Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 432

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE EN VAN
SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 september 2017
Hierbij bieden wij u de Evaluatie van het Actieprogramma Integrale
Aanpak Jihadisme (Evaluatie) aan1 die door de Inspectie Veiligheid en
Justitie (Inspectie) is uitgevoerd2.
De bestaande aanpak van terrorisme vroeg in 2014 om een versterking
vanwege de substantiële dreiging van het jihadisme voor de Nederlandse
nationale veiligheid, het door ISIS uitroepen van het zogenoemde
«kalifaat» in de zomer van 2014 en toenemende zorgen rondom radicaliserende personen in Nederland. Dit heeft in augustus 2014 geleid tot het
Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme (Actieprogramma)
(Kamerstuk 29 754, nr. 253), waaraan sindsdien uitvoering is gegeven.
Het Actieprogramma kenmerkt zich door de integraliteit van de aanpak
van het jihadisme. Maatregelen en inzet vanuit het Actieprogramma
hebben tot doel het beschermen van de democratische rechtsstaat, het
bestrijden en verzwakken van de jihadistische beweging in Nederland en
het tegengaan van radicalisering.
Sinds de start van het Actieprogramma is de aanpak tussentijds op
onderdelen geïntensiveerd, aangevuld en aangescherpt. Dit naar
aanleiding van incidenten en aanslagen in ons omringende landen,
ontwikkelingen in het dreigingsbeeld, voortschrijdend inzicht en diverse
aangenomen moties en gedane toezeggingen. Voor een overzicht van de
resultaten van het Actieprogramma verwijs ik uw Kamer naar beleidsbrieven bij de verschillende aan uw Kamer aangeboden Dreigingsbeelden
Terrorisme Nederland (DTN) en de periodieke rapportages waarin uw

1
2

kst-29754-432
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Toezegging van de Minister VenJ aan lid Bikker ChristenUnie.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 754, nr. 432

1

Kamer geïnformeerd is over de voortgang van maatregelen uit het
Actieprogramma3.
Conclusies Inspectie
De Inspectie heeft zich in haar onafhankelijke onderzoek gefocust op de
lokale aanpak en de uitwerking van een aantal landelijke maatregelen. De
Inspectie constateert dat het Actieprogramma een aanjagende functie
heeft vervuld. Door het Actieprogramma zijn oude maatregelen nieuw
leven in geblazen en bleken partners uit de veiligheidsketen en het sociale
domein tevens beter in staat effectiever samen te werken en nieuwe
initiatieven te ontplooien. Daarnaast heeft het Actieprogramma bijgedragen aan multidisciplinaire samenwerking. Maatwerk kan worden
geleverd door in wisselende samenstellingen gebruik te maken van
verschillende maatregelen. Ook voor de toekomst zal deze integrale
benadering, met behoud van ieders taken en verantwoordelijkheden, de
kern blijven van de Nederlandse contraterrorisme (CT) aanpak.
De conclusies en aanbevelingen van de Inspectie bevestigen het beeld dat
het Actieprogramma een positieve en noodzakelijke stimulans is geweest
voor het CT-beleid in Nederland. In haar rapport benoemt de Inspectie drie
aandachtspunten:
1. Informatiedeling
Bij de persoonsgerichte aanpak van radicalisering, extremisme en
terrorisme is het van essentieel belang dat betrokken partijen – binnen de
voor hen geldende wettelijke mogelijkheden – zo vroeg mogelijk relevante
informatie over een individu met elkaar delen. Alleen zo kan een integrale
en adequate inschatting worden gemaakt van de risico’s die van dit
individu uitgaan. In Nederland werken betrokken partijen op lokaal,
regionaal en nationaal niveau samen om signalen van gewelddadig
extremisme vroegtijdig te herkennen en op te volgen. De Inspectie
constateert dat organisaties gehouden zijn aan de voor hen geldende weten regelgeving indien zij informatie wensen te delen in het kader van
nationale veiligheid. Het is echter niet voor elke medewerker duidelijk
welke informatie wanneer wel en niet gedeeld mag worden, waardoor er
verschillend mee wordt omgegaan.
Dit probleem wordt al enige tijd gesignaleerd4. Het afgelopen jaar is
daarom ingezet op de ontwikkeling van het zogenoemde «modelconvenant persoonsgerichte aanpak radicalisering». Dit model-convenant
biedt nadere verduidelijking van het wettelijk kader waarbinnen betrokken
partijen tijdens het casusoverleg informatie over personen die (mogelijk)
radicaliseren kunnen uitwisselen. Inmiddels is het modelconvenant
gepubliceerd in de Staatscourant5 en werken de eerste casusoverleggen
volgens de bij het convenant behorende werkwijze. De eerste signalen zijn
bemoedigend; leden van het casusoverleg geven aan dat voor hen
duidelijker is wanneer informatie gedeeld mag worden, wanneer deze
gedeeld moet worden en wanneer informatie niet gedeeld kan worden.
Informatie-uitwisseling blijft een prioriteit in de CT aanpak. Om in de
complexe praktijk relevante informatie op de juiste plek te blijven krijgen
is de niet aflatende aandacht van al de betrokken partners nodig.
3

Voortgangsrapportages Actieprogramma Kamerstuk 29 754, nrs. 271, 308, 314, 326, 363, 393,
406 en nr. 419. Zie ook de reactie op maatregelen zoals uitgesproken door Premier May
(Kamerstuk 29 754, nr. 421) en de Beleidsbrief bij Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 45
(Kamerstuk 29 754, nr. 423).
4
Zie o.a. het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 45 (Kamerstuk 29 754, nr. 422).
5
11 juli 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 754, nr. 432

2

2. Interferentie van maatregelen
De Inspectie merkt op dat bij het inzetten van meerdere maatregelen voor
de persoonsgerichte aanpak, de maatregelen elkaar in sommige gevallen
niet versterken maar juist kunnen conflicteren. Het aandachtspunt
herkennen wij. Het is van belang de toepassing van maatregelen niet op
zichzelf te zien, maar als onderdeel van de brede integrale aanpak. In ieder
individueel geval wordt in het lokale casusoverleg aan de hand van de
beschikbare informatie bezien welke set van maatregelen het meest
effectief is in het reduceren van de dreiging.
Het is van essentieel belang om de toepassing van persoonsgerichte
maatregelen altijd te bezien vanuit de individueel vastgestelde interventiestrategie. Dat betekent dat de maatregel of maatregelen moet(en)
bijdragen aan het onderkennen en wegnemen van de dreiging die uitgaat
van het betreffende individu en de bescherming van de (inter)nationale
rechtsorde. In casusoverleggen is hier veel ervaring mee opgedaan voor
wat betreft maatregelen die op lokaal niveau genomen kunnen worden.
Momenteel wordt bezien hoe maatregelen die op landelijk niveau worden
opgelegd optimaal de lokale aanpak kunnen versterken.
3. Centrale verantwoordingsystematiek
De Inspectie schetst het beeld dat betrokken organisaties het gevoel
hebben dat zij met regelmaat op landelijk niveau cijfermatige verantwoording moeten afleggen over hun inzet in de (uitvoering van de)
integrale aanpak. De grote politieke en maatschappelijke belangstelling
voor de aanpak van terrorisme maakt dat er een grote behoefte is aan
sluitende antwoorden op de vraag of we alles doen wat nodig is. De
noodzaak om inzicht en overzicht te houden op de aanpak van dit
complexe fenomeen heeft onbedoeld tot gevolg gehad dat er een grote
verantwoordingsdruk bij de organisaties is komen te liggen die soms op
gespannen voet staat met de uitvoeringspraktijk. Het is de inzet van het
kabinet dit in de toekomst zo veel mogelijk te voorkomen. Bij de toekomstige verantwoording over de uitvoering van de Nederlandse aanpak van
terrorisme zal hier rekening mee worden gehouden.
Blijvende aandacht voor de aanpak van extremisme en terrorisme
De Inspectie roept voor de toekomst op tot blijvende aandacht voor het
tegengaan van extremisme en terrorisme en het voortzetten van het
functioneren van de samenwerkingsverbanden zodat de kennis op peil
blijft. Deze oproep onderschrijft het kabinet. Met de uitvoering van de
preventieve en repressieve maatregelen genoemd in het Actieprogramma
zijn de basisstructuren en randvoorwaarden voor de Nederlandse aanpak
van terrorisme in overeenstemming gebracht met de huidige substantiële
dreiging.
Ook de komende jaren wordt onverminderd verder gewerkt aan het
voorkomen van extremisme en terrorisme, het verijdelen van aanslagen
en de voorbereiding op mogelijk extremistisch en terroristisch geweld en
de gevolgen daarvan. Het karakter van de dreiging vraagt dat alle
CT-partners hun inzet structureel maken en de nodige maatregelen, kennis
en ervaring borgen in hun standaarduitrusting.
Het versterken van de informatie-uitwisseling en het vroegtijdig onderkennen en opvolgen van de dreiging van geradicaliseerde personen
blijven belangrijke speerpunten in de aanpak. Ook blijven we investeren in
het vermogen van alle organisaties die betrokken zijn bij de bestrijding
van terrorisme en extremisme om zo goed en effectief mogelijk in te
kunnen spelen op ontwikkelingen in de dreiging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 754, nr. 432

3

De Nationale CT-Strategie 2016–2020 (CT-Strategie)6 biedt het kader
waarbinnen blijvende aandacht voor de aanpak van (alle vormen) van
extremisme en terrorisme vorm krijgt. Binnen dit kader wordt de integrale
aanpak jihadisme die de afgelopen jaren is ontwikkeld en opgebouwd,
geborgd en verder versterkt. Het jihadisme zal naar verwachting de
komende jaren een belangrijk deel blijven van het dreigingsbeeld en de
aanpak van terrorisme. Tegelijk onderkent de dreigingsanalyse die ten
grondslag ligt aan de CT-Strategie dat de dreiging van extremisme en
terrorisme complex en veranderlijk is, en kan leiden tot maatschappelijke
spanningen.
Uw Kamer zal aan het eind van dit jaar worden geïnformeerd over de
wijze waarop de komende jaren uitvoering wordt gegeven aan de aanpak
van extremisme en terrorisme.
Slot
De conclusies van de Inspectie bevestigen het beeld dat het Actieprogramma een belangrijk middel is geweest om het CT- beleid verder te
versterken, te verbreden en te intensiveren. De afgelopen jaren is verder
gebouwd aan een structuur van preventieve en repressieve maatregelen
die ook voor eventuele andere opkomende dreigingen gebruikt kunnen
worden. De Evaluatie vormt de afsluiting van het Actieprogramma. De
aankomende tijd zullen de maatregelen verder moeten worden geborgd
door de verschillende partners. De basis van het CT-beleid is door het
Actieprogramma op het niveau gebracht dat met het huidige dreigingsniveau noodzakelijk is. Dit betekent echter geenszins dat onze aandacht en
inzet kan verslappen. Gezamenlijk zullen wij zeer kritisch moeten blijven
op de inzet en uitvoering om het hoofd te kunnen bieden tegen de
aanwezige dreiging. Met de lijn die is ingezet vertrouwen wij erop dat we
tegemoet komen aan de aanbevelingen die de Inspectie doet in haar
rapport.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

6

Kamerstuk 29 754, nr. 391.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 754, nr. 432

4