2017D00483

LIJST VAN VRAGEN
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft de navolgende vragen
over de volgende brieven van de Minister van Economische Zaken aan de
Minister van Economische Zaken voorgelegd: Voortgangsrapportage
Energieakkoord 2016 en uitvoering Urgenda-vonnis (Kamerstukken 30 196
en 34 582, nr. 503); Energieagenda (Kamerstuk 31 510, nr. 64); Uitkomsten
energiedialoog (Kamerstukken 30 196 en 31 510, nr. 484); Uitvoering motie
van het lid Pechtold c.s. over zorgen dat het tijdspad voor sluiting van
kolencentrales in lijn is met de ambities uit het Parijsakkoord (Kamerstuk
31 793, nr. 161); Evaluatie Energieakkoord en Nationale Energieverkenning
2016 (Kamerstuk 30 196, nr. 479).
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
Thomassen

nds-tk-2017D00483

1

Nr
1

2

3
4

5
6

7

8
9
10

11
12
13

14

15

16
17
18

19

Vraag
Bent u wel of niet van plan om nog voor het verkiezingsreces in
2017 een besluit te nemen over het uitfaseringstraject van de
kolencentrales?
Wat wordt bedoelt met het uitfaseren van huurwoningen met een
label slechter dan label C? Aan welke termijn van uitfaseren wordt
daarbij gedacht? Hoeveel woningen met een label slechter dan
label C zijn er? Bevinden al deze woningen zich in het betaalbare
segment? Op welke wijze worden deze uitgefaseerde woningen
vervangen voor betaalbare woningen (30 196 nr. 503)
Kan de verplichting om iedere vier jaar een energie audit te doen
worden opgevoerd naar twee-jaarlijks of jaarlijks?
Kunt u aangeven waarom het Energietransitie financieringsfaciliteit
(ETFF) specifiek wordt ingezet voor aardwarmte, energiebesparing,
energieopslag en biomassa? Waarom wordt het ETFF niet ingezet
voor hernieuwbare energie projecten of projecten voor hergebruik
en daarop toegesneden ontwerp van grondstoffen?
Is het ETFF inmiddels opengesteld, of waren er bezwaren van de
Europese Commissie?
Om welke redenen heeft de Investeringssubsidie duurzame
energie (ISDE)-regeling nog niet de gewenste resultaten opgeleverd? Wat wordt daaraan gedaan? Wordt ook de subsidieregeling
verruimd tot andere technologieën en of het gemak van aanvragen
vergroot?
Kunt u een overzicht geven van de investeringen van de rijksoverheid in onderzoek en innovatie ten aanzien van duurzame energie
in de afgelopen jaren?
Kunt u toelichten welke maatregelen worden genomen om de
afname van (rest-)warmte te stimuleren?
Welke rol ziet u voor de rijksoverheid bij het aanleggen en
exploiteren van warmtenetwerken?
Kunt u toelichten in hoeverre een verplichte gasaansluiting
verleden tijd is en in hoeverre nieuwbouw helemaal niet meer op
het gasnet aangesloten moeten zijn?
Kunt u aangeven welke doelstelling de rijksoverheid heeft voor de
derde pijler van het Energieakkoord?
Kunt u toelichten hoe het staat met het behalen van de doelen van
de zevende pijler van het Energieakkoord?
Bent u bereid om snel een onderzoek naar de consequenties van
het Parijse klimaatakkoord voor Nederlandse klimaat- en energiedoelen voor 2030 op te starten? Zo nee, waarom niet?
Hoe duurzaam is biomassa indien de afspraken en doelstellingen
van 2020–2023 buiten de discussie worden gelaten? Kunt u uw
antwoord uitgebreid toelichten?
Hoeveel van de beoogde 300.000 woningen hebben ver het jaar
2016 twee labelstappen gemaakt? Hoeveel woningen maken naar
verwachting twee labelstappen in het jaar 2017?
Wat zijn over 2016 het aantal werkelijk gerealiseerde banen in de
energiesector en de kwaliteit daarvan?
Wanneer is er aanvullend onderzoek betreffende de voortgang op
de doestellingen met betrekking tot Clean Tech?
Op welke wijze en op welke termijn worden de cijfers in de pijler
werk een scholing beter georganiseerd en geborgd, met name op
het gebied van sectoriaal inzicht en verdieping?
Wordt er reeds arbeidsmarktonderzoek gedaan naar het bieden
van reëele perspectieven bijbaanverlies door de energietransitie?
Zo ja, waar bestaat dat onderzoek uit? Zo nee, op welke termijn
wordt gestart met dit onderzoek?

2

20

21

22
23

24

25
26
27

28

29

30

31

32

33

34
35

Kunt u toelichten hoe de aanbeveling van de voortgangscommissie dat «bij het doorpakken met ontzorging voor consumenten en
bedrijven in 2017–20 moet lering worden getrokken van buitenlandse Energy Service Companies (ESCo’s) aanpakken als de door
de European Investment Bank (EIB) meegefinancierde Ile de France
aanpak» wordt opgevolgd?
Gaat het kabinet nog steeds uit van een volledig duurzame
energievoorziening in 2050? Is dit hetzelfde als een CO2-arme
energievoorziening?
Is het mogelijk om nog voor de verkiezingen de mogelijkheden te
onderzoeken voor een extra windpark op zee in 2023?
Op welke manier kan bundeling van duurzame energie projecten
plaatsvinden? Kan de Nederlandse Investeringsinstelling (NII) hier
ook een rol in spelen? Kan Energie Beheer Nederland (EBN) een rol
spelen in de financiering van duurzame energie projecten?
Klopt het dat een belangrijke reden waarom de Nationale
Energieverkenning (NEV) 2016 in 2020 12,7% duurzame energie
verwacht, dat de 6000 megawatt (MW) op land niet gehaald zal
worden in 2020? Als deze 6000 MW wel gehaald zal worden, hoe
hoog zou dan het percentage duurzame energie zijn?
Hoe gaan de provincies waarborgen dat de 6000 MW gehaald gaat
worden?
Welke bijdrage gaan de 1.000 monomestvergisters leveren aan de
doelstelling van 14% in 2020?
Voor welke bedrijven gaat de verplichting voor de extra energiebesparing van 9 Petajoule (PJ) gelden, die in het Activiteitenbesluit
Milieubeheer zal worden neergelegd? Kan dit nog voor de Tweede
Kamerverkiezingen worden voorgehangen? Waarom hebben deze
bedrijven zelf niet deze 9 PJ gerealiseerd?
Hoe gaat de genoemde markt voor energiebesparing voor 10 PJ
voor de gebouwde omgeving er uit zien? Waarom wordt pas eind
2018 bezien of dit wel op koers ligt? Kan het kabinet met een
concreter voorstel komen voor het plenaire debat over het
toekomstig energiebeleid? Waarom wordt het tendersysteem niet
ingevoerd in 2017?
Kunt u toelichten hoe het convenant om een markt voor energiebesparing op gang te brengen dit gaat realiseren? Wie gaat wat
betalen, en wie gaat wat doen?
Wat is de laatste stand van zaken met betrekking tot het Rotterdam
Opslag en Afvang Demonstratieproject (ROAD)? Wanneer gaat het
van start? Klopt het dat de CO2 reductie door ROAD slechts tijdelijk
is en niet structureel?
Welke nieuwe financiële prikkels zijn ontwikkeld en welke
financiële prikkels waren er de afgelopen jaren om de energie
intensieve industrie te stimuleren tot energiebesparing?
Bestaat er een tussenevaluatie van de energiebesparing binnen de
energie-intensieve industrie? Is deze aan de Tweede Kamer
gestuurd? Zo nee, kan dat alsnog gedaan worden?
Kan er een overzicht komen van alle energiebesparende maatregelen – met een terugverdientijd van vijf jaar of minder- bij bedrijven
die meedoen aan het Europese handelssysteem voor CO2uitstootrechten? Zo nee, waarom niet?
Op welke wijze en op welke termijn gaat gewerkt worden aan
verduurzaming van het industriële warmte-en stroomgebruik?
Kunt u toelichten wat is ondernomen en welke stappen nog
worden gezet zodat vanaf 2020 80 procent van de huurwoningen
minimaal label C (particuliere verhuurders) wordt gerealiseerd? Is
er een stok achter de deur om dit doel te halen?

3

36

37

38

39
40

41

42

43

44

45

46
47

48

49

50
51

De Nationale Energieverkenning en de doorrekening van het
intensiveringspakket van Energieonderzoek Centrum Nederland
(ECN) laten zien dat de gemiddelde PJ duurzame energie opwekking en energiebesparing in 2020 nog niet voldoende zijn voor de
doelen uit het energieakkoord, kunt u aangeven uit welke cijfers
zou moeten blijken dat de doelen wél worden gehaald?
Kunt u in een tabel de verwachte uitkomsten voor de doelstellingen energiebesparing en duurzame energieopwekking uit het
Energieakkoord in 2020 weergeven in lage, gemiddelde en hoge PJ
waardes (conform de methode van ECN) waarbij ALLE maatregelen en intensiveringen zijn meegenomen?
Wie is primair verantwoordelijk voor de uitvoering van het
Energieakkoord en het behalen van de doelstellingen? Bent u dat
of is dat de borgingscommissie Energieakkoord?
Hoe verhouden de energiebesparingsdoelstellingen van 1,5% en
100 PJ zich met elkaar? Komt de 100 PJ bovenop de 1,5%?
Klopt het dat een belangrijke conclusie is dat het succes van het
Energieakkoord als belangrijke pijler heeft dat er continuïteit van
beleid is? Geldt dit dus ook voor de salderingsregeling voor
zonnepanelen?
Kunt u toelichten wat de betrokken partijen bij het Energieakkoord
en de rijksoverheid ondernemen ten aanzien van bewustwording?
Is hier geen gezamenlijk streven en aanpak voor nodig? Zo nee,
waarom niet?
Waaruit bestaat het nieuwe voorstel vanuit het bedrijfsleven om
invulling te geven aan de afspraken uit het Energieakkoord
waarmee de energie- intensieve industrie 9 PJ extra energie zal
besparen?
Kan de Tweede Kamer nog voor het aflopen van deze kabinetsperiode het voorstel ontvangen om een verplichting op te nemen
onder de Wet milieubeheer om de energie-intensieve te verplichten 9PJ extra energie te besparen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u toelichten hoe de prijs van regulier gas en liquefied/liquid
natural gas (LNG) zich momenteel tot elkaar verhouden en wat
daarvan de verwachte ontwikkeling is?
Kunt u verklaren waarom er verwacht wordt dat de kolenprijs over
een paar jaar weer gaat stijgen terwijl de kolenvraag verder zal
dalen en het aanbod van kolen niet of mogelijk zelfs zal groeien?
Kunt u aangeven hoeveel hectare bomen er ongeveer verwerkt
zitten in een megaton (Mton) houtpellets?
Klopt het dat gezien de dalende elektriciteitsprijs en de verwachte
prijsstijging van houtpallets er per Mton meer SDE+ subsidie moet
worden uitgetrokken voor de bij- en meestook van biomassa
houtpellets?
Kunt u verklaren waarom de ontwikkeling van zon en wind
capaciteit in Duitsland in de NEV 2016 zoveel afwijkt van de
ontwikkelingen die McKinsey beschrijft in de energiewende-index
waarbij de groei van juist wind en zonne-energie enorm is
teruggevallen?
Klopt het dat Nederlandse huishoudens indirect de netto-export
van elektriciteit subsidiëren doordat zij middels een almaar
groeiende toeslag op hun energierekening de bouw van duurzame
elektriciteitsopwekking betalen die steeds meer gebruikt zal
worden voor de export en kunt u aangeven wat de logica hiervan
is?
Klopt het dat Duitse burgers de hoogste prijs voor hun elektriciteit
betalen?
Kunt u aangeven hoe het aantal afgesloten huishoudens in
Duitsland zich ontwikkelt?

4

52

53

54

55

56

57
58

59
60

61

62

63

64

65
66

Kunt u aangeven hoeveel mensen er in Duitsland werken in de
kolencentrales en hoeveel mensen daar voor hun baan afhankelijk
van zijn?
Kunt u de ontwikkeling laten zien van de Deense heffing op de
elektriciteitsrekening om de subsidies te betalen en hoe dit zich
naar verwachting zal ontwikkelen?
Kunt u verklaren waarom het oliegebruik de komende 20 jaar niet
afneemt, terwijl er wel wordt aangestuurd op een vergaande
elektrificatie van het personenvervoer?
Kunt u uitleggen waarom de beoogde inkomsten uit de Opslag
Duurzame Energie (ODE) tot 2023 toereikend zijn ook al zal er naar
verwachting meer SDE+ subsidie uitgekeerd moeten worden door
de lage energieprijzen, te meer er reeds door het kabinet financiële
middelen gereserveerd worden op basis van de theorie dat slechts
zo’n 50–60% van de aangegane subsidieverplichtingen (geraamde
kasuitloop) daadwerkelijk uitgekeerd hoeft te worden (TK 31 239
nr.218)?
Kunt u verklaren waarom er gesteld wordt dat hernieuwbare
elektriciteitsproductie als Wind en Zon PV zorgen voor een
indirecte emissiereductie van CO2 in 2020, omdat zij zorgen voor
een lagere elektriciteitsimport, terwijl figuur 3.6 laat zien dat
Nederland juist tot 2020 steeds meer elektriciteit importeert?
Kunt u nader uitleggen waarom Wind en Zon-PV niets bijdragen
aan de directe emissie reductie van CO2 in 2020?
Kunt u uitleggen waarom er voor de Energieakkoord doelstelling
niet gekeken wordt naar de primaire energiebesparing terwijl dat
juist aantoont hoeveel energie en CO2 er vanaf de opwekking tot
en met het finale verbruik wordt bespaard?
Klopt het dat de business case van zonne-energie ook minder
rendabel wordt bij lagere energieprijzen en kunt u dit toelichten?
Kunt u verklaren waarom de CO2 uitstoot bij verkeer en vervoer de
komende 14 jaar niet of nauwelijks afneemt terwijl het beleid wel
aanstuurt op een vergaande elektrificatie van het personenvervoer?
Kunt u aangeven op basis van welk vastgesteld of voorgenomen
beleid wordt aangenomen dat zowel het opgestelde vermogen van
wind op land als wind op zee na 2023 verder groeit, want de
huidige projecten voor wind op land en zee kijken niet verder dan
2023?
Kunt u aangeven met hoeveel MW het opgesteld vermogen van
wind op land toeneemt in de jaren na 2020, dus voor 2023, 2025,
2030 en 2035 respectievelijk en hoe dit verdeeld is over de
verschillende provincies?
Kunt u aangeven in hoeverre de provincies al op de hoogte zijn
van de aanvullende MW doelstellingen wind op land na 2020 zoals
in figuur 4.2 wordt aangetoond?
Kunt u aangeven hoe de dalende elektriciteitsproductie de
komende jaren zich verhoudt tot de elektriciteitsvraag de komende
jaren en in hoeverre de leveringszekerheid hierdoor in gevaar
komt?
Kunt u aangeven hoeveel terawattuur de totale elektriciteitsvraag
is in Nederland in 2016, 2017, 2018, 2019 en 2020?
Kunt u de indicatieve gevolgen voor de energierekening op
microniveau weergeven indien de elektriciteitsprijs conform de
voorspelling van de NEV 2016 stijgt van 32 naar 65 euro per MWh
voor een gemiddeld huishouden, bakker, groothandel, gezondsheidszorg, glastuinbouwbedrijf, foodsectorbedrijf en groot
chemiebedrijf?

5

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77
78

79

80
81
82

83

84

Klopt het dat indien eigenaren van windmolens door het profieleffect een lagere prijs voor hun elektriciteit ontvangen zij op dat
moment een hogere subsidie krijgen voor hun stroom en dat dit
effect dus groter wordt naarmate de elektriciteitsproductie door
windmolens toeneemt?
Kunt u aangeven wat de verwachte ontwikkeling is van de export
van gas tot aan 2035 en hoeveel miljard kubieke (nm3) Gronings
gas naar verwachting jaarlijks geëxporteerd wordt?
Kunt u aangeven hoeveel banen er in Nederland direct en indirect
zijn verbonden aan olie en motorbrandstoffen en hoeveel van deze
banen er naar schatting zullen verdwijnen gezien de verwachte
krimp?
Kunt u aangeven hoe gewaarborgd wordt dat subsidiegelden via
windcoöperaties niet naar andere projecten vloeien dan waar de
subsidies voor bestemd zijn en of hier überhaupt controle naar
gedaan wordt?
Kunt u verklaren wat de gemiddelde kosten zijn voor het
ombouwen van een woning met gasaansluiting naar een woning
met warmtepomp en welke partijen hiervoor de rekening betalen?
Wat zijn de meerkosten voor het plaatsen van een warmtepomp
ten opzichte van de reguliere gasaansluiting bij een nieuwbouwwoning?
Klopt het dat de installatie van warmtepompen bij meer woningen
voornamelijk beperkt wordt door het gebrek van warmtebronnen
in de nabije omgeving van de woning of is hier een andere
verklaring voor?
Kunt u aangeven wat het gemiddelde elektriciteitsverbruik is van
een Full Electric Vehicle (FEV) en wat een eigenaar daar gemiddeld
op jaarbasis voor betaald?
Klopt het dat het thuis opladen van een Plug-in hybrid electric
vehicle (PHEV) of FEV niet meetelt op de energierekening, zo niet
waarom is dit dan niet meegenomen in de calculatie voor het
jaarlijkse elektriciteitsverbruik van huishoudens?
Kunt u verklaren waarom de vaste kosten tussen voor het
elektriciteitsnetwerk in 2020 lager uitvallen dan in 2015, terwijl er
vanaf 2000 sprake is van een stevige groei en er door de energietransitie door de netwerkbedrijven flink geïnvesteerd wordt in
hoogspanningsleidingen?
Kunt u verklaren waarom er bij het totaalbedrag voor is gekozen
om aan de onderkant van de bandbreedte te zitten?
Kunt u toelichten in welk scenario er sprake is van een gemiddelde
rekening van 1.654 euro in 2020 (laagste bandbreedte) en in welk
scenario er sprake is van een gemiddelde rekening van 2.111 euro
in 2020 (hoogste bandbreedte)?
Kunt u verklaren waarom de bruto werkgelegenheidsgroei
(+18.000) veel kleiner is dan de netto werkgelegenheidsgroei
(+90.000), terwijl veronderstelt mag worden dat door verdringingseffecten juist de netto werkgelegenheidsgroei kleiner is?
Kunt u ook een soortgelijke tabel als figuur 6.4 weergeven met de
ontwikkeling van de netto werkgelegenheid?
Wordt er bij de netto werkgelegenheid ook rekening gehouden met
verdringingseffecten op andere sectoren, zoals het toerisme?
Kunt u een tabel weergeven van de ontwikkeling van bruto
werkgelegenheid gerelateerd aan de met belastinggeld geïnvesteerde euro?
Klopt het dat de twee energievormen die het grootste deel van de
SDE+ subsidie ontvangen namelijk windenergie en biomassa
zorgen voor het kleinste aantal extra banen?
Wie maken onderdeel uit van de informele wetenschappelijke
klankbordgroep van zes deskundigen?

6

85
86
87

88
89
90

91
92

93

94
95

96

97
98

99
100
101
102
103

104

105

Op welke wijze krijgt de energiedialoog een inhoudelijk vervolg?
Welke concrete beleidswijzigingen volgen uit de energieagenda?
Bent u van mening dat het wenselijk dat de fossiele industrie
investeert in CO2 besparende maatregelen als efficiencyvergroting, benutting van restwarmte en elektrificatie van
productieplatforms? Zo ja, bent u bereid om in gesprek te gaan
met de gassector over de wijze waarop hieromtrent tot een
businesscase gekomen kan worden?
Is er in 2050 ook ruimte voor waterstof als brandstof voor
transport?
Aan welk reductiepercentage wordt gedacht?
Kunt u aangeven welk alternatief er is als in de EU geen overeenstemming wordt bereikt over een ambitieuze versterking van het
emissions trading system (ETS)?
Hoe gaat het kabinet de kosten van de transitie in beeld brengen?
Bent u voornemens in het kader van «Mission Innovation» de
uitgaven aan onderzoek en innovatie ten aanzien van duurzame
energie te verdubbelen?
Kunt u inzichtelijk maken hoeveel middelen worden geïnvesteerd
door de rijksoverheid in onderzoek en innovatie ten aanzien van de
circulaire economie, en daarmee besparing van gebruik van
grondstoffen en uitstoot van CO2, in de afgelopen jaren?
Welke mogelijkheden ziet het kabinet om samen te werken met
buurlanden op het gebied van subsidie instrumenten?
Bent u bereid om op korte termijn met de afvalverwerkende
industrie te kijken wat er nodig is om CO2 afvang en hergebruik
breder toe te passen en tot een sluitende businesscase te komen?
Betekent de passage over het inzetten op stimuleren en inpassen
van CO2-arm opgewekte elektriciteit en warmte dat u de energieprestatievergoeding techniekneutraal gaat maken zodat CO2-arm
opgewekte collectieve warmte ook meetelt als volwaardig
alternatief voor aardgas?
Wanneer bent u van plan de aansluitplicht op gas om te zetten
naar een aansluitrecht op energie-infrastructuur?
Welke verantwoordelijkheden en bevoegdheden over de lokale
energievoorziening wilt u verplaatsen naar lokaal niveau, en
wanneer wilt u dat geregeld hebben?
Hoe wordt de mondiale dialoog in 2018 ingevuld?
Hoe wordt de vijfjaarlijkse herziening van de nationale bijdragen in
2020 vormgegeven?
Hoe is de uitstoot van broeikasgassen van 10,5% per land
verdeeld?
Wat is uw inzet in de discussie over 80–95% reductie in de EU?
Deelt u de mening van het Intergovernmental Panel on Climate
Change (IPCC) dat met 80% CO2 reductie in 2050 volgens een risico
wordt genomen op een hogere dan 2 graden uitkomst en dat de
als streefwaarde genoemde 1,5% uit het Parijs akkoord buiten
beeld raakt? Zo ja, op welke wijze is dit in de Energie agenda
verwerkt? Zo nee, waarom niet?
Erkent u dat de inzet op 40% reductie in 2030 voor 20 jaar na 2030
een veel ingrijpendere en duurdere emisiereductie vereist om de
CO2 uitstoot met te verminderen in 2050, zelfs als uitgegaan wordt
van slechts 80% CO2 reductie? Zo ja, wat betekent dit voor het
kostenefficiënte pad richting 2050? Zo nee, waarom niet?
Kunt u toelichten waarom er gesteld wordt dat een focus op de
lange termijn die uitsluitend gericht is op CO2-reductiedoelen en
niet meer op aparte hernieuwbare energie doelen en energiebesparingsdoelen zoals dat nu nog het geval is onnodig hoge kosten
voorkomt?

7

106

107

108

109
110

111

112
113

114

115
116

117

118

119

120

121

Erkent u dat de aparte doelstellingen voor hernieuwbare energie
en energiebesparing zoals deze in het energieakkoord zijn
overeengekomen resulteren in onnodig hoge kosten, zo niet
waarom wilt u dan van deze aparte doelstellingen af?
Betekent het laten vervallen van hernieuwbare energie en
energiebesparing als aparte doelstellingen dat kernenergie en
thoriumenergie aantrekkelijkere opties worden aangezien dat zeer
efficiënte opties zijn voor de CO2-reductie doelstelling?
Kunt u uitleggen waarom betaalbaarheid en voorzieningszekerheid
ondergeschikte doelen zijn van het energiebeleid van de toekomst
ten op zichten van CO2-reductie?
Wat is de betekenis van «sturen op CO2»? Betekent dit dat de
goedkoopste CO2-reductie eerst moet worden gerealiseerd?
Indien sturen op CO2 betekent dat gestuurd wordt op goedkoopste
kosten per ton CO2, bent u dan bereid om dit consequent door te
voeren en geen dure techniek specifieke maatregelen – zoals
mogelijk carbon capture and storage (CCS) – apart te financieren,
zolang andere maatregelen per ton CO2 goedkoper zijn? Zo nee,
waarom niet?
Kunt u een geactualiseerde tabel geven met de kostenefficiëntie
van de kosten per ton CO2 reductie voor verschillende technieken,
waarin recente ontwikkelingen (zoals de kostendaling voor wind op
zee) verwerkt zijn?
Kunt u nader toelichten hoe het precies gesteld staat met het
krachtenveld in de EU ten aanzien van de herziening van ETS?
Betekent uw constatering dat de Europese kaders in Nederland tot
2030 niet tot een significante CO2 reductie leiden, dat nationaal
CO2-beleid in Nederland (en liefst andere landen) nodig zal zijn
(mede gelet op het advies van DNB om te komen tot een geleidelijke transitie om economische schokken te voorkomen)? Zo nee,
waarom niet?
Op welke wijze gaat het gemis aan langetermijnperspectief voor
demonstratie, toepassing en uitrol van het gewenste
energiesysteem/systemen ingevuld worden?
Op welke wijze gaat de sociale innovatie beter gestimuleerd
worden?
Bent u bereid om het stimuleren van innovatie als expliciet doel
toe te voegen aan het algemene energiebeleid? Zo ja, wanneer en
op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Bent u van plan de SDE+ of een vergelijkbare subsidie in te zetten
voor CCS en energiebesparing? Zo ja, vind dat dan enkel plaats
indien deze technieken goedkoper zijn dan de duurzame opties?
Op welke wijze weegt u belangrijke maatschappelijke nevendoelen,
zoals energie-onafhankelijkheid en vermindering van luchtvervuiling, van hernieuwbare energie van bijvoorbeeld zon en wind mee
in de Energie Agenda?
Klopt het dat u voornemens bent om afnemers meer te laten
betalen voor hun netwerkkosten indien zij gebruik maken van het
net op momenten van een hoge netbelasting en gaat dit dan
gelden voor iedere afnemer, zo niet kunt u dan toelichten wat u
precies aan de tariefstructuur wilt wijzigen?
Welke ziet u voor marktpartijen om flexibiliteit voor netcongestie te
leveren aan de beheerders van netten? En welke rol voor de
netbeheerders zelf?
Kunt u toelichten hoe deze voorgenomen belastingvrijstelling voor
externe elektriciteitssopslag zich verhoudt tot de voorgenomen
wijziging van de tariefstructuur voor de netwerkkosten te meer hier
naar verwachting juist gebruik van wordt gemaakt op de piekmomenten van netbelasting?

8

122

123
124

125

126
127

128

129

130

131
132

133

134

135

136

137

In hoeverre ziet u de omslag om als Nederland te rekenen met, en
afspraken te maken uitgedrukt in primair, in plaats van finaal
energieverbruik als optie om het gebruik van restwarmte te
bevorderen en de energie-efficientie te vergroten?
Welke technische hernieuwbare opties ziet u voor hoge temperatuur warmte?
Klopt het dat als de vijf grootste windparken op zee ter wereld
evenveel energie leveren als 1,5 miljard m3 laagcalorisch Groningengas er dus niet gesteld kan worden dat windmolens de vraag
naar Groningengas vervangen?
Wat wordt bedoelt met « de aansluitplicht op gasinfrastructuur
wordt en algemeen warmterecht»? Wordt in voorgenomen
wijziging op de Gaswet ook gekeken naar socialisering van de
netten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze?
Neemt u alle aanbevelingen uit het rapport van Adviesraad voor
wetenschap, technologie en innovatie (Awti) over?
Kunt u overzichtelijk in een tabel aangeven hoe het zit met de
kostenverdeling bij een algemeen warmterecht waarbij in ieder
geval inzichtelijk wordt gemaakt wat de aanlegkosten zijn van een
warmtenet, een (verzwaard) elektriciteitsnet of een gasnet en wat
de verwachte jaarlijkse kosten zijn voor de toekomstige bewoner?
Voorziet u een nieuwe splitsing ten aanzien van de huidige netten
in handen van productie en leveringsbedrijven, maar dan gericht
op warmtebedrijven? Zo nee, wat is dan de betekenis van de
passage over het verschil in de rol van gereguleerde netbeheerders bij gasnetten, elektriciteitsnetten en warmtenetten?
Wat wordt bedoelt met de zin « door de regulering meer op
dezelfde leest te schoeien als bij gas- en elektriciteit, wordt
bovendien een meer integrale afwegingtussen verschillende netten
mogelijk.»?
Welke onderzoeken hebben ten grondslag gelegen aan de keuze
om de regulering warmtenetten te schoeien op dezelfde leest als ie
van gas en elektriciteit?
Kunt u de voordelen en de nadelen om de warmtenetten te
schoeien op dezelfde leest als die van elektriciteit en gas?
Via welke wetsvoorstellen worden de warmtenetten ondergebracht
in regels? Hoe wordt hier socialisering van het systeem bij
betrokken?
Voorziet u met de passage op p.68 van de Energieagenda:
«Logische uitgangspunten bij de kostenverdeling zijn dat binnen
een specifieke regio of gemeente, vergelijkbare huishoudens met
een verschillende warmtevoorzieningen een vergelijkbare rekening
hebben (.)» een vervanging van de huidige nettarieven en NMDA
in één netbeheer tarief voor alle energiedragers tezamen? In
hoeverre spelen de daadwerkelijke netkosten daarin een rol, versus
het uitgangspunt van gelijke kosten voor de burger ongeacht de
energiedrager?
Op welke wijze wordt onderzoek gedaan naar een effectieve
kostentoedeling bij warmtevoorziening? Op welke wijze wordt de
Tweede Kamer hierbij betrokken?
Op welke wijze is de keuze tot stand gekomen om in beginsel geen
ombouw van gastoestellen van laag- naar hoogcalorisch gas te
doen, maar in te zetten op verduurzaming? Welke onderzoeken
hebben hieraan ten grondslag gelegen?
Waarom wordt er enerzijds wel gekozen voor het uitfaseren van
gastoestellen en inzetten op verduurzaming, terwijl er anderzijds
wel ook na 2016 ingezet blijft worden op de continuering en
ontwikkeling van kleine velden?
Kunt u aangeven of biopropaan ook gezien wordt als hernieuwbaar
gas?

9

138

139

140
141

142

143

144

145

146

147

148

149

150
151

152

153
154

Op welke termijn is er meer bekend over de nadere uitwerking van
de opruimverplichtingen door mijnbouwmaatschappijen? Hoe
wordt de Kamer hierover geïnformeerd?
Wat wordt bedoeld met verdergaande maatregelen zullen vooral
neerslaan in het internationale segment? Wat is de inzet van
Nederland in deze? En op welke wijze wil Nederland optreden als
er sprake is van een concurrentienadeel of strijdigheid met de
interne markt? Welke maatregelen kunnen er dan worden
genomen?
Wat is de definitie van kosteneffectief CO2 besparen? Welk
afwegingskader wordt hierbij gehanteerd?
Kunt u nader toelichten wat onder de ambitie naar emissieloos
rijden wordt verstaan? Op welke wijze wil Nederland dit bereiken?
Door Europees bronbeleid of worden er ook andere optie verkend?
Zo ja, welke zijn dit?
Wat zijn de kosten voor de transitie voor duurzame mobiliteit die
gedragen worden door de gebruikers? Kunt u deze per jaar
uiteenzetten in aanschafkosten en gebruikskosten? En hoe
verhoudt zich dit tot de kosten die de Nederlandse autobezitter al
moet betalen in de vorm van belastingen?
Wat betekent concreet de intensivering van het beleid voor
duurzame mobiliteit? Gelden hierbij nieuwe doelstellingen of
nieuwe beleidsvoornemens, buiten het energieakkoord om? Zo ja,
welke zijn dat dan?
Kunt u aangeven wat de uitvoering van de duurzame brandstoffenvisie betekent voor de autogebruiker in aanschaf- en gebruikskosten?
Wat wordt verstaan onder intensivering? Wat is de doelstelling, de
doelstelling binnen het Energieakkoord of meer? Is er een
kabinetsdoelstelling dat er minder bewegingen moeten plaatsvinden? Zo ja, welke en waarom? En hoe verhoudt zich dit met de
vrije keuze in het vervoer? Of wordt er gestuurd op vermindering
van de C02-uitstoot?
Wat wordt in deze visie verslaan onder flankerend beleid? Op
welke maatregelen wordt hier gedoeld? Welke bevoegdheden
hebben gemeenten hierin?
Wat wordt in deze visie verstaan onder fiscaal beleid/beprijzen
beleid? Welke maatregelen betreft het hier? Wat wordt verstaan
onder de term stimulering van gebruikers?
Welke afspraken zijn er tot op heden gemaakt met het bedrijfsleven
of staan er op de agenda om te maken? Valt dit buiten of binnen de
Green Deals?
Wat zijn de resultaatverplichtingen van de green deal electrisch
vervoer? Valt dit binnen of buiten de eerder genoemde
intensiveringen?
Wat zijn de kosten van waterstofstations? Hoeveel zijn er in
Nederland en in Europa?
Wie bereidt de agenda «Fiets» voor? Wat is de doelstelling
hiervan? Hoe verhoudt zich dit met de huidige inzet door het Rijk?
Welke rol hebben gemeenten en provincies hierin?
Wat wordt verstaan onder gedragsmaatregelen? En wil de
overheid hier dwingend op gaan sturen? Kan worden aangegeven
welke gedragsmaatregelen op dit moment kosteneffectief zijn?
Welke laad- en tankinfrastructuur wordt er uitgerold en wat is de
rol van het Rijk hierin?
Op welke wijze wordt de inzet van duurzame biobrandstoffen in de
luchtvaart nu nationaal gestimuleerd?

10

155

156

157

158
159
160

161

162

163

164

165

166
167

168
169

170

171

Wat wordt er precies onderzocht in het kader van de Europese en
nationale financiële stimulering van de verduurzaming van de
binnenvaartvloot? Wanneer moeten deze verkenning afgerond zijn
en binnen welk kader wordt de verkenning uitgevoerd?
Waarom worden er alleen bij internationaal lange afstandsverkeer
de internationale afspraken als uitgangspunt voor CO2-reductie
gehanteerd? Geldt dit ook niet voor alle andere vormen van
transport? Zo nee,waarom niet?
Wat zijn tot op heden de resultaten van de living labs? En hoe
verhoudt zich tot de toekomstprognose, aangezien het voornemen
is om ze al na 2020 op te schalen?
Welke resultaten heeft de topsector logistiek tot op heden behaald?
Ziet u ook mogelijkheden voor bioLPG als duurzaam gas?
Op welke manier wordt deze klimaatfinanciering verstrekt? Hoe
wordt gegarandeerd dat de financiering aan deze landen daadwerkelijk naar hernieuwbare energie gaat en hoe wordt dit precies
gecontroleerd?
Welke maatregelen neemt u naar aanleiding van het rapport
«Oppakken en doorpakken» van de adviesraad voor Wetenschap,
Technologie en Innovatie, om onderzoek en innovatie naar minder
CO2 uitstoot beter en meer te stimuleren?
Kunt u inzichtelijk maken hoe de geschatte 10 miljard euro aan
jaarlijkse kosten voor CO2-reductie over de verschillende onderdelen verdeeld is en wie daarvoor de rekening betaalt?
Kunt u aangeven of er ook onderzocht is wat de wereldwijde
kosten en de kosten voor Nederland zouden zijn indien er niet
geïnvesteerd wordt in de preventie van de veronderstelde
temperatuurstijging maar in adaptatie en zo niet, bent u bereid om
dit in ieder geval voor Nederland te laten onderzoeken?
Kunt u aangeven of er bij de sociale gevolgen van de energieagenda ook gekeken wordt naar de mate waarin arm en rijk
betalen voor de energietransitie en ervan profiteren en of dit ook
aan de kamer inzichtelijk gemaakt wordt?
Op welke wijze gaat onderzocht worden wat de beoogde effecten
van energieagenda /energietransitie zijn voor de diverse inkomensgroepen in Nederland, anders dan de «bekende lijstjes» van de
CPB -doorrekeningen?
Op welke termijn zijn door de SER de verschillende aspecten van
de sociale agenda verder zijn onderzocht?
Is naar uw mening met de invulling van paragraaf 10.4 voldoende
invulling gegeven aan de gedane toezegging in te gaan op
werkgelegenheid en scholing in relatie tot de energietransitie
2023–2050?
Op welke termijn ontvangt de Tweede Kamer de beloofde reactie
op de motie uitfaseren kolencentrales?
Is het benoemen van het «in 2018 opnieuw bezien van de Europese
broeikasgasreductiedoelstelling van tenminste 40% in 2030 ten
opzichte van 1990» een «winstwaarschuwing» dat dit kabinet de
scenario’s kolencentrales niet gaat leveren?
Waarom komt het Intergouvermental Panel on Climate Change
(IPCC) pas in 2018 met een rapport over de effecten van de 1,5
graden doelstelling? Waarom is er tegen die tijd 2,5 jaar overheen
gegaan sinds het Verdrag van Parijs? Wat zegt dit over de urgentie
waarmee het klimaatprobleem wordt aangepakt?
Kunt u toelichten of de mogelijkheden worden verkend om in het
kader van de regionale samenwerking in de Energie Unie het
mogelijk is om te komen tot een gezamenlijke, regionale (Noordwest Europese) aanpak voor de nationale energie- en klimaatplannen voor de periode 2021–2030? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op
welke wijze zou hierbij aangehaakt kunnen worden?

11

172

173
174
175

Kan er vanuit worden gegaan dat de EU-doelstelling van 40%
reductie in 2030 (ten opzichte van 1990) bij een 1,5 graden
doelstelling aangescherpt zal moeten worden? Aan welke orde van
grootte moet dan gedacht worden?
Op welk CO2-reductiepercentage komt Nederland uit in 2020 en
2023 bij een volledige uitvoering van het Energieakkoord?
Wanneer is de uitspraak in hoger beroep te verwachten in de
Urgenda-zaak?
Op welke manieren kan het ETS nog verder aangescherpt worden?
Op welke manier kan de prijs voor emissierechten naar een hoger
niveau gebracht worden? Op welke manier kan de vraag naar deze
emissierechten verhoogd worden?

12