Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

29 240

Veiligheid op school

Nr. 62

BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juli 2013
Inleiding
Met deze brief geven wij u het jaarlijkse overzicht op het terrein van
sociale veiligheid op scholen en onderwijsinstellingen. Tevens treft u in
deze brief onze voornemens op dit terrein en bieden wij u de secundaire
analyse naar pesten op school en het rapport over schorsingen en
verwijderingen aan1.
Veiligheid is een voorwaarde voor kwalitatief goed onderwijs. Als een
leerling zich niet veilig voelt, kan hij niet volwaardig deelnemen aan het
onderwijs. Ook docenten en ander personeel moeten zich veilig genoeg
voelen om een schoolklimaat te kunnen creëren waarin leerlingen het
beste uit zichzelf halen. Scholen moeten daarom zorgen voor een veilig
schoolklimaat. Wij ondersteunen scholen daarbij.
Laatst bleek weer hoe belangrijk veiligheid op school is. Op zondag
21 april jl. was er sprake van een zeer serieuze dreiging van vuurwapengeweld tegen de scholen in Leiden. Uit voorzorg bleven de maandag
daarop daarom alle mbo- en vo- scholen in Leiden gesloten. Vanaf
dinsdag 23 april zijn de lessen hervat onder extra politiebewaking.
Wanneer alle betrokken partijen de interne evaluatie hebben afgerond
zullen wij u, op uw verzoek samen met de Minister van Veiligheid en
Justitie het feitenrelaas toezenden.2
Het overgrote deel van de jongeren en van het onderwijspersoneel voelt
zich gelukkig veilig op school. Dat blijkt uit de gegevens uit de tweejaarlijkse veiligheidsmonitor. Uit hetzelfde onderzoek blijkt echter ook dat
leerlingen en personeel nog steeds te maken hebben met incidenten,
uiteenlopend van diefstal en vernieling, tot verbaal en (grof) lichamelijk
1
2

kst-29240-62
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Handelingen II 2012/13, nr. 78, item 8, blz. 16–17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 240, nr. 62

1

geweld en pesten. Wij vinden het daarom noodzakelijk om blijvende
aandacht te geven aan de sociale veiligheid op scholen.
Monitor sociale veiligheid in en rond scholen
Begin dit jaar hebt u de tweejaarlijkse Monitor sociale veiligheid primair
onderwijs en voortgezet onderwijs (hierna: de veiligheidsmonitor) van ons
ontvangen.3
De resultaten van de monitor zijn positief. De overgrote meerderheid van
leerlingen (95 procent in het primair (speciaal) onderwijs en 93 procent in
het voortgezet (speciaal) onderwijs) voelt zich op school veilig. In het p(s)o
geeft 96 procent van de docenten en 93 procent van het onderwijsondersteunend personeel aan zich veilig te voelen op school. In het v(s)o geeft
93 procent van de docenten en het onderwijsondersteunend personeel
aan zich veilig te voelen op school.
Wat betreft de veiligheidsbeleving zijn bij het personeel geen significante
verschillen aangetroffen tussen mannen en vrouwen. Ook bij de
leerlingen in het v(s)o werden geen significante verschillen aangetroffen.
In het p(s)o werden bij de leerlingen wel twee significante verschillen
aangetroffen: jongens ervaren iets vaker dan meisjes licht lichamelijk
geweld en tevens ervaren jongens iets vaker dan meisjes grof lichamelijk
geweld.
Er zijn ook aandachtspunten. Uit de veiligheidsmonitor komt naar voren
dat lesbische, homoseksuele en biseksuele (lhb-) jongeren zich onveiliger
zijn gaan voelen. De acceptatie van homoseksualiteit onder leerlingen is in
het v(s)o iets hoger dan in het p(s)o. Er blijken relatief méér leerlingen
getuige te zijn geweest van seksueel geweld dan in de eerdere jaren. Wij
blijven daarom inzetten op ons beleid om seksueel overschrijdend gedrag
tegen te gaan. We zullen de onderzoekers van de veiligheidsmonitor
vragen in de volgende veiligheidsmonitor dieper in te gaan op het thema
seksueel geweld. Verderop in deze brief gaan wij nader in op de veiligheid
van lhb-leerlingen.
Verdieping naar pesten in het p(s)o en v(s)o
Om een goed beeld te krijgen van het aantal kinderen dat gepest wordt
hebben wij opdracht gegeven een secundaire analyse te laten uitvoeren
binnen de gegevens van de veiligheidsmonitor.4 De opbrengst hiervan is
een «nulmeting» wat betreft de aard en omvang van pesten in het primair
onderwijs en voortgezet (speciaal) onderwijs. De uitkomsten van het
onderzoek gaan wij ook gebruiken voor de operationalisering van pesten
in de volgende veiligheidsmonitoren.
Uit de secundaire analyse blijkt dat bij leerlingen in het po en personeel in
het vo de percentages «slachtoffer van verbaal pesten» relatief het hoogst
zijn (9,5 respectievelijk 11,5 procent). Verder geeft 6,8 procent van de
leerlingen in po aan slachtoffer te zijn van sociaal pestgedrag.

3

Sociale Veiligheid in en rond scholen, Primair onderwijs 2010–2012, Voortgezet onderwijs
2006–2012. Regioplan / ITS, prof dr. T. Mooij, D. Fettelaar MSc, drs. W. de Wit, drs. H. Vierke, dr.
M. Witvliet, drs. J van den Tillaart, drs. K. van Bergen. Amsterdam / Nijmegen, december 2012.
Kamerstuk 29 240, nr. 50, 3 januari 2013.
4
Pesten op school: secundaire analyse op data uit de Veiligheidsmonitor, onderzoeksverslag.
Prof. dr. Ton Mooij, Daan Fettelaar MSc, drs. Wouter de Wit, ITS, Radboud Universiteit
Nijmegen, juni 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 240, nr. 62

2

De wijze waarop gepest wordt is de laatste jaren vrijwel hetzelfde
gebleven. Bij leerlingen v(s)o gebeurt pesten vooral van persoon tot
persoon (circa 60 procent), gevolgd door «via internet / pc thuis» (circa 20
procent). Over de jaren 2008 – 2012 heeft daarin geen verandering
plaatsgevonden. Pesten bij leerlingen p(s)o gebeurt met name van
persoon tot persoon (circa 60 procent), gevolgd door de categorie
«anders» en «via internet / pc thuis».
Plan van aanpak pesten
In het plan van aanpak pesten staat dat wij in deze Veiligheidsbrief een
eerste terugkoppeling zouden geven van de aangekondigde acties.
Validering van pestprogramma’s
Het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) is verzocht om een voorstel in te
dienen voor een deskundigencommissie om de bestaande pestprogramma’s te valideren. Doel van deze commissie is het formuleren van de
criteria waaraan programma’s moeten voldoen, alsmede het beoordelen
van de ingediende programma’s op basis van deze criteria. Niet alleen
moeten de programma’s op solide wetenschappelijke grondslag
gebaseerd zijn, maar zij moeten ook empirisch bewezen effectief zijn.
Zoals toegezegd aan uw Kamer zal de pestproblematiek rond lhb-jongeren
een specifiek aandachtspunt hierbij zijn.
Onderzoek naar pestprogramma’s in Onderwijs Bewijs
Het programma Onderwijs Bewijs telt vier onderzoeken op het terrein van
gedragsproblemen en pesten:
– KiVa antipestprogramma. Op dit moment hebben de KiVa-scholen het
eerste jaar dat ze met KiVa werken afgerond. Hoewel de signalen van
KiVa-scholen positief zijn, kunnen de eerste resultaten pas in oktober
2013 worden gepresenteerd.
– Cyberpesten op het vmbo. De doelgroep betreft vmbo-ers in de leeftijd
van 12 tot 15 jaar. Dit online-advies op maat is inmiddels ontwikkeld en
heet Online Pestkoppenstoppen. Inmiddels is men bezig met de
werving van scholen en met het testen van de interventie.
– SPRINT is een Screening en PReventieve INTerventie voor kinderen op
de basisschool (groep 4 t/m 8) die het risico lopen op de ontwikkeling
van antisociaal gedrag. Eind 2014 worden de resultaten vastgesteld.
– Het project Boekenmaatjes onderzoekt het effect van het voorlezen en
het bespreken van boeken met sociaal-emotionele thema’s op de
sociaal-emotionele competentie en het pestgedrag van kinderen in het
basisonderwijs. De eerste resultaten worden in het najaar van 2013
verwacht.
In de eindevaluatie van het programma Onderwijs Bewijs zullen wij u
informeren over de resultaten van deze onderzoeken.
Regionale bijeenkomsten
In het plan van aanpak pesten staan vier regionale bijeenkomsten
aangekondigd. Deze bijeenkomsten vinden ná de zomervakantie plaats.
Structurele aandacht bij pesten in het mbo
De MBO Raad en het platform veiligheid mbo werken op dit moment aan
een herziening van de «Structurele aanpak bij pesten». Twee jaar geleden
is de aanpak voor en door het mbo-veld ontwikkeld. Op dit moment wordt
bezien op welke punten de aanpak wijzigingen of aanvullingen behoeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 240, nr. 62

3

Hierdoor kan het mbo-veld vanaf het najaar met een verbeterde versie van
de «Structurele aanpak bij pesten» aan de slag.
Lhbt/homoveiligheid
De resultaten van het onderzoek naar de veiligheidsbeleving van
lesbische, homoseksuele en biseksuele leerlingen in het voortgezet
onderwijs zijn zorgelijk.5 In deze meting kon de veiligheidsbeleving van
transgender jongeren nog niet worden meegenomen. Voor de volgende
meting wordt verkend of het mogelijk is ook de veiligheidsbeleving en de
sociale acceptatie van transgenders te onderzoeken.
Lhb-leerlingen op vo-scholen ervaren significant meer geweld en voelen
zich ook significant onveiliger dan niet-lhb leerlingen. Ook is er sprake van
een negatieve trend: lhb-leerlingen zijn in de periode 2006 tot 2010 steeds
meer geweld gaan ervaren en zich onveiliger gaan voelen.
Op het gebied van acceptatie van homoseksualiteit onder leerlingen laat
de monitor een tweeledig beeld zien. Hoewel iets meer dan de helft van
de leerlingen aangeeft bevriend te kunnen zijn met een homoseksuele
jongere, geeft ongeveer een kwart van de andere leerlingen aan met deze
vriendschap moeite te hebben. De monitor laat ook zien dat een groot
deel van de leerlingen niet eerlijk zou durven vertellen homoseksueel te
zijn. Deze cijfers zijn aanleiding geweest om het gevoerde emancipatiebeleid aan te scherpen.6
Naar aanleiding van de aangepaste kerndoelen die po-, vo- en so-scholen
verplichten om aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele
diversiteit, zijn wij gestart met pilots om de sociale veiligheid van lhb en
t-jongeren op school te verbeteren.
De nadruk in het emancipatiebeleid ligt verder op deskundigheidsbevordering van zittende en aankomende leraren zodat zij op een adequate
manier vraagstukken rond seksuele diversiteit en seksualiteit
bespreekbaar kunnen maken. Waar mogelijk wordt aangesloten bij de
aanpak tegen pesten. Ook blijft het Ministerie van OCW steun geven aan
de Onderwijsalliantie voor Seksuele Diversiteit en aan de vrijwillige
voorlichting en de gay straight alliance aanpak van COC Nederland.
Net als in het VO ondersteunt OCW in het mbo een initiatief van COC
Nederland en de Onderwijsalliantie voor Seksuele Diversiteit om te komen
tot meer acceptatie en een invulling van het kwalificatieonderdeel
«loopbaan en burgerschap, inclusief seksuele diversiteit» binnen
mbo-instellingen. Hierbij maakt het COC gebruik van schooltheatervoorstellingen (van Theater AanZ). Daarnaast zal het Landelijk Expertisecentrum Beroeps Onderwijs ECBO vinger aan de pols houden door de
veiligheid van zowel lhbt-medewerkers als lhbt-studenten in de monitor
Sociale veiligheid mbo op te nemen (deze verschijnt in 2014).
Seksuele Weerbaarheid Jongeren
Met de inzet op het vergroten van de relationele en seksuele
weerbaarheid van jongeren wordt vanuit het emancipatiebeleid een
bijdrage geleverd aan de preventie van seksueel grensoverschrijdend
gedrag. In de WE CAN Young campagne in 15 grote gemeenten worden
jongeren zich bewust van ongelijkheid en stereotiepe beelden over de rol
5

Sociale onveiligheid van LHB schoolpersoneel en LHB leerlingen: Brochure. Prof. dr. T. Mooij,
D. Fettelaar MSc, drs. W. de Wit. ITS, Radboud Universiteit Nijmegen, 14 september 2012.
6
Hoofdlijnenbrief emancipatiebeleid 2013–2016, Kamerstuk 30 420, nr. 180.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 240, nr. 62

4

van mannen en vrouwen, die ten grondslag liggen aan geweld. Zij gaan
hiermee zelf aan de slag en bedenken hun eigen acties om hiervoor
aandacht te vragen.
Daarnaast hebben de Ministers van VWS en OCW opdracht gegeven aan
Rutgers WPF en SOA AIDS Nederland om de seksuele gezondheid en
weerbaarheid van jongeren te vergroten met de inzet van sociale media,
zoals een weerbaarheidstool en online educatieve games. Er is ook
ouderondersteuning op het gebied van seksuele weerbaarheid, zie:
www.sense.info.
Zoals in de vorige paragraaf is gemeld, willen wij investeren in deskundigheidsbevordering van leraren zodat zij op een adequate manier vraagstukken rond seksuele diversiteit en seksualiteit bespreekbaar kunnen
maken. Er zijn signalen dat leraren op dit punt verlegenheid ervaren. De
voorlichting op scholen over seksualiteit lijkt vooral gericht te zijn op
kennisoverdracht (biologie, vruchtbaarheid en anticonceptie), waarbij het
belang van seksuele weerbaarheid (het aangeven van wensen en grenzen
in relaties) en seksuele diversiteit in de samenleving vaak nog onderbelicht blijft.
Het Ministerie van OCW is in overleg met het Landelijk Overleg leraren
Basisonderwijs (LOBO) en andere betrokken organisaties over aandacht
op de Pabo’s en de lerarenopleidingen voor seksualiteit en seksuele
diversiteit. Daarmee worden eventuele witte vlekken in kaart gebracht en
Pabo’s zo nodig op dit punt extra ondersteund.
Daarnaast hebben Rutgers WPF en de CED-groep de handen ineengeslagen en zijn onlangs gestart met «Van kwetsbaar naar weerbaar!». Het
doel van dit project is om een doorlopende leerlijn seksuele vorming te
ontwikkelen en in te bedden in het so en vso. De bedoeling is relevante
praktijk- en wetenschappelijke kennis in de praktijk toe te kunnen passen
zodat alle kinderen en jongeren met een beperking adequaat en structureel worden ondersteund bij hun seksuele ontwikkeling en zelf in staat
zijn (op termijn) seksueel gezonde keuzen te maken.
Aanvullend op dit beleid zijn wij voornemens het Centrum School en
Veiligheid te vragen meer informatie over seksueel overschrijdend gedrag
te verspreiden. Voorts willen wij in de nieuwsbrieven van OCW voor vo en
mbo aandacht besteden aan seksueel overschrijdend gedrag.
Veiligheid van personeel
Leraren en ander schoolpersoneel kunnen ook slachtoffer worden van
agressief of intimiderend gedrag. Dit onwenselijke gedrag doet afbreuk
aan het schoolklimaat en verdient eveneens structurele aandacht. Deze
structurele aandacht moet samen met sociale partners vorm krijgen. In
het plan van aanpak tegen pesten, dat in maart 2013 naar uw Kamer is
gezonden, is aangekondigd dat u middels de veiligheidsbrief geïnformeerd zou worden over de activiteiten die in dat kader plaatsvinden.7
De veiligheid van medewerkers met een publieke functie is primair de
verantwoordelijkheid van onderwijsinstellingen. Samen met sectorraden,
vakbonden en het programma Veilige Publieke Taak (Ministerie BZK)
ondersteunen wij schoolmanagement bij deze belangrijke taak. Specifiek
voor het onderwijspersoneel is hiervoor het programma Veilige Publieke
Taak Onderwijs (VPTO) opgezet. Het doel van VPTO is het vergroten van
de bewustwording bij onderwijsinstellingen op het gebied van agressie en
7

Kamerstuk 29 240, nr. 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 240, nr. 62

5

geweld tegen onderwijspersoneel. Hiervoor zijn eerdere trajecten
uitgevoerd, zoals de schoolveiligheidsteams en de adviseurs VPTO. Deze
deskundigen hebben in de periode 2008 – 2011 schoolbesturen ondersteund bij het opstellen van hun veiligheidsbeleid en het schoolveiligheidsplan. Mede hierdoor heeft meer dan 95 procent van de scholen een
uitgewerkt veiligheidsbeleid dat aandacht biedt aan preventie van
incidenten.
Samen met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
hebben wij het Bureau Halt opdracht gegeven trajecten in de vorm van
pilots op een aantal scholen te gaan uitvoeren om deze bewustwording te
stimuleren. De trajecten richten zich op de bewustwording van leerlingen,
ouders én het onderwijspersoneel, inclusief de leiding van de school.
Omdat de leerlingen met dit thema bezig zijn, wordt de bewustwording
binnen de school gestimuleerd. De rode draad in dit proces is het
schoolveiligheidsplan. Het papieren plan wordt op deze wijze actief
gemaakt. Dit project sluit daarmee goed aan op de eerdere trajecten die in
het kader van VPTO zijn uitgevoerd.
Tevens hebben wij overleg gevoerd met sociale partners om tot verdere
afspraken te komen over de veiligheid van het onderwijspersoneel. Wij
delen het belang van een integrale aanpak, in samenspraak met alle
partijen in de school. De positie van de vertrouwenspersoon op school
kan volgens sociale partners beter worden belegd. De klachtenregeling
werkt niet altijd bevredigend. Deze wordt op dit moment geëvalueerd. Ten
slotte gaat OCW samen met de sectororganisaties en de vakbonden
informatie verspreiden bij scholen om de kennis te vergroten over het
doen van aangifte. In het najaar 2013 zal een bestuurlijk vervolgoverleg
plaatsvinden. Zoals tijdens de begrotingsbehandeling 2012 is toegezegd
zal ik u informeren over de uitkomsten van dit overleg.
Mediawijsheid
In de vorige Veiligheidsbrief is aangekondigd dat meer aandacht zou
worden besteed aan sociale media en de daarbij behorende uitdagingen.8
In gesprekken met deskundigen van Kennisnet en Mediawijzer.net kwam
naar voren dat voor het po en vo via de bestaande ondersteuningskanalen
al veel informatie beschikbaar is.9 Voor het mbo bleek de informatie over
sociale media in het onderwijs nog niet toereikend. Wij hebben daarom
afgelopen jaar met name voor het mbo ingezet op extra aandacht voor het
verschijnsel «mediawijsheid».
Op 25 maart jl. vond de expertsessie «Mediawijsheid in het mbo» plaats,
georganiseerd door Mediawijzer.net, Kennisnet en OCW. Dertig onderwijsexperts en experts in mediawijsheid kwamen bijeen om inzichten en
praktijkvoorbeelden uit te wisselen over de manier waarop mediawijsheid
opgenomen kan worden in het mbo-programma. De resultaten van de
bijeenkomst zullen door Mediawijzer.net en Kennisnet worden gebruikt
om het aanbod voor de mbo-instellingen over hoe om te gaan met sociale
media te verbeteren.
Mediawijsheid verdient een plek binnen het curriculum van het primair en
voortgezet onderwijs. Het is van belang dat scholen en docenten op dit
punt goed worden toegerust en opgeleid. Hiervoor dienen scholen en

8
9

Kamerstuk 29 240, nr. 47.
OCW ondersteunt de onderwijsinstellingen via informatievoorziening van het Centrum voor
School en Veiligheid, Pestweb, Kennisnet (ter bevordering van veilig internetten), het Expertisecentrum Mediawijsheid en het Diploma Veilig Internet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 240, nr. 62

6

leraren voldoende ruimte te krijgen. Hier zullen wij samen aandacht aan
besteden.
Beleidsreactie op «schorsingen en verwijderingen»
Zoals in mei 2013 aan u is gemeld, nemen wij de beleidsreactie op het
onderzoek Schorsingen en verwijderingenvan de Inspectie van het
Onderwijs (hierna: Inspectie) in deze brief mee.10,11 Scholen zijn verplicht
aan de Inspectie te melden als zij een leerling langer dan een dag
schorsen of het voornemen hebben een leerling van school te verwijderen. In de rapportage «Schorsingen en verwijderen» beschrijft de
Inspectie de ontwikkeling van het aantal meldingen van schorsing en
verwijderingen in het voortgezet onderwijs en de redenen voor scholen
om deze maatregelen te nemen.
Scholen stellen hun eigen beleid vast rond schorsing en verwijdering. In
het algemeen is dat beleid erop gericht het schorsen en verwijderen van
leerlingen zoveel mogelijk te voorkomen. Het aantal schorsingen en
verwijderingen is dan ook beperkt en relatief constant over de jaren heen.
Na een daling van het aantal schorsingen in de afgelopen jaren, van 5.064
gevallen in 2007/2008 naar 4.708 in 2010/2011, is dit aantal in schooljaar
2011/2012 licht gestegen naar 5.008 (0,5% van het totale aantal leerlingen).
De duur van de schorsingen is beperkt, gemiddeld drie dagen. Verwijdering van een leerling van school komt veel minder vaak voor. Het aantal
verwijderingen is de afgelopen jaren ook gedaald, van in totaal 741
gevallen in 2007/2008 naar 624 (0,07% van het totale aantal leerlingen) in
het schooljaar 2010/2011. De meest genoemde redenen voor schorsing of
verwijdering zijn fysiek geweld tegen medeleerlingen (15 procent), verbaal
geweld tegen personeel (12 procent) en storend gedrag binnen de lessen
(12 procent). Deze percentages zijn relatief constant over de jaren heen.
Van de genoemde redenen voor schorsing of verwijdering heeft 4%
betrekking op het pesten of treiteren van medeleerlingen.
Het is goed om te zien dat scholen deze maatregelen beperkt inzetten en
zich inspannen om leerlingen op school en in de klas te houden. Ook wij
zien deze maatregelen als ultimum remedium, die alleen ingezet worden
wanneer er geen andere oplossing mogelijk is. Om situaties die vragen
om schorsing of verwijdering zoveel mogelijk te voorkomen, zetten wij
actief in op het creëren van een veilige schoolsituatie. Op 25 maart jl. zijn
onze plannen gericht op het bestrijden van pesten op school gepresenteerd. Daarnaast zal de Inspectie vanaf volgend jaar actief en risicogericht
toezicht houden op sociale veiligheid in scholen, waarbij expliciet
aandacht is voor fysiek en verbaal geweld tegen medeleerlingen en
personeel. Scholen zijn verplicht een schoolveiligheidsplan op te stellen.
Hierin beschrijft de school hoe zij de fysieke en sociale veiligheid in en
rondom de school waarborgt. Hiermee willen we het aantal schorsingen
en verwijdering nog verder terugdringen.
Overzicht brede (sociale) veiligheidsthema’s
Deze veiligheidsbrief biedt ook een overzicht van de andere brede
(sociale) veiligheidsthema’s die op de OCW-terreinen spelen. Hieronder
treft u dit overzicht aan.

10
11

Kamerstuk 29 240, nr. 53.
Schorsingen en verwijderingen 2007/2008- 2011/2012. Inspectie van het Onderwijs, Utrecht,
januari 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 240, nr. 62

7

Integrale veiligheid hoger onderwijs
In 2009 is OCW het project «Integrale Veiligheid ho» gestart. Hiermee
worden alle ho-instellingen bewust(er) gemaakt van de kansen en de
potentiële voordelen die deze integrale aanpak oplevert. In de eerste fase
is de toolkit integrale veiligheid gemaakt en zijn de Community of Practice
(CoP) en het Platform Integrale Veiligheid (PIV) opgericht. Het eerste deel
van dit project is in mei 2012 afgesloten met het symposium «Integrale
Veiligheid in het Hoger Onderwijs».
In fase twee wordt gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe instrumenten,
zoals een tool waarmee op een kostenefficiënte wijze het veiligheidsbewustzijn binnen de eigen organisatie kan worden verbeterd. Om integrale
veiligheid binnen de organisaties op soepele wijze in te voeren wordt het
governance- en bedrijfsvoeringsmodel verbreed en verdiept. Hiermee
kunnen de instellingen zelf bepalen hoe zij integrale veiligheid in de eigen
organisatie vorm gaan geven. Ook worden thema’s zoals integriteit,
spionage, informatiebeveiliging en cybercrime in deze veiligheidsaanpak
geïntegreerd. Ten slotte wordt een toets ontwikkeld waarmee kan worden
nagegaan of de internationale veiligheidsrisico’s worden geborgd. Om de
ho-instellingen van deze ontwikkelingen op de hoogte te houden worden
de website www.integraalveilig-ho.nl en de nieuwsbrief bestendigd. Fase
twee wordt in mei 2014 afgesloten met een symposium waarbij alle
partijen worden geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen en
instrumenten.
Centrum School en Veiligheid
School en Veiligheid, bestaande uit Centrum School en Veiligheid (CSV),
Pestweb, Project Preventie Seksuele Intimidatie (PPSI) en Gay&School
(G&S), wordt door OCW gefinancierd om ondersteuning te bieden,
informatie te ontsluiten en adviezen te geven, gericht op een veilig
schoolklimaat. Via de websites wordt de informatie verspreid. Daarnaast
zijn helpdesks ingericht en geeft Pestweb de mogelijkheid aan leerlingen
en hun ouders via de telefoon en de chat in contact te treden. Voorts
wordt actief informatie verspreid via nieuwsbrieven, infobladen, folders
en materialen die aan scholen ter beschikking worden gesteld. In het
laatste jaar is veel inspanning geleverd om de vindbaarheid en
bekendheid van de veiligheidsprojecten te vergroten. Het is immers van
groot belang dat scholen kunnen beschikken over de meest actuele
informatie bij het vorm geven van beleid voor een sociaal veilig schoolklimaat. Uit de evaluaties blijkt dat de websites, informatiebladen, folders
en nieuwsbrieven grote aftrek te vinden en krijgen ze positieve reacties.
Het jaarverslag van de projecten van School en Veiligheid is te vinden op
www.schoolenveiligheid.nl
Sanctieregeling Iran
De VN Veiligheidsraad heeft in 2006 de lidstaten opgeroepen
waakzaamheid te betrachten en gespecialiseerd onderwijs of training aan
Iraanse onderdanen te voorkomen in disciplines die kunnen bijdragen aan
Iraanse proliferatiegevoelige nucleaire activiteiten en de ontwikkeling van
overbrengingsmiddelen voor nucleaire wapens (sanctie 1737 artikel 17).
Nederland heeft dit kennisembargo in 2007 uitgewerkt in de Sanctieregeling Iran. De Hoge Raad heeft op 14 december 2012 geoordeeld dat
deze sanctieregeling discriminerend is op basis van nationaliteit en is
daarom onverbindend verklaard.
De overheid neemt het arrest van de Hoge Raad zeer serieus en heeft
daarom een werkgroep opgezet (bestaande uit vertegenwoordigers van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 240, nr. 62

8

het Ministerie van BZ, het Ministerie van OCW, het Ministerie van VenJ, de
AIVD en de IND) om te komen tot een integrale herziening van de
regeling. In deze regeling zullen alle onderzoekers en PhD- en masterstudenten -ongeacht hun nationaliteit- een ontheffing moeten aanvragen
voordat ze in bepaalde hooggespecialiseerde proliferatiegevoelige
vakgebieden kunnen gaan studeren.
Indicatoren veiligheid in Vensters voor Verantwoording
Om de uitkomsten van de Kwaliteitsteams Veiligheid te borgen is in
samenspraak met de VO-raad, School-info en de Onderwijsinspectie
besloten de bestaande indicatoren voor Schoolklimaat & Veiligheid in het
kwaliteitssysteem «Vensters voor Verantwoording» opnieuw vast te
stellen.
Het NJI heeft onderzoek verricht bij een aantal vo-instellingen naar de
mate waarin de scholen zich herkennen in de belangrijkste aspecten van
Schoolklimaat & Veiligheid, hoe zij deze aspecten uitwerken en of deze
dekkend zijn. Deze twee indicatoren worden op basis van dit onderzoek
herijkt. In oktober 2013 wordt de rapportage hierover opgeleverd.
Cijfers religieus geweld
In de vorige veiligheidsbrief is aangegeven dat wij u na het uitkomen van
de veiligheidsmonitor 2012 de meest recente cijfers over religieus geweld
zouden toezenden.12 Uit de Veiligheidsmonitor blijkt dat 4,2 procent van
de schoolleiding in het p(s)o in 2010 aangaf incidenten van religieus
extremisme mee te maken. Dit is in 2012 gedaald naar 2 procent. Volgens
de schoolleiding in het v(s)o daalde het percentage incidenten religieus
extremisme van 2 procent in 2010 naar 0 procent in 2012. De toezegging
die hierover is gedaan tijdens het AO Veiligheid op school hiermee is
afgedaan.13
Tot slot
Tot op heden werd uw Kamer jaarlijks door middel van deze veiligheidsbrief op de hoogte gesteld van de brede (sociale) veiligheidsthema’s
binnen de OCW-terreinen. Wij streven ernaar de rapportagelast voor uw
Kamer zoveel mogelijk te beperken. Indien u daarmee instemt, stellen wij
voor in het vervolg het thema (sociale) veiligheid in andere rapportages
mee te nemen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

12
13

Kamerstuk 29 240, nr. 47.
Kamerstuk, 29 240, nr. 46.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 240, nr. 62

9