Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1452
Vragen van het lid Lodders (VVD) aan de Staatssecretaris van Financiën over
het bericht «Huishouden meer kwijt aan waterschapslasten» (ingezonden
21 februari 2018).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat) (ontvangen 15 maart 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Huishouden meer kwijt aan waterschapslasten»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw appreciatie van de stijging van de lasten? Zijn deze gestegen lasten
toerekenbaar aan daadwerkelijk gestegen kosten? Zo ja, welke?
Antwoord 2
De ontwikkeling van de waterschapsbelastingen wordt vooral door de
investeringen van de waterschappen bepaald. De laatste jaren zorgen de
klimaatverandering, met sterk veranderende weersomstandigheden, maar ook
zeespiegelstijging, bodemdaling, verzilting en (Europese) milieunormen voor
hoge investeringsuitgaven bij alle 21 waterschappen. Door deze investeringen
blijven de waterkeringen, waterlopen, gemalen, zuiveringsinstallaties en
andere waterwerken ook bij veranderende omstandigheden op hun taak
berekend.
De waterschappen hebben in mei 2011 met het Rijk, de provincies, gemeenten en drinkwaterbedrijven het Bestuursakkoord Water (BAW) afgesloten.
Doel hiervan is te blijven zorgen voor bescherming tegen hoogwater, goede
waterkwaliteit en voldoende zoet water. Hierin zijn ook afspraken gemaakt
over doelmatigheid, afspraken die ervoor moeten zorgen dat de investeringen
die nodig zijn niet leiden tot een sterke stijging van de lasten voor huishoudens en bedrijven. Deze bijzondere afspraken zijn ook gemaakt op het
moment dat de financiële crisis zich in volle hevigheid aandiende.

1

ah-tk-20172018-1452
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Telegraaf.nl, 20 februari 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Er is afgesproken om de groei van de kosten van alle partijen samen te
beperken met € 750 miljoen in 2020.2 Tot nu toe is sprake van goede
voortgang van het realiseren van de afspraak. Het realiseren van de
besparingsdoelstelling loopt nog een aantal jaren door. Jaarlijks wordt over
de voortgang gerapporteerd in de Staat van ons Water, die in mei aan de
Kamer wordt aangeboden. Ook de verwachte lastenstijging van de waterschappen voor 2018 van 2,5% (inclusief 1,5% inflatie) valt binnen deze
afspraken.
Vraag 3
Hoeveel is een gemiddeld gezin kwijt aan waterschapslasten? Kan dit voor de
laatste tien jaar voor alle waterschappen uitgesplitst worden voor het laatste
beschikbare jaar? Welke waterschappen zijn de uitschieters en waarom?
Antwoord 3
De afgelopen jaren heeft de regering de Tweede Kamer naar aanleiding van
de motie TK 27 625, nr. 215 geïnformeerd over de ontwikkeling van de
waterschapsbelastingen. Deze informatie is gebaseerd op met name de
situatie van een meerpersoonshuishouden, wonend in een eigen woning met
WOZ-waarde van € 200.000. Gemiddeld3 betaalt een dergelijk huishouden in
2018 € 325 aan waterschapsbelastingen4. Onderstaande tabel bevat de
bedragen in 2018 per waterschap. Voorts is daarbij de stijging ten opzichte
van het vorige jaar vermeld voor 2018 en de voorgaande jaren waarvan
informatie op grond van dezelfde methode beschikbaar is. In deze periode is
een aantal van de huidige waterschappen gefuseerd. Vandaar dat de tijdreeks
voor deze waterschappen niet volledig is.

Zoals de tabel laat zien zijn de lasten het laagst in Waterschap De Dommel en
het hoogst in Hoogheemraadschap van Delfland. Bij de beantwoording van
vraag 9 wordt een verklaring gegeven voor het verschil tussen deze twee
waterschappen.
Vraag 4
Hoe kan het dat de stijging van 2,5% hoger is dan de inflatie?
Antwoord 4
Zie antwoord op vraag 2.

Deze doelmatigheidswinst is opgebouwd uit € 450 mln. besparingen in de waterketen
(riolering en waterzuivering, waarvan € 380 mln. bij de waterschappen en gemeenten en € 70
mln. bij de drinkwaterbedrijven) en € 300 mln. op het beheer van het watersysteem door Rijk,
provincies, waterschappen en gemeenten.
3
betreft een gewogen gemiddelde
4
gebaseerd op informatie dd. 1 november 2017
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Vraag 5
Wat is de systematiek van de waterschapslasten? Zit er een prikkel voor
waterschappen in om de kosten te beperken en zo de lasten te verminderen?
Welke beleidsvrijheid hebben waterschappen om te differentiëren in de
heffingstructuur, bijvoorbeeld in onderscheid tussen een- en meerpersoonshuishoudens?
Antwoord 5
De tarieven van de waterschapsbelastingen worden vastgesteld door de
democratisch gekozen algemene besturen van de waterschappen. De
waterschapsbesturen bepalen, gegeven de fysische en demografische
gesteldheid van hun gebied en eisen die aan het waterbeheer worden
gesteld, ook het niveau van de taakuitoefening en zij controleren of de
belastinggelden doeltreffend en doelmatig zijn besteed.
De waterschapsbelastingen zijn zogenoemde bestemmingsheffingen. Dit wil
zeggen dat de opbrengst is bestemd voor de bekostiging van de waterschapstaken, te weten het zuiveringsbeheer en het watersysteembeheer. De
heffingsgrondslag, heffingsmaatstaf en wie als belastingplichtigen worden
aangemerkt, is bepaald in de Waterschapswet. Er zijn twee typen heffingen
voor huishoudens, de zuiveringsheffing en de watersysteemheffing.
Wat betreft de zuiveringsheffing hanteren de waterschappen een heffing op
basis van vervuilingseenheden. Het ligt wettelijk vast dat een meerpersoonshuishouden een aanslag van 3 vervuilingseenheden krijgt en een eenpersoonshuishouden een aanslag van 1 vervuilingseenheid. Van bedrijven wordt –
afhankelijk van het soort bedrijf – geheven op basis van forfaits, de hoeveelheid ingenomen water in combinatie met een vermenigvuldigingsfactor
(afvalwatercoëfficiënt) of op basis van meting, bemonstering en analyse van
het afvalwater.
Bij de watersysteemheffing wordt er geheven van huishoudens, van
eigenaren gebouwde eigendommen en van eigenaren van natuurterreinen en
overige ongebouwde eigendommen. In de Waterschapswet is bepaald welk
deel van de kosten van het watersysteembeheer binnen bandbreedtes bij de
ingezetenen (afhankelijk van de inwonerdichtheid van het gebied) en welk
deel bij de categorieën «gebouwd», «natuur» respectievelijk «ongebouwd»
(afhankelijk van de onderlinge waardeverhoudingen in het gebied) in
rekening wordt gebracht. Van die kostenaandelen worden vervolgens de
tarieven van de categorieën ingezetenen, gebouwd, natuur en ongebouwd
afgeleid. De wet geeft voor de watersysteemheffing geen mogelijkheid om
onderscheid te maken naar één- en meerpersoonshuishoudens.
Overigens biedt de wet wel een mogelijkheid om in de watersysteemheffing
tariefdifferentiatie toe te passen in situaties waarin onroerende zaken
vanwege hun aard of vanwege hun ligging meer of juist minder belang bij de
taakuitoefening hebben dan op grond van de uitkomsten van de kostentoedeling en de heffing verondersteld mag worden. Dit kan bijvoorbeeld gelden
voor onroerende zaken die buitendijks liggen.
Tot slot heffen de waterschappen naast de watersysteemheffing en de
zuiveringsheffing ook een verontreinigingsheffing voor lozingen die direct op
oppervlaktewater plaatsvinden.
Vraag 6
Klopt het dat de heffingssystematiek voor waterschappen op dit moment
herzien wordt? Wanneer wordt de herziening voor politieke besluitvorming
voorgelegd?
Antwoord 6
Van een formele herziening is nog geen sprake. Wel heeft het bestuur van de
Unie van Waterschappen (UvW) de Commissie Aanpassing Belastingstelsel
(CAB) opdracht gegeven om voorstellen te doen voor een herziening van het
belastingstelsel. Dit onderzoek loopt op dit moment. De CAB zal haar
eindrapport naar verwachting in juni 2018 aanbieden aan het bestuur van de
UvW. Het advies van UvW aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
wordt aan het eind van dit jaar verwacht. De Kamer zal snel daarna worden
geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Vraag 7
Moeten waterschapslasten kostendekkend zijn? Hoe is de koppeling tussen de
waterschapslasten en de Waardering Onroerende Zaken (WOZ)-waarde
geregeld? Zit er een koppeling in om een gestegen WOZ-waarde te compenseren door middel van een lager tarief? Zou dit een idee zijn om de lastenstijgingen te beperken? Zitten er genoeg sloten op de deur om een stijging van
de lasten tegen te gaan?
Antwoord 7
Ja, omdat de waterschapsbelastingen bestemd zijn voor de bekostiging van
het waterbeheer, zijn zij kostendekkend. Voor twee onderdelen van de
waterschapsbelastingen, de watersysteemheffing gebouwd en de wegenheffing gebouwd, is de WOZ-waarde de heffingsmaatstaf.
Voor een langere periode (maximaal ca. 5 jaar) wordt in de kostentoedelingsverordening vastgelegd hoe de kosten van het watersysteembeheer worden
verdeeld over de belanghebbenden. Bij die verdeling spelen de inwonerdichtheid en de onderlinge waardeverhoudingen tussen gebouwd, natuur en
ongebouwd een rol (zie het antwoord op vraag 5). Op basis van de voor een
langere periode vaststaande verdeling over de categorieën vindt de tariefstelling plaats. Wanneer de WOZ-waarden van gebouwen jaarlijks stijgen, laten
waterschappen hun tarieven in vergelijkbare mate dalen. Zo heeft de
ontwikkeling van de WOZ-waarde geen invloed op de hoogte van de
waterschapsbelastingen. Dit betekent ook dat hier geen aanknopingspunt ligt
om de stijging van de waterschapslasten te beperken.
De noodzaak om kostendekkend te werken, de afspraken in het BAW over de
gematigde stijging van de lasten en de democratische legitimatie van
belastingstijgingen zijn voldoende prikkels om de lastenstijgingen beperkt te
houden.
Vraag 8
Hoe wordt voorkomen dat de gestegen kosten alleen op de schouders van
middeninkomens terechtkomen vanwege de mogelijkheid tot kwijtschelding?
Wat vindt het kabinet van inkomenspolitiek via de kwijtschelding?
Antwoord 8
Alle huishoudens dragen bij aan de kosten voor waterschappen. Voor de
zuiveringsheffing en het ingezetenendeel van de watersysteemheffing betaalt
binnen een specifiek waterschap ieder huishouden hetzelfde bedrag (m.u.v.
de eerder genoemde uitzondering voor eenpersoonshuishoudens bij de
zuiveringsheffing). De waterschappen zijn bevoegd om onder bepaalde
voorwaarden kwijtschelding van deze belastingen te verlenen. Zij hebben de
vrijheid om zelf te kiezen of ze gebruikmaken van deze bevoegdheid.
Vraag 9
Hoe zijn de grote verschillen in waterschapslasten tussen waterschappen te
verklaren? Waarom betaalt een gezin in Delfland 200 euro meer dan in
Dommel?
Antwoord 9
Ieder waterschapsgebied is anders. Factoren zoals veel of weinig water, hoogof laaggelegen, wel of niet aan zee of aan grote rivieren liggend, grondsoort,
landelijk of verstedelijkt bepalen de wijze waarop het watersysteem moet
worden vormgegeven en het waterbeheer moet worden uitgevoerd. Al deze
aspecten hebben invloed op de kosten die in een gebied moeten worden
gemaakt en daarmee op de hoogte van de waterschapsbelastingen.
Daarnaast geldt dat de democratisch gekozen besturen verantwoordelijk zijn
voor een zorgvuldige afweging tussen niet alleen de juiste inzet op veilig en
schoon water, maar ook op duurzaamheid, innovatie en natuurlijk de hoogte
van de lastendruk. Door binnen dit spectrum keuzes te maken, bepalen de
besturen mede de hoogte van de belastingen.
Aan het verschil in lasten tussen Delfland en De Dommel ligt het grote
verschil in ligging en karakter van deze 2 waterschappen ten grondslag. Dit
kan aan de hand van de volgende kenmerken worden geïllustreerd:
– Delfland ligt aan zee en langs de Nieuwe Waterweg, waardoor het
beschermd moet worden door grote waterkeringen. In het gebied van De
Dommel ontbreken primaire waterkeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4

–

–

–

Delfland is een laaggelegen en vlak waterschap waarin bij veel gemalen
moet worden om het droog te houden.
De Dommel is relatief hooggelegen en kent ook een (voor Nederlandse
begrippen) behoorlijke hoogteverschillen, waardoor het water bij wijze
van spreken vanzelf zijn weg vindt; hier is nauwelijks bemaling nodig.
Delfland kent een slappe bodem, waardoor bebouwing van het waterschap zoals zuiveringsinstallaties, leidingen en gemalen onderheid moet
worden; dat is veel duurder. In De Dommel met zijn grotendeels zandbodem is dat nauwelijks nodig, met als gevolg lagere kosten.
Delfland is een sterkt verstedelijkt waterschap, ruim 2800 inwoners per
km2, met veel bebouwing. Hierdoor is er veel verhard oppervlak waar het
water snel vanaf loopt en waardoor er weinig ruimte is om waterberging
en andere voorzieningen aan te leggen. Hierdoor moet het waterschap
andere maatregelen treffen, ook nog eens in dure grond, en moet dus
hoge kosten maken. De Dommel is een veel minder dichtbevolkt, 570
inwoners per km2, landelijker waterschap. Hier is veel minder bebouwing,
minder verhard oppervlak en meer ruimte om waterberging aan te
leggen. De grondprijs ligt hier veel lager.

Vraag 10
Wanneer komt het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere
Overheden (COELO)-rapport over de lokale lasten uit?
Antwoord 10
De Atlas Lokale Lasten 2018 komt naar verwachting in maart 2018 uit.
Vraag 11
Welke stappen zetten de waterschappen om de lastenstijgingen te beperken
of zelfs te komen tot lastenverlichtingen?
Antwoord 11
Zie antwoord op de vragen 2, 5, 7 en 12 en 13.
Vraag 12
Treedt u in overleg met decentrale overheden zoals de waterschappen om de
lastenstijgingen te beperken?
Antwoord 12
In 2011 is het Bestuursakkoord Water (BAW) met de waterschappen,
gemeenten, provincies, drinkwaterbedrijven en het Rijk afgesloten (zie
vraag 2). De afspraken over doelmatigheid worden gemonitord. Jaarlijks
wordt over de voortgang gerapporteerd in de Staat van ons Water, die in mei
aan de Kamer wordt aangeboden. Deze rapportage staat op de agenda van
de Stuurgroep Water, waarin ik de partijen spreek.
Vraag 13
Is er een effectief mechanisme om de lastenstijgingen te beperken? Kennen
de waterschappen een «macro-norm» of «micro-norm», analoog aan de
gemeenten?
Antwoord 13
De waterschappen heffen voor hun eigen taakuitoefening kostendekkende
tarieven en dat is anders dan bij de OZB voor gemeenten, inclusief de
bijbehorende macronorm. De taakuitoefening zelf voor waterschappen is voor
een groot deel genormeerd. Zij moeten bijvoorbeeld voldoen aan de normen
uit de Kaderrichtlijn water voor waterkwaliteit of het voldoen aan de
waterveiligheidsnormen voor de waterkeringen. Voor de overige lasten
beperkende mechanismen voor de waterschappen zie de antwoorden op
vraag 2, 5, 7 en 12.
Vraag 14
Deelt u de mening dat, zeker nu het economisch weer goed gaat, overheden
zouden moeten zorgen voor belastingverlaging en niet voor belastingverhoging?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

5

Antwoord 14
De mate van belastingheffing wordt bij de waterschappen bepaald door de
wettelijke verplichte taakuitoefening en door de keuzes van een democratisch
gekozen bestuur. Waterschappen zouden ervoor moeten zorgen dat zij
doelmatig werken en dat zij, voor zover er sprake is van lastenstijging, deze
zo beperkt mogelijk houden. Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 2 en de
afspraken die in het BAW zijn gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

6