6
Vragenuur: Vragen Yücel
Vragen van het lid Yücel aan de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over het SCP-rapport "Lekker vrij"
waarin geconcludeerd wordt dat deeltijdwerk een
gedwongen keuze is voor vrouwen.

Mevrouw Yücel (PvdA):
Voorzitter. Het is vandaag 8 maart 2016. Het is vandaag
Internationale Vrouwendag, de dag waarop we stilstaan bij
de strijd die veel vrouwen dag in, dag uit nog leveren voor
vrijheid en gelijkwaardigheid, of het daarbij nu gaat om het
tegengaan van onderdrukking van vrouwen of het bevorderen van gelijkwaardige participatie in de samenleving. Ook
in Nederland is er nog werk aan de winkel. Vrouwen
besteden meer tijd aan het huishouden en aan zorgtaken.
Vaker brengen zij hun vrije tijd door in aanwezigheid van
hun kinderen, terwijl mannen hun tijd thuis vooral gebruiken
voor leuke activiteiten, wat op zichzelf overigens aardig is.
Staat de tijd thuis voor vrouwen in het teken van kinderen,
de zorg voor moeder en vader en het heen en weer rennen
om het huishouden draaiende te houden? Vrouwen hebben
vaker het gevoel dat zij "in functie" zijn. Vrouwen lijken
daarmee zwaarder belast. Drukke vaders van jonge kinderen
willen minder werken en meer zorgen voor hun kinderen,
maar doen dat niet.
In Nederland hebben we anno 2016 behoorlijk traditionele
rolpatronen: vader werkt vooral en moeder zorgt vooral.
Bedenk daarbij dat vrouwen tegenwoordig hoger opgeleid
zijn en dat dat succes zich niet vertaalt naar de arbeidsmarkt.
Vrouwen zijn kampioen deeltijdwerk en kampioen zorgtaken. Anno 2016 verdienen zij voor gelijk werk nog altijd
minder dan mannen, ongeveer 20%. Wat ons betreft pikken
wij dat niet meer in Nederland. Daarom vindt de PvdA het
tijd om werk te maken van gelijke beloning voor vrouwen.
De PvdA pleit voor het normaliseren, het normaal maken
van een vierdaagse werkweek voor jonge ouders. Hoe kijkt
de minister hiernaar? De Kamer gaat aan de slag met mijn
initiatiefwetsvoorstel inzake gelijke beloning. Is de minister
bereid om daarnaast samen met de sociale partners een
actieplan op te stellen om ervoor te zorgen dat twee keer
vier dagen werken voor jonge ouders die dat willen, de
normaalste zaak van de wereld wordt? Daarmee nemen we
afscheid van het ouderwetse werkgeverschap en gaan we
naar een modern werkgeverschap.

Minister Bussemaker:
Voorzitter. Het is mooi dat mevrouw Yücel deze vragen op
8 maart, Internationale Vrouwendag, aan mij stelt. Al meer
dan 100 jaar wordt op deze dag aandacht gevraagd voor
onrechtvaardige verschillen tussen mannen en vrouwen.
Ongelijke beloning is daarvan een voorbeeld. Ik ken de initiatiefwet van mevrouw Yücel, maar weet ook dat het
kabinet daar het nodige aan doet. Recent was er een
onderzoek bij de hogescholen waaruit blijkt dat men vaak
onbedoeld vrouwen slechter waardeert dan mannen. Ik ben
zeer gemotiveerd om daarin verder verandering te brengen.
Wellicht is het goed om te constateren dat bij jonge vrouwen de verschillen veel kleiner zijn. Vooral bij de overheid
verdienen jonge vrouwen tegenwoordig meer dan mannen.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Yücel

Dat heeft alles te maken met hun goede resultaten in het
onderwijs. Die vertalen zich inderdaad nog niet op de
arbeidsmarkt en daarom is er werk aan de winkel. In het
SCP-rapport, waar ik zelf om heb gevraagd, geven vrouwen
aan dat deeltijdwerk voor hen vaak noodzakelijk is om alle
verantwoordelijkheden met elkaar te kunnen verbinden,
terwijl veel mannen aangeven dat zij graag minder willen
werken.
Wie moet dat nu oplossen? Dat kan alleen in gezamenlijkheid. Daar heeft de overheid een verantwoordelijkheid in.
Collega Asscher is druk bezig geweest met het flexibiliseren
en uitbreiden van verlofregelingen. Daar hebben mannen
een verantwoordelijkheid in. Zij zijn de belangrijkste bondgenoten. Zij moeten zelf niet alleen zeggen dat zij minder
willen werken, maar moeten ook met hun vuist op tafel
slaan bij hun werkgever om dat voor elkaar te krijgen. Daar
hebben vrouwen ook een verantwoordelijkheid in, want die
zouden minder bescheiden mogen zijn en hun talenten
meer mogen laten zien. Vanzelfsprekend hebben werkgevers daarin ook een verantwoordelijkheid, om te zorgen
voor goede arbeidsomstandigheden die aansluiten bij de
behoeften van deze tijd. Die zijn flexibel en die vragen iets
van werknemers, ook in de aanvangstijden. Die vragen ook
van werkgevers om rekening te houden met zorgtaken voor
kinderen, voor mantelzorg et cetera.
De vraag is hoe dat moet. Ik ben het met alle opmerkingen
eens, maar ik zie een model waarin iedereen verplicht vier
dagen moet werken als te stringent. In Zweden discussieert
men over een zesdaagse werkdag. Ik constateer dat wij heel
veel diversiteit in samenlevingsvormen hebben. Blijkbaar
versprak ik mij. Ik bedoelde een "zesurige werkdag".
Mevrouw Yücel (PvdA):
Ja, precies!
Minister Bussemaker:
Een werkdag van zes uur. Laten wij zorgen voor wat flexibiliteit. Ik ga het gesprek met de werkgevers graag aan. Dat
doen wij continu en najaar dit jaar gaan wij dat in gezamenlijkheid doen met weer een arbeid- en zorgtop vanuit het
kabinet.
Mevrouw Yücel (PvdA):
Natuurlijk waardeer ik de inzet van het kabinet en de acties
die het onderneemt om gelijke beloning te bevorderen en
te onderzoeken. De minister zegt terecht dat jonge vrouwen
tot 30 jaar vaak meer verdienen en fulltime of vier dagen
werken. Wat zien wij echter in de statistieken? Zodra zij de
30 gepasseerd zijn, zakken alle statistieken in. Wij hebben
echt een probleem in Nederland. De overheid dient ondersteuning te bieden en te faciliteren. Waarom stellen bedrijven vrouwen die een kindje verwachten, vaak de vraag of
zij minder gaan werken? Waarom krijgt de aanstaande vader
deze vraag niet van de baas? Waarom wordt het recht op
deeltijdwerk niet nadrukkelijker bekendgemaakt? Waarom
is de perceptie vanuit werkgevers bij het weggaan van je
werk om te tennissen heel hip en als je weggaat van je werk
om je kind uit de crèche te halen ineens minder hip? Jonge
ouders en gezinnen zijn vaak veel geëmancipeerder dan
bedrijven. Het wordt tijd dat bedrijven en overheid daar
nog beter bij aanhaken.

8 maart 2016
TK 61

61-6-1

De minister zegt blijkens de Volkskrant van hedenochtend
dat er ook een taak ligt voor gemeenten. Daar ben ik het
mee eens. Bij mantelzorg moet niet alleen naar vrouwen
worden gekeken, maar ook naar mannen. Is de minister
bereid om dit punt samen met staatssecretaris Van Rijn op
te pakken en actief een plek te geven bij de keukentafelgesprekken die gemeenten voeren in het kader van mantelzorg? Kan de minister de Kamer informeren over de uitkomsten van deze gesprekken en de acties die voortvloeien uit
het gesprek met de sociale partners over de cultuurdoorbraak die nodig is van ouderwets werkgeverschap naar
modern werkgeverschap?
Minister Bussemaker:
Ik ben het helemaal met mevrouw Yücel eens dat er een
cultuurverandering nodig is. Het vervelende van cultuurveranderingen is dat je die niet met een simpele handtekening
onder een ministeriële regeling of een wet voor elkaar kunt
krijgen. Dat brengt praten, duwen, trekken en soms ook
publiekelijk aandacht vragen met zich mee. Daar heb je veel
mensen voor nodig. Wij zijn zeer gemotiveerd, ook ik zelf,
om daar werk van te maken. Ik heb een hele toer gemaakt
het afgelopen jaar, waarbij ik in de regio concrete afspraken
heb gemaakt met werkgevers, gemeenten en onderwijsinstellingen om vrouwen, nadrukkelijk ook herintreders en
vrouwen zonder arbeidservaring, de stap op de arbeidsmarkt te laten zetten. Ik heb met vrouwenorganisaties …
De voorzitter:
Het spijt me dat ik u even onderbreek.
Het is erg rumoerig in de zaal. Ik weet niet of het met het
onderwerp te maken heeft, maar de minister is bijna niet
te verstaan, zeker niet aan deze kant.
Minister Bussemaker:
Ik zei net al: mannen hebben we enorm nodig als bondgenoten ...
De voorzitter:
En luisteraars.

Mevrouw Yücel (PvdA):
Vrijheid en gelijkwaardigheid zijn in de geschiedenis nog
nooit vanzelf gekomen. Die zijn altijd afgedwongen. Ook
verwacht ik van dit kabinet dat het zelf met de vuist op tafel
slaat om de cultuurdoorbraak te helpen doorbreken. De
manier waarop wij ons leven en dat van onze gezinnen
organiseren, is volop in ontwikkeling. Het moderne leven
wordt uiteindelijk vormgegeven aan de keukentafel en niet
op de werkvloer.
De voorzitter:
Dank u wel.
Mevrouw Yücel (PvdA):
Gezinnen zijn er klaar voor. Nu de overheid en het
bedrijfsleven nog.
Mevrouw Karabulut (SP):
Laat ik maar gelijk met de deur in huis vallen. De minister
spreekt over een mentaliteitsverandering bij ons, mannen
en vrouwen. Dat zal allemaal wel, maar erkent zij ook dat
er een mentaliteitsverandering maar vooral ook een politieke aanpak vanuit het kabinet nodig is? Mijn ervaring is
namelijk — misschien deelt de minister die — dat gezinnen,
mannen en vrouwen, ook gewoon geld en tijd nodig hebben
om werk en zorg te kunnen combineren en helemaal om
de werk- en zorgtaken eerlijk te kunnen verdelen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau constateert dat steeds meer
mensen steeds meer druk ervaren. Dat geldt met name
voor vrouwen, omdat zij heel veel mantelzorgtaken uitvoeren. Wij voelen en zien dat allemaal dag in, dag uit. Ze
ervaren druk op hun inkomen, omdat ze te weinig verdienen
en er geen uren bij krijgen. Ze ervaren druk omdat ze meer
voor hun kinderen en hun ouders moeten zorgen.
De voorzitter:
En de vraag is?
Mevrouw Karabulut (SP):
Op welke wijze gaat de minister van Emancipatie ervoor
zorgen dat zij de emancipatie niet belemmert maar deze
mensen juist ondersteunt?

Minister Bussemaker:
Zonder mannen komt er geen verandering. Misschien is
dat wel de belangrijkste les.

De voorzitter:
Tot slot. U hebt nog zestien seconden, mevrouw Yücel.

Minister Bussemaker:
Iedereen die mij langer volgt, weet dat ik met name de
zelfstandigheid van vrouwen van heel, heel groot belang
vind. Slechts de helft van de Nederlandse vrouwen is economisch zelfstandig. Ik ben dus al jaren bezig om ervoor te
zorgen dat we die zelfstandigheid bevorderen. Dat doe ik
niet omdat ik vind dat dit verplicht moet zijn voor alle
vrouwen, maar omdat het vrouwen en gezinnen minder
kwetsbaar maakt als een huwelijk toch eindigt in echtscheiding of als iemand onverhoopt werkloos of arbeidsongeschikt wordt. Dat vraagt een mentaliteitsverandering en
daarover heb ik afspraken gemaakt op lokaal en regionaal
niveau, met gemeenten, met werkgevers, met onderwijsinstellingen en met vrouwenorganisaties. Ik zie dat ook
bedrijven bezig zijn om hun verantwoordelijkheid te nemen.

Tweede Kamer

8 maart 2016
TK 61

(Geroffel op de bankjes door mannelijke Kamerleden)
Minister Bussemaker:
Dus ik zou zeggen: als alle mannen in deze Kamer en daarbuiten nu eens daadwerkelijk met hun vuist op tafel zouden
slaan omdat het tijd is voor een cultuurverandering aan de
keukentafel, op de werkplek, in de kantoortuin en bij alle
vergaderingen waar zij zitten, dan komt het echt wel goed.

Vragenuur: Vragen Yücel

61-6-2

Wat betreft mantelzorg trek ik samen op met collega Van
Rijn, met name om ervoor te zorgen dat gemeenten niet
altijd direct naar vrouwen kijken en zich ervan bewust
worden dat je mannen kunt betrekken bij mantelzorgtaken.
Daar moeten overigens ook bedrijven hun rol in spelen.
Dat gaat allemaal niet vanzelf, maar dat is wel een van de
belangrijke aspecten. Het is niet alleen de zorg voor kinderen, maar met name ook de zorg voor ouderen waarover
we de komende tijd het debat moeten voeren.
De voorzitter:
Hiermee zijn wij aan het einde gekomen van het mondelinge
vragenuur.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Yücel

8 maart 2016
TK 61

61-6-3