Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 460

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 maart 2012
Bij de regeling van werkzaamheden van 14 maart 2012 heeft het lid van
uw Kamer Van Toorenburg (CDA) verzocht om een brief over de situatie in
justitiële jeugdinrichting (JJI) Den Hey-Acker. Hierbij voldoe ik aan dat
verzoek.
Ik geef allereerst een feitenrelaas van het incident dat op 13 maart 2012
heeft plaatsgevonden. Vervolgens ga ik in bredere zin in op de situatie in
JJI Den Hey-Acker. Ten slotte ga ik in op de maatregelen die ik tref om de
situatie in Den Hey-Acker verder te verbeteren.
Incident 13 maart 2012
Op 13 maart heeft een 18-jarige jongere die op de Individuele Traject
Afdeling (ITA) van JJI Den Hey-Acker verbleef, de orde ernstig verstoord.
Na misdragingen (rond 16.00 uur) op de ITA-leefgroep door deze jongere
(R.) en een andere ITA-jongere (I.), is hen door de groepsleiders van de ITA
een «time-out» (verblijf op de kamer gedurende één uur) opgelegd. De
jongens weigerden gevolg te geven aan de time-out, ook na herhaaldelijke oproepen van de groepsleiders. Hierop is door de groepsleiding op
het alarm gedrukt.
De jongere I. kon hierop met veel moeite in zijn kamer worden ingesloten,
maar jongere R. begaf zich naar de ommuurde patio (conform de regels
van de ITA is de patiodeur niet afgesloten) die aan de ITA grenst. Daar
klom hij op een afdakje waar drie groepsleiders drie kwartier met hem in
gesprek zijn geweest om R. te bewegen weer naar beneden te komen. De
jongere gaf hieraan geen gevolg en maakte duidelijk «dat hij niets meer te
verliezen had, dat hij zijn keuze had gemaakt». Hierop trokken de
groepsleiders zich rond 17.00 uur terug op de ITA om R. zodoende de
ruimte te geven van het afdakje af te komen en alsnog de time-out te
ondergaan. De groepsleiders bleven toezicht houden op de situatie. R.
kwam rond 17.20 uur van het afdakje af en begon tegels los te wrikken om

kst-24587-460
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 587, nr. 460

1

daarmee een raam tussen de afdeling en de patio in te slaan. Hierop is
112 gebeld met het verzoek om politiebijstand in afwachting van het
Interne Bijstand Team (IBT) van de PI Breda dat even daarvoor was
opgeroepen.
Toen R. merkte dat de groepsleiding de deur van de ITA blokkeerde die
naar het trappenhuis voerde, heeft hij een deur aan de andere kant van de
patio ingetrapt zodat hij toch in het trappenhuis kon komen en op de
gangen van de inrichting. Alle andere jongeren van de inrichting waren
inmiddels in verband met de veiligheid ingesloten op hun kamer en het
personeel was om dezelfde reden gesommeerd zich naar de portiersloge
te begeven. De tegen 18.00 uur gearriveerde politie heeft het personeel
van de inrichting opdracht gegeven zich buiten het hoofdgebouw op het
terrein binnen de omtrekbeveiliging te concentreren en heeft de regie
overgenomen. Circa tien medewerkers bleven mede ter ondersteuning
van de politie in de «centraalpost» aanwezig. Er is een crisisteam
geformeerd door de inrichting dat continue in contact stond met de
politie. Het IBT-team arriveerde om 18.40 uur en voegde zich bij de politie
en de achtergebleven medewerkers.
R. had zich ondertussen via het trappenhuis toegang verschaft tot de
«pupillengang» (waar jongeren normaliter onder toezicht verblijven) door
een deur in te trappen. Via deze gang probeerde hij toegang te krijgen tot
andere ruimten die normaal gesproken voor jongeren ontoegankelijk zijn.
Het lukte hem echter niet ook die deuren te forceren. Via de patio wist hij
op het dak te klimmen en via een brandtrap bereikte hij de buitenkant van
de kantoorruimten van de school van de inrichting. Door een raam in te
gooien kon hij van buitenaf in een lerarenkamer komen. Hij begaf zich
weer naar het dak, waar hij rond 22.10 uur is opgepakt door de politie.
Al met al was er sprake van een ernstig incident waarbij een jongere zich
gedurende enkele uren in delen van de inrichting heeft kunnen begeven
en aanzienlijke schade heeft aangericht. Naast de ingetrapte deuren en
ramen heeft R. ook waterschade veroorzaakt door verschillende kranen op
de gangen open te zetten. Ondanks de ernst van het gebeurde was er
sprake van een gecontroleerde situatie waarbij de veiligheid van de
jongeren en het personeel in het optreden van de JJI-medewerkers en de
politie voorop heeft gestaan. Op geen enkel moment is de agressie van R.
tegen personeel of andere jongeren gericht.
De personele bezetting op de ITA was ten tijde van het incident op orde.
Voor drie op de groep aanwezige jongeren waren er vijf medewerkers
aanwezig, waarvan vier ervaren groepsleiders die bij het ITA-team
behoorden.
Situatie Den Hey-Acker
Individuele Traject Afdeling
Zoals gezegd is het incident ontstaan vanaf de ITA van Den Hey-Acker.
Den Hey-Acker is één van de twee JJI’s met zo’n speciale afdeling voor
groepsongeschikte PIJ-jongeren. Het gaat om jongeren die niet geschikt
zijn om in een gewone leefgroep te functioneren. Vaak is bij deze categorie PIJ-jongeren sprake van een geschiedenis (in de JJI’s) van forse
incidenten (en overplaatsingen) die ontwrichtend werken voor het klimaat
op een leefgroep. De jongeren hebben zo ook negatieve invloed op de
ontwikkeling van groepsgenoten. Op de ITA worden deze jongeren – die
behoren tot de zwaarste doelgroep in de JJI’s – individueel benaderd en
behandeld binnen een normaal beveiligde setting. Zoals ik reeds heb
toegelicht in het mondelinge vragenuur van 6 maart 2012 naar aanleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 587, nr. 460

2

van berichtgeving in de media over eerdere incidenten (in februari 2012)
op de ITA in Den Hey-Acker gaat het om jongeren met ernstige persoonlijkheidsproblematiek die tot uiting komt in autoriteits- en agressieproblemen, een beperkte gewetensontwikkeling, manipulatief gedrag en een
zeer lage behandelmotivatie. Belangrijk is de wijze waarop op de ITA met
incidenten wordt omgegaan en de manier waarop het ongewenste gedrag
van de jongeren gedurende de behandeling wordt tegengegaan.
Conform inrichtingsbeleid worden alle incidenten geëvalueerd en worden
de bevindingen besproken in het managementteam. Na de incidenten in
februari is geconcludeerd dat het personeel adequaat heeft opgetreden.
Ook nu is er geen aanleiding anders te concluderen.
Incidenten houden geen verband met «personele problemen»
In de media wordt de suggestie gewekt dat de recente incidenten op de
ITA verband houden met «onrust bij het personeel» alsmede «gebrek aan
communicatie van de directie», «structurele onderbezetting van personeel» en andere kwalificaties over de personele en organisatorische gang
van zaken in Den Hey-Acker. Zoals ik uw Kamer tijdens het mondelinge
vragenuur van 6 maart jongstleden heb laten weten, zijn veel van die
kwalificaties niet correct. Zo heb ik toegelicht dat er de afgelopen periode
geen sprake was van onderbezetting maar juist van boventalligheid van
personeel als gevolg van de krimp in de operationele capaciteit van Den
Hey-Acker. De opmerkingen die dienaangaande in de media zijn gemaakt
door een vertegenwoordiger van Abvakabo FNV zijn dan ook feitelijk
onjuist.
Ook de suggestie dat genoemde incidenten op de ITA gerelateerd zijn aan
personele en organisatorische problemen, is onjuist. Zowel bij de incidenten in februari als bij het incident van 13 maart jongstleden, was er
sprake van een adequate bezetting door ervaren groepsleiders die
bovendien hebben opgetreden zoals van hen kan worden verwacht. Maar
ook professioneel optreden van JJI-personeel zal helaas niet te allen tijde
kunnen voorkomen dat deze jongeren zich (ernstig) misdragen gedurende
hun verblijf op de ITA.
Buitengebruikstelling locatie de Ley en reorganisatie
Bovenstaande neemt niet weg dat Den Hey-Acker een moeilijke periode
achter de rug heeft als gevolg van de uitvoering van het Capaciteitsplan
JJI1 dat voor Den Hey-Acker de buitengebruikstelling van locatie De Ley
(Vught) én een daling van de operationele capaciteit van locatie Breda
betekende. De grote krimp en de daarvoor benodigde reorganisatie was
een zware opgave voor Den Hey-Acker waarbij veel medewerkers – met
ondersteuning vanuit de JJI – op zoek moesten naar een andere functie
binnen en buiten de justitieorganisatie.
Bij de buitengebruikstelling van De Ley in maart 2011 is het personeel van
die locatie overgegaan naar de locatie Breda die open bleef. Zo’n
«samensmelting» van twee groepen medewerkers is niet eenvoudig, te
meer omdat in dit geval sprake was van flinke cultuurverschillen tussen
de groep medewerkers uit De Ley en de medewerkers uit Breda.
Die cultuurverschillen hangen samen met de geschiedenis van beide
locaties. De Ley – gesitueerd op het terrein van een penitentiaire inrichting
in Vught – is eind jaren »90 als JJI in gebruik genomen ten tijde van
boventalligheid bij het gevangeniswezen. Het personeel van De Ley
bestond mede daardoor uit relatief veel personeel afkomstig van het
gevangeniswezen, dat meer «beheersmatig» is ingesteld dan de van
oudsher meer pedagogisch ingestelde medewerkers van de locatie Breda.
Ook de bestemmingen van beide locaties waren verschillend. In De Ley
1

Kamerstukken II 2010/11, 24 587, nr. 403.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 587, nr. 460

3

verbleven vooral jongeren met preventieve hechtenis (bestemming:
opvang) terwijl de locatie Breda na 2002 als behandelinrichting fungeerde.
In de reorganisatie die volgde op de buitengebruikstelling van De Ley in
maart 2011 hebben relatief veel hoogopgeleide, jongere medewerkers die
in Breda werkten de organisatie moeten verlaten en zijn nieuwe teams
samengesteld. De samenvoeging van twee groepen medewerkers met
een verschillende «werkcultuur», het vertrek van veel medewerkers
vanwege boventalligheid en de totstandkoming van nieuwe teams heeft
tijd en energie gekost. In 2011 is in dit kader een onderzoek verricht door
Ordina. De aanbevelingen van Ordina, gericht op een verbetering van de
communicatie tussen directie en werkvloer, zijn integraal overgenomen en
besproken met de medewerkers van Den Hey-Acker.
Inmiddels is de reorganisatie van Den Hey-Acker op 15 februari jongstleden afgerond. Sinds 1 januari 2012 is onder de algemeen directeur ook
een pedagogisch directeur aangesteld om de kwaliteit van behandeling en
bejegening in Den Hey-Acker verder te versterken.
Slot
Naar aanleiding van het incident van 13 maart jongstleden zal – naast de
gebruikelijke interne evaluatie door Den Hey-Acker – het Bureau Veiligheid
en Integriteit van de Dienst Justitiële Inrichtingen een onderzoek instellen
naar de gang van zaken. Daarbij zal ook de vraag aan de orde gesteld
worden of gezien de specifieke ITA-doelgroep extra gebouwelijke
beveiligingsmaatregelen noodzakelijk zijn.
Betrokkene R. is tijdelijk elders geplaatst. Hij zal nadien niet naar Den
Hey-Acker terugkeren maar in een andere JJI worden geplaatst.
Het directieteam van Den Hey-Acker wordt tijdelijk versterkt met een
verandermanager om het verbetertraject waarin de inrichting zich – kort
na de reorganisatie – bevindt, verder te versnellen en te borgen.
De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) zal – conform planning – in
juni 2012 een doorlichtingsonderzoek van JJI Den Hey-Acker uitvoeren.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 587, nr. 460

4