Onderzoek gebruik
risicoscores van het

risicoclassificatie
model

pwc
1926214

Persoonlijk en vertrouwelijk

00001

Mei 2023

Dit rapport is geschreven onder verantwoordelijkheid van

Persoonsgegevens

betreft dus geen document opgesteld door accountants

mondeling

Persoonsgegevens

en

order leiding

vrffi^rsoonsgegeve

IS

Dit bestand wordt u door hen aangeboden vanuit PricewaterhouseCoopers Advisory N V Het

Wij hebben aangereikte informatie zowel schriftelijk als

dan ook voor juist en volledig aangenomen en hier geen controle of andere vorm van toetsing op uitgevoerd

U kunt contact over dit onderzoek opnemen met

Persoonsgegevens

Persoonsgegevens

U blijft to alien tijde zelf volledig verantwoordelljk voor eventuele op tiet rapport gebaseerde besluitvorming en of

besllsslng en

PwC aanvaardt geen enkele aansprakelijkheld ook niet voor nalatigheid

handelen of nalaten door u en of derden op basis van

zorgplicht en of aansprakelijkheid
voor

de Inboud van

het rapport

en vi

voor de

gevolgen van enig

ijst iedere verantwoordelijkheid

contractueel op basis van onrechtmatige daad indusief nalatigheid of anderszins

enig besluit en of enige beslissing waaraan

de inhoud van

af

het rapport ten grondslag ligt

Wij stellen het rapport en de bijbehorende managementsamenvatting uitsluitend op voor het Ministerie van Financien als
opdrachtgever In overeenstemmlng met de opdrachtbevestiging Wj accepteren richting geen enkele andere partlj
aansprakelijkheid of zorgplicht op basis van de inhoud van ons rapport

Het Ministerie van Finanoien vrijwaart PwC te

alien tijde tegen vordering van derden die voortvloeien uit of samenhangen met door ons verrichte werkzaamheden in
relatie tot het Ministerie van Financien behoudens Indian en voor zover sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid van

PwC

In het geval u een verzoek ontvangt op grond van de Wet open overheid

uitingen van PwC verzoeken wij u ons hierover onverwijid

hierna “Woo verzoek

ter zake van schriftelijke

in ieder geval voorafgaand aan de te nemen beslissing op het

Woo verzoek en derhalve voorafgaand aan eventuele openbaarmaking

schriftelijk te informeren In dat kader is het

verzoek ons alle beschikbare achtergrondinformatie met belrekking lot het Woo verzoek te verstrekken

in de gelegenheid om onze visie te geven op het Woo verzoek

Daarbij stelt u ons

vooruitlopend op de door u te nemen beslissing op het

Woo verzoek

Dit document alsmede enig geschil vooiivloeiende uit of verband houdend met de inhoud van

dit document worden

uitsluitend beheerst door Nederlands recht
I
•PwC ishelmerkwaaronder PricewateriiojseCoopers Accountants N V

PricewaterhouseCoopers Advisory N V

pwc
1926214

Pensions Actuarial

KvK 34180285 PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N V KvK34180234
PricewaterhouseCoopers Compliance Services B V [KvK 51414406 PricewaterhouseCoopers
KvK 54226363 PricewaternouseCoopers B V KvK 34180289 en andere vennootschappen nandeien en diensten

KvK 34180287

Insurance Services B V

verlenen

00001

Voorwoord
De dienstToeslagen is uitgebreid onderwerp van onderzoekgeweest de afgelopen jaren Het
risicoclassificatiemodel is een van dethema s die daarin prominent naar voren is gekomen

Dit

onderzoek gaat over het gebruik van de risicoscores uit het risicociassificatiemodei en geeft

opvolging aan eerder onderzoek vanuit de dienst Toesiagen

Het onderzoek richtzich op de

venspreiding van de risicoscores uit het risicociassificatiemodei en niet op de working van het
modei zeif ^ In dit rapport spreken wij over de dienst Toesiagen als bedrijfeonderdeei van de
Beiastingdienst aangezien dit grotendeeis de situatie was in de onderzoeksperiode 2013 totjuli
2020
De inhoudeiijke kennis over het risicociassificatiemodei

en de

drijvende factoren onder de

risicoscores bevondzich in een beperkte kring van medewerkers In de eerste jaren dat

Toesiagen het risicociassificatiemodei gebruikte werden risicoscores binnen Toesiagen
incidenteel gedeeld waarbij structurele vastlegging van besluiten tot deling niet plaatsvond
Ondanks onze inspanningen alsmede de inspanningen van de medewerkers van Toeslagen en
de Beiastingdienst is het op basis van de beschikbare informatie niet volledig sluitend vastte
stellen hoe breed risicoscores zijn gedeeld Dit heeft onder andere te maken met de historische
staat van de informatievoorziening en de informatiehuishouding van de Beiastingdienst zoals ook
door andere onderzoekers vaak aangehaald

Wij hebben er vertrouwen in dat dit onderzoek het

best beschikbare beeld geeft van hoe met risicoscores is omgegaan binnen Toesiagen en

daarbuiten Wat we hebben kunnen vaststellen is dat naast het gebruik van risicoscores in de
selectie van te beoordelen toeslagaanvragen door het IST team dat systemische deling van
risicoscores en modelonderdelen heeft voorgedaan bij de beoordelingen van het screeningsteam
van

Toesiagen en bij de selectie van adressen door Toesiagen met betrekking tot projecten van

de Landelijke Stuurgroep Interventieteams Daarnaast is de risicoscore eenmalig gebruikt in een

Toeslagenonderzoek naar aanleiding van een signaal van het Financieel Expertise Centrum
FEC in het kader van terrorismefinanciering

Modelonderdelen zijn gebruikt in het Voorspellend

Model Problematische Terugvorderingen en voor de selectieregels onbekende aanvragers’

harde stoppers’ en ‘Hoge Toeslag

Hoog Risico

HOTHOR

Tot slot hebben we vastgesteld dat

risicoscores op basis van incidentele verzoeken binnen Toesiagen zijn gedeeld en dat er een
aantal pilots heeft plaatsgevonden op basis van de risicoscores Een meer gedetailieerde

uitwerking hiervan kunt u vinden in bijgaand rapport
Wij vertrouwen erop dat dit rapport ondersteunend is aan het debat over het breder gebruik van
risicoscores en modelonderdelen van het risicociassificatiemodei

Amsterdam

1
1

pwc
1926214

mei 2023

De working van het risicociassificatiemodei wordt beschreven in Kamerstukken II 2021 22 31066

Kamerstukken II 2021 22 31066

3

I

nr 938

nr 923

flinkt en

Jink

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicociassificatiemodei

00001

Inhoudsopgave
5

Managementsamenvatting
1

2

Inleiding

11

1 1

Aanleiding voor dit onderzoek

11

1 2

Doelstelling en onderzoeksvragen

11

1 3

Onderzoeksaanpak

12

1 4

Leeswijzer

14

1 5

Verspreiding en verwerking commentaren

15

Onderzoek gebruik risicoscores binnen Toeslagen

16

2 1

Risicoclassificatiemodel en toezicht van Toeslagen

16

Gebruik risicoscores bij seiectie voor individueel toezicht

17

2 2 1

19

2 2

2 3

3

4

20

2 3 1

21

Inzicht in het gebruik en de effecten van risicoscores

Gebruik risicoscores in pilots

22

2 5

Gebruik risicoscores in incidenteie verzoeken

23

2 6

Anaiyse gebruik modelonderdeien binnen Toesiagen

23

Gebruik risicoscores binnen de Belastingdienst

26

3 1

Mogelijke gebruikers risicoscores Belastingdienst

26

3 2

Gebruik risicoscores per directie afdeiing Beiastingdiensf

26

Onderzoek gebruik risicoscores in samenwerkingsverbanden

29

4 2

1926214

Gebruik risicoscores bij verrijking signaien facilitators

2 4

4 1

pwc

Inzicht in het gebruik en de effecten van risicoscores

Anaiyse gebruik risicoscores bij Landeiijke Stuurgroep interventieteams

LSI

projecten

29

4 1 1

Gebruik RCM risicoscores bij LSI proJecten

29

4 1 2

Inzicht in het gebruik en de effecten van risicoscores

31

Anaiyse gebruik risicoscores bij overige samenwerkingsverbanden

32

A

Gebruikte afkortingen

34

B

Bronnenlijst

35

C

Anaiyseverantwoording

36

C 1

36

4

I

Geinterviewden

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicociassificatiemodei

00001

Managementsamenvatting
Aanleiding voordit onderzoek
De directie Toeslagen van de Belastingdienst^ is verantwoordelijk voor het proces van het
uitkeren van huurtoeslag

zorgtoeslag kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget Daarnaast

heeft de directie een toezichthoudende taak Vanuit de toezichthoudende taak wordt de

verantwoordelijkheid gedragen om de rechtmatigheid van ontvangen toeslagen door burgers te
controleren Het risicoclassificatiemodel RCM was een model dat Toeslagen in de periode 2013
2020 inzette om voorafgaand aan de maandelijkse uitkeringen toeslagaanvragen met een
verhoogd risico op onbewuste fouten of oneigenlijk gebruik te selecteren voor handmatige
controls Hiertoe berekende het RCM risicoscores voor burgers met huurtoeslag en of
kinderopvangtoeslag
Uit eerder onderzoek door Toeslagen voIgt een breder gebruik van risicoscores dan alleen voor
de selectie van handmatige controls door Toeslagen ^ In de kamerbrief van 21 april 2022

rapporteert de Staatssecretaris van Toeslagen en Douane dat de risicoscores ook zijn gebruikt bij
bij de selectie van adressen met
betrekking tot projecten van de Landelijke Stuurgroep Interventieteams LSI en voor onderzoek
bij Toeslagen op basis van de door het Financieel Expertise Centrum FEC aangedragen zaken
in het kader van terrorismefinanciering
In diezelfde Kamerbrief heeft de Staatssecretaris van
Toeslagen en Douane toegezegd een extern onderzoek te laten uitvoeren om eventueel verder
gebruik te identificeren Toeslagen heeft PwC opdracht gegeven dit onderzoek uit te voeren
Specifiek heeft Toeslagen aan PwC de volgende vier onderzoeksvragen gesteld
de beoordelingen van het screeningsteam van Toeslagen

1

2
3

4

Hoe heeft het breder gebruik van de risicoscores binnen en of buiten Toeslagen

plaatsgevonden in de periode 2013 tot Juii 2020
Met wie zijn deze gedeeid
Weike gevoigen heeft dit voor burgers gehad
Zijn er andere onderdeien van het risicoclassificatiemodei breder gebruikt binnen en of
buiten Toeslagen Zoals de waarden van individuele burgers op bepaalde indicatoren

Onderzoeksaanpak
Voorliggende rapportage gaat in op de verspreiding van door Toeslagen gehanteerde
risicoscores en modelonderdelen van het risicoclassificatiemodel zoals geprepareerde data in
de periode 2013 tot jull 2020 Dit onderzoek beoordeeltnietdewerking van het
risicoclassificatiemodel zelf ^
Deze rapportage combineert verschillende methoden om het breder gebruik van risicoscores in
kaartte brengen Ten eerste hebben we circa tweeduizend documenten bestudeerd die zien op

het mogelijk gebruik van risicoscores binnen en buiten Toeslagen Ten tweede hebben we meer
dan 50 medewerkers gesproken die werkzaam zijn op verschillende niveaus binnen de Dienst
^

Het kabinet besloot in januari 2020 om de organisatieonderdelen Toeslagen en Douane te ontviechten van de rest van

de

Belaslingdienst In juni 2020 began de ontviechting van Toeslagen en de Douane uit de Belastingdienst

Dit betekent

dat Toeslagen sinds juni 2020 stapsgew ijs meer een zelfstandige organisatie wordt Wei blijft Toeslagen vooralsnog

gebruikmaken van de ondersteuning op het gebled van bedrijisvoering van de Belastingdienst bijvoorbeeld voor IV In dit
rapport spreken wij over de directie Toeslagen als bedrijfsonderdeel van de Belastingdienst aangezien dit grotendeels de
situatie was in de onderzoeksperlode 2013 tot jull 2020
®
^
®

Zie Kamerstukken II 2021 22 31066

nr

1008

Nnk

Zie Kamerstukken II 2021 22 31066

nr

1008

NjTk

De werking van het risicoclassificatiemodel wordt beschreven in Kamerstukken II 2021 22 31066

Kamerstukken II 2021 22 31066

pwc
1926214

5

I

nr 938

nr 923

link

en

link

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Toeslagen en de Belastingdienst Van alle gesprekken zijn verslagen gemaakt welke zijn
teruggelegd voor hoor en wederhoor Ten derde is mogelijke niet systemische deling van
risicoscores en modelonderdelen ondenzocht aan de hand van de beschikbare onderzoeken naar
46 functionele mailboxen

Blue Horizon®

Het doorzoeken van individuele mailboxen

en

andere

functionele mailboxen behoorde niet tot de reikwijdte van dit onderzoek Daarnaast is een
kwantitatieve analyse uitgevoerd gericht op de effecten op burgers door het gebruik van
risicoscores

Onderzoeksresultaten
Dit onderzoek bevestigt en verrijkt het beeld uit eerder onderzoek door Toeslagen^ en toont
daarnaast incidenteel gebruik van risicoscores binnen Toeslagen

Op basis van de beschikbare

documentatie en gesprekken met de directies binnen de Belastingdienst waarde toezicht

en

selectieprocessen zich richtten op belastingaangiften van burgers die mogelijk ook een toeslag
ontvingen

hebben wij geen aanwijzingen van systemisch gebruik van RCM risicoscores

waargenomen Onderstaande tabei geeft een overzicht van het geidentificeerde gebruik van
risicoscores
Het onderzoek bevestigten verrijkt het beeid

En toont incidenteei gebruik van risicoscores

uit eerder onderzoek van Toeslagen

en

Risicoscores en het RCM zijn gebruikt voor

Risicoscores en het RCM zijn gebruikt voor

•

•

Selectie voor 1ST bedoeld gebruik

hetRCM

•

Verrijking signalen facilitators en
besluiten over hetstarten van

toeslaggerelateerde CAF zaken

2016

Selectie van verwonderadressen in LSI

projecten en het toelichten hiervan aan
LSI casustafeis
•

Incidenteie verzoeken vanuit

Toeslagen zoals hetverrijken van
signalen mogelijk georganiseerde
frauds voor de oprichling van STEAM in

Vier pilots welke uiteindelijk niet zijn

gei mplementeerd
Green Lane

Interne beoordelingen van FEC signalen

Locatie tijdelijke balie

RCM modelonderdelen zijn gebruikt voor
•

Hoge Toeslag Hoog Risico

Verkenning met Pardculieren

HOTHOR

Risicoscore
•

•

Voorspellend model problematische

kinderopvanginstelling

terugvorderingen
De selecteregels onbekende

aanvragers’ en ‘harde stoppers
Tabei 1

Onderzoeksresultaten

Ondanks onze inspanningen alsmede de inspanningen van de medewerkers van Toeslagen en
de Belastingdienst is op basis van de beschikbare informatie niet sluitend vast te stellen hoe
breed risicoscores zijn gedeeld Dit heeft te maken met de historische staat van de

informatievoorziening en de informatiehuishouding van de Belastingdienst zoals ook door andere
onderzoekers aangehaald Daarnaast komt dit omdat mailboxen van individuele medewerkers
niet zijn onderzocht op incidenteie

deling van risicoscores

Het gebruik van het RCM en risicoscores binnen Toeslagen en samenwerkingsverbanden heeft
niet direct geleid tot correcties en stopzetting van toeslagen

prioritering

en

van

maar heeft

bijgedragen aan selectie

toezichtprocessen binnen Toeslagen en LSI Onderstaande tabei geeft weer

hoeveel burgers hierbij betrokken zijn geweest en of er correcties hebben plaatsgevonden op hun

toeslagaanvraag

6

^

pwc
1926214

6

Zie Belastingdienst 2023

Rapportage Blue Horizon Vervolgondetzoek FSV gegevensverstrekking flinkl

Zie Kamerstukken II 2021 22 31066

I

nr

1008

link

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Analyse gebruik risicoscores
verrijking signalen

1ST

LSI projecten

facilitators

Toeslagen kon voor ruim
60 duizend burgers het
venschil tussen voorlopige
toegekende toeslagen en
de definitieve toekenning

■

■

•

In 41 van de 79

•

QuickScans zijn
risicoscores gebruikt
•

In 3 QuickScans vraren de
risicoscores

•

Toeslagen heeft In de
onderzoeksperiode
deelgenomen aan 73 LSI
projecten
Bij 10 van deze projecten

verkleinen en daarmee

medebepalend voor het

heeft selectie

terugbetalingen voorkomen
Op circa 2 van de

concluderende advies en

plaatsgevonden mede op

onderzochte

toeslaggerelateerde CAF

toeslagaanvragen voigde
een FSV registratie en op

zaken

4

een

hetstarten van

•

O GS indicatie

toeslaggerelateerde
CAF zaken zijn
risicoscores expliciet
benoemd als aanleiding
In 2 opdrachtformuleren

basis van risicoscore
•

Daarvan kenden 51

verwonderadressen ook
een andere reden voor

selectie en was de

risicoscore niet

hebben we vraargenomen

dat de risicoscores zijn

Hiervan zijn 107 adressen
mede geselecteerd op

In 2 opdrachtformulieren
van

•

basis van de risicoscores
■

■

doorslaggevend
Bij 56 venwonderadressen

gebruikt bij de uitvoering

was de

van twee

enige reden voorseiectie

toeslaggerelateerde CAF
zaken

•

risicoscore de

Doorselectie aan de LSI
casustafel leidde voor 42

de door Toeslagen
aangedragen

van

verwonderadressen tot een

toeslagencorrectie

11

van

deze adressen zijn mede
op basis van risicoscores

geselecteerd
label 2 Aantal betrokken burgers en aantal correcties

Beantwoording onderzoeksvragen
1 en 2 Hoe heeft het breder gebruik van de risicoscores binnen en ofbuiten Toeslagen
plaatsgevonden in de periode 2013 tot juii 2020 Met wie zijn deze gedeeld
In overeenstemming met eerder onderzoek door Toeslagen ® stellen wij vast dat naast de
selectie voor handmatige controles risicoscores ook zijn toegevoegd in de beoordelingen van het

screeningsteam van Toeslagen de deelname en daaruit volgende Toeslagen interne selectie van
adressen met betrekking tot projecten van de Landelijke Stuurgroep interventieteams LSI en bij
Toeslagen intern onderzoek op basis van de door het Financieel Expertise Centrum FEC
aangedragen zaak in het kader van terrorismefinanciering
In aanvulling op het eerdere onderzoek hebben wij waargenomen dat Toeslagen risicoscores

heeft gedeeld op basis van incidentele verzoeken binnen Toeslagen en risicoscores heeft

gebruikt in vier pilots gericht op het verbeteren van de dienstverlening Uit de interviews met
betrokken medewerkers blijkt dat aan incidentele interne Toeslagenverzoeken voor risicoscores
gehoor werd gegeven Verzoeken tot deling van de risicoscores van buiten Toeslagen werden
geweigerd Het is niet mogelijk gebleken om de historische incidentele verstrekkingen in kaart te
brengen omdat deze niet zijn bijgehouden

I

8

pwc
1926214

1

Zie Kamerstukken II 2021 22 31066

I

nr

1008

linkl

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Toeslagen heeftde risicoscores gebruikt in verschillende pilots Een eerste pilot betrof de ‘Green
Lane’ waar Toeslagen onderzocht of lage risicoscores voldoende betrouwbaar waren om alle
aanvragen met lage risicoscores zonder onderzoek te kunnen beschikken Een tweede pilot had
betrekking op een geografische analyse van risicoscores om gebieden te identificeren waar
burgers het meest gebaatzouden zijn bij een tijdelijke extra balie van Toeslagen In een derde

pilot selecteerde Toeslagen risicovolle posten op basis van risicoscores ten behoeve van een
verkenning voor mogelijke synergievoordelen in subjectgericht toezicht met de directie
Particulieren van de Belastingdienst waarbij geen aanwijzingen zijn aangetroffen dat risicoscores
met de directie Particulieren zijn gedeeld Daarnaast heefl er een verkenning plaatsgevonden van
het berekenen van risicoscores voor kinderopvanginstellingen onder meer op basis van de
risicoscores uit het RCM van de toeslagaanvragende burger Deze pilots en verkenningen zijn
niet structureel ingezet in de Toeslagen en of Belastingdienstsystemen
Daarnaast wordt in de beantwoording van Kamervragen benoemd dat het RCM bij een project is

ingezet door Toeslagen om gastouderbureaus te selecteren in samenspraak met gemeenten en
®
kwaiiteitsverbetering en fraudebestrijding gastouderopvang Op basis
van de beschikbare documentatie en gesprekken met betrokken medewerkers van Toeslagen
GGD in het KEF project

kunnen wij het gebruik van risicoscores uit het RCM binnen het KEF project echter niet

bevestigen
Verder hebben wij tijdens ons onderzoek geen systemisch gebruik of deling van risicoscores in de
toezicht

en selectieprocessen van de Belastingdienst aangetroffen In de toezicht en
selectieprocessen van de Belastingdienst die zich richtten op belastingaangiften van burgers die
mogelijktegelijk ook een toeslag ontvingen ofzouden kunnen ontvangen en die gebruik maken
van data en of data analyse namen de betrokken Belastingdienstonderdelen CAP DF A
Particulieren Vaktechniek MKB en LiC brondata als uitgangspunt in hun appiicaties Bewerkte of
verwerkte data zoals de risicoscores uit het RCM of eventuele afgeleiden hiervan werden niet

gebruikt omdat de onderliggende toezichtpopulatie niet zonder meer vergelijkbaar was
Tenslotte is tijdens dit onderzoek geen systemisch gebruik of deling van risicoscores in de

samenwerkingsverbanden Landelijke Aanpak Ad res kwa life it LAA Landelijke en Regionale
Informatie en Expertise Centra LIEC
iCOV

3

en

RIEC s

Infobox Crimineei en Onverklaarbaar Vermogen

Systeem Risico Indicatie SyRi geconstateerd

Welke gevolgen heeft dit voor burgers gehad

In overeenstemming met eerder onderzoek door de Dienst Toeslagen toont de data analyse dat
in de periode 2014 2019 ° ruim 90 duizend toeslagaanvragen op basis van een hoge risicoscore

handmatig onderzoek zijn aangeboden In aanvulling hierop blijkt dat na handmatige
behandeiing twee derde van deze toeslagaanvragen een neerwaartse correctie in de
toeslagaanvraag kreeg en 6 een opwaartse correctie Flieruit voIgt dat Toeslagen voor ruim 60
duizend burgers terugbetalingen als gevolg van een te hoog aangevraagde toeslag heeft kunnen
voorkomen ^ Verder voigde op circa 2
van de onderzochte toeslagaanvragen een FSV
registratie en op 4 van de onderzochte toeslagaanvragen een 0 GS indicatie Het is hierbij niet
bekend of de FSV registratie dan wel O GS indicatie is ontstaan als gevolg van het toezicht dat
voigde uit de hoge risicoscore omdat ook andere behandelingen konden leiden tot een registratie
voor

in FSV dan wel een O GS indicatie
Het screenginsteam maakte onder andere

gebruik van de risicoscores om signalen die zagen

op mogelijk misbruik of oneigenlijk gebruik van toeslagen in georganiseerd verband ter

®

Zie Kamerstukken II 2020 21

31066

nr 710

Clink

en

Belastingdienst Toeslagen

2021 Web besluit Oma van Roodkapje

B V Clink
Het RCM is vanaf 2014 tot en met november 2019 gebruikt om te selecteren welke nieuwe aanvragen dan wel
wljzigingen in bestaande toeslagaanvragen voor een handmatige behandeiing in aanmerking kwamen zie Kamerstukken
II 2021 22 31066

nr 923 Clink

Hierbij is van belang op te merken dat de hoogte van de toesiag bij definitieve toekenning door Toeslagen wordt
vastgesteld hetgeen mogelijk kan leiden tot mutatiesten opzichte van de toeslagenaanvraag

pwc
1926214

8

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

besluitvorming uit te werken in zogenaamde Quickscans Om het gebruik van risicoscores door
het screeningsteam van Toeslagen te kwantificeren hebben wij opgevraagd hoeveel Quickscans
zijn opgesteld met behulp van de risicoscores en weike opvolging hieraan gegeven is om de
effecten voor de burger in kaart te kunnen brengen Hierop zijn 79 Quickscans van het
screeningsteam uit de periode 2016 2019 en 337 documenten van 142 toeslaggerelateerde CAF

zaken^^ uit de periode 2013 2019 door Toeslagen beschikbaar gesteld

Op basis van deze

documenten hebben wij geanalyseerd of risicoscores zijn gebruikt in de Quickscans

en zo

ja wat

de effecten hiervan zijn gevireest op de betrokken burgersJ® Uit deze analyse voIgt dat in 41

Quickscans de risicoscores van ruim 9 duizend burgers zijn geanalyseerd ter verkenning van het
onderzochte signaal van mogelijkgeorganiseerde fraude In drie beoordelingen waren de
risicoscores voor 139 burgers medebepalend voor het opstellen van een opdrachtformulier voor

opvolging in een toeslaggerelateerd CAF onderzoek Het aantal burgers waarvoor Toeslagen een
toeslag muteerde of stopzette in deze drie toeslaggerelateerde CAF zaken is niet vastgelegd in
de eindverslagen Hoewel het ADR onderzoek naar de toeslaggerelateerde CAF zaken de
effecten op de burgers in deze drie toeslaggerelateerde CAF zaken benoemd verschilt het

genoemde aantal betrokken burgers in het ADR onderzoek met het aantal betrokken burgers dat
staat genoemd in de eindverslagen van deze drie zaken Het is binnen de tijdslijnen van dit
onderzoek niet mogelijk gebleken te achterhalen van hoeveel burgers de toeslag is gemuteerd of
stopgezet als gevolg van de desbetreffende toeslaggerelateerde CAF zaak
Naast hettoevoegen van risicoscores aan beoordelingen van het screeningsteam hebben we drie

beoordelingen aangetroffen waarin risicoscores voor de betrokken kinderopvanginstellingen zijn
berekend onder meer op basis van de risicoscores uit het RCM van de toeslagaanvragende

burgers

Deze drie zaken hebben niet geresulteerd in toeslaggerelateerde CAF zaken

Verder hebben we in de beschikbaar gestelde documenten van twee toeslaggerelateerde CAF
zaken geen Quickscan teruggevonden

terwiji de risicoscores zijn genoemd als aanleiding voor

het opstellen van de opdrachtformulieren Een van deze twee opdrachtformulieren heeft

geresulteerd in een uitgevoerd toeslaggerelateerde CAF onderzoek waarbij 41 burgers zijn
onderzocht Bij 15 van deze burgers is na onderzoek ten minste een toeslag stopgezet
Ook blijkt uit de beschikbaar gestelde documentatie dat de risicoscores zijn gebruikt in de

uitvoering van twee toeslaggerelateerde CAF onderzoeken

Deze onderzoeken zijn gestart met

een steekproef onder de 2 220 betrokken burgers om meer inzicht te verkrijgen

in de populatie

De steekproef werd bepaald met behulp van verschillende criteria

hoge risicoscore

er een was

waarvan een

Dit heeft geresulteerd in twee onderzoeken naar in totaal 130 burgers

In het ADR

onderzoek wordt benoemd dat een van deze zaken heeft geresulteerd in de stopzetting van
tenminste een toeslag bij 12 tot 63 burgers na onderzoek In het ADR onderzoek wordt bij de

tweede zaak een aantal betrokken burgers benoemd dat niet overeenkomt met de beschikbaar

gestelde documentatie
Tenslotte toont de analyse in dit onderzoek in aanvulling op de eerdere communicatie over het

gebruik van risicoscores bij LSI projecten dat Toeslagen in de onderzoeksperiode heeft
deelgenomen aan 73 LSI projecten Bij 18 van deze projecten zijn risicoscores gebruikt bij een
besluit over deelname bij het desbetreffende project Bij 10 van deze projecten heeft er een
selectie plaatsgevonden mede op basis van de risicoscores

waarbij 107 risico adressen zijn

geselecteerd mede op basis van risicoscores en 454 risico adressen op basis van andere criteria
Alls door Toeslagen opgestarte onderzoeken naar mogelijk georganiseerde mogelijk misbruik of oneigenlijk gebruik
toeslagen in georganiseerd verband met toeslagaanvragen documenteerde Toeslagen met het label “CAF en worden

van

die reden in lijn met de ADR rapportage

om

toeslaggerelateerde CAF zaken’ genoemd Het label

CAF

meet in dit geval

niet worden verward met het CAF team van de Belastingdienst Het CAF team van de Belastingdienst kon overigens wel
betrokken worden bij toeslaggerelateerde CAF zaken bij het gedeelte van de onderzoeken dat zich richtte op de facilitator
waarbij behoefte was aan waarneming ter plaatse Het CAF team was niet betrokken bij het gedeelte van de onderzoeken
gericht op de betrokken burgers

Wij hebben de toeslaggerelateerde CAF zaken niet inhoudelljk geanalyseerd
I

14

Zie eindrapportage van toeslaggerelateerde CAF zaak 1618 en opdrachtformulier van toeslaggerelateerde CAF zaak

1617

pwc
1926214

9

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

De uitgevoerde onderzoeken hebben voor 11 van deze 107 adressen geresulteerd in een
toeslagenmutatie
4

Zijn er andere onderdelen van het risicoclassificatiemodel breder gebruikt binnen en of

buiten Toeslagen
In overeenstemming met eerder onderzoek door de Dienst Toeslagen zien wij dat de

datapreparatie van het risicoclassificatiemodel is gebruikt voor het proces hoge toeslag hoog
risico’ HOTHOR en het voorspellend model problematische terugvorderingen VMPT Dat
betekent dat de brongegevens die werden bewerkt in het RCM ook zijn gebruikt voor de
HOTHOR en het VMPT Hierbij waren de HOTHOR en het VMPT afhankelijk van het
modelonderdeel datapreparatie van het RCM

maar niet van de

risicoscores zelf

In aanvulling hierop hebben we geconstateerd dat de datapreparatie ook werd gebruikt in
aanvullende selectieregels ‘onbekende aanvrager

en

‘harde stoppers”

Bij de selectieregel

onbekende aanvrager’ werd een controle uitgevoerd of een toeslagaanvraag reeds bekend was

bij Toeslagen en zo niet dan kon een zogenaamde onbekende aanvrager worden verzochtzich
fysiek te melden Bij de selectieregel ‘harde stoppers’ werd getoetst op specifieke beslisregels die
wezen op geen recht op toeslag

pwc
1926214

10

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Inleiding

1

1 1

Aanleiding voordit onderzoek

De directie Toeslagen van de Belastingdiensf® is verantwoordelijk voor het proces van het
uitkeren van huurtoeslag

zorgtoeslag kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget Daarnaast

heeft de directie een toezichthoudende taak Vanuit de toezichthoudende taak wordt de

verantwoordeiijkheid gedragen om de rechtmatigheid van ontvangen toeslagen door burgers te
controieren
Onder de noemer handhaving onderneemt Toeslagen verschillende aotiviteiten om burgers te
bevorderen de wettelijke vereisten ten aanzien van de ontvangen toesiag na te leven Deze
aotiviteiten omvatten het geheei van het voorkomen van fouten

dienstveriening toezicht en

intensief toezicht Een van de modeilen die Toeslagen in de periods 2013
was het risicociassificatiemodel {hierna

2020 daarbij inzette

RCM

De directie Toesiagen nam het RCM in 2013 in gebruik met ais doel om

voorafgaand aan de

toesiagaanvragen te kunnen identificeren met een verhoogd risico op

maandelijkse uitkeringen
oneigenlijk gebruik of een verhoogd risico op inconsistenties onbewuste fouten en vergissingen
Hierdoor wordt voorkomen dat burgers te hoge toeslagen ontvangen die later na correctie kunnen
resulteren in hoge terugvorderingen ^®
Het RCM identificeerde toesiagaanvragen met een verhoogd risico op oneigenlijk gebruik
inconsistenties onbewuste fouten en of vergissingen aan de hand van een risicoscore Deze
uit een brede set in samenhang gewogen indicatoren De selectie
grenswaarden en weging van indicatoren zijn gedurende het gebruik van het RCM steeds in
score was opgebouwd

ontwikkeling geweest De geTdentificeerde toesiagaanvragen met een hoge risicoscore werden
aangeboden voor handmatige controls
Uit onderzoek van de Dienst Toeslagen blijkt een breder gebruik van risicoscores dan alleen voor

de selectie van handmatige controls In de kamerbrief van 21 april 2022 rapporteert de
Staatssecretaris van Financien

beoordelingen van

Toeslagen datde risicoscores ookzijn gebruikt in de

het screeningsteam van Toeslagen

bij de selectie van adressen met

betrekking tot projecten van de Landelijke Stuurgroep Interventieteams en voor onderzoek bij

Toeslagen op basis van de door het FEC aangedragen zaken in het kader van
^^
In diezelfde Kamerbrief heeft de Staatssecretaris van Financien
terrorismefinanciering
een
extern onderzoek te laten uitvoeren Het externe onderzoek heeft ais
Toeslagen toegezegd
doel de reeds bekende informatie met betrekking tot deling van de risicoscores nader te
analyseren en eventueel breder gebruik aanvullend in kaart te brengen
1 2

Doelstelling en onderzoeksvragen

De Dienst Toeslagen heeft PwC opdracht gegeven onderzoek te doen naar het gebruik van
risicoscores binnen en buiten Toeslagen

met wie deze zijn gedeeld en welke gevolgen dit voor

burgers heeft gehad
Specifiek heeft de Dienst Toeslagen aan PwC de volgende vier onderzoeksvragen gesteld
1

Hoe heeft het breder gebruik van de risicoscores binnen en of buiten Toeslagen

plaatsgevonden in de periods 2013 tot juli 2020
Het kabinet besloot in januari 2020 om de organisatieonderdelen Toeslagen en Douane te ontviechten van de rest van
de

Belastingdienst In juni 2020 begon de ontviechting van Toeslagen en de Douane uit de Belastingdlenst

Dit betekent

dat Toeslagen sinds juni 2020 stapsgewijs meet een zelfstandige organisatie wordt Wei blijft Toeslagen veoralsnog

gebruikmaken van de ondersteuning op het gebled van bedrij^voering van de Belastingdienst bijvoorbeeld voor IV In dit
rapport spreken wij over de directie Toeslagen als bedrljfsonderdeel van de Belastingdienst aangezien dit grotendeels de
situatie was in de onderzoeksperiode 2013 tot juli 2020

pwc
1926214

11

Zie Kamerstukken II 2021 22

31066

nr 923

Zie Kamerstukken II 2021 22

31066

nr 1008

I

M
link

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicociassificatiemodel

00001

a

Welke informatie is er gedeeld

b

Over welke tijdsperiode heeftdit plaatsgevonden binnen 2013 tot juli 2020

In hoeverre kan een reconstructie worden gemaakt
Op welke manier heeft dit plaatsgevonden
e
Op basis van welke rechtsgronden is dit gebeurd
Met wie is het gedeeld
a
Met welke projecten programma’s zijn de risicoscores gedeeld
b
Welke andere organisaties waren hierbij betrokken
c

d

2

c

Wie had toegang tot deze informatie

Was de informatie voor alle werknemers

toegankelijk of op te vragen zonder tussenkomst van het management

Wie wist

hiervan af en of heeft hier toestemming voor gegeven
3

Welke gevolgen heeft dit voor burgers gehad
a

In hoeverre heeft het delen van de risicoscores geleid tot extra onderzoek naar
de burger

b

In hoeverre was het delen van de risicoscores de doorslaggevende factor

Zijn de gegevens van de burger en of de toeslagen van de burger naar aanleiding
van dit onderzoek aangepast
Zo Ja welke
d
Is de burger op de hoogte gesteld dat onderzoek naar hem haar heeft
plaatsgevonden
e
Is de burger als gevolg van het delen van risicoscores geregistreerd in FSV of op
een andere manier aangemerkt als fraudeur door Toeslagen
Zijn er andere onderdelen van het risicoclassificatiemodel breder gebruikt binnen en of
buiten Toeslagen Zoals de waarden van individuele burgers op bepaalde indicatoren
c

4

1 3

Onderzoeksaanpak

Voorliggend onderzoek gaat in op de door Toeslagen gehanteerde risicoscores en
modelonderdelen zoals geprepareerde data in de periode 2013 tot Juli 2020
Om antwoord te kunnen geven op de vraag hoe het breder gebruik van de risicoscores en

modelonderdelen binnen en of buiten Toeslagen heeft plaatsgevonden is het van belang

mogelijke delingen langs twee uitgangspunten in kaartte brengen
figuur

zie ook onderstaande

1

Het model als uitgangspunt Aan de hand van documentatie en interviews brengen we

2

systemische delingen van risicoscores en modelonderdelen in kaart Deze benadering is
ook toegepast in het onderzoek dat reeds is uitgevoerd door de Dienst Toeslagen
Mogelijke gebruikers van de risicoscore als uitgangspunt Hierbij onderzoeken we de
risico en selectiemodellen van de verschillende afdelingen directies van de
Belastingdienst uit Tabel 1 en samenwerkingsverbanden van de Belastingdienst en
Toeslagen met externe partijen op het systemisch gebruik van de risicoscores uit RCM
en

of modelonderdelen

Risico en
selectiemodellen
I

Risicoclassifactiemodel

1

Mogelijke deling
risicoscores

\

Samenwerkingsverbanden

Figuur 1 Visualisatie onderzoeksaanpak

pwc
1926214

12

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Daarnaast is het effect op burgers kwalitatief geanalyseerd op basis van aanvullende
deskresearch en diepte interviews

en waar

kwantitatieve analyses ontvkforpen

en

mogelijk kwantitatief onderbouwd PwC heeft de

medewerkers van deToeslagen en de Belastingdienst

hebben de query’s gebouvwd en de beschrijvende analyses uitgevoerd Vervolgens zijn deze
analyses in werksessies met medev erkers van Toeslagen verder geduid
IVtogelijke gebruikers

Centrale Administratieve Processen

Landelijk Incasso Centrum
FIOD
Datafundamenten

Analytics

MKB

Particulieren
CD Vaktechniek

Informatievootziening

Databehaersing

FEC

Samenwerkingsverbanden

iCOV
LAA
LIEC
LSI

RIEC

SyRi instrument
KEF

label 3 Overzicht mogelijke gebruikers en samenwerkingsverbanden

In de werkwijze is gebruik gemaakt van documentanalyse
Dienst Toeslagen en de Belastingdienst label 2

en

interviews met medewerkers bij de

In totaal zijn voor dit onderzoek 56

medewerkers werkzaam op verschillende niveaus binnen de Dienst Toeslagen en de

Belastingdienst gesproken Van alle gesprekken zijn verslagen gemaakt welke zijn teruggelegd
voor hoor en wederhoor Alle verslagen zijn daarmee gevalideerd
Vanuit de documentanalyse en interviews is een analyse uitgevoerd ter identificatie van de

mogelijke systemische deling van RCM risicoscores en modelonderdelen binnen Toeslagen met
Bij geidentificeerde
deling van RCM risicoscores en modelonderdelen is het effect op burgers geanalyseerd op basis
van aanvullende deskresearch en diepte intervievra met medewerkers van Toeslagen en de
Belastingdienst Daarnaast zijn tijdens het opstellen van het conceptrapport relevante passages
voorgelegd aan de betreffende vak expert s voor hoor en wederhoor
de Belastingdienst en binnen externe overheidssamenwerkingsverbanden

Het doorzoeken van individuele mailboxen behoorde niet tot de scope van dit onderzoek Wei
hebben we gebruikt gemaakt van beschikbare faciliteiten zoals de onderzoeken naar 46
functionele mailboxen Blue Horizon^®

om

mogelijke niet systemische deling van risicoscores en

modelonderdelen te identificeren De resultaten bevestigen de bevindingen uitde gesprekken en

documentanalyse In de 46 functionele mailboxen is geen breder gebruik of delingen van
risicoscores buiten Toeslagen waargenomen Erzijn geen andere functionele mailboxen of
mailboxen van medewerkers doorzocht

I

Zie Belastingdienst 2023

pwc
1926214

13

I

Rapportage Blue Horizon Vervolgonderzoek FSV gegevensverstrekking

link

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Methodiek

Aantallen

Deskresearch

2318 documenten vanuit Toeslagen en de Belastingdienst waaronder

Handleidingen over werkprocessen Toeslagen en
Belastingdienst
Documentatle over de ontwikkeling van het RCM
Voorbeelden uit werkprocessen van het gebruik van

•

•

•

risicoscores
•

Kamerbrieven omtrent risicoscores

•

Mailverkeer omtrent risicoscores

Diepte interviews

56 medewerkers werkzaam op verschillende niveaus binnen
de Dienst Toeslagen en de Belastingdienst
Hoor

en wederhoor per interview

vastgelegd in een

gevalideerd interviewverslag
Tabe 4 Details onderzoeksmethodiek

1 4

Leeswijzer

Deze rapportage is opgedeeld in verschillende hoofdstukken
weer wat

Hierondergeven wij per hoofdstuk

beschreven wordt

Beschrijving per hoofdstuk
Hoofdstuk 1

aanleiding

beschrijft een inleiding op het onderzoek Hierin wordt korl de achtergrond en
de door ons gevoigde aanpak beschreven

van het onderzoek en

Hoofdstuk 2

beschrijft onze bevindingen en waarnemingen ten aanzien van het gebruik van

risicoscores en het gebruik van modelonderdeien binnen Toeslagen
Hoofdstuk 3

beschrijft onze bevindingen en waarnemingen ten aanzien van het gebruik van

risicoscores binnen de Belastingdienst
Hoofdstuk 4

beschrijft onze bevindingen en waarnemingen ten aanzien van het gebruik van

risicoscores in externe samenwerkingsverbanden

Beantwoording van onderzoeksvragen
Onderstaande tabei geeft een overzicht van de onderzoeksvragen en waar deze in het

onderliggende rapport behandeld worden
Onderzoeksvraag

Onderdeel rapportage

1

Sectie 2 1

Hoe heeft het breder gebruik van de risicoscores binnen en of buiten
Toeslagen plaatsgevonden in de periods 2013 tot Juli 20207

Sectie 3 1 en 3 2

Toeslagen
Belastingdienst

a

Welke informatie is or gedeeld

b

Over welke tijdsperiode heeft dit plaatsgevonden binnen 2013 tot

Sectie 4 1 en 4 2

juli 2020

Samenwerkingsverbanden

c

In hoeverre kan een reconstructie worden gemaakt

d

Op welke manier heeft dit plaatsgevonden
Op basis van welke rechtsgronden is dit gebeurd

e

2

2 5

Met wie is het gedeeld
a

Met welke projecten

Sectie 2 1

programma’s zijn de risicoscores gedeeld

b

Welke andere organisaties waren hierbij betrokken

c

Wie had toegang tot deze informatie

Was de informatie voor alie

werknemers toegankelijk of op te vragen zonder tussenkomst
van

2 5

Sectie 3 1 en 3 2

Toeslagen
Belastingdienst

Sectie 4 1 en 4 2

Samenwerkingsverbanden

management Wie wist hietvan af en of heeft hier

toestemming voor gegeven
3

Welke gevolgen heeft dit voor burgers gehad
a

In hoeverre heeft het delen van de risicoscores geleid tet extra
onderzoek naarde burger

I

pwc
1926214

14

I

b

In hoeverre was het delen van de risicoscores de

c

doorslaggevende factor
Zijn de gegevens van de burger en of de toeslagen van de burger
naar aanleiding van dit onderzoek aangepast
Zo ja welke

Sectie 2 2 1

2 3 1

Toeslagen

Sectie 4 1 2

Samenwerkingsverbanden

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

d

Is de burger op de hoogte gesteld dat onderzoek naar henVhaar
heeft plaatsgevonden

e

4

Is de burger als gevolg van het delen van risicoscores
geregistreerd in FSV of op een andere manier aangemerkt als
fraudeur door Toeslagen

Zijn er andere onderdelen van het risicodassificatiemodel breder gebruikt
binnen en of butter Toeslagen Zoals de waarden van individuele burgers
op bepaalde Indlcatoren
label 5

1 5

Sectie 2 6

Beantwoording onderzoeksvragen

Verspreiding en verwerking commentaren

Op 7 april 2023 hebben wij een conceptrapportage kenmerk 2023 0586 SM sw lk ter controle
opfeitelijke onjuistheden voorgelegd aan de begeleidingscommissie en opdrachtgever van dit
onderzoek

Wij hebben de ontvangen commentaren doorgenomen en zelfstandig besloten om

naar aanleiding van het commentaar eventuele aanpassingen in

pwc
1926214

15

I

het rapport door te voeren

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicociassificatiemodei

00001

Onderzoek gebruik risicoscores

2

binnen Toeslagen
In dit hoofdstuk beantwoorden wij onderzoeksvragen 1 tot en met 4 voor het systemisch gebruik
van risicoscores

binnen de directie Toeslagen In dit hoofdstuk lichten we in sectie 2 1 het

risicoclassificatiemodel en het toezicht van Toeslagen toe en gaat sectie 2 2 in op het gebruik van
risicoscores bij de selectie voor individueel toezicht waan oor het risicoclassificatiemodel is
ontwikkeld i® Sectie 2 3 belicht het gebruik van risicoscores bij de verrijking van signalen over
facilitators In sectie 2 4 wordt het gebruik van risicoscores in pilots en verkenningen beschreven
Sectie 2 5 gaat in op incidentele verzoeken en overig gebruik van risicoscores Tot slot belichten
we in sectie 2 6

het gebruik van modelonderdelen van het risicoclassificatiemodel binnen

Toeslagen
2 1

Risicoclassificatiemodel en toezicht van Toeslagen

De directie Toeslagen is verantwoordelijkvoor het proces van het uitkeren van huurtoeslag

zorgtoeslag kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget Het proces van uitkeren van

toeslagen aan burgers bestaat uit drie fasen
1

Aanvragen toeslag door burger De burger vraagt een toeslag aan op basis van de
verwachte situatie in het betreffende toeslagjaar

2

Voorlopige toekenning door Toeslagen Toeslagen stelt een voorlopige toekenning
van de

toeslagen vast op basis van de verwachte situatie van de burger en gaat over tot

maandelijkse betaling van een voorschot
3

Definitieve toekenning door Toeslagen Na het toeslagjaar stelt Toeslagen definitief de

toekenningen vast Voor het definitief toekennen wordt gebruik gemaakt van contra
informatie zoals de inkomensgegevens die bekend zijn bij belastingen en jaaropgaven
van kinderopvanginstellingen Definitieve toekenningen kunnen leiden tot
a

Een hogere definitieve toekenning dan per voorschot is uitbetaald en daarmee tot

nabetaling
b
c

Een lagere definitieve toekenning

en

daarmee een terugvordering

Een definitieve toekenning gelijk aan de voorlopige toekenning

en daarmee geen

aanvullende actie
Tot 2012 heeft de nadruk van de uitvoering van Toeslagen gelegen op het snel toekennen en
uitbetalen van toeslagen Het toezicht op de rechtmatigheid van toeslagen vond meestal achteraf

plaats bij de definitieve toekenning waardoor bij lagere definitieve toekenningen {een deel van
In 2012 formuleerde Toeslagen in het meerjarig

de toeslagen moesten worden teruggevorderd

handhavingsplan de ambitie om in alle fasen van het proces de nalevingsbereidheid van burgers
en met het toezicht zo min mogelijk grote verschillen tussen de
voorschotten en de definitieve toekenningen te bewerkstelligen ^°
te vergroten en te onderhouden

Een stelsel dat werkt met voorschotten gaat inherent gepaard met verschillen tussen
voorschotten en definitieve toekenning Om deze verschillen teverkleinen verschoof Toeslagen
de nadruk van het toezicht naar de eerste twee fasen van het toeslagenproces
aanvragen van de toeslag en de voorlopige toekenning

i e het

mogelijk te voorkomen dat
toeslagen worden uitgekeerd die de burger later moet terugbetalen en of opzettelijk foutieve
toeslagaanvragen vroegtijdig af te vangen De maatschappelijke en politieke discussie rondom de

Hel RCM is ontwikkeld om voorafgaand aan de formele beschikking

periode 2014

1926214

10

I

en

dus betaling

van

toeslagaanvragenin de

2019 het risico op onjuistheden in deze aanvragen te bepaien

Zie Beiastingdienst Teeslagen 2012

pwc

om zo veel

Handhaving door Beiastingdienst Toesiagen

2012

2015

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

2^

Bulgarenfraude versnelde de hierboven beschreven verschuiving van het toezichtmoment naar
de fase van voorlopige toekenning
De ontv ikkeling van het risicoclassificatiemodel RCM

was een van de

maatregelen om het

toezichf op toeslagen meer toe te passen in de fase van voorlopig toekennen Het RCM is
vensneld gerealiseerd en geimplementeerd als reactie van Toeslagen op de wens van de Tweede
Kamer om maatregelen te nemen om fraude tegen te gaan^^ Het RCM is een model om

maandelijks voor de beschikking te bepalen welke nieuwe aanvragen dan wel wijzigingen in
bestaande toeslagaanvragen voor handmatige behandeling in aanmerking komen Het model is
specifiek ontwikkeld voorde huurtoeslag en de kinderopvangtoeslag Voorde andere

toeslagregelingen kon Toeslagen in het Toeslagen Verstrekkingen Systeem
grondslagen en daarmee het recht optoeslag voldoende toetsen

^^

TVS de

Het model werd alleen

gebruikt in de aanvraag fase voor nieuwe aanvragen HT en KOT en bij alle wijzigingen in
lopende aanvragen voor de HT en KOT Het model is gebruikt tussen 2014 en juli 2020 Het MT
Toeslagen heeft het gebruik van het RCM in juli 2020 definitief stilgelegd omdat het model niet
voldeed aan de gestelde eisen uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming AVGj ^ i
Het RCM is tussen 2012 en 2013 ontwikkeld aan de hand van een verzameling risico indicatoren
en een

verzameling voorbeelden van juiste en onjuiste toeslagaanvragen Het RCM is een

zelflerend model dat op basis van machine learning technieken statistische verbanden tussen
risico indicatoren herkende en over de loop van de tijd via tralningssets leerde welke posten
on terecht van een hoge risicoscore waren voorzien De Toeslagen medewerkers verrijkten de
trainingset in de loop van de tijd door nieuwe voorbeelden van on juiste toeslagaanvragen aan
de set toe te voegen Op basis van de statistische verbanden tussen risico indicatoren bepaalde
het model de totale risicoscore De meest risicovolle aanvragen kregen een risicoscore dicht bij 1
en de minst risicovolle aanvragen een risicoscore dicht bij

De aanvragen met de hoogste risicoscores werden geselecteerd voor controle voorafgaand aan

uitbetaling Correcties die voigden uit dit toezichtproces voorkwamen de uitkering van

een

toeslagen die later teruggevorderd moesten worden
en

Sectie 2 2 gaat nader in op deze werkwijze

brengt ook de effecten op burgers in beeld Risicoscores speelden ook een rol in de verrijking

van de signalen over mogelijke facilitators

Daar wordt in sectie 2 3 nader op in gegaan

Daarnaast zijn risicoscores gebruikt in pilots en verkenningen sectie 2 5

en

bij incidentele

verzoeken sectie 2 6

2 2

Gebruik risicoscores bij selectie voor individueel toezicht

Het werkproces van Toeslagen kent eens per maand een formeel beschikmoment

Dat betekent

dat in TVS op basis van de op dat moment bekende situatie van de burger een voorlopige

beschikking wordt aangemaakt met hettotaalbedrag aan toeslagen perjaar Maandelijks kan de
hoogte van de toeslag veranderen bijvoorbeeld door wijzigingen van de burger in zijn of haar
opvanguren in het geval van de KOT huurprijs in het geval van de HT en of inkomen alle

toeslagen Elke maand wordt het eerder berekende totaalbedrag vergeleken met het nieuwe
totaalbedrag waarna een aangepaste betaalopdracht aan de burger wordt voorbereid
Het RCM is ontwikkeld om voorafgaand aan de formele beschikking en dus betaling van
toeslagaanvragen in de periode 2014 2019 het risico op onjuistheden in deze aanvragen te

Zie onder meer R

regelgeving

en

Persoon 2021

De fiscus als flappentap Of waarom het tegengaan van fraude moetgaan over wet

Maandblad Belasting Beschouwingen

Zie onder meer R

Persoon 2021

nr 2

15 54

en de

Maandblad Belasting Beschouwingen

nr 2

15 54

en de

regelgeving

^

Zie Kamerbrief ‘Openbaarmaking Risicoclassificatiemodel Toeslagen 26 november 2021
Zie Kamerstukken II 2019 2020 31066

nr

17

I

tiny

681

Zie Kamerbrief Openbaarmaking Risicoclassificatiemodel Toeslagen
blijkt ook dat de meeste aanvragen een risicoscore dichtbij de 0 hadden
90
van de toeslagaanvragen had een risicoscore lager dan 0 2

1926214

references daarin

en

2

pwc

references daarin

De fiscus als flappentap Of waarom het tegengaan van fraude meet gaan over wet

26 november 2021

link

Uit deze Kamerbrief

De gemiddelde risicoscore was 0 05 Meer dan

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicodassificatiemodei

00001

bepalen Het RCM selecteerde maandelijks de voorlopige beschikkingen met het hoogste risico
op fouten voor handmatige behandeling door het Intensief Subjectgericht Toezicht team

IST team

hierna

Voorde betreffende burgers betekende dit uitstel van hetformele beschikmoment

en

daarmee de door de burger gevraagde verandering van de toeslag en de bijbehorende betaling
van de

aanvraag ofwijziging HT of KOT Om deze periodezo kort mogelijkte laten duren is het

aantalte controleren aanvragen gebaseerd op de beschikbare behandelcapaciteit bij het IST
team Anders gezegd als om bepaalde redenen er minder capaciteit bij de IST teams
beschikbaar was dan bood Toeslagen het IST team enkel de beschikkingen met het allerhoogste
risico op fouten ter beoordeling aan

Figuur 2 laat het aantal werkopdrachten volgend uit een

hoge risicoscore zien per jaar in de periode 2014 2019 Hieruit voIgt dat het aantal
werkopdrachten toeneemt tot 2017 na de ingebruikname van het RCM in 2014 In 2018 en 2019
nam het aantal werkopdrachten af door een verlaging in de beschikbare capaciteit voor hoog
risico onderzoeken

30 000

25 000

20 000

15 000

10 000

Totaal
5 000

HT
KOT

0
2014

2015

2016

2017

2018

2019

Figuur 2 Aantal werkopdrachten o b v een hoge risicoscore per jaar

Gewijzigde

Berekening

toes lagaa nv rage ti

risicoscores RCM

I

I

I

Hoogste
risicoscores

I

^

Beoordeling risico

Selectie voor

I

Onderzoek door

IS T team

toszicht

I

iST team

I

Overige

Geen

risicoscores

toezicht

I

I

I
Beschikken

taesiagaanvagea

Figuur 3 Visualisatie werkwijze risicoscores
De gewijzigde toeslagaanvragen die werden gedeeld met het IST team werden niet per definitie
onderzocht De behandelaren uit het IST team beoordeelden eerstzelf of zij een toeslagaanvraag
risicovol vonden Indien dit het geval was

voigde er een onderzoek Wanneer de behandelaren
Bij het
beoordelen van het risico hadden de behandelaren geen toegang tot de risicoscores of de
totstandkoming van de risicoscores Het was bij de behandelaren wel bekend dat de aanvragen
het risico laag inschatten werd de toeslagaanvraag zonder verder onderzoek beschikt

hoge risicoscores hadden gekregen maarde reden waarom een burger werd geselecteerd was
niet bekend Hoewel de risicoscore zelf daarmee niet doorslaggevend was voor de start van het
onderzoek

voIgt uit de gesprekken met meerdere betrokken medewerkers van Toeslagen dat

behandelaren conform de werkinstructie bewijsstukken uitvroegen en mogelijk extra zorgvuldig op
zoek gingen naar het risico in de bewijsstukken van burgers om de hoge risicoscores te

bevestigen

pwc
1926214

18

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

In onderzoeken door het IST team werden vaak bewijsstukken schriftelijk opgevraagd bij burgers
Tevens was het mogelijk dat onderzoeken werden uitgevoerd door het raadplegen van
beschikbare bronnen

contra informatie of het bevragen van de betreffende kinderopvanglocatie

Als het onderzoek niet leidde tot een aanpassing in de hoogte van de toekenning dan waren

burgers niet aitijd opde hoogte dat hun toesiagaanvraag onderzocht werd
Indien bij het iST team tijdens een onderzoek een vermoeden van opzet ontstond dan kon dit ais

signaal gedeeid worden met het Fraudeteam van Toesiagen Het Fraudeteam kon de betrokken
burger vervoigens registreren in FSV maar dit gebeurde niet aitijd Er was dus geen directs
koppeling tussen een hoge risicoscore en een FSV registratie
2 2 1

Inzicht in het gebruik en de effected van risicoscores

In overeenstemming met eerder onderzoek door de Dienst Toesiagen toont onze data analyse
dat in de periode 2014 2019 er 92 882 toeslagaanvragen op basis van een hoge risicoscore voor

handmatige behandeling aan het IST team zijn aangeboden^®
data analyse dat voor 76 222 aanvragen 82

van

In aanvulling hierop

voIgt uit de

toeslagaanvragen met een hoge risicoscore

dit heeftgeleidtot een onderzoek van het IST team Voor 61 591 toeslagaanvragen 66

van de

toeslagaanvragen met een hoge risicoscore resulteerde het onderzoek in een neerwaartse
correctie in de toesiagaanvraag Voor 5 929 toeslagaanvragen met een hoge risicoscore 6

van

de toeslagaanvragen met een hoge risicoscore leidde het onderzoek tot een opwaartse correctie
van de

toesiagaanvraag

In het geval dat het IST team een vermoeden had van een opzettelijk onjuiste toesiagaanvraag
zette het IST team de betreffende toesiagaanvraag door voor behandeling naar het Fraudeteam
De beoordeling van de toesiagaanvraag door het Fraudeteam kon resulteren in een FSV

registratie

In de periode 2014 2019 voigde er op 1 723 toeslagaanvragen met een hoge

risicoscore een FSV registratie 2

van de werkopdrachten
Het is hierbij niet bekend of de FSV
registratie is ontstaan als gevolg van de hoge risicoscore omdat ook andere behandelingen
konden leiden tot een registratie in FSV

In het geval dat een burger geen recht had op een toeslag die wel uitgekeerd was of in het geval
dat de burger recht had op een toeslag maar er een te hoog voorlopig bedrag was uitgekeerd
diende de burger dit terug te betalen Het Landelijk Incasso Centrum LIC

binnen de directie CAP

is verantwoordelijk voor de afhandeling voor de invordering Wanneer de burger het terug te
betalen bedrag niet in een keer kan voldoen bestaan mogelijkheden om dit via een

betalingsregeling te voldoen dan wel de standaardregeling van 24 maanden of via een
persoonlijke betalingsregeling De Belastingdienst kan ook gevraagd worden mee te werken aan
de minnelijke schuldsanering natuurlijke personen MSNP Bij de aanvraag van een
betalingsregeling of een verzoektotdeelname aan een MSNP traJect beoordeelde de
Belastingdienst of de burger opzet dan wel grove schuld 0 GS had aan het laten opiopen van
de betreffende toeslagschuld Bij de conclusie dat de burger niet te goeder trouw had gehandeld
kon de Belastingdienst het verzoektot een persoonlijke betalingsregeling afwijzen en of niet
meewerken aan een MSNP traject Van de 92 882 toeslagaanvragen met een hoge risicoscore
hebben 3 350 hiervan daarna in incassotrajecten een O GS indicatie toegekend gekregen 4
van de

92 882

Het is niet bekend of dit label is toegekend aan de terugvordering die is ontstaan

als gevolg van de risicoselectie

I

26

pwc
1926214

Op basis van ontvangen analyses van het Toesiagen op 17 03 2023

19

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Huurtoeslag

Kincleropvangtoesiag

Totaal

66 828

26 054

92 882

Aantal onderzoeken^

55 572

20 650

76 222

Aantal negatleve correctles

45 255

16 336

61 591

Aantal postleve correctles

4 115

1 814

5 929

Aantal FSV registraties

515

1 208

1 723

Aantal O GS Indicatles

599

2 751

3 350

Aantal geselecteerde

toeslagaanvragen

label 6 Effecten van door ROM uitgeworpen hoog risico toeslagaanvragen in de periode 2014 2019

Verhouding HT en KOT
Het aantal toeslagaanvragen met een hoge risicoscore is niet gelijk verdeeld over de twee

toeslagsoorten 72 van de toeslagaanvragen met een hoge risicoscore hebben betrekking op
huurtoeslag Een verklaring is dat het aantal HT aanvragen hoger lag dan KOT aanvragen Ook
was de handmatige controle op HT eenvoudiger en vroeg daarom om minder capaciteit
Daarnaast kende het selectieproces ten behoeve van toezicht op de KOT ook alternatieven zoals
harde stoppers welke in paragraaf 2 6 nader worden toegellcht
2 3

Gebruik risicoscores bij verhjking signalen facilitators

Voorde identlflcatie en verwerking van interne en externe signalen die zagen op mogelijk
misbruik of oneigenlijk gebruik van toeslagen in georganiseerd verband kende Toeslagen de
volgende aanpak Binnenkomende signalen werden opgewerkt in zogenaamde Quickscans om
te kunnen besluiten over verdere behandeling van het fraudesignaal De Quickscans bevatten
een samenvattend overzicht van feitelljke informatie zoals het aantal vraagouders het soort
toeslag de woonplaatsen van de vraagouders de totals financiele omvang en de oorsprong van
het fraudesignaal Daarnaast bevatten de Quickscans ook risicoscores

De besluitvorming rondom de verdere behandeling van het fraudesignaal werd binnen Toeslagen
genomen in het tweewekelijks overleg TWO

met vertegenwoordlgers vanuit de teams

1ST en Frauds In 2016 is het ScreeningsTeam STEAM

Handhavingsregie
opgericht om
^8
te
en
te
werken
ter
in
het
TWO
De besluiten
meldingen
prloriteren
signalen op
besluitvorming
rondom de verdere behandeling werden genomen in het tweewekelijks overleg op basis van de
Quickscan en de beschikbare capaciteit van de verschillende teams De mogelijke uitkomsten
van de opvolging van een Quickscan waren
•

Onderzoek door het IST team

•

Onderzoek door het Fraudeteam

•

Het signaal moet verder worden uitgezocht en gaat terug naar het ScreeningsTeam

•

Geen opvolging

Als een zaak naar een IST team of naar een Fraudeteam ging dan werd aan de zaak een zaak

eigenaar verbonden van het desbetreffende team die regie bleef voeren Besloten kon worden
om op een zaak het Combiteam Aanpak Facilitators CAF team van de Belastingdienst in te
zetten maar dit hoefde niet Wanneer er de behoefte was aan toezicht op de werkelijke gang van
zaken middels een waarneming ter plaatse konden de zaken bij het CAF team terecht komen
De bevindingen van het 1ST of Fraudeteam mogelijk in samenwerking met het Combiteam
werden teruggelegd bij het TWO voor besluitvorming over verdere vervolgactie

^

Samengesteld op basis van het aantal verzonden vragenbrieven en geregistreerde teeslagcorrecties zonder verzonden
vragenbrief Het is niet mogelijk om de onderzoeken uitgevoerd zonder vragenbrief en zonder correcties in kaart te
brengen
28

Dit team is opgericht in 2016 om het prooes van opvolgen van signaien over mogeiijke facilitators te organiseren Een
facilitator is in dit rapport een persoon of groep personen die doelbewust fra jde met toeslagen organiseert

pwc
1926214

20

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Alle

doorToeslagen opgestarte onderzoeken naar mogelijk misbruikof oneigenlijkgebruikvan
toeslagen in georganiseerd verband documenteerde Toeslagen met het label “CAF” en worden
om die reden in lijn metde ADR rapportage toeslaggerelateerde CAF zaken genoemdA^^o Het
label “CAF moet in dit geval niet worden verward met het CAF team van de Beiastingdienst Flet
CAF team van de Beiastingdienst kon overigens wel betrokken worden bij toeslaggerelateerde
CAF zaken Zoals eerder beschreven werd het CAF team betrokken bij het gedeelte van de
onderzoeken dat zich richtte op de facilitator waarbij behoefte was aan waarneming ter plaatse
Het CAF team was niet betrokken bij het gedeelte van de onderzoeken gerioht op de betrokken
burgers
Risicoscores

IST team

J
Signaal facilitator

Opsteilen quickscan

Besluitopvolging

STEAM

TWO

Fraudeteam

Geen opvolging

Figuur4 Proces fraudesignaal facilitator
2 3 1

Inzicht in het gebruik en de effecten van risicoscores

Om het gebruik van risicoscores door het screeningsteam van Toeslagen te kwantificeren
hebben wij het aantal Quickscans dat is opgesteld met behulp van de risicoscores en de

opvolging die hieraan is gegeven opgevraagd om op deze manierde effecten voorde burger in
kaartte kunnen brengen Hieropzijn 79 Quickscans van het screeningsteam uit de periode 2016
2019 en 337 documenten van 142 toeslaggerelateerde CAF zaken^i uit de periode 2013 2019

waaronder casusbeschrijvingen
beschikbaar gesteld

opdrachtformulieren®^ en eindverslagen door Toeslagen

Op basis van deze documenten hebben wij geanalyseerd of risicoscores zijn

gebruikt in de Quickscans
23
burgers

en zo Ja

wat de effecten hiervan zijn geweest op de betrokken

In 41 van de 79 teruggevonden Quickscans zijn de risicoscores van ruim 9 000 betrokken burgers
geanalyseerd ter verkenning van het facilitator signaal waarbij er 139 burgers zijn uitgelicht met
een hoge risicoscore In drie van deze 41 Quickscans waren de risicoscores medebepalend voor
het opvolgen van het facilitator signaal in een toeslaggerelateerde CAF zaak in samenwerking
met het IST team De beschikbare eindrapportages van deze toeslaggerelateerde CAF zaken

bevestigen dat de risicoscores medebepalend waren voor opvolging van het facilitator signaal
Het aantal burgers waarvoor Toeslagen een toeslag muteerde of stopzette in deze drie
toeslaggerelateerde CAF zaken is niet vastgelegd in de eindverslagen Hoewel het ADR
onderzoek naar de toeslaggerelateerde CAF zaken de effecten op de burgers in deze drie
toeslaggerelateerde CAF zaken benoemt verschilt het genoemde aantal betrokken burgers in het
ADR onderzoek met het aantal betrokken burgers dat staat genoemd in de eindverslagen van
deze drie zaken Het is binnen de tijdslijnen van dit onderzoek niet mogelijk gebleken te

29

Zie Bijiage 1

®

Alle onderzoeken die werden opgestart 2018 werden gedocumenteerd met het label

CAF

Definitie CAF zaken Toeslagen uit ADR 2020

maar vallen

Onderzoeksrapport Toeslaggerelateerde CAF zaken link
TWO” in plaats van het label

binnen de definitie van toeslaggerelateerde CAF zaken zoals gehanteerd door de ADR zie Bijiage 1

Definitie CAF zaken Toeslagen uit ADR 2020

Onderzoeksrapport Toeslaggerelateerde CAF zaken flinkll

Dit betreft dezelfde toeslaggerelateerde CAF zaken die de ADR onderzocht beeft in 2020 zie ADR 2020

Toeslaggerelateerde CAF zaken link
32
Het opdrachtformulier Is een belangrijk document in de toeslaggerelateerde CAF dossiers waarin onderandere
voorstellen zijn opgenomen voor het opvragen van bewijsmateriaal en het stoppen van toeslagen zie ADR 2020
Toeslaggerelateerde CAF zaken link
33

3“

pwc
1926214

21

Wij hebben de toeslaggerelateerde CAF zaken niet inhoudelijk geanalyseerd
Zie eindrapporten van toeslaggerelateerde CAF zaken 1708 en 1713

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

achterhalen van hoeveel burgers de toeslag is gemuteerd of stopgezet als gevolg van de
desbetreffende toeslaggerelateerde CAF zaak
In drie Quickscans in aanvuiiing op de 41 Quickscans

waren de

risicoscores het startpunt voor

het opsteiien van de Quickscan in twee zaken was dit het resuitaat van een verkenning van het
berekenen van risicoscores voor de kinderopvanginstellingen zelf De risicoscores van het RCM
waren een

bron voor deze berekening

Uit de beschikbaar gestelde informatie biijkt niet dat deze

drie Quickscans hebben geresuiteerd in toesiaggereiateerde CAF zaken Tevens is de mogeiijke

opvolging van deze signalen niet vastgelegd in de beschikbare documentatie

Overige waarnenningen
In ons onderzoek hebben wij twee varianten van het in sectie 2 3 gevoigde proces waargenomen
Ten eerste hebben we in de beschikbaar gestelde documenten van twee toeslaggerelateerde
CAF zaken geen Quickscan teruggevonden
voor het

terwiji de risicoscores zijn genoemd als aanleiding
opsteiien van de opdrachtformulieren Een van deze twee opdrachtformulieren heeft

geresuiteerd in een uitgevoerd toeslaggerelateerde CAF zaak waarbij 41 burgers zijn onderzocht
Bij 15 van deze burgers is na onderzoek ten minste een toeslag stopgezet
Ten tweede biijkt uit de beschikbare gestelde documentatie dat de risicoscores zijn gebruikt in de

uitvoering van twee toeslaggerelateerde CAF zaken Deze onderzoeken zijn gestart met een
steekproef onder de 2 220 betrokken burgers om meer inzicht te verkrijgen in de populatie De
steekproef werd bepaald met behulp van de volgende criteria waarbij burgers binnen minimaal
twee criteria moesten vallen
•

Hoge risicoscore voor HT en of KOT

•

Voorkomen in FSV

•

Opvallende huren

•

Opvallende opgegeven inkomens

•

Gebruik opvallende IP adressen

•

Voorkomen in eerdere fraudezaak

Dit heeft geresuiteerd in twee onderzoeken naar in totaal 130 burgers ®® In het ADR onderzoek
wordt benoemd dat een van deze zaken heeft geresuiteerd in de stopzetting van tenminste een

toeslag bij 12 tot 63 burgers na onderzoek

In het ADR onderzoek wordt bij de tweede zaak een

aantal betrokken burgers benoemd dat niet overeenkomt met de beschikbaar gestelde
documentatie Het is binnen de tijdslijnen van dit onderzoek niet mogelijk gebleken te achterhalen
van hoeveel

burgers de toeslag is gemuteerd of stopgezet als gevolg van de desbetreffende

toeslaggerelateerde CAF zaak
2 4

Gebruik risicoscores in piiots

Toeslagen heeft de risicoscores gebruikt in verschillende pilots Specifiek betreft dit de Green
Lane pilot het plaatsen van een tijdelijke balie een verkenning met de directie Particulieren en

berekening van risicoscores voor kinderopvanginstellingen Uit de beschikbare documentatie

een

en

uit de gesprekken voIgt dat deze pilots niet structureel zijn ingezet binnen Toeslagen en of de

Belastingdienst dan wel gei mplementeerd in de Toeslagen en of Belastingdienstsystemen
Hieronder wordt het gebruik van risicoscores in ieder van deze pilots toegelicht
•

Green Lane

In sectie 2 1 wordt toegelicht op welke wijze de risicoscores werden

gebruikt bij de selectie van toezicht op toeslagen

Hierbij werden de toeslagaanvragen

met de hoogste risicoscores gedeeld met het IST team Voor aanvragen met een lage
risicoscore is de Green Lane’ in ontwikkeling genomen Hierbinnen werd middels een

steekproef onderzocht of de lage risicoscores voldoende betrouwbaar waren Hierna
konden de aanvragen met lage risicoscores zonder onderzoek beschikt worden

I
^

pwc
1926214

22

Zie documentatie toeslaggerelateerde CAF zaken 1617 en 1618

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Het RCM selecteerde toeslagaanvragen met een hoog risico voor handmatige

behandeling Toeslagen wilde in 2015 inzetten op een minimum aan capaciteit voor
aanvragen met een laag risico de zogenaamde Green Lane Om te kunnen voldoen aan
de wettelijk vastgestelde onzekerheidstolerantie van 95
1 5

van de

zekerheid dat maximaal 1

tot

toeslagaanvragen fouten bevat wilde Toeslagen deze eis toetsen door

middel van steekproeven over laag risicoposten In die steekproeven stelde Toeslagen
naast de rechtmatigheid ook vast welke business rules In het systeem voor deze

aanvragen en mutatles niet behandeld hoeven te worden en welke vormen van
thematisch toezicht voor de groep met een laag risico niet larger nodig zijn ®® De

werkwijze met steekproeven bleek uiteindelijkte omvangrijk om de Green Lane volledig
uitte werken en dit proces is in 2016 beeindigd
Gedurende het Green Lane proces is bij de controle op rechtmatigheid geen informatie bij

burgers of derden opgevraagd en bij de beoordeling van poster is geen sprake geweest
mutaties van de toeslag De beoordeling diende als validatie van risicomodellen ®^

van

Locatie tijdelijke balie

•

Risicoscores zijn gebruikt in een analyse van gebieden waar

burgers het meest gebaat waren met een tijdelijke extra balie van Toeslagen Door de
risicoscores te visualiseren op een kaart kon er een locatie gekozen worden waar een

verhoogde kans op fouten in toeslagaanvragen werd verwacht
Verkenning met de directie Particulieren van de Belastingdienst Risicoscores zijn
indirect gebuikt in een verkenning met de directie Particulieren van de Belastingdienst
voor mogelijke synergie in subjectgericht toezicht Hiervoor zijn vanuit Toeslagen een
aantal risicovolle poster geselecteerd op basis van risicoscores Deze samenwerking is

•

niet doorgezet omdat de doelgroepen van beide directies beperkt overlapten

Hierbij zijn

geen aanwijzingen aangetroffen dat de risicoscores met de directie Particulieren zijn

gedeeld
Risicoscore kinderopvanginstelling

•

Risicoscores zijn gebruikt in een verkenning om

risicoscores voor kinderopvanginstellingen te berekenen Deze scores werden order
meer op basis van de risicoscores

uit het RCM van de toeslagaanvragende burgers

berekend De resulterende scores voor de kinderopvanginstellingen zijn een aantal keer

gebruikt in de analyses van het STEAM zoals toegellcht In sectie 2 3 1
2 5

Gebruik risicoscores in incidentele verzoeken

Incidentele verzoeken

Voorgaande paragrafen omschrijven systemisch gebruik van risicoscores binnen Toeslagen
Naast het systemisch gebruik van risicoscores zijn de risicoscores ook gedeeld op basis van
incidentele verzoeken bij het DAT team Wanneer er een verzoek werd gedaan de risicoscores
intern binnen Toeslagen te delen dan werd hier doorgaans gehoor aan gegeven We hebben
waargenomen dat incidentele deling order andere voorkwam bij het verrijken van signaler van

mogelijke georganiseerde frauds

in de periods voor het STEAM werd gefnstitutionaliseerd

Indien er een verzoek werd gedaan om de risicoscores te delen buiten Toeslagen werd het
verzoek geweigerd omdat de risicoscores specifiek betrekking hadden op Toeslagen
Het is niet mogelijk om binnen de doorlooptijd van het onderhavige onderzoek en zonder het
doorzoeken van individuele mailboxen

de historische incidentele verstrekkingen in kaart te

brengen
2 6

Analyse gebruik modelonderdeten binnen Toeslagen

Onderstaande figuur visualiseert op vereenvoudigde wijze de input
het RCM De input betreft brondata afkomstig van CAP

throughput en output van

De belangrijkste throughput betreft de

geprepareerde data die zowel werden gebruikt voor de berekening van de risicoscores voor HT
36

Zie Toeslagen 2015

Handhavingsplan Toeslagen 2015 versienummer 1 00

Zie Vragen RTL fraudejacht 4 maart 2021

pwc
1926214

23

I

link

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicodassificatiemodel

00001

en KOT als ook voor berekening van de HOTHOR en de uitkomsten van een aantal aanvullende
seledieregels Ook werd de geprepareerde data gebruikt in het Voorspellend Model
Problematische Terugvorderingen VMPT De output van het ROM zijn de risicoscores voor de
HT en KOT Het breder gebruik van de geprepareerde data lichten we hieronder verder toe

RCM

Brondata

Data

■

Berekening

■

Risicoscores

risicoscores

HT

HT8 KOT

KOT

Berekening
HOTHOR

Selectie onbekende
aanvragers

Selectie harde

stoppers

VMPT

FiguurS Input throughput en output risicoclassificatiemodel
Binnen de RCM omgeving wordt de brondata eerst geprepareerd voordat de risicoscores voor HT
en

KOT berekend worden Het prepareren van deze data bestaat uit het opschonen van de data

en

in sommige gevallen het doorvertalen van datapunten naar een bruikbare vorm Een

voorbeeld hiervan is het omzetten van geboortedata in leeftijden zodat hier directer analyses op

plaats kunnen vinden
De geprepareerde data zijn naast het berekenen van de risicoscores ook in aanvullende selectie
en

in het VMPT gebruikt De risicoscores zelf waren dus geen input voor de analyses in de

aanvullende seledieregels en het VMPT
Aanvullende selectieregels
Binnen het RCM werden aanvullende selectieregels toegepast cm toeslagaanvragen te
selederen voor hetzelfde toezichtproces waarvoor het RCM was opgezet

zijnde het proces om
hoog risico toeslagaanvragen voor het beschikken van de aanvragen te kunnen identificeren
Deze selectieregels maakten geen gebruik van de risicoscores maar werden binnen dezelfde
SAS omgeving waarin het RCM draaide uitgevoerd om gebruik te kunnen maken van de
geprepareerde data en zodat het moment van analyse aansloot bij het toezichtproces voor het
beschikken van de toeslagaanvragen De aanvullende selectieregels zijn op te delen in drie
onderdelen

Hoge Toeslag Hoog Risico

HOTHOR

Wanneer een burger boven een

grensbedrag in een Jaar aan toeslagen ontvangt krijgt de toeslagaanvraag het label
HOTHOR

Op het label HOTHOR voigde voor het beschikken een onderzoek door het

IST team

Oorspronkelijk werd de controls op HOTHOR uitgevoerd in TVS van

Toeslagen
aansloeg

maar omdat TVS

bij een

enkel naar de hoogte van het jaarbedrag keek en niet

hoog maandbedrag richting het einde van een toeslagjaar werd de

controle op HOTHOR vanaf 2014 berekend binnen de SAS omgeving waarin het RCM
draaide

Bij de berekening van de HOTHOR binnen de RCM SAS omgeving werden de

risicoscores of andere RCM indicatoren niet gebruikt
•

Onbekende aanvragers

Binnen het RCM werd een controle uitgevoerd of een

toeslagaanvrager reeds bekend was bij de Belastingdienst

pwc
1926214

24

I

Een zogenaamde

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

onbekende aanvrager kon verzocht worden zich fysiek bij een baliete melden voordat
de toeslagaanvraag beschikt werd
Harde stoppers Binnen het RCM werd een controle uitgevoerd op een aantal

specifieke beslisregels die wezen op een grote kans dat er geen recht op toeslag
bestond Voorbeelden hiervan zijn een controle bij de KOT of kinderen die naarde
opvang gaan ouder waren dan 14 of bij de HT of er toeslagaanvragen waren zonder
geldig adres Wanneer toeslagaanvragen voldeden aan deze beslisregels werden ze
geselecteerd voor toezicht
Voorspellend Mode

Problematisctie Terugvorderingen

Het VMPT werd gebruikt om te voorspellen welke burgers een hoge kans hadden om binnen een
half jaar in betalingsproblemen te gerakenP® De burgers met het hoogste risico werd persoonlijke

begeleiding aangeboden om te voorkomen dat zij met een dwangvordering te maken kregen

Het

VMPT maakte In de periode 2018 tot en met 2020 gebruikvan de geprepareerde data uit het
RCM

I

38

pwc
1926214

25

Kamerbrief update Risicomodellen Toeslagen 11 12 2020

I

link

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicodassificatiemodel

00001

Gebruik risicoscores binnen de

3

Belastingdienst
In dit hoofdstuk beantwoorden wij onderzoeksvragen 1 tot en met 4 voor het mogelijk systemisch

gebruik van risicoscores binnen de Belastingdienst Op basis van de beschikbare documentatie
en twaalf gesprekken met de directies binnen de Belastingdienst waar in de toezicht en
selectieprocessen die zich richtten op belastingaangiften van burgers die mogelijk tegelijk 00k
een toeslag ontvingen of zouden kunnen ontvangen hebben wij geen aanwijzingen van
systemisch gebruik van RCM risicoscores waargenomen
In dit hoofdstuk lichten we in Sectie 3 1 de onderzochte directies bij de Belastingdienst toe

en

hun samenhang metToeslagen en het ROM alsook hun onderlinge samenhang

Vervolgens gaat
Sectie 3 2 in op de rol en verantwoordelijkheden van ieder van de Belastingdienstdirecties en de
bevindingen waaruit blijkt dat wij geen aanwijzingen van systemisch gebruik van RCM
risicoscores hebben waargenomen

3 1

Mogelijke gebruikers risicoscores Belastingdienst

De mogelijke gebruikers van de RCM risicoscore bij de Belastingdienst concentreren zich in de

onderdelen van de toezicht

en selectieprocessen van de Belastingdienst die zich richtten op
belastingaangiften van burgers die mogelijk ook een toeslag ontvingen of zouden kunnen
ontvangen Onderstaande figuur geeft de betrokken bedrijfsonderdelen weer waar burgers die
een toeslag ontvingen of zouden kunnen ontvangen in de data en of toezichtprocessen
meeliepen en waar RCM risicoscores of modelonderdelen van het RCM mogelijk systemisch
konden hebben meegelopen

RCM

Toezicht

Toeslagen

Toesiagen

Risicxj
CAP

en

Lie
S

Toezicht

selectlemodellen

FIOD

MKB

DFSA

If

Anaiyse aan de
1

Toezicht

Poor

Particuiieren

Particulieren

Weeg module

B Risicoscores gebruikt
■ Risicoscores niet gebmikt

Particulieren

Figuur 6 Onderlinge relaties afdelingen Belastingdient
Uit ons onderzoek voIgt dat waar in toezicht

en

selectieprocessen gebruik werd gemaakt van

data en of data analyse de betrokken Belastingdienstonderdelen brondata als uitgangspunt
nemen in

hun applicaties Bewerkte of verwerkte data zoals de risicoscores of eventuele

afgeleiden hiervan werden niet gebruikt
meer vergelijkbaar was

omdat de onderliggende toezichtspopulatie niet zonder

Gebruik risicoscores per directie afdeling Belastingdienst

3 2

In deze sectie wordt ingegaan op de rol en verantwoordelijkheden van ieder van de

Belastingdienstdirecties en de bevindingen dat wij geen aanwijzingen van systemisch gebruik
RCM risicoscores hebben waargenomen

van

Centrale Administratieve Processen

CAP

cluster gegevens

Het cluster CAP Gegevens zorgt ervoor dat in samenwerking met alle partners in de keten de
verschillende klantgroepen van Belastingdienst en Toeslagen

pwe
1926214

26

I

zijnde burgers en bedrijven

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

gegevenspartners en Belastingdienst en Toeslagen intern ten behoeve van de middelprocessen
en toezicht op de afgesproken tijd kunnen beschikken over kwalitatief hoogv\raardige gegevens
Het cluster Gegevens richt zich daartoe op het inwinnen in beheer nemen en beschikbaar stellen
van gegevens

De brondata van het RCM werd derhalve ook op deze wijze aangeleverd door CAP gegevens
CAP leverde daarnaast de brondata die gebruikt werd in de risico

productie bij Datafundamenten

Analytics

DF

A

en

en

selectiemodellen in

bij de Query’s aan de Poort

Het uitgangspunt bij dataleveringen door CAP gegevens is dat CAP de brondata levert

en geen

door derden inclusief Belastingdienst en Toeslagen intern bewerkte of verwerkte data zoals de
risicoscores uit het RCM Dit is enerzijds van belang om de kwaliteit van de gegevens te kunnen

borgen en anderzijds om de massale processen te kunnen beheersen Uit de beschikbare
informatie en de gesprekken met betrokken medewerkers hebben wij geen aanwijzingen van
systemisch gebruik van risicoscores waargenomen

Landelijk incasso Centrum

LlC

Het Landelijk Incasso Centrum

LlC is het onderdeel van de Belastingdienst dat de verwerking
betalingen naar de burger en betalingen van de burger afhandelt DaarbiJ is het LlC
verantwoordelijk voorde afhandeling van de invordering Dit deed het LICvooralle
van

bedrijfsonderdelen van de Belastingdienst waaronder Toeslagen
Het LlC is daarmee verantwoordelijk voor het innen van openstaande Toeslagenschulden na een

herinnering aanmaning en dwangbevel Bij de werkwijze van het LlC speelt de reden van
neenraartse correctie op de toeslag of de achterliggende reden van selectie van onderzoek
geen rol Daarnaast voert het LlC geen data

analyse uit om te prioriteren in de werkzaamheden

dan wel bij het beoordelen van verzoeken tot een persoonlijke betalingsregeling Uit de

beschikbare informatie en de gesprekken met betrokken medewerkers hebben wij geen

aanwijzingen van systemisch gebruik van risicoscores waargenomen
Fiscale Inlichtingen

en

Opsporingsdienst FiOD

Wanneer een onderzoek door Toeslagen of de Belastingdienst eindigde in een vermoeden van

opzet of grove schuld kon besloten worden het dossier over te dragen aan de FIOD Voorde
overdracht werd een zogeheten ‘preweegdocument’ opgesteld Dit document bevatte een

uitgebreider relaas van feiten en omstandigheden die geleid hebben tot de onrechtmatig
verkregen toeslag en

Vervolgens wordt de zaak door de contactambtenaar ingebracht In de Stuur en Weegploeg waar
de zaak wordt voorgelegd aan de Officiervan Justitie OvJ

Langs deze route komt dezaakal
waarbij het eindoordeel aan de OvJ is In dit proces is het voor
de FIOD niet relevant hoe de toeslagaanvraag is gecategoriseerd door het RCM Uit de
beschikbare informatie en de gesprekken met betrokken medewerkers hebben wij geen
dan niet in het strafrecht terecht

aanwijzingen van systemisch gebruik van risicoscores waargenomen
Datafundamenten
DF
en

Analytics

DF A

A heeft als missie moderns en hoogwaardige analytics producten te maken
beheert hiertoe informatiedashboards risicomodellen

monitormodellen DF

met IV

maatwerkanalyses

D CDO domein Analytics

en

DF

A ontwikkelt

signaal

en of

en de keten gegevens

Adraagt
bij aan data gedreven werken binnen de Belastingdienst Bij de ontwikkeling en het gebruik van
samen

deze producten worden alleen brongegevens gebruikt welke worden aangeleverd door CAP
Deze brongegevens worden opgewerkt in datafundamenten die gebruikt worden voor het
ontwikkelen van de producten Uit de beschikbare informatie en de gesprekken met betrokken
medewerkers hebben wij geen aanwijzingen van systemisch gebruik van risicoscores
waargenomen

pwc
1926214

27

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

MKB
De toezichtsprocessen van MKB maakten in de periode 2013 2020 gebruik van algemene

toeslaggegevens zoals de hoogte van de toeslag
risicoscores werd geen gebruik gemaakt

Van verwerkte datapunten zoals de

Daarnaast maakte MKB gebruik van de resuitaten van meerdere risico

en seiectiemodeiien in

beheer van DF A MKB was tot 2018 gebruiker van het Risico Analyse Model

RAM

RAM bood

analyseomgeving waarin een brede setgegevens centraai beschikbaar werden gesteld Na
de uitfasering van RAM is intern gekeken naar de dataieveringen richting RAM Hierbij is er
geconstateerd dat er geen structureei dataverkeer heeft piaatsgevonden tussen Toesiagen en
een

RAM

Uit de beschikbare informatie en de gesprekken met betrokken medewerkers hebben wij

geen aanwijzingen van systemisch gebruik van risicoscores waargenomen
Particuiieren en Analyse aan de Poort
De directie Particuiieren maakte gebruik van “anaiyses aan de poort

en

de weegmodule voor de

seiectie van iH aangiften voor toezicht Het proces van anaiyse aan de Poort bestond uit het
draaien van query s over de bij de Poort binnengekomen aangiften

gevoigd door een handmatige
anaiyse van de resuitaten van deze query’s De opdrachtformuiieren voor query’s voor de periode
2014 2020 en de handleidingen voorde handmatige anaiyse bevatten geen aanwijzingen van
systemische gebruik van risicoscores Uit de besohikbare informatie en de gesprekken met
betrokken medewerkers hebben wij geen aanwijzingen van systemisch gebruik van risicoscores
waargenomen
CD Vaktechniek
De afdeiing CD Vaktechniek beheert de weegmoduie die werd gebruik door Particuiieren in het
toezicht op iH aangiften In de weegmodule werd er enkel gebruik gemaakt van brondata

afkomstig van de burger
en verzekeraars

de aangifte

en van

derde partijen

e g

pensioenfondsen werkgevers

Bewerkte of verwerkte data zoals de risicoscores of eventuele afgeleiden

hiervan werden hierbij niet gebruikt Uit de beschikbare informatie en de gesprekken met
betrokken medewerkers hebben wij geen aanwijzingen van systemisch gebruik van risicoscores

waargenomen

Informatievoorziening
IV

1926214

IV D

D heeft een kaderstellende rol bij de verwerking van data Het RCM was reeds operationeel

bij de start van IV

pwc

Databeheersing

D In 2017 Omdat er geen grote wijzigingen zijn doorgevoerd in de architectuur

van het RCM na 2013

heeft het IV D geen betrokkenheid gehad bij de architectuur van het RCM

en de kaders voor de

inclusief het delen van risicoscores

28

I

verwerking van data

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Onderzoek gebruik risicoscores in

4

samenwerkingsverbanden
In dit hoofdstuk beantwoorden wij onderzoeksvragen 1 tot en met 4 voor externe

samenwerkingsverbanden Onderstaande figuur geeft per samenwerkingsverband aan of
risicoscores zijn gebruikt of er gevolgen zijn voor burgers en of modelonderdelen van het RCM
zijn gebruikt Sectie 4 1 gaat in op het gebruik van risicoscores bij Landelijke Stuurgroep
Interventieteam LSI en het effect daarvan op burgers Sectie 4 2 bespreekt de analyse naar
systemische deling van risicoscores aan de samenwerkingsverbanden
Toeslagen

r
I

■f

I

I
iCOV

LAA

LIEC RIEC

I

SyRi

n

KEF

I Risicoscores gebruikt
I Risicoscores niet gebruikt
t_

_

J Samenwerkingsverbanden

Figuur 7 Gebruik risicoscores in samenwerkingsverbanden
4 1

Analyse gebruik risicoscores bij Landelijke Stuurgroep Interventieteams
LSI projecten

De Landelijke Stuurgroep Interventieteam

LSI is een samenwerkingsverband op het gebied van
gemeentelijke handhaving arbeidsmarktfraude en fiscaliteit dat samenwerkt op
basis van het LSI convenant Toeslagen is sinds 2013 betrokken bij LSI projecten als onderdeel
van de Belastingdienst Sinds 2017 is Toeslagen zelfetandig convenantpartner Toeslagen en de
Belastingdienst nemen sinds juli 2021 nietdeel aan nieuwe projecten binnen de LSI
39
samenwerking
sociale zekerheid

Toeslagen gebruikte de risicoscores uit het RCM voor het besluit om deel te nemen aan een
specifiek LSI project en bij deelname was de RCM risicoscore een van de elementen op basis
waarvan een adres in aanmerking kon komen voor selectie binnen een LSI project De
risicoscores zijn hierbij niet gedeeld met de LSI partners

^

1

Besluit deelname

A

2 Seiectie

3

verwortderadressen

Bespreking
casustafel

4

Uitvoerina
a onderzoek

A

Legenda
Risicoscores gebmikt
Risicoscores niet gebruikt

Figuur 6 Gefaseerde doorloop LSI projecten Toeslagen
4 1 1

Gebruik RCM risicoscores bij LSI projecten

In de werkwijze van de LSI dragen meestal gemeenten projecten aan

doorgaans een specitieke

regio binnen die specitieke gemeente Een aangedragen gebiedsgebonden project doorloopt vier
fasen
1

Besluit deelname

Nadat een project is aangedragen weegt iedere convenantpartner

zijn eigen beiang af bij een project Wanneer meerdere convenantpartners een belang

33

pwc
1926214

Zie Aanhangsel Handelirgen II 2022 23 nr 1003 flinkk

29

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

hebben bij een project wordt een project opgestart Dit betekent dat in een LSI project
niet alle convenantpartners hoeven deel te nemen
Gebruik risicoscores

Toeslagen besiootdeel te nemen aan een gebiedsgebonden LSI

project wanneerzij bij voldoende adressen reden zagen voor onderzoek naar toeslagen
Om hier inzicht in te krijgen werkte Toeslagen met een gestandaardiseerde dataset met
toezichtsinformatie over de adressen uit het LSI
over de

van een adres

projectgebied zoals indicaties van twijfel

indicaties van twijfel over de zelfetandigheid over de

bewoning
woning en meerderetoeslagaanvragen op hetzelfde adres waren gedaan

Bij het nemen van een besluit over de deelname aan een LSI project heeft Toeslagen
sinds medio 2017 gebruik gemaakt van een visualisatie van de risicoscores op een kaart
van

o

het projectgebied

Indien er onvoldoende adressen waren met een hoge risicoscore

werd besloten om niet deel te nemen
Vanaf 2019 werd de gestandaardiseerde dataset uitgevraagd bij de data analisten van

Toeslagen en werden de RCM risicoscores voor huurtoeslag en kinderopvangtoeslag
toegevoegd aan deze dataset
2

Selectie verwonderadressen

Bij de start van ieder LSI project leveren de deelnemende

partners onafhankelijk van elkaarde eigen verwonderadressen aan via een beveiligd
^
Binnen dit systeem heeft elke deelnemende partner een ‘eigen’
systeem e SWF
omgeving waarin zij verwonderadressen uploaden en waartoe de overige
convenantpartners geen toegang hebben Wanneer alle deelnemende partners hun

signalen geupload hebben maakt de projectleiding van het LSI project een overzicht van
alle

risico adressen

De adressen met een meervoudig belang selecteert de

projectleiding voor bespreking aan de casustafel Meervoudig belang wil in dit geval
zeggen dat een adres een belang heeft bij minimaal twee deelnemende partners
Gebruik risicoscores

De selectie van verwonderadressen maakte Toeslagen op basis

van dezelfde dataset die zij ook gebruikte bij

het besluit tot deelname Deze dataset

bevatte de informatie over alle adressen met een toeslagbetrokkenheid uit het

projectgebied ten behoeve van handmatige selectie Redenen voor selectie door
Toeslagen waren onder andere twijfel over de bewoning van een adres twijfel over de
zelfstandigheid over de woning en een hoge risicoscore met betrekking tot de HT of
KOT Adressen konden op basis van een van deze redenen of een combinatie van
redenen handmatig worden geselecteerd

Bij het uploaden van de verwonderadressen

benoemde Toeslagen de reden van selectie

zijnde twijfel overde bewoning van een

adres

woning of in het geval van een hoge

twijfel

over de

zelfstandigheid

over de

risicoscore met betrekking tot HT of KOT dan werd als reden gegeven risico

kinderopvangtoeslag of risico huurtoeslag Toeslagen zeftede risicoscores niet in e SWF
en deelde de

risicoscore ook niet op andere wijze met de projectleiding van het LSI

project
3

Bespreking casustafel

De deelnemende partners bespreken de verwonderadressen

met een meervoudig belang aan de zogenaamde casustafel Aan de casustafel lichten

partijen hun beweegredenen voor het aandragen van adressen toe en wordt er
gezamenlijk besloten of en zo ja welke adressen onderzocht worden bijvoorbeeld middels
een huisbezoek Toeslagen beschikte niet over een buitendienst om huisbezoeken uit te
voeren Dit werd waar nodig gedaan door voor toeslagenwetgeving gemandateerde
MKB medewerkers Gemandateerde MKB medewerkers namen in voorkomende

In 2018 is op initiatief van LSI de Librakaart ontwikkeld waarin op wijkniveau risico s op onrechtmatigheden en
misstanden op hetgebied van soclale zekerbeid arbeidsmarktfraude en fiscalilelt In beeld te brengen Uit gesprekken met
betrokken medewerkers en de beschikbare informatie voigtdat de Librakaart niet is doorontwikkeld en niet in gebruik is

genomen Ook voIgt uit de gesprekken met betrokken medewerkers dat RCM risicoscores niet zijn gedeeid met LSI
derhalve niet zijn gebruikt

en

Zie Kamerbrief ‘Bijiagen bij Kamervragen over LSI’ van 15 december2022 dink

pwc
1926214

30

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

al dan niet samen met een medewerker van Toeslagen

gevallen

deel aan de

casustafel
Gebruik risicoscores Om de selectievan verwonderadressen door Toeslagen te
kunnen toelichten deelde Toeslagen de dataset op basis waarvan Toeslagen de
verwonderadressen heeft geselecteerd met de gemandateerde MKB medewerker De
risicoscores waren onderdeel van deze dataset De andere convenantpartners Madden
geen toegang tot deze dataset
4

en

dus ook niet tot de risicoscores

Uitvoering onderzoek

De verwonderadressen die aan de casustafel zijn geselecteerd
gecontroleerd door de deelnemende partner s met een belang
□it onderzoek kan leiden tot correcties op toeslagen en uitkeringen Correcties op
toeslagen kunnen direct volgen uit LSI onderzoek bijvoorbeeld wanneer meerdere
bewoners huurtoeslag ontvangen Ook kunnen correcties op toeslagen indirect volgen uit
een wijziging in Met inkomen van burgers of een aanpassing van de Basisregistratie
Personen BRP bijvoorbeeld door een correctie op uitkeringen of bewoning als gevolg
van Met LSI proJect Indien Met LSI onderzoek aanleiding gaf om onderzoek te doen naar
mogelijkopzettelijk misbruik en of oneigenlijk gebruik werd dit signaal gedeeld met Met
Fraudeteam van Toeslagen Dit kon resulteren in een registratie in FSV
voor onderzoek worden

Gebruik risicoscores

De risicoscores zijn niet gebruikt bij de uitvoering van Met

onderzoek binnen LSI verband

4 1 2

Inzicht in het gebruik en de effecten van risicoscores
^

Toeslagen heeft in de onderzoeksperiode deelgenomen aan 73 LSI projecten
Bij 18 van deze
risicoscores
in
de
databestanden
van
In
deze
projecten zijn
aangetroffen
Toeslagen
projecten
zijn de risicoscores gebruikt bij een besluit over deelname bij Met desbetreffende project Bij 10
van deze

projecten heeft er een selectie plaatsgevonden mede op basis van de risicoscores Bij

de overige 55 projecten zijn verwonderadressen niet op basis van risicoscores aangeleverd

I

►
A

10 LSI projecten

107 verwonder-

met een selectie

adressen o b v

o b v

risicoscores

risicoscores

Adressen met

meervoudig belang

Adressen

geselecteerd voor
onderzoek

11 adressen met
een toeslagmutatie
na selectie o b v

risicoscore

►

A

FiguurS Kwantificering gebruik risicoscores LSI projecten
In de 10 projecten waar Toeslagen verwonderadressen selecteerde op basis van risicoscores

zijn in totaal 561 verwonderadressen aangedragen door Toeslagen Hiervan zijn 107 adressen
mede geselecteerd op basis van risicoscore 19
Daarvan kenden 51 verwonderadressen ook
een andere reden voor selectie en daarbij was de risicoscore niet doorslaggevend 9
Bij de
andere 56 verwonderadressen was de risicoscore de enige reden voor selectie als
verwonderadres 10
De overige 454 van de 561 aangedragen verwonderadressen zijn niet
basis
van
risicoscores
geselecteerd op
Na de selectie van verwonderadressen door Toeslagen vinden er nog twee nadere selecties

plaats welke verwonderadressen zijn 66k aangedragen door een andere convenantpartner

meervoudig belang

en welke verwonderadressen

met een meervoudig belang worden

geselecteerd voor onderzoek Toeslagen beschikt niet over de informatie om te reproduceren
welke verwonderadressen een meervoudig belang Madden en welke adressen vervolgens aan de
casustafel zijn doorgeselecteerd voor onderzoek Wei kan worden vastgesteld of door Toeslagen

aangedragen verwonderadressen hebben geresulteerd in een mutatie van toeslagen van

burgers

^

Op basis van ontvangen analyses van het Toeslagen op 09 03 2023
Hierbij moet worden opgemerkt dat niet uit te sluiten is dat een mutatie van toeslagen ook door een andere actie kan
zijnveroorzaakt

pwc
1926214

31

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

De uitgevoerde onderzoeken bij de 10 projecten waar verwonderadressen zijn aangedragen op
basis van risicoscores hebben geresulteerd in een toeslagenmutatie bij 42 van de doorToeslagen
“
11 van deze adressen zijn mede op basis van
aangedragen verwonderadressen 7 5
risicoscores geselecteerd

4 2

Analyse gebruik risicoscores bij overige samenwerkingsverbanden

Naast de LSI heeft Toeslagen deelgenomen aan tenminste vijf andere samenwerkingsverbanden

namelijk het Financieel Expertise Centrum FEC de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit LAA de
Landelijke en Regionale Informatie en Expertise Centra LIEC RIEC s de Infobox Crimineel
en Onverklaarbaar Vermogen iCOV en het project Kwaliteitsverbetering en fraudebestrijding
gastouderopvang KEF Daarnaast heeft Toeslagen gegevens aangeleverd door het Systeem
Risico Indicatie

SyRi

instrument dat kon worden ingezet bij LSI

projecten

Hieronder voIgt per

samenwerkingsverband en instrument een toelichting
Financieel Expertise Centrum

FEC

Flet FEC is een samenwerkingsverband gericht op het

versterken van de integriteit van de financiele sector Sinds 2015 nam Toeslagen als participant

deel aan het samenwerkingsverband FEC op het gebied van bestrijding van

terrorismefinanciering ^5 Toeslagen was daarmee geen partner in het samenwerkingsverband
FEC Sinds 2017 kon Toeslagen volgens artikel 38a tweede lid van de Awir onder voorwaarden

gegevens verstrekken met convenantpartners Voor gegevensdeling met het FEC is de daarvoor

benodigde AmvB niet tot stand gekomen
om data te

Hierdoor ontbrak een wettelijke basis voor Toeslagen

kunnen delen met het FEC op het gebied van bestrijding van terrorismefinanciering 46

Toeslagen deelde geen gegevens binnen dit samenwerkingsverband Toeslagen kon wel

risicosignalen vanuit het FEC en de overige participanten die deelnemen het gebied van
bestrijding van terrorismefinanciering ontvangen en vervolgens zelf intern onderzoeken Een
signaal van het FEC heeft geresulteerd in onderzoek bij Toeslagen zie Sectie 2 5 Uit de
beschikbare informatie hebben wij geen aanwijzingen van systemische deling van risicoscores
waargenomen

Landelijke Aanpak Adreskwaliteit

LAA

Het LAA is een samenwerking tussen vele partners

Naast ruim 280 deelnemende gemeenten betreft dit ook diverse ministeries en hun

uitvoeringsorganisaties waaronder ook Toeslagen en de Belastingdienst Als Toeslagen gerede
twijfels had ten aanzien van briefadressen of schijnverlatingen partner die zich op een adres
uitschrijven maar er toch blijft wonen dan werden deze signalen adressen via Belastingdienst
CAP gedeeld met het Informatieknooppunt van LAA dat ze analyseert en geschikt maakt voor
onderzoek door gemeenten Via Belastingdienst CAP werden alleen adressen en geen
toeslagengegevens gedeeld dus ook geen risicoscores De beschikbare informatie bevat geen
aanwijzingen van systemische deling van risicoscores
Landelijke en Regionale Informatie

en

Expertise Centra

LIEC

RIEC’s

Het LIEC en de

verschillende RIEC’s richten zich op de bestrijding van ondermijnende criminaliteit

Toeslagen

heeft in RIEC verband tot 2017 alleen de hoogte van de toegekende toeslagen gedeeld wanneer
informatieverzoek kwam met betrekking tot een adres of BSN Sinds 2017 kon Toeslagen

een

volgens artikel 38a tweede lid van de Awir onder voorwaarden gegevens verstrekken met
convenantpartners Voor gegevensdeling met het RIEC en LIEC is de daarvoor benodigde AmvB
niet tot stand gekomen Toeslagen deelde sinds 2017 geen gegevens binnen deze

samenwerkingsverbanden Uitde beschikbare informatie blijken geen aanwijzingen van
systemische deling van risicoscores

Hierbij most worden opgemerkt dat niet uit te siuiten is dat een mutatie van toeslagen ook door een andere actie kan
zijnveroorzaakt
Zie Addendum bij het Informatieprotocoi FEC 2014 inzake de samenwerking op het gebied van bestrijding van
terrorismefinanciering tiinkj
40

Zie Addendum bij het Informatieprotocoi FEC 2014 inzake de samenwerking op het gebied van bestrijding van
terrorismefinanciering link

pwc
1926214

32

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicodassificatiemodel

00001

Infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen iCOV De iCOV is een
samenwerkingsverband tussen de Politie Belastingdienst Douane FIOD FlU Nederland het
Openbaar Ministerie en de opsporingsdiensten van de ILT arbeidsinspectie en NVWA gericht op
het bestrijden van witwassen belastingontduiking en frauds ^ Als er vanuit de iCOV
informatieverzoeken kwamen voortoeslageninformatie over burgers en of adressen dan leverde
Toeslagen de gegevens aan in een afgeschermde omgeving binnen de Belastingdienst die enkel
toegankelijk was voor een Belastingdienstmedewerker actief binnen iCOV De gegevens werden
niet direct gedeeld met de iCOV en andere iCOV partners konden niet bij deze gegevens De
Belastingdienstmedewerker actief binnen iCOV beoordeelde de grondslag van het iCOV verzoek
en kon indien nodig de informatie delen binnen de iCOV De door Toeslagen gedeelde informatie
omvatte alleen basisgegevens zoals de hoogte van de toeslagbeschikking Uit de beschikbare
informatie hebben wij geen aanwijzingen van systemische deling van risicoscores waargenomen

Systeem Risico Indicatie SyRi SyRi is een instrument ontwikkeld om fraude en misbruik met
uitkeringen toeslagen en belastingen opte sporen en kon worden ingezet bij LSI proJecten Het
SyRi systeem koppeide verschillende gegevens van burgers aan eikaar waaronderfiscale en
^®
toeslagengegevens Toeslagen heeft hiervoor basisgegevens aangeleverd met betrekking tot
HT en KOT zoals de hoogte van de toeslagbeschikking Uit de beschikbare informatie volgen

geen aanwijzingen voor systemische deiingen van risicoscores met SyRi

Kwaliteitsverbetering en fraudebestrijding gastouderopvang KEF Het KEF project was
gericht op het versterken van de kwaliteit van toezicht op en handhaving van gastouderopvang en
liep van 2014 tot en met 2016 Binnen het KEF project werkte Toeslagen samen met de GGD en
gemeenten De gastouderbureaus die binnen het KEF project zijn onderzochtzijn geselecteerd
op basis van interne risicoprofielen van de GGD In de beantwoording van Kamervragen wordt
benoemd dat het RCM bij een project is ingezet door Toeslagen om gastouderbureaus te
selecteren in samenspraak met gemeenten en GGD in het KEF project kwaliteitsverbetering en
®
fraudebestrijding gastouderopvang
Op basis van de beschikbare documentatie en gesprekken
met betrokken medewerkers van Toeslagen kunnen wij het gebruik van risicoscores uit het RCM
binnen het KEF project echter niet bevestigen

Zie website iCOV

jink

Het officiele besiuit SUWi

link

bevat de complete lijst van categorieen gegevens die in aanmerking komen voor

verwsrking in SyRi
49

Zie Kamerstukken 112020 21

Roodkapje B V

pwc
1926214

33

I

31066 nr710

ink

en

Belastingdienst Toeslagen

2021 Wob besiuit Oma van

link

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

Gebruikte afkortingen

A
BRP

Basisregistratie Personen

CAP

Centrale Administratieve Processen

CDV

Corporate Dienst Vaktechniek

DFSA

Datafundamenten en Analytics

FEC

Financieel Expertise Centrum

FSV

Frauds Signalering Voorziening

IV D

Informatievoorziening

HOTHOR
HT
iCOV

Infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen

KOT

Kinderopvangtoeslag

LAA

Landelijke Aanpak Adreskwaliteit

Lie

Landelijk Incasso Centrum

Landelijke Informatie

LSI

en

Expertise Centra

Landelijke Stuurgroep Interventieteams

MKB

Midden

QadP

Query s aan de Poort

RCM

Risicoclassificatiemodel

RIEC

Regionale Informatie en Expertise Centra

SyRi

Systeem Risico Indicatie

TVS

Toeslagen Verstrekkingen Systeem

VMPT

1926214

Hoge toeslag hoog risico

Huurtoeslag

LIEC

pwc

Databeheersing

34

I

en

Kleinbedrijf

Voorlopig model problematische terugvorderingen

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

B

Bronnenlijst

Toeslagen Algetnene beschrijvingen RCM en toeslagenprocessen 1682 documenten 2022

Toeslagen Landelijke Stuurgroep Interventieteams

LSI documentatie 23 documenten 2013

2023

Toeslagen Kwaliteitsverbetering en fraudebestrijding gastouderopvang

KEF documentatie 5

documenten 2014 2016

Toeslagen

Intensief Subjectgericht Toezicht

1ST behandelkaders werkinstructies en overige

documentatie 12 documenten 2013 2023

Toeslagen

Risicoclassificatiemodel steekproeven en overige documentatie 37 documenten

2013 2019

Toeslagen Procesbeschrijving Handhavingsregie
Toeslagen

Uitkomsten intern onderzoekapril 2021

11 documenten 2012 2018
4 documenten 2022

Toeslagen Quickscans Screeningsteam en Toeslaggerelateerde CAF zaken 416 documenten
2013 2019

Belastingdienst Procesbeschrijvingen belastingdienstonderdelen
Particulieren

pwc
1926214

35

I

FIOD DF A Vaktechniek en

128 documenten 2014 2023

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicoclassificatiemodel

00001

C

Analyseverantwoording

C 1

GeYnterviewden

Voordit onderzoek hebben we de volgende medewerkers van de Dienst Toeslagen en de

Belastingdienst gesproken
Dienst Toeslagen

Datum

26 oktober 2022

26 oktober 2022

26 oktober 2022

26 oktober 2022

22 november2022

22 november2022

24 november2022

24 november2022

24 nov0mber2O22

29 november2022

29 november2022

Persoonsgegevens

30 november2022

1 december2022

5 decs mber 2022

7 december2022

19 december2022

19 december2022

19 december 2022

19 december 2022

19 december 2022

19 december2022

1Sjanuari2023
1 maart2023

pwc
1926214

30

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicodassificatiemodel

00001

1 maart2023

1 maart2023

14 febmari 2023

Persoonsgegevens

14febmari2023

15 febmari 2023

20 april 2023

20 april 2023

datum

Belastingdienst

20 december2022

20 december2022

20 december2022

20 december2022

22 december 2022

Ojanuari 2023
9januari 2023
9 januari 2023
10 januari 2023

10 januari 2023

Persoonsgegevens
10 januari 2023
10 januari 2023

10 januari 2023
11 januari 2023
11 januari 2023
18 januari 2023
26 januari 2023
26 januari 2023

13 febmari 2023

14 febmari 2023

pwc
1926214

37

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicodassificatiemodel

00001

14 februari 2023

1 maart2023

10 maart 2023

Persoonsgegevens
10 maart 2023

26 april 2023
26 april 2023

pwc
1926214

38

I

Onderzoek gebruik risicoscores van het risicodassificatiemodel

00001