Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 874

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 augustus 2020
De Inspectie van het Onderwijs heeft onderzocht hoe het gesteld is met de
naleving van de voorschriften voor bestuurskosten in het hoger
onderwijs. Met deze brief bied ik u het rapport van dit onderzoek aan1 en
geef ik daarop mijn reactie.
Wat bestuurskosten betreft, is gekozen om in 2012 te beginnen met het
verplichten van de openbaarmaking in het jaarverslag. Van openbaarmaking bleek destijds nog onvoldoende normerende werking uit te gaan.
De hogescholen en de universiteiten hebben vervolgens een gezamenlijke
regeling opgesteld en vastgesteld. Het eerste boekjaar waarin deze
regelingen van kracht waren, was 2018. De Inspectie heeft zich in haar
onderzoek dan ook op de naleving in dat verslagjaar gericht.
De Inspectie heeft zich in haar onderzoek gericht op:
– de naleving van de declaratierichtlijnen voor wat betreft de aard van
de bestuurskosten;
– de naleving van de declaratierichtlijnen voor wat betreft de hoogte van
de bestuurskosten;
– de naleving van bepalingen voor de openbaarmaking van bestuurskosten, en;
– de duidelijkheid van de richtlijnen.
De Inspectie concludeert dat bepalingen uit de regelingen goed bekend
zijn bij de betrokken bestuurders, toezichthouders en de medewerkers die
betrokken zijn bij de financiële verwerkingen en dat de regelingen op een
correcte manier worden nageleefd. In de weinige gevallen waar geen
naleving plaatsvond of het maximale bedrag werd overschreden, was
hiervoor een valide verklaring.

1

kst-31288-874
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 874

1

De ruimte in de regelingen en de maximumbedragen worden als
voldoende toereikend gezien door bestuurders, toezichthouders en andere
betrokkenen. Het maximaal te declareren bedrag is in de praktijk geen
minimum geworden.
Op onderdelen is niet altijd volledig aan alle verantwoordingsvereisten
voldaan, concludeert de Inspectie. De richtlijn van de Vereniging
Hogescholen bevat een publicatieverplichting van bonnen en nota’s, die
niet door alle hogescholen wordt nageleefd. Overigens heeft een aantal
universiteiten dit gedaan zonder dat de richtlijn deze verplichting bevat.
Verder zijn opleidingskosten niet altijd onder de bestuurskosten van de
betreffende bestuurder(s) verantwoord. Opleidingskosten voor
bestuurders zijn bestuurskosten, maar omdat deze functionarissen met
naam en toenaam in het jaarverslag genoemd worden, kiezen sommige
instellingen er voor deze kosten niet in het overzicht op te nemen en zo de
privacy van de bestuurder te beschermen.
Met betrekking tot de duidelijkheid van de richtlijnen constateert de
Inspectie dat de bepalingen in de regelingen over het algemeen helder
zijn, maar op enkele onderdelen duidelijker of uitgebreider geformuleerd
kunnen worden. Dat geldt volgens de Inspectie vooral voor het onderscheid tussen bestuurskosten en organisatiekosten. Daarnaast kunnen de
onderdelen die binnenlandse reiskosten en opleidingskosten behandelen
duidelijker beschreven worden, zodat er geen onwenselijke verschillen in
de toepassing van deze onderdelen ontstaan. Verder kunnen de
regelingen van de hogescholen en de universiteiten nog beter op elkaar
aansluiten. De Inspectie geeft aan dat de regelingen al in hoge mate
eensluidend zijn, maar nog enkele verschillen bestaan.
Alles afwegende is de eindconclusie van de Inspectie dat de regelingen
werken en de zelfregulering binnen het hoger onderwijs effect sorteert.
Vorig jaar heb ik in beantwoording van Kamervragen over de bestuurskosten bij de Universiteit Utrecht aangegeven dat ik nieuwe wet- of
regelgeving zou overwegen naar aanleiding van dit rapport (Aanhangsel
Handelingen II 2018/19, nr. 3953). Ik ben op basis van dit rapport van
mening dat aanvullende wet- of regelgeving niet nodig is. Het stemt mij
tevreden dat zelfregulering van de sectoren werkt. De hogescholen en
universiteiten hebben op dit onderwerp verantwoordelijkheid gekregen en
genomen.
De Inspectie heeft een aantal aanbevelingen geformuleerd om bij te
dragen aan verdere verbetering van de regelingen van de hogescholen en
universiteiten:
1. Het is voor de uniformiteit en vergelijkbaarheid van bestuurskosten
wenselijk als de regelingen eensluidend zijn. Veel tekstpassages
stemmen nu al letterlijk overeen, maar de regelingen zijn toch niet op
alle punten eensluidend. Hierbij kan gedacht worden aan het al dan
niet toekennen van een vaste kosten vergoeding voor representatiekosten aan bestuurders.
2. Opleidings- of coachingskosten zouden volgens de Inspectie niet
mogen worden geboekt op een post die zich aan het publieke zicht
onttrekt en altijd als bestuurskosten moeten worden verantwoord. Dat
voorkomt dat bij onderlinge vergelijking tussen instellingen verkeerde
indrukken ontstaan. Daarom is uniformering en naleving gewenst. Het
is goed als de sectorkoepels hun leden wijzen op de bepalingen
hieromtrent, deze verder verduidelijken en er bij hun leden op
aandringen hier ook naar te handelen.
3. Het is wenselijk dat er geen verschillen zijn in de manier waarop
instellingen hun reiskosten verantwoorden. De Inspectie pleit ervoor
om alle binnenlandse reiskosten van bestuurders, waaronder alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 874

2

leasekosten en alle kosten voor woon-werkverkeer uitsluitend onder de
bestuurskosten te verantwoorden. Dit bevordert de transparantie en
voorkomt interpretatieverschillen.
4. Opvolging van de aanbevelingen hierboven leidt tot meer transparantie en meer uniformiteit in de verantwoording. Als deze aanbevelingen
worden overgenomen kan, naar het oordeel van de Inspectie, de
verplichting uit de VH-regeling om alle nota’s en bonnen op de website
te publiceren worden vervangen door een verplichting voor zowel
hogescholen als universiteiten om een verzamelstaat daarvan te
publiceren. Daarmee gaat volgens de Inspectie geen relevante
informatie verloren maar wordt ook tegemoetgekomen aan de
lastendruk die de instellingen op dit punt ervaren. Samen met het
intern toezicht en de verantwoordingstabel in het jaarverslag blijft er
inzicht in de omvang van de bestuurskosten.
Omdat ik hecht aan zorgvuldige verantwoording van publieke middelen,
neem ik de conclusies en aanbevelingen van de Inspectie over en vraag ik
de raden van toezicht van de hogescholen en universiteiten om mij te
informeren over een eventuele actualisering van de regelingen naar
aanleiding van de aanbevelingen van de Inspectie.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 874

3