Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3270

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 februari 2022
Op 1 februari jl. heeft de Europese Commissie een voorstel gedaan voor
de verstrekking van macro-financiële bijstand aan Oekraïne. In de bijlage
vindt u informatie over dit voorstel en de beoordeling ervan door het
kabinet. Omwille van een tijdige informatievoorziening en gelet op de
snelheid van het Brusselse besluitvormingsproces vervangt deze brief het
BNC-fiche over dit voorstel.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

kst-22112-3270
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3270

1

Bijlage

Appreciatie kabinet Macro-financiële bijstand Oekraïne
Op 1 februari 2021 heeft de Europese Commissie (EC) een voorstel
gedaan voor Macro-financiële bijstand (MFB) aan Oekraïne. Hieronder zal
eerst de inhoud van het voorstel worden toegelicht, vervolgens zal de
appreciatie van het kabinet uiteen worden gezet.
Inhoud voorstel
Macro-financiële bijstand (MFB) is een bestaand financieel instrument van
de EU, waarbij financiële steun wordt verleend aan partnerlanden in de
directe omgeving van de EU die met een betalingsbalanscrisis worden
geconfronteerd. Besluiten over MFB moeten door het Europees parlement
en de Raad van de Europese Unie worden goedgekeurd.
De voorgestelde MFB zal, in de vorm van leningen, een deel van de
dringende externe financieringsbehoefte in Oekraïne dekken. De
oplopende spanningen in het land hebben geleid tot risico-aversie en het
terugtrekken van kapitaal uit het land waardoor de toegang tot de
financiële markten wordt bemoeilijkt. Daarnaast is de economie nog niet
volledig hersteld van de economische schok van de coronapandemie. Het
IMF verwacht voor Oekraïne een financieringstekort van minstens $ 2,5
miljard in 2022 indien Oekraïne het hele jaar geen markttoegang heeft.
De voorgestelde bijstand moet bijdragen aan economische stabilisatie en
zo de autoriteiten beleidsruimte bieden om maatregelen te nemen om de
economische gevolgen van de oplopende spanningen te beperken. Het
voorstel komt aan de orde in de mededeling van de Commissie van
1 februari jl.1 In het MFB-programma wordt een aantal beleidshervormingen opgenomen die op korte termijn kunnen worden doorgevoerd. Dit
betreft hervormingen die de economische veerkracht en stabiliteit,
bestuur, rechtsstaat en energiesector versterken.
De Commissie stelt voor om in totaal € 1,2 miljard uit te lenen aan
Oekraïne. De Europese Commissie zal, zoals gebruikelijk bij MFB, namens
de EU middelen op de kapitaalmarkten lenen en deze aan Oekraïne
doorlenen. De EU zal voor de leningen die zijn verstrekt een voorziening
opnemen in het Garantiefonds voor externe acties van de EU, ter grootte
van 9% van de totale leningen (€ 108 miljoen). De middelen hiervoor
komen uit Instrument voor Nabuurschap, Ontwikkeling en Internationale
Samenwerking (NDICI). De vastleggingen komen in 2022 op de
EU-begroting en de bijbehorende storting (betaling) zal in 2025 plaatsvinden. De faciliteit zal 12 maanden lang beschikbaar zijn, waarbij in twee
tranches leningen worden verstrekt. Deze leningen hebben een looptijd
van maximaal 15 jaar.
De Commissie verwacht de eerste tranche spoedig te kunnen uitkeren
zodra het MFB-besluit is vastgesteld en er met Oekraïne een
memorandum van overeenstemming (MoU) is overeengekomen. De
tweede tranche kan worden uitgekeerd indien Oekraïne de hervormingen
die zijn opgenomen in het IMF-programma en de MoU naar behoren heeft
geïmplementeerd.
MFB vormt een aanvulling op, en is afhankelijk van het bestaan van een
uitkerend programma van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Het
huidige IMF-programma is de Stand-by Arrangement ter waarde van $ 5
miljard, die in juni 2020 van kracht werd. Volgens de huidige planning
eindigt het programma tegen het einde van het tweede kwartaal 2022. De
1

Zie https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=COM:2022:37:FIN&from=EN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3270

2

gebruikelijke politieke voorwaarde voor toegang tot MFB, namelijk
eerbiediging van de mensenrechten, de rechtsstaat en effectieve
democratische mechanismen door het begunstigde land, is daarnaast van
kracht. In de MoU zal hiertoe een aantal gerichte condities worden
opgesteld, onder andere op het gebied van versterking van economische
weerbaarheid en stabiliteit, de rechtsstaat, en energie. Deze voorwaarden
worden vormgegeven met inachtneming van de uitzonderlijke omstandigheden en de korte periode tussen de eerste en tweede tranche van de
leningen op basis van het MFB-besluit.
Naast de MFB kondigt de Commissie ook een aanvullende bijdrage aan
Oekraïne aan van € 120 miljoen vanuit het Instrument voor Nabuurschap,
Ontwikkeling en Internationale Samenwerking (NDICI).
Appreciatie
Het kabinet erkent de betalingsbalansproblemen van Oekraïne die zijn
ontstaan door de huidige spanningen en steunt de bijdrage die de EU kan
leveren aan het oplossen daarvan. Hiermee wordt ook een belangrijke
bijdrage geleverd aan het versterken van de stabiliteit en weerbaarheid
van Oekraïne in het licht van de huidige situatie. De uitzonderlijke
omstandigheden vragen om een snelle reactie. Het kabinet acht het
belangrijk en positief dat de gebruikelijke politieke voorwaarden en de
voorwaarden op het gebied van overheidsfinanciën en structurele
hervormingen worden gehandhaafd. Daarbij erkent het kabinet, net als de
Europese Commissie, de noodzaak om de voorwaarden zo te formuleren
dat ze implementeerbaar zijn gegeven de context van de oplopende
spanningen.
Het kabinet hecht belang aan het combineren van MFB met een
IMF-programma, inclusief de gebruikelijke voorwaarden en monitoring
die aan een IMF-programma verbonden zijn. Het lopende IMF-programma
eindigt eind juni 2022, terwijl het MFB-programma een langere looptijd
heeft. Normaliter is dit niet wenselijk, omdat de hervormingen uit het
MFB-programma ondersteunt worden door het IMF-programma en vice
versa. Gezien de huidige omstandigheden en de noodzaak om snel te
handelen acht het kabinet deze uitzondering verdedigbaar. Het kabinet zal
het belang benadrukken van gerichte voorwaarden in de MoU die snel
implementeerbaar zijn. Het kabinet verwacht, net als de Commissie, dat
de budgettaire gevolgen van de voorgestelde MFB, in de vorm van een
voorziening in het Garantiefonds voor externe acties, kunnen worden
opgevangen binnen het Meerjarig Financieel Kader 2021–2027.
Bevoegdheid, subsidiariteit, proportionaliteit
Het kabinet beoordeelt de bevoegdheid van de EU voor dit voorstel als
positief. Het voorstel is gebaseerd op artikel 212 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Op basis van dit
artikel is de EU bevoegd om maatregelen vast te stellen voor het
ondernemen van activiteiten voor economische, financiële en technische
samenwerking, met inbegrip van bijstand op met name financieel gebied
voor derde landen anders dan ontwikkelingslanden. Deze activiteiten zijn
coherent met het ontwikkelingsbeleid van de EU en vinden plaats in het
kader van de beginselen en doelstellingen van haar externe optreden. De
acties van de EU en die van de lidstaten completeren en versterken elkaar.
Het kabinet kan zich vinden in de gekozen rechtsbasis. Het kabinet
beoordeelt de subsidiariteit van het voorstel als positief. Het herstel van
macro-economische stabiliteit in de partnerlanden kan niet in afdoende
mate worden bereikt door bijstand door afzonderlijke lidstaten, en kan
beter worden bereikt door de EU als geheel. Het kabinet beoordeelt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3270

3

proportionaliteit als positief. Het voorgestelde optreden is geschikt om de
doelstelling van het optreden te bereiken, omdat de voorgestelde
financiële bijstand een deel van de dringende externe financieringsbehoefte in Oekraïne dekt Het voorstel gaat bovendien niet verder dan
noodzakelijk om de doelstelling van het optreden te bereiken, omdat de
omvang van de MFB niet groter is dan noodzakelijk om macroeconomische stabiliteit te bereiken en het rekening houdt met de
bijdragen die andere multilaterale instellingen zullen leveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3270

4