Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1921
Vragen van de leden Smits en Ulenbelt (beiden SP) aan de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht dat steeds meer
gemeenten honderden euro’s vragen voor het registeren van gastouders
(ingezonden 15 maart 2013).
Antwoord van minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 11 april 2013).
Vraag 1
Wat is uw oordeel over het bericht dat steeds meer gemeenten honderden
euro’s vragen voor het registeren van gastouders?1
Antwoord 1
Ik heb bezwaar tegen het heffen van leges waarvan men de hoogte zou
kunnen beschouwen als buitensporig hoog. De huidige wet- en regelgeving
(Gemeentewet en Europese Dienstenrichtlijn) staat wel toe dat een gemeente
leges vraagt voor te verstrekken diensten, zoals de registratie van een
gastouder door een gastouderbureau. Tevens is wettelijk geregeld, dat een
gemeente de hoogte van de legestarieven zelf mag bepalen, maar alleen
indien de geraamde baten niet uitgaan boven de geraamde lasten: de
tarieven mogen maximaal kostendekkend zijn. De leges betreffen de
afhandeling van een aanvraag tot exploitatie. Hiertoe behoren de inname en
controle van documenten door de gemeente, de aanvangsinspectie door de
GGD en de verdere administratieve afhandeling. De gemeente mag geen
leges heffen voor het structurele vervolgtoezicht.
Vraag 2
Bent u op de hoogte van het groeiend aantal gemeenten dat steeds hogere
leges vraagt? Zo ja, hoeveel gemeenten heffen leges? Hoe hoog zijn de
kosten? Zo neen, bent u bereid dit te onderzoeken? Zo neen, waarom niet?
Antwoord 2
Door een inventarisatie van de Brancheorganisatie Kinderopvang ben ik op
de hoogte welke gemeenten leges heffen aan gastouderbureaus die hun
gastouders aanmelden. Uit deze inventarisatie lijkt er sprake te zijn van een
minderheid van in totaal 73 gemeenten die leges heffen voor de registratie

1

ah-tk-20122013-1921
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Uitzending TROS RADAR, 11-03-2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

van gastouders. Drie gemeenten (Blaricum, Eemnes en Laren) heffen leges
(circa € 1.000,–), die men zou kunnen beschouwen als buitensporig hoog.
Zevenentwintig gemeenten lijken volgens de hoogte van de leges (circa
€ 500,–) als uitgangspunt te hanteren, dat de kosten van de eerste GGDcontrole volledig worden vergoed door het heffen van leges. Van de overige
43 gemeenten is bekend dat ze een lager bedrag aan leges (vanaf circa
€ 25,–) heffen.
Vraag 3
Welke gemeenten heffen leges voor mutaties in het register en welke
gemeenten berekenen de kosten van de eerste GGD-controle volledig door?
Hoe hoog zijn deze kosten?
Antwoord 3
Van tien gemeenten is bekend dat er sprake is van leges voor het doorvoeren
van wijzigingen in het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen
(LRKP). Een eigenaar van een gastouderbureau is verplicht wijzigingen van de
registratie in het LRKP door te geven aan de gemeente. Als hij dat niet doet,
kan de gemeente een boete opleggen. Vervolgens is het aan de gemeente om
die wijzigingen in het LRKP te verwerken. Hiervoor leges heffen baart mij
zorgen, omdat dit een drempel vormt voor het doorgeven van wijzigingen.
Dat maakt het vervolgens moeilijk om het LRKP actueel te houden. Dat is
onwenselijk, onder meer omdat er onnodige toezichtkosten gemaakt worden.
De GGD meldt zich dan bijvoorbeeld op een adres waar geen actieve
gastouder meer gevestigd is. Daarom ben ik van plan om het heffen van
leges in dergelijke gevallen te gaan verbieden. Dit is opgenomen in het
voorstel voor een Wijzigingswet kinderopvang, dat op 7 februari jl. aan de
Tweede Kamer is aangeboden.
Zoals in mijn antwoord op vraag 2 staat aangegeven zijn er 27 gemeenten die
volgens de hoogte van de leges (circa € 500, -) als uitgangspunt lijken te
hanteren, dat de kosten van de eerste GGD-controle volledig worden vergoed
door het heffen van leges.
Vraag 4
Deelt u de mening van uw ambtsvoorganger dat hoge legeskosten voor
potentiële gastouders een drempel kunnen betekenen om in de kinderopvang
aan de slag te gaan? Deelt u ook zijn mening dat dit een ongewenst effect is,
gezien de waardevolle opvangvorm die gastouderopvang is? Zo neen,
waarom niet?2
Antwoord 4
Excessief hoge leges van circa € 1.000, – zoals de drie hiervoor genoemde
gemeenten heffen, acht ik ongewenst. Bij dergelijk hoge leges rijst het
vermoeden dat het bedrag van de leges meer bedraagt dan de feitelijke
kosten. Het heffen van leges ter hoogte van circa € 500, – waarbij de
gemeenten de kosten van de eerste GGD-controle in rekening brengen en het
al dan niet verrekenen van het bedrag in het gemeentefonds, vind ik ter
afweging aan de individuele gemeenten. Gemeenten ontvangen via het
gemeentefonds weliswaar de middelen om toezicht en handhaving op het
gebied van de kinderopvang in te richten en uit te voeren, maar indien een
gemeente er niet in slaagt met die middelen uit te komen (bijvoorbeeld door
relatief grote aantallen gastouders), is het niet in strijd met de gemeentewet
om aanvullend leges te heffen om op die manier kostendekkend te kunnen
werken. De gemeenteraad is hierbij de democratisch controlerende instantie.
Het is een voorwaarde dat de gemeente bij bezwaar tegen de hoogte van de
leges transparantie moet kunnen bieden over de in rekening gebrachte
kosten.

2

Brief over leges van voormalig minister Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan gemeenten,
04-06-2012 http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/wob-verzoeken/2012/07/16/
beschikking-leges-gemeenten-kinderopvang.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Vraag 5
Deelt u de mening dat het verzoek in 2012 van uw ambtsvoorganger om de
legesheffing voor wat betreft de registratie van gastouders te heroverwegen,
onvoldoende effect heeft gehad? Zo ja, welk effect zou u wel wenselijk vinden
en hoe gaat u dat bewerkstelligen? Zo neen, waarover en op welke gronden
bent u dan tevreden?
Antwoord 5
De twee gemeenten (Leusden en Woudenberg) die in 2012 excessief hoge
leges (circa € 1.000,–) hieven voor de registratie van gastouders, hebben
inmiddels de hoogte van de leges neerwaarts bijgesteld. In die zin heeft het
verzoek van mijn ambtsvoorganger effect gehad. Vandaar dat ook ik de drie
gemeenten (Blaricum, Eemnes en Laren) die dergelijke hoge leges vanaf het
jaar 2013 heffen, individueel heb aangeschreven met het verzoek om hun
leges te heroverwegen. Het aanschrijven door mijn ambtsvoorganger van die
gemeenten die circa € 500,– aan leges berekenen, heeft geen effect gehad.
Deze gemeenten heb ik dan ook niet aangeschreven.
Vraag 6
Zou de rijksfinanciering, bedoeld voor bekostiging van toezicht en handhaving in de kinderopvang (die via het gemeentefonds door gemeenten wordt
ontvangen), volgens u voor alle gemeenten toereikend moeten zijn?
Antwoord 6
Volgens mij is op macroniveau het budget voldoende. Dat hoeft overigens
niet te betekenen dat individuele gemeenten niet aan het aan hen toebedeeld
budget tekort kunnen komen. Met de VNG zijn in 2011 afspraken gemaakt
over het budgettaire kader tot en met 2014 ten behoeve van toezicht en
handhaving kinderopvang en de verdeling van de middelen in het gemeentefonds. Deze afspraken zullen vanaf medio 2014 worden geëvalueerd. Bij deze
evaluatie zal ook de heffing van leges worden betrokken. De evaluatie zal
uiterlijk begin 2015 worden afgerond.
Vraag 7
Welke gemeenten kunnen de kosten voor toezicht en handhaving in de
kinderopvang niet volledig betalen vanuit het door de rijksoverheid gefinancierde budget? Hoe verklaart u dat er gemeenten zijn die zeggen dat deze
bijdrage «echt onvoldoende» is en dat er tegelijkertijd gemeenten zijn die wel
rondkomen met de bijdrage?
Antwoord 7
Op dit moment wordt het budget voor toezicht en handhaving kinderopvang
verdeeld volgens een aantal verschillende verdeelsleutels. Het al langer
bestaande budget van circa € 12 mln. wordt verdeeld volgens de maatstaven
bijstandsontvangers (50%), inwoners (40%) en minderheden (10%). Daarnaast
wordt op verzoek van de VNG het per 2012 toegevoegde budget van circa
€ 12,5 mln. verdeeld volgens de verdeelsleutel jongeren (75%), oppervlakte
land (10%) en kernen (15%). Het kan vóórkomen dat een bepaalde verdeelsleutel voor een individuele gemeente ongunstig uitwerkt en die gemeente er
niet in slaagt met die middelen uit te komen (bijvoorbeeld door relatief grote
aantallen gastouders). Welke gemeenten dit betreft is mij niet bekend. Dit
onderdeel zal worden betrokken bij de hiervoor genoemde evaluatie van de
met de VNG gemaakte financiële afspraken.
Vraag 8
Worden door alle gemeenten bij de vaststelling van legeskosten de bijdrage
van de rijksoverheid verrekend? Zo neen, bent u voornemens dit van
gemeenten te gaan eisen?
Antwoord 8
De VNG adviseert de gemeenten om bij de vaststelling van de leges de
bijdrage van de rijksoverheid te verrekenen. Gezien de verantwoordelijkheidsverdeling tussen rijk en gemeente lijkt het mij niet opportuun om op dit punt
eisen te gaan stellen aan gemeenten. Wel zal ik zoals hiervoor is aangegeven
de financiële afspraken met de VNG gaan evalueren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Vraag 9
Vindt u het een goed idee om de hoogte van de leges voor inschrijving in het
Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen (LRKP) landelijk vast te
leggen en al dan niet te maximeren? Zo ja, hoe gaat u dit regelen? Zo neen,
waarom niet?
Antwoord 9
Ik ben gezien de verantwoordelijkheidsverdeling tussen rijk en gemeente niet
van plan om de leges te gaan maximeren.
Vraag 10
Wat is uw reactie op het voorstel van de Vereniging GastOuderBranche
(VGOB) en het KennisNetwerk Gastouderopvang (KNGO) om de Rijksbijdrage
(bedoeld voor bekostiging van toezicht en handhaving in de kinderopvang) te
oormerken, zodat duidelijk is of gemeenten werkelijk tekort komen? Waarom
vindt u dit wel/geen goed idee?
Antwoord 10
Vanaf 2007 is het kabinetsbeleid dat de decentralisatie naar gemeenten sterk
zal worden bevorderd. In dat kader is besloten om het aantal doeluitkeringen
sterk te verminderen. Er wordt uitgegaan van een vertrouwen in de eigen
verantwoordelijkheid van de decentrale overheden en de democratische
controle die daar plaatsvindt. Vanwege deze redenen wordt het budget voor
toezicht en handhaving niet geoormerkt.
Vraag 11
Bent u voornemens van gemeenten te eisen dat zij altijd transparantie bieden
over de in rekening gebrachte kosten en niet alleen indien bezwaar wordt
gemaakt? Zo ja, hoe gaat u dit regelen? Zo neen, waarom niet?
Antwoord 11
Ik ben niet van plan om van gemeenten te gaan eisen, dat zij in alle gevallen
transparantie gaan bieden over de in rekening gebrachte kosten. Het heffen
van leges wordt geregeld in de gemeentewet en betreft meerdere gemeentelijke onderwerpen. Legesheffing is een zaak tussen de gemeente en de
betreffende voorziening. De politiek aan te spreken partij is de gemeenteraad
in de betreffende gemeente. De gemeenteraad stelt immers de hoogte van de
leges via een verordening vast.
Vraag 12
Vindt er controle plaats of de hoogte van legestarieven van gemeenten
maximaal kostendekkend zijn? Zo ja, waaruit bestaat deze controle? Zo neen,
bent u voornemens hier werk van te maken?
Antwoord 12
Er vindt vanuit de rijksoverheid geen systematische controle plaats of de
legestarieven voor de registratie van kinderopvangvoorzieningen of peuterspeelzaalwerk maximaal kostendekkend zijn. Als een kindercentrum,
gastouderbureau of peuterspeelzaal van mening is dat de leges op een meer
dan kostendekkend tarief zijn vastgesteld, kan de betreffende voorziening na
een bezwaarprocedure bij de gemeente naar de rechter gaan.
Vraag 13
Is het waar dat het niet is toegestaan dat er meer dan één gastouder
werkzaam is op het woonadres van een gastouder en dat een partner of
huisgenoot van een gastouder zich niet kan registreren als gastouder? Zo ja,
wat zijn hiervoor de redenen?3
Antwoord 13
Op grond van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen (Wko)
artikel 1.1 is het niet toegestaan om op het woonadres van de gastouder
meer dan één voorziening voor gastouderopvang te vestigen. Dit hangt
samen met het risico op overschrijding van het toegestane maximum aantal
3

http://gastoudersopeenadres.petities.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4

tegelijkertijd op te vangen kinderen (maximaal 6 kinderen) en onduidelijkheid
in de verantwoordelijkheidstoebedeling gastouders. Wanneer wordt toegestaan om meerdere gastouders op het woonadres van een gastouder te
registreren kan dit in de praktijk leiden tot een overschrijding van het
maximum aantal van 6 kinderen, wanneer de twee gastouders tegelijkertijd
opvangen. Iedere gastouder mag namelijk in totaal 6 kinderen tegelijkertijd
opvangen. Opvang op het gastouderadres van meer dan 6 kinderen
tegelijkertijd dient echter aangemerkt te worden als een kindercentrum.
Daarbij geldt dan dat aan alle kwaliteitseisen van een kindercentrum moet
zijn voldaan. De beperking om niet meer dan één gastouder te registeren op
het adres van een gastouder houdt ook verband met de aan de gastouder
toebedeelde verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de gastouderopvang.
Als er meerdere gastouders staan ingeschreven op het adres van de
gastouder is het voor de toezichthouder in de praktijk niet mogelijk om te
onderscheiden welke gastouder verantwoordelijk is voor de kwaliteit.
Overigens ga ik onderzoeken of de beperking om niet meer dan één
gastouder te registeren op het adres van een gastouder gehandhaafd dient te
blijven.
Vraag 14
Deelt u de zorgen van (gast)ouders dat dit gevolgen heeft voor de kwaliteit en
continuïteit wanneer een gastouder kortdurend of langdurig afwezig is
wegens bijvoorbeeld ziekte, zwangerschap, vakantie of scholing? Zo ja, bent u
bereid de regels aan te passen? Zo neen, wat adviseert u gastouders in een
dergelijk geval?
Antwoord 14
Deze zorg deel ik gedeeltelijk. De gastouder dient zich bij kortdurende of
langdurige afwezigheid te laten vervangen door een andere geregistreerde
gastouder. De gastouder kan er voor kiezen om steeds met dezelfde
gastouder de vervanging te regelen zodat hiermee de continuïteit ook
voldoende wordt geborgd. Wel is het vaak zo dat de partner van de gastouder die mogelijk ook bij de opvang betrokken is (en die ook de opleiding tot
gastouder met goed gevolg heeft afgelegd) de geregistreerde gastouder niet
kan vervangen op de opvang locatie. Aangezien ik de zorg gedeeltelijk deel,
zal ik, zoals bovenstaand aangegeven, onderzoeken of de beperking om niet
meer dan één gastouder te registeren op het adres van een gastouder
gehandhaafd dient te blijven.
Vraag 15
Kunt u garanderen dat bij economisch herstel en een stijgende vraag er
sprake zal zijn van een kwalitatief hoogwaardig en breed aanbod van
kinderopvang, waaronder flexibele, kleinschalige gastouderopvang?
Antwoord 15
Ik geef geen garanties af voor het voortbestaan van kleinschalige gastouderopvang. Ik zie echter ook geen reden om aan dit voortbestaan te twijfelen.
Net als in de landen om ons heen, voorziet ook in Nederland de gastouderopvang in een behoefte van ouders die kiezen voor een kleinschalige, meer
huiselijke vorm van opvang. Ook onder de huidige moeilijke omstandigheden
vindt, ondanks de bestaande uitstroom van gastouders, ook een instroom van
nieuwe gastouders plaats. Bij economisch herstel en een stijgende vraag naar
opvang, zullen de mogelijkheden voor de gastouderopvang weer toenemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

5