Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1322

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 januari 2014
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
20 januari 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1322
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1322

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 20 JANUARI 2014
Zuiderburen
Syrië
De Raad sprak steun uit voor de Genève II vredesconferentie van
22 januari 2014. De conferentie zou een belangrijke stap zijn in een proces
dat moet leiden tot een politieke oplossing voor het conflict. De Raad
benadrukte dat de enige oplossing voor het conflict een oprechte politieke
transitie is, gebaseerd op de volledige implementatie van het Genève I
Communiqué. Eventuele deelname van Iran stond tijdens de discussie
centraal, waarbij Ministers benadrukten dat het van belang was dat Iran
vooraf publiekelijk het Genève I Communiqué zou aanvaarden. De Raad
herhaalde dat het doel van de Genève II conferentie is met wederzijdse
instemming een overgangsregering met volledige uitvoerende bevoegdheden te vormen. De Raad verwelkomde het besluit van de Syrische
Oppositie Coalitie om deel te nemen aan de Genève II conferentie en om
met een inclusieve, representatieve delegatie te komen waar ook vrouwen
deel van uit zouden maken. HV Ashton verwelkomde de conferentie die
Nederland samen met UN Women organiseerde op 12 en 13 januari jl.
over «Promoting Women’s Engagement in the Syrian Political Process».
De EU omarmde het belang van het betrekken van vrouwen en het
maatschappelijk middenveld in het politieke transitieproces. De Raad
benadrukte voorts het belang van het werken aan vertrouwenwekkende
maatregelen in het Genève proces, zoals lokale wapenstilstanden en de
uitruil van gevangenen.
De Ministers spraken hun ernstige zorgen uit over het voortdurende
bloedvergieten onder de burgerbevolking en gaven aan door te gaan met
het verdedigen van mensenrechten. Ook zal de EU blijven hameren op het
ter verantwoording roepen van degenen die verantwoordelijk zijn voor de
wijdverspreide en systematische schendingen van mensenrechten en
internationaal humanitair recht in Syrië. De Raad sprak ook zijn zorg uit
over minderheden, waaronder Christenen.
De EU en haar lidstaten hebben tijdens de Kuweit II conferentie op
15 januari jl. EUR 550 miljoen gepledged. De Raad onderstreepte
wederom de noodzaak van toegang tot humanitaire hulp en riep op tot
een humanitaire resolutie in de VN Veiligheidsraad. De Raad verwelkomde
de start van het proces om de chemicaliën van het Syrische chemische
wapenarsenaal buiten Syrië te vernietigen. Syrië wordt opgeroepen om
ten aanzien van dit proces binnen de gestelde tijdslijnen aan zijn
verplichtingen te voldoen. Ook zal de EU doorgaan met het steunen van
de gemeenschappelijke VN/OPCW-missie op zowel politiek, financieel als
logistiek vlak.
De Raad sprak haar groeiende zorg uit over de verspreiding van extremisme. De betrokkenheid van extremistische groeperingen vormde onder
meer een bedreiging voor de internationale veiligheid. De Raad riep
daarom alle buitenlandse strijders in Syrië op, inclusief Hezbollah, om zich
onmiddellijk terug te trekken. Met het oog op de risico’s gevormd door
buitenlandse strijders die onder meer vanuit Europa naar Syrië reizen,
riep de Raad alle buurlanden van Syrië en landen die directe vlucht- of
maritieme routes naar Syrië hebben op om waakzaam te blijven. Ook is de
EU vastberaden om met derde landen in gesprek te gaan over terrorisme
en de financiering van buitenlandse strijders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1322

2

Egypte
De Raad besprak het referendum over de grondwet van 14 en 15 januari jl.
Op 19 januari jl. bracht HV Ashton hierover een verklaring uit, waarin zij
haar zorgen uitte over het verloop van het referendum. Een inclusief en
democratisch proces is nodig om Egypte weer op de rails te krijgen en om
duurzame stabiliteit in het land te waarborgen. Nederland heeft hiervoor
in Raadskader meerdere malen gepleit. HV Ashton gaf aan spoedig
Egypte te zullen bezoeken, waarbij ze een aantal kritische boodschappen
zal overbrengen, nadrukkelijk ook ten aanzien van de mensenrechtensituatie. Enkele Ministers waren van mening dat het bestempelen van de
Moslimbroederschap als terroristische organisatie niet behulpzaam is
voor het democratische proces en mogelijk verdere radicalisering bij de
aanhangers tot gevolg kan hebben. HV Ashton kondigde aan dat de EU
een volledige EU-verkiezingsmonitoringsmissie naar de presidents- en
parlementsverkiezingen zal sturen.
Tijdens het Algemeen Overleg ter voorbereiding van de Raad Buitenlandse Zaken op 16 januari jl. is uw Kamer toegezegd geïnformeerd te
worden over de vestiging van een kantoor van de Moslimbroederschap in
Londen. Uit contact met het Foreign and Commonwealth Office blijkt dat
in het Verenigd Koninkrijk iedere organisatie een kantoor mag oprichten
zolang de wetten en regels van het land worden nageleefd. Het Verenigd
Koninkrijk beschouwt de Moslimbroederschap niet als een terroristische
organisatie.
Midden-Oosten Vredesproces
De Ministers bespraken de laatste ontwikkelingen in het Midden-Oosten
Vredesproces (MOVP). HV Ashton verwees naar de laatste Kwartetbijeenkomst van 12 januari jl. en informeerde de Raad over het proces van de
onderhandelingen onder leiding van Secretary of State Kerry. Op verzoek
van Kerry gaf ze geen nadere inhoudelijke informatie. De HV gaf aan dat
de Raadsconclusies van de RBZ over het MOVP in december jl., waarin
wordt gesproken over een «unprecedented package», goed zijn
ontvangen door alle partijen. Hiermee onderstreept de EU haar betrokkenheid bij het vredesproces. Verschillende Lidstaten gaven aan te
hechten aan een goede uitwerking van het pakket zoals aangekondigd in
deze Raadsconclusies. Hoewel er enig optimisme onder de aanwezigen
was over de kans op succes, gaven verschillende lidstaten aan dat beide
partijen zich moeten realiseren dat er geen plan B is voor dit proces. De
HV gaf aan voornemens te zijn Gaza te bezoeken. De Belgische Minister
van Buitenlandse Zaken kondigde aan in maart een economische
conferentie te organiseren ter ondersteuning van het vredesproces.
Iran
HV Ashton informeerde de Raad over de laatste stand van zaken op het
Iran dossier. De E3+3 (Frankrijk, Duitsland, VK, Rusland, China en de VS)
en Iran hebben eerder in januari overeenstemming bereikt over de
technische vertaling van het interim-akkoord van 24 november 2013. Het
Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) heeft in zijn rapport van
20 januari jl. aangegeven dat het heeft geverifieerd en vastgesteld dat Iran
zijn deel van de verplichtingen nakomt. Iran is onder andere gestopt met
het verrijken van uranium tot 20% en begonnen met het verminderen van
de voorraad tot 20% verrijkt uranium. Naast de grenzen die gesteld
worden aan het Iraanse nucleaire programma, zal Iran meer
IAEA-inspecties toelaten.
De Raad heeft vervolgens in ruil hiervoor besloten tot beperkte, tijdelijke
en omkeerbare verlichting van de EU-sancties op Iran door middel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1322

3

aanname van een Raadsbesluit en -Verordening. De belangrijkste
aanpassingen hierin zijn het toestaan van handel in petrochemische
producten, het gemakkelijker maken van Iraanse olietransporten, het
opheffen van het verbod van handel in goud en andere edelmetalen en
het verhogen van drempelwaarden voor de vergunningsplicht voor
financiële transacties. De sanctieverlichting van de EU is gecoördineerd
met de VS. De kern van het EU-sanctiebeleid (olie-embargo en beperking
financieel verkeer) blijft van kracht in afwachting van een alomvattend
akkoord over Irans nucleaire programma. Onderhandelingen daarover
zullen naar verwachting in februari a.s. van start gaan.
Afghanistan
De Raad veroordeelde de recente bomaanslag in Kabul, waarbij een groot
aantal Afghaanse burgers en twee medewerkers van de EU-politiemissie
werden gedood, en betuigde zijn medeleven.
De Raad concludeerde dat Afghanistan voor een cruciaal jaar staat, met
het einde van de ISAF-missie en de aankomende presidentsverkiezingen.
De Raad onderstreepte de lange termijn commitering van de EU aan
Afghanistan. De EU richt zich hierbij de komende jaren (periode
2014–2016) op de bevordering van vrede en veiligheid, democratische en
economische ontwikkeling, verbeterde toegang tot onder andere
onderwijs en gezondheidszorg en steun aan de politie- en justitiesector.
De Raad sprak haar zorg uit over de mensenrechtensituatie, in het
bijzonder de rechten van vrouwen en meisjes en roept op tot snelle actie
om deze situatie te verbeteren. De EU zal hier de komende jaren aandacht
aan blijven besteden. De Commissie verwees hierbij naar de resultaten
die waren geboekt met betrekking tot «community policing», waarbij het
aantal vrouwelijke agenten aanzienlijk was toegenomen.
De Raad benadrukte het belang van transparante en geloofwaardige
verkiezingen, waarbij werd onderstreept dat dit een Afghaans geleid
proces moet zijn. De EU zal technische en financiële steun aan de
verkiezingen bieden en overweegt een verkiezingswaarnemingsmissie uit
te zenden. Verschillende Ministers en HV Ashton benadrukten het belang
van zo spoedig mogelijke ondertekening van de nieuwe veiligheidsovereenkomst tussen Afghanistan en de VS. Dit moet de basis bieden voor
toekomstige steun aan de Afghaanse veiligheidssector.
De Raad verzocht HV Ashton om op basis van de discussie voor het einde
van het jaar met een nadere concretisering van de EU-strategie te komen
en zal op basis daarvan verder spreken.
Rusland/Oostelijk Partnerschap
De Ministers spraken over Rusland ter voorbereiding van de EU-Rusland
Top op 28 januari a.s. Tijdens de Top zal onder andere worden gesproken
over de onderhandelingen over een Nieuw Strategisch Akkoord, het
EU-Rusland Partnerschap voor Modernisering, handel, visa, mensenrechten en internationale onderwerpen, zoals Syrië, Iran, Afghanistan,
Noord-Korea, het Oostelijk Partnerschap en het MOVP.
Een aantal Ministers benadrukte het belang van goede relaties met
Rusland en onderstreepte de samenwerking met Rusland ten aanzien van
o.a. het MOVP, Iran en Syrië, die tot concrete resultaten heeft geleid.
Tegelijkertijd toonden Ministers zich kritisch over de Russische opstelling
tegenover de EU en de landen van het Oostelijk partnerschap, mede in het
licht van de Top van het Oostelijk partnerschap van november 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1322

4

Ten aanzien van de mensenrechtensituatie gaven Ministers het belang aan
om Rusland hierop aan te blijven spreken en een open en wederkerige
dialoog te voeren. Tot slot werd onderstreept dat de relaties met Rusland
breder zijn dan de relaties met de regering. De EU moet blijven investeren
in het bevorderen van contacten met de bevolking.
Ministers beklemtoonden de noodzaak van coherent en eensgezind
EU-optreden richting Rusland. In dit verband werd ook gewezen op de
onderhandelingen over een nieuw Strategisch Akkoord met Rusland. Een
aantal lidstaten, waaronder Nederland, onderstreepte hierbij dat de EU
een heldere en coherente lange termijn strategie moet ontwikkelen,
waarbij de EU een goed beeld heeft van de verschillende beleidsinstrumenten en opties richting Rusland.
Oekraïne
De Raad sprak zijn zorg uit over de aanname van wetgeving in Oekraïne
die een aantal fundamentele vrijheden van burgers inperkt en riep op tot
het in lijn brengen van de wetgeving met internationale en Europese
standaarden. De Raad toonde zich bezorgd over de ontwikkelingen in
Oekraïne en riep op tot een inclusieve dialoog om de huidige crisis op te
lossen. De Raad herhaalde het aanbod van de EU voor politieke associatie
en economische integratie wanneer Oekraïne aan de voorwaarden
voldoet.
Centraal-Afrikaanse Republiek
Ministers spraken zorgen uit over de onveilige en instabiele situatie in de
Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR). Sinds de aanvallen van 5 december
jl. is de humanitaire situatie verder verslechterd. Daarnaast werd het risico
van verspreiding van het conflict naar buurlanden besproken. In dat kader
werd de snelle ontplooiing van MISCA door de Afrikaanse Unie (AU)
geprezen, evenals de Franse steun daarvoor.
De Raad bereikte politieke overeenstemming over een militaire
EU-operatie in de CAR en over het Crisis Management Concept (CMC)
voor deze missie. Op basis van dit document zal de planning van de
missie worden voortgezet. Het CMC gaat uit van een missie van beperkte
duur (ongeveer 6 maanden) die zich richt op het creëren van een veilige
omgeving in de hoofdstad Bangui, inclusief het vliegveld. Uitgangspunt is
dat deze EU-missie wordt geautoriseerd door een resolutie van de VN
Veiligheidsraad. Er zijn nog twee aparte Raadsbesluiten nodig om de
missie daadwerkelijk op te richten en te ontplooien. In de verdere
uitwerking zal worden bezien hoe de EU-missie zich zal verhouden tot de
missies die momenteel in de CAR actief zijn.
In de discussie gaf HV Ashton aan dat de inzet van de Battle Groups in de
CAR niet de meest voor de hand liggende optie is. Hiervoor werden met
name de volgende redenen aangegeven: 1) de inzettijd voor een EU Battle
Group bedraagt 120 dagen, terwijl het hier om een langere operatie gaat;
2) de huidige EU Battle Group is niet toegerust op de gevraagde taken en;
3) inzet van een EU Battle Group bemoeilijkt de commandostructuur in de
specifieke context van de internationale presentie in de CAR.
In het kader van bestaande afspraken binnen de EU leveren Lidstaten een
bijdrage aan de hoofdkwartieren van een Europese (GVDB) missie. Voor
de militaire EU-missie naar de Centraal-Afrikaanse Republiek wordt een
Operational Headquarter (OHQ) geactiveerd, dat in Griekenland zal
worden gevestigd, en een Force Headquarter (FHQ), dat in de CAR zal
worden gevestigd. Alle Lidstaten hebben personeel beschikbaar, dat op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1322

5

afroep binnen vijf dagen naar een HQ kan worden uitgezonden na
activering. Nederland bezet volgens de afspraken binnen het OHQ drie
functies en binnen het FHQ twee. De betreffende commandanten van
OHQ/FHQ nemen de beslissing of daadwerkelijk alle functies worden
geactiveerd.
Commissaris Piebalgs ging in op de financiële inspanningen van de EU.
De belangrijkste EU-bijdrage – € 50 miljoen – is gericht op veiligheid en
komt uit het African Peace Facility (APF) ter ondersteuning van Afrikaanse
vredestroepen in MISCA. Voor humanitaire hulp is door de EU € 39
miljoen ter beschikking gesteld en voor de langere termijn ontwikkeling is
€ 23 miljoen gereserveerd.
Nederland heeft tijdens de humanitaire conferentie voor de CAR, die
gelijktijdig met de Raad plaatsvond, toegezegd € 2 miljoen beschikbaar te
stellen aan het Common Humanitarian Fund voor de CAR voor 2014.
Burundi
In reactie op vragen van lid Sjoerdsma tijdens het AO RBZ over Nederlandse steun aan de veiligheidssector in Burundi kan het volgende
vermeld worden. Nederland draagt sinds 2007 bij aan het Amerikaanse
ACOTA programma, waarin operationele eenheden van Afrikaanse
krijgsmachten acht weken worden getraind ten behoeve van inzet in
andere Afrikaanse landen. Sinds 2007 levert Nederland hiertoe trainers
(van Defensie) aan dit programma in o.a. Burundi. Burundi is sindsdien
een grote troepenleverancier voor o.a. AMISOM, MINUSMA en nu MISCA.
Het ACOTA programma sluit goed aan bij het bilaterale security sector
reform (SSR) programma dat loopt van 2009 t/m 2017. Dat programma
richt zich op versterking van de top van de Burundese krijgsmacht en
Ministerie van Defensie, de politie en civiel toezicht op beide. Op 9 januari
jl. heeft het kabinet besloten dat Nederland binnen het ACOTAprogramma, $ 1.1 miljoen ter beschikking zal stellen voor de training van
Burundese vredestroepen die mogelijk actief worden in MISCA voor de
periode tot en met september 2014.
Zuid-Sudan
De Raad veroordeelde het aanhoudende geweld in Zuid-Sudan en toonde
zich verontrust over de verslechterende humanitaire situatie en de
mensenrechtenschendingen in het land. Alle partijen werden opgeroepen
tot een onmiddellijk staakt-het-vuren en het toestaan van onbelemmerde
humanitaire toegang.
De Raad schaarde zich achter de bemiddeling van de Intergouvernementele Autoriteit voor Ontwikkeling (IGAD) in het vredesproces. De
inspanningen van IGAD om een onmiddellijk staakt-het-vuren te bereiken,
ondersteund door effectieve monitoring, werden geprezen. Tevens
steunde de Raad de oproep van IGAD en de Afrikaanse Unie (AU) tot
onmiddellijke vrijlating van alle politieke leiders die momenteel in Juba
gevangen worden gehouden.
De EU verwelkomde de intentie van de AU om een commissie op te zetten
die onderzoek zal doen naar de mensenrechtenschendingen die sinds
15 december 2013 hebben plaatsgevonden. Daarnaast steunde de EU de
versterking van VN-missie UNMISS, vooral wat betreft de bescherming
van burgers en de onderzoekscapaciteit op het gebied van mensenrechten.
Zoals toegezegd tijdens het AO RBZ van 16 januari jl., zal het kabinet uw
Kamer een brief doen toekomen over de Nederlandse inzet in Zuid-Sudan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1322

6