Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

673
Vragen van het lid Vestering (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over hoe we een wereld van verschil kunnen maken voor
de 848.000 schapen in de Nederlandse schapenhouderij (ingezonden 5 oktober
2022).
Antwoord van Minister Adema (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 9 november 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 449.
Vraag 1
Wat ging er door u heen toen u hoorde dat er op dit moment bijna 848.000
schapen worden gebruikt voor hun vlees of melk?1
Antwoord 1
Ik vind dat dieren meer zijn dan een object of eigendom, het zijn levende
wezens met een eigen waarde, los van de (gebruiks)waarde die de mens er
aan toekent. Deze intrinsieke waarde van dieren is vastgelegd in de Wet
dieren en vormt dan ook het uitgangspunt van mijn beleid. We dienen met
respect met ze om te gaan, ze goed te behandelen en goede huisvesting en
verzorging te bieden, van fok tot slacht.
Opinies over wat een goede en verantwoorde manier is om met dieren om te
gaan en waarvoor of waarom dieren gehouden mogen worden verschillen. In
Nederland en Europa hebben we afgesproken dat dieren gehouden mogen
worden voor productie. In de afgelopen decennia is mede op basis van
maatschappelijke en politiek opvattingen over het omgaan met dieren en op
basis van beschikbare wetenschappelijke kennis, een regelgevend kader tot
stand gekomen. De (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ziet toe
op de naleving daarvan. Maar het denken over dieren verandert en er komt
steeds meer wetenschappelijke kennis beschikbaar over gedrag, emoties,
welzijn en gezondheid van dieren. Dat leidt tot een politieke en maatschappelijke wens om nog eens goed te kijken naar hoe we dieren mogen houden. En
dat wordt ook gedaan, denk hierbij aan de herziening van de EU-regelgeving
op dierenwelzijn en het convenant «dierwaardige veehouderij». Daarnaast
hebben veehouders afgelopen jaren, samen met dierenwelzijnsorganisaties,
al stevige stappen gezet richting beter dierenwelzijn.

1

ah-tk-20222023-673
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

CBS, 30 september 2022, «Landbouw; gewassen, dieren en grondgebruik naar regio»
(https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/80780ned/table.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 2
Wat ging er door u heen toen u hoorde dat jaarlijks meer dan 672.000
schapen, waaronder bijna 508.000 lammetjes, worden geslacht in Nederlandse slachthuizen?2
Antwoord 2
Zie het antwoord bij vraag 1.
Vraag 3
Wat vindt u ervan dat er per jaar ook nog eens 108.000 levende schapen
worden geëxporteerd, waaronder naar Rusland?3
Antwoord 3
Met het oog op dierenwelzijn, diergezondheid en de principes van kringlooplandbouw zouden dieren zo kort mogelijk getransporteerd moeten worden.
Mijn inzet richting Europa is daarop ook gericht. Lange-afstandtransporten,
zoals exporten naar landen buiten de EU, moeten voldoen aan de geldende
Europese wetgeving. Daar houdt de NVWA toezicht op. Ik heb geen instrumenten om daarin nu in te grijpen, dat moet Europees geregeld worden. De
Europese Commissie verwacht eind volgend jaar met voorstellen tot wijziging
van de transportverordening (EG) nr. 1/2005 te komen. Ik verwijs de Tweede
Kamer graag naar de position paper die ik samen met Denemarken,
Duitsland, Zweden en België heb opgesteld. Deze is in juli naar uw Kamer
gezonden (Kamerstuk 21501-32, nr. 1452). Uw Kamer is reeds vaker geïnformeerd over het Nederlandse beleid dat wij geen dieren exporteren naar
niet-Europese landen met de bestemming slachthuis. Dit beleid geldt al vele
jaren en wordt gesteund en goed opgevolgd door de Nederlandse sector.
Vraag 4
Realiseerde u zich al voordat u aan deze baan begon dat lammetjes vier tot
twaalf maanden na hun geboorte worden geslacht, terwijl schapen 12 jaar of
zelfs nog veel ouder kunnen worden?
Antwoord 4
Ja, in de veehouderij worden dieren gehouden voor productiedoeleinden.
Daarmee hangt onoverkomelijk samen dat deze dieren niet de leeftijd
bereiken die ze zouden kunnen behalen.
Vraag 5
Vindt u het niet vreemd dat veel schapen op hittedagen in de zomer in de
volle zon staan zonder schaduw, terwijl dit vanwege het dierenleed al lang
verboden is?
Antwoord 5
Volgens het Besluit houders van dieren moeten dieren in weilanden
beschermd worden tegen slechte weersomstandigheden. In het plan van
aanpak voor hittestress bij landbouwhuisdieren, dat mijn voorganger in april
2022 aan de Kamer heeft gestuurd (bijlage bij Kamerstuk 28 286, nr. 1255),
zijn twee acties hierover opgenomen. Zo is er gewerkt aan het invullen van
de open norm, zodat duidelijk is wat wordt beschouwd als bescherming en
wat slechte weersomstandigheden zijn voor wat betreft hitte. Ook ben ik in
gesprek met gemeentes, provincies en dierhouders over vergunningverlening
voor het plaatsen van beschutting. Daarnaast zijn er vanuit het bedrijfsleven
initiatieven, zoals het ontwikkelen van een hittestress tool4, om hittestress
tegen te gaan en bewustwording te creëren. Deze inzet van verschillende
betrokken partijen draagt bij aan de verdere verbetering voor het welzijn van
dieren in weilanden tijdens hitteperiodes.
Afgelopen zomer heeft de NVWA in de periode van juni tot en met september
in totaal 427 meldingen ontvangen over mogelijke onvoldoende bescherming
tegen hitte van dieren in de weide. Op basis van een risicoafweging heeft dit

2

CBS, 28 september 2022, «Vleesproductie; aantal slachtingen en geslacht gewicht per
diersoort» (https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/7123slac/table?ts=1664876563906).
3
Kamerstuk 36 100-XIV, nr. 8.
4
https://www.gddiergezondheid.nl/hittestress

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

geleid tot 42 fysieke inspecties bij schapen, waarbij in 7 gevallen sprake was
van een overtreding, vanwege het onvoldoende bescherming bieden. Tijdens
deze inspecties werden geen tekenen van hittestress geconstateerd bij de
aanwezige schapen.
Vraag 6
Wat vindt u ervan dat er bedrijven zijn die, met behulp van hormonen,
schapen drie keer zwanger laten worden in twee jaar tijd, in plaats van één
keer per jaar, puur en alleen om de winst te vergroten?
Antwoord 6
Het gebruik van middelen voor vruchtbaarheidsbehandelingen, of bronstsynchronisatie is toegelaten, met een indicatie. De dierenarts moet ze voorschrijven, volgens de bijbehorende SPC/bijsluiter. De NVWA ziet hierop toe.
Het uitgangspunt is dat dierenarts en veehouder samen verantwoordelijk zijn
voor het verantwoord en zorgvuldig gebruik van vruchtbaarheidshormonen.
Het toepassen van vruchtbaarheidshormonen dient een individuele behandelmethode te zijn als sluitstuk in de bedrijfsvoering en een goede verzorging
van de dieren. Het routinematig of koppelgewijs toepassen van deze stoffen
wijs ik ten zeerste af.
Vraag 7
Wat vindt u ervan dat er commerciële schaapsherders zijn die in het voorjaar
massaal lammetjes geboren laten worden en onder het mom van «natuureducatie» overheidsgeld opstrijken, om vervolgens deze dieren korte tijd later
(onverdoofd) te laten slachten?
Antwoord 7
In Nederland is het toegestaan dieren te houden voor productiedoeleinden.
Daarmee hangt onoverkomelijk samen dat dieren geboren en geslacht
worden. Zoals ook aangegeven bij vraag 1, moeten we respectvol met dieren
omgaan, ook tijdens het slachtproces, en moet het dierenwelzijn worden
geborgd. Hiertoe zijn in de wetgeving normen opgenomen. In de beantwoording van de Kamervragen van de leden Boswijk en Werner (Aanhangsel
Handelingen II 2020–2021, nr. 3886) heeft mijn ambtsvoorganger mede
namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap uiteengezet hoe
rondtrekkende schaapskuddes onder leiding van een herder worden
ondersteund door diverse overheden en brancheorganisaties. Deze zogenoemde «gescheperde schaapskuddes» worden ondersteund omdat zij
bijdragen aan het bewaken van cultuurhistorie, het beschermen en versterken
van het landschap, het beheren van (kwetsbare) natuur, de instandhouding
van zeldzame schapenrassen en natuurbeleving en educatie in onze
natuurgebieden.
Vraag 8
Wist u dat schapen zachtaardige en intelligente dieren zijn, goed kunnen
samenwerken, andere diersoorten begroeten en gezichtsuitdrukkingen,
gezichten en emoties herkennen en onthouden?
Antwoord 8
Er is veel bekend over gedrag en gedragsbehoeftes van schapen. Momenteel
laat ik mede naar aanleiding van de motie Van der Plas c.s. (Kamerstuk
28 286, nr. 1192) de wetenschappelijke kennis in kaart brengen van gedragsbehoeftes van verschillende landbouwhuisdieren.
Vraag 9
Denkt u dat schapen, als ze mochten kiezen, zouden kiezen om (onverdoofd)
geslacht te worden of als product te worden gezien voor de Nederlandse
veehouderij?
Antwoord 9
Nee, dit brengt het feit dat in Nederland dieren kunnen worden gehouden
voor productiedoeleinden met zich mee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 10
Wat gaat u voor al deze dieren doen, als nieuwe Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit waarin u expliciet de verantwoordelijkheid draagt
voor dierenwelzijn en diergezondheid?
Antwoord 10
Naast het (NVWA-)toezicht op naleving van de normen in de regelgeving op
het gebeid van dierenwelzijn en diergezondheid, zal ik mij met name inzetten
op het volgende:
– Het bevorderen van de ontwikkeling naar een dierwaardige veehouderij,
zoals benoemd in het Coalitieakkoord.
– Inzet op verbreding en versterken van de Europese dierenwelzijnsregelgeving. Nederland heeft vorig jaar samen met de zogenaamde Vughtgroeplanden een position paper opgesteld, als input voor het traject van de
herziening van de EU dierenwelzijnsregelgeving (Kamerbrief 2105–32, nr.
1345).
Vraag 11
Bent u bereid om bij ieder besluit dat u neemt de belangen van deze dieren
zorgvuldig af te wegen en te verantwoorden, waarbij u rekening houdt met
de in de Wet dieren opgenomen en erkende intrinsieke waarde van dieren en
de vele beloften die door uw voorgangers zijn gedaan?
Antwoord 11
Ja, op grond van de Wet dieren dient de overheid bij het stellen van regels
bij of krachtens die wet en bij het nemen van op die regels gebaseerde
besluiten het belang van het dier expliciet mee te wegen, onverminderd
andere gerechtvaardigde belangen. Ik betrek daarbij ook beloftes van mijn
voorgangers voor zover deze passend zijn binnen het huidige kabinetsbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4