat hoor ik niemand hier zeggen. Laat hij het vooral
lezen en het turven. Dan komt hij denk ik tot dezelfde
conclusie als ik.
De voorzitter: De heer Van der Ham voelt zich aangesproken. Een korte reactie, die niet opnieuw een lang
antwoord van de heer Atsma uitlokt.
De heer Van der Ham (D66): Ik vind het heel creatief van
de heer Atsma dat hij probeert om mij in zijn kamp te

Tweede Kamer

Glossy Gerda

krijgen. Dat gaat hem niet lukken. Inderdaad heb ik het
niet over het CDA gehad, maar over de regels die er zijn
voor overheidscommunicatie. Die heeft de minister
overtreden. Daaraan verbindt de heer Atsma helaas geen
consequenties. Dat spijt mij enorm.
De heer Waalkens (PvdA): Wij hebben met elkaar
afspraken gemaakt over de rijkscommunicatie. De heer
Atsma heeft gezegd: het zou niet onze keuze geweest
zijn. Vindt hij nu dat in dit specifieke geval de afspraken
met betrekking tot de uitingen in het blad Gerda
geschonden zijn?
De heer Atsma (CDA): Dan herhaal ik mezelf ook. Net als
wij kritisch zijn geweest op de oud-bewindslieden
Koenders, Plasterk, Cramer en nog meer als het ging om
uitingen, zijn wij dat nu ook. Of het wel of niet precies
volgens de regels is verlopen, laat ik graag aan de
minister en de minister-president. In elk geval is onze
inschatting dat dit niet had gemoeten. Dus is er kennelijk
een inschattingsfout gemaakt. Dat zou best kunnen, dat
horen wij dan straks wel. Maar wat ons betreft, zou dit
dus anders gekund hebben.
De heer Waalkens (PvdA): U haalt er steeds andere
projecten bij, maar wij hebben het nu over het specifieke
geval van de glossy Gerda. Vindt u namens de fractie
van het CDA dat dat een schending is van de afspraken
die wij hebben gemaakt met betrekking tot het voorleggen aan de minister-president, dan wel de terughoudendheid van de minister van LNV? Vindt u op dat principiële
punt dat hier die afspraken geschonden zijn?
De heer Atsma (CDA): Ik heb gezegd dat dit niet onze
keuze zou zijn geweest en dat wij het ook niet een
verstandige en gelukkige keuze vinden. U hebt vragen
gesteld aan de minister-president. Ik ben benieuwd naar
de antwoorden. Of het wel of niet precies valt binnen
datgene wat via de Voorlichtingsraad is afgesproken, kan
ik niet beoordelen. Laat ik het zo zeggen: het zou niet
onze keuze zijn geweest en wij vinden het dus ook niet
verstandig dat dit blad – met de inhoud waarvan niets
mis is – op deze manier de wereld in is gegaan. Dat is
jammer. De minister erkent dat ook. Daarmee is wat ons
betreft ook de les geleerd voor nu en voor de toekomst.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: De vergadering is heropend. Wij hebben
zojuist met elkaar besproken hoe wij het gaan doen in
verband met de agenda van de minister-president. Hij
gaat namelijk de minister-president van Duitsland,
mevrouw Merkel, ontvangen. Wij houden daar rekening
mee. Wij kijken hoe ver wij komen. Zo nodig schorsen
wij na de eerste termijn.
De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Ik begrijp dat de
minister-president met zijn agenda zit, maar hij is wel de
eerstverantwoordelijke voor overheidscommunicatie. Ik
vind dus, gelet op de volgorde van de behandeling, dat
eerst de minister-president zijn termijn moet invullen en
pas daarna de minister van LNV.
De voorzitter: Ik heb zojuist met u gesproken en toen
kon u zich vinden in de gekozen oplossing. Het spijt mij,

11 maart 2010
TK 62

62-5449

Atsma
maar wij gaan die discussie niet overdoen. Het woord is
aan de minister van LNV.

Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar
inbreng in eerste termijn. Het onderwerp is het 75-jarig
jubileum van het ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit en het daartoe uitgebrachte magazine.
Het ministerie van LNV staat middenin de samenleving
en raakt met haar beleid 16 miljoen mensen. Er is nu
commotie ontstaan over het jubileumblad. Vooraf wil ik
één ding duidelijk stellen. Als minister van LNV heb ik
één doel, één missie: Ik wil dienstbaar zijn aan de
landbouw, de natuur en de voedselkwaliteit in dit land.
Met alle verschillen van mening die ik met de Kamer
mag hebben, zijn wij het over één ding roerend eens. Dat
is het grote belang van de onderwerpen die LNV
bestrijkt. De Kamer kan met mij constateren dat het
echter vaak lastig is om dit grote belang aan iedereen
over te brengen. Dat is weerbarstig. De beleidsterreinen
van LNV hebben veel te bieden voor een breed publiek.
Ik wil mensen daar bekender mee maken. Een eigentijds
en informatief magazine kan daar op een toegankelijke
manier voor zorgen. Een jubileum is in algemene zin een
goede aanleiding om voor een breed publiek zichtbaar te
maken wat wij doen en waar wij naartoe willen met ons
landelijk gebied, ons platteland, onze boeren, tuinders en
vissers en onze voedselkwaliteit.
Ik heb mij daarbij de vraag gesteld hoe wij in het in
het kader van het 75-jarig jubileum daar op een
bijzondere wijze extra aandacht op kunnen vestigen.
Over het algemeen zijn wij in gesprek met de professional, de boer, de tuinder, de visser, de natuurbeheerder,
de ondernemer en de niet-gouvernementele organisaties,
maar juist ook de burgers en gezinnen kunnen het
verschil maken als het gaat om duurzaam voedsel,
natuur en landschap. Ik sta voor een benadering waarin
de overheid mensen aanspreekt op hun eigen rol en
verantwoordelijkheid in de samenleving. Communicatie
is het aangewezen instrument om mensen aan te
spreken op hun betrokkenheid en hun eigen mogelijkheden ook ten aanzien van de terreinen voedsel, natuur en
groen.
Er is door vele sprekers gevraagd naar de regels voor
overheidscommunicatie en of ik mij daaraan heb
gehouden. Deze uitgave is geheel geproduceerd door
afzender LNV en als zodanig ook duidelijk herkenbaar.
Verschillende sprekers hebben gewezen op het colofon,
waarin staat dat het ministerie niet verantwoordelijk is
voor alle uitingen. Dat is een normale disclaimer in zo’n
blad, omdat in het blad ook een aantal mensen wordt
geïnterviewd dat een eigen opvatting geeft. Dat is ook
zeer terecht. Daar heeft dat mee te maken.
De vraag is gesteld of er sprake is van een coproductie. Het antwoord daarop is ″nee″. LNV is hier volledig
verantwoordelijk voor. De genoemde tijdschriften hebben
niet aan de productie meegewerkt en worden alleen
gebruikt voor de verspreiding.
Ik kom bij de inhoud, de vormgeving en de naamgeving. De bedoeling is en was om het verhaal van de
beleidsdoelstellingen van LNV op een toegankelijke
manier bij een breed publiek onder de aandacht te
brengen. Het magazine heeft door de naam- en
vormgeving helaas in de Kamer het beeld opgeroepen
dat het ten doel had om de minister van LNV te

profileren. Ik zeg het met nadruk: Dat is nooit het doel
geweest en dat zou ook niet hebben gepast in de regels
die het kabinet voor overheidscommunicatie hanteert. Ik
betreur dat dit beeld bij de Tweede Kamer is ontstaan.
Het was beter geweest als ik een andere inschatting had
gemaakt, waardoor de vorm en de naamgeving niet
hadden afgeleid van de inhoud. Ik zeg daar voor alle
duidelijkheid bij: dit is niet voor herhaling vatbaar.
Heel velen hebben gevraagd naar de relatie met de
Voorlichtingsraad. De regels voor overheidscommunicatie schrijven voor dat terughoudendheid wordt betracht
ten aanzien van imagebuilding van bewindspersonen.
Afwijkingen op deze regel moeten vooraf door de
Voorlichtingsraad worden getoetst. Dit magazine richt
zich op het beleid en de organisatie van het ministerie
van LNV. Ik ben daarvoor verantwoordelijk. Ik ben
daarvan ook het boegbeeld en als zodanig zichtbaar in
het magazine, niet meer en niet minder. De inschatting is
gemaakt dat het magazine daarom niet vooraf in de
Voorlichtingsraad hoefde te worden besproken. Ik zeg
erbij en ik heb dat ook in mijn brief geschreven: met het
inzicht van nu had dat anders gemoeten.
Een groot aantal mensen heeft gevraagd naar de
voorbereiding van het blad. Die is vorig jaar reeds
gestart. Wij wisten dat wij dit jaar het 75-jarig jubileum
van het ministerie vieren. Wij zijn in de zomer of zelfs
voor de zomer van vorig jaar al gestart met het
nadenken over een gepaste wijze. Wij zijn toen ook
gestart met de voorbereidingen voor deze communicatieactiviteit. Het magazine was al gedrukt toen het kabinet
viel, want zoals de Kamerleden weten en sommigen ook
hebben betoogd, heeft dit soort dingen een lange
doorlooptijd. Wij hebben de afweging gemaakt dat het
zonde zou zijn om deze gedrukte exemplaren te laten
vernietigen.
Dan is breed de vraag gesteld: waarom een glossy?
Het is inderdaad een ongebruikelijke, eenmalige en
ludieke actie. Ik heb in mijn voorwoord en ook later
aangegeven dat het blad de bedoeling had om een
knipoog te zijn om aandacht te vragen voor de inhoud.
Als de Kamerleden het blad lezen, dan kunnen zij zien
dat het inhoudelijk alle onderwerpen van het ministerie
van LNV bestrijkt. Het is bedoeld als informatief middel
en dat is het ook geworden. Kijk bijvoorbeeld naar de
pagina’s over voedselverspilling, duurzaam inkopen,
biodiversiteit in eigen tuin, mooie natuurgebieden en
moderne landbouw. De heer Cramer heeft in dat verband
ook terecht gewezen op het artikel over de Q-koorts.
Mevrouw Snijder vroeg naar het doel van dit
magazine. Daar heb ik antwoord op gegeven. Het doel
was en is om het verhaal van de beleidsdoelstellingen
van het ministerie van LNV op een toegankelijke manier
bij een breed publiek onder de aandacht te brengen.
Zoals de heer Atsma terecht heeft gezegd en ik in mijn
inleiding heb aangegeven, hebben wij normaal te maken
met de professionals, maar werken wij in het belang van
16 miljoen Nederlanders.
Er is ook gevraagd naar de doelgroep die wij willen
bereiken. Het magazine wordt verspreid onder alle
abonnees van Margriet, Libelle en een deel van de
Flair-lezers. Dat zijn vooral vrouwen met kinderen,
beslissers als het gaat om recreatie en voeding. Wij
willen juist ook gezinnen met kinderen bereiken. Dat is
ook een manier om jeugd en jongeren te bereiken.
Mevrouw Thieme, de heer Graus en anderen hebben
gevraagd naar de kosten van het magazine. De specifica-

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

©

Glossy Gerda

62-5450

Verburg
tie van de kosten is als volgt. Bedragen zijn inclusief btw.
Ik verwijs overigens ook graag naar de brief die ik de
Kamer daar gisteravond over heb gestuurd. Het
meesturen met de bladen kost € 180.000 grofweg, de
drukkosten zijn € 150.000 en de kosten voor vormgeving,
fotografie en redactie zijn ruim € 70.000. Het is in eigen
beheer gemaakt.
Mevrouw Van Velzen heeft gevraagd of de kosten niet
betaald moeten worden door het CDA. Het antwoord is:
nee. Dit gaat over het jubileum van het ministerie van
LNV. Het is niet en nooit de bedoeling geweest om aan
persoonsverheerlijking of imagebuilding te doen. Ik heb
het al aangegeven: de vorm en de naamgeving waren
bedoeld als een vette knipoog. Ik heb ook aangegeven
dat het mij spijt dat bij de Kamer het beeld is ontstaan
dat is ontstaan. Het moet gaan om de inhoud. Als de
vorm en de naamgeving daarvan afleiden, is dat niet de
bedoeling geweest.
Over de disclaimer heb ik het gehad, net als over de
VoRa. Verschillende leden hebben daarnaar gevraagd.
De heer Van der Ham heeft gevraagd of de aanbestedingsregels in acht zijn genomen. Het antwoord daarop
is ja. Het drukwerk is aanbesteed via de bestaande
contracten van LNV met drukkers en er is gekozen voor
de beste verhouding tussen kosten en baten. Die drukker
is gekozen. De redactie hoefde niet te worden aanbesteed. De vormgeving en de fotografie vallen evenmin
onder de regels voor aanbesteden. Er is gekozen voor
een samenwerkingsverband met een artdirector, een
vormgever en een fotograaf, alle bekend met de
huisstijlregels en het LNV-beleid.
De heer Waalkens heeft gevraagd of de vele artikelen
over Gerda zijn te rijmen met de terughoudendheid. Het
magazine richt zich op het beleid en de organisatie van
LNV en ik ben daarvoor verantwoordelijk. Ik ben daarvan
ook het boegbeeld en als zodanig zichtbaar in het
magazine. Als de vormgeving en de naamgeving afleiden
van het beleid en de organisatie en er een bepaald beeld
ontstaat, dan spijt me dat, dan betreur ik dat en dan had
ik een andere inschatting daarvan moeten maken.
De heer Van der Ham heeft naar het communicatiebudget gevraagd. Op dat communicatiebudget wordt
mee bezuinigd. De uitgaven voor dit magazine behoren
tot de jubileumuitgaven die we voor het 75-jarig bestaan
hebben. Dat heeft te maken met het feit dat dit magazine
de beleidsterreinen van LNV over het voetlicht brengt.
Daarom is er ook een speciale voorziening getroffen
vanuit de budgetten voor beleidscommunicatie.
Voorzitter, daarmee heb ik de vragen beantwoord die,
soms in een wat andere toonsoort, in eerste termijn zijn
gesteld.
De voorzitter: Ik geef nu het woord aan de ministerpresident. Daarna kunnen de leden interrumperen bij de
minister-president en daarna komt de minister weer
achter het katheder.
©
Minister Balkenende: Voorzitter. In aansluiting op de
minister van LNV zal ik stilstaan bij een drietal kwesties
die in mijn richting naar voren zijn gebracht. In de eerste
plaats is dat natuurlijk het blad als zodanig. Hoe zit het
met de profilering? In de tweede plaats is het de
verantwoordelijkheid voor het algemene communicatiebeleid. In de derde plaats is het de vraag of ik op de

Tweede Kamer

Glossy Gerda

hoogte was van deze glossy. Ik zal kort op deze kwesties
ingaan, ook gelet op de aard van dit debat.
Ik sluit me aan bij de woorden uit de Kamerbrief van
de minister van LNV. Het beeld dat is ontstaan, is
betreurenswaardig. Het was beter geweest als een
andere inschatting was gemaakt. Ik ben het daarmee
eens. De meeste sprekers hebben in hun bijdrage
verwezen naar de uitgangspunten voor overheidscommunicatie. In algemene zin geldt de regel dat bewindspersonen terughoudend zijn met het zichzelf op de
voorgrond plaatsen, ook in de eigen media-uitingen.
Persoonlijke profilering kan en mag geen doel zijn van
overheidscommunicatie; de Kamer kent de regels. Ik
twijfel niet aan de goede bedoelingen van het ministerie,
maar door de gekozen vorm is die indruk wel ontstaan.
In de afweging had dat een rol moeten spelen en tot een
ander besluit moeten leiden. Helderder dan de minister
van LNV het heeft gezegd, kan ik het ook niet maken.
Ik kom bij de opmerking dat de minister-president toch
verantwoordelijk is voor de communicatie van het
kabinet. Het is goed om hier in alle helderheid het
volgende over te zeggen. Als minister van Algemene
Zaken ben ik verantwoordelijk voor het gemeenschappelijk communicatiebeleid en voor een aantal gemeenschappelijke communicatiediensten. Ik ben uiteraard niet
verantwoordelijk voor de uitvoering van specifieke
departementale communicatieactiviteiten. Dat is een
departementale verantwoordelijkheid waarop de
ministers door de Kamer zijn aan te spreken. Dat geldt
ook in de onderhavige situatie.
Ten slotte de vraag of ik van deze glossy wist. Nee, ik
was niet op de hoogte van deze glossy. De afweging is
gemaakt op het ministerie van LNV en is ook niet
voorgelegd aan de Voorlichtingsraad. De minister heeft
daarover ook al het een en ander gezegd. Voorzitter, dit
wilde ik in algemene zin zeggen. Ik heb het kort
gehouden aan de hand van de vragen die naar voren zijn
gekomen.
Mevrouw Thieme (PvdD): In een interruptiedebatje met
de heer Atsma van het CDA werd net al gerefereerd aan
eerdere fouten die gemaakt zijn met andere bewindspersonen in verband met communicatie-uitingen. Vindt de
minister-president niet dat wij hadden moeten leren van
de fouten van toen en dat nu van de minister van LNV
verwacht had mogen worden dat zij dit had voorgelegd
aan de eerstverantwoordelijke voor de overheidscommunicatie? De minister-president had er dus van moeten
weten.
Minister Balkenende: Ik dacht dat dit in alle duidelijkheid ook door mij al is gezegd. De Voorlichtingsraad is
niet ingeschakeld. Was dat beter geweest? Ja, dat was
beter geweest. De afweging die door het ministerie van
LNV is gemaakt was, zoals de minister heeft aangegeven,
dat dit zich wel zou verdragen met de communicatieregels. Wij moeten echter vaststellen dat daarop heel wat
af te dingen is. Dat heb ik zo-even ook aangegeven.
Daarin ben ik duidelijk geweest.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik moet dus concluderen dat
de minister-president vindt dat er een verkeerd besluit is
genomen door zijn minister van LNV. Vindt hij dat de
communicatieregels zijn overtreden? Daar wil ik graag
een simpel ja of nee op horen.

11 maart 2010
TK 62

62-5451

Balkenende
Minister Balkenende: Wat betreft het verkeerde besluit
twijfel ik niet aan de intenties. Dat is ook aangegeven
door de minister. Ik wil ook graag wijzen op het totaal
van het blad. Waar zit echter de gevoeligheid? De
minister heeft aangegeven dat die zit in de vorm en de
naam. Dat maakt het geheel kwetsbaar. Ik vind dat wij
recht moeten doen aan het totaal, want er is meer over
het magazine te melden dan alleen de naam en de vorm.
Ik wil de minister daarin ook recht doen. Juist vanwege
de kwetsbaarheid van de naam en de vorm kun je niet
prudent genoeg zijn. Dat heeft de minister aangegeven.
Zij heeft gezegd dat ze een andere inschatting had
moeten maken. Dat herhaal ik hier.
Dan kom ik op het oordeel. In algemene zin kunnen
wij over dit project zeggen dat het niet goed past bij de
letter en geest van de uitgangspunten. De minister ziet
dat ook, want in haar brief heeft ze duidelijk gemaakt dat
het beter geweest was als een andere inschatting was
gemaakt en dat het duidelijk is dat dit niet voor herhaling
vatbaar is. Duidelijker dan dit kan ik het niet zeggen.
Mevrouw Thieme (PvdD): De minister-president zegt dat
er niet prudent is omgegaan met de beslissing om zo’n
glossy uit te geven. Dat is dus onzorgvuldigheid. Ik wil
weten, maar krijg daar nog geen antwoord op, of de
minister-president vindt dat de code is overtreden. Hij
heeft zelf aangegeven dat er sprake is van een persoonlijke profilering van de minister van LNV. Dat is uitdrukkelijk verboden in de code. Ik wil van de ministerpresident horen of hij vindt dat in dit geval de
overheidscommunicatieregels zijn overtreden. Ik heb
daar nog geen antwoord op gekregen. Ik krijg graag een
simpel ja of nee.
Minister Balkenende: Ik kan op dit punt geen simpel ja
of nee geven om de volgende reden. Ik zal heel duidelijk
zijn. Met de vorm en de naam is het niet goed gegaan.
Daarvan zegt de minister dat zij een andere inschatting
had moeten maken. Wat mij betreft staat de intentie niet
ter discussie, want het ging hier niet om een persoonlijke
profilering van de minister, maar om het duidelijk maken
van haar werk. Ik geloof de minister wat dat betreft op
haar woord. De intentie kan niet het punt zijn. Het gaat in
de glossy om meer dan alleen de naam ″Gerda″ en om
de foto’s. Het gaat ook over het werkterrein van LNV.
Kortom, je kunt niet simpel ja of nee zeggen. Ik geef toe
dat de naamgeving en vormgeving op zichzelf niet
aansluiten bij de geest van de communicatierichtlijnen.
Dat zeg ik in alle duidelijkheid. Er is echter iets te melden
over de intentie en het totaal van het product. Dat maakt
dat ik niet zo maar simpel ja of nee kan zeggen. Dat kan
ik wel ten aanzien van de vormgeving. Daarvan heb ik
gezegd dat het zo niet had gemoeten.
De heer Van der Ham (D66): De minister van LNV zei
dat wij de Gerda moeten zien als ironie; een knipoog. Als
je 53 keer knipoogt, is dat geen ironie meer, maar een
afwijking. Dat is een afwijking van de regels die het
kabinet zelf heeft opgesteld. In de uitgangspunten staat
zwart op wit: ″Overheidscommunicatie dient over beleid
en organisatie te gaan en wordt niet gericht op persoonlijke ’imagebuilding’ van bewindspersonen en andere
overheidsfunctionarissen.″ Ik herhaal de vraag die
mevrouw Thieme ook al heeft gesteld. Heeft de minister
van LNV de gedragscode overtreden?

Tweede Kamer

Glossy Gerda

Minister Balkenende: Ik heb net aangegeven dat de
naam van het magazine, de hele vormgeving ervan en
de foto’s niet passen bij de aard en geest van de
communicatierichtlijn. Ik heb daaraan toegevoegd dat ik
wel graag wil dat u kijkt naar het totaal van het magazine
– daar heeft de minister recht op – en naar de intentie. Ik
geef het graag toe: op deze manier had het niet
gemoeten. Dat zegt de minister; er is een verkeerde
inschatting gemaakt. Maar het is meer dan alleen de
vorm en de foto’s. Daarin wil ik de minister ook recht
doen.
De heer Van der Ham (D66): Als ik door rood rijd en zeg
dat ik niet de intentie had om dat te doen, ben ik toch in
overtreding. Het is niet zo interessant om naar de
intenties te kijken, maar wel naar de uitwerking die het
heeft gehad. Als wij 53 keer in Gerda het woord ″Gerda″
lezen en als alles is gebouwd rondom het imago van de
minister, kan de minister-president toch niet zeggen: dat
moet je een beetje ruim zien? Dan moet hij gewoon
kunnen zeggen: ja, zij was hier in overtreding met die
gedragscode, dat spijt haar. Dan wegen wij dat straks in
tweede termijn. Maar de minister-president moet toch
gewoon hom of kuit geven? Dat is toch een duidelijke
vraag?
Minister Balkenende: Ik ben glashelder geweest. Op het
gebied van de vorm en de naam had het zo niet
gemoeten. Dat past niet bij de regels voor de overheidscommunicatie. Ik heb tegelijkertijd gezegd dat ik ook
recht moet doen aan het geheel. Er is een jubileum, het
75-jarig bestaan van het ministerie. Men heeft informatie
willen geven over het werkterrein van LNV en dat komt
ook aan de orde. Ik wil graag een onderscheid maken
met de totale inhoud. Dat vind ik een ander verhaal dan
alleen deze specifieke zaken op het gebied van vorm en
naam. Dat laatste had anders gemoeten en daar zijn wij
ook niet gelukkig mee. Dat geldt ook voor de minister
zelf.
De heer Van der Ham (D66): Ik hoor de ministerpresident zeggen: het is niet in lijn met de geest en de
letter van de gedragscode. Ergo, zij was daarmee in
overtreding; sorry daarvoor, dat doen wij niet meer. Hij
zegt: zij was in overtreding met die gedragscode. Dat
hoor ik hem toch zeggen.
Minister Balkenende: Ik heb niet de term ″overtreding″
gebruikt. Ik heb gezegd: wanneer je kiest voor zo’n naam
van een blad en voor deze vorm met de foto’s, verdraagt
dat zich niet met de aard en geest van de communicatierichtlijn. Ik vind dat u ook het totaal moet meenemen.
Dan gaat het ook over de totale inhoud, die verder gaat
dan alleen het profiel van deze minister.
De heer Waalkens (PvdA): Wat mij intrigeert, is de
informatie dat het niet is voorgelegd aan de Voorlichtingsraad. Ik vraag de minister-president concreet
wanneer hij op de hoogte werd gesteld van de uitgave
van dit blad.
Minister Balkenende: Ik ben op de hoogte gesteld, net
als u, op de dinsdag toen het blad naar buiten kwam.
De heer Waalkens (PvdA): Betekent het niet voorleggen
aan de Voorlichtingsraad het schenden van de afspraken

11 maart 2010
TK 62

62-5452

Balkenende
die gemaakt zijn, ook naar de letter en de geest? Verbindt
de minister-president daar consequenties aan?
Minister Balkenende: Als er twijfels zijn of iets wel of
niet binnen de communicatierichtlijnen valt, hoor je niet
zelf een besluit te nemen, maar hoor je het voor te
leggen aan de VoRa. Dat is de spelregel. Die is niet
gevolgd. Ik vind dat dit anders gedaan had moeten
worden, want er zijn gewoon twijfels ontstaan. Dat blijkt
ook wel uit dit Kamerdebat. Het was veel beter geweest –
dat was ook de weg geweest – om dit in ieder geval aan
de VoRa voor te leggen: bij twijfel niet inhalen, maar
gewoon voorleggen aan de VoRa.
De minister heeft nu zelf aangegeven dat zij een
andere inschatting had moeten maken. Daarmee geeft zij
duidelijk aan dat dit niet de goede weg is geweest. Het
oordeel is uiteraard aan de Kamer zelf. Ik geef hier aan
dat het op het punt van de VoRa anders had gemoeten.
Ik heb aangegeven dat het op het gebied van de vorm en
de naam ook anders had gemoeten; dat zegt de minister
zelf ook. Het oordeel is aan uzelf. Dat bepaalde dingen
niet goed zijn gegaan, heb ik hier in alle duidelijkheid
aangegeven.
De heer Waalkens (PvdA): De minister-president geeft
heel duidelijk aan dat het zo niet had gemoeten, dat het
bij gerede twijfel voorgelegd moet worden aan de
Voorlichtingsraad. Maar hij is niet zover om hier
consequenties aan te verbinden en de afspraken
opnieuw te herzien of anderszins een behoorlijke
reprimande uit te delen aan het ministerie van LNV, waar
een inschattingsfout is gemaakt.
Minister Balkenende: Ik begrijp de vraag nu iets beter.
Natuurlijk heb ik hierover gesproken met de minister. Zij
heeft zelf in een brief alle duidelijkheid gegeven over de
inschatting die is gemaakt. U kunt zich natuurlijk
voorstellen dat ik de signalen die uit de Kamer naar
voren zijn gekomen, kenbaar zal maken aan de ministerraad en via de RVD ook aan de VoRa. Dat past ook.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Er wordt hier nu een
″briljant″ onderscheid gemaakt tussen vorm en naam
enerzijds en inhoud anderzijds. In het blad wordt
minister Gerda Verburg 53 keer genoemd. Er staan
13 foto’s van haar in. 14 pagina’s gaan over haar. Er
staat een interview met haar in, dat door de ambtenaren
van LNV uitgetikt is. Dat kun je toch echt als propaganda
gaan betitelen. Het onderscheid is dus wel slim bedacht,
maar lijkt mij niet helemaal waar. Heeft de ministerpresident minister Verburg hierover tot de orde geroepen? Vindt hij het een foutje als het gaat om ruim
€ 400.000 voor persoonsverheerlijking en CDA-propaganda, zo zou ik het zelfs willen noemen? Deze ministerpresident is verantwoordelijk voor de overheidscommunicatie, die met voeten getreden is. Hij geeft het
voorzichtig toe, maar de overheidscommunicatie is echt
met voeten getreden. Hoe heeft de minister-president zijn
verantwoordelijkheid ingevuld? Hoe kijkt hij aan tegen
die € 400.000? Vindt hij het ook CDA-propaganda?

manier naar buiten worden gebracht? Dat is de intentie
waarmee het stuk is gemaakt. Mevrouw Van Gent
spreekt van persoonsverheerlijking. Ik heb gezegd dat dat
in ieder geval niet de intentie is geweest. Dat geloof ik
van de minister. De uitkomst is wel dat het erg veel
Gerda is geworden. Daar zijn wij niet gelukkig mee, zoals
ik hier onder woorden heb gebracht. Persoonsverheerlijking als intentie is niet aan de orde. De uitkomst is
ongelukkig. Dat zeg ik hier ook. Mevrouw Van Gent moet
niet doen alsof dit een activiteit is voor een politieke
partij. Daarmee doet zij geen recht aan de inhoud van
het blad. Zij kan dat anders zien, maar ik richt mij
gewoon op de feiten die uit de inhoud van het blad
kunnen worden afgeleid.
De minister is zelf ingegaan op de financiële aspecten.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat de minister daar
zelf op is ingegaan begrijp ik. Wij zullen er zo nog wel
een robbertje over vechten. De minister-president van
normen en waarden, de minister-president die voor goud
gaat, is degene die verantwoordelijk is voor de overheidscommunicatie. De overheidscommunicatie is hier
met voeten getreden. Er is ruim € 400.000 uitgegeven.
De minister van LNV bagatelliseert dat. Van de ministerpresident die daarvoor verantwoordelijk is, wil ik weten
hoe hij hiertegen aankijkt. Wat heeft zich afgespeeld
tussen de minister-president en de minister van LNV? De
minister-president zag ook pas toen hij de Libelle uit de
bus haalde dat de Gerda erbij zat. Ik wil daar gewoon
een heldere reactie op. Hoe kijkt de minister-president
aan tegen die € 400.000? In deze tijden kan dat toch niet?
Minister Balkenende: Ik vind niet dat dit geduid kan
worden als een partijpolitieke activiteit en dat de
rekening richting een bepaald partijbureau zou moeten.
Dat is het oordeel van mevrouw Van Gent, maar ik deel
dat dus niet. En ik heb aangegeven waarom.
De minister is verantwoordelijk voor dit project. Het is
een project dat tot stand gekomen is op het ministerie
van LNV. De intenties zijn bekend, net als wat er fout is
gegaan. Het ministerie draagt de verantwoordelijkheid
voor de publicatie en is gehouden de problemen op te
lossen. Uiteindelijk is dit echt rekening LNV. Mevrouw
Van Gent mag ons aanspreken op een ander, maar zij wil
dat de rekening ergens wordt neergelegd. Hoe wij het
ook beoordelen, het is de verantwoordelijkheid van LNV.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dit is een staaltje van
om de hete brij heen draaien. De minister-president is
verantwoordelijk voor de overheidscommunicatie. De
regels daarvoor zijn met voeten getreden. Dat is toch wel
een conclusie die hier terecht breed getrokken wordt. De
minister-president heeft hier geen regie op gehad. Hij is
erdoor overdonderd. Ik vraag mij af wat zich heeft
afgespeeld en welke conclusies hij trekt. De ministerpresident is verantwoordelijk voor de overheidscommunicatie. Het heeft € 400.000 gekost en dat had zo niet
gemoeten. Wordt het dan: zand erover en bedekken met
de mantel der liefde?

Minister Balkenende: Het laatste betreur ik. Het is ook
aan de orde geweest bij een politieke partij. Dit is een
publicatie in het kader van het 75-jarig bestaan van een
ministerie. Het doel was om aan te geven wat het
werkterrein van LNV omvat. Hoe kan dat op een andere

Minister Balkenende: Uw bewoordingen in dit debat
geven heel goed aan hoe gevoelig dit onderwerp ligt. U
hebt veel kritiek naar voren gebracht, wat zeer goed is te
plaatsen. Het feit dat de minister in haar brief heeft
aangegeven dat een andere inschatting had moeten
worden gemaakt, geeft aan dat uw oordeel het kabinet

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Glossy Gerda

62-5453

Balkenende
niet in de koude kleren is gaan zitten. Wie is verantwoordelijk voor de ontstane situatie? Dat is het ministerie van
LNV, omdat dat zelf voor dit project heeft gekozen. U
vereenzelvigt dit met persoonsverheerlijking. Er zijn
dingen niet goed gegaan, maar om het hele magazine
als persoonsverheerlijking te beschouwen, gaat mij een
slag te ver. Ten eerste omdat de intentie was om iets te
zeggen over het domein van LNV, en ten tweede omdat
de inhoud veel verder gaat dan alleen maar Gerda.
De heer Cramer (ChristenUnie): Ik hoor de ministerpresident duidelijk zeggen dat dit valt in de categorie
″eens maar nooit weer″. Ik hoor hem onvoldoende
aangeven, hoe hij gaat voorkomen dat het gaat
gebeuren. Hij gaat een brief schrijven, en hij gaat dit nog
eens onder de aandacht brengen, maar ik hoor graag
hoe hij dit in het vervolg gaat voorkomen.
Minister Balkenende: Goede vraag. Ik onderstreep wat
de minister van LNV heeft gezegd, en wat ikzelf ook heb
gezegd: dit is niet voor herhaling vatbaar. Ik kan het niet
duidelijker zeggen. Natuurlijk reken ik het mij aan wat
hier is gezegd door u: die onduidelijkheid mag niet
blijven bestaan. In antwoord op de heer Waalkens heb ik
al gezegd dat ik natuurlijk in de ministerraad, en via de
RVD ook in de VoRa, hierop terug zal komen. Deze zaken
lenen zich – ik herhaal het maar even – niet voor
herhaling. Dit soort discussies mogen we niet hebben.
De heer Graus (PVV): De woorden ″waarden″ en
″normen″ vielen al. Dit is niet alleen onze ministerpresident, maar ook de zelfbenoemde ambassadeur van
waarden en normen. Er wordt heel makkelijk gezegd dat
het gaat om € 400.000, maar dat is een kleine miljoen
gulden, ten tijde van een crisis. De minister-president
heeft gezegd dat iedereen de broekriem zal moeten
aanhalen. Nu gaat een CDA-minister onder de verantwoordelijkheid van onze minister-president – zo is en
blijft het wel, ook al was hij er te laat van op de hoogte –
geld over de balk gooien, geld dat ten goede had moeten
komen aan boeren, vissers, tuinders en dieren. Nu zegt
de minister-president ineens: bij twijfel niet inhalen. Waar
zijn de waarden en normen gebleven? Is de ministerpresident het eens met de PVV dat het geld – € 400.000,
bijna een miljoen gulden – in mindering moet worden
gebracht op de jaarlijkse subsidie voor het CDA?
Minister Balkenende: De laatste vraag heb ik al
beantwoord.
De voorzitter: Dat is inderdaad het geval.
De heer Graus (PVV): Ik heb meerdere vragen gesteld.
Minister Balkenende: De minister van LNV heeft
aangegeven, waarom is gekozen voor deze formule
rondom het 75-jarig bestaan van het ministerie. Doel
was, bredere bekendheid te geven aan het werkterrein
van LNV. De vorm staat nu ter discussie. In het magazine
staan tal van zaken die te maken hebben met beleid, met
wat speelt op het gebied van LNV. Het probleem zit hem
vooral in de naam ″Gerda″, en in de vorm waarvoor is
gekozen. Overigens moet in het bedrag onderscheid
worden gemaakt tussen iets wat wellicht legitiem is en
wat een ander ministerie wellicht ook zou doen bij een
jubileum – ik denk aan symposia, onderzoeksactiviteiten

Tweede Kamer

Glossy Gerda

en publicaties – en de manier waarop dit tot uitdrukking
is gekomen. Het laatste is nu punt van kritiek, wat ik heel
goed oppak, maar het is niet het totale verhaal.
De heer Graus (PVV): De minister zei ook al dat een
minister terughoudend dient te zijn en niet te veel op de
voorgrond dient te treden. Als je op de voorpagina van
een blad gaat staan dat jouw naam draagt, nota bene
met een zweepje in je hand, dan vind ik dat niet echt
terughoudend. Ik vind ook dat hier waarden en normen
zijn overschreden. Ik zou het erg prettig vinden als onze
minister-president, ook als de ambassadeur van waarden
en normen, zegt: ik ben het helemaal met de heer Graus
eens en ik ga zorgen dat het geld in mindering op de
jaarlijkse subsidie aan de CDA-kas wordt gebracht en in
dit geval teruggaat naar boeren, vissers, tuinders en
dieren, en het ministerie van LNV.
Minister Balkenende: Ik maak een onderscheid tussen
enerzijds het feit dat de zaken niet goed zijn verlopen op
het gebied van de vorm en de naamgeving en anderzijds
het project als zodanig en de intentie waarmee is
gewerkt. Ik vind dat wij daaronder echt een streep
moeten trekken. Maar u maakt er een partijpolitiek iets
van en dat is in ieder geval niet af te leiden uit het blad
zelf.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De ministerpresident wil onderscheid maken tussen de vormgeving
en de inhoud, maar communicatie van de rijksoverheid
staat in zijn eigen regels op nummer drie. Die is altijd
gericht op de inhoud. Altijd! Even los van de verhalen
van de minister-president over vormgeving, deelt hij
onze mening dat dit blad veel meer vorm is dan inhoud?
Het gaat nota bene wel over het 75-jarig jubileum van
het ministerie, terwijl ongeveer de helft van het blad
wordt gevuld door de minister en niet meer dan de
andere helft over de onderwerpen gaat. Als de ministerpresident zegt dat er omissies zijn geweest en dat dit niet
meer moet gebeuren, mag ik dan concluderen dat de
voorlichtingsdiensten van de diverse ministeries en nu
met name van het ministerie van LNV, niet op de hoogte
zijn van de vastgestelde regels?
Minister Balkenende: Ik ga in op het laatste punt. Op de
afdeling Voorlichting van het ministerie van LNV, die
hierbij natuurlijk betrokken is, heeft men de indruk gehad
dat men dit kon doen binnen de geldende regels. Ik heb
aangegeven, en dat zegt de minister ook, dat dat een
inschatting is geweest die anders had gemoeten.
Ten aanzien van de communicatieregels heb ik u heel
goed verstaan. Ik ben het ook met u eens, want bij de
communicatie hoort het te gaan om beleid en niet om
imagebuilding, zoals dat is aangegeven. Dat is ook
precies de reden dat ik zeg dat het niet de intentie is
geweest. Maar het is wel de uitkomst geweest van een
proces dat nu zo veel vragen oproept; dat zegt de
minister zelf ook in haar brief. Wij hebben wat dat betreft
wel degelijk lessen getrokken uit wat zich heeft afgespeeld.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik had nog een
vervolgvraag over het 75-jarig jubileum. Als u het blad
hebt gelezen, hebt u dan echt de indruk dat daarin qua
inhoud een dienst wordt bewezen aan het 75-jarig
jubileum van dit ministerie?

11 maart 2010
TK 62

62-5454

Balkenende
Minister Balkenende: Als men zoekt naar een communicatievorm, is het altijd de vraag of de boodschap
overkomt. Van mensen die het magazine hebben gelezen
en even niet op onze discussie letten, krijg ik ook te
horen dat zij er heel interessante elementen in zien. Ik
weet dus niet hoe dit gaat uitpakken. Zoals bekend
gebeuren er in de reclamewereld dingen waarvan je zegt:
moet dat op deze manier? Men zegt dan dat je er een
bepaald doel mee bereikt. De intentie van dit magazine is
niet anders geweest dan andere groepen aanspreken op
het werk dat LNV doet. Je kunt voor of tegen de gekozen
vorm zijn. Voor een deel is het gewoon een verhaal over
het beleid en het terrein van LNV. Ik vind dat je dat even
moet knippen van de manier waarop het nu vorm en
inhoud heeft gekregen. Met u betreur ik dat zeer, maar
het neemt niet weg dat er ook elementen in het
magazine zijn die denkbaar zijn als je iets wilt zeggen
over het landelijk leven, dus het gebied van LNV. Die
knip heb ik net gemaakt. Het is echter helder dat het
anders had gemoeten, zoals ook blijkt uit de brief van de
minister.
Mevrouw Van Velzen (SP): De minister-president wil het
doen voorkomen alsof de discussie hier alleen over de
vorm gaat. Dat wil ik toch weerspreken, want het gaat
mij ook over de inhoud. Dat is dan de inhoud van een
blaadje dat helemaal hosanna roept over de landbouw in
Nederland, alleen maar ter meerdere eer en glorie van
deze minister die zegt: ja, maar ik ben ook het boegbeeld. Ik vraag mij dan af van wat zij het boegbeeld is.
Dat is dan toch het boegbeeld van een schip dat allang
op de klippen is gelopen? De minister blijft hier dan ook
nog herhalen dat het niet alleen een knipoog was, maar
ook nog eens een vette knipoog. Ik denk dat dat
knipoogje inmiddels een blauw oog is geworden.
Wat is het oordeel van de minister-president over het
feit dat hij hier niet van wist en dat hij in dit geval de
regie opnieuw niet in handen had? Wat is zijn oordeel
over het feit dat deze minister van LNV een kabinet dat
zijn naam draagt en dat al ernstig is beschadigd,
opnieuw verder beschadigt?

blijven. Elk ministerie heeft bij wat het ook doet, een
eigen marge, een eigen vrijheid om zaken aan de orde te
stellen. Die vrijheid moet er ook zijn. Dit is dan ook een
vraag die nadrukkelijk bij de minister van LNV zelf
thuishoort. Als minister-president heb ik te maken met
het algemene communicatiebeleid. Daarover heb ik al
opmerkingen gemaakt. Mevrouw Van Velzen vraagt naar
de inhoud. Ik vind dat zij dat debat moet voeren met de
minister van LNV.
De voorzitter: Mevrouw Van Velzen, tot slot.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik vraag deze ministerpresident om een oordeel over het handelen van deze
minister die zijn kabinet verder beschadigt, maar ik merk
dat hij er omheen draait. Dan rest mij nog wel ...
Minister Balkenende: Nee.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik meende dat ik het woord
had, mevrouw de voorzitter.
Minister Balkenende: Excuus.
Mevrouw Van Velzen (SP): Dan rest mij nog wel de
hamvraag. Als de minister-president zegt dat wanneer
het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
– hier zit wel het boegbeeld van dat ministerie –
problemen heeft veroorzaakt, het ze zelf maar op moet
lossen, dan wil ik graag weten welke oplossing hij dan
vraagt van deze minister. Wie gaat dan de rekening van
die vier ton betalen?
Minister Balkenende: Dit is niet een kwestie die alleen
een minister betreft. Dit raakt een ministerie. Het
ministerie van LNV heeft op volgens hem goede gronden
gekozen voor deze formule. Dan is het een zaak van dat
departement om ook stil te staan bij de financiële
consequenties van een en ander. Dat kan gewoon niet
anders. Sommigen zeggen dan dat je de oplage terug
zou moeten halen. Ik heb begrepen dat verzending heeft
plaatsgevonden. Dat kan ik niet allemaal overzien, maar
dat is ook een zaak die u met de minister moet bespreken.

Minister Balkenende: Wij moeten oppassen dat wij niet
in herhaling vervallen. Ik heb aangegeven dat er binnen
het ministerie een afweging is gemaakt om met deze
publicatie te komen, om daarmee het 75-jarig bestaan te
markeren. Dat is op zichzelf legitiem. Je mag kiezen voor
een bepaalde vorm. De een zal het doen in de vorm van
een onderzoek of een publicatie en de ander zal een
symposium of een open dag organiseren. Dat zijn de
mogelijkheden. Ik vind dat die keuze aan het ministerie
is. Op zichzelf valt dat te respecteren.
Twee. Is het 100% zorgvuldig geweest? Nee, want het
feit dat wij met elkaar nu debatteren over de manier
waarop het is gegaan, geeft al aan dat er juist aanleiding
is geweest voor discussie. En dat hebben wij ons ook
aan te trekken. Dat doe ik ook. Ik ben mijns inziens
glashelder geweest over datgene wat ook anders had
gemoeten. Dat heeft de minister in haar brief ook
aangegeven. En ik sluit mij daarbij aan.
Wat dan overblijft, is de inhoudelijke vraag: wat vindt
u van de zaken die in het blad staan? Dat vind ik eerlijk
gezegd iets wat op het terrein ligt van de minister zelf. Er
is natuurlijk een beleidsdebat mogelijk over LNV. Dat
gebeurt ook. Er worden heel veel debatten over gevoerd.
Dat is dus een kwestie van inhoud waar ik nu buiten wil

Minister Balkenende: Wat betreft het inhoudelijk
oordeel over wat zich hier heeft afgespeeld en de inhoud
van de publicatie luister ik goed naar wat u zegt; dat is
een eerste verantwoordelijkheid die op het departement
ligt. Ik ben verantwoordelijk voor het totaal.
Sommigen zeggen dat er in dit geval sprake is van
persoonsverheerlijking. Welnu, ik zie de gevoeligheid bij
deze publicatie. Daar loop ik niet voor weg. Het had ook
anders gemoeten, maar er is meer te melden dan alleen
dat. Ik vind ook dat aan de publicatie geen recht wordt

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Glossy Gerda

Mevrouw Van Velzen (SP): Volgens mij is de ministerpresident verantwoordelijk voor overheidspublicaties. Als
hij concludeert dat dit een vergissing, een fout was en
dat dit niet had mogen gebeuren, dan vind ik dat die vier
ton terug moet komen. Die vier ton belastinggeld is
uitgegeven zonder dat dit een doel dient dat landbouw
beter op de kaart zet, zonder dat het een doel dient dat
ons land verder helpt. Dan vind ik dat dit geld terug
moet komen. Dan vind ik, en velen met mij, dat de
rekening niet betaald mag worden uit de belastingkas.

62-5455

Balkenende
gedaan wanneer men het alleen heeft over de naam
″Gerda″ en de foto’s, aangezien er zoveel meer in het
magazine naar voren is gebracht. Nogmaals, dit is een
verantwoordelijkheid die het departement raakt. Dat
betekent dat het departement ook in financiële zin
verantwoordelijk is en behoort te zijn.

aan iedereen wat er op het nachtkastje van de minister
ligt? Wat voor informatie wil de minister geven als zij
stelt dat het in de landbouw een paradijs is – dit heeft zij
letterlijk gezegd – maar dat daar helaas een
Q-koortsepidemie doorheen kwam? Welke objectieve
informatie ligt hier nu eigenlijk achter?

De voorzitter: Ik dank de minister-president voor zijn
beantwoording. Ik stel thans de Kamer in de gelegenheid
om de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit te bevragen over de antwoorden die zij in eerste
termijn heeft gegeven.

Minister Verburg: Het gaat om de beleidsterreinen van
LNV. Het gaat dan om landschappen, om biodiversiteit,
om duurzaam vissen, om duurzaam boeren, om
voedselverspilling, om wat je zelf kunt doen aan de
natuur, om de mogelijkheden die mensen hebben, om
suggesties hoe jeugd en kinderen daarmee in contact
kunnen worden gebracht. Dat is allemaal van belang.
Van tijd tot tijd sta ik in de Kamer om daarover met u
van gedachten te wisselen, omdat wij er allemaal belang
bij hebben dat er draagvlak is voor die natuur en voor
het landschap. Dat is er niet alleen, dat zal ook onderhouden en ontwikkeld moeten worden.
Ik neem afstand van wat mevrouw Thieme eerder zei.
Ik ben verantwoordelijk voor het magazine, maar het kan
toch niet zo zijn dat als je hiervoor mensen interviewt, je
tegen ze zegt: u kunt alleen maar zeggen wat past binnen
het beleid van LNV. Wij vragen mensen of zij hieraan
mee willen werken en dat hebben zij gedaan. Maar wat
ze zeggen, is volstrekt voor hun rekening. Daar moet je
dan zorgvuldigerwijs een opmerking over maken. Ik geef
dan aan hoe breed het ligt. Dat is ook in de artikelen in
dit magazine verwerkt.

©
Minister Verburg: Voorzitter. Dank u wel.
Mevrouw Thieme (PvdD): Wij horen de minister zeggen
dat zij het met de kennis van nu, anders zou hebben
gedaan, dus dat zij het betreurt hoe deze glossy
uiteindelijk tot stand is gekomen en welk beeld daaruit
naar voren is gekomen. Maar zij verbindt er geen
consequenties aan. Eigenlijk zien we hetzelfde bij de
uitspraak van de minister als het gaat over de volledige
verantwoordelijkheid voor de inhoud van de glossy. Ik
hoor de minister in eerste termijn zeggen dat zij volledig
verantwoordelijk is voor de inhoud, maar tegelijkertijd
lees ik in het colofon dat het ministerie van LNV niet
aansprakelijk kan worden gesteld voor eventuele fouten.
Dat is precies hetzelfde. Wel erkennen dat het anders had
gemoeten maar daaraan geen consequenties verbinden.
Wel erkennen dat je volledig verantwoordelijk bent voor
de inhoud maar vervolgens in het colofon zeggen dat je
niet aansprakelijk kan worden gesteld voor fouten. Hoe
kan de minister dat met elkaar rijmen?
Minister Verburg: Ik ben volledig verantwoordelijk voor
het magazine en de uitgave daarvan. Ik heb in de eerste
termijn op vragen die daarover zijn gesteld al aangegeven dat de inhoud van de Gerda, zoals ook in de colofon
staat, niet noodzakelijkerwijze de mening van het
ministerie is. Dat heeft te maken met het feit dat op de
verschillende beleidsterreinen mensen zijn geïnterviewd
die hun opvattingen en hun mening geven. Er kunnen
onjuistheden in dit magazine staan. Dat is een algemene
formulering en dat heeft ook te maken met het feit dat
hier derden aan het woord zijn, mensen die te maken
hebben met de effecten van het beleid van LNV en die
bereid zijn gevonden om hun opvatting over bepaalde
onderdelen van de beleidsterreinen te geven. Het
magazine blijft voluit mijn verantwoordelijkheid, maar
die opmerking staat in het colofon, want anders zou uw
vraag kunnen zijn: hebt u eerst alle mensen die
geïnterviewd aangegeven wat uw beleid is, zodat zij
alleen dat zouden kunnen weergeven. Dat is dus niet aan
de orde.
Mevrouw Thieme (PvdD): Zo kennen wij de minister
weer. Aan de ene kant met grote woorden zeggen dat zij
volledige verantwoordelijkheid voor dingen draagt, maar
vervolgens in de colofon aangeven dat zij voor de fouten
die gemaakt worden niet verantwoordelijk is. Zo is het
ook met deze glossy.
Ik heb echter een andere vraag. De minister heeft in
eerste termijn gezegd dat het een informatief middel is.
Wat vindt de minister zo informatief aan het vertellen

Tweede Kamer

Glossy Gerda

Mevrouw Thieme (PvdD): Ik wil graag van de minister
weten welke informatiewaarde het heeft om te weten
wat er op het nachtkastje van de minister ligt en welke
informatiewaarde het heeft als zij stelt dat de landbouw
een paradijs is en dat er een Q-koortsepidemie doorheen
komt. Dat heeft zij zelf gezegd. Ik wil graag weten wat zij
nu eigenlijk duidelijk wil maken aan de lezers. Dat zij de
kapitein is op het paradijselijk schip?
Minister Verburg: Nee. Mevrouw Thieme is nu bezig om
teksten uit hun verband te rukken. Zij heeft het zeer
waarschijnlijk over mijn voorwoord. Ik ga ervan uit dat zij
daarop duidt. Ik heb aangegeven hoe mooi het platteland
is. Ik heb gesproken over de mooiste natuurgebieden en
over de kracht van goed en gezond eten. Ik heb het over
plekken waar kinderen weer vies mogen worden. Ik heb
het over onze rijke Noordzee met zijn prachtige duinen
en zelfs over onze eigen achtertuin. Met pijn in het hart
laat ik dan zien dat het ook wel eens onweert in het
paradijs. Er valt veel te genieten, maar er wordt ook de
nodige pijn geleden. De Q-koorts is wel degelijk iets dat
onze aandacht vraagt en waar wij mee te maken hebben.
Dat hoort toch echt ook in zo’n magazine.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik krijg geen antwoord op mijn
vraag welke informatiewaarde het heeft voor de lezer om
te weten wat er op het nachtkastje van de minister ligt.
Waarom meent de minister de landbouw te mogen
verkopen als een soort paradijs? Dat staat namelijk niet
in het voorwoord, maar in een van de laatste van de vele
interviews in het glossymagazine.
Minister Verburg: Misschien kan mevrouw Thieme
precies aanwijzen waar het staat, dan kunnen wij nog
aan tekstexegese doen. Laat ik echter nog eens in alle
helderheid zeggen dat er onderscheid gemaakt moet

11 maart 2010
TK 62

62-5456

Verburg
worden tussen de vorm en de naamgeving. Ik heb de
Kamer daarover geschreven en ik heb daarover gezegd
dat dit inderdaad met een knipoog is bedoeld, maar dat
het natuurlijk gaat om het bereiken van een zo breed
mogelijk publiek. Om de doelstellingen van de overheidscommunicatie te bereiken, gaat het er ook om hoe je
mensen op een actieve manier informeert. LNV is geen
ministerie dat alleen beleid maakt van bovenaf, dus
reiken wij ook heel veel mensen ideeën aan en geven wij
aan wat de mogelijkheden voor hen zijn. Ook geven wij
aan hoe zij hun betrokkenheid en hun eigen inzet bij
onze prachtige natuur en onze mooie landschapselementen kunnen vergroten. Dat hoort er allemaal bij. Ik heb
immers al gezegd dat wij voor 16 miljoen Nederlanders
werken.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De minister geeft in
haar beantwoording aan dat zij op gepaste wijze
aandacht had willen geven aan het 75-jarig jubileum.
Daarom is de Gerda uitgegeven. De minister zegt steeds
dat er, wat de eerste indruk betreft, toch wel een foute
inschatting is gemaakt. De vorm staat volgens haar in
dienst van de inhoud, die toch echt over LNV gaat. De
VVD-fractie kan zich niet achter deze mening scharen. De
helft van het blad gaat over de minister en niet over LNV.
Het beschrijft hoe de minister met haar tassen omgaat,
hoe zij op de markt loopt, hoe zij aan het joggen is en
wat zij dan tegenkomt, en hoe zij haar kopje thee ’s
ochtends drinkt. Realiseert de minister zich wat zij zegt
als zij vindt dat de inhoud van het blad wel degelijk gaat
over waar LNV voor staat? Wij hebben zojuist vragen
over de communicatie gesteld aan de minister-president.
Kan de minister aangeven of haar voorlichters dit blad
echt langs de lat van de regels hebben gelegd? Ik ga er
namelijk van uit dat dit wel gebeurd is.
Minister Verburg: Mijn antwoord op die vraag is: ja. Op
het moment dat je voor zo’n project staat, stel je jezelf de
vraag hoe het met de regels voor de overheidscommunicatie staat. Dan heb je je ook te houden aan de spelregels. De inhoud van het magazine richt zich op het beleid
en de organisatie van LNV. Het klopt dat men mijn tassen
ziet en dat men ziet hoe ik over een streekmarkt loop om
streekproducten en de kwaliteit van voedsel onder de
aandacht te brengen. Dat zijn allemaal zaken die alles te
maken hebben met het beleid en de activiteiten van LNV.
Je kunt natuurlijk nooit uitputtend zijn in wat je doet,
maar het geeft inzicht in de terreinen die wij bestrijken
en in de breedheid daarvan. Er is een inschatting
gemaakt dat dit magazine niet vooraf in de Voorlichtingsraad hoefde te worden besproken. Ik heb al eerder
gezegd dat dit, met het inzicht van nu, anders had
gemoeten. Dat staat ook in de brief die ik gisteravond
heb geschreven.

voor de export. Wij zijn ontzettend trots op de kwaliteit
van die productie en op onze internationale exportpositie. Het gaat niet alleen daarover. Het gaat ook over
mensen die met veel liefde, passie en vakmanschap hun
spullen produceren en die graag in de regio of op de
markt in Amsterdam verkopen. Het gaat dus ook over de
verbinding tussen stad en platteland. Dat is ook een punt
van aandacht van het ministerie. Het gaat over streekproducten, biologische producten, verduurzaming en
innovatie. Dat heeft er allemaal mee te maken.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dit is een prachtig
verhaal, maar had het aan de minister opgehangen
moeten worden? Het gaat hier over communicatie door
de overheid. Vindt de minister niet dat zij de regels
daarvoor met voeten heeft getreden?
Minister Verburg: Ik verwijs naar wat ik in mijn brief heb
geschreven. Het magazine is informatief bedoeld en is
erop gericht een breed publiek te betrekken bij het beleid
van het ministerie. Dit staat ook in de doelstellingen van
de overheidscommunicatie. Ik verwijs naar artikel 4. Ik
ben echter niet van plan om hier de hele overheidscommunicatie door te nemen. Ik meende dat wij ons aan de
regels hebben gehouden. Ik betreur het dat de knipoog
in naam en vormgeving dit beeld heeft opgeroepen. Dat
beeld betreur ik. Als ik dit alles te voren had geweten,
had ik het natuurlijk anders gedaan. Daarom zeg ik
vandaag in de Kamer en heb ik in mijn brief van gisteren
geschreven dat het, gelet op het beeld dat nu is
ontstaan, beter zou zijn geweest als ik een andere
inschatting had gemaakt.
De heer Van der Ham (D66): Ik stel voorop dat de fractie
van D66 het belangrijk vindt dat overheden zich creatief
tonen in hun communicatie met de burgers. Dat is
hartstikke goed en daar kan soms ook best iets ludieks in
zitten. Wij moeten nu echter constateren dat het hier echt
is doorgeslagen. Op de kaft van die prachtige Gerda
staat: minister van leven, nuchterheid en verhalen. Ik wil
vooral het woord ″nuchterheid″ benadrukken. Ik ken de
minister als een nuchtere vrouw en een nuchtere
bewindspersoon. De minister-president heeft zojuist
gezegd dat dit in letter en geest niet in lijn is met
hetgeen daarover is afgesproken, maar hij ziet geen
reden om de minister op de vingers te tikken. Dan vraag
ik of deze stoere minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit wil zeggen: ik ben zo nuchter dat ik nu
zeg, sorry, dit had ik anders moeten inschatten, ik had
eigenlijk toen al kunnen zien dat ik over de grens ging,
het spijt mij. Dat is nuchterheid. Wil zij dat doen?

Minister Verburg: Het gaat dan ook over een deel van
de activiteiten van LNV. Boeren, tuinders, vissers en de
voedingsmiddelensector produceren voor een groot deel

Minister Verburg: Ik heb in mijn brief geschreven dat ik
de uitwerking betreur van de knipoog naar andere
bladen die op deze wijze worden vormgegeven. Uit het
voorwoord blijkt dat de eerste zin van de heer Van der
Ham niet iedere dag voor mij prominent bovenaan staat.
Iedereen heeft wel iets ijdels, maar ijdelheid is niet het
eerste waarop ik mij graag onderscheid. Toch ben ik tot
de conclusie gekomen dat dit een aardigheid zou zijn,
een knipoog en een leuke manier om aandacht te
trekken. Als het echter zo uitpakt dat de naam en de
vormgeving afleiden van de bedoeling, ontstaat er een
beeld dat ik niet heb beoogd. Ik heb al gezegd dat ik dat
betreur. Als ik dat allemaal had geweten, had ik een
andere inschatting moeten maken.

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Er staat duidelijk in
de regels dat de communicatie van de Rijksoverheid
altijd gericht is op de inhoud. Vindt de minister dat de
Gerda gericht is op de inhoud en niet op een bewindspersoon? Als de minister op de markt loopt om
streekproducten te bekijken, gaat het dan alleen over de
inhoud en niet over haar als bewindspersoon?

Glossy Gerda

62-5457

Verburg
Ik ben overigens wel blij dat de heer Van der Ham zegt
dat je mensen soms op een ludieke en actieve manier
moet benaderen. Dat is precies wat ik bedoel en daarom
heb ik in mijn voorwoord en in mijn brief aangegeven
dat dit als een knipoog was bedoeld.
De heer Van der Ham (D66): Ik heb al tegen de
minister-president gezegd dat je als zo vaak knipoogt,
een oogje toe doet. Dat mag natuurlijk niet, gelet op de
regels die voor dit beleid zijn opgesteld. De minister zegt
dat zij het achteraf gezien, niet zo zou hebben gedaan.
Als zij op dat moment beide ogen goed open had gehad,
had zij kunnen zien dat dit te ver gaat en had zij toen al
kunnen ingrijpen. Dus niet: met de kennis van nu zou ik
het niet gedaan hebben. Zij heeft op dat moment een
verkeerde afweging gemaakt en het te veel laten
doorslaan. Ik hoop dat zij dit als minister van nuchterheid
wil toegeven. Dan is het nog steeds jammer, maar dan
zijn wij klaar met dit debat.
Minister Verburg: Ik ben heel nuchter. Ik heb gezegd dat
ik die keuzes toen heel integer en authentiek heb
gemaakt. Ik ben daarvoor verantwoordelijk. Ik constateer
in alle nuchterheid en redelijkheid dat er een ander beeld
is ontstaan. De aandacht is nu gericht op de naam en de
vormgeving. Het is jammer dat dit beeld is ontstaan.
Daarom zeg ik nu dat ik een andere inschatting had
moeten maken.
De heer Waalkens (PvdA): Dat de viering van het
75-jarig jubileum van het ministerie van LNV nu zo in het
brandpunt staat van de glossy Gerda doet ook onrecht
aan alle illustere voorgangers van de minister. Het is
verder merkwaardig dat de minister blijft volhouden dat
zij zich heeft gehouden aan de spelregels. De ministerpresident was glashelder toen hij zei dat het niet gepast
is om dit soort uitingen niet voor te leggen aan de
Voorlichtingsraad. De minister heeft dat dus niet gedaan,
maar toch houdt zij vol dat zij zich aan de spelregels
heeft gehouden. Ik snap dat niet. Ik maak een andere
inschatting en ik vind dat het de minister zou sieren als
zij haar excuses zou aanbieden, niet alleen omdat het
een enorm budget opslokt maar ook omdat zij onrecht
heeft gedaan aan wat het ministerie vroeger en nu heeft
gedaan.
Excuses zijn op hun plaats. Het zou de minister verder
sieren als zij zou toegeven dat zij zich niet aan de
spelregels heeft gehouden. Als zij sorry zou zeggen, dan
zijn wij gelijk klaar met dit debat.
Minister Verburg: Ik heb inderdaad een aantal illustere
voorgangers, mensen die met hart en ziel hebben
gewerkt aan de doelen van LNV. Ik doe dat ook. Het is
namelijk mijn enige doel om de doelstellingen van het
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit uit
te werken en om voor die doelstellingen draagvlak te
verwerven.
Ik heb de heer Waalkens aangegeven hoe ik hierin sta.
Dat geldt ook voor de Voorlichtingsraad, want een
ministerie heeft hier wel een eigen afweging te maken.
En het was dus de inschatting dat het magazine aan de
criteria voldeed. De minister-president en ik hebben
echter wel gezegd: met het inzicht van nu had het anders
gemoeten. Daarmee geef ik volgens mij eerlijk aan waar
dit debat om draait. Welke inschatting maak je? Wat zijn
je doelstellingen? Wat staat je voor ogen? Wij wilden

Tweede Kamer

Glossy Gerda

mensen breed voorlichten, breed informeren en breed
betrekken bij het werk van LNV. Dat is en was de
bedoeling en het beeld is nu ontstaan dat het alleen om
de naam en de vormgeving gaat.
De heer Waalkens (PvdA): Heel veel woorden! Ik begrijp
echt niet waarom de minister niet kan toegeven dat zij
zich niet aan de spelregels heeft gehouden. Waarom zegt
zij alleen maar dat zij dit betreurt en biedt zij haar
excuses niet aan? Is dat nu echt zo moeilijk voor iemand
die in vak-K zit? Ik vraag dat niet omdat ik uit ben op een
sorrycultuur, maar omdat ik wil dat er recht wordt
gedaan aan de gevoelens van mensen binnen en buiten
de Kamer. Zeg nu toch gewoon ″sorry, jongens″, want
dan zijn wij klaar.
Minister Verburg: Mag ik mijn eigen woorden kiezen? Ik
heb al aangegeven dat het met de inzichten van nu
anders had gemoeten.
De heer Graus (PVV): De minister hoeft absoluut geen
sorry te zeggen. De minister en de minister-president
moeten er gewoon voor zorgen dat het geld terugkomt
waar het hoort. Dat wil zeggen bij het ministerie van
LNV, want dan kan het worden gebruikt ten behoeve van
landbouwers, tuinders, boeren, vissers en dieren.
Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn vraag
waarom het dierenwelzijn, het belangrijkste punt in de
debatten van de afgelopen drieënhalf jaar, niet aan de
orde is gekomen. Ik heb daar weinig tot niets over
kunnen lezen. Ik ben natuurlijk tegen deze glossy en de
manier waarop die glossy is gefinancierd, maar nu die
glossy er is, had de minister hier toch zeker op moeten
ingaan. De minister mag zo veel glossy’s uitgeven als ze
wil, maar niet op kosten van de belastingbetaler. Als ze
niet kan of wil terugkeren naar de Kamer, kan ze hier
misschien zelfs wel haar beroep van maken.
De glossy is er nu op kosten van de belastingbetaler.
In die glossy wordt voorlichting gegeven over voeding.
Waarom heeft de minister dan geen foto laten opnemen
van de rituele slacht van een dier? Daarbij spuit het
bloed soms zelfs tegen het plafond! Dieren liggen soms
minutenlang te creperen in hun eigen bloed. Had daar
toch voorlichting over gegeven! Miljoenen mensen eten
namelijk zonder dat ze het weten halalvlees van ritueel
geslachte dieren.
Minister Verburg: Je maakt een keuze voor een aantal
onderwerpen. Wij hebben gekozen voor de drie
beleidsterreinen van LNV: landbouw, tuinbouw, visserij,
natuur, landschappen, duinen, voedselkwaliteit en
voedselverspilling. Daar maak je dan een aantal artikelen
over. Wij hebben die onderwerpen gekozen die laten zien
hoe breed het beleidsterrein is en wat de onderlinge
samenhang tussen de beleidsterreinen is.
De heer Graus zegt eigenlijk dat ik niet volledig kon
zijn. Daarmee heeft hij volstrekt gelijk, want LNV bestrijkt
een heel breed terrein. Dierenwelzijn, dierengezondheid
en aandacht voor dieren horen daar natuurlijk helemaal
bij.
De heer Graus (PVV): Ritueel slachten is wel een van de
belangrijkste vormen van dierenmishandeling. Daarbij
komt dat in de glossy met zoveel woorden staat dat vies
niet bestaat. Vies en onsmakelijk bestaan echter wel,
want er worden miljoenen dieren ritueel geslacht. En nog

11 maart 2010
TK 62

62-5458

Verburg
erger: onwetende Nederlanders geven dat vlees zelfs aan
hun kinderen. Ik vind het de primaire taak van de
minister om mensen duidelijk te maken dat zij zomaar
dieronvriendelijk, ritueel geslacht vlees voorgezet kunnen
krijgen. Nu die glossy er toch is, had dit er zeker in
moeten staan. Bloedende dieren! Bloed tot aan het
plafond! Dieren die minutenlang liggen te spartelen!
Minister Verburg: Wij hebben hierover heel vaak
gediscussieerd in de Kamer. Er wordt een initiatiefwetsvoorstel voorbereid over ritueel slachten. Ik heb een- en
andermaal gezegd dat ik daar graag met de Kamer over
van gedachten wissel. Als er een initiatiefwetsvoorstel
voorligt, is het een kwestie van hoffelijkheid in het
verkeer tussen regering en Kamer om dat als minister af
te wachten. Ik ben dus bereid om hierover op welk
moment dan ook met de heer Graus van gedachten te
wisselen.
De heer Graus (PVV): Voor de duidelijkheid merk ik nog
op dat het niet gaat om een verbod op ritueel slachten,
maar om een verbod op onverdoofd ritueel slachten. Wij
geloven namelijk dat de dieren er echt helemaal niets
aan hebben, wanneer zij eerst een verdoving krijgen of
bedwelmd worden, voordat zij minutenlang moeten
liggen te creperen in hun eigen bloed. De dieren maken
dat welbewust mee, geloof me!
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb tot slot in deze
ronde toch nog een vraag voor de minister, ook om mijn
gedachten te kunnen opmaken voor de tweede termijn
en eventueel in te dienen moties. Wat ik hoor van de
minister is een piepkleine sorry en vervolgens toch een
triomfantelijke houding, als het gaat om de verspreiding
en de inhoud van het blad Gerda. Ik wil dan ook het
volgende heel precies van de minister weten. Biedt zij
hier nu haar excuses aan? Ik zou zeggen: zelfs royaal
excuses aanbieden. Doet zij dat voor de fouten die toch
zijn gemaakt, ook zo onderschreven door de ministerpresident. Of blijft de minister hinken op twee gedachten,
dus dat zij het eigenlijk een beetje vervelend vindt dat zij
hier moet komen, maar vervolgens toch heel blij is dat
dit extra aandacht genereert voor de glossy Gerda? Ik wil
dit helder hebben, want tot nu toe vind ik de opstelling
van de minister treurig. Dat noopt mij ertoe om ter zake
samen met anderen stappen te zetten. Ik wil dus een
helder antwoord. Is het nu sorry of geen sorry?

Ik herhaal dan ook wat ik zojuist ruiterlijk heb
toegegeven: dit is dus niet voor herhaling vatbaar; hieruit
moeten lessen worden getrokken. Die les heb ik
getrokken en die zal ik trekken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Mijn probleem is een
beetje dat de minister een knip maakt bij de vorm en de
naam, maar niet bij de inhoud. Door collega’s en door
mij is hier echter aangegeven dat het 53 keer Gerda is,
dertien foto’s en veertien pagina’s alleen van en over de
minister. Ik vind het dus zeer dubieus om het op die
manier te knippen.
Laat ik de vraag anders stellen. Biedt de minister haar
excuses aan voor het feit dat € 400.000 is uitgegeven
buiten de regels om, zoals ook de minister-president
heeft aangegeven, voor imagebuilding van de minister?
Betreurt zij dat nu wel of niet? Het antwoord op deze
vraag heb ik namelijk echt nodig. Ik heb dus een grotere
sorry nodig om in tweede termijn een goed eindoordeel
te kunnen geven. Ik vind dat die sorry nu te klein is. De
minister moet dus verder over de brug komen.
Minister Verburg: Het is niet de bedoeling geweest om
in dit blad aan imagebuilding te doen. Dat heeft de
minister-president ook heel helder gemaakt. Dat gebeurt
ook niet in dit blad. Dat is nooit mijn intentie geweest.
Dit was niet de bedoeling. Het gaat erom, het beleid en
de activiteiten dichter bij mensen te brengen. Wij kiezen
daarvoor een breed publiek, zoals dat hoort bij overheidscommunicatie. Ik betreur het inderdaad zeer dat het
beeld is ontstaan dat het alleen over de naam en de
vorm gaat.
Overigens krijg ik niet alleen reacties uit de Kamer,
maar ook uit de buitenwereld. Er wordt heel verschillend
hierop gereageerd. Ik betreur het echter dat dit beeld is
ontstaan. Ja, ik had absoluut een andere inschatting
moeten maken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik concludeer dat dit
een treurige sorry is. Ik vat het zo samen. Dit wekt bij mij
een gevoel van treurnis op, maar daarop zal ik in tweede
termijn terugkomen.
De vergadering wordt van 12.45 uur tot 12.55 uur
geschorst.
De voorzitter: Een derde van de spreektijd betekent dat
u bij voorkeur met een motie begint, als u die wilt
indienen.

Minister Verburg: Ik betreur zeer dat het beeld is
ontstaan dat het alleen maar zou gaan over de vorm en
de naam. Ik kan dat hier niet nadrukkelijk genoeg zeggen.
De bedoeling was en is anders, namelijk om actief zo
veel mogelijk mensen te betrekken bij de prachtige
beleidsterreinen van LNV. Daar gaan de artikelen ook
over. Dit blad is een knipoog en ik betreur zeer dat het
beeld is ontstaan dat het alleen maar om de naam of
alleen maar om de vorm zou gaan, terwijl het juist als
knipoog was bedoeld. Ik had wat dat betreft wel een
andere inschatting moeten maken. Nogmaals, dat effect
was absoluut niet de bedoeling.
Als u vraagt of hier een blije minister staat, is het
antwoord: absoluut niet. Ik had zeer graag gehad dat het
magazine in het kader van 75-jarig jubileum dat had
gedaan wat wij ermee beoogden. Wat wij ermee
beoogden, heb ik zojuist uitvoerig geschetst. Het
ontstane beeld betreur ik zeer.

Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Ik ben van mening
dat ik de motie die ik ga indienen, eerst moet toelichten.
De hoofdredacteur van de Libelle voelt zich misleid door
de adverteerder Verburg. Ik citeer uit haar verklaring: ″Bij
onze afdeling advertentieverkoop was door het ministerie
van landbouw aangevraagd om een folder bij te voegen.
Pas een dag nadat het tumult in de pers ontstond, kreeg
ik dit blad onder ogen. Toen was de distributie van
Libelle al op gang. Ik wil hiermee dan ook duidelijk
aangeven dat deze bijlage helemaal niets met Libelle te
maken heeft. Vriendelijke groet van Franska Stuy,
hoofdredacteur Libelle.″
Hoe kan een minister die zo slecht kan anticiperen op
de gevolgen van de door haar ingezette beleidsinstru-

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Glossy Gerda

©

62-5459

Thieme
menten, nota bene in strijd met de spelregels van de
overheid, zichzelf nog serieus nemen en door de Kamer
serieus genomen worden? Een minister die al demissionair is, kan moeilijk weggestuurd worden. Daarom heb ik
gekozen voor een motie van treurnis. Het zou de minister
sieren als zij consequenties trok uit het feit dat zij zelf, de
minister-president en de Kamer het betreuren dat er
gehandeld is, zoals er gehandeld is. Het kan en mag niet
zo zijn dat er andermaal sprake is van ″zij dronken een
glas, zij deden een plas en alles bleef zoals het was″. De
minister zegt hieruit lering te trekken. Het zou goed zijn
als meer mensen iets daarvan zouden merken dan alleen
de mensen die zich verbazen over het ongevraagde
propagandamateriaal dat zij vandaag bij hun lijfblad
aantreffen. Ik dien daarom de volgende motie in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
spreekt uit dat de productie en de verspreiding van het
glossy magazine Gerda niet uit de belastingkas betaald
mogen worden;
roept het CDA op, de kosten voor de Gerda op zich te
nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 171 (32123-XIV).

gehoord de beraadslaging,

©

overwegende dat het ministerie van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit met het uitgeven van de glossy
Gerda de bewindspersoon en niet het ministerie centraal
heeft gesteld in haar communicatie;

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Thieme, Van der Ham, Waalkens, Snijder-Hazelhoff, Van
Gent en Van Velzen.
Zij krijgt nr. 170 (32123-XIV).

De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Dit is een
merkwaardig debat. De minister-president zegt enerzijds
dat de minister in letter en geest de regels eigenlijk heeft
overtreden, maar anderzijds dat de regels niet zijn
overtreden. De minister hoeft geen tik op de vingers te
krijgen. Ze hoeft ook geen sorry te zeggen. De minister
van LNV zegt in feite precies hetzelfde, iets besmuikter
zelfs. Zij weigert om te zeggen dat zij dit niet zo had
moeten doen en dat zij dat toen ook had kunnen weten.
Als zij de regels die zijn opgesteld door het ministerie
van Algemene Zaken, ernaast had gelegd, had ze
gemakkelijk ontdekt dat dit niet kon. Het hele magazine
Gerda ruikt naar imagebuilding. Ik heb om die reden ook
de motie van mevrouw Thieme meeondertekend, dat wij
hier onze treurnis moeten uitspreken. Want wanneer een
minister zo’n blunder maakt met de overheidscommunicatie en zich niet houdt aan regels die bij herhaling hier
in de Kamer zijn besproken, en waarover de CDA-fractie
heel vaak andere bewindslieden de les heeft gelezen, is
het onbegrijpelijk dat die minister daar niet gewoon haar
excuses voor aanbiedt. Ik hoop echt dat wij in tweede
termijn een andere toon van de minister zullen horen en
dat zij er niet omheen zal draaien.

©

©

Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Deze minister van
LNV heeft de regels van de overheid over communicatieprojecten ernstig geschonden. Zij heeft haar eigen
borstklopperij niet afgestemd met de minister-president
of met de Voorlichtingsraad. Zij heeft de volle verantwoordelijkheid dus op haar eigen schouders geladen.
Deze zelfverheerlijking en het over de balk gooien van
vier ton belastinggeld kan de SP-fractie niet als een
knipoogje opvatten. Wij vinden een motie van treurnis
daarom gepast. Deze minister wilde een knipoog
uitdelen, maar liep een pijnlijk blauw oog op. Wij vinden
dat zij zelf de rekening voor deze zelfverheerlijking zou
moeten betalen. Daarom dienen wij de volgende motie
in.

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Sorry
hoor, maar deze minister blijft, moeten wij constateren,
na haar tekst: ″Met het inzicht van nu had het anders
gemoeten.″ Het had deze minister gesierd als zij nu echt
had aangegeven dat de inhoud van dit blad, als zij
werkelijk had gewild dat het ministerie van Landbouw,
het landelijk gebied en de natuur in beeld had moeten
komen, dat de inhoud van dit blad dan anders had
gemoeten.
De VVD-fractie kan niet anders dan, mede door de
antwoorden, gegeven door de minister-president,
concluderen dat de communicatieregels van de overheid,
van het ministerie van LNV, mede vastgesteld door dit
kabinet, met voeten zijn getreden. Daarom hebben wij
ook ondersteuning gegeven aan de motie van treurnis.
Tot slot een motie om in ieder geval voor de toekomst
te zorgen dat wij zicht hebben als Tweede Kamer op

Motie

voorts overwegende dat hiermee sprake is van imagebuilding zoals expliciet is uitgesloten binnen de
voorschriften zoals opgesteld door het ministerie van
Algemene Zaken;
constaterende dat zowel de minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit als de minister-president
toegeeft dat de glossy Gerda in strijd is met de regels
van overheidscommunicatie;
spreekt uit dat zij het optreden van de minister betreurt,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Glossy Gerda

11 maart 2010
TK 62

62-5460

Snijder-Hazelhoff
financiële middelen die voor externe communicatie
worden gebruikt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat niet alle huidige departementale
begrotingen inzicht geven in de uitgaven voor externe
communicatie;
verzoekt de regering, in het vervolg de uitgaven voor
externe overheidscommunicatie afzonderlijk inzichtelijk te
maken per begrotingshoofdstuk, startende bij de
Voorjaarsnota 2010, dan wel de verantwoordingsstukken
over 2009,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Snijder-Hazelhoff, Van der Ham, Thieme, Van Velzen en
Van Gent.
Zij krijgt nr. 172 (32123-XIV).
©
De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Dit debat
heeft duidelijk gemaakt hoe Kamerbreed gedacht wordt
over de overheidscommunicatie in deze vorm. Ik denk
dat ik het zo het meest kort kan samenvatten: nooit meer
in deze vorm. De minister-president geeft zeer helder aan
dat de regels voor de overheidscommunicatie waarover
het ministerie van AZ moet waken, zullen worden
aangescherpt. Dat heeft de volledige instemming van
onze fractie. Daarmee wordt ook erkend dat de afspraken
die er waren, nu niet zijn nageleefd. Zoals gezegd, wordt
daarop dus actie ondernomen, en dat is wat de
ChristenUnie betreft voor dit moment voldoende.
©
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Wij moeten
gewoon constateren dat de glans er wel af is als het gaat
om de glossy Gerda. De Libelle baalt, de Margriet en de
Flair kruipen misschien ook zo in de pen omdat zij zich
hiervan willen distantiëren. De boeren die in het blad
staan, hebben gisteren in De Wereld Draait Door
aangegeven dat zij ook niet wisten dat zij hiervoor
zouden worden gebruikt. De belastingbetalers – zeg maar
de boeren, burgers en buitenlui – krijgen de rekening
gepresenteerd van de € 400.000 die deze glossy heeft
gekost.
De minister van LNV heeft nog geen begin van een
sorry gegeven in haar beantwoording, terwijl een royaal
excuus hier op zijn plaats was. Ik wil het woord nog wel
even spellen: s, o, r, r, y. Ik weet dat het soms moeilijk is
voor CDA-bewindslieden om dat uit hun mond te krijgen,
maar dat had de minister echt moeten doen, want hier is
gewoon een ernstige fout gemaakt. De regels voor
overheidscommunicatie zijn overtreden.
Daarom hebben wij ook de motie van treurnis
ondersteund.

Tweede Kamer

Glossy Gerda

Ik heb nog een laatste vraag aan de minister. Volgens
mij zitten er nog meer addertjes onder het gras bij de
jubileumuitgaven van LNV. Er is € 400.000 uitgegeven
voor de glossy. Ik heb begrepen dat aanstaande zaterdag
de hele Efteling is afgehuurd voor alle medewerkers en
hun kinderen, in totaal zo’n 11.000 mensen, om het
jubileum te gaan vieren. Ik wil graag van de minister
horen wat de totale kosten zijn van het jubileum van
LNV. In een tijd waarin iedereen de broekriem moet
aanhalen, wordt er royaal uitgegeven. De minister zou
net zo royaal moeten zijn in het uitspreken van haar
sorry. Ik wil een precies inzicht in deze kosten. Ik heb
namelijk de indruk dat dit volkomen uit de hand is
gelopen.
©
De heer Graus (PVV): Voorzitter. De minister-president
heeft tegen mij gezegd dat ik het niet te partijpolitiek
moest maken. Maar deze minister is natuurlijk een van
de kopstukken van het CDA. Zij is onomstotelijk
verbonden met het CDA, ook in de ogen van eenieder in
Nederland. Het CDA mag kennelijk wel inhalen indien er
twijfel is. De waarden en normen waarvan de demissionaire minister-president altijd zo vol is, gelden niet voor
het CDA. Iedereen moet de broekriem aanhalen, behalve
het CDA. Ik dien daarom een motie in. Ik wil namelijk dat
het geld terugkomt waar het hoort: bij het ministerie van
LNV, ten behoeve van onze boeren, tuinders, vissers en
dieren.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de eenmalige uitgave van het blad
Gerda qua titel en inhoud voornamelijk de promotie
betreft van een vooraanstaand CDA-politicus;
van mening dat de kosten van promotie en/of campagneactiviteiten ten laste dienen te komen van de verantwoordelijke politieke partij;
verzoekt de regering, alle ontwerp-, productie- en
eventuele distributiekosten welke zijn gemaakt ten
behoeve van het blad Gerda in mindering te brengen op
de jaarlijkse, door het CDA te ontvangen, partijsubsidie,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Graus. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 173 (32123-XIV).
De heer Graus (PVV): De heer Atsma heeft in zijn eerste
termijn tegen mij gezegd dat na alle campagne de
partijkas leeg zou zijn. Ik betwijfel dat. Daarom vraag ik
om bij de komende subsidieverstrekking het geld netjes
terug te brengen naar waar het hoort.

11 maart 2010
TK 62

62-5461

©
De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Een van de
belangrijkste democratische spelregels is dat alle politici
en partijen gelijke kansen hebben. Ministers en staatssecretarissen mogen zichzelf niet laten ophemelen van
belastinggeld. Die regel is duidelijk. Dat dit toch gebeurd
is, is een ernstige fout. De minister zegt dat het nooit de
bedoeling was om zichzelf zo sterk te profileren. Dat wil
ik best van haar aannemen, maar als het nooit de
bedoeling was geweest, had zij als hoofdredacteur van
dit blad moeten ingrijpen. Een blad vol met foto’s van
jezelf en tal van artikelen waarin je zelf de hoofdrol
speelt, kan niet overeenstemmen met de wens slechts
het beleid en niet de persoon van de minister onder de
aandacht te brengen. Dat had niet mogen gebeuren.
De minister was minder stellig. Zij betreurt slechts het
ontstane beeld, niet de beslissing. De minister had
excuses moeten maken voor haar beslissing. Ze heeft
bovendien het voornemen voor dit tijdschrift niet gemeld
bij de Voorlichtingsraad en bij de minister-president,
terwijl dit wel had gemoeten. Ook op dit punt heeft de
minister zich niet aan de voorschriften gehouden.
Wij zijn aangekomen bij het uitspreken van een
oordeel. De fractie van de Partij van de Arbeid is van
mening dat dit nooit had mogen gebeuren en zal met de
fracties van de Partij voor de Dieren, de VVD, GroenLinks
en de SP uitspreken dat wij het optreden van de minister
betreuren. Daarmee eindigt dit debat met een motie van
treurnis. Die moet het kabinet duidelijk maken dat zoiets
nooit meer mag gebeuren. Het is aan de minister om op
basis hiervan nog eens goed in de spiegel te kijken.
©
De heer Atsma (CDA): Voorzitter. In eerste termijn heeft
de CDA-fractie aangegeven dat wat er is gebeurd niet
haar keuze zou zijn geweest en dat zij dat betreurt. Ik heb
van beide bewindslieden gehoord dat ook zij de gang
van zaken betreuren. Ook hebben zij achteraf aangeven
dat het anders had gemoeten en anders had gekund
uiteraard. In die zin heb ik aangegeven in de richting van
beide bewindslieden: laat dit ook een les zijn voor nu en
de toekomst. In die zin heeft ook de minister-president
zich uitgelaten. Dat daar ook door de Voorlichtingsraad
naar wordt gekeken, stemt ons in elk geval in die zin
tevreden.
Wij zullen de motie van treurnis, zoals die is ingediend, niet steunen, want wij vinden haar volstrekt
overbodig na hetgeen hier is gewisseld. Tegelijkertijd
zullen wij ook de moties die zijn ingediend over de
financiering van het blad uiteraard niet steunen, omdat
het volstrekt ongepast is om een politieke partij hierop
aan te spreken. Ik heb in eerste termijn al aangegeven
waarom dat ongepast is. De motie van de VVD-fractie
daarentegen spreekt ons wel aan, omdat de VVD-fractie
uitspreekt dat inzichtelijk moet worden gemaakt welke
middelen voor externe communicatie per ministerie
worden ingezet. Daar vraagt de CDA-fractie allang om.
Wat ons betreft zou hier en daar immers wel een tandje
minder kunnen worden bijgezet als je kijkt naar de
bezuinigingen.

termijn wel dat u het een heel nare gang van zaken
vond. Bent u het niet eens met de woordvoerders in de
Kamer die zeggen: een welgemeend sorry zou in dit
geval wel op zijn plaats zijn? Daar wordt door die
partijen om gevraagd. Vindt u dat niet iets wat de
minister gewoon zou kunnen toezeggen?
De heer Atsma (CDA): De minister gaat over zijn eigen
woorden. Ik heb onomwonden uitgesproken dat ik de
gang van zaken betreur. Diezelfde woorden heb ik ook uit
de mond van de minister van LNV en de ministerpresident gehoord. Ik herhaal: een motie waarin dat nog
een keer wordt bevestigd, is volstrekt overbodig omdat
het kabinet dezelfde lijn volgt.
De heer Van der Ham (D66): De minister zegt: achteraf
had ik het niet zo willen doen. Maar een aantal fracties
zegt hier het volgende over en ook u weet dat met uw
verleden als mediawoordvoerder. De richtlijnen moet je
zo streng hanteren dat je dit vooraf had moeten weten,
had moeten voorkomen. Ik vraag u om daarin consequent te zijn en te zeggen: op dat punt had de minister
niet met de kennis van nu maar van toen, op het
moment dat het besloten werd, een andere keuze
moeten maken; daar zijn de richtlijnen helder genoeg
voor in de ogen van de CDA-fractie; daarvoor moet zij
gewoon haar excuses aanbieden.
De heer Atsma (CDA): Achteraf weten wij hoe het is
gegaan en dat betreurt iedereen. Als de minister dit
vooraf had geweten en ingeschat, had zij een andere
keuze gemaakt. Ook dat heb ik haar klip-en-klaar horen
zeggen. Wat dat betreft, zijn wij het volstrekt met elkaar
eens. Ik heb ook namens de CDA-fractie in eerste termijn
gezegd: dit had zo niet gemoeten.
Mevrouw Thieme (PvdD): Wij horen allemaal geen
excuus hier in de Kamer van de minister. Zij betreurt
alleen maar de gekozen vorm of liever gezegd: de
commotie die is ontstaan. Maar zij weigert iets terug te
nemen van het feit dat zij aan imagebuilding heeft
gedaan. In ieder geval geeft zij daarvoor geen excuus.
Dat kan toch niet voldoende zijn als uzelf namens de
CDA-fractie met nogal stevige bewoordingen aangeeft
dat u betreurt hoe een en ander is verlopen?
De heer Atsma (CDA): Ik heb inderdaad gezegd dat ik
buitengewoon betreur wat er is gebeurd en dat het wat
ons betreft ook anders had gemoeten en anders had
gekund. Ik heb de minister en de minister-president
datzelfde horen bevestigen. Wat wilt u nog meer?
Mevrouw Thieme (PvdD): De minister heeft eigenlijk
alleen maar aangegeven dat zij de vorm betreurt en de
commotie die is ontstaan. Maar het gaat er natuurlijk om
dat de regels met voeten zijn getreden en dat er sprake
is geweest van imagebuilding. Dat kunt u toch niet
gewoon afdoen met: nou ja, volgende keer beter?

De heer Van der Ham (D66): Dat u een motie van
treurnis tegen een eigen bewindspersoon niet steunt,
was een beetje voorspelbaar. Maar u zei in uw eerste

De heer Atsma (CDA): Ik herhaal wat de ministerpresident heeft gezegd. Hij heeft het volgende gezegd.
Wij gaan er nog een keer goed naar kijken; het komt in
de eerstvolgende ministerraad aan de orde. Ik heb de
minister-president horen zeggen dat het ook in de
Voorlichtingsraad aan de orde komt. Kortom, het zal
inderdaad leiden tot een nadere discussie. Dat er lessen

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Glossy Gerda

62-5462

Atsma
worden getrokken uit het feit dat de Gerda is uitgegeven,
is voor mij volstrekt helder. Wij betreuren de gang van
zaken. De minister en de minister-president betreuren die
ook. De heer Graus kan wel van alles willen horen, maar
volgens mij is er geen woord Spaans bij. Elke boer en
elke tuinder verstaan dit als geen ander.
De heer Graus (PVV): Ik begrijp dus dat het CDA de
boeren, vissers, tuinders en dieren waaraan het geld
eigenlijk behoorde, laat vallen. Het CDA is niet meer de
partij van de boeren, nu het haar eigen belang aangaat.
Zij zegt gewoon: sorry, foutje, bedankt. Het gaat om
€ 400.000. Ik zeg liever bijna een miljoen gulden, want ik
blijf liever in guldens praten en denken. Foutje, bedankt
en tot ziens! De CDA-fractie steunt wel een onderzoek,
dat nog meer geld gaat kosten maar dat niets meer
opbrengt. Er wordt niemand mee geholpen op dit
moment. Hoe gaat de heer Atsma dit allemaal verantwoorden? Is hij niet bang dat zijn partij een ongelooflijk
pak op de broek gaat krijgen van boeren en tuinders bij
de verkiezingen op 9 juni? Er zaten gisteren in een
uitzending van De Wereld Draait Door boeren die
helemaal niet wisten dat ze voor het blad werden
misbruikt. Die boeren wisten helemaal van niets.
De voorzitter: U hebt uw punt gemaakt. Mijnheer
Atsma.
De heer Atsma (CDA): De heer Graus weet met mij
hoeveel boeren en tuinders er in Nederland zijn. Ik kan
mij voorstellen dat niet iedereen vooraf weet wat er
allemaal in de brievenbus rolt. Maar daar gaat het
natuurlijk niet om. Het gaat om de vraag van de heer
Graus of dit geld aan dit blad had mogen worden
besteed. Had het niet aan iets anders kunnen worden
besteed? De CDA-fractie maakt er geen geheim van dat
er op de landbouwbegroting hier en daar middelen
verschoven kunnen worden naar andere posten, zodat
het geld directer op de werkvloer van boeren en tuinders
terechtkomt. Het zou mooi zijn als daarvoor een brede
steun in de Kamer zou zijn. Ik voeg daar wel aan toe dat
met dit blad juist wordt gepoogd de verbinding te maken
tussen producent en consument, opdat de Nederlandse
consument, de Nederlandse burger, zich meer bewust
wordt van hetgeen van eigen bodem komt en hij wat
kritischer in de schappen van de supermarkt kijkt.
Daarmee bewijs je boeren en tuinders een grote dienst.
De heer Graus kan niet ontkennen dat het blad daaraan
een bijdrage levert. Ik ben daar blij mee. Dat gekozen is
voor de doelgroep die is genoemd, kun je vanuit deze
invalshoek wel verdedigen. Absoluut.
De heer Graus (PVV): Het is aan de consument zelf wat
hij koopt. Hij heeft echt niet moeder minister nodig om
hem aan de hand mee te nemen naar de supermarkt. De
consument bepaalt zelf. Daar zijn deze kosten helemaal
niet voor nodig. Het gaat er nu om dat het bedrag van
€ 400.000, bijna een miljoen gulden, terug dient te gaan
naar de kassen van het ministerie van LNV ten behoeve
van boeren, tuinders, vissers en dieren. Als de heer
Atsma het daar niet mee eens is, is hij geen knip voor de
neus waard als woordvoerder LNV.

Absoluut niet en nooit zullen wij dat doen. In de eerste
plaats omdat het niet onze verantwoordelijkheid is om
uitgaven van het ministerie van LNV te financieren. In de
tweede plaats omdat het niet onze inhoud is. Het is de
inhoud van het ministerie van LNV.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Meent de heer
Atsma nu serieus dat deze doelgroep, de lezeressen van
Libelle en Margriet, niet weet waar de melk vandaan
komt, hoe de natuur eruitziet en hoe het platteland
eruitziet? Denkt hij dat echt? Is hij er zeker van dat daar
onderzoek naar is verricht en dat dit de juiste doelgroep
is?
De heer Atsma (CDA): Dat zeg ik niet. Dat zijn de
woorden van mevrouw Snijder-Hazelhoff. Ik zeg dat het
heel goed zou kunnen dat de doelgroep die nu wordt
aangesproken, inderdaad een meerwaarde ondervindt
van het feit dat dit blad bij hen in de bus rolt. Ik kan daar
verder niet zo goed over oordelen, want ik weet niet bij
welke lezers en lezeressen de Margriet, de Libelle en de
Flair komen. Er zal echter ongetwijfeld over nagedacht
zijn. Het is goed dat je probeert te verkopen wat je doet
en dat je dat aan de burgers, die vaak anderen zijn dan
de Nederlandse consument, nog eens duidelijk maakt.
Hoe je dat doet, daar zijn allerhande deskundigen voor
inzetbaar. Dat zal mij verder een zorg zijn. Dat het
gebeurt is echter prima.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Nee, daar zijn we
het wel over eens ...
De heer Atsma (CDA): We zijn het er toch eindelijk over
eens!
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dat had de heer
Atsma van mij ook wel kunnen verwachten. Ik ben er
echter verbaasd over dat hij in zijn eerste beantwoording
aan de heer Graus zei: de doelgroep is uitstekend
gekozen. Dat zei hij gewoon. De VVD-fractie twijfelt daar
echt aan, want wie weet was het wel veel beter geweest
om het blad bijvoorbeeld bij de Tina of de Donald Duck
in te doen als de minister echt de jeugd wilde aanspreken.
De heer Atsma (CDA): Of bij het lijfblad van Wakker Dier
of Milieudefensie, wie zal het zeggen. Ik weet echter niet
of het daar op prijs zou worden gesteld. Er is dus
waarschijnlijk toch over nagedacht. Ik hoop dat mevrouw
Snijder dat ook beseft.
De voorzitter: Ik kijk even naar de minister. Kan zij
meteen antwoorden? Ja. Ik geef het woord aan de
minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
©

De heer Atsma (CDA): De vraag van de heer Graus en
mevrouw Van Velzen was of het CDA bereid zou zijn om
geld uit te trekken voor het financieren van dit blad.

Minister Verburg: Voorzitter. Dank voor de inbreng in
tweede termijn van de zijde van de Kamer. Er zijn een
paar opmerkingen gemaakt en vragen gesteld waarop ik
wil ingaan alvorens ik een reactie geef op de ingediende
moties.
Mevrouw Thieme maakte een opmerking over de
hoofdredactrice van Libelle. Ik ken de verklaring niet die
zij voorlas. Ik neem aan dat die zo bestaat en is
uitgegeven. Het overleg met de uitgever van Libelle is

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Glossy Gerda

62-5463

Verburg
uitermate zorgvuldig geweest. De inhoud van het
magazine komt volledig voor rekening van LNV, zoals ik
in eerste termijn ook heb gezegd. Wat dat betreft klopt
de inhoud van de verklaring zoals mevrouw Thieme die
weergeeft. Libelle draagt inderdaad geen verantwoordelijkheid voor de inhoud.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik moet dus concluderen dat
de minister zegt dat de verklaring van de hoofdredactrice
aan haar lezers gewoon een leugen is. De Libelle
beweert dat er niet met haar is overlegd. Pas toen de
distributie al in gang was gezet, werd zij geconfronteerd
met een glossy, terwijl er gesproken was over een folder.
De minister zegt echter dat er wél overleg is geweest.
Minister Verburg: Ik ga niet over hoe het zit tussen de
Libelle en de uitgever. Ik geef aan dat wij onze procedures zorgvuldig vormgeven. Wij hebben uitermate
zorgvuldig gehandeld rond de uitgave en het bijsluiten.
Ik zeg in reactie op wat mevrouw Thieme over de
hoofdredacteur van Libelle zei, dat het klopt dat de
inhoud van het magazine volledig voor rekening is van
het ministerie van LNV.
Mevrouw Thieme (PvdD): Kan de minister zich voorstellen dat de Libelle zich langzamerhand een beetje voor
het blok gezet voelt en het gevoel heeft gebruikt te zijn
voor iets waar ze niet aan had willen meewerken als ze
het van tevoren had geweten?
Minister Verburg: Dat beeld herken ik niet. Ik constateer
dat wij nu gaan discussiëren over veronderstellingen. Wij
hebben die informatie van de hoofdredacteur van Libelle
niet. Ik ga af op de reactie van mevrouw Thieme en ik
geef aan dat het ministerie van LNV volstrekt verantwoordelijk is voor de inhoud en ik ben er als minister
voor verantwoordelijk. Dat heb ik willen zeggen en dat
onderstreep ik hier.
Dan kom ik op de vraag van mevrouw Van Gent. Zij
vraagt naar de viering van het 75-jarig jubileum in de
Efteling. Mevrouw Van Gent heeft daar gelijk in. Ik heb in
mijn brief ook geschreven dat wij alle medewerkers van
LNV hebben uitgenodigd om in te gaan op de mogelijkheid om een dag met partner en eventuele kinderen het
jubileum te vieren in de Efteling. Wij hebben daarover
een afspraak gemaakt met de Efteling. Wij verwachten
dat de opgave ligt rond de 18.000. Het is heel gebruikelijk
dat een bedrijf of een organisatie, of dat nu een school is
of een ziekenhuis of bedrijf, een feestje viert als er iets te
vieren is. Wij hebben gemeend dat dit een mooie manier
is om niet alleen de medewerkers, maar ook hun
gezinnen dit mee te laten vieren. Wij doen dat inderdaad
door een dag op de Efteling aan te bieden.

van € 403.000 voor de glossy. Ik weet niet wat dit
uitstapje naar de Efteling kost met 18.000 mensen en of
er nog meer rekeningen boven ons hoofd hangen.
Minister Verburg: Met de Efteling is de afspraak
gemaakt dat dit € 30 per persoon kost. Wie weet wat een
dagje Efteling kost, weet dat dit een redelijke prijs is. Als
je de rekensom maakt van een dag Efteling voor zo’n
18.000 deelnemers, kom je op ruim € 500.000 uit.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dan zitten wij al op
een kleine 1 mln. voor het jubileum van LNV. Ten koste
waarvan gaat dat? Mensen die kleine subsidies aanvragen bij LNV, krijgen de knip op de neus. Er wordt gezegd:
wij moeten bezuinigen, het zijn moeilijke tijden. Ik wil
daar helderheid over. Ik wil ook weten of er nog meer
uitgaven over die 1 mln. heen komen. Het wordt steeds
gekker, alsof wij geld zat hebben in Nederland.
Minister Verburg: Hier komt niets meer overheen. Ik wil
vandaag in alle openheid gezegd hebben dat, op het
moment dat er een jubileum is in welk bedrijf of welke
organisatie dan ook, daar een viering bij past. Daar is
niks mis mee, daar is niets bijzonders mee. Op het
moment dat je 75 jaar bestaat en dat wilt vieren met alle
medewerkers, die zich dag in, dag uit met hart en ziel
inzetten voor de doelen en het beleid van LNV en met
hun gezinnen, meen ik dat dit een verantwoorde keuze is
en sta ik daar ook voor. Ja, dan is het dat. Het magazine,
de publieksvoorlichting en het betrekken van veel
mensen in de samenleving is het ene deel. Het andere
deel is de viering met LNV-medewerkers en hun
gezinnen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De conclusie: deze
minister, die geen sorry kan zeggen, die de aanvragen
van allerlei organisaties afwijst voor subsidies voor
allerlei goede doelen die ook betrekking hebben op
landbouw, natuur en voedselkwaliteit, maar die
afgewezen worden omdat het budget krap is, vindt het
volstrekt normaal dat er 1 mln. wordt uitgegeven aan
een jubileum. Ik misgun niemand zijn feestje. Maar een
feestje van € 500.000 op kosten van de belastingbetaler
vind ik een duur feestje. Dan mag je ook wel enige
zelfreflectie hebben wat dat in deze tijd betekent. Heel
veel bedrijven ″vieren″ ook het jubileum, omdat zij
deeltijd-ww moeten aanvragen en veel werknemers het
zwaar hebben. Ik zou enige zelfreflectie van deze minister
ook op dit punt op prijs stellen.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het staat er inderdaad
in; dat klopt. Ik geef dat toe. Mijn excuses, maar wij
hebben dit op het laatste moment gekregen. Er staan
geen aantallen genoemd in de brief. Ik wil gewoon weten
van de minister van LNV wat de totale kosten zijn van
het jubileum. Wij hebben nu te maken met een rekening

Minister Verburg: De suggestie van mevrouw Van Gent
dat hierdoor allerlei subsidieaanvragen worden
afgewezen, werp ik verre van mij. Dat is niet aan de
orde. Wij hebben speciaal voor dit jubileum een budget
vrijgemaakt. Dat gaat niet ten koste van subsidies die
waardevol zijn en passen binnen het beleid. Ik vind wel
dat, op het moment dat er zo’n jubileum is, er ook iets
mag zijn van viering met alle mensen die zich dag in,
dag uit met hart en ziel daarvoor inzetten en met hun
gezinnen.
Ik kom bij de beoordeling van de moties, te beginnen
met de motie op stuk nr. 170 van mevrouw Thieme, die
uitspreekt dat zij het optreden van de minister betreurt. Ik
heb in eerste termijn een- en andermaal aangegeven dat
het mij spijt dat het beeld is ontstaan zoals het is
ontstaan, dat als ik het had geweten van de vorm, de

Tweede Kamer

11 maart 2010
TK 62

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat staat niet in de
brief. De minister zegt dat dat erin staat.
De voorzitter: Het staat op pagina 2 van de brief. Eerste
alinea, onderaan, drie regels.

Glossy Gerda

62-5464

Verburg
naam en de focus daarop, ik een andere inschatting had
moeten maken en dat dit niet voor herhaling vatbaar is.
Kortom, lessen worden getrokken. Ik betreur dat het zo is
gegaan en dat de focus zo hierop ligt. Maar ik houd
overeind dat de bedoeling, de intentie volstrekt goed en
legitiem was. Ik heb met belangstelling geluisterd naar
de doelgroepdiscussie van de heer Atsma met mevrouw
Snijder. Inderdaad, er is nagedacht over de doelgroep die
wij willen benaderen met dit magazine.
De heer Van der Ham (D66): Elton John had zo’n mooi
liedje: sorry seems to be the hardest word. Dat gooi ik in
dit debat, om de minister te prikkelen tot dat woord:
excuses. Zij zegt wel dat ze het met de kennis van nu
anders had moeten doen. Wij zeggen: als je kijkt naar de
regels die er al op voorhand lagen, was het volstrekt
helder dat u niet deze keuze had moeten maken.
Daarvoor moet u niet achteraf zeggen dat u het nooit
meer zo zult doen, u had het toen moeten doen, en
daarvoor vragen wij uw excuses. U zit er tegenaan, maar
u bent een nuchtere minister, en zeg dat woord nu
gewoon, dan zijn we er vanaf.

De heer Graus heeft op stuk nr.173 een motie
ingediend. Dit is een motie die ik de Kamer ontraad.
De beraadslaging wordt gesloten.
©
De voorzitter: Wij stemmen over deze moties tijdens de
stemmingen die plaatsvinden na de bespreking van de
lijst met controversiële onderwerpen.
De vergadering wordt van 13.30 uur tot 14.00 uur
geschorst.
De voorzitter: Op de tafel van de Griffier ligt een lijst
van ingekomen stukken. Op die lijst staan voorstellen
voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is
gemaakt, neem ik aan dat daarmee wordt ingestemd.

Minister Verburg: De heer Van der Ham gaat over zijn
eigen vragen, mag ik gaan over de formulering van mijn
reactie? Ik heb in de brief geschreven dat ik het betreur
en dat ik een andere inschatting had moeten maken. Dat
geldt ook ten aanzien van het inlichten van de Voorlichtingsraad. Ik herhaal en onderstreep dat het, met het
inzicht van nu, anders had gemoeten.
Ik kom toe aan de tweede motie, ingediend door
mevrouw Van Velzen op stuk nr. 171. Daarin wordt het
CDA opgeroepen, de kosten van de Gerda op zich te
nemen. Dat betekent dat ik daarvan formeel zou moeten
zeggen: oordeel Kamer. Maar laat ik er wel dit van
gezegd hebben: het blad gaat over LNV-beleid, het
woord ″CDA″ komt er een keer in voor, en wel in mijn cv,
waar staat dat ik in 1998 ben toegetreden tot de Tweede
Kamer. Verder komt het woord ″CDA″ er niet in voor. Ik
ben dus geneigd om deze motie te ontraden. Het is
LNV-beleid, maar het oordeel is natuurlijk aan de Kamer.
Mevrouw Van Velzen (SP): Het mag duidelijk zijn dat de
motie die ik heb ingediend, helemaal niet is geadresseerd aan de minister, maar aan het CDA. Ik vind het
veelbetekenend dat zij toch reageert. Zij laat hier zien dat
zij hier niet staat als een minister van de Kroon, maar als
een partijlid, namelijk een CDA’er. Dat zegt mij genoeg.
Minister Verburg: Dit klopt natuurlijk niet. Ik heb
aangegeven dat dit feitelijk oordeel Kamer is, maar ik
heb een- en andermaal aangegeven dat de suggestie die
hieruit spreekt niet de werkelijke gang van zaken
weergeeft. Daarom heb ik gereageerd zoals ik heb
gereageerd: als dienaar van de Kroon.
De heer Atsma (CDA): Collega Van Velzen geeft
nadrukkelijk aan dat de motie was geadresseerd aan het
CDA. Ik heb klip-en-klaar gezegd dat wij die motie
volstrekte nonsens vinden. Ik spreek namens alle
CDA’ers.
Minister Verburg: Ik kom toe aan de motie op stuk
nr. 172. Ik laat deze motie over aan het oordeel van de
Kamer.

Tweede Kamer

Glossy Gerda

11 maart 2010
TK 62

62-5465