Rode draden notitie: De weg naar financiële
zelfredzaamheid statushouders • Rode draden
notitie: De weg naar financiële zelfredzaamheid
statushouders • Rode draden notitie: De weg naar
financiële zelfredzaamheid statushouders • Rode
draden notitie: De weg naar financiële
zelfredzaamheid statushouders • Rode draden
notitie: De weg naar financiële zelfredzaamheid
statushouders • Rode draden notitie: De weg naar
financiële zelfredzaamheid statushouders • Rode
draden notitie: De weg naar financiële
zelfredzaamheid statushouders • Rode draden
notitie: De weg naar financiële zelfredzaamheid
statushouders • Rode draden notitie: De weg naar
financiële zelfredzaamheid statushouders
• Rode
Rode draden
draden notitie: De weg naar financiële
zelfredzaamheid statushouders •notitie
Rode draden
notitie: De weg naar financiële zelfredzaamheid
De weg naar
statushouders • Rode draden notitie: De weg naar
financiële• Rode
financiële zelfredzaamheid statushouders
zelfredzaamheid
draden notitie: De weg naar financiële
zelfredzaamheid statushouders •statushouders
Rode draden
notitie: De weg naar financiële zelfredzaamheid
statushouders • Rode draden notitie: De weg naar
financiële zelfredzaamheid statushouders • Rode
draden notitie: De weg naar financiële
zelfredzaamheid statushouders • Rode draden
notitie: De weg naar financiële zelfredzaamheid
statushouders • Rode draden notitie: De weg naar
financiële zelfredzaamheid statushouders • Rode
draden notitie: De weg naar financiële
zelfredzaamheid statushouders • Rode draden
notitie: De weg naar financiële zelfredzaamheid

Rode draden notitie ‘De weg naar financiële zelfredzaamheid
statushouders’
Gemeenten staan voor de opgave om statushouders die nieuw in hun gemeente komen te
ondersteunen bij hun integratie. Ondersteuning naar financiële zelfredzaamheid is daar één
onderdeel van. De Inspectie SZW heeft twee onderzoeken uitgevoerd naar de financiële
zelfredzaamheid van statushouders. Beide onderzoeken bieden aanknopingspunten voor
verbetering van de ondersteuning van statushouders op het vlak van financiële zelfredzaamheid.
De twee rapporten die het resultaat zijn van de twee onderzoeken (‘Financiële zelfredzaamheid
van statushouders, een proces van langzaam loslaten’, en ‘Financieel ontzorgen van
statushouders op weg naar zelfredzaamheid: een precaire balans’) zijn gebaseerd op enerzijds
kwalitatief en onderzoek bij een aantal gemeenten en anderzijds een enquête onder alle
gemeenten van Nederland. In de onderzoeken komt de visie van zowel statushouders als
betrokken professionals naar voren. Ook heeft de Inspectie gebruik gemaakt van input verkregen
uit intergemeentelijke workshops waarin de bevindingen van beide onderzoeken met andere
dan de onderzoeksgemeenten besproken zijn.
De overkoepelende vraag die de Inspectie SZW in deze rode draden notitie stelt is hoe de
dienstverlening van gemeenten aansluit bij de ondersteuning die statushouders nodig hebben
en welke rol financieel ontzorgen daarbij kan spelen. Onder financiële zelfredzaamheid verstaat
de Inspectie SZW, naar voorbeeld van het Nibud, dat iemand zijn/haar inkomsten en uitgaven in
balans houdt, nu en in de toekomst. Onder financieel ontzorgen verstaat de Inspectie SZW:
het geheel of gedeeltelijk uit handen nemen van het beheer van inkomsten en uitgaven.
De doelstelling van ontzorgen is het bevorderen van de inburgering en arbeidsdeelname en het
voorkomen van financiële problemen. Ook moet ontzorgen bijdragen aan de financiële
zelfredzaamheid van statushouders.

Met succes naar financiële zelfredzaamheid
Statushouders die nieuw in de gemeente komen zijn nog om diverse redenen niet financieel
zelfredzaam, ongeacht of ze hoger of lager opgeleid zijn. Gedurende de eerste maanden is het
inkomen nog instabiel, statushouders hebben dan vaak te maken met nog lopende aanvragen
voor uitkering en toeslagen. Maar ook daarna hebben veel statushouders problemen met
onvoorziene uitgaven en overgangssituaties. Statushouders zijn ten opzichte van andere
kwetsbare groepen extra kwetsbaar als gevolg van een aantal factoren zoals taal,
cultuurverschillen, trauma’s en een beperkt sociaal netwerk.
Van groot belang is dat statushouders een goede start krijgen bij aankomst in de gemeente.
Uit het onderzoek naar de financiële zelfredzaamheid van statushouders blijkt dat gemeenten
aandacht hebben voor die goede start. De gemeente draagt zorg voor de inkomsten waar
statushouders recht op hebben, zoals de uitkering, toeslagen en bijzondere bijstand.
De begeleiding naar financiële zelfredzaamheid moet voldoende expertise op financiën en de
statushouders hebben en de begeleiding moet er op gericht zijn dat de statushouder uiteindelijk
zelf zijn financiële zaken kan regelen. Daarbij zijn herhaaldelijke uitleg en continuïteit in de
begeleiding voorwaarden voor succes. Begeleiding in groepsvorm kan meerwaarde hebben
omdat de statushouders elkaar kunnen helpen en stimuleren. De beheersing van de Nederlandse
taal is belangrijk voor financiële zelfredzaamheid, bijvoorbeeld voor mondelinge communicatie
over financiën, het begrijpen van post en het regelen van financiële zaken via het internet.

Wanneer een statushouder geheel financieel ontzorgd wordt, kan de statushouder feitelijk niet
zelfstandig zijn financiële zaken regelen. Juist dan is het van belang dat er in ieder geval aandacht
is voor het bieden van inzicht in en uitleg geven over de financiële situatie van de statushouder.
Tenslotte kan samenwerking met belangrijke schuldeisers problemen voorkomen, zoals
terugvorderingen, boetes of huisuitzettingen. De Inspectie is goede voorbeelden van
samenwerking tegen gekomen waarin gemeenten afspraken hebben met belangrijke
schuldeisers dat ze een signaal afgeven aan de gemeente wanneer iemand een
betalingsachterstand heeft.

Begeleiding onmisbaar bij financieel ontzorgen
Een van de mogelijke instrumenten om financiële problemen bij statushouders te voorkomen is
financieel ontzorgen. Gemeenten denken verschillend over de vraag in hoeverre ontzorgen
bijdraagt aan financiële zelfredzaamheid. Gemeenten die voorstander zijn van ontzorgen
benadrukken dat dit nodig is om schulden te voorkomen en statushouders rust en ruimte te
geven voor inburgering en arbeidsparticipatie. Andere gemeenten zien wel het effect van
ontzorgen op het voorkomen van financiële problemen maar wijzen op het verschuiven van
problemen in de tijd als de statushouder niet financieel zelfredzaam is. Gemeenten zijn het over
eens dat als er ontzorgd wordt, het gepaard moet gaan met (intensieve) begeleiding naar
financiële zelfredzaamheid, anders heeft ontzorgen geen nut omdat er geen leereffect optreedt.
Ontzorgen zou niet langer moeten duren dan nodig is. Wanneer een langere periode ontzorgd
wordt, bestaat het risico van passiviteit en verminderd eigen verantwoordelijkheidsgevoel van
statushouders.

Knelpunten op weg naar financiële zelfredzaamheid
Een van de knelpunten is dat de maatschappelijke begeleiding qua inhoud en duur niet altijd
aansluit bij wat statushouders nodig hebben. Zo is er soms een vaste termijn van
maatschappelijke begeleiding, ongeacht of een statushouder zelfredzaam is of niet. Verder zijn
er risico’s voor de kwaliteit en continuïteit van de ondersteuning door de soms zware inzet van
vrijwilligers. Een van de oorzaken is dat voor sommige gemeenten het budget voor
maatschappelijke begeleiding leidend is voor de inrichting van die maatschappelijke
begeleiding. De Inspectie komt ook goede voorbeelden tegen van gemeenten die een
verdergaande ontschotting in budgetten hebben en zich bij de dienstverlening minder laten
leiden door het budget voor maatschappelijke begeleiding.
De overgang van de maatschappelijke begeleiding naar de reguliere dienstverlening is soms
groot. Dat speelt vooral bij gemeenten waar de maatschappelijke begeleiding afzonderlijk is
georganiseerd. De overgang is soms groot omdat de overdracht niet optimaal verloopt, de
reguliere dienstverlening vooral reactief werkt en niet altijd laagdrempelig is.
Statushouders hebben, ook na langer verblijf in Nederland, problemen met de taal. Problemen
met de taal remt de ontwikkeling van statushouders om financieel zelfredzaam te worden.
Zo ervaren zij bijvoorbeeld problemen met het lezen van brieven en hebben zij nog regelmatig
een tolk nodig voor de communicatie met officiële instanties. Er zijn goede voorbeelden van
gemeenten die investeren in taalontwikkeling via bijvoorbeeld het aanbieden van duale
leerwerk/taaltrajecten.

In de dienstverlening aan statushouders wordt door overheidsinstanties soms onvoldoende
rekening gehouden met de speciale individuele omstandigheden. Sommige statushouders
komen daardoor in grote financiële problemen door onverwachte financiële claims.
Een voorbeeld is dat de Belastingdienst toeslagen terugvordert na gezinshereniging of als
wijzigingen niet zijn doorgegeven.
Een laatste knelpunt is dat er statushouders zijn met blijvende ondersteuningsbehoefte op het
gebied van financiële zelfredzaamheid. Het gaat dan om statushouders met lage cognitieve
vermogens die daarnaast vaak analfabeet zijn. Een blijvend gebrek aan taalbeheersing zorgt
ervoor dat zij altijd intensieve ondersteuning nodig blijven houden.

Resumerend
De Inspectie stelt vast dat vooral in het begin intensieve begeleiding nodig is om statushouders
op weg te helpen. Een beperkte periode ontzorgen kan daarbij een positieve rol spelen, mits deze
gepaard gaat met goede begeleiding naar financiële zelfredzaamheid. Er moet dan wel ruimte
zijn om die (intensieve) begeleiding ook te geven. Daarna kan waar mogelijk de begeleiding
geleidelijk worden losgelaten. Hierbij is maatwerk noodzakelijk. Door de begeleiding af te
bouwen op een voor de statushouder passende manier, wordt voorkomen dat statushouders in
een later stadium in de financiële problemen komen en dat extra dienstverlening vanuit de
gemeente noodzakelijk is.

Dit is een uitgave van:
Inspectie SZW
De Inspectie SZW maakt deel uit van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Juni 2019

Rode draden notitie: De weg n
zelfredzaamheid statushouders
notitie: De weg naar financiële
statushouders • Rode draden n
financiële zelfredzaamheid stat
draden notitie: De weg naar fin
zelfredzaamheid statushouders
notitie: De weg naar financiële
statushouders • Rode draden n
financiële zelfredzaamheid stat
draden notitie: De weg naar fin
zelfredzaamheid statushouders
notitie: De weg naar financiële
statushouders • Rode draden n
financiële zelfredzaamheid stat
draden notitie: De weg naar fin
zelfredzaamheid statushouders
notitie: De weg naar financiële
statushouders • Rode draden n
financiële zelfredzaamheid stat
draden notitie: De weg naar fin
zelfredzaamheid statushouders
notitie: De weg naar financiële
statushouders • Rode draden n
financiële zelfredzaamheid stat
draden notitie: De weg naar fin
zelfredzaamheid statushouders
notitie: De weg naar financiële
statushouders • Rode draden n
financiële zelfredzaamheid stat
draden notitie: De weg naar fin
zelfredzaamheid statushouders
notitie: De weg naar financiële
statushouders • Rode draden n