Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 802

Toepassing van de Wet openbaarheid van
bestuur

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 27

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2016
Tijdens de begrotingsbehandeling van BZK op 18 november 2015
(Handelingen II 2015/16, nr. 26, item 17) dienden de leden Oosenbrug en
Veldman een motie1 in waarin de regering werd opgeroepen om in
gesprek te gaan met gemeenten om hen op te roepen tot meer gebruik
van open standaarden. Ik zie deze motie als ondersteuning van mijn
beleid en ben dit gesprek aangegaan. Deze brief gaat in op de resultaten
van dit gesprek.
Allereerst moet genoemd worden dat gemeenten de voordelen van het
gebruik van open standaarden onderschrijven en ook in de praktijk als
zodanig ervaren. Ik zie dat de koepelorganisatie van gemeenten,
VNG/KING, zich van het belang van open standaarden bewust is en veel
kennis en instrumenten inzet om gemeenten tot het gebruik van open
standaarden aan te zetten. Naast meer keuzevrijheid in ICT-leveranciers
worden open standaarden gebruikt voor het bevorderen van rechtszekerheid, administratieve lastenverlichting, het efficiënt en in ketens
kunnen werken als één overheid en vormen ze een belangrijk onderdeel
van landelijke bouwstenen uit de Generieke Digitale Infrastructuur.
Maatregelen die VNG/KING hebben genomen
De maatregelen die VNG/KING hebben genomen ter bevordering van het
gebruik van open standaarden zijn de volgende:
• Er is een familie van open standaarden aangewezen voor het uitwisselen en delen van informatie in het gemeentelijk domein. Dit zijn onder
meer de open standaarden die op de pas-toe-of-leg-uit lijst staan van
het Forum Standaardisatie. De gemeenten hebben hieraan open
standaarden toegevoegd die een aantal gemeentelijke processen
ondersteunen.

1

kst-32802-27
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstuk 34 300 VII, nr. 36

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 802, nr. 27

1

•

•

•
•

Deze lijst is opgezet in samenwerking met experts van VNG/KING,
gemeenten en leveranciers. Hierdoor kunnen leveranciers de gekozen
open standaarden tijdig implementeren in hun softwarepakketten.
Er is daarnaast een regieorganisatie ingericht die toeziet op het
toevoegen en beheren van open standaarden die een aantal gemeentelijke processen en ketens ondersteunen.
Mede op verzoek van die regieorganisatie is een traject gestart om de
open standaarden beter aan te laten sluiten bij nieuwe ontwikkelingen.
Deze open standaarden passen in een groter raamwerk: de gemeentelijke referentiearchitectuur (GEMMA). Daarin wordt beschreven in
welke gemeentelijke processen open standaarden kunnen worden
ingezet en waarom.

Om deze aanpak beter te laten slagen, zijn instrumenten ontwikkeld, zodat
het voor gemeenten eenvoudiger wordt om open standaarden te kunnen
toepassen:
• Er is een landelijke Softwarecatalogus (www.softwarecatalogus.nl)
voor gemeenten. In deze catalogus is de GEMMA vertaald naar
applicatiefuncties, zodat gemeenten weten in welke processen zij
welke software kunnen inzetten en aan welke open standaarden deze
dient te voldoen. Ook kan de catalogus worden gebruikt in aanbestedingen om zo duidelijk te krijgen aan welke open standaarden de te
offreren producten en diensten moeten voldoen.
• Voor markttransparantie kunnen leveranciers in de Softwarecatalogus
hun aanbod zichtbaar maken en door publicatie van testrapporten
aangeven of aantoonbaar voldaan wordt aan open standaarden.
• Er is een Wiki gemaakt van de gemeentelijke architectuur met
verwijzingen naar open standaarden die specifiek voor het gemeentelijk domein gelden alsook algemene open standaarden.
• Voor leveranciers is een testplatform ingericht voor het preventief
testen van software op specifieke open standaarden. De resultaten van
de testen zijn via de Softwarecatalogus openbaar en zichtbaar voor
gemeenten en andere belanghebbenden. Het testplatform wordt door
ruim 50 gemeentelijke ICT-leveranciers gebruikt.
• Het Forum Standaardisatie heeft een helpdesk ingericht waar
overheidsorganisaties terecht kunnen voor hulp en advies.
Voor leveranciers zijn instrumenten ontwikkeld, zodat het voor hen
inzichtelijker wordt in welke omstandigheden welke open standaarden
dienen te worden toegepast, namelijk:
• Er zijn afspraken gemaakt met leveranciers over het implementeren
van open standaarden. Deze afspraken zijn vastgelegd in een convenant dat nu door meer dan 150 leveranciers is ondertekend.
• De Compliancy monitor maakt zichtbaar in welke mate een leverancier
voldoet aan het implementeren van open standaarden.
• Per standaard zijn afspraken gemaakt in welk domein deze kan worden
toegepast
Stand van zaken
Het Bureau Forum Standaardisatie (BFS) onderzoekt ieder jaar met een
monitor de voortgang van overheidsorganisaties op het gebied van open
standaarden. Onderzocht zijn aanbestedingen van overheidsorganisaties
in de tweede helft van 2014 en de eerste helft van 2015. Op dat vlak is
afgelopen jaar een flinke sprong gemaakt:
– In 71% van de aanbestedingen is gevraagd om open standaarden van
de verplichte pas-toe-of-leg-uit lijst (was 41%)
– In 21% van de aanbestedingen is gevraagd om alle relevante standaarden (was 14%)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 802, nr. 27

2

–

In 50% van de aanbestedingen is naar ten minste een deel van de
relevante standaarden gevraagd (was 28%).

De hierboven geschetste trend is positief, maar is, gelet op de motie
Oosenbrug/ Gesthuizen2 dat alle aanbestedingen van de overheid vanaf
eind 2015 aan het pas-toe-of-leg-uit beleid moeten voldoen, nog niet
optimaal. Het implementeren van open standaarden in bestaande
processen en systemen is een traag proces, omdat dit zowel van
leveranciers als gemeenten vraagt om grote inspanning, zowel financieel
als procesmatig. Daarbij dient rekening gehouden te worden met
economische en technische levensduur van informatiesystemen.
Een belangrijke open standaard vormen de Webrichtlijnen. De toegankelijkheid van websites van de overheid voor mensen met een beperking en
de monitoring en rapportage daarover is onderwerp van het Verdrag van
de Verenigde Naties inzake de Rechten van Mensen met een Beperking,
dat op 14 juni jl. in Nederland in werking is getreden, en van de
aanstaande Europese richtlijn inzake de toegankelijkheid van websites en
mobiele applicaties van overheidsinstanties, en heeft de voortdurende
aandacht van uw Kamer. Ik heb daarom, zoals toegezegd in het algemeen
overleg inzake de toepassing van de Wet openbaarheid bestuur met de
vaste commissie voor Binnenlandse Zaken van 8 december jl. (Kamerstuk
32 802, nr. 22), de Universiteit Twente en de Hogeschool Arnhem
Nijmegen gevraagd onderzoek te doen naar een landelijke monitor
digitale toegankelijkheid. De eerste verkenning is gepubliceerd en zal
nader worden uitgewerkt in een definitief model met belanghebbende
organisaties, waarbij ook het gesprek wordt gevoerd over de te nemen
maatregelen bij achterblijvende resultaten, mede in het kader van de
beoogde wettelijke regeling. Ondertussen blijft de toepassing van de
criteria voor toegankelijkheid online inzichtelijk in bestaande registers.
Over de toepassing binnen het Rijk, online raadpleegbaar in het «Websiteregister rijksoverheid» op rijksoverheid.nl, heeft mijn collega voor Wonen
en Rijksdienst uw Kamer geïnformeerd in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2015. Via digitoegankelijk.nl is de toepassing door medeoverheden zichtbaar.
Inmiddels is het besef van de meerwaarde van open standaarden bij
gemeenten wel gegroeid, zoals onder andere blijkt uit de monitor open
standaarden. De leden hebben in het programma Digitale Agenda 2020
opdracht gegeven om de ontwikkeling voort te zetten en ook te vertalen in
een set van gemeenschappelijke ICT-inkoopvoorwaarden en ondersteunende instrumenten. De toepassing van open standaarden vereist
continue aandacht in de vorm van communicatie en afspraken met
leveranciers, gemeenten, ketenpartners en landelijke voorzieningen.
Gemeenten hebben mij uitgelegd dat een wettelijke bepaling hen helpt bij
het handhaven van open standaarden richting inkoop en leveranciers. In
de uitgangspuntenbrief aan uw Kamer voor de wet op de Generieke
Digitale Infrastructuur (GDI)3 heb ik laten weten dat ik voornemens ben in
de wet op de GDI een bepaling op te nemen voor het verplicht gebruik
van open standaarden.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

2
3

Kamerstuk 33 326, nr. 19
Kamerstuk 26 643, nr. 373

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 802, nr. 27

3