Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

24 724

Studiefinanciering

Nr. 162

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 januari 2017
Sinds de invoering van de wet Studievoorschot hoger onderwijs1 heb ik u
op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen in de instroom in het
hoger onderwijs; dit onder andere ter uitvoering van de motie Slob.2
Onlangs zijn de cijfers vastgesteld over 2016. Met deze brief informeer ik u
op hoofdlijnen over de ontwikkelingen in dat jaar. Vorig jaar heb ik u in
april de monitorrapportage studievoorschot gestuurd met nadere
informatie (Kamerstuk 24 724, nr. 142). Dat zal ik nu weer doen.
De VH bericht dat de instroom van eerstejaars in het hbo weer is
toegenomen na de tijdelijke dip van vorig jaar. Schreven in 2015 circa
94.000 eerstejaars zich in aan een voltijd bacheloropleiding, in 2016 waren
dat er met bijna 99.000 circa 5000 meer. Een stijging van ruim 5%, aldus
de VH. Ook de instroom in de deeltijdopleidingen (+5%) en de
Ad-programma’s (+23%) nam toe. Kijken we naar de achtergrond van de
eerstejaarsstudenten in het hbo, dan zien we een toename van zowel het
aantal havisten (+8%) als het aantal mbo’ers (+6%); en dat ondanks een
aantrekkende arbeidsmarkt.
Ook in het wo is het aantal inschrijvingen gestegen, zo meldt de VSNU.
Begonnen in 2015 bijna 44.000 eerstejaars aan een bachelor in het wo, in
2016 waren dat er dik 47.000; ruim 3000 meer. Een stijging van bijna 8%,
aldus de VSNU. Deze stijging is zowel toe te schrijven aan de groei van
het aantal internationale studenten (+27%), als aan een groeiende
instroom van vwo’ers (+5%). Ruim 42.000 studenten begonnen in 2016
aan de masterfase. Dit is een lichte toename ten opzichte van vorig jaar
(+2%).
Bekijken we de cijfers in meerjarig perspectief, dan is met name de
ontwikkeling vanaf 2012 relevant. In dat jaar kondigde het kabinet aan de
1
2

kst-24724-162
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Handelingen II 2014/15, nr. 20, item 9
Kamerstuk 33 410, nr. 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 724, nr. 162

1

studiefinanciering te willen hervormen. Een deel van de studenten
anticipeerde daarop door direct na het diploma in te stromen in het hoger
onderwijs, in plaats van eerst een tussenjaar te nemen. Zo konden zij nog
met behoud van de basisbeurs studeren. Deze beweging resulteerde in
een piek in de instroom in de jaren 2013 en 2014, en een dip in 2015: het
zogenaamde boeggolfeffect. Ik informeerde u hier vorig jaar al over. De
toename van de indirecte instroom3 dit jaar bevestigt dit beeld en laat zien
dat het aantal studenten dat een tussenjaar neemt, na de invoering van
het studievoorschot inderdaad weer gegroeid is. De instroom van
eerstejaars in het hbo bevindt zich nu weer op het niveau van 2012, toen
ruim 100.000 studenten zich inschreven voor een voltijd bachelor. In het
wo ligt het aantal inschrijvingen boven het niveau van voor de boeggolf,
toen ruim 42.000 eerstejaars begonnen met een voltijd bacheloropleiding.

Naast de boeggolf, schetste ik u vorig jaar nog een aantal andere
ontwikkelingen die ten grondslag konden liggen aan de dip in de
instroom. Zo is er sinds 2009 een dalende trend zichtbaar in de directe
instroom van mbo’ers in het hbo. Ook dit jaar zien we deze trend, zij het
marginaal. Daartegenover staat een flinke groei van de indirecte instroom
van mbo’ers in het hbo. Dat wijst erop dat meer mbo-studenten een
tussenjaar nemen. Dit bleek ook vorig jaar al, uit het motievenonderzoek
onder mbo’ers, met een groei van 4% naar 17% van de groep die een
tussenjaar nam.4 Ook bleek uit dit onderzoek dat het arbeidsmarktper3

De indirecte instroom betreft de instroom van studenten die niet direct na het behalen van het
diploma instromen, maar eerst een jaar buiten het onderwijs verblijven, alvorens – een jaar
uitgesteld- weer in te stromen.
4
Kamerstuk 24 724, nr. 142

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 724, nr. 162

2

spectief belangrijk is voor deze groep. De gunstige arbeidsmarkt kan
hierin dus ook een rol spelen. Opgeteld is dit jaar de instroom van
mbo’ers in het hbo toegenomen.
Vorig jaar heb ik u geïnformeerd over de specifieke situatie op de pabo.
Toen meldde ik dat, als gevolg van de aanscherping van de toelatingseisen, de instroom was gedaald. Deze daling was een reactie op de
maatregelen die we genomen hebben om de uitval op de pabo te
verminderen en studiesucces te verhogen. Dit jaar is de instroom op de
pabo gestegen, met ruim 8%. Ik ben blij een stijging te zien na de forse
daling (–32%) van vorig jaar. Ook de uitvalcijfers bevatten hier goed
nieuws: viel het jaar voor de aanscherping van de toelatingseisen nog
35,7% gedurende het eerste jaar uit, erna was dat 27%. Belangrijk hierbij
is dat het studiesucces het sterkst is gestegen onder studenten met een
mbo-vooropleiding; zij lopen nu gelijk op met havisten (71%, vwo’ers
75%). Daarnaast is het studiesucces in het eerste jaar onder studenten met
een niet-westerse migrantenachtergrond het afgelopen jaar ook sterk
toegenomen (van 39% naar 63%). En ook de algemene uitval in het eerste
jaar van het hbo is met 15,7% lager dan deze lange tijd geweest is. Onze
inspanningen op dat gebied werpen hun vruchten af. Ik verwacht u in het
voorjaar nader te kunnen informeren over de uitval, in de tweede
monitorrapportage studievoorschot.
Deze mooie ontwikkelingen betekenen echter niet dat we nu achterover
kunnen leunen. Ik zet het werk aan de toegankelijkheid van ons stelsel
onverminderd voort, en blijf inzetten op het bieden van gelijke kansen aan
alle studenten.
• Dat doe ik met de voorlichting aan studenten, met daarin speciale
aandacht voor de groep mbo-studenten die wil doorstromen. Zo heb ik
afgelopen jaar het platform startstuderen.nl uitgebreid met een
afdeling voor mbo-studenten, de Geldwijzer van het Nibud gratis ter
beschikking gesteld, een extra mailing gestuurd over de mogelijkheden van de aanvullende beurs naar alle mbo-4-studenten in hun laatste
jaar, en heb ik alle mbo-instellingen per brief een overzicht toegestuurd
met concrete maatregelen en suggesties voor de financiële voorlichting aan studenten.
• Dat doe ik door sterk in te zetten op de regionale samenwerkingsverbanden die de doorstroom en de aansluiting van mbo en voortgezet
onderwijs naar het ho dienen te verbeteren, in lijn met de motie
Mohandis- Jadnanansing.
• Dat doe ik met meer aandacht voor studiekeuze, met onder andere de
studiekeuzecheck en intensieve begeleiding voor elke student.
• Dat doe ik door de invoering van keuzedelen in het mbo, die vaak in
onderlinge samenwerking tussen mbo en hbo ontwikkeld worden.
• Dat doe ik met de Ad-programma’s die opleiden tot een niveau tussen
mbo4 en hbo-bachelor, en tegelijkertijd de mogelijkheid bieden om
door te stromen naar het hbo. Een belangrijke stap daarin vormt de
zelfstandige positionering van de Associate degree, die de opleiding
nog aantrekkelijker maakt voor mbo-studenten. Ik verwacht dat dit
wetsvoorstel binnenkort in uw Kamer ligt.
Vorig jaar rond deze tijd informeerde ik u over een terugloop van de
instroom in 2015, waarbij ik de verwachting uitsprak dat dit een tijdelijke
dip zou zijn. Onderzoek liet immers zien dat er een tijdelijk effect van circa
2% te verwachten was na de hervorming van ons stelsel van studiefinan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 724, nr. 162

3

ciering, en dat de traditionele deelnamepatronen zich na een jaar of twee
herstellen.5 Ik vind het dan ook goed nieuws dat dit herstel zich nu
voordoet; eerder en sterker dan verwacht.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

5

Kamerstuk 24 724, nr. 131

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 724, nr. 162

4