Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2023

Nr. 9

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 september 2022
Ter voorbereiding op het commissiedebat Caribisch Nederland van
5 oktober 2022 informeer ik u, mede namens de Staatssecretaris Koninkrijksrelaties en Digitalisering, met deze brief over mijn visie op volksgezondheid, welzijn en sport in Caribisch Nederland.1
In het coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) is afgesproken
dat het Rijk zich blijft inspannen om Bonaire, Saba en Sint Eustatius een
gelijkwaardig deel van Nederland te laten zijn. Ik ga, samen met de
openbare lichamen, aan de slag om deze gelijkwaardigheid mogelijk te
maken op de terreinen van volksgezondheid, welzijn en sport. Deze brief
vormt tevens een aanvulling op de bestuurlijke afspraken die de Staatssecretaris Koninkrijksrelaties en Digitalisering afgelopen juni heeft gemaakt
met de openbare lichamen.
De inhoud van deze brief is tot stand gekomen met inbreng van een groot
aantal bestuurders van lokale zorgorganisaties van de eilanden en de
lokale overheden. In de gesprekken die hebben plaatsgevonden in de
aanloop van deze brief is vaak ter sprake gekomen hoe belangrijk het is
om als partners gezamenlijk op te trekken. Immers, om goede en
kwalitatief hoogstaande gezondheidszorg te realiseren voor de inwoners
van Caribisch Nederland, is samenwerking van groot belang. De visie en
ambitie is uiteindelijk dus iets van ons samen. De uitwerking wordt in
samenspraak met het veld uitgedacht.
De brief begint met een korte historische schets van de ontwikkelingen
vanaf 2010 in Caribisch Nederland ten aanzien van de inspanningen van
het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Vervolgens
1

kst-36200-XVI-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Hiermee voldoe ik aan de toezegging de Kamer een brief te sturen over de visie op gezondheidszorg in Caribisch Nederland zoals gedaan in het antwoord op Kamervragen, aanhangsel
handelingen II 2021/22, nr. 2789.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

1

schets ik mijn visie en ambitie op het VWS-terrein in Caribisch Nederland.
Ik ga daarbij ook in op de samenwerking met de autonome landen van het
Koninkrijk. De concretisering van het werk dat de komende jaren in het
vooruitzicht ligt, heb ik een plek gegeven in de bijlage van deze brief.
Ontwikkelingen in Caribisch Nederland tot nu toe
Vanaf het moment dat Bonaire, Saba en St. Eustatius deel begonnen uit te
maken van Nederland in 2010, is de Minister van VWS verantwoordelijk
voor de wetgeving en inrichting van het zorgstelsel in Caribisch
Nederland. Hierbij was het uitgangspunt om te werken aan een binnen
Nederland aanvaardbaar voorzieningenniveau, rekeninghoudend met de
specifieke omstandigheden: de geringe bevolkingsomvang van de
eilanden, het insulaire karakter, de grote afstand met Europees Nederland,
de kleine oppervlakte, het reliëf en andere bestuurlijke en sociaaleconomische karakteristieken.2 De afgelopen jaren hebben in het teken gestaan
van het opbouwen van een nieuw en toegankelijk zorgsysteem en het
verbeteren en uitbreiden van het zorgaanbod.
Om in Caribisch Nederland tot een aanvaardbaar zorgvoorzieningenniveau te komen, heeft VWS de eerste jaren met name een pragmatische
aanpak gehanteerd waarbij in korte tijd op alle terreinen van de zorg
verbeteringen zijn doorgevoerd. Met de invoering van een publieke
zorgverzekering met een breed vergoedingenpakket is een forse
inhaalslag gerealiseerd.3 Ook de beschikbaarheid van eerste- en tweedelijnszorg is uitgebreid, waardoor vooral op Bonaire meer medisch
specialistische zorg beschikbaar is. Daarnaast is de uitvoering en de
kwaliteit van (residentiële) jeugdzorg verbeterd en is er in 2021 een
begeleid wonen voorziening op Bonaire geopend. Sinds 2019 is er een
verschuiving van taken gaande waarbij de openbare lichamen de taken
preventie en opvoedondersteuning op zich nemen en versterken. Aan de
hand van het Caribisch Sport- en Preventieakkoord is in 2019 een begin
gemaakt met een aanpak aangaande achterstallig onderhoud op de
sportfaciliteiten, zijn sportvoorzieningen gefaseerd uitgebreid en is de
lokale sportstructuur versterkt. Verder is er de afgelopen jaren meer
aandacht gekomen voor mensen met een beperking en zijn de voorzieningen voor deze doelgroep doorontwikkeld. Samen met de eilandbesturen is er gestart met het opbouwen van welzijnsvoorzieningen die in
Europees Nederland onder de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
vallen. Bovendien is er, op basis van een bestuursakkoord met de
openbare lichamen, gewerkt aan een aanpak huiselijk geweld en
kindermishandeling.
Op dit moment ligt er in Caribisch Nederland een goede basis aan
beschikbare zorgvoorzieningen waarop de komende jaren voortgebouwd
kan worden. Desalniettemin zijn er sectoren waarbinnen de voorzieningen
nog niet gelijkwaardig zijn aan het voorzieningenniveau in Europees
Nederland. Enkele voorbeelden hiervan zijn het onvolledige aanbod van
bevolkingsonderzoeken en van de dagopvang voor mensen met een
beperking. Naast het voorzieningenniveau is het belangrijk oog te hebben
voor de sociaaleconomische situatie op de eilanden. De toenemende
sociaaleconomische verschillen kunnen leiden tot gezondheidsproblemen.
Gezonde voeding, zoals groente en fruit, is relatief kostbaar. Ook de
Covid-pandemie heeft een stevige impact gehad, niet alleen op de
volksgezondheid maar ook op de maatschappij in zijn geheel. Dit maakt
dat inspanningen noodzakelijk zijn, niet alleen op het gebied van
gezondheidszorg maar juist ook domeinoverstijgend.
2
3

Besluitenlijst BES, 2008.
Spies, J.W.E. (2015), Vijf jaar verbonden: Bonaire, St. Eustatius, Saba en Europees Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

2

Visie op volksgezondheid, welzijn en sport in Caribisch
Nederland: een volgende stap in het voorzieningenniveau
Nu er een goede basis ligt aan zorgvoorzieningen, breekt er een nieuwe
fase aan. Dit vraagt om een herziene visie op volksgezondheid, welzijn en
sport in Caribisch Nederland. In essentie is mijn visie om een beweging te
maken van een binnen Nederland aanvaardbaar voorzieningenniveau
naar een met Europees Nederland gelijkwaardig voorzieningenniveau. Het
uitgangspunt blijft om in te zetten op voorzieningen die bijdragen aan
kwaliteit van leven. Om de term gelijkwaardig te concretiseren wil ik
aanmoedigen tot het voeren van een actieve dialoog met alle lokale
stakeholders, van zorgpartners tot aan openbare lichamen, over wat we
mogen verwachten van de zorg- en vice versa.
Mijn ambitie is dan ook om een met Europees Nederland gelijkwaardig
voorzieningenniveau te borgen op de eilanden en de kwaliteit en
toegankelijkheid van het stelsel duurzaam te verankeren.Dat wil ik
bereiken met een op maat gemaakt Caribisch stelsel voor zorg, jeugd en
maatschappelijke ondersteuning. Ik wil verkennen hoe dit stelsel zodanig
ingericht kan worden dat het optimaal bijdraagt aan ontschot en integraal
werken op de eilanden gegeven de specifieke kleinschalige context van
Caribisch Nederland. Ik zal daarbij ook stapsgewijs onderzoeken welke
wettelijke vormgeving passend is. Daartoe breng ik deze kabinetsperiode
in beeld wat de contouren van een dergelijke wetgeving zouden zijn om
vervolgens de haalbaarheid ervan te onderzoeken zodat op basis hiervan
besluitvorming kan plaatsvinden.
In de verkenning maak ik een zorgvuldige afweging in de toepassing van
Europees Nederlandse wet- en regelgeving op Caribisch Nederland, in lijn
met het nieuwe normatieve uitgangspunt «comply or explain».4 Ik
realiseer me hierbij dat voor Caribisch Nederland vaak een andere context
geldt dan die van Europees Nederland; maatwerk is hierbij belangrijk.
Vanwege onder andere de kleine schaal, regio-specifieke kenmerken en
verschillen in taken en verantwoordelijkheden van het Rijk en openbare
lichamen, zal ik daarom regelmatig voor explain kiezen.
In het duurzaam verankeren van de kwaliteit en toegankelijkheid is het ook
van belang om aandacht te hebben voor de houdbaarheid van het
zorgstelsel op lange termijn. Ik ga hierover daarom in gesprek met het
veld. Want in het zorgvuldig kiezen van de prioriteiten in de zorg, ligt een
gezamenlijke verantwoordelijkheid voor zowel VWS en de openbare
lichamen als de aanbieders en inwoners. Ik vind daarbij dat de nadruk
moet komen te liggen op sectoren waar kwaliteit en toegankelijkheid nog
niet voldoende zijn. Ook preventie is voor mij een belangrijk onderwerp. Ik
sluit daarbij aan op het uitgangspunt van «passende zorg» zoals die in
Europees Nederland geldt: het voorkomen van (duurdere) zorg,
verplaatsen van zorg (dichterbij mensen thuis) en het vervangen van zorg
(door andere zorg als e-health).5
Om te komen tot een gelijkwaardig voorzieningenniveau zet ik in op de
volgende verbeteringen en uitgangspunten in mijn beleid:
– De verdere opbouw van het zorgsysteem en de voorzieningen die nog
niet op een met Europees Nederland gelijkwaardig niveau zitten.
– Het versterken van lokale organisaties. Dit is van belang om integrale
en kwalitatief goede zorg en ondersteuning duurzaam te kunnen
bieden.
4
5

Kamerstuk 35 925 IV, nr. 69.
ZiN en NZa (2020), Adviesrapport Samenwerken aan passende zorg: de toekomst
is nú. Actieplan voor het behoud van goede en toegankelijke gezondheidszorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

3

–

–

–

–

Een ontschot en integraal stelsel. Vanwege de kleine schaal en de
regio-specifieke kenmerken is het van belang dat er een grote
samenhang is tussen de verschillende zorgvormen.
De beschikbaarheid van het zorgaanbod. Binnen Caribisch Nederland
is tweedelijnszorg beperkt beschikbaar. Voor sommige typen zorg zijn
de inwoners van Caribisch Nederland afhankelijk van omringende
(ei)landen. In geval van medische uitzendingen hanteer ik het principe
zo dichtbij mogelijk als kan en verder weg als het moet.
Integrale zorg. De organisatie van zorg vraagt om een goede samenwerking tussen de openbare lichamen, de inwoners, zorgaanbieders
en VWS. Als we uitgaan van de leefwereld van de inwoner, betekent
het samenwerking over de grenzen van de eigen discipline, het team
of de organisatie heen. Dergelijke samenwerkingsvormen blijf ik
stimuleren. Daarbij zet ik met mijn collega’s van andere departementen
in op het versterken van de uitvoeringskracht van de openbare
lichamen.
De onderlinge samenwerking en kennisuitwisseling met de landen in
het Koninkrijk binnen het VWS-domein.

Visie per domein
In dit hoofdstuk geef ik verder per domein een nadere invulling aan mijn
visie en een aanzet tot de beoogde aanpak.
Publieke gezondheidszorg, preventie en sport
Onderzoeken laten zien dat bepaalde gezondheidsproblemen in Caribisch
Nederland veel voorkomen, bijvoorbeeld diabetes en overgewicht. Dit
onderstreept het belang van het bevorderen van een gezonde leefstijl:
gezonde voeding en voldoende beweging. Daarom werk ik met de
openbare lichamen en zorgaanbieders aan een vitale en gezonde
samenleving in Caribisch Nederland. Ik stimuleer hierbij de beweging van
zorg naar gezondheid. In de vormgeving van het beleid is de juiste data
onontbeerlijk, daarom zet ik in op het monitoren van de voortgang en
trends van chronische ziekten. Waar het passend is sluit ik bij het
vormgeven van de aanpak aan op de doelstellingen en opzet van bewezen
effectieve preventieprogramma’s uit Europees Nederland.
De verantwoordelijkheid voor de publieke gezondheid is wettelijk belegd
bij de openbare lichamen middels de Wet publieke gezondheid (Wpg). Om
ervoor te zorgen dat er adequate uitvoering gegeven wordt aan de wet,
heb ik aandacht voor de verdere versterking van de lokale afdelingen
publieke gezondheid. De Covid-pandemie heeft nadruk gelegd op het
belang dat de afdelingen publieke gezondheid in Caribisch Nederland
goed georganiseerd zijn. Daarnaast verken ik ook hoe de samenhang
tussen de afdelingen publieke gezondheid verder versterkt kan worden.
In een gezonde samenleving neemt bewegen een belangrijke plek in.
Voldoende bewegen draagt bij aan zowel de mentale als de fysieke
gezondheid. Dit geldt voor jong en oud, mensen met en zonder beperking
en mensen met een hoog en laag inkomen. Op dit moment beweegt
ongeveer de helft van de inwoners van Caribisch Nederland te weinig. Ik
wil dat sporten en bewegen een vanzelfsprekend onderdeel is van het
dagelijks leven van iedere Bonairiaan, Statiaan en Sabaan. Ik ga samen
met de partners de komende jaren werken aan een omgeving die
uitnodigt tot beweging en ontmoeting. Samen met sportbonden uit
Europees Nederland werken we de achterstanden op de sportaccommodaties weg en versterken we de Caribische sportorganisaties. Ik wil met de
ingezette aanpak vanuit het Caribisch Sport- en Preventieakkoord de
maatschappelijke waarde van sport en bewegen maximaal benutten. Mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

4

extra aandacht blijft uitgaan naar de jeugd, want wie op jonge leeftijd
vaardig is in bewegen, blijft vaak op latere leeftijd ook actief.
Verder is het voor een gezonde samenleving van belang om roken en het
gebruik van alcohol of drugs tegen te gaan. Ook is de seksuele
gezondheid van de inwoners een onderwerp wat aandacht vraagt. Ik
verwacht dat de openbare lichamen hun verantwoordelijkheid nemen om
hierop een aanpak te ontwikkelen.
Jeugd en maatschappelijke ondersteuning
Het uitgangspunt dat ik met de openbare lichamen bij de inzet van
maatschappelijke ondersteuning en jeugdzorg hanteer, is dat er wordt
ingezet op de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen
van de cliënt, de jeugdige, zijn ouders en de sociale omgeving. Daarmee
zet ik in op een zelfredzame samenleving waarbinnen er sprake is van
sociale samenhang. Dit zal een belangrijke bijdrage leveren om te
voorkomen dat inwoners ondersteuning van de overheid behoeven.
Indien mensen met een beperking of een chronisch psychisch of
psychosociaal probleem ondersteuning nodig hebben, is de ondersteuning gericht op het bevorderen van de zelfredzaamheid en participatie
opdat zij zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kunnen blijven
wonen. Dit is in lijn met het Verdrag inzake de rechten van personen met
een handicap (VN-verdrag Handicap), dat nu nog niet van kracht is in
Caribisch Nederland. Ik wil een inventarisatie maken van de stappen die
nodig zijn en welk tijdpad realistisch is om op termijn over te gaan tot
medegelding. Voor jeugd geldt ook dat hulpverlening en behandeling
zoveel mogelijk ingezet worden in de eigen context van de jeugdige. Zo
wordt er bijvoorbeeld ingezet op het vergroten van de opvoedvaardigheden van ouders en de veiligheid in de thuissituatie. De jeugdige groeit
«zo thuis mogelijk op» en uithuisplaatsing wordt als laatste redmiddel
ingezet.
Net als Europees Nederlandse gemeenten, dragen de openbare lichamen
verantwoordelijkheid voor taken op het gebied van jeugd en maatschappelijke ondersteuning. Doordat de openbare lichamen dichterbij de
inwoners van de eilanden staan, kunnen zij preventie activiteiten en
algemene eerstelijns voorzieningen gerichter laten aansluiten bij de lokale
behoefte en in samenhang organiseren met bijvoorbeeld de jeugdgezondheidszorg en het zorg- en veiligheidshuis waarvoor zij ook verantwoordelijk zijn. Hiermee zijn de openbare lichamen belast met de toegang in
het sociaal domein en wordt aan de voorkant de ondersteuning aan jeugd
en volwassenen met elkaar verbonden.
Ik ambieer echter geen volledige decentralisatie van deze taken naar de
openbare lichamen. Dat is niet uitvoerbaar vanwege de specifieke
omstandigheden. VWS blijft verantwoordelijk voor de inkoop en
uitvoering van de tweedelijns en derdelijns voorzieningen, zoals de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en de financiering van
jeugdzorg met verblijf. Daarnaast zal VWS het beleid en de inkoop met
betrekking tot maatwerkvoorzieningen op zich nemen zoals hulp in de
huishouding. Omdat VWS voor Caribisch Nederland ook verantwoordelijk
is voor de inkoop van zorgverzekeringszorg kan VWS sturen op een goede
verbinding tussen deze voorzieningen en deze taken doelmatig uitvoeren.
Op dit moment werk ik de verantwoordelijkheidsverdeling voor de
maatschappelijke ondersteuning verder uit in een algemene maatregel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

5

van bestuur (amvb) waarbij ik, zoals eerder toegezegd6, de voorzieningen
vastleg en de toegang tot maatschappelijke ondersteuning juridisch borg.
Ik streef naar inwerkingtreding op 1 januari 2024. Ten aanzien van
jeugdzorg werk ik op dit moment met de openbare lichamen de verantwoordelijkheidsverdeling verder uit met als doel om hierover uiterlijk in
2023 bestuurlijke afspraken over te maken.
Op het niveau van voorzieningen wil ik preventieve en laagdrempelige
eerstelijns ondersteuning verbeteren zodat inwoners van Caribisch
Nederland tijdig geholpen worden en verergering van problematiek wordt
voorkomen. Daarom vind ik het van belang om samen met de openbare
lichamen in te zetten op stevige integrale eerstelijns ondersteuningsteams. Deze werken preventief en bieden, onder verantwoordelijkheid van
de openbare lichamen, laagdrempelig ondersteuning en begeleiding op
diverse leefgebieden zoals wonen, financiën, welzijn, opvoeden,
opgroeien en levenslang leren. Zo is er binnen deze teams voor jeugd
specifiek aandacht voor vroegsignalering en vroeginterventie bij opgroeien opvoedingsproblemen. Voorts vind ik het belangrijk om met de
openbare lichamen te blijven inzetten op een zinvolle vrijetijdbesteding
van jongeren en jongvolwassenen op de eilanden. Hiernaast is het nodig
om het aanbod voor kinderen met complexe problematiek te verbeteren
zodat zij beter en langer in Caribisch Nederland geholpen kunnen worden
en plaatsing in Europees Nederland minder nodig is. Ik werk hierin ook
nauw samen met mijn collega’s van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
& Wetenschap (OCW) en het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) zodat de ondersteuning aan kinderen binnen de school, de
opvang en de thuissituatie zoveel mogelijk in samenhang georganiseerd
is.
Met betrekking tot de aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling heb
ik uw Kamer in februari van dit jaar over mijn ambitie geïnformeerd.7
Langdurige zorg
Ik ben van mening dat ouderen, chronisch zieken en mensen met een
beperking, net als in Europees Nederland, zoveel en zo lang mogelijk zelf
de regie moeten kunnen hebben over hun eigen leven en dat zij zo gezond
mogelijk oud kunnen worden in hun eigen leefomgeving. Daarom zet ik
zoals hierboven genoemd in op de borging van maatschappelijke
ondersteuning. Ik werk samen met lokale zorg- en welzijnsorganisaties om
de zorg, ondersteuning en verzorging aan kwetsbare ouderen en mensen
met chronische aandoeningen steeds beter te organiseren. Essentieel
hierbij is dat er daarnaast ook in de vormgeving van woningen, wijken en
buurten rekening gehouden wordt met deze doelgroep.
Vergelijkbaar met Europees Nederland zal ook de zorg in Caribisch
Nederland zich moeten voorbereiden op een toenemende vergrijzing. Ik
zal hier samen met zorgaanbieders op toezien. Als het thuis niet meer
gaat vind ik het van belang dat er voldoende kwalitatieve voorzieningen
zijn waar ouderen en mensen met een beperking de zorg kunnen krijgen
die zij nodig hebben. Om dit te kunnen realiseren is het van belang om
goed inzicht te hebben in de zorgbehoefte. Hiertoe verken ik samen met
partners of een lokale vorm van triage kan helpen om grip te krijgen op de
in- en doorstroom.

6
7

Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 11.
Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 256.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

6

Curatieve zorg
Op alle drie de eilanden van Caribisch Nederland wordt eerstelijnszorg via
de huisarts geboden. De huisarts heeft als regisseur een centrale rol in het
stelsel. De invulling van deze rol is in Caribisch Nederland echter nog
volop in ontwikkeling. Ik vind het belangrijk om deze centrale positie van
de huisarts verder te versterken. Door een bredere inzet van zorg en
ondersteuning in de eerste lijn wordt voorkomen dat meer intensieve
gespecialiseerde zorg nodig is.
Binnen Caribisch Nederland is tweedelijnszorg beperkt beschikbaar. Op
Bonaire staat een volwaardig algemeen ziekenhuis, maar niet alle
medische (super) specialismen zijn te allen tijde beschikbaar op het
eiland. Op Saba en St. Eustatius is poliklinische medische zorg
beschikbaar. Voor klinische medisch specialistische zorg wordt, vanwege
de kleine schaal van Saba en St. Eustatius, uitgeweken naar het ziekenhuis
op St. Maarten. Patiënten uit Caribisch Nederland zijn dus voor een deel
van de medische zorg afhankelijk van een zogenaamde «medische
uitzending» naar andere (ei)landen. Het uitgangspunt blijft daarbij
«dichtbij als het kan, verder weg als het moet». In aanmerking komen dus
allereerst de (psychiatrische) ziekenhuizen in St. Maarten, Curaçao of
Aruba. Indien nodig wordt de patiënt verder in de regio uitgezonden, zoals
naar Colombia en in sommige situaties naar Europees Nederland. Deze
medische uitzendingen worden verzorgd door de programmadirectie Zorg
en Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) van VWS. Het is mijn ambitie om de
dienstverlening aan verzekerden en bijbehorende processen verder te
verbeteren en patiëntvriendelijker te organiseren. Dit doe ik op verschillende manieren, onder andere door in te zetten op betere communicatie
richting verzekerden en het instellen van een onafhankelijke externe
klachtencommissie.
Om tot meer integrale zorg te komen en de eerste-, tweede- en derdelijnszorg te verenigen, dient meer regie belegd te worden bij (gespecialiseerd) verpleegkundigen. Zij zijn een vaste spil op het eiland, in tegenstelling tot artsen die veelal komen en gaan, en kunnen daarom een
belangrijke rol vervullen in het borgen van continuïteit en kwaliteit van
zorg.
Om ook in de toekomst voldoende, kwalitatief goede en toegankelijke zorg
te waarborgen is het noodzakelijk dat er meer samenwerking plaatsvindt
tussen de ziekenhuizen binnen het Caribisch deel van het Koninkrijk. Dit
zal het ziekenhuis op Bonaire ook de gelegenheid geven zich verder te
ontwikkelen. Hiervoor dient de recentelijk opgerichte Dutch Caribbean
Hospital Alliance (DCHA).
Op het gebied van geestelijke gezondheidszorg (GGZ) ben ik van mening
dat cliënten de zorg zo veel mogelijk binnen de eigen omgeving, op het
wooneiland, kunnen krijgen. Daarvoor is het van belang dat partners op
ieder eiland samenwerken om thuiswonende patiënten met psychische
problemen van goede zorg te voorzien. Samen met hen onderzoek ik
welke doorontwikkelingen hierin nog nodig zijn. Ieder eiland heeft daarbij
specifieke behoeften waarbij maatwerk in het zorgaanbod belangrijk is.
Door inzet van slimme technologische oplossingen kan het aanbod
verbreed worden en bepaalde zorg op afstand (digitaal) geboden worden.
Domeinoverstijgende onderwerpen
Naast inzet op bovengenoemde domeinen, is het van belang om breder te
kijken naar gezondheid. Grote maatschappelijke opgaven, van klimaatverandering tot sociale ongelijkheid, vergen een domeinoverstijgende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

7

aanpak. In de samenleving van Caribisch Nederland zien we bijvoorbeeld
nog steeds de sociaaleconomische verschillen toenemen, wat een
uitwerking heeft op gezondheid. Armoede en stijgende schuldenproblematiek leiden tot stress. Dat kan zich uiten in huiselijk geweld, een
slechtere leefstijl of chronische aandoeningen. Zo wordt vaker een beroep
op de zorg gedaan voor problemen die oorspronkelijk vooral sociaalmaatschappelijk waren. Schuldenproblematiek en huisvestingsproblemen
leiden tot meer mentale kwetsbaarheid en een groter beroep op professionele zorg en ondersteuning. Om de complexe maatschappelijke opgaven
breed aan te kunnen pakken is interdepartementale samenwerking over
domeinen heen dus cruciaal.
Kwaliteit van zorg
Voldoende en vakbekwaam personeel is een basisvoorwaarde voor het
leveren van goede zorg en een gelijkwaardig voorzieningenniveau. Echter,
de toenemende krapte op de arbeidsmarkt maakt het uitdagend om
voldoende en gekwalificeerd personeel te vinden op de eilanden. Zo is het
lastig om nieuwe huisartsen te vinden. Dat vind ik een zorgelijke ontwikkeling. Om in tijden van schaarste toch te kunnen voorzien in de kwaliteit
van zorg die we als samenleving nastreven, is het van belang om met
elkaar nieuwe oplossingen te verkennen. Enerzijds gaat het om een betere
inzet van het huidige personeel, door bijvoorbeeld de inzet van slimme
technologieën in de zorg, anderzijds gaat het ook om de (procesmatige)
toetreding tot de arbeidsmarkt te verbeteren.
Daarnaast, om te kunnen voorzien in voldoende en vakbekwaam
personeel, is het belangrijk dat aankomend studenten in Caribisch
Nederland toegang hebben tot kwalitatief hoogwaardig onderwijs. Er is
echter altijd een bepaald volume aan studenten nodig om kostenefficiënt
hoge onderwijskwaliteit te kunnen bieden. Daarom vind ik het belangrijk
om blijvend in te zetten op het doelmatig organiseren van zorg- en
welzijnsopleidingen. Daarbij focus ik enerzijds op het concentreren van
zorgonderwijs binnen het reguliere onderwijs op de BES-eilanden. Dit doe
ik door meer aansluiting te zoeken bij de collega’s van OCW. Anderzijds
focus ik me op het beschikbaar en toegankelijk maken van medisch
vervolgonderwijs in nauwe samenwerking met zorginstellingen en
overheden van de CAS-eilanden.
Regelmatig komt de vraag aan de orde welke normen worden gehanteerd
ten aanzien van de kwaliteit en veiligheid van zorg. De Europees Nederlandse normen zijn in sommige omstandigheden niet of slechts gedeeltelijk toepasbaar. Daarom ben ik van mening dat er een specifiek
kwaliteitskader voor de gezondheidszorg in Caribisch Nederland
ontwikkeld moet worden. Het uitgangspunt daarbij is gelijkwaardige
kwaliteit en veiligheid van de zorg, maar tegelijkertijd om op punten beter
aan te sluiten bij de specifieke omstandigheden van Caribisch Nederland.
Ik stimuleer en ondersteun het veld bij de ontwikkeling hiervan. Het
kwaliteitskader dat sinds 2015 voor jeugdzorg in Caribisch Nederland
beschikbaar is, moet doorontwikkeld worden zodat het aansluit bij de
verschillende vormen van jeugdzorg die nu beschikbaar zijn of
beschikbaar komen.
Daarnaast raakt ook governance, de manier waarop mensen besturen en
samenwerken, aan de kwaliteit van zorg. Het is van belang dat er
afspraken gemaakt worden over hoe het bestuur en toezicht ten aanzien
van eigen en gedeelde verantwoordelijkheden en gezamenlijke doelen zijn
vastgelegd. In Europees Nederland bestaat reeds de Governancecode
Zorg. Voor Caribisch Nederland wil ik de komende periode verkennen of
een implementatie van een (soortgelijke) code in Caribisch Nederland tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

8

de mogelijkheden behoort. Hiervoor zal ik onder meer in overleg treden
met de Brancheorganisaties Zorg (BoZ).8 Dit acht ik van belang om bij te
dragen aan het waarborgen van goede zorg en is gericht op zorgorganisaties en hun bestuurders en toezichthouders.
Wetenschappelijk onderzoek draagt bij aan de ontwikkeling van beleid en
aan de kwaliteit van zorg en ondersteuning. Vanwege de specifieke
omstandigheden van Caribisch Nederland is kennis over de regio van
belang. Daarom verken ik hoe gezondheidsonderzoek bevorderd kan
worden.
Samenwerking landen Koninkrijk
Het is mijn visie om de onderlinge samenwerking en kennisuitwisseling
met de landen binnen het VWS-domein te stimuleren. Hiermee wil ik
bijdragen aan verbeteringen voor alle inwoners van het Caribisch deel van
het Koninkrijk. Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn staatkundig autonoom
en hebben een eigen verantwoordelijkheid voor hun zorgstelsel en de
volksgezondheid. Tegelijkertijd zie ik wederkerige afhankelijkheid op het
gebied van zorg en welzijn binnen de regio. Tijdens de Covid-pandemie
werd dit duidelijk zichtbaar. Enerzijds waren de landen afhankelijk van
Europees Nederlandse ondersteuning in de vorm van zorgpersoneel,
vaccins en materialen. Anderzijds waren de inwoners van Caribisch
Nederland voor hun (super)specialistische zorg bijna volledig aangewezen
op de ziekenhuizen in de landen, omdat de grenzen met Colombia
gesloten waren.
Op basis van de Onderlinge regeling samenwerking implementatie
Internationale Gezondheidsregeling Nederland, Aruba, Curaçao en Sint
Maarten is tijdens de Covid-pandemie intensief samengewerkt op het
gebied van de volksgezondheid tussen de vier landen. In het vierlandenoverleg van juni jl.9 zijn concrete bestuurlijke afspraken gemaakt over het
continueren van de gezamenlijke inzet, onder andere op de onderwerpen
ziekenhuissamenwerking, crisismanagement, preventie,
niet-overdraagbare (chronische) aandoeningen en pandemische
paraatheid. Vanwege de schaalgrootte en geïsoleerde ligging van de
BES-eilanden is het essentieel om pandemische paraatheid in Koninkrijksverband te verwezenlijken.
Het Dr. Horacio Oduber Hospital Aruba, Curaçao Medical Center, Sint
Maarten Medical Center (SMMC), Fundashon Mariadal-ziekenhuis (FM) op
Bonaire en de gezondheidscentra op Sint Eustatius en Saba hebben
recent hun samenwerking geformaliseerd door middel van oprichting van
de DCHA. Het belangrijkste doel is met elkaar de continuïteit van medisch
specialistische zorg te borgen en de kwaliteit en beschikbaarheid van
medisch specialistische zorg verder te verbeteren. Deze ziekenhuissamenwerking is ook onderdeel van de hervormingen op het gebied van zorg die
in de landspakketten zijn opgenomen. Ik onderschrijf de noodzaak van
hervormingen op het gebied van de kwaliteit, toegankelijkheid en
duurzame betaalbaarheid van de zorg die in de landspakketten zijn
opgenomen. Ik zal de landen daarom desgevraagd technische ondersteuning bieden die noodzakelijk is om deze hervormingen vorm te geven.

8

ActiZ, de Nederlandse ggz, Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU),
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland
(VGN) zijn de brancheverenigingen die zijn verenigd in de BoZ. De BoZ heeft gezamenlijk de
Governancecode Zorg ontwikkeld en is eigenaar van de code.
9
Kamerstuk 25 295, nr. 1102.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

9

Budgettaire (meerjarige) kader
De zorguitgaven in Caribisch Nederland vallen onder het Uitgavenplafond
Zorg, maar zijn in tegenstelling tot Europees Nederland begrotingsgefinancierd (in plaats van premiegefinancierd). Het zorgbudget in Caribisch
Nederland groeit jaarlijks om de stijgende zorgkosten (o.a. als gevolg van
vergrijzing, inflatie en bevolkingstoename) te kunnen opvangen. Er zijn
nog wel achterstanden die weggewerkt moeten worden. De realisering
van de visie en ambitie uit deze brief geschiedt op basis van bestaande
budgettaire middelen. De meerjarige begroting staat weergegeven in
onderstaand kader.

Budgetten VWS Caribisch Nederland

Beleidsuitgaven
Apparaatsuitgaven
Totaal

2022

2023

2024

2025

142,9
10,5
153,4

149,2
10,3
159,5

153,7
10,3
164,0

157,9
10,4
168,3

Bedragen in miljoenen euro’s

Het totale beleidsbudget voor Zorg en Jeugd Caribisch Nederland
(ZJCN) bedraagt circa € 143 miljoen in 2022 en groeit jaarlijks tot
circa € 158 miljoen in 2025. In 2022 zijn de uitgaven voor curatieve
en langdurige zorg begroot op circa € 118 miljoen. Voor maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en preventie staat circa
€ 21 miljoen gereserveerd. Ook worden jaarlijks bijzondere
uitkeringen verstrekt aan de openbare lichamen van Bonaire, St.
Eustatius en Saba voor de uitvoering van verschillende activiteiten
op het sociaal domein (jaarlijks ruim € 4 miljoen). De apparaatskosten van ZJCN zijn in 2022 begroot op € 10,5 miljoen.
Tot slot
Ik heb aangekondigd dat ik een onderzoek naar de staat van de gezondheidszorg in Caribisch Nederland zal uitvoeren.10 Dit onderzoek zal in
samenwerking met de European Observatory on Health Systems and
Policies vormgegeven worden. Ik verwacht in de tweede helft van 2023 de
uitkomsten van het onderzoek. Ik heb de European Observatory gevraagd
een zogenaamde Health Systems in Transition report op te stellen voor
Caribisch Nederland. Aanvullend zal ik ook het gesprek blijven voeren met
inwoners en zorgprofessionals van Caribisch Nederland over de verdere
ontwikkeling van het stelsel. Naar aanleiding van dit onderzoek zal ik
bezien of de visie zoals neergelegd in deze brief, inclusief uitvoering,
verder aangescherpt dient te worden. De opgaven zoals beschreven in
deze brief zullen gefaseerd en in gezamenlijkheid met het veld aangepakt
worden waarbij aandacht uitgaat naar de uitvoerbaarheid voor de lokale
partijen. VWS zal de uitvoering en voortgang tussentijds monitoren en
evalueren.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

10

Antwoord op Kamervragen, aanhangsel handelingen II 2021/22, nr. 2789.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 9

10