Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 793

Internationale klimaatafspraken

Nr. 23

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 december 2009
Naar aanleiding van berichten over gehackte mails, heeft de Tweede
Kamer op 24 november jl. gevraagd om een brief (Handelingen der Kamer
II, vergaderjaar 2009–2010, nr. 28, Regeling van Werkzaamheden) met
nadere informatie over de betrouwbaarheid en integriteit van de informatie die ten grondslag ligt aan het (inter)nationale klimaatbeleid. Ik geef
daaraan hierbij gehoor.
Tevens verwijs ik naar mijn brief aan uw Kamer naar aanleiding van de
schriftelijke vragen van het lid Verdonk (Verdonk) over de gehackte e-mails
van de Climate Research Unit (CRU) van de University of East Anglia
(Aanhangsel der Handelingen II, vergaderjaar 2009–2010, nr. 906)
De gehackte e-mails van het Climate Research Unit betreffen fragmenten
uit een selectie onrechtmatig verkregen e-mails, die bovendien enkele
jaren oud is. Deze fragmenten zijn uit hun context gehaald en daardoor
moeilijk te beoordelen. Deze selectieve bloemlezing lijkt echter een
gerichte poging om de vooropgestelde mening te illustreren dat door de
mens veroorzaakte klimaatverandering niet zou bestaan en er sprake zou
zijn van een complot. Het mag duidelijk zijn dat ik zowel deze handelwijze
als de achterliggende motivatie ten sterkste afwijs.
Het bewijs voor klimaatverandering is en blijft onweerlegbaar. Het overgrote deel van de ter zake kundige wetenschappers is het erover eens dat
de huidige klimaatontwikkeling niet toegeschreven kan worden aan
natuurlijke klimaatvariabiliteit, maar een gevolg is van activiteiten van de
mens. De effecten van deze klimaatverandering zien wij om ons heen: het
terugtrekken van gletsjers overal op de wereld, de achteruitgang van het
Noordpoolijs, veranderingen in de vegetatie en het gedrag van wilde
dieren. Als we niet ingrijpen zal klimaatverandering ongeremd verder
gaan en leiden tot onaanvaardbare effecten op natuur en maatschappij.

KST139172
0910tkkst31793-23
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 793, nr. 23

1

De analyse van de ontwikkeling van de wereldgemiddelde temperatuur is
robuust. Wetenschappelijk publicaties worden vooraf gereviewd door
vakgenoten, die kritisch kijken naar de inhoud van de artikelen en naar de
gebruikte gegevens en methodes. Kennis over het klimaatsysteem, de
effecten van klimaatverandering en mogelijke maatregelen die gebruikt
worden ten behoeve van klimaatbeleid worden bovendien geëvalueerd
door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Bij het
opstellen van de rapporten van IPCC wordt een transparante en zorgvuldige procedure gebruikt. Aan een IPCC-rapport schrijven enkele
honderden wetenschappers mee en leveren vele duizenden commentaar.
Bij die evaluatie wordt alle literatuur bekeken, vastgesteld hoe robuust of
onzeker die kennis is en hoeveel overeenstemming er bestaat tussen de
gepubliceerde onderzoeksresultaten. Deze informatie wordt op een
gestandaardiseerde wijze vermeld bij alle uitspraken in de rapporten van
IPCC. Bovendien worden wetenschappers die niet bij het opstellen van de
IPCC rapporten betrokken zijn twee maal in de gelegenheid gesteld
commentaar te leveren. Om erop toe te zien dat dit commentaar op een
juiste manier wordt verwerkt heeft elk hoofdstuk van een IPCC-rapport
twee zogenoemde review editors.
Het IPCC-proces1 is hiermee goed gedefinieerd, transparant en participatief zodat vooringenomen en niet wetenschappelijk onderbouwde standpunten van individuele auteurs niet in de IPCC-rapporten terecht zouden
kunnen komen.

1

Procedure of IPCC.
Authors, contributors, reviewers and other
experts are selected by the Bureau of the
Working Group from a list of nominations
received from governments and participating
organizations. They can also be identified
directly by the Bureau because of their special
expertise reflected in their publications and
works. The composition of lead author teams
shall reflect a range of views, expertise and
geographical representation. All contributors
work on a voluntary basis.
The Coordinating Lead Authors (CLAs) have
the role of coordinating the content of the
chapter they’re responsible for (there are
usually two CLAs per chapter, one from a
developing country and one from a developed
one). The Lead Authors (LAs) work in team to
produce the content of the chapter they’ve
been designated for. They are often supported
by several Contributing Authors, who provide
more technical information on specific
subjects covered by the chapter.
Review is an essential part of the IPCC process
to ensure objective and complete assessment
of the current information. In the course of the
multi-stage review process, both expert
reviewers and governments are invited to
comment on the accuracy and completeness
of the scientific/technical/socio economic
content and the overall balance of the drafts.
The circulation process among peer and
government experts is very wide, with
hundreds of scientists looking into the drafts
to check the soundness of the scientific information contained in them. The Review Editors
of the report (normally two per chapter) make
sure that all comments are well taken into
account.
All IPCC reports must be endorsed by the
Panel during a Working Group or a Plenary
session.

Het IPCC vermeldt systematisch bij alle uitspraken hoe robuust of onzeker
ze zijn, soms voorzien van onzekerheidsmarges, of wanneer dat niet
mogelijk is, hoe omvangrijk de gegevensbasis is en hoeveel overeenstemming er is tussen wetenschappers over de interpretatie daarvan. Maar de
volgende hoofdconclusies van het Vierde Assessment van IPCC staan als
een huis.
• Het klimaat is aan het veranderen (een toename van de wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur van 0,7°C in de twintigste eeuw) en de
effecten daarvan zijn zichtbaar op sneeuw en ijs, zeespiegel, wind- en
neerslagpatronen met inbegrip van extremen, ecosystemen en op de
menselijke samenleving.
• De onverminderd snelle stijging van de CO2-concentratie in de atmosfeer is bewezen afkomstig van het gebruik van fossiele brandstoffen.
• Het is mogelijk door het inzetten van technologie die al beschikbaar is
of de komende decennia op de markt zal komen de emissies van broeikasgassen zodanig te beperken dat er meer dan 50% kans is dat de
mondiale temperatuurstijging beperkt blijft tot maximaal 2°C vergeleken met 1850.
De combinatie van peer-review van individuele wetenschappelijke artikelen, het IPCC assessment en de review-procedure geeft mij het volle
vertrouwen dat de informatie in de IPCC-rapporten een evenwichtig beeld
geeft van alle kennis die relevant is voor het klimaatbeleid. De rapporten
van IPCC zijn daarmee de basis van het klimaatbeleid in Nederland en in
de rest van de wereld.
Uit de fragmenten van de gehackte e-mails valt op te maken dat deze
gevoerd is een jaar of 8 geleden door wetenschappers die uit indicatoren
hebben getracht het historische verloop van de temperatuur in de laatste
600–1000 jaar te reconstrueren. Er is naar aanleiding van deze publicaties
en het opnemen van de grafiek van één van deze temperatuurreconstructies (Mann et al. 1999) in het Derde Assessmentrapport van IPCC (2001)
veel wetenschappelijke discussie ontstaan. Op basis van aanvullend
onderzoek is in het Vierde Assessmentrapport vastgesteld dat de onzekerheid in de temperatuur tussen 500 en 1000 jaar geleden groter is dan
eerder gedacht. In grote lijnen laten alle temperatuurreconstructies echter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 793, nr. 23

2

hetzelfde patroon zien, namelijk warme middeleeuwen, een kleine ijstijd
van 1550–1700, een opwarming sinds 1850, die de laatste decennia steeds
sneller verloopt en sinds 1998 afvlakt. De open discussie en analyse
hiervan treft u op de website van de Nederlandse klimaatinstituten
www.klimaatportaal.nl. Hierop staan overigens nog vele andere vragen en
antwoorden in relatie tot klimaatwetenschap.
Tot slot in antwoord op uw vragen over in hoeverre ik en mijn medewerkers op de hoogte waren van deze kwestie, licht ik u als volgt in. Ik heb via
de media het nieuws gehoord over de gehackte e-mails en daarop gereageerd in mijn weblog van 24 november jl. Voor zover ik heb kunnen
nagaan waren geen van de bij klimaatverandering betrokken medewerkers van het KNMI, het Planbureau voor de Leefomgeving of mijn departement op de hoogte dat was ingebroken op het e-mailverkeer van de
Climate Research Unit, voordat deze berichten in de pers verschenen. De
officiële reactie van CRU is beschikbaar op internet. Daarin wordt aangegeven dat de indruk dat het publiek bewust is misleid door het manipuleren van klimaatgegevens niet juist is.
Het KNMI doet onderzoek naar klimaatverandering volgens de wetenschappelijke normen van de Koninklijke Nederlandse Academie van
Wetenschappen. Sommige KNMI medewerkers die zich bezig houden met
dezelfde onderwerpen als het CRU hebben – zoals verwacht mag worden
van moderne wetenschappers – reguliere contacten met hun collega’s van
de CRU.
Zover mij bekend wordt in twee van de gehackte e-mails van
CRU-directeur Jones de naam van een KNMI-medewerker genoemd, die
onjuist zou zijn geciteerd in het tijdschrift «Natuur, Wetenschap en Techniek». Navraag leert dat deze medewerker inderdaad onjuist is geciteerd
en al voor publicatie bezwaar heeft gemaakt.
Het KNMI geeft aan dat er uit het verleden geen geval bekend is van manipulatie van klimaatgegevens door hun personeel, noch zijn er op dit
moment verdenkingen.
De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
J. M. Cramer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 793, nr. 23

3