Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 724

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juni 2018
Hierbij bied ik uw Kamer het rapport aan van de Inspectie Justitie en
Veiligheid (Inspectie), getiteld «Het arrestantenregime, een wankel
evenwicht»1. Het arrestantenregime is in 2014 in werking getreden. Het is
specifiek gericht op een doelgroep die onder meer bestaat uit veroordeelden die zichzelf niet hebben gemeld, die zichzelf hebben onttrokken
aan de tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf of voorlopige hechtenis,
en veroordeelden waarbij uitvoering van een voorwaardelijke vrijheidsstraf wordt gelast of de herroeping van een voorwaardelijke invrijheidstelling.
Dit is de eerste keer dat de Inspectie het arrestantenregime heeft
onderzocht, in navolging op haar eerder oriënterend onderzoek in 2017.2
Daaruit bleek dat er mogelijke knelpunten bestonden in de uitvoering van
het arrestantenregime wat betreft de processen van instroom, doorstroom
en het moment van uitstroom, het signaleren en bieden van de benodigde
zorg en de dagbesteding. Daarom heeft de Inspectie de uitvoering van het
arrestantenregime in de vijf penitentiaire inrichtingen waar dit is ingericht
nu nader onderzocht. Het betreft Detentiecentrum Schiphol, Penitentiaire
Inrichting (PI) Alphen aan de Rijn, locatie Eikenlaan, PI Grave, PI Lelystad
en PI Middelburg.
In deze brief licht ik de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen van de
Inspectie toe, voorzien van mijn beleidsreactie.
Conclusies en aanbevelingen van de Inspectie
De Inspectie constateert dat het arrestantenregime sterke punten kent. De
Inspectie ziet dat de meeste inrichtingen hun werkprocessen bij binnenkomst op adequate wijze hebben ingericht op de arrestantendoelgroep.
1
2

kst-24587-724
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
«Thematisch onderzoek Arrestantenregime – Plan van aanpak». Raadpleegbaar via
www.inspectie-jenv.nl/Publicaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 587, nr. 724

1

Daarnaast constateert de Inspectie dat in alle inrichtingen betrokken,
ervaren en deskundig personeel werkt. In enkele inrichtingen is er sprake
van «good practices»: de inkomstenafdeling, de pilot «Proeftuin arrestanten» en de pilot «Doorzorgfunctionaris».
De Inspectie constateert echter ook dat op drie onderdelen binnen het
arrestantenregime knelpunten bestaan. Deze knelpunten betreffen de
mate waarin de inrichtingen zijn toegerust op het bieden van de
benodigde zorg, het sobere dagprogramma en het ontbreken van
voldoende mogelijkheden voor re-integratie. De beperkte re-integratiemogelijkheden hebben ook gevolgen voor de periode na detentie. De
onderbezetting bij diverse disciplines, de korte verblijfsduur van de
arrestant, de ruimte die de arrestant heeft om buiten beeld te blijven en de
complexe problematiek waar veel arrestanten mee kampen zijn de
belangrijkste factoren die leiden tot het ontstaan van deze knelpunten.
De knelpunten leiden binnen het arrestantenregime volgens de Inspectie
niet tot noemenswaardige negatieve consequenties als gevolg van de
aanwezigheid van de sterke punten. Deze op elkaar inwerkende krachten
creëren een evenwicht. De Inspectie is echter van oordeel dat sprake is
van een wankel evenwicht. Door de huidige situatie in stand te houden
vindt er geen ontwikkeling plaats van het arrestantenregime, terwijl dit
wel aangewezen is. De Inspectie acht het noodzakelijk dat binnen het
arrestantenregime veranderingen worden doorgevoerd, bestaande uit de
aanpak van knelpunten en het borgen van de sterke punten.
Beleidsreactie
Ik ben verheugd over de sterke punten die de Inspectie heeft aangetroffen
bij de uitvoering van het arrestantenregime. Tegelijkertijd constateert de
Inspectie ook enkele knelpunten, al leiden deze volgens de Inspectie niet
tot noemenswaardige negatieve consequenties als gevolg van de
aanwezigheid van de sterke punten. De Inspectie ziet dit als een «wankel
evenwicht».
Voorop staat dat ik het met de Inspectie eens ben dat ontwikkeling van het
arrestantenregime, zeker in het licht van de geconstateerde knelpunten,
op zijn plaats is. Hiertoe worden diverse pilots uitgevoerd. Tegelijkertijd is
het arrestantenregime gebonden aan een aantal kaders: de korte
verblijfsduur en daarmee gepaard gaande hoge doorstroom van
gedetineerden, de complexe problematiek van de doelgroep, en het
dagprogramma van 28 uur per week. De bevindingen van de Inspectie
zien op de uitvoering van dit regime en voldoen, binnen deze kaders, wel
grotendeels aan mijn verwachtingen.
De korte verblijfsduur bepaalt de kaders voor de mogelijkheden voor het
aanbieden van zorg aan arrestanten. De aangeboden zorg richt zich
allereerst op stabilisatie van soms ernstige (psychosociale) problematiek.
De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) heeft juist expliciet geïnvesteerd in
een adequate opvang aan het begin van de detentie door de inzet van
extra personeel, met name op het gebied van zorg. Immers, het stabiliseren van zorgproblematiek vereist een grote inspanning van het
personeel, zeker bij zorgmijdende arrestanten. De Inspectie wijst terecht
op het belang van continuïteit van zorg voor deze doelgroep. Om de
continuïteit van de zorg na detentie te bevorderen wordt ook zorg van
ketenpartners ingezet en loopt momenteel de pilot «Doorzorgfunctionaris».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 587, nr. 724

2

Reactie op de aanbevelingen
De Inspectie beveelt de PI’s, gefaciliteerd door DJI, aan de sterke punten
van het arrestantenregime te borgen door 1) er zorg voor te dragen dat
alle arrestanten bij binnenkomst een «wasstraat»3 doorlopen en 2) de
inzet van het beschikbare ervaren, deskundig en betrokken personeel te
stimuleren en ondersteunen.
Ik beschouw deze aanbevelingen als een ondersteuning van het ingezette
beleid. De good practice van de «wasstraat» wordt niet alleen in de
arrestanteninrichtingen opgepakt maar binnen het gehele gevangeniswezen. Het is een belangrijke stap om het detentie- en re-integratieproces
binnen alle inrichtingen te versterken.
Voorts is het inderdaad van belang dat DJI investeert in zijn medewerkers
(zie mijn brief van 26 april 20184). Dat gebeurt al sinds 2017 met name
onder de vlag van het programma Vakmanschap. Hierover zijn ook
concrete afspraken gemaakt in het convenant Solide Personeelsbeleid, dat
DJI heeft gesloten met de bonden en de medezeggenschap. Specifiek
voor het personeel dat werkzaam is in de arrestantenregimes ontwikkelt
het Opleidingsinstituut van DJI een training om de problematiek bij deze
complexe doelgroep sneller te herkennen.
De Inspectie beveelt aan de drie geconstateerde knelpunten aan te pakken
door
1) in de PI’s de kwalitatieve en kwantitatieve bezetting op orde te
brengen;
2) zorg te dragen voor een passend aanbod van re-integratieactiviteiten
voor alle arrestanten door de PI’s, DJI en de ketenpartners en een
aansluitende aanpak in de keten zodat voorkomen wordt dat arrestanten recidiveren;
3) in de PI’s te investeren in het contact met arrestanten, het in beeld
brengen van de problematiek en zorgvraag en te borgen dat de
opgehaalde informatie wordt gedeeld tussen disciplines.
Deze aanbevelingen neem ik over.
Ad 1:
Zoals ik uw Kamer bij de hierboven aangehaalde brief van 26 april jl. heb
gemeld, is de hogere dan verwachte uitstroom van DJI-medewerkers
aanleiding geweest om een grootschalige wervingscampagne voor nieuw
personeel te starten. De werving heeft sinds 1 mei 2017 ruim 670 medewerkers opgeleverd. De wervingscampagne wordt voortvarend voortgezet
om blijvend nieuwe medewerkers binnen te halen. Daarnaast is
afgesproken dat een aantal knelpunten wordt opgelost in de personele
bezetting door personele compensatie te bieden voor de ouderschapsverlofregeling en de PAS-regeling.
Ad 2 en 3:
In het kader van het verder verbeteren van de inspanningen op het gebied
van re-integratie is de PI Grave gestart met een pilot «optimaliseren
nazorg arrestanten». Deze pilot heeft tot doel een betere aansluiting en
samenwerking met ketenpartners en gemeenten te bewerkstelligen.
Daarnaast loopt er een pilot met een doorzorgfunctionaris waarmee wordt
beoogd de continuïteit van zorg te bevorderen.

3

Met een «wasstraat» wordt bedoeld dat een PI haar processen zo heeft ingericht dat een
arrestant na binnenkomst direct wordt gezien door meerdere disciplines.
4
Kamerstuk 24 587, nr. 721.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 587, nr. 724

3

Deze pilots zijn samen met de ontwikkeling van de «wasstraat» in alle
inrichtingen, ook gericht op het beter in beeld brengen van de problematiek en de zorgvraag van de arrestanten.
Zoals eerder genoemd merk ik op dat arrestanten in de regel kort
gedetineerd zijn. De mogelijkheden om hen tijdens detentie volwaardige
nazorgbegeleiding te geven zijn daardoor beperkt. Daarom is het voor
deze groep gedetineerden vooral ook van belang dat de partners – zoals
gemeenten – in stelling worden gebracht, zodat zij arrestanten na detentie
ondersteuning kunnen bieden bij hun terugkeer in de samenleving. In
mijn aangekondigde visie op het gevangeniswezen zal ik nader ingaan op
het nazorgbeleid.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 587, nr. 724

4