Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

834
Vragen van het lid Alkaya (SP) aan de Ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over het «uitrusten» van
werknemers met microchips (ingezonden 13 november 2018).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
5 december 2018).
Vraag 1
Kent u het bericht dat in het Verenigd Koninkrijk een bedrijf bij 150 werknemers microchips heeft geïmplanteerd onder de huid?1 Wat vindt u van deze
ontwikkeling?
Antwoord 1
Ja, dat bericht ken ik. Het gebruik van nieuwe technologieën op de werkvloer
moet op een zorgvuldige en ethische verantwoorde manier plaats vinden. Er
kunnen voordelen aan nieuwe technologie zitten, als bijvoorbeeld mensen
met een arbeidsbeperking in staat worden gesteld te re-integreren op de
werkvloer. Bij de toepassing van nieuwe technologie moet men zich echter
altijd aan de kaders van de wet houden. Privacy en de bescherming van de
lichamelijke integriteit zijn fundamentele rechten die ook op de werkvloer
beschermd moeten worden.
Overigens is het artikel niet duidelijk over de precieze toepassing van de
microchips en betreft dit een voor Nederland hypothetische casus.
Vraag 2
Zijn er al bedrijven in Nederland die ook hun werknemers met microchips
hebben «uitgerust»? Heeft u signalen van Nederlandse bedrijven die bezig
zijn met voorbereidingen om deze stap te zetten?
Antwoord 2
Er zijn mij geen gevallen bekend.

1

ah-tk-20182019-834
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.theguardian.com/technology/2018/nov/11/alarm-over-talks-to-implant-ukemployees-with-microchips?CMP=twt_gu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 3
Is het verplichten, dan wel verzoeken van werknemers om een chip te laten
plaatsen in hun lichaam door hun werkgever toegestaan binnen de algemene
verordening gegevensbescherming? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 3
Vooropgesteld zij dat de Autoriteit Persoonsgegevens de primaire verantwoordelijkheid heeft voor de handhaving van de AVG.
Uit het door het genoemde artikel wordt niet duidelijk welke gegevens
worden verzameld en waarvoor ze worden gebruikt. Afgaande op het artikel
gaat het om het plaatsen van een chip in het lichaam van werknemers voor
authenticatie doeleinden en kunnen mogelijk ook medische gegevens worden
opgeslagen.
Als het gaat om het koppelen van een identificatienummer aan een chip en
die geïmplanteerd wordt in het lichaam om vervolgens de gegevens daarop
te verwerken lijkt het om biometrische gegevens te gaan. Dat zijn immers
persoonsgegevens die het resultaat zijn van een specifieke technische
verwerking met betrekking tot de fysieke, fysiologische of gedragsgerelateerde kenmerken van een natuurlijke persoon op grond waarvan eenduidige
identificatie van die natuurlijke persoon mogelijk is of wordt bevestigd, zoals
gezichtsafbeeldingen of vingerafdrukgegevens (artikel 4 lid 14 AVG). Na het
implanteren van de chip kan deze niet meer los gezien worden van het
lichaam.
Het verwerken van biometrische gegevens is niet toegestaan, behoudens
enkele uitzonderingen in de wet. Zo mogen ze verwerkt worden met de
uitdrukkelijke toestemming van de betrokkenen (artikel 22 UAVG). De
Europese toezichthouders gegevensbescherming hebben echter aangegeven
dat in de relatie werkgever – werknemer toestemming vrijwel nooit als
grondslag voor gegevensverwerking kan worden gebruikt, omdat er sprake is
van een gezagsrelatie.2
Artikel 29 UAVG stelt dat een uitzondering op het verbod op het verwerken
van biometrische gegevens ook kan zijn dat gegevens verwerkt worden voor
authenticatie en veiligheidsdoeleinden. Dan echter moeten nog steeds
afwegingen gemaakt worden of de verwerking proportioneel is. De vraag is
of die toets kan worden doorstaan als authenticatie ook via een toegangspas
of ander middel kan plaatsvinden.
Uit het artikel blijkt niet welke data wel en welke data niet wordt opgeslagen
of wordt gebruikt. De mogelijkheid dat gezondheidsgegevens worden
opgeslagen wordt ook genoemd en dus niet uitgesloten. Voor verwerking van
bijzondere persoonsgegevens geldt dat deze gegevens alleen onder strengere
voorwaarden, zoals uitdrukkelijke toestemming, mogen worden verwerkt.
Gezien de relatie werkgever – werknemer mag worden aangenomen dat dat
in dit geval niet mag. Al in de context van wearables heeft de Autoriteit
Persoonsgegevens bijvoorbeeld aangegeven dat werkgevers de gezondheidsgegevens van werknemers met behulp van wearables niet mogen verwerken.3
Vraag 4
Is deze praktijk toegestaan volgens artikel 11 van de Grondwet, het recht op
onaantastbaarheid van het lichaam? In hoeverre is dit grondrecht op basis
van de «vrijwilligheid» van werknemers te omzeilen door werkgevers?
Antwoord 4
Het dwingend voorschrijven van microchips zou in strijd zijn met artikel 11
Grondwet. Daarnaast zou een medische ingreep noodzakelijk zijn, waarbij
toestemming van de patiënt (en dus werknemer) vereist is op grond van
artikel 7:450 lid 1 BW. Zoals aangegeven, kan in beginsel van een vrijwillig
gegeven toestemming geen sprake zijn omdat er een gezagsrelatie is.
Eveneens zij andermaal benadrukt dat het een voor Nederland hypothetische
casus betreft.
2

Article 29 Data Protection Working Party, «Opinion 2/2017 on Data Processing at Work,» 8 juni
2017.
3
Autoriteit Persoonsgegevens, «Verwerking gezondheidsgegevens wearables door werkgevers
mag niet,» 8 maart 2016, zie: https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/nl/nieuws/ap-verwerkinggezondheidsgegevens-wearables-door-werkgevers-mag-niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 5
Wat kunnen toezichthouders zoals de Inspectie SZW of de Autoriteit
Persoonsgegevens doen om te voorkomen dat werknemers «vrijwillig»
slachtoffer worden van dit soort misbruik door hun werkgever, omdat zij
bijvoorbeeld bang zijn hun baan te verliezen?
Antwoord 5
Werknemers die zich in hun rechten geschaad zien kunnen gebruik maken
van de klachtenprocedures bij de Autoriteit Persoonsgegevens en de
Inspectie SZW.
De Inspectie SZW heeft ook een taak in de opsporing van arbeidsuitbuiting. In
het recent aan de kamer aangeboden nieuwe meerjarenplan van de Inspectie
SZW is er veel aandacht voor de gevolgen van technologische ontwikkeling,
nieuwe praktijken worden nauwgezet in de gaten gehouden.4
Vraag 6
Wat gaat u doen om rechten van werknemers zoals privacy en menselijke
waardigheid te beschermen tegen werkgevers die allerlei nieuwe technologieën toepassen in een snel digitaliserende werkomgeving?5
Antwoord 6
Privacy, menselijke waardigheid en de bescherming van de lichamelijke
integriteit zijn fundamentele rechten die ook in een snel digitaliserende
werkomgeving beschermd moeten worden.
Al in 2017 hebben de Europese toezichthouders gegevensbescherming advies
gegeven over de toepassing van het gegevensbeschermingsrecht op de
werkvloer.6 Daarin geven zij aan dat werkgevers ongeacht de technologie die
wordt gebruikt de principes uit het gegevensbeschermingsrecht moeten
eerbiedigen, en dat werknemers in principe zonder gevolgen hun privacyrechten zouden moeten kunnen inroepen.

4

Meerjarenplan 2019–2022 Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid
https://www.platform-investico.nl/artikel/tientallen-grote-nederlandse-bedrijven-bespionerenhun-personeel/
6
Article 29 Data Protection Working Party, «Opinion 2/2017 on Data Processing at Work,» 8 juni
2017.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3