Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 775 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2018

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

2

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

3

1.
2.

Leeswijzer
Beleidsagenda
Belangrijkste beleidsmatige mutaties
Overzicht niet-juridische verplichte uitgaven
Meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen
Beleidsartikelen
1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging
van mensenrechten
2. Veiligheid en stabiliteit
3. Europese samenwerking
4. Consulaire belangenbehartiging en het internationaal
uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
Niet-beleidsartikelen
5. Geheim
6. Nominaal en Onvoorzien
7. Apparaat
Bijlagen
Bijlage 1: Verdiepingsbijlage
Bijlage 2: Moties en toezeggingen
Bijlage 3: Subsidieoverzicht
Bijlage 4: Evaluatie- en overig onderzoek
Lijst van afkortingen

3
6
21
22
25
27

3.

4.

5.

kst-34775-V-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

27
31
38
44
52
52
52
52
58
58
62
71
72
74

1

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting,
worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001
elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel
strekt ertoe om de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken voor het jaar 2017 vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten vormen samen de
Rijksbegroting voor het jaar 2018. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2018.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2018 vastgesteld. De in de begroting
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
Memorie van Toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
De Minister van Buitenlandse Zaken,

A.G. Koenders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

2

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1. LEESWIJZER
Deze leeswijzer gaat in op de opbouw van de beleidsagenda, de beleidsartikelen en de overige onderdelen van de begroting.
Algemeen
Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland in Europa en in het Caribisch gebied (de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba), alsmede de Caribische
Koninkrijkslanden Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Waar deze begroting
spreekt over «Nederland» of «Nederlands» wordt daarmee bedoeld:
«(van) het Koninkrijk der Nederlanden», tenzij het gaat om zaken die
specifiek het land Nederland betreffen, zoals het EU-lidmaatschap,
ontwikkelingssamenwerking, NAVO-lidmaatschap en Nederlandse
beleidsuitvoering.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken is een Koninkrijksministerie en de
Minister is een Koninkrijksminister. Dat betekent dat niet alleen de
belangen van Nederland behartigd dienen te worden, maar ook van de
Caribische Koninkrijkslanden. Het is dan ook de inzet van Buitenlandse
Zaken, inclusief het postennet, om de belangen van alle vier de autonome
Koninkrijkslanden op het gebied van buitenlandse betrekkingen zo
optimaal mogelijk te incorporeren in het bredere buitenlandbeleid van het
Koninkrijk.
Groeiparagraaf
In het apparaatsartikel worden de onroerend goed mutaties die gemoeid
zijn met het Huisvestingsfonds op hoofdlijnen toegelicht. De opname van
deze verbetering ten opzichte van de begroting 2017 komt voort uit een
toezegging van de Minister van Buitenlandse Zaken tijdens het wetgevingsoverleg van 11 juni 2017.
Beleidsagenda
De beleidsagenda bevat de politieke hoofdlijnen van het buitenlandbeleid
van de regering. De beleidsagenda wordt afgesloten met een overzichtstabel van de beleidsdoorlichtingen en de belangrijkste beleidsmatige
mutaties ten opzichte van de Memorie van Toelichting 2017, inclusief de
mutaties uit de eerste suppletoire begroting 2017.
Beleidsartikelen
In de beleidsartikelen staan de volgende onderdelen per begrotingsartikel
verder uitgewerkt:
A: Algemene doelstelling
Elk beleidsartikel begint met de algemene doelstelling (titel van het
beleidsartikel) met een korte toelichting.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De rol en de verantwoordelijkheid van de Minister wordt beschreven aan
de hand van de volgende categorieën: stimuleren, financieren, regisseren
en uitvoeren.
Volgens het uitgangspunt van verantwoord begroten zijn er alleen
kwantitatieve indicatoren bij resultaatverantwoordelijkheid. Een indicator
onderbouwt de resultaatverantwoordelijkheid van de Minister op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

3

gebied van de consulaire dienstverlening (beleidsartikel 4). Op de overige
beleidsterreinen van Buitenlandse Zaken heeft de Minister een stimulerende of financierende en in sommige gevallen een regisserende rol. De
mogelijkheden voor kwantitatieve effectmeting voor de meeste beleidsterreinen van Buitenlandse Zaken zijn dan ook beperkt. Kenmerkend is de
internationale context waarin veel spelers en factoren de doelbereiking
beïnvloeden. Vaak is er een gezamenlijke inspanning waarbij het weinig
zinvol is (een deel van) de resultaten toe te rekenen aan Nederland, dat
een deel van de input heeft verzorgd. Kwaliteitsbewaking van de
beleidsuitvoering vindt plaats door middel van periodieke beleidsdoorlichtingen.
C: Beleidswijzigingen
Dit is een overzicht van belangrijke wijzigingen als gevolg van nieuw
regeringsbeleid, evaluatie of voortschrijdend inzicht. Daar waar sprake is
van beleidswijzigingen die in beleidsnotities zijn verschenen, is verwezen
naar de betreffende notitie met het kamerstuk.
D1: Budgettaire gevolgen van beleid
In het kader van «verantwoord begroten» presenteren departementen de
financiële inzet op instrumentniveau. Het aantal activiteiten en het aantal
financiële instrumenten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
inclusief het postennet is aanzienlijk. In sommige gevallen zijn de
instrumenten nog niet bekend, omdat de programma’s na het verschijnen
van de begroting starten en dan duidelijk wordt hoe financiering
plaatsvindt. Voor het overzicht van de financiële instrumenten is met
ingang van het begrotingsjaar 2015 aansluiting gezocht met de interne
ramingssystematiek. Hierdoor is het gedurende het jaar beter mogelijk om
de mutaties bij de tussentijdse begrotingsmomenten weer te geven.
D2: Budgetflexibiliteit
Per begrotingsartikel is aangegeven welk percentage van de begroting
juridisch is vastgelegd. Als onderdeel van verantwoord begroten wordt
alleen de juridische verplichting voor het begrotingsjaar opgenomen. Ook
wordt toegelicht hoe de juridische verplichting op artikelonderdeel is
ingevuld. Aanvullend hierop is, in lijn met de rijkbrede begrotingsvoorschriften, gekozen om toe te lichten hoe de niet-juridisch verplichte
middelen naar verwachting zullen worden ingezet. Dit overzicht staat
onder hoofdstuk 2.2 van de begrotingstoelichting.
E: Toelichting op de financiële instrumenten
Deze toelichting geeft per artikelonderdeel inzicht in de financiële
instrumenten, zoals in de tabel onder D zijn opgenomen.
Overige onderdelen van de begroting
Na de vier beleidsartikelen volgen de drie niet-beleidsartikelenen het
verdiepingshoofdstuk. De niet-beleidsartikelen zijn het verplichte artikel 5
«geheim», artikel 6 «nominaal en onvoorzien» waarin de reserveringen
voor loon- en prijsindexatie binnen de Homogene Groep Internationale
Samenwerking (HGIS) staan opgenomen en artikel 7 «apparaat» waarin
een splitsing is aangebracht tussen personele- en materiële uitgaven. Ten
slotte volgen vijf bijlagen: het verdiepingshoofdstuk geeft informatie over
de budgettaire begrotingsaansluiting tussen de ontwerpbegroting 2017 en
die van 2018, de lijst met moties en toezeggingen aan de Kamer, het
subsidieoverzicht, de evaluatie- en onderzoekstabel en de lijst met
afkortingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

4

De relatie met de HGIS-nota
Samen met de departementale begrotingen wordt ook de HGIS-nota aan
de Staten-Generaal gepresenteerd. Deze omvat naast de HGIS uitgaven en
ontvangsten van Buitenlandse Zaken ook buitenlanduitgaven en
ontvangsten van de andere ministeries. Deze bundeling bevordert de
samenhang en samenwerking die voor een geïntegreerd en coherent
buitenlandbeleid van belang zijn. De nota over de HGIS bevat een
overzicht van de belangrijkste programma’s en uitgaven voor het
buitenlandbeleid, waaronder een overzicht van de begrotingsontwikkelingen binnen de HGIS en bijlagen die alle buitenlanduitgaven overzichtelijk presenteren, zoals een totaaloverzicht van de buitenlanduitgaven die
als officiële ontwikkelingshulp (ODA) kwalificeren. In de HGIS-nota wordt
daarnaast op hoofdlijnen inzicht gegeven in de internationale klimaatfinanciering 2018, de internationale inspanningen op migratie in 2018 en de
indicatoren en streefwaarden op de begroting voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

5

2. BELEIDSAGENDA 2018
Gezien de demissionaire status van het huidige kabinet treft u een
begroting op hoofdlijnen aan. Wanneer een nieuw kabinet aantreedt, kan
dit aanleiding geven tot aanpassingen in de begroting. De voorliggende
begroting geeft weer hoe Nederland in 2018 vorm wil geven aan het
buitenlandbeleid. Want ondanks de demissionaire status van dit kabinet
moet Nederland dagelijks inspelen op internationale ontwikkelingen. Deze
hebben hoe dan ook (grote) invloed op ons land. Voor het Ministerie van
Buitenlandse Zaken staat ook in 2018 centraal, dat de gezamenlijke
inspanningen onder de begroting Buitenlandse Zaken en de begroting
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking bijdragen aan een
sterke positie van Nederland in een veilige en welvarende wereld.
«2018: Voor Nederland, wereldwijd – actieve diplomatie voor een
veilige, welvarende en toekomstbestendige wereld»
Wereldwijd bepaalt een aantal grote trends de agenda in 2018. Dat vraagt
om een duidelijke plaatsbepaling van het beleid voor buitenlandse zaken
(BZ) en voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking (BHOS).
Het betreft niet alleen de economische en geopolitieke verschuiving
oostwaarts, maar ook onzekerheid over de opstelling van de VS op vele
terreinen, het assertieve gedrag van landen als Rusland, Iran en NoordKorea, evenals de dreiging van het internationale terrorisme, de
vluchtelingen- en migratiecrisis en de gevolgen van klimaatverandering.
Ook op Europees vlak zijn er verschuivingen. Na een periode waarin
solidariteit tussen lidstaten op de proef is gesteld door gebeurtenissen
met grote consequenties (de economische crisis, de migratiecrisis en het
Britse besluit tot een vertrek uit de Unie), zoekt de Europese Unie naar een
vernieuwende, toekomstbestendige samenwerking. Europa moet zijn
koers herijken. Die kans moeten we niet laten lopen, want juist de
komende jaren hebben we de Europese Unie hard nodig voor veiligheid
en welvaart, zowel binnen de Europese Unie als daarbuiten. We hebben
nieuw draagvlak nodig om de sterke positie van de Europese Unie te
behouden.
Nederland heeft veel te bieden. We zijn de 6e Europese economie, 7e
donor op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, 2e exporteur van
landbouwproducten en actief contribuant aan vredesmissies en de G20.
We worden in het buitenland gezien en gehoord. Het Nederlandse
lidmaatschap van de VN-Veiligheidsraad in 2018 is daarvan het resultaat.
Dit biedt een kans de Nederlandse stem nog steviger te laten klinken. De
Nederlandse inzet is gebaat bij de synergie tussen de instrumenten van
Buitenlandse Zaken, Ontwikkelingssamenwerking en Handel.
Ontwikkelingssamenwerking gericht op de allerarmsten blijft nodig. Om
hun positie te verbeteren, en om daarmee conflicten en irreguliere
migratie bij de bron aan te pakken. Werken aan ontwikkeling gaat om het
scheppen van rechten en kansen voor mensen. Zodat ze op eigen benen
kunnen staan en zich kunnen ontplooien. Delen van de welvaart leidt tot
een veiliger wereld. Daar draagt ook de Nederlandse private sector aan
bij.
Behoud van de welvaart en welzijn vraagt om een actieve inzet van de
overheid. Een zo open en eerlijk mogelijk wereldhandelssysteem is
voorwaarde voor het succes van een sterk op exportgerichte economie als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

6

de Nederlandse. Multilaterale samenwerking is een voorwaarde voor het
verwezenlijken van andere, grotendeels overlappende doelen: bevordering van inclusieve economische groei wereldwijd, bevordering van
universele waarden, de rechtsstaat en naleving van de mensenrechten. In
2018 zet Nederland de uitvoering voort van het in 2017 vastgestelde
nationale plan van aanpak voor de Sustainable Development Goals
(SDGs).
Op al deze vlakken werken we in het begrotingsjaar 2018 aan een
veiligere, welvarende, rechtvaardige en toekomstbestendige wereld, voor
Nederland wereldwijd.
Een wereld in verandering
Nederland en Europa bevinden zich in een wereld die sterk in verandering
is. Ons land is er de laatste decennia in veel opzichten op vooruit gegaan
en welvarender geworden. Nederland behoort tot de wereldtop op veel
terreinen: persvrijheid, innovatie, concurrentiekracht, het sociale vangnet,
de internet-dichtheid, het maatschappelijk engagement. Verworvenheden
die Nederlanders tot de gelukkigste mensen van de wereld maken. We
hebben dus ook veel te verliezen. Veranderingen in het geopolitieke
krachtenspel zorgen naast kansen ook voor dreigingen en onzekerheden
die Nederland en Nederlanders steeds directer raken.
Het veranderende geopolitieke krachtenveld wordt mede veroorzaakt door
het schuivende economische krachtenveld, met name richting het Verre
Oosten. Waar de landen van de EU vijf jaar geleden nog 20% van de
wereldeconomie vertegenwoordigden, is dat naar verwachting over vijf
jaar nog slechts 15%. En ook met de Brexit neemt het strategisch gewicht
van Europa af. De VS richt zich mede hierdoor in toenemende mate ook
op andere spelers dan de EU. Verder zien we hoe sommige Europese
buren zich steeds assertiever en soms agressiever opstellen, zoals met de
Russische annexatie van het Krim-schiereiland, de toenemende concentratie van macht in één hand in Turkije en de Iraanse inmenging in Syrië,
Libanon en Irak. Het conflict in Jemen en de dreiging van piraterij in de
Hoorn van Afrika zetten bovendien een voor Nederland essentiële
vaarroute voor handel tussen Europa, de Golfstaten en Azië onder druk.
Op veiligheidsgebied is de wereld onzekerder geworden, en beduidend
minder overzichtelijk. Waar de dreiging nog geen 30 jaar geleden enorm
was, was deze tijdens de Koude Oorlog eenduidig gedefinieerd. Tegenwoordig hebben we te maken met zogenaamde hybride dreigingen, waar
het verschil tussen conflict en vrede schimmiger is geworden. Een
complexe veelvormige en steeds veranderende dreiging, zoals cyberaanvallen en terrorisme. Daarbij moet op vele schaakborden tegelijk worden
gespeeld met zowel statelijke als niet-statelijke actoren, zoals ISIS.
Naast het schuivende geopolitieke krachtenveld, speelt de instabiliteit aan
de Europese zuidflank een belangrijke rol bij de toegenomen uitdagingen
waarvoor Nederland zich geplaatst ziet. Deze landen hebben een
grotendeels jonge bevolking met weinig kansen op de arbeidsmarkt, van
wie een deel vatbaar is voor radicalisering. De sociaaleconomische
spanningen en de grote ideologische, religieuze en etnische tegenstellingen in de regio hebben bijgedragen aan conflicten en de opkomst van
terroristische organisaties. Een direct gevolg van deze instabiliteit, maar
ook van demografische druk vanuit sub-Sahara Afrika, Afghanistan,
Pakistan en Bangladesh, is de fors toegenomen irreguliere migratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

7

richting Europa. Deze migratiedruk zal op korte termijn niet minder
worden en vereist onze voortdurende aandacht.
Instabiliteit is er ook aan de grenzen van de Koninkrijksdelen op het
Westelijk Halfrond. De sociaaleconomische en politieke spanningen in
Venezuela kunnen grote gevolgen hebben voor Curaçao, Aruba en
Bonaire. Nederland blijft daarom nauw optrekken met relevante spelers
zoals de Organisatie van Amerikaanse Staten.
De beschreven trends vormen mogelijke risico’s voor Nederland en
Nederlanders, waarvoor we oplossingen moeten vinden, binnen onze
grenzen en bilateraal in samenwerking met andere landen. Dit vereist een
tevens effectief buitenlands beleid gericht op verdediging, innovatie en
modernisering van de belangrijke internationale instituties die we na de
Tweede Wereldoorlog hebben opgebouwd. De risico’s van protectionisme
boven eerlijke handel, van conflict in plaats van diplomatieke oplossingen,
en van opruiende internationale retoriek boven samenwerking vormen
bedreigingen die Nederland met een actief buitenlands beleid het hoofd
moet bieden. Tegelijkertijd biedt de vermindering van armoede en de
opkomst van een steeds grotere middenklasse wereldwijd, mede dankzij
het succes van de Millennium Ontwikkelingsdoelen, kansen voor
welvaartsgroei. Juist voor een open en op exportgerichte economie zoals
de Nederlandse.
Alleen door een actieve rol te spelen in het internationale speelveld, als
Nederland maar ook als EU, kunnen we de belangen van ons land en zijn
inwoners veiligstellen en waar mogelijk uitbouwen. Voorop daarbij staat
ons streven naar onze veiligheid en welvaart in een rechtvaardige en
toekomstbestendige wereld.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken speelt hierin een cruciale rol. Juist
in de huidige context is actieve diplomatieke inzet van een modern
postennet van belang. Nederland kan zich daarmee versterkt positioneren
in de relatie met onder andere opkomende economieën en belangrijke
partners, en ter ondersteuning van actief lidmaatschap van de EU, NAVO
en VN. Het postennet komt op voor Nederlanders wereldwijd, waarbij BZ
als moderne dienst actief in dialoog blijft met de Nederlandse samenleving om zorgen en belangen te kennen en noodzakelijke compromissen
uit te leggen. Het doel: veiligheid, welvaart en rechtvaardigheid. Het
uitgangspunt blijft, nu en in de toekomst: «Voor Nederland, wereldwijd».
Buitenland is binnenland
De nauwe verwevenheid tussen binnenlandse en buitenlandse ontwikkelingen is voor iedereen zichtbaar. Dat is vaak verrijkend: nooit gingen
zoveel Nederlanders in het verre buitenland met vakantie, bekeken
internationale tv, belden goedkoop met familie elders, waren wereldwijd
in contact via sociale media, maakten gebruik van Erasmus-beurzen,
grepen handels- en investeringskansen met het gemak van internationaal
bankieren, en genoten van de diversiteit aan producten en diensten die in
Nederland beschikbaar kwam. Nooit ook waren er zoveel internationale
bedrijven in ons land actief en studeerden zoveel buitenlandse studenten
aan onze universiteiten. Globalisering is meer dan ooit een gegeven en
velen plukken er de vruchten van.
Velen, maar niet iedereen. De winst wordt breed gedeeld, maar de kosten
kunnen geconcentreerd terecht komen. Zo worden sommige werknemers
direct geraakt door verplaatsen van hun baan naar een ander land, binnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

8

of buiten de EU. Ook moeten sommigen concurreren met buitenlandse
vakgenoten, waarbij niet altijd voor iedereen dezelfde spelregels gelden.
Dat levert soms een ongelijke strijd op en kan zorgen voor onzekerheid
over de eigen toekomst Ook de komst van vluchtelingen naar de eigen
woonplaats kan voor sommige Nederlanders bijdragen aan onzekerheid
over zaken als veiligheid of bijvoorbeeld de beschikbaarheid van
betaalbare woonruimte voor iedereen.
Klimaatverandering is een ander typisch voorbeeld van de verwevenheid
van binnen- en buitenland. Een succesvolle energietransitie in Nederland,
hoe noodzakelijk ook, betekent niet dat de opwarming van de aarde
binnen de grenzen van het Parijse klimaatakkoord blijft; dit vergt een
internationale aanpak, waarop Nederland geïntegreerd buitenlands beleid
voert.
Ongewenste buitenlandse inmenging in sociaal-maatschappelijke sfeer in
Nederland neemt de laatste jaren toe. Tevens zien we de import naar
Nederland van de onrust en sociaal-politieke tegenstellingen in andere
landen, zoals Turkije of Eritrea. In bepaalde gevallen van steun vanuit het
buitenland aan sociale en religieuze instellingen in Nederland staat het
gedachtengoed haaks op de basiswaarden van onze vrije democratische
rechtsstaat. Ook de recente terroristische aanslagen zo dicht bij huis
hebben hun impact gehad. Deze ontwikkelingen hebben een effect op
onze veiligheid en op ons veiligheidsgevoel. Als grenzen worden
overtreden, treedt Nederland doortastend op.
De neiging om ons terug te trekken met gelijkgezinden, zowel binnen onze
eigen samenleving als in internationaal verband, is een logische reactie.
Toch zijn niet eilandjes, maar bruggen de oplossing. We moeten gezamenlijke uitdagingen actief tegemoet treden en samen tot een effectieve
aanpak te komen – binnenlands en buitenlands. Alleen op die manier
kunnen we onze veiligheid, welvaart en rechtvaardigheid optimaal
behouden en vergroten.
De EU moet gezamenlijk koers bepalen
Voor een effectieve aanpak van gezamenlijke uitdagingen heeft Europese
samenwerking veel te bieden. Dat is des te noodzakelijker nu de positie
van de VS verandert en onvoorspelbaarder is geworden en de ring van
instabiliteit om de EU de keuze tussen exporteren van stabiliteit of
importeren van instabiliteit urgenter dan ooit maakt. De EU zal de
komende jaren echter wel tegenstellingen moeten overbruggen en haar
koers moeten herijken. Recente en komende verkiezingen in lidstaten als
Frankrijk, Duitsland en Italië zijn bepalend voor de politieke verhoudingen.
Vooral een goed functionerende Frans-Duitse as is daarbij een aanjager
voor Europees succes op tal van terreinen. De onderhandelingen over
Brexit zijn dit voorjaar gestart en een aantal sleuteldossiers blijft onverminderd op de agenda, zoals een goede gezamenlijke omgang met de
aanhoudende migratiestromen. Ook de formele onderhandelingen over
de EU-begroting, het Meerjarig Financieel Kader 2021–2027, zullen naar
verwachting in de tweede helft van 2018 starten. Met deze ontwikkelingen
hangen fundamentele keuzes samen over de toekomst van onze Unie.
Deze zullen worden besproken binnen discussies over de toekomst van
Europa in onder meer de Raad en de Europese Raad.
Nederland kan, zal en moet op al deze dossiers een actieve rol spelen om
zowel directe materiële belangen als duurzame Europese samenwerking
zeker te stellen. Nederland blijft daarbij over de gehele linie inzetten op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

9

een Unie die werkt voor de veiligheid en welvaart van burgers. Geen
federalisme, niet terug naar enkel de nationale staat, maar effectieve
Europese samenwerking gericht op hoofdzaken, toegevoegde waarde, en
met breed publiek draagvlak. De EU moet daarbij wel voldoende
slagkracht kunnen tonen, desnoods door met kleinere kopgroepen van
lidstaten het voortouw te nemen. Het gaat om een Europa dat beter
presteert en beschermt.
Concreet zet Nederland zich bijvoorbeeld blijvend in op het versterken van
de interne markt, een belangrijke motor van economische groei in de Unie
en ons land. Het kabinet is daarbij ook groot voorstander van een
eerlijkere interne markt, die sociale standaarden zoals gelijk loon voor
gelijk werk op dezelfde plaats respecteert. Lidstaten kunnen ook van
elkaar leren als het gaat om effectief sociaal- en arbeidsmarktbeleid.
Tegelijk zijn het doorvoeren van structurele economische hervormingen
en gezond begrotingsbeleid cruciaal voor gezonde, competitieve en
schokbestendige Europese economieën. Buitenlandse Zaken zet zich
bovendien in voor een toekomstgericht Meerjarig Financieel Kader. Een
moderne EU-meerjarenbegroting is immers essentieel voor een Europa
dat resultaten moet leveren op strategische prioriteiten. Het moet wat dat
betreft efficiënter, doelgerichter, eerlijker, transparanter en meer gericht
op het leveren van toegevoegde waarde. Het Meerjarig Financieel Kader
moet bovendien financieel houdbaar zijn.
Met het vertrek van het VK verliest Nederland binnen de Unie een
belangrijke handelspartner, een gelijkgezinde lidstaat en een bondgenoot
in het Europees extern beleid. Daarom is het wenselijk om ook in de
toekomst een nauwe relatie met het VK te onderhouden, niet alleen op het
gebied van handel, maar ook wat betreft veiligheid, zowel binnen als
buiten de Unie. Nederland en de overige lidstaten hechten eraan dat de
Brexit-onderhandeling in opeenvolgende fases plaatsvindt. In de eerste
fase wordt over de uittreding onderhandeld. Nederland zet hierbij in op
snelle duidelijkheid voor burgers over hun rechten, waarbij het belangrijk
is dat Nederlanders in het VK hun recht op wonen en werken behouden.
Ook wil Nederland onzekerheid voor bedrijven zo veel mogelijk
wegnemen. Uiteraard moet het VK de aangegane financiële verplichtingen nakomen en dient de verdere financiële afwikkeling goed geregeld
te worden. De uittreding door het VK dient ordelijk te verlopen waarbij
onzekerheid en het risico op disrupties zoveel mogelijk beperkt moet
worden. Deze Nederlandse inzet is in het onderhandelingsmandaat van de
Commissie opgenomen. Pas als in deze eerste fase voldoende voortgang
is geboekt, volgen voorbereidende besprekingen over de toekomstige
relatie. Er dienen ook afspraken te worden gemaakt over de hervestiging
van de Europese agentschappen. Nederland heeft zich kandidaat gesteld
als vestigingsplaats voor het Europees medicijnagentschap (EMA).
Ook buiten haar grenzen moet de EU een vuist kunnen maken en een
open hand kunnen bieden en zo haar strategische positie versterken.
Hiervoor is een Europa nodig, dat flink investeert in veiligheid en defensie,
een effectief gezamenlijk buitenlands beleid en een gezamenlijk asielbeleid. Met de in juni 2016 gepresenteerde EU Global Strategy on Foreign
and Security Policy (EUGS) heeft de Hoge Vertegenwoordiger een
gedeelde visie uiteengezet die de basis vormt voor gemeenschappelijke
actie voor een sterker Europa dat burgers beschermt. Eén van de
prioriteiten van de EUGS is het versterken van de Europese veiligheid en
defensie. Waar de NAVO de hoeksteen blijft voor onze collectieve
verdediging, moet de EU tegelijkertijd beter toegerust, opgeleid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

10

georganiseerd zijn om externe dreigingen adequaat het hoofd te bieden.
Dat betekent ook dat de EU in voorkomende gevallen in staat moet zijn
om autonoom op te treden. Ook omdat onze trans-Atlantische partners
dat van Europa verlangen. Dat vraagt om sterkere samenwerking tussen
de EU en de NAVO. Een sterk Europees defensiebeleid is in het belang van
de NAVO.
Grenzen en migratie
De EU moet rekening blijven houden met aanhoudende migratiedruk en
de (soms) humanitair schrijnende gevolgen daarvan. Dit vraagt ook om
Europese oplossingen, waarbij Nederland en de EU zich dichtbij en ver
weg inzetten om verdrinkingen te voorkomen en irreguliere migratie
tegen te gaan. We kiezen daarbij voor een ketenbenadering met een
geïntegreerde inzet langs de gehele migratieroute binnen de kaders van
het internationale recht en het Vreemdelingenverdrag. De UNHCR heeft
daar een belangrijke rol bij te spelen. Daarbij gaat het onder andere om
het aanpakken van de grondoorzaken van migratie, mogelijk maken van
menswaardige opvang in de regio, verstoren van mensensmokkelnetwerken, werken aan de verbetering van de omstandigheden in de regio,
een effectief terugkeerbeleid, robuust beheerde buitengrenzen en een
Europees asielsysteem dat crisisbestendig en humaan is.
Er zal veel aandacht zijn voor het bevorderen van terugkeer van mensen
die geen recht hebben op verblijf in de EU. Bij voorkeur via positieve
maatregelen en partnerschappen waar beide partijen baat bij hebben, ook
al zijn negatieve maatregelen niet uitgesloten. De herziening van het
Gemeenschappelijk Europees Asielstelsel zal veel inspanning vergen. Het
vraagt om overeenstemming op het hoogste niveau over lastige vraagstukken, zoals de verplichte herverdeling van asielzoekers en invulling van
de begrippen «effectiviteit en solidariteit» op een manier die concrete en
bindende resultaten verzekert. Ook de uitvoering van de afspraken met
Turkije blijft in 2018 aandacht vragen, net als de ondersteuning van
lidstaten aan de buitengrenzen die het meest met instroom te kampen
hebben zoals Griekenland en Italië.
De meeste irreguliere migratie verloopt momenteel via de CentraalMediterrane route. Om deze effectief aan te kunnen pakken is onder meer
stabiliteit en een goed functionerende centrale overheid in Libië van groot
belang. Dit is een zaak van de lange adem, waarbij Nederland de
VN-inspanningen actief blijft ondersteunen om te komen tot een politieke
oplossing. Tegelijkertijd is training en opbouw van de Libische kustwacht
belangrijk. Hiermee kan zij in toenemende mate mensensmokkel
bestrijden en migranten in nood redden. Ook is het van belang dat de
situatie van migranten in bijvoorbeeld opvangcentra in Libië sterk wordt
verbeterd volgens de daartoe bestaande internationale standaarden. Om
irreguliere migratie en de aanpak van mensensmokkel via de CentraalMediterrane route terug te dringen werken zowel de EU als individuele
lidstaten samen met Noord-Afrika en de Sahel. Nederland blijft regionale
samenwerking tussen landen in de Sahel steunen, onder andere op het
gebied van informatiedeling op veiligheidsgebied, civiele controle op de
strijdkrachten, migrantensmokkel, faciliteren van justitiële samenwerking
en begeleiden van politiescholen bij het integreren van modules over
migrantensmokkel in curricula. Bovendien heeft Nederland recent
besloten om op korte termijn in Niger, het belangrijkste transitland, een
diplomatieke «antenne» te vestigen. Een Nederlandse diplomaat die
permanent ter plaatse zal zijn. Het lidmaatschap van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

11

VN-Veiligheidsraad biedt Nederland de mogelijkheid ook mondiaal
aandacht te vragen voor deze uitdagingen.
Instabiliteit en veiligheid: brede invulling veiligheidsinzet
Interne en externe veiligheid zijn sterk met elkaar verweven. Om de
veiligheid van Nederlanders in ons land en wereldwijd zoveel mogelijk te
garanderen, moeten we sterk op onze externe veiligheid inzetten.
Instabiliteit in de ring rond Europa, terrorisme, cyberaanvallen, maar ook
bijvoorbeeld klimaatrampen, blijven een bron van veiligheidsrisico’s. De
verwachting is dat deze dreigingen niet op korte termijn zullen afnemen.
Langdurige inzet om deze dreigingen te adresseren is daarom onvermijdelijk, zowel militair als via diplomatie en ontwikkelingssamenwerking.
Hiertoe coördineert het Ministerie van Buitenlandse Zaken het tot stand
komen van een nieuwe internationale veiligheidsstrategie. Nederland
moet het bondgenootschappelijk grondgebied met militaire middelen
kunnen verdedigen. De NAVO blijft de hoeksteen van onze collectieve
verdediging.
Tegelijkertijd werkt Nederland in Europees verband, en op basis van de
EU Global Strategy, aan de versterking van het Europese Veiligheids- en
Defensiebeleid (GVDB). De Europese Raad en de Raad Buitenlandse Zaken
stelden in 2017 de ambitie vast dat Europa, in het licht van de verslechterde veiligheidssituatie in de regio’s rond de EU, meer eigen verantwoordelijkheid moet nemen op dit gebied. Dit geldt zowel voor de snelheid en
effectiviteit van militaire en civiele EU missies als voor betere samenwerking bij de ontwikkeling en aanschaf van defensiecapaciteiten.
Naar verwachting zal eind 2017 of begin 2018 een Permanent Gestructureerde Samenwerking (PESCO) op gebied van veiligheid en defensie
worden opgestart, waarbij een groep EU lidstaten die daartoe bereid en in
staat is intensiever gaat samenwerken op defensiegebied. Nederland is
daar voorstander van en is voornemens om hieraan deel te nemen. In
2018 zal naar verwachting ook het Europese Defensiefonds worden
opgericht, waarbij EU middelen ingezet zullen worden voor de gezamenlijke ontwikkeling van defensiecapaciteiten. Nederland zet zich in voor een
goede toegang voor het MKB tot dit fonds. De EU en de NAVO zijn
complementair aan elkaar en een sterker GVDB draagt bij aan een sterker
Europees aandeel binnen de NAVO.
Tegelijkertijd is het Nederlandse veiligheidsbelang nadrukkelijk gediend
met een actieve geïntegreerde Nederlandse bijdrage aan internationale
missies en coalities ter bevordering van de internationale rechtsorde,
zoals bijvoorbeeld aan de VN-missie in Mali, MINUSMA, de internationale
coalitie in de strijd tegen ISIS en de missie in Afghanistan. Nederland zet
zich internationaal in voor verbetering van en participatie in
VN-vredesoperaties in Afrika en andere regio’s.
Een strikt wapenexportbeleid is cruciaal om te zorgen dat wapens niet
misbruikt worden bij schendingen van humanitair oorlogsrecht of
mensenrechten. Ook blijft Nederland stevig inzetten op non-proliferatie en
wapenbeheersing, gericht op het voorkomen van de verspreiding van
kernwapens en chemische en biologische wapens en het verminderen van
het huidige aantal van deze wapens. Gegeven de huidige instabiliteit is
het risico van de inzet van massavernietigingswapens – door staten of
door terroristen – nog altijd aanwezig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

12

In OVSE kader blijft Nederland pleiten voor modernisering van het Weens
Document, een essentieel set instrumenten op het gebied van wapenbeheersing en vertrouwenwekkende maatregelen.
Voor onze veiligheid is meer nodig dan alleen militaire middelen.
Veiligheid is alleen duurzaam als we het breed invullen door een
geïntegreerde benadering. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken speelt
ook hierin een centrale rol. Door aandacht te hebben voor zaken als
conflictpreventie en -bemiddeling, deradicalisering, en early warning en
early action, kunnen we opkomende conflicten tijdig signaleren en
voorkomen. In landen als Ethiopië en Democratische Republiek Congo
heeft Nederland actief bijgedragen aan het voorkomen van geweld en
conflict. Hiernaast heeft veiligheid ook te maken met uitdagingen op het
gebied van het milieu en klimaatverandering (bijvoorbeeld migratie als
gevolg van droogte of kusterosie; conflict over toegang tot schaarse
waterbronnen) waarbij Nederland met het Planetary Security Initiative ook
in 2018 een leidende rol zal spelen. Ook neemt Nederland verantwoordelijkheid in het bereiken van de duurzame ontwikkelingsdoelen wereldwijd
en in eigen land. Sommigen daarvan hebben een duidelijke invloed op
onze veiligheid: het bevorderen van goede gezondheid door het
tegengaan van internationale gezondheidsdreigingen zoals ebola, het
ondersteunen van toegang tot water zoals door grensoverschrijdend
waterbeheer, het bevorderen van voedselzekerheid, en het streven naar
open vreedzame samenlevingen en gerechtigheid voor iedereen. Deze
brede inzet op het gebied van veiligheid vraagt om grondige inzet en een
lange adem. Nederland trekt daarin zoveel mogelijk op met gelijkgezinden, de VN en de EU.
Het Russische optreden aan de oostflank van Europa, met de illegale
annexatie van het Krim-schiereiland en de destabilisatie van het oosten
van Oekraïne, vormt onverminderd een aantasting van de veiligheidsordening en het respect voor internationaal recht op ons eigen continent.
Daarmee is het voor Nederland een uitdaging van de eerste orde. Om
deze uitdaging het hoofd te bieden zet Nederland in op een beleid waarbij
enerzijds dialoog met Russische beleidsmakers en maatschappelijke
actoren en de uitgestoken hand (bijv. afspraken om militaire ongelukken
te voorkomen, samenwerking via de OVSE) centraal staan, maar
anderzijds ook Europese sancties en de afschrikwekkende werking van
defensieve NAVO-maatregelen belangrijke instrumenten zijn. Nederland
geeft zich tegelijkertijd rekenschap van het gegeven dat samenwerking
met Rusland van groot belang is op gebieden als terrorismebestrijding,
energievraagstukken, Syrië en non-proliferatie (zoals in de crisis met
Noord-Korea blijkt). Ook de samenwerking van Nederland met de landen
van het EU Oostelijk Partnerschap is gericht op het bevorderen van de
lange-termijn stabiliteit van de regio, waarvoor economische en
maatschappelijke hervormingen cruciaal zijn.
Rechtsorde onder druk
Respect voor de rechtsstaat, internationaal recht en multilaterale
samenwerking zijn van belang voor onze veiligheid en welvaart en voor
de bevordering van een rechtvaardige en toekomstbestendige wereld.
Deze zaken staan onder druk, wereldwijd, maar ook binnen Europa.
Nederland richt zich – ook binnen de EU – op waarborgen en bevorderen
van sterke nationale rechtsstaten. De rechtsstaat is van essentieel belang
voor de bescherming van democratie en fundamentele rechten. Naast een
intrinsieke waarde heeft deze ook een functionele waarde: de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

13

rechtsorde valt of staat met handhaving van afgesproken regels en
wederzijds vertrouwen in het functioneren van nationale rechtsstaten,
bijvoorbeeld op het terrein van de interne markt en justitiële en politiesamenwerking. De Europese waardengemeenschap heeft voortdurend
aandacht nodig. Dit vereist Nederlandse inzet, zowel op Europees niveau
als bilateraal. Nederland blijft zich bovendien inzetten voor specifieke
aandacht voor versterking van de rechtsstaat in het uitbreidings- en
nabuurschapsbeleid van de Europese Unie. In dit verband is Nederland in
toenemende mate bezorgd over de rechtsstaat en de achteruitgang van de
mensenrechtensituatie in Turkije.
Ook in de rest van de wereld zet Nederland zich hard in voor universele
waarden en mensenrechten. De verspreiding van desinformatie ondermijnt een eerlijke dialoog over schendingen van mensenrechten en
humanitair oorlogsrecht. Dit zien we bijvoorbeeld bij de verschrikkelijke
misdaden begaan in het conflict in Syrië. We moeten in binnen- en
buitenland blijven staan voor universele waarden. Ook omdat onze
belangen (voorspelbaarheid, eerlijk speelveld, verantwoording) hiermee
worden gediend. Dat dwingt respect af, ook als de tegenpartij er anders
over denkt. Nederland blijft in deze context een voorvechter van mensenrechten, een hoeksteen van het Nederlandse buitenlands beleid. Ons land
bevindt zich daarmee structureel in de mondiale voorhoede, in het
bijzonder als het gaat om de rechten van lesbiennes, homo’s, biseksuelen,
transgenders en interseksen (LHBTI), vrouwenrechten, mensenrechtenverdedigers, en mensenrechten en bedrijfsleven. Nederland maakt zich hard
voor politieke en sociale mensenrechten door steun aan het maatschappelijk middenveld wereldwijd en dialoog met andere landen. Dat gebeurt
onder meer in multilaterale fora zoals de VN-Mensenrechtenraad, inclusief
het « Universal Periodic Review» , waar landen elkaar aanspreken op de
mensenrechtensituatie en de democratische ruimte, en aanbevelingen
doen om deze te verbeteren.
Nederland blijft bovendien samen met gelijkgestemden het humanitair
oorlogsrecht verdedigen, ook als dat steeds minder wordt gerespecteerd
in landen als Syrië, Jemen en Zuid-Soedan. Nederland zal landen ter
verantwoording roepen die het internationaal oorlogsrecht schenden.
Landen die aanvallen richten op burgers of gebruik maken van gifgas.
Nederland, maar ook de EU, moet zich hiervoor blijven inspannen en zal
dat ook doen. Dat maakt ook deel uit van de Nederlandse inzet in de
VN-Veiligheidsraad. Net zoals we de grondwaarde van het ICC hoog willen
houden: «geen vrede zonder gerechtigheid».
Syrië/Irak
Speciale aandacht verdient het slepende conflict in Syrië en de regionale
instabiliteit die hiermee samenhangt. Dit conflict is de grootste humanitaire catastrofe van de laatste 20 jaar en een belangrijke oorzaak van
grensoverschrijdend terrorisme en aanhoudende vluchtelingen- en
migratiestromen naar buurlanden en richting Europa. Wat in 2011 begon
als een serie demonstraties en lokale opstanden tegen het Ba’ath-regime
van Bashir al-Assad is sindsdien uitgegroeid tot een complex strijdtoneel,
waarbij de burgeroorlog en de strijd tegen ISIS steeds meer verweven
raken. Hoewel het regime, daarin gesteund door Rusland, Iran en diverse
sji’itische milities zoals Hezbollah, sinds eind 2016 militair terrein heeft
gewonnen, is vooralsnog geen zicht op een einde aan de strijd, laat staan
op stabilisatie en een houdbare politieke uitkomst. Ook de goede
vorderingen in het terugdrijven van ISIS in Syrië kunnen niet duurzaam
verankerd worden als er geen uitzicht is op een politieke oplossing voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

14

de Syrische burgeroorlog. Het vinden van een weg naar een politieke
uitkomst wordt echter nog steeds ernstig belemmerd doordat alle
betrokken partijen, zowel binnen Syrië als daarbuiten, sterk tegengestelde
belangen en agenda’s nastreven. Eind 2016 is, parallel aan het Genèveproces, het Astana-proces van start gegaan. Dit primair op veiligheid
gerichte overleg tussen Rusland, Turkije en Iran heeft gezorgd voor
verminderd geweld in sommige delen van Syrië, alhoewel afspraken over
staakt-het-vuren veelvuldig gebroken worden en humanitaire toegang
buitengewoon slecht blijft. De vredesonderhandelingen in Genève dienen
centraal te blijven staan en actief te worden ondersteund.
Ook in Syrië hanteert Nederland een geïntegreerde benadering in zijn
inzet, gericht op het mitigeren van vluchtelingenstromen door steun voor
opvang in de regio, belangrijke bijdragen aan humanitaire hulp om de
grootste humanitaire noden te ledigen, steun aan gematigde krachten
zoals de Vrije Syrische Politie en burgerhulpverleners zoals de Witte
Helmen, en inspanningen gericht op stabilisatie om nieuwe machtsvacua
en invloed van extremisten tegen te gaan. Daarnaast is Nederland in
internationale fora, zoals International Syria Support Group, en via de EU
en VN (en straks in de VN-Veiligheidsraad), actief om staakt-het-vuren
dichterbij te brengen en om de conflictpartijen aan de onderhandelingstafel te krijgen. Er is geen alternatief voor een politieke oplossing, waarbij
VN-Veiligheidsraadresolutie 2254 voor Nederland het uitgangspunt blijft.
In deze onderhandelingen stimuleert Nederland de deelname van
Syrische vrouwen die verschillende conflictpartijen vertegenwoordigen,
en het verenigen van lokale vrouwenorganisaties. Ook tegengaan van
straffeloosheid is een prioriteit voor Nederland. Nederland steunt in dit
kader organisaties die bewijsmateriaal van oorlogsmisdaden en ernstige
mensenrechtenschendingen verzamelen. Nederland heeft als eerste
VN-lidstaat geld en expertise bijgedragen aan de in oprichting zijnde
bewijzenbank van de VN.
Van vergelijkbare invloed, maar van een andere orde, is de situatie in Irak.
Die telt eveneens meerdere uitdagingen, maar bevindt zich in een fase
waarin wel sprake is van voorzichtige vooruitgang met stabilisatie.
Voornaamste opdracht in Irak, naast het definitief verslaan van ISIS, is
behoud en bestendiging van deze precaire vooruitgang. Nederland zet in
op vier terreinen in Irak: veiligheid, verzoening, stabilisatie en transparantie. Deze vier beleidsprioriteiten dienen ter bevordering van het herstel
van vertrouwen in de Iraakse overheid, in medeburgers en in een veilige
en voorspoedige toekomst in Irak. Speciale aandacht gaat uit naar
vrouwen door het implementeren van het Nationale Actieplan 1325 van
de Iraakse overheid en het bieden van psychosociale hulp aan vrouwen
die slachtoffer zijn geworden van (seksueel) geweld.
Militair levert Nederland een aanzienlijke bijdrage aan de strijd tegen ISIS
en Irak, met o.a. trainingen van Iraakse troepen en Koerdische
Pershmerga. Nederland draagt tevens bij aan humanitaire ontmijningsactiviteiten via de VN (UNMAS) en NGO partners. Van groot belang is dat de
militaire strijd tegen ISIS gepaard gaat met politieke planning voor de fase
daarna. Nederland dringt er in Irak en internationale fora op aan dat dit
een Iraaks geleid proces dient te zijn. Voor Nederland staat de eenheid van
Irak voorop. In dit verband geldt dat alle stappen die de Koerdische
autoriteiten (willen) zetten richting meer autonomie of zelfs onafhankelijkheid alleen aanvaardbaar zijn als deze uitkomst zijn van constructieve
overeenstemming met de centrale regering in Bagdad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

15

Zetel VN-Veiligheidsraad: strategische kansen voor Nederland
Het lidmaatschap van het Koninkrijk in de VN-Veiligheidsraad in 2018
biedt een uitgelezen kans om internationale besluitvorming over kwesties
van vrede en veiligheid te beïnvloeden, handhaving van internationaal
recht te bevorderen, en daarbij de Koninkrijksbelangen te behartigen. Het
Koninkrijk zal als verkozen lid zijn profiel als betrouwbare en actieve
bruggenbouwer in het internationale speelveld bevestigen, op het
hoogste mondiale niveau. Onze inzet vloeit voort uit breed gedragen
beginselen en prioriteiten van het Nederlands buitenlands beleid. De
politieke actualiteit is leidend en zal in belangrijke mate de verhoudingen
en de positionering in de VNVR bepalen. Het Ministerie van Buitenlandse
Zaken is in dialoog met relevante spelers en zal in het najaar de Kamer
informeren over de speerpunten van de inzet. Daarbij gaat het Koninkrijk
voor een «Europese invulling» van onze zetel, en op termijn wil Nederland
zich inzetten voor een Europese zetel. Tegelijkertijd heeft de samenwerking tussen Aruba, Curaçao, Sint Maarten en Nederland in de
campagne voor een VNVR-zetel zijn vruchten afgeworpen, onder het
motto dat we zowel Europees als Caribisch zijn. We zullen in 2018 dan ook
met z’n vieren «in de stoel» zitten.
Cyber- en internetbeleid: Nederland in voorhoede
Als er iets geen grenzen kent, is het de nieuwste dreiging in cyberspace.
Onze westerse maatschappijen zijn kwetsbaar voor cyberaanvallen – dat
geldt zeker voor Nederland. Een toenemende dreiging gaat dan ook uit
van cyberaanvallen, zoals we zagen bij de «hacks» van de digitale
systemen van politieke partijen ten behoeve van politieke beïnvloeding
van de Amerikaanse presidentsverkiezingen, maar ook bij wereldwijde
verspreiding van virussen als WannaCry. Steeds meer staten ontwikkelen
(militaire) cybercapaciteiten, terwijl duidelijke gedragsregels ontbreken.
Dat draagt bij aan onduidelijkheid, onvoorspelbaarheid en onoverzichtelijkheid en komt de stabiliteit niet ten goede. Gezien het grensoverschrijdende karakter van het cyberdomein vergt deze problematiek per definitie
een internationale aanpak. Nederland bevindt zich in de internationale
voorhoede bij het vormgeven van een normatief kader voor een veilig, vrij
en open cyber domein. Hierbij maakt Nederland zich onder meer sterk om
de toepasbaarheid van het internationaal recht binnen het digitale domein
te verduidelijken. Naast versterking van onze invloed in de VN, EU en
NAVO op dit terrein, blijft het Ministerie van Buitenlandse Zaken investeren in nieuwe coalities met staten, private partijen en het maatschappelijk middenveld. Hierbij zal Nederland kansen die digitalisering aan onze
economie en samenleving biedt volop blijven benutten, en tegelijk
dreigingen het hoofd bieden en fundamentele rechten en waarden
beschermen. Nederland zet zich internationaal in voor een open, vrij en
veilig internet, met een adequate bescherming van de internetvrijheid en
mensenrechten online. In deze sterk digitaliserende wereld moeten
mensen kunnen vertrouwen op bescherming tegen inbreuken op hun
digitale rechten.
Multilateralisme en coalities
Naast het vormen van coalities, blijft het stelsel van multilaterale
instellingen van levensbelang om veiligheid, welvaart en rechtvaardigheid
wereldwijd te bevorderen. De VN en andere multilaterale instellingen
dragen bij aan vrede en veiligheid, zijn voorvechters van internationale
normen en waarden bieden capaciteitsopbouw en ontwikkelingssamenwerking wereldwijd. Met de nieuwe SGVN, António Guterres, moeten we
blijven inzetten op hervormingen om de legitimiteit en effectiviteit van de
VN te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

16

Het verschuivende geopolitieke krachtenveld vraagt om een proactieve en
strategische Nederlandse houding in het internationale speelveld, waarbij
noodzakelijke coalities en multilateralisme centraal moeten staan. Dankzij
coalities en multilateralisme hebben wij reeds successen kunnen boeken
de laatste jaren. Het akkoord over het Iraanse nucleaire programma, de
totstandkoming van de duurzame ontwikkelingsdoelen, het klimaatakkoord van Parijs, de sterkere sancties tegen Noord-Korea, de succesvolle
bestrijding van ISIS, zijn allemaal voorbeelden van het nut en de noodzaak
van gezamenlijk internationaal optreden, waar ook de hand moet worden
uitgestoken naar minder gelijkgezinde landen.
Het vervolgen en berechten van degenen die verantwoordelijk waren voor
het neerhalen van vlucht MH17 blijft een topprioriteit van het kabinet,
conform VNVR-resolutie 2166. Nederland blijft zich hiervoor inspannen, in
nauw verband met de landen die deel uitmaken van het «Joint Investigation Team».
Binnen de EU, in het licht van Brexit en andere reeds geschetste uitdagingen, zullen ook vaak nieuwe coalities moeten worden gesmeed.
Daarbij zijn goede relaties met Duitsland en Frankrijk essentieel en blijft
Nederland optrekken met gelijkgezinde lidstaten, waaronder in Beneluxverband. We moeten er echter ook voor waken om tegenstellingen niet te
vergroten door onze partners enkel binnen Noordwest-Europa te zoeken.
We moeten bruggen slaan tussen Noord en Zuid en tussen Oost en West,
om ook voor de toekomst Europese samenwerking – inclusief mondiale
daadkracht – zeker te stellen.
Mondiale strategische partners
Hoewel de VS de afgelopen jaren aan relatieve (economische) macht heeft
ingeboet blijft de VS een belangrijke partner voor Nederland, ook in
multilateraal verband. Een intensieve relatie met dit land is en blijft voor
ons van groot belang. Dat geldt uiteraard op het terrein van de defensieen veiligheidspolitiek en de NAVO. Maar ook op bilateraal economisch
terrein zijn de belangen aanzienlijk: de VS is een van de grootste handelsen investeringspartners van het Koninkrijk meer dan 640.000 banen in
Nederland hangen hiermee samen.
De onderlinge betrokkenheid is geen automatisme zoals in de afgelopen
maanden bleek. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor multilaterale kwesties als
het klimaat. De regering betreurt dat de VS zich heeft teruggetrokken uit
het klimaatakkoord van Parijs; het blijft echter belangrijk de VS te
betrekken bij de inspanningen om klimaatverandering tegen te gaan. Het
Amerikaanse bedrijfsleven en sub-nationale overheden (zoals Californië)
spelen hierbij een belangrijke constructieve rol.
Op de belangrijkste buitenlandpolitieke vraagstukken van deze tijd,
waaronder het Midden-Oosten Vredesproces, non-proliferatie van
kernwapens en terrorismebestrijding, blijft samenwerking en actieve
dialoog tussen Europa en de VS essentieel. De VS verwacht in toenemende mate dat Europa meer verantwoordelijkheid draagt voor de eigen
veiligheid. Dit versterkt de noodzaak om Europa strategisch te versterken.
Een sterk Europa is in het belang van een sterke trans-Atlantische
samenwerking.
Het stijgende geostrategische gewicht van Azië vraagt om een verhoogde
inzet van Nederland en de EU op politiek en economisch vlak om in deze
regio actief partners te betrekken op dossiers waar gemeenschappelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

17

belangen zijn. China is als regionale grootmacht en tweede economie in
de wereld in toenemende mate medebepalend voor de stabiliteit in
belangrijke regio’s, zoals het Koreaans Schiereiland, de Zuid-Chinese Zee,
en de Indische Oceaan. Met zijn Belt and Road Initiative reikt China’s
geopolitieke én economische invloed van Centraal-Azië tot in het
Caribisch gebied. Voor Nederland betekent dit de noodzaak voor brede
betrekkingen met China, langs bilaterale band, maar ook via de EU en VN
gericht op samenwerking in het multilaterale stelsel. Tegelijkertijd geldt
dat wordt vastgehouden aan het belang van de rechtstaat en respecteren
van mensenrechten, en zet Nederland erop in om via een hechte en
stevige EU-positie het economisch verkeer open en eerlijk te houden. Op
het gebied van klimaatverandering laten China, maar ook de andere
regionale grootmacht India, een sterker geluid horen. Dit biedt mogelijkheden voor Nederland en EU om samen op te trekken.
India kijkt nu meer dan ooit naar landen in Europa en zeker ook naar
Nederland om internationaal mee samen te werken. Zo liggen er kansen
vanuit gedeelde waarden zoals democratie en rechtstaat voor samenwerking op het gebied van het bevorderen van een vrij en veilig internet.
Ook met Indonesië en andere landen in de ASEAN, het verband van tien
Zuid-Oost Aziatische landen, die gezamenlijk de grootste groeimarkt voor
Nederlandse bedrijven vormen, zal meer worden ingezet op het
gezamenlijk optrekken bij de bestrijding van terrorisme, bevordering van
eerlijke handel en vreedzame internationale geschillenbeslechting. Met
gelijkgezinde landen als Japan, Zuid-Korea, Australië en Nieuw-Zeeland,
zal Nederland bilateraal als ook in EU-verband zich blijven inzetten voor
een mondiale ordening gebaseerd op effectief multilateralisme, een open
wereldeconomie en respect voor mensenrechten en internationaal recht.
Consulair blijft Buitenlandse Zaken moderniseren
Nederlanders gingen in 2016 17,9 miljoen keer op vakantie in het
buitenland en 4,7 miljoen keer zakelijk op reis. De reisadviezen van
Buitenlandse Zaken werden daarbij 210.000 keer per maand geraadpleegd. De posten gaven 611.248 visa af aan buitenlanders om naar
Nederland af te reizen en er werden 124.128 Nederlandse reisdocumenten
aangevraagd. Circa 2000 Nederlanders zijn gedetineerd in het buitenland.
Nederlanders en buitenlanders kunnen 24 uur per dag, 7 dagen per week
wereldwijd terecht bij het 24/7 BZ Contactcenter. Circa 700.000 Nederlanders en buitenlanders hebben in 2016 via het 24/7 Contactcenter van
Buitenlandse Zaken informatie ontvangen omtrent een verscheidenheid
aan consulaire hulpvragen, aanvragen van documenten en andere
consulaire verzoeken. Circa 5,2 miljoen klanten bezochten de consulaire
informatie op de websites van het Ministerie en de posten. Kortom,
consulaire dienstverlening is een kerntaak van Buitenlandse Zaken.
Nederlanders kunnen in crises en noodsituaties altijd en overal blijven
rekenen op hulp, waarbij we een gepast beroep doen op de eigen
verantwoordelijkheid. Buitenlandse Zaken concentreert zich op die taken
waar het met zijn postennet, kennis en diplomatieke vaardigheden
toegevoegde waarde heeft.
De afgelopen jaren heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken fors
geïnvesteerd in de consulaire dienstverlening in het buitenland. Met een
nieuwe opzet van de reisadviezen en de verbeterde 24/7 reis-app kunnen
reizigers zich nog beter voorbereiden. Met deze app en via internet
kunnen Nederlanders zich nu ook makkelijker bij Buitenlandse Zaken
registeren als ze naar het buitenland gaan en blijven ze beter op de
hoogte van actuele veiligheidsrisico’s. Er wordt hard gewerkt aan verdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

18

digitalisering voor een nog betere en snellere dienstverlening. Daar waar
aanvragers nog persoonlijk moeten verschijnen, werkt het Ministerie ook
samen met private partijen die als loket dienen. Dat gebeurt ook op
plekken waar geen Nederlandse vertegenwoordigingen zijn, waardoor de
aanvrager minder ver hoeft te reizen. In het VK loopt op dit moment een
pilot waarbij Nederlanders die hun reisdocument willen vernieuwen
daarvoor niet meer naar de ambassade hoeven. Buitenlandse Zaken werkt
aan een vernieuwde methode voor de beoordeling van visumaanvragen.
Dat zal gebeuren in gecentraliseerde back offices waar de aanvragen
digitaal binnenkomen. Op basis van informatie van ketenpartners en
kennis van onze ambassades creëert Buitenlandse Zaken daarop
klantsegmentatie en biedt in lijn daarmee een fast track behandeling voor
aanvragen vanuit de hoek van de economische diplomatie en bonafide
aanvragers, en een intensive track voor hoog-risico aanvragers.
BZ werkt intensief samen met de partners in de reisbranche, verzekeringswereld en het bedrijfsleven. Het doel is om met deze partners deze
producten, diensten en boodschappen op het terrein van veiligheid en
reisvoorbereiding verder onder de aandacht van de Nederlander te
brengen. Door internationaal en in de EU samen te werken kunnen we de
dienstverlening verder verbeteren. Denk aan crisisvoorbereiding, respons
ter plaatse én consulaire bijstand aan kwetsbare Nederlanders. Ook treedt
de richtlijn niet-vertegenwoordigde EU-burgers in werking, waarvan het
doel is de praktische samenwerking tussen vertegenwoordigingen van
lidstaten in derde landen te verbeteren en de Europese samenwerking op
consulair gebied te versterken.
Internationaal cultuurbeleid
Cultuur overschrijdt grenzen en kan mensen over de hele wereld
verbinden, ongeacht hun herkomst, hun politieke of hun religieuze
overtuiging. Internationaal cultuurbeleid en culturele diplomatie zijn in
deze tijden van internationale spanning dan ook een belangrijk element in
de dialoog met de wereld om ons heen. Naast haar intrinsieke waarde,
heeft het delen van cultuur een belangrijke toegevoegde waarde in de
betrekkingen met landen waarmee de bilaterale relatie complex of
gespannen is.
Internationaal cultuurbeleid en culturele diplomatie fungeren ook als
verbindende schakels tussen de politieke, economische en maatschappelijke onderwerpen waar het buitenlandbeleid zich op richt. Cultuur is een
onmisbaar onderdeel van staatsbezoeken, handelsmissies en Holland
Branding, maar is ook ondersteunend aan mensenrechtenbeleid, vrede en
veiligheid, en aan rechtsstaatontwikkeling. Positieve beeldvorming geeft
een impuls aan internationale en bilaterale samenwerking en het
stimuleert de export. Goede culturele betrekkingen kweken goodwill,
openen deuren, en zorgen bovendien voor vertrouwen.
Het nieuwe, vierjarige beleidskader voor internationaal cultuurbeleid
waarmee in 2017 van start is gegaan, wordt in 2018 voortgezet. Daarbij
wordt een tweesporenbenadering gehanteerd. Aan de ene kant wordt de
Nederlandse cultuursector gestimuleerd, aan de andere kant wordt
internationaal cultuurbeleid ingezet als instrument van buitenlandbeleid.
Daarmee worden de culturele betrekkingen met landen waarmee de
culturele relatie sterk is, onderhouden. Voor het eerst wordt het internationaal cultuurbeleid ook ingezet om een bijdrage te leveren aan een
veilige, rechtvaardige en toekomstbestendige wereld, te beginnen in een
selecte groep landen in de ring van instabiliteit rondom de EU. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

19

samenwerking met de culturele instellingen vormt het postennet de spil in
de uitvoering van het cultuurbeleid, met beschikking over een uniek
netwerk met zowel statelijke als private en maatschappelijke partijen.
Gastland voor internationale organisaties
Nederland heeft zich sinds de jaren ’90 ontwikkeld tot een belangrijk
gastland van internationale organisaties. Den Haag, als stad van Vrede en
Recht, behoort met Brussel, Geneve en Wenen tot de internationale top
van vestigingsplaatsen. Inmiddels zijn er 39 Internationale organisaties in
Nederland gevestigd. De regering ziet het gastlandschap voor internationale organisaties met een mandaat op het gebied van Vrede en Recht
als een belangrijke manier om invulling te geven aan artikel 90 van de
Grondwet (bevordering internationale rechtsorde). De aanwezigheid van
internationale organisaties is ook economisch van groot belang. Om
concurrerend te kunnen blijven ten opzichte van andere landen moet
Nederland het ondersteunend beleid op het gebied van het vestigingsklimaat voortzetten. Bij het acquisitieproces zelf is BZ als coördinator voor
gastlandzaken de spin in het web van nationale expertise, het nationale
overheidsnetwerk en de internationale lobby.
Departement en postennet
Buitenlandse Zaken is Rijksbreed verantwoordelijk voor de coördinatie
van het buitenlands- en EU-beleid, en heeft een postennet dat paraat staat
voor dienstverlening aan burgers en bedrijven, op een zo effectief en
kosten-efficiënt mogelijke manier. Het departement is het kenniscentrum
in Den Haag, geworteld in de maatschappij, waarvan alle departementen
profiteren.
Buitenlandse Zaken behartigt met deze middelen de belangen van
Nederlandse burgers en bedrijven in de EU, de NAVO en de VN, maar ook
binnen bilaterale contacten en via een constante dialoog met het
maatschappelijk middenveld in binnen- en buitenland. De verscheidenheid van die inzet weerspiegelt de rijkheid van de Nederlandse
samenleving en zijn belangen, variërend van LHBTI-rechten, begeleiden
van militaire missies, hulp aan landgenoten in nood, tot het ondersteunen
van bedrijven op moeilijke markten en ontwikkelingssamenwerking.
Buitenlandse Zaken moet daarbij mee kunnen bewegen met de trends in
Nederland en de wereld. Het werk van ambassades en consulaten is de
afgelopen jaren steeds omvangrijker en complexer geworden. De
Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) onderschrijft dit ook. Vier
jaar geleden is een omvangrijk hervormingsprogramma ingezet binnen
scherpe budgettaire kaders. Zo wordt de consulaire en economische
dienstverlening ingrijpend hervormd en worden mensen en middelen
flexibeler ingezet zodat voortdurende veranderingen en uitdagingen beter
het hoofd geboden kunnen worden. We bezien steeds welke presentie
waar nodig is en moeten binnen de scherpe kaders van de apparaatsbudgetten duidelijke keuzes maken tussen prioriteiten en posterioriteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

20

BELANGRIJKSTE BELEIDSMATIGE MUTATIES
Hieronder treft u een toelichting aan op de belangrijkste mutaties vanaf
2017 en verder ten opzichte van de Memorie van Toelichting 2017. Een
aantal mutaties is eerder toegelicht in de eerste suppletoire begroting
2017.
Belangrijkste beleidsmatige mutaties ten opzichte van vorig jaar
Bedragen x EUR 1.000
Stand ontwerpbegroting 2017
1 Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van
mensenrechten

2017

2018

2019

2020

2021

8.879.536

9.869.316

9.748.088

9.936.587

10.192.622

4.431

900

0

0

0

2 Veiligheid en stabiliteit

25.142

2.650

2.700

2.708

2.708

3 Europese samenwerking

– 472.774

– 332.355

601.869

607.452

223.495

2.690

1.330

1.280

1.272

1.360

– 35.215

– 17.039

– 19.260

– 11.871

– 4.393

35.978

9.613

14.213

12.013

12.013

8.439.788

9.534.415

10.348.890

10.548.161

10.427.805

4 Consulaire belangenbehartiging en het internationaal
uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
5 Geheim
6 Nominaal en onvoorzien
7 Apparaat
Stand ontwerpbegroting 2018

Toelichting:
Beleidsartikel 1:
Het budget voor versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van
mensenrechten is verhoogd als bijdrage aan de Carnegiestichting voor
het Vredespaleis. De extra uitgaven houden verband met een onderzoek
naar de omvang van aanwezigheid van asbest en het nemen van
beveiligingsmaatregelen.
Beleidsartikel 2:
Het budget voor veiligheid en stabiliteit stijgt in 2017 omdat het kabinet
heeft besloten om extra middelen in te zetten op het terrein van
veiligheid, stabiliteit, migratiesamenwerking en opvang in de regio.
Daarnaast is bij Voorjaarsnota de politiek overeengekomen verdeling van
het Budget Internationale Veiligheid (BIV) technisch overgeheveld naar de
begroting van Buitenlandse Zaken. De middelen worden ingezet voor
activiteiten op het gebied van veiligheidssectorhervorming, vredesopbouw, rechtsstaatontwikkeling, capaciteitsopbouw en de beveiliging
van diplomaten en ambassades in gebieden waar dat noodzakelijk is
(BSB). Omdat de BSB wordt uitgevoerd door het Ministerie van Defensie
worden deze middelen overgeheveld naar de begroting van Defensie.
Beleidsartikel 3:
Met name door grote vertragingen in de uitvoering van het cohesiebeleid
is er in 2016 forse onderuitputting opgetreden bij de Europese begroting
en ook voor 2017 en 2018 wordt grote onderuitputting verwacht. Dit
resulteert in lagere Nederlandse afdrachten in de periode 2016–2018,
maar tot hogere afdrachten in 2019 en 2020 wanneer deze vertragingen
worden ingelopen. De verwachte vertraging voor 2018 heeft invloed op de
wijze waarop voor dit jaar de Nederlandse EU-afdrachten worden
geraamd. Normaliter wordt in de Nederlandse begroting uitgegaan van
het betalingenplafond dat voor dat jaar is afgesproken bij het opstellen
van het MFK. Echter, voor 2018 geldt dat het Commissievoorstel voor de
EU-begroting een betalingenniveau voorstelt dat 9,1 miljard euro onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

21

het betalingenplafond (inclusief speciale instrumenten) van het MFK ligt
als gevolg van de hierboven genoemde vertragingen. Daarom wordt in
deze begroting niet uitgegaan van het MFK-betalingenplafond, maar van
een uitgavenplafond dat 7 miljard lager ligt. Daarmee resteert voldoende
marge tussen de verwachte uitgaven in 2018 en het uitgavenplafond
waarmee wordt gerekend in de Nederlandse afdrachtenraming. Overige
ramingsbijstellingen betreffen onder andere de effecten van de nieuwe
Spring Forecast/ACOR raming van de Commissie op de verschillende
grondslagen voor de afdrachten.
Niet- beleidsartikel 6:
Dit is het saldo van bijstellingen op grond van aanpassing van BNI- en
BBP-ramingen door het CPB, verwerking van de HGIS-eindejaarsmarge
2016, het verwerken van de loon- en prijs- en koersbijstellingen binnen de
HGIS en overboekingen naar diverse begrotingen conform de claims die
zijn verwerkt naar aanleiding van de HGIS-besluitvorming. Hierin is onder
andere extra budget opgenomen voor de financiering van uitgaven voor
gastlandbeleid (BZ en VWS), Brexit gerelateerde uitgaven (EZ, BZ en
VWS) en uitgaven voor het vervolgonderzoek 1945–1949 Nederlands-Indië
(BZ).
Niet-beleidsartikel 7:
De apparaatsuitgaven laten meerjarig een stijging zien. Deze stijging
wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat vanuit de HGIS middelen zijn
toegevoegd ter dekking van de gestegen loonkosten. Het betreft de
jaarlijkse aanpassing van de salarissen en gestegen pensioenkosten.
Tevens worden personele- en materiele uitgaven, die in buitenlandse
valuta (met name USD) worden verricht, vanuit de HGIS-onvoorzien
gecompenseerd voor de gestegen wisselkoers. Daarnaast nemen de
personeelsuitgaven toe omdat vanuit de HGIS middelen zijn toegevoegd
ter dekking van extra kosten voor personeel (op het departement en
Europese posten) om de Nederlandse belangen bij de scheidingsprocedure van de Unie met het Verenigd Koninkrijk voldoende te kunnen
waarborgen. Ten slotte stijgt het budget in 2017 vanwege de toevoeging
van middelen uit 2014 voor investeringen in het postennet (huisvesting)
vanuit het huisvestingfonds.
Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven in 2018
In onderstaand overzicht wordt, conform de wens van de Tweede Kamer,
per subartikel aangegeven welk deel van de geraamde uitgaven juridisch
– en niet juridisch verplicht is en wat in grote lijnen de bestemming is van
de niet-juridisch verplichte uitgaven. In de toelichting op de beleidsartikelen (hoofdstuk 3, onderdeel D2) wordt nader ingegaan op de juridisch
verplichte uitgaven.
Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven en bestemmingen x EUR 1 miljoen
Subartikel- naam sub artikel
nummer

Geraamde
uitgaven

juridisch
verplichte
uitgaven

niet- bestemming van de niet-juridisch
juridisch verplichte uitgaven
verplichte
uitgaven
0,5 (1%) • Programma’s internationaal recht

1.1

Goed functionerende internationale
instellingen

56,0

55,5 (99%)

1.2

Mensenrechten

53,8

26,3 (49%)

27,5 (51%) • Jaarlijkse bijdrage OHCHR,
• Centrale en decentrale mensenrechtenprogramma’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

22

Subartikel- naam sub artikel
nummer

Geraamde
uitgaven

juridisch
verplichte
uitgaven

niet- bestemming van de niet-juridisch
juridisch verplichte uitgaven
verplichte
uitgaven

2.1

Bondgenootschappelijke veiligheid

11,0

8,3 (76%)

2,7 (24%) • POBB
• Veiligheidsfonds

2.2

Bestrijding en terugdringing van
internationaal terrorisme

9,3

1,6 (17%)

7,7 (83%) • Contraterrorisme activiteiten
• Secretariaat Global Forum on Cyber
Expertise

2.3

Bevordering van ontwapening en
wapenbeheersing

10,8 10,9 (100%)

-

2.4

Veiligheid, stabiliteit en rechtsorde, OVSE

7,2

7,2 (100%)

-

2.4

Veiligheid, stabiliteit en rechtsorde, VN
contributie voor crisisbeheersingsoperaties

99,8 99,8 (100%)

-

2.4

Veiligheid, stabiliteit en rechtsorde,
stabiliteitsfonds, training voor buitenlandse diplomaten

2,5

2,5 (100%)

-

2.4

Veiligheid, stabiliteit en rechtsorde,
stabiliteitsfonds

88,4

74,3 (84%)

10,6 (16%) • Programma’s op het snijvlak van vrede,
veiligheid en ontwikkeling uit het
Stabiliteitsfonds

2.5

Transitie in prioritaire landen, Matra

7,8

5,8 (74%)

2,0 (26%) • Matra programma’s

2.5

Transitie in prioritaire landen, Shiraka

12,4

9,3 (75%)

3,1 (25%) • Shiraka programma’s

3.1

Afdracht Europese Unie

8.181,4

8.181,4
(100%)

-

3.2

Europees Ontwikkelingsfonds

192,7

192,7
(100%)

-

3.3

Een hechtere Europese waardegemeenschap

9,7

9,7 (100%)

-

3.4

Versterkte positie Nederland in de Unie
van 28

5,3

4,3 (81%)

1,0 (19%) • Onderzoeksprogramma’s gerelateerd
aan gevolgen Brexit

4.1

Consulaire dienstverlening t.b.v. Nederlandsers in het buitenland

13,6

8,4 (61%)

5,3 (39%) • Kosten voor reisdocumenten
• Investeringen in consulaire informatiesystemen

4.2

Consulaire dientverlening voor vreemdelingen

6,2

5,0 (81%)

1,2 (19%) • Kosten voor visumverlening
• Investeringen in consulaire informatiesystemen

4.3

Nederlandse cultuur

7,9

3,5 (45%)

4,4 (55%) • Landenprogramma’s ten behoeve van
het internationaal cultuurbeleid.

4.4

Publieksdiplomatie

12,5

7,2 (58%)

5,3 (42%) • Uitgaven ten behoeve van publieksdiplomatie op de posten en BZ.
• Uitgaven voor de Bezoekersprogramma’s
• Strategische beleidscommunicatie

4.4

Kosten voor de staats- en werkbezoeken
(inkomend en uitgaand), bezoeken van
hoogwaardigheidsbekleders en uitgaven
voor CD en IO’s

3,0

1,0 (33%)

2,0 (67%) • Inkomende en uitgaande Staats- en
werkbezoeken
• Uitgaven ten behoeven van het Corps
Diplomatique en Internationale Organisaties in Nederland

4.4

Programma ondersteuning buitenlands
beleid

4,1

1,4 (35%)

2,7 (65%) • Verbetering van bilaterale betrekkingen
• Bevordering van multilaterale samenwerking mensenrechten, democratisering
en goed bestuur en internationale
juridische en justitiële samenwerking.

4.5

Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor
internationale organisaties in Nederland

2,8

2,6 (93%)

0,2 (7%) • Logistieke ondersteuning van de in
Nederland gevestigde internationale
organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

23

Subartikel- naam sub artikel
nummer

Totaal

Geraamde
uitgaven

juridisch
verplichte
uitgaven

8.798,5

8.718,8
(99%)

niet- bestemming van de niet-juridisch
juridisch verplichte uitgaven
verplichte
uitgaven
79,7 (1%)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

24

Meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen1 2
Art

Naam Artikel/
beleidsdoelstelling

2016

2017

realisatie
1

1.1

2018

2019

Versterkte internationale
rechtsorde en eerbiediging
van mensenrechten
Goed functionerende
internationale instellingen
met een breed draagvlak3

√

Veiligheid en stabiliteit

2.1

Goede internationale
samenwerking ter bevordering van de eigen en
bondgenootschappelijke
veiligheid

√

2.2

Bestrijding en terugdringing
van internationaal terrorisme
en andere vormen van
internationale criminaliteit

√

Bevordering van transitie in
prioritaire gebieden4

3

Europese samenwerking

3.1

Een democratische,
slagvaardige en transparante
Europese Unie die haar
burgers vrijheid, recht,
veiligheid, welvaart en
duurzame economische groei
biedt5

3.2

Een effectief, efficiënt en
coherent optreden van de
Unie ten opzichte van derde
landen en regio’s, inclusief
ontwikkelingslanden

3.3

Een hechtere Europese
waardengemeenschap5

3.4

Versterkte Nederlandse
positie in de Unie van 285

4

Consulaire belangenbehartiging en het internationaal
uitdragen van Nederlandse
waarden en belangen

Ja

Nee

Bevordering van ontwapening en wapenbeheersing,
bestrijding van proliferatie
van massavernietigingswapens en het voeren van
een transparant en verantwoord wapenexportbeleid

2.5

Geheel

√

2

Bevordering van veiligheid,
stabiliteit en rechtsorde in
internationaal verband3

2022

artikel?

Bescherming en bevordering
van mensenrechten

2.4

2021

planning

1.2

2.3

2020

√

√
√
√

Ja

√

√

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

Ja

25

Art

Naam Artikel/
beleidsdoelstelling

2016

2017

realisatie
4.1

Op basis van eigen verantwoordelijkheid consulaire
dienstverlening bieden aan
Nederlanders in het
buitenland6

4.2

Samen met (keten) partners
het personenverkeer
reguleren6

4.3

Grotere buitenlandse
bekendheid met de Nederlandse cultuur

4.4

Het inzetten van Publieksdiplomatie door het Postennetwerk en BZ om het beeld
van Nederland in het
buitenland te versterken en
op een positief realistische
manier uit te dragen

4.5

Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale
organisaties in Nederland6

2018

2019

2020

2021

planning

2022

Geheel
artikel?

√

√

1
De begroting van BZ is in 2013 opgesplitst in de begroting van BZ (Hfst. 5) en BHOS (Hfst. 17). Er zijn toen nieuwe beleidsartikelen en beleidsdoelstellingen geformuleerd. Beleidsdoorlichtingen van voor dat jaar zijn in deze tabel met terugwerkende kracht over de nieuwe beleidsdoelstellingen
verdeeld.
2
Bij BZ en BHOS is het wel de wens om beleidsdoorlichtingen van één beleidsartikel uit te voeren maar inhoudelijk is dat nog niet mogelijk
gebleken. Beleidsdoorlichtingen vinden in de meeste gevallen plaats op één niveau lager namelijk van de beleidsdoelstellingen. Voor artikel 2 en 3
en is dit nu wel voorzien.
3
Dit is een gecombineerde beleidsdoorlichting van beleidsdoelstelling 1.1 en 2.4.
4
Wordt meegenomen in beleidsdoorlichting 3.2.
5
Deze beleidsdoorlichting wordt vervangen door een effectevaluatie en wordt onderdeel van de beleidsdoorlichting voor het hele artikel 3.
6
De gecombineerde beleidsdoorlichting van beleidsdoelstelling 4.1 en 4.2 en die voor 4.5 zijn omgezet in een beleidsdoorlichting voor het gehele
artikel in 2019. De beleidsdoelstellingen worden geëvalueerd in 2017 (4.5) en 2018 (4.1 en 4.2). De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd in juli
2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

26

3. BELEIDSARTIKELEN
Artikel 1: Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging
van mensenrechten
A: Algemene doelstelling
Het bevorderen van een goed functionerende internationale rechtsorde,
met een blijvende inzet op mensenrechten, als integraal onderdeel van
het buitenlandbeleid.
Een sterke rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten maken de
wereld stabieler, veiliger, vrijer en welvarender. Dit vereist goed functionerende internationale instellingen met een breed draagvlak en voortdurende inzet tegen straffeloosheid. Deze rechtsorde is onlosmakelijk
verbonden met universele mensenrechten. De bevordering van mensenrechten is een kernelement van het Nederlands buitenlandbeleid.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De regering zet zich concreet in voor de volgende prioritaire thema’s:
mensenrechtenverdedigers, gelijke rechten voor lesbiennes, homo’s,
biseksuelen en transgenders, gelijke rechten voor vrouwen, vrijheid van
meningsuiting (off- en online), de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, ernstigste schendingen (waaronder doodstraf en marteling),
mensenrechten en ontwikkeling, en mensenrechten en bedrijfsleven.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Stimuleren
• Van een effectief stelsel van internationale organisaties, inclusief
financiële bijdrage, om een stabiele internationale omgeving te
scheppen en de internationale rechtsorde te versterken.
• Van een betere mensenrechtensituatie mede door het financieren en
uitvoeren van projecten via bilaterale en multilaterale kanalen ter
bevordering van prioritaire mensenrechtenthema’s.
Regisseren
• Interdepartementale coördinatie ten behoeve van een coherente en
consistente Nederlandse inzet in internationale organisaties ter
bevordering van de internationale rechtsorde en mensenrechten.
Financieren
• Bijdragen ten behoeve van goed functionerende internationale
instellingen.
• Bijdragen ter bescherming en bevordering van mensenrechten.
C: Beleidswijzigingen
• De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft het Koninkrijk op 2 juni jl. formeel verkozen als niet-permanent lid van de
VN-Veiligheidsraad. Dat betekent een extra inzet om deze belangrijke
verantwoordelijkheid zo goed mogelijk ten uitvoer te brengen en
optimaal gebruik te maken van de kansen die het lidmaatschap biedt,
zoals ook omschreven in de beleidsagenda.
• Eind 2017 loopt ons lidmaatschap van de VN Mensenrechtenraad af.
Hoewel de Nederlandse inzet op de voor ons prioritaire onderwerpen
als Jemen, mensenrechtenverdedigers, vrouwenrechten en LGBTi niet
zal wijzigen, neemt met het eindigen van het lidmaatschap onze
invloed in de Mensenrechtenraad af. Nederland zal campagne voeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

27

•

voor een nieuwe zetel in de Mensenrechtenraad voor de periode
2020–2022.
In het kader van de strijd tegen straffeloosheid zet Nederland in op
brede ondersteuning van de bewijzenbank van de VN voor de
ernstigste misdaden in Syrië, het International, Impartial and Independent Mechanism (IIIM).

D1: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
Bedragen in EUR 1.000
Verplichtingen

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

120.747

95.680

91.005

90.905

90.005

90.005

90.005

110.812

114.680

109.805

108.905

109.005

109.005

109.005

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch
verplicht
1.1

Goed functionerende
internationale instellingen met een breed
draagvlak

74%

54.569

60.066

56.035

55.135

55.135

55.135

55.135

5.932

10.135

6.635

6.135

6.135

6.135

6.135

Subsidies
Internationaal
recht
Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Internationaal
recht

1.316

Verenigde
Naties

34.696

39.525

39.525

39.525

39.525

39.525

39.525

OESO

6.821

6.206

6.175

6.175

6.175

6.175

6.175

Campagne
VN veiligheidsraad

2.363

500

VNVR
projectkosten

400

400

3.441

3.300

3.300

3.300

3.300

3.300

3.300

56.243

54.614

53.770

53.770

53.870

53.870

53.870

Bevordering
van het vrije
woord

10.700

2.800

Landenprogramma’s
mensenrechten

16.863

24.615

26.120

26.120

26.120

26.120

26.120

20.903

19.705

20.000

20.000

20.000

20.000

20.000

Internationaal
Strafhof
1.2

Bescherming en
bevordering van
mensenrechten
Subsidies

bijdragen (inter)nationale
organisaties
Landenprogramma’s
mensenrechten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

28

Bedragen in EUR 1.000
Centrale
mensenrechtenprogramma’s

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

7.776

7.494

7.650

7.650

7.750

7.750

7.750

D2: Budgetflexibiliteit
De uitgaven voor het onderdeel goed functionerende internationale
instellingen met een breed draagvlak zijn nagenoeg volledig vastgelegd.
De bijdragen aan internationale organisaties (verdragscontributies) zijn
juridisch verplicht. Subsidies aan initiatieven in het kader van internationaal recht zijn voor ruim 99% juridisch verplicht. Voor het resterende
deel worden in 2018 verplichtingen aangegaan. De centrale mensenrechtenprogramma’s van het onderdeel bescherming en bevordering van
mensenrechten kennen een juridisch verplicht percentage van 49%. De
hieruit te financieren jaarlijkse bijdrage aan de Office of the High
Commissioner for Human Rights (OHCHR) wordt begin 2018 juridisch
vastgelegd. De landenprogramma’s mensenrechten zijn voor 51% reeds
juridisch vastgelegd en voor de overige 49% worden in 2017 verplichtingen aangegaan. De bijdrage aan RNW Media (als onderdeel van de
subsidie landenprogramma’s mensenrechten) is tot 2020 vastgelegd.
E: Toelichting op de financiële instrumenten
1.1 Goed functionerende internationale instellingen met een
breed draagvlak
• Verplichte bijdragen (verdragscontributies) aan de VN waarin de
afdrachten aan (het restmechanisme van) het Joegoslavië- en het
Rwanda-tribunaal zijn inbegrepen alsmede de bijdragen aan de OESO
en het Internationaal Strafhof (ICC).
• Subsidie aan de Carnegiestichting ten behoeve van de bedrijfsvoering
van de Carnegiestichting, het onderhoud van het Vredespaleis en het
op peil houden van de bibliotheek.
• Jaarlijkse huurbijdrage aan het Permanente Hof van Arbitrage.
• Bijdragen voor diverse initiatieven, op het gebied van draagvlakversterking voor het Internationaal Strafhof en andere internationale
gerechtshoven en tribunalen, op het gebied van Responsibility to
Protect, een bijdrage aan het Trustfund for Victims van het ICC en
andere kleinschalige initiatieven ter bevordering van de ontwikkeling
van de internationale rechtsorde.
• Bijdragen aan activiteiten in het kader van het lidmaatschap van de
VNVR, zoals logistieke middelen bij actuele crises, activiteiten op het
terrein van publiekdiplomatie en draagvlak; beleidsondersteunende
bijdragen aan gespecialiseerde NGO’s.
1.2 Bescherming en bevordering van mensenrechten
• Inzet van het mensenrechtenfonds ter ondersteuning van de prioriteiten uit de mensenrechtenbrief «Respect en recht voor ieder mens». De
daarin genoemde prioriteiten zijn: inzet ten behoeve van mensenrechtenverdedigers, gelijke rechten voor LHBTI, gelijke rechten voor
vrouwen. Nederland besteedt ook aandacht aan ernstige mensenrechtenschendingen (doodstraf, foltering), vrijheid van meningsuiting en
internetvrijheid, vrijheid van godsdienst en levensovertuiging,
mensenrechten en ontwikkeling en mensenrechten en bedrijfsleven
(inclusief kinderarbeid). Er is een verdeling in centrale en decentrale
middelen. Centrale middelen zijn bestemd voor projecten die in meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

29

•

•

dan één land worden uitgevoerd. De middelen worden ingezet voor
prioritaire thema’s op basis van de ernst van de mensenrechtensituatie
en de effectiviteit van de inzet.
Bijdragen aan internationale organisaties ten behoeve van verdere
bescherming en bevordering van mensenrechten, met name de
jaarlijkse bijdrage aan de Office of the High Commissioner for Human
Rights (OHCHR) van de VN waarbij specifiek wordt ingezet op de
ondersteuning van de speciale procedures en verdragscomités.
Subsidie aan onder andere RNW Media voor de verkondiging van het
vrije woord in het buitenland en als onderdeel van de subsidie
mensenrechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

30

Artikel 2: Veiligheid en stabiliteit
A: Algemene doelstelling
Het bevorderen van de Nederlandse en internationale veiligheid en
stabiliteit door doelgerichte bilaterale en multilaterale samenwerking en
het bevorderen van democratische transitie in prioritaire gebieden, vooral
in de ring rond Europa.
Veiligheid is geen vanzelfsprekendheid. De internationale omgeving
verandert snel en ingrijpend. Wat er in de wereld om ons heen gebeurt,
heeft direct gevolgen voor onze eigen veiligheid en voor onze welvaart.
Veel van de grensoverschrijdende dreigingen waaraan Nederland bloot
staat, zijn van een dusdanige omvang en complexiteit dat een geïntegreerde aanpak en samenwerking in internationaal verband geboden is.
Voorbeelden zijn de proliferatie van massavernietigingswapens, terrorisme en gewelddadig extremisme, vluchtelingenstromen, piraterij,
grensoverschrijdende criminaliteit en cyberdreigingen.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De basis voor de inzet van het kabinet op internationaal veiligheidsbeleid
ligt besloten in de Internationale Veiligheidsstrategie en de Beleidsbrief
Internationale Veiligheid. Het bevorderen van de internationale
rechtsorde, de bescherming van onze economische veiligheid en de
verdediging van onze grenzen en die van bondgenoten staan daarin
centraal. Daartoe is de samenhangende inzet nodig van defensie,
diplomatie, economie en ontwikkelingssamenwerking. Dit onderwerp
strekt zich dus uit naar andere begrotingen, zoals Defensie, Buitenlandse
Handel & Ontwikkelingssamenwerking, Veiligheid en Justitie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Economische Zaken. Uitgangspunt
is onze veiligheidsbelangen te behartigen door gezamenlijke inzet en
samenwerking met andere landen, internationale en maatschappelijke
organisaties en het bedrijfsleven.
De Minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor:
Stimuleren
Bevorderen en bewaken van de coherentie en consistentie van de
Nederlandse inzet in bilateraal en multilateraal verband gericht op grotere
veiligheid en duurzame stabiliteit, onder andere door:
• Nederlandse bijdragen in het kader van de EU, de VN, de NAVO en de
OVSE;
• Deelname aan ad hoc coalities zoals het Non-Proliferation and
Disarmament Initiative (NPDI) en de Friends of the CTBT (Alomvattend
Kernstopverdrag);
• Een katalyserende en initiërende rol te spelen op het gebied van
internationaal cyberbeleid door middel van een efficiënte overdracht
van de Global Conference on Cyber Space aan India;
• Het Nederlandse co-voorzitterschap van het Global Counter Terrorist
Forum en actieve rol binnen de Global Coalition to Counter/Defeat
ISIS;
• Grote inzet op fysieke veiligheid van burgers via het Nederlandse
humanitair ontmijnen en cluster munitie programma;
• De veiligheidsbehoeftes van de bevolking centraal te stellen o.a. door
conflictpreventie-benadering (early warning/early action), en het
benadrukken van accountability en good governance via Security
Sector Reform (SSR) programma’s; en
• Deelname aan crisisbeheersingsoperaties in multilateraal verband.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

31

Regisseren
• Artikel 100-procedures ter voorbereiding van besluitvorming betreffende wereldwijde inzet van de krijgsmacht in crisisbeheersingsoperaties conform het Toetsingskader 2014, in nauwe afstemming met de
Ministers van Defensie, de Minister voor Buitenlandse Handel &
Ontwikkelingssamenwerking en de Minister van Veiligheid & Justitie.
• De toepassing van terrorismesancties/Sanctieregeling 2007 als
onderdeel van het sanctiebeleid, uitgevoerd in overeenstemming met
de Ministers van Financiën en Veiligheid & Justitie.
• In het kader van een zorgvuldig en transparant wapenexportbeleid
draagt de Minister van Buitenlandse Zaken verantwoordelijkheid voor
de buitenlandpolitieke toetsing van Nederlandse vergunningaanvragen
voor wapenexporten. De Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking is eindverantwoordelijk voor het afgeven
van de wapenexportvergunningen.
Financieren
• Bijdragen aan goede internationale samenwerking ter bevordering van
de eigen en bondgenootschappelijke veiligheid, waaronder aan de
NAVO.
• Bijdragen ter bestrijding en terugdringing van internationaal terrorisme en andere vormen van internationale criminaliteit, waaronder
aan het International Centre for Counter-Terrorism, het Global Counter
Terrorism Forum, en de Regionale Veiligheidscoördinatoren binnen het
BZ-postennet.
• Bijdragen ter bevordering van ontwapening en wapenbeheersing en
bestrijding van proliferatie van massavernietigingswapens, waaronder
aan het IAEA en de OPCW.
• Bijdragen ter bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in
internationaal verband vanuit het Budget Internationale Veiligheid, in
samenspraak met de Minister van Defensie en de Minister voor BHOS,
waaronder bijdragen aan crisisbeheersingsoperaties van de VN, de EU,
de NAVO en de OVSE en flankerende activiteiten gefinancierd uit het
Stabiliteitsfonds.
• Bijdragen ter bevordering van transitie in prioritaire gebieden, met
name in de ring rond Europa via het in 2016 ingestelde Nederlands
Fonds voor Regionale Partnerschappen (NFRP). Het NFRP bestaat uit
het Matra programma gericht op (Zuid)Oost-Europa en het Shirakaprogramma, gericht op de Arabische regio. Ook vanuit het Stabiliteitsfonds worden programma’s in een aantal landen in deze regio’s
gefinancierd.
• Bijdragen aan conflictpreventie via uitvoering Early Warning/Early
Action beleid, mede gefinancierd vanuit het Stabiliteitsfonds.
• Bijdragen aan normstelling en internationaal recht, bevordering van
mensenrechten en capaciteitsopbouw in cyber space.
• Bijdrage aan de fysieke veiligheid van mensen via meerjarig humanitair ontmijnen en cluster munitie programma.
• Bijdragen aan Security Sector Reform (SSR) programma’s ter
bevordering van effectiviteit, legitimiteit, oversight en accountability
van veiligheidsactoren vanuit het Stabiliteitsfonds.
• Bijdragen aan (NGO/ATT) programma’s, die regulering en transparantie van de internationale wapenhandel bevorderen.
C: Beleidswijzigingen
• Nederland zal zich in het kader van het Global Counter Terrorism
Forum inzetten om inzicht te krijgen in aspecten van een potentiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

32

•

connectie tussen georganiseerde misdaad en terrorisme en hoe deze
tegen te gaan.
Nederland zal een actievere inzet van de NAVO op terrorismebestrijding ondersteunen en bijdragen aan optimale inzet van de NAVO die
complementair is aan andere terrorismebestrijdingsfora.

D1: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 2 Veiligheid en stabiliteit
Bedragen in EUR 1.000
Verplichtingen

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

294.824

261.167

232.949

230.049

228.199

228.199

228.199

318.845

275.740

249.370

248.778

247.795

247.795

247.795

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch
verplicht
2.1

Goede internationale
samenwerking ter
bevordering van de eigen
en bondgenootschappelijke veiligheid

88%

16.919

17.329

11.015

11.015

11.015

11.015

11.015

Programma
Ondersteuning
Buitenlands
Beleid

1.721

2.750

1.750

1.750

1.750

1.750

1.750

Atlantische
Commissie

500

500

500

500

500

500

500

NAVO

11.725

10.014

7.200

7.200

7.200

7.200

7.200

Veiligheidsfonds

1.077

3.000

500

500

500

500

500

522

565

565

565

565

565

565

500

500

500

500

500

500

7.694

8.835

9.265

7.151

4.751

4.751

4.751

425

765

665

551

551

551

551

400

400

400

Subsidies

Bijdragen (inter)nationale
organisaties

WEU
Programma
Ondersteuning
Buitenlands
Beleid

1.374

Overige
2.2

Bestrijding en terugdringing van internationaal terrorisme en
andere vormen van
internationale criminaliteit
Subsidies
Anti-terrorisme
instituut
Contraterrorisme

5.751

Opdrachten
Global Forum
on Cyber
Expertise

297

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

33

Bedragen in EUR 1.000

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Cyber
security

2016

500

500

500

500

500

500

Overige

500

500

500

500

500

500

Bijdragen (inter)nationale
organisaties

2.3

Contraterrorisme

1.220

6.670

7.200

5.200

3.200

3.200

3.200

Bevordering van
ontwapening en
wapenbeheersing,
bestrijding van proliferatie van massavernietigingswapens en het
voeren van een transparant en verantwoord
wapenexportbeleid

12.343

11.493

10.855

10.794

10.794

10.794

10.794

IAEA

5.811

7.960

7.317

7.317

7.317

7.317

7.317

OPCW en
andere
ontwapeningsorganisaties

4.897

1.613

1.618

1.557

1.557

1.557

1.557

CTBTO

1.635

1.920

1.920

1.920

1.920

1.920

1.920

259.698

211.455

197.978

199.305

198.913

198.913

198.913

36.771

31.000

31.000

31.000

31.000

31.000

31.000

28

28

28

28

28

28

28

Bijdragen (inter)nationale
organisaties

2.4

Bevordering van
veiligheid, stabiliteit en
rechtsorde in internationaal verband
Subsidies
Landenprogramma’s
veiligheid
voor mensen
(Stabiliteitsfonds)
Nederland
Helsinki
Comité
Bijdragen (inter)nationale
organisaties
OVSE

5.625

7.195

7.195

7.195

7.195

7.195

7.195

VN-contributie
voor
crisisbeheersingsoperaties

137.282

99.849

99.849

99.849

99.849

99.849

99.849

Landenprogramma’s
veiligheid
voor mensen
(Stabiliteitsfonds)

77.964

67.646

51.900

51.900

51.900

51.900

51.900

Training
buitenlandse
diplomaten

1.050

2.500

2.500

2.500

2.500

2.500

2.500

3.237

5.506

6.833

6.441

6.441

6.441

Overige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

34

Bedragen in EUR 1.000
2.5

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

22.191

26.628

20.257

20.513

22.322

22.322

22.322

Nederlands
Fonds voor
Regionale
Partnerschappen
(NFRP);
«MATRA»

11.207

12.222

7.822

7.822

7.822

7.822

7.822

Nederlands
Fonds voor
Regionale
Partnerschappen
(NFRP);
«Shiraka»

10.984

14.406

12.435

12.691

14.500

14.500

14.500

Bevordering van transitie
in prioritaire gebieden
Bijdragen (inter)nationale
organisaties/Subsidies

Ontvangsten
2.10
2.40

2.760

1.212

1.227

1.242

1.242

1.242

1.242

Doorberekening Defensie
diversen

182

212

227

242

242

242

242

Restituties programma’s

2.578

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

D2: Budgetflexibiliteit
Binnen het artikelonderdeel goede internationale samenwerking ter
bevordering van de eigen en bondgenootschappelijke veiligheid is ruim
75% juridisch verplicht. Het betreft de uitgaven voor de NAVO, Atlantische
Commissie en verplichtingen richting de inmiddels opgeheven
West-Europese Unie (WEU). Het Programma Ondersteunig Buitenlands
Beleid (POBB) is voor 2018 voor circa een kwart juridisch verplicht. Binnen
de Bestrijding en terugdringing van internationaal terrorisme en andere
vormen van criminaliteit is het budget voor Contra-terrorisme voor het
merendeel nog niet juridisch verplicht. Het artikelonderdeel Bevordering
van ontwapening en wapenbeheersing, bestrijding van proliferatie van
massavernietigingswapens en het voeren van een transparant en
verantwoord wapenexportbeleid is volledig juridisch verplicht. Het betreft
verdragsrechtelijke contributies. Binnen het artikelonderdeel Bevordering
van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in internationaal verband is het
Stabiliteitsfonds voor ruim 50% juridisch vastgelegd. Wel zijn er daarnaast
thema reserveringen (CVE, conflictpreventie, uitzending civiele experts),
politieke toezeggingen en prioriteiten (inzet in in Syrie, Afghanistan en
Colombia) waardoor het stabiliteitsfonds nauwelijks financiële ruimte
heeft. De verdragscontributies aan de VN-crisisbeheersingsoperaties
(vredesmissies) zijn juridisch verplicht. Op het artikelonderdeel Bevordering van transitie in prioritaire gebieden zijn de voorziene uitgaven voor
het Matra en het Shiraka programma nagenoeg juridisch verplicht.
E: Toelichting op de financiële instrumenten
2.1. Goede internationale samenwerking ter bevordering van de
eigen en bondgenootschappelijke veiligheid
• Jaarlijkse verplichte bijdrage aan de NAVO.
• Jaarlijkse bijdrage aan het EU-Satellietcentrum ten behoeve van de
financiële verplichtingen (uitkering pensioengelden ex-WEU personeel)
van de in juli 2011 opgeheven WEU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

35

•

•

Jaarlijkse subsidie aan de Atlantische Commissie, ter ondersteuning
van het maatschappelijk debat over de nationale en bondgenootschappelijke veiligheid.
Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB) en Veiligheidsfonds, voor kleinschalige activiteiten met een katalyserende werking
die het Nederlandse veiligheidsbeleid ondersteunen.

2.2. Bestrijding en terugdringing van internationaal terrorisme en
vormen van internationale criminaliteit
• Jaarlijkse bijdrage aan het in Den Haag gevestigde onafhankelijke
International Centre for Counter-Terrorism (ICCT).
• Uit het Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB,
verantwoording onder 2.1) en uit het Stabiliteitsfonds (verantwoording
onder 2.4) en middelen die voortkomen uit het besluit tot versterking
van de inspanningen op het gebied van contraterrorisme worden
activiteiten gefinancierd. De projecten en programma’s op dit
artikelonderdeel zijn gericht op de versterking van capaciteit in voor
Nederland prioritaire regio’s om gewelddadig extremisme en
radicalisering te voorkomen en te bestrijden, evenals op de versterking
van capaciteit in derde landen voor de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, in het bijzonder internationale drugs- en mensenhandel. In dit kader wordt onder meer een financiële bijdrage geleverd
aan het Instituut van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en
Seksueel Geweld tegen Kinderen.
• Capaciteitsopbouw op het gebied van cyber security, cyber crime, data
protectie en e-governance door middel van financiering van Nederlandse initiatieven onder het Global Forum on Cyber Expertise.
2.3. Bevordering van ontwapening en wapenbeheersing,
bestrijding van proliferatie van massavernietigingswapens en het
voeren van een transparant en verantwoord wapenexportbeleid
• Jaarlijkse bijdragen aan het IAEA, de OPCW en de CTBTO.
• Ondersteuning van kleinschalige initiatieven gericht op uitvoering van
het Biologische en Toxische Wapens Verdrag (BTWC), Non-Proliferatie
Verdrag (NPV) en de Ottawa Conventie.
• Bijdrage aan activiteiten onder auspiciën van het G8 Global Partnership op het gebied van het tegengaan van proliferatie van radiologische en nucleaire bronnen en bio-security.
2.4 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in
internationaal verband
• Verbetering van de inzet van civiele expertise door modernisering van
de civiele missiepool.
• Verdragscontributies aan de VN-crisisbeheersingsoperaties (vredesmissies).
• Bijdragen uit het Stabiliteitsfonds voor de inzet op het snijvlak van
vrede, veiligheid en ontwikkeling. Het fonds kan o.a. worden ingezet
om activiteiten te financieren op gebied van oude en nieuwe dreigingen, zoals aanpak van wapen- en drugssmokkel en grensoverschrijdende criminaliteit, ontmijning en piraterijbestrijding. Daarnaast
worden een aantal lopende activiteiten uit het fonds gefinancierd,
zoals ontmijningsactiviteiten, training voor Afrikaanse peacekeepers
(ACOTA), en bijdragen aan de VN op specifieke thema’s.
• Bijdragen ten behoeve van de trainingen van buitenlandse diplomaten
in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

36

2.5 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden
• Het Nederlands Fonds voor Regionale Parterschappen (NFRP) wordt
gebruikt om organisaties en mensen te ondersteunen bij het verbeteren en versterken van democratische processen, institutionele
capaciteit en de rechtsstaat. Het NFRP bestaat uit het Matra programma (Matra: maatschappelijke transformatie) gericht op het
Oostelijk Partnerschap en Pre-accessie regio (de Westelijke Balkan en
Turkije) en het Shiraka-programma, gericht op de Arabische regio, elk
met eigen beleidsaccenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

37

Artikel 3: Europese samenwerking
A: Algemene doelstelling
De algemene doelstelling is een effectieve Europese samenwerking om de
Europese Unie en haar lidstaten zo vreedzaam, welvarend en sterk
mogelijk de toekomst in te loodsen. Europa is essentieel voor onze
welvaart, vrijheid en veiligheid. Een actieve opstelling van Nederland in
het Europese besluitvormingsproces is dan ook in het directe belang van
Nederlandse burgers en bedrijven. Door consequent en constructief
optreden kan Nederland zijn invloed binnen de Europese Unie vergroten.
Zo kan Nederland mede vorm geven aan ontwikkelingen in Europa die
direct van invloed zijn op onze economische, sociale en politieke
toekomst.
B: Rol en verantwoordelijkheid
Binnen de Europese Unie wordt gewerkt aan economische groei,
werkgelegenheid, gezonde overheidsfinanciën van de lidstaten en
toekomstbestendige Europese samenwerking gericht op hoofdzaken en
toegevoegde waarde. Daarnaast zullen het uittredingsproces van het
Verenigd Koninkrijk, de Europese migratieproblematiek en de (aanloop
naar) onderhandelingen over een nieuw meerjarig financieel kader de
aandacht vragen. Tot slot zet Nederland zich in voor effectief extern
beleid, inclusief een versterkt gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid.
De Staat van de Unie bevat de geïntegreerde visie van de regering op de
Europese samenwerking en de rol van Nederland daarbij.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Regisseren
• Het bevorderen en bewaken van de coherentie en de consistentie van
het Nederlandse Europabeleid, inclusief de voorbereiding van de
Europese Raad en horizontale dossiers.
• Het interdepartementaal afstemmen van de Nederlandse inzet in de
verschillende, afzonderlijke Raadsformaties.
• Het vormgeven van het Europese externe beleid ten opzichte van
derde landen, inclusief uitbreiding van de EU, uittreding uit de EU,
regio’s en ontwikkelingslanden.
• De gedachtenvorming over de institutionele structuur van de EU.
• Het onderhouden en intensiveren van de bilaterale relaties met andere
Europese landen en het bevorderen van een Europese waardengemeenschap.
Financieren
• Nederlandse afdrachten aan de Europese begroting en aan het
Europees Ontwikkelingsfonds (EOF).
• Bijdragen aan een hechtere Europese waardengemeenschap middels
een bijdrage aan de Raad van Europa.
• Bijdragen ter versterking van de Nederlandse positie in de Unie van 28,
waaronder aan de Benelux.
C: Beleidswijzigingen
Nederland zal een actieve rol spelen in de verschillende discussies en
onderhandelingen die bepalend zijn voor de toekomst van de EU, inclusief
de start van besprekingen rond een nieuw meerjarig financieel kader en
de Brexit-onderhandelingen (zie beleidsagenda).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

38

D1: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 3 Europese samenwerking
Bedragen in EUR 1.000
Verplichtingen

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

8.670.611

7.101.874

8.186.402

9.044.213

9.174.433

9.070.509

9.305.789

8.862.286

7.283.975

8.389.205

9.217.842

9.377.236

9.244.138

9.508.592

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch verplicht
3.1

Een democratische,
slagvaardige en transparante Europese Unie die
haar burgers vrijheid,
recht, veiligheid, welvaart
en duurzame economische
groei biedt

100%

8.650.044

7.076.549

8.181.423

9.010.560

9.170.454

9.037.356

9.301.810

4.791.655

3.479.210

4.202.573

4.949.206

5.025.358

4.809.229

4.983.920

Bijdragen (inter)nationale
organisaties
BNI-afdracht

3.2

BTW-afdracht

893.211

546.243

545.600

559.439

573.142

584.735

612.229

Invoerrechten

2.965.178

3.051.096

3.433.250

3.501.915

3.571.954

3.643.392

3.705.661

Een effectief, efficient en
cohorent optreden van de
Unie ten opzichte van
derde landen en regio’s,
inclusief ontwikkelingslanden

174.600

192.479

192.735

192.735

192.735

192.735

192.735

Europees
Ontwikkelingsfonds

174.600

192.479

192.735

192.735

192.735

192.735

192.735

Een hechtere Europese
waardengemeenschap

9.734

9.720

9.720

9.720

9.720

9.720

9.720

9.734

9.720

9.720

9.720

9.720

9.720

9.720

27.908

5.227

5.327

4.827

4.327

4.327

4.327

23.654

400

500

1.000

500

3.907

3.979

3.979

3.979

3.979

3.979

3.979

348

348

348

348

348

348

348

1.135.998

3.764.413

686.901

700.633

714.640

728.928

741.382

Bijdragen (inter)nationale
organisaties

3.3

Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Raad van
Europa
3.4

Versterkte Nederlandse
positie in de Unie van 28
Subsidies/Opdrachten
EU-voorzitterschap
programmatische
ondersteuning
Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Benelux
bijdrage
EIPA

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

39

Bedragen in EUR 1.000
3.10

3.30

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1.135.721

3.764.163

686.651

700.383

714.390

728.678

741.132

invoerrechten

694.232

610.219

686.651

700.383

714.390

728.678

741.132

Overige
ontvangsten
EU

441.489

3.153.944

277

250

250

250

250

250

250

Diverse ontvangsten EU

Restitutie Raad van Europa

D2: Budgetflexibiliteit
De uitgaven op dit artikel zijn geheel juridisch verplicht. De belangrijkste
uitgaven betreffen de afdracht aan de EU en de Nederlandse bijdrage aan
het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) en bijdragen aan de Benelux en
Raad van Europa.
E: Toelichting op de financiële instrumenten
3.1 Een democratische, slagvaardige en transparante Europese
Unie die haar burgers vrijheid, recht, veiligheid, welvaart en
duurzame economische groei biedt
De EU-begroting wordt grotendeels gefinancierd door middel van
afdrachten van lidstaten (90–95%). Daarnaast ontvangt de EU overige
inkomsten, zoals bijdragen van derden, rente- en boete-inkomsten. De
afdrachten van de lidstaten in de vorm van de douanerechten, de
BTW-afdracht en de BNI-afdracht zijn vastgelegd in het Eigen Middelenbesluit (EMB). In het EMB zijn ook de kortingen op de afdrachten
opgenomen en de zogenoemde perceptiekostenvergoeding – dit is de
vergoeding voor de kosten die lidstaten maken voor het innen van de
douanerechten. De Nederlandse douanerechten, BTW-afdrachten en
BNI-afdrachten zijn opgenomen op artikel 3.1, de perceptiekostenvergoeding op artikel 3.10.
Het uitgangspunt voor de vaststelling van de raming voor de Nederlandse
afdrachten is de omvang het uitgavenplafond uit het Meerjarig Financieel
Kader. Dit plafond maximeert de uitgaven uit hoofde van de EU-begroting
en daarmee de afdrachten van de lidstaten.1 De omvang van de Nederlandse afdrachten komt vervolgens als volgt tot stand:
• Alle douanerechten die door de EU-landen worden geheven op
producten die afkomstig zijn van landen buiten de EU, worden
afgedragen aan de EU. Dit gebeurt twee maanden na inning door de
Nederlandse douane, en na aftrek van de vergoeding voor de
inningskosten. De Europese Commissie (Eurostat) maakt op basis van
de eerder ontvangen douanerechten een raming voor het komend jaar
voor lidstaten (extrapolatie op basis van historische gegevens).

1

De Europese Commissie baseert de afdrachten van de lidstaten op de omvang van de
EU-begroting. In de raming van de Nederlandse afdrachten is normaliter het uitgavenplafond
van het Meerjarig Financieel Kader het uitgangspunt. De EU-begroting moet ingepast worden
onder dit plafond. Door de raming van de Nederlandse afdrachten op de het plafond te
baseren, wordt rust in het begrotingsproces gecreëerd. Echter, omdat de Europese begroting in
2018 10,1 miljard euro lager is vastgesteld dan het uitgavenplafond van het MFK is er (net als in
2017) voor gekozen om voor de raming uit te gaan van Europese uitgaven die 7 miljard euro
lager liggen dan het uitgavenplafond. Na aftrek resteert een marge van 3,1 miljard euro in
betalingen bovenop de omvang van de EU-begroting 2018. Deze marge biedt ruimte voor
zowel eventuele begrotingsaanpassingen in 2018 als voor de onderhandelingen tussen de
Raad en Europees Parlement later dit jaar; op basis van voorgaande onderhandelingen mag
worden verwacht dat het Europees Parlement zal inzetten op hogere vastleggingen en
betalingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

40

•

De BTW-afdracht bedraagt een vast percentage van de geharmoniseerde btw-grondslag.2 De geharmoniseerde grondslag voor het
komend jaar wordt geraamd en vastgesteld door de Europese
Commissie (Eurostat). Nederland krijgt een korting op de BTWafdracht en betaalt 0,15% over de geharmoniseerde grondslag (in
plaats van de reguliere 0,30%). De bijdrage aan de korting voor
Verenigd Koninkrijk wordt opgeteld bij de BTW-afdracht.
De BNI-afdracht is het sluitstuk van de financiering van de
EU-begroting. Het deel van de Europese uitgaven dat niet gefinancierd
kan worden door de overige inkomsten, douanerechten en de
BTW-afdracht wordt gefinancierd door BNI-afdrachten van de
lidstaten. De totale BNI-afdracht van de lidstaten wordt bepaald door
de genoemde inkomsten in mindering te brengen op het betalingenplafond. Het aandeel van een lidstaat hierin wordt vervolgens bepaald
op basis van het eigen BNI ten opzichte van het Europese BNI. Dit
zogeheten relatieve BNI-aandeel in de totale BNI-afdracht komt tot
stand door het tarief van 0,67% in 2018 (totale BNI afdracht/Europees
BNI) te vermenigvuldigen met het Nederlands BNI. Nederland
ontvangt een jaarlijkse korting op de BNI-afdracht van 695 miljoen
euro (in prijzen 2011); voor 2018 komt dat op 744 mln. Deze korting
wordt gedurende het jaar met de maandelijkse BNI-afdracht verrekend.

•

Onderbouwing Nederlandse afdracht 2018 (miljoen euro)
Omschrijving

Grondslag

Tarief

Artikel 3.1

2018
8.181,4

Douanerechten

3.433,3

100,00%

BTW-afdracht

3.433,3
545,6

waarvan bruto BTW-afdracht

313.332,5

0,30%

940,0

waarvan korting BTW-afdracht

313.332,5

– 0,15%

– 470,0

waarvan bijdrage korting VK

–

–

75,6

waarvan bruto BNI-afdracht

735.465,0

0,67%

4946,7

–

–

– 744,2

BNI-afdracht

4.202,6

waarvan korting BNI-afdracht
Artikel 3.10

686,7

Perceptiekostenvergoeding
Overige inkomsten

3.433,3

20%

686,7

–

–

–

De onderstaande drie overzichtstabellen tonen de cijfers over de
EU-afdrachten, ontvangsten en de netto betalingsposities over 2015. De
cijfers over 2016 zullen pas eind september door de Commissie worden
gepubliceerd en zijn daarom nog niet in deze begroting meegenomen.

2

Omdat de btw-tarieven en grondslagen verschillen tussen afzonderlijke lidstaten wordt een
geharmoniseerde grondslag vastgesteld, waarover de lidstaten een gelijkwaardige afdracht
betalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

41

Netto betalingspositie Nederland 2015 (in miljoenen euro)
AFDRACHTEN1
Douanerechten/landbouwheffingen

2.919,6

BTW-middel

857,1

BNI-middel

4.902,1

Perceptiekostenvergoeding

– 731,7

TOTAAL afdrachten

7.947,1

1
De productheffing op suiker is opgenomen bij de douanerechten. 2017 is het laatste jaar dat de
suikerheffing geheven wordt, daarna vervalt deze. De bijdrage aan de korting voor het Verenigd
Koninkrijk is opgenomen bij de BTW-middelen.

ONTVANGSTEN
1a Concurrentiekracht

962,5

1b Cohesie/structuurfondsen

196,4

2 Landbouw en natuurbehoud

915,3

3 JBZ en burgerschap

186,6

4 Extern beleid

0,0

5 Administratieve uitgaven

98,4

TOTAAL ontvangsten

2.359,2

NETTO AFDRACHTEN

5.587,9

Bron: Europese Commissie (Financial Report 2015)

Netto betalingsposities (% Bruto Nationaal Inkomen, alleen negatieve posities zijn
weergegeven)
DEFINITIE EUROPESE COMMISSIE 2015
NEDERLAND1

– 0,54

Zweden

– 0,48

Duitsland

– 0,46

VK

– 0,46

België

– 0,33

Denemarken

– 0,29

Luxemburg

– 0,27

Oostenrijk

– 0,25

Frankrijk

– 0,25

Finland

– 0,23

Italië

– 0,16

Cyprus

– 0,13

1
Het beeld van de netto betalingspositie van Nederland over 2015 is vertekend daar de korting
op de Nederlandse afdrachten, in afwachting van ratificatie van het Eigen Middelenbesluit, nog
niet is verwerkt. Ook het effect van de aanpassing van de perceptiekostenvergoeding van 25 naar
20% is niet meegenomen in de gerealiseerde netto betalingspositie voor 2015.

3.2 Een effectief, efficiënt en coherent optreden van de Unie ten
opzichte van derde landen en regio’s, inclusief ontwikkelingslanden
• Bijdrage aan het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). Dit fonds is het
voornaamste middel waarmee de Europese Unie de ontwikkelingssa-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

42

menwerking met de ACS1-landen en de overzeese gebieden uitvoert.
Het budget en programma van het EOF is voor een periode van zeven
jaar vastgesteld. Het grootste deel van het EOF is bestemd voor de
financiering van de steun aan nationale, regionale en lokale projecten
en programma’s gericht op de economische en sociale ontwikkeling
van die gebieden.
3.3 Een hechtere Europese waardegemeenschap
• Raad van Europa: Nederland beschouwt de Raad van Europa als een
belangrijke hoeder van mensenrechten, democratie en rechtsstaat in
heel Europa. Ook wil Nederland bijdragen aan verdergaande hervorming van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en aan een
zorgvuldig voorbereide toetreding van de EU tot het EVRM. De
Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging in Straatsburg speelt
daarbij een centrale rol door goede betrekkingen en, indien opportuun,
regelmatig overleg met het secretariaat van de Raad van Europa,
permanente vertegenwoordigingen van andere lidstaten en met de
Nederlandse delegatie in de Parlementaire Assemblee (PACE) van de
Raad van Europa.
3.4 Versterkte Nederlandse positie in de Unie van 28
• Jaarlijkse bijdrage aan de Benelux. Het Benelux-verdrag dient twee
doelen: het vervullen van een voortrekkersrol binnen de Europese Unie
en grensoverschrijdende samenwerking, vooral op het gebied van
economie, duurzame ontwikkeling en justitie/binnenlandse zaken.
Daarnaast werkt Nederland in Benelux-verband ook samen op
buitenlandspolitiek terrein.
• Subsidie aan European Institute for Public Administration (EIPA). Het
EIPA heeft als doel het ontwikkelen van de capaciteiten van ambtenaren in het omgaan met EU-aangelegenheden.
• Brexit-programma’s gericht op geschillenbeslechting, monitoring en
toezicht, en hoe om te gaan met verschillen in regelgeving («dynamische equivalentie’). Daarnaast mogelijke studies op gebied van
geschillenbeslechting in een nieuwe relatie EU-VK en /of regelgeving,
in algemene zin of in bepaalde sectoren.
3.10 Ontvangsten
• De ontvangsten onder dit beleidsartikel betreffen de zogenaamde
perceptiekostenvergoeding die Nederland ontvangt voor de kosten die
gemaakt worden bij de inning van de douanerechten. Deze ontvangsten zijn begrotingstechnisch niet gekoppeld aan de begroting van de
Nederlandse Douane.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

43

Artikel 4: Consulaire belangenbehartiging en het internationaal
uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
A: Algemene Doelstelling
Het verlenen van excellente consulaire diensten aan Nederlanders in nood
in het buitenland, evenals het verstrekken van reisdocumenten aan
Nederlanders in het buitenland. Daarnaast levert het Kabinet een bijdrage
aan een gereguleerd personenverkeer door de Nederlandse inbreng in het
Europese visumbeleid en is, naast het opstellen van ambtsberichten,
verantwoordelijk voor de visumverlening kort verblijf.
Het versterken van de Nederlandse cultuursector door internationale
uitwisseling en presentatie; meer ruimte voor cultuur in een veilige,
rechtvaardige en toekomstbestendige wereld en verbindingen leggen met
economische diplomatie en andere prioriteiten van het buitenlands beleid,
zoals het mensenrechtenbeleid.
Nederland heeft een internationaal toonaagevende positie als gastland
van vele internationale organisaties en internationale hoven en tribunalen.
Als gastland heeft Nederland de verantwoordelijkheid de in Nederland
gevestigde instellingen te ondersteunen opdat deze onafhankelijk, veilig
en efficiënt kunnen functioneren.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor de volgende zaken:
Consulaire dienstverlening
Uitvoeren
• Visumbeleid kort verblijf van het Koninkrijk der Nederlanden;
• Afgifte van machtigingen voorlopig verblijf (MVV’s) op de posten;
• Afname van inburgeringsexamens buitenland;
• Orange Carpet-beleid, ter bevordering van het Nederlandse bedrijfsleven;
• Bijstand aan Nederlanders in nood in het buitenland;
• Begeleiding van Nederlanders die in het buitenland gedetineerd zijn;
• Uitbrengen van reisadviezen;
• Crisisrespons;
• Afgifte van Nederlandse reisdocumenten in het buitenland en van
diplomatieke en dienstpaspoorten;
• Afgifte van consulaire verklaringen en legalisaties;
• Opstellen van Individuele ambtsberichten (IAB’s) en Algemene
ambtsberichten (AAB’s) op verzoek van het Ministerie van Veiligheid
en Justitie.
Indicator als uitvoeringsverantwoordelijke:
Visumbeleid kort verblijf van het Koninkrijk der Nederlanden
Indicator

Realisatie 01.01.16 Streefwaarde 2016 Streefwaarde 2017
t/m 31.12.16

Percentage visumaanvragen kort
verblijf dat binnen 15 dagen wordt
afgehandeld

89%

85%

Streefwarde 2018 Streefwaarde 2019

85%

85%

85%

Bron: Ministerie van Buitenlandse Zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

44

De norm voor de doorlooptijd van visumaanvragen (Schengen) bedraagt
15 dagen conform de EU Visumcode (in werking getreden per 5.4.2010).
Deze periode kan in bijzondere gevallen worden verlengd tot 60 dagen.
Het percentage visumaanvragen dat binnen 15 dagen is afgehandeld komt
in 2016 uit op 89%. Dit is boven de streefwaarde, zie tabel.
NB: De doorlooptijd is het aantal dagen dat zit tussen het indienen van
een ontvankelijke visumaanvraag tot aan het moment van bekendmaken
of uitreiken van de beslissing op de aanvraag.
Regisseren
• Europees visum- en migratiebeleid en Caraïbisch visumbeleid;
• Bilaterale dimensie van visum- en migratiebeleid.
Nederlandse cultuur en publieksdiplomatie
De uitvoering van het Internationaal Cultuurbeleid (ICB) is een gedeelde
verantwoordelijkheid van de Minister van Buitenlandse Zaken, de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking. De inzet op het gebied van
Publieksdiplomatie valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister
van Buitenlandse Zaken.
Stimuleren
• Promotie van Nederlandse kunst en cultuur in het buitenland en
identificatie van internationale kansen en ontwikkelingen voor de
Nederlandse culturele sector en creatieve industrie.
• Buitenlandse bezoekersprogramma’s.
• Het inzetten van publieksdiplomatie door het postennetwerk en BZ om
het beeld van Nederland in het buitenland te versterken en op een
positief realistische manier uit te dragen.
Regisseren
• Beleidsvorming en uitvoering van het Internationaal Cultuurbeleid.
• Afstemming met culturele fondsen en ondersteunende instellingen
over internationale activiteiten.
• Ondersteuning van het buitenlandpolitieke- en economische beleid
door publieksdiplomatie en cultuur in te zetten, bijvoorbeeld als
instrument in de dialoog over mensenrechten.
Financieren
• Van een sterke cultuursector die in kwaliteit groeit door internationale
uitwisseling en duurzame samenwerking en die in het buitenland
wordt gezien en gewaardeerd.
• Meer ruimte voor een bijdrage van cultuur aan een veilige, rechtvaardige en toekomstbestendige wereld.
• Cultuur wordt effectief ingezet binnen de moderne diplomatie.
Aantrekkelijk vestigingsklimaat internationale organisaties
Stimuleren
• Bijdragen aan vorming van nationaal beleid dat bijdraagt aan een goed
vestigingsklimaat (voorwaardescheppend beleid).
• Nauwe samenwerking met stakeholders op het gebied van vestigingsklimaat binnen overheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

45

Financieren
• Ondersteunen van de in Nederland gevestigde internationale
organisaties zodat zij onafhankelijk, efficiënt en effectief kunnen
opereren.
• Incidentele ondersteuning van internationale organisaties bij vestiging
in Nederland (huisvesting).
• Incidentele ondersteuning van activiteiten die de zichtbaarheid van
Nederland als gastland versterken.
Regisseren
• Waarborgen van gecoördineerde beleidsinzet en communicatie
richting internationale organisaties in Nederland.
• Werving van internationale organisaties met economisch en/of politiek
belang voor Nederland.
• Toezicht houden op de uitvoering van zetelverdragen en afspraken met
internationale organisaties.
C: Beleidswijzigingen
• Zoals opgenomen in het beleidskader internationaal cultuurbeleid
2017–2020 wordt voor de versterking van de Nederlandse cultuursector gekozen voor 8 focuslanden (voorheen 15) waarbij de meest
betrokken partijen (diplomatieke posten, fondsen, DutchCulture,
anderen) samen optrekken op basis van een meerjarige strategie.
• Nieuwe doelstelling om met cultuur een bijdrage te leveren aan een
veilige, rechtvaardige en toekomstbestendige wereld gericht op zeven
landen in de ring rondom Europa en bundeling van middelen om hier
op geintegreerde wijze invulling te geven. De afgeronde beleidsdoorlichting Publieksdiplomatie leidt niet tot een wijziging van beleid. Er
worden verbeteringen doorgevoerd in uitvoering.
D1: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 4 Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
Bedragen in EUR 1.000
Verplichtingen

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

76.990

45.230

42.472

48.422

42.372

41.372

47.372

69.776

51.231

50.093

49.456

49.448

49.536

49.536

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch verplicht
4.1

Op basis van eigen
verantwoordelijkheid
consulaire dienstverlening
bieden aan Nederlanders
in het buitenland

58%

13.378

13.645

13.645

13.645

13.645

13.645

13.645

Gedetineerdenbegeleiding

2.073

1.900

1.900

1.900

1.900

1.900

1.900

Consulaire
bijstand

245

259

259

259

259

259

259

200

200

200

200

200

200

Subsidies

Opdrachten

Gedetineerdenbegeleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

46

Bedragen in EUR 1.000

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Reisdocumenten en
verkiezingen

3.932

4.320

4.320

4.320

4.320

4.320

4.320

Consulaire
opleidingen

147

400

400

400

400

400

400

Consulaire
informatiesystemen

6.981

6.566

6.566

6.566

6.566

5.000

5.000

1.566

1.566

Overige
4.2

Samen met (keten)
partners het personenverkeer reguleren

7.659

6.304

6.199

6.199

6.199

6.199

6.199

Opdrachten
Visumverlening

1.080

1.100

1.100

1.100

1.100

1.100

1.100

Ambtsberichtenonderzoek

20

150

150

150

150

150

150

Legalisatie en
verificatie

67

80

80

80

80

80

80

Consulaire
informatiesystemen

5.653

4.111

4.006

4.006

4.006

4.006

4.006

Asiel en
migratie

841

863

863

863

863

863

863

Grotere buitenlandse
bekendheid met de
Nederlandse cultuur

7.154

7.876

7.856

7.856

7.856

8.944

8.944

Internationaal
Cultuurbeleid

6.039

7.836

7.856

7.856

7.856

8.944

8.944

Erfgoed

1.116

40

18.999

19.401

19.606

19.606

19.648

18.648

18.648

Instituut
Clingendael

2.797

800

800

800

800

800

800

Programma
ondersteuning
buitenlands
beleid

3.628

4.658

4.124

4.124

4.058

3.058

3.058

281

40

1.620

1.620

1.620

1.620

1.620

Bijdragen (inter)nationale
organisaties

4.3

Subsidies

4.4

Het inzetten van Publieksdiplomatie door het
Postennetwerk en BZ om
het beeld van Nederland in
het buitenland te
versterken en op een
positief realistische manier
uit te dragen
Subsidies

overige
subsidies
Opdrachten
Onderzoeksprogramma’s

1.620

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

47

Bedragen in EUR 1.000

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Bezoeken
hoogwaardigheidsbekleders en
uitgaven
Corps
Diplomatique
en internationale
Organisaties

2.861

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

waarvan inen uitgaande
Staatsbezoeken

1.779

2.000

2.000

2.000

2.000

2.000

2.000

Adviesraad
Internationale
vraagstukken

407

525

525

525

525

525

525

Internationale
manifestaties
en diverse
bijdragen

131

180

landenprogramma’s
algemene
voorlichting
en kleine
programma’s

3.105

Bijdragen (inter)nationale
organisaties
landenprogramma’s
algemene
voorlichting
en kleine
programma’s

4.429

8.028

9.017

9.017

9.125

9.125

9.125

312

550

520

520

520

520

520

22.586

4.005

2.787

2.150

2.100

2.100

2.100

Speciaal
Tribunaal
Libanon

1.918

1.900

320

Internationaal
Strafhof

19.833

1.135

1.200

1.150

1.100

1.100

1.100

Europese
bewustwording
4.5

Een aantrekkelijk
vestigingsklimaat voor
internationale organisaties
in Nederland
Bijdragen (inter)nationale
organisaties

Nederland
Gastland
Ontvangsten

835

970

1.267

1.000

1.000

1.000

1.000

52.618

42.090

42.090

42.090

42.090

42.090

42.090

4.10

Consulaire dienstverlening
aan Nederlanders

19.790

18.300

18.300

14.300

14.300

14.300

14.300

4.20

Consulaire dienstverlening
aan vreemdelingen

32.034

23.000

23.000

27.000

27.000

27.000

27.000

4.40

Doorberekening Defensie
diversen

794

790

790

790

790

790

790

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

48

D2: Budgetflexibiliteit
De uitgaven ten behoeve van het op basis van eigen verantwoordelijkheid
consulaire dienstverlening bieden aan Nederlanders in het buitenland zijn
voor wat betreft de subsidies volledig juridisch verplicht. Voor de
consulaire informatiesystemen zijn de verplichtingen nog niet juridisch
vastgelegd maar worden gedurende het jaar ingevuld. Daarnaast worden
uitgaven gedaan om de inkoop van de te verstrekken reisdocumenten te
financieren. De geplande uitgaven ten behoeve van het samen met
(keten-)partners reguleren van het personenverkeer zijn nog niet juridisch
verplicht en worden aan de hand van de afgifte van visa bepaald. Hiervoor
worden aan het begin van het begrotingsjaar verplichtingen aangegaan.
Binnen het artikelonderdeel grotere buitenlandse bekendheid met de
Nederlandse cultuur zijn de uitgaven voor de landenprogramma’s nog
niet juridisch verplicht. Deze verplichtingen worden in het begrotingsjaar
zelf aangegaan. Voor het onderdeel het inzetten van publieksdiplomatie
door het postennetwerk en BZ om het beeld van Nederland in het
buitenland te versterken en op een positief realistische manier uit te
dragen zijn ramingen opgenomen die nog niet juridisch vastliggen. Het
gaat dan om activiteiten op het gebied van voorlichting, landenprogramma’s, bezoeken van hoogwaardigheidsbekleders en uitgaven voor
het Corps Diplomatique en internationale organisaties. Het Programma
Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB) is voor 30% juridisch verplicht
en wordt gedurende het jaar verder ingevuld. De subsidie voor
Clingendael is geheel juridisch vastgelegd. Ten slotte is voor het
onderdeel gastlandbeleid ruim 90% van het geraamde budget juridisch
verplicht. Dit betreft specifiek de uitgaven voor het Internationaal Strafhof
en het Speciaal Tribunaal Libanon.
E: Artikelonderdelen
4.1 Op basis van eigen verantwoordelijkheid consulaire dienstverlening bieden aan Nederlanders in het buitenland
• Verlenen van financiële- en niet financiële consulaire bijstand aan
Nederlanders in nood en/of schrijnende gevallen;
• (Stille) diplomatie met oog op eerlijke rechtsgang voor Nederlandse
gedetineerden;
• Verstrekken van reisadviezen;
• Bijstaan van Nederlanders in geval van crises; als dat noodzakelijk en
mogelijk is, organiseren, waar mogelijk met partnerlanden, van
evacuaties;
• Verstrekken van reisdocumenten en opmaken van consulaire akten en
verklaringen;
• Adviseren en ondersteunen van Nederlandse gedetineerden door
gedifferentieerde bezoekfrequentie, in bepaalde landen maandelijkse
giften aan gedetineerden, en subsidies ten behoeve van resocialisatie,
extra zorg en juridisch advies;
• Consulaire informatiesystemen om de primaire consulaire processen
te kunnen afhandelen;
• Organiseren van opleidingen gericht op optimalisatie van consulaire
werkprocessen.
4.2 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren
• Verstrekken van visa kort verblijf;
• Inname van aanvragen voor MVV’s;
• Afnemen van inburgeringsexamens;
• Verrichten van legalisaties en uitvoeren van verificatieonderzoeken;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

49

•
•

•
•
•

Consulaire informatiesystemen om de primaire consulaire processen
te kunnen afhandelen;
Op verzoek van het Ministerie van Veiligheid en Justitie worden
algemene en individuele ambtsberichten opgesteld, waarop door V&J
mede het toelatings- en terugkeerbeleid wordt gebaseerd;
Diplomatie voor het bemiddelen bij terugkeer van vreemdelingen
zonder rechtmatig verblijf;
Samenwerking met instanties in en buiten Nederland, de EU en
internationale organisaties;
In het kader van versterkte Europese samenwerking maken van
afspraken over wederzijdse visumvertegenwoordiging.

4.3 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur
• Subsidieverlening via de posten en aan DutchCulture voor internationale culturele activiteiten.
• Ondersteuning van initiatieven in zeven landen in de ring rondom
Europa die de lokale cultuursector versterken, cultuurparticipatie
vergroten, de leefomgeving in steden verbeteren en behoud van lokaal
cultureel erfgoed verduurzamen.
4.4 Het inzetten van publieksdiplomatie door het postennetwerk
en BZ om het beeld van Nederland in het buitenland te versterken
en op een positief realistische manier uit te dragen
• Via strategische beleidscommunicatie richt Buitenlandse Zaken zich op
die doelgroepen die van belang zijn bij het ontwikkelen, bereiken en
uitdragen van beleidsdoelstellingen op het terrein van buitenlandbeleid. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de media en via
persoonlijke contacten als bijeenkomsten. Daarnaast worden online
kanalen ingezet, zoals Facebook en twitter.
• Bijdrage aan publieksdiplomatie, waarmee Nederlandse ambassades
activiteiten op het gebied strategische beleidscommunicatie, beeldvorming over Nederland en internationaal cultuurbeleid kunnen ondersteunen of opstarten;
• Subsidie ten behoeve van Instituut Clingendael;
• Vanuit het Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB)
worden eenmalige katalyserende activiteiten gefinancierd ter
ondersteuning van de doelstellingen van het Nederlandse buitenlandbeleid;
• Ondersteuning van de diplomatieke missies, internationale organisaties en hoven en tribunalen in Nederland. Dit omvat o.m. het faciliteren
van ambassades, hoven en tribunalen en internationale organisaties
en hun medewerkers, maar ook het toepassen, interpreteren,
handhaven en implementeren van de Weense verdragen en zetelovereenkomsten en de toepasselijke Nederlandse wet- en regelgeving.
• Voor uitgaven ten behoeve van uitgaande staatsbezoeken, officiële
bezoeken en werkbezoeken van het Koninklijk Huis, inkomende
bezoeken van hoogwaardigheidsbekleders, Corps Diplomatique en
Internationale Organisaties wordt EUR 2 mln. geraamd.
4.5 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale
organisaties in Nederland
• Ondersteunen en stimuleren van voorwaardescheppend nationaal
beleid (adequaat aanbod van internationaal onderwijs, passende
huisvesting van internationale organisaties, heldere en uitvoerbare
fiscale regelingen etc.).
• Ondersteuning bij het profileren van Den Haag als wereldwijd centrum
van kennis op het gebied van vrede en recht;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

50

•
•

Rijksbrede coordinatie van gastlandzaken tav internationale organisaties, mede via de Rjkswerkgroep Internationale Organisaties.
Ondersteuning van de in Nederland gevestigde internationale
organisaties opdat deze onafhankelijk, veilig en efficiënt kunnen
functioneren. Dit omvat het faciliteren van internationale organisaties
en hun medewerkers, maar ook het toepassen, interpreteren,
handhaven en implementeren van de Weense verdragen en zetelovereenkomsten en de toepasselijke Nederlandse wet- en regelgeving.

Ontvangsten
De ontvangsten onder dit artikel bestaan hoofdzakelijk uit leges voor de
afgifte van reisdocumenten, visa en de legalisatie van documenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

51

4. NIET-BELEIDSARTIKELEN
Artikel 5: Geheim
Niet-beleidsartikel 5 Geheim
Bedragen in EUR 1.000

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

0

0

0

0

0

0

0

Uitgaven

0

0

0

0

0

0

0

Op dit artikel worden geheime uitgaven verantwoord.
Artikel 6: Nominaal en Onvoorzien
Niet-beleidsartikel 6 Nominaal en onvoorzien
Bedragen in EUR 1.000

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

– 1.057

68.329

64.824

109.494

121.830

148.415

Uitgaven totaal

0

– 1.057

68.329

64.824

109.494

121.830

148.415

6.1

0

– 1.057

68.329

64.824

109.494

121.830

148.415

Verplichtingen
Uitgaven:

Nominaal en onvoorzien

Op dit artikel worden uitgaven verantwoord die samenhangen met de
HGIS-indexering en HGIS-besluitvorming bij Voorjaarsnota.
Artikel 7: Apparaat
A: Personele en materiële uitgaven
Dit artikel betreft de apparaatsuitgaven van zowel het postennetwerk in
het buitenland als het departement in Den Haag, exclusief de personele
uitgaven voor de politieke leiding en attachés van andere ministeries. Het
omvat de verplichtingen voor en uitgaven aan het ambtelijk personeel, de
overige personele uitgaven en het materieel.
Personeel:
De personele uitgaven vallen uiteen in de volgende categorieën: (1)
Uitgaven voor het ambtelijk personeel; Dit betreft de algemene ambtelijke
leiding van het departement (met uitzondering van de secretaris-generaal,
plaatsvervangend secretaris-generaal en directeuren-generaal3), de
beleidsdirecties en de ondersteunende diensten. (2) Uitgaven voor het
uitgezonden personeel op de ambassades (zoals salaris, vergoedingen en
dienstreizen). (3) Uitgaven voor het lokaal aangenomen personeel op de
ambassades.
Materieel:
De materiële uitgaven hebben betrekking op de uitgaven voor de
exploitatie van en investeringen in het departement in Den Haag en de
vertegenwoordigingen in het buitenland. Hieronder vallen onder andere
de verplichtingen en uitgaven voor (1) huisvesting zoals huur van
kanselarijen, residenties, personeelswoningen en het kantoor in Den
Haag, klein onderhoud en bouwkundige projecten, (2) beveiligingsmaatregelen, (3) ICT uitgaven zoals automatisering en communicatiemiddelen en
3

Deze uitgaven staan opgenomen op de begroting van het Ministerie van Binnelandse Zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

52

(4) bedrijfsvoeringsuitgaven. Specifiek wordt van de materiële uitgaven
aangegeven welk deel hiervan betrekking heeft op ICT uitgaven en
hoeveel van de uitgaven via een Rijksbrede shared service organisatie
(SSO) worden verricht.
Budgettaire gevolgen:
Niet-beleidsartikel 7 Apparaat
Bedragen in EUR 1.000

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

753.500

714.784

681.801

675.628

672.221

672.221

672.367

Uitgaven

744.579

715.219

667.613

659.085

655.183

655.501

655.647

7.1.1 Personeel

477.859

468.960

460.242

455.662

452.226

452.830

452.917

waarvan eigen personeel

465.921

460.960

452.242

448.162

444.726

445.830

445.917

waarvan Inhuur extern

11.938

8.000

8.000

7.500

7.500

7.000

7.000

266.720

246.259

207.371

203.423

202.957

202.671

202.730

waarvan ICT

44.758

40.000

40.000

35.000

35.000

35.000

35.000

waarvan bijdragen aan
SSO’s

74.017

55.000

55.000

55.000

50.000

50.000

50.000

waarvan overige materieel

147.945

151.259

112.371

113.423

117.957

117.671

117.730

0

pm

pm

pm

pm

pm

pm

Ontvangsten

48.102

21.450

21.450

21.450

21.450

21.450

21.450

7.10 Diverse ontvangsten

44.267

21.450

21.450

21.450

21.450

21.450

21.450

7.11 Koersverschillen

3.835

pm

pm

pm

pm

pm

pm

waarvan overige personele
uitgaven
7.1.2 Materieel

7.2

Koersverschillen

B: Totaaloverzicht apparaatsuitgaven en -kosten Buitenlandse
Zaken
Totaaloverzicht apparaatsuitgaven Ministerie van Buitenlandse Zaken (bedragen x EUR 1.000)

departement (uitgaven)

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

744.579

715.219

667.613

659.085

655.183

655.501

655.647

Buitenlandse Zaken heeft geen baten-lastendienst of ZBO.
C: Verdeling apparaatsuitgaven naar beleid
De Minister van Financiën heeft de Kamer, in het kader van «verantwoord
begroten», toegezegd de apparaatsuitgaven indicatief te verdelen over de
beleidsartikelen. Omdat de apparaatsuitgaven niet specifiek toe te rekenen
zijn naar beleidsartikelen kiest Buitenlandse Zaken ervoor een splitsing
aan te geven naar uitgaven op het kerndepartement en op de posten. Van
de totale apparaatskosten van EUR 668 miljoen in 2018 kan ca. EUR 216
miljoen toe worden gerekend aan het kerndepartement. Bij de verdeling
van de kosten hieronder is het aantal fte’s per directoraat generaal als
uitgangspunt genomen. Het restant (EUR 452 miljoen) zijn uitgaven die
toegerekend kunnen worden aan het postennetwerk. Verder is op basis
van een inventarisatie van de thematische invulling van de personele inzet
in het postennetwerk een schatting gegeven van de kosten op een aantal
terreinen. Deze terreinen zijn: economische diplomatie, cultuur, politiek,
ontwikkelingssamenwerking, management, consulair en beheer. In
onderstaande overzichten is de verdeling schematisch opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

53

Verdeling apparaatskosten posten EURO 452 miljoen
politiek; 71
beheer; 127

Verdeling apparaatskosten kernministerie EURO 216 miljoen
DG Internationale
Samenwerking; 30

Ambt. leiding/
bedrijfsvoering;
60

DG Europese
Samenwerking
(incl. consulair);
29

OS; 56

consulair; 52

management;
48

cultuur; 22

DG Politieke
Zaken; 31

Bestuursondersteuning; 30

economie; 76

DG BEB; 18

SSO-3W; 17

D: Taakstelling Buitenlandse Zaken (generiek en postennet)
In het regeerakkoord is afgesproken op de rijksoverheid een oplopende
taakstelling op het apparaat vanaf 2016 op te nemen. Voor Buitenlandse
Zaken is dit EUR 60 miljoen en daarnaast structureel EUR 40 miljoen voor
het HGIS-postennet. Naar aanleiding van de motie Sjoerdsma is de
taakstelling op het HGIS-postennet gehalveerd. Langs de lijnen van de
Kamerbrief «Voor Nederland, Wereldwijd» is invulling gegeven aan de
bezuinigingen en investeringen. Bij de behandeling van de begroting 2015
is de motie Van Ojik aangenomen. Hierin wordt de regering verzocht extra
financiële middelen in te zetten voor de versterking van diplomatieke
capaciteit ter bevordering van de internationale rechtsorde en vrede en
veiligheid, en de economische positie van Nederland. In de Kamerbrief
over de Nederlandse diplomatie is uiteengezet hoe Buitenlandse Zaken de
komende jaren de slagkracht gaat versterken. De versterking vindt daar
plaats waar het nodig is om de Nederlandse belangen te dienen. Dit
gebeurt door inzet op de thema’s veiligheid en stabiliteit, migratie,
Europese samenwerking en versterking van de economische positie van
Nederland. Op deze terreinen wordt het diplomatieke netwerk, dat bestaat
uit personele capaciteit op posten, bij internationale organisaties en in
Den Haag, versterkt. Nederland is daarmee beter in staat om zijn rol te
spelen, verantwoordelijkheid te nemen en de eigen belangen te behartigen.
Het totaal van de taakstelling is hieronder weergegeven.
(x EUR mln)

2015

2016

2017

2018

structureel

Taakstelling Rutte II BZ

0

22,3

49,7

60,8

60,8

Taakstelling Rutte II HGIS Postennet

40

40

40

40

40

Motie Sjoerdsma HGIS postennet

– 20

– 20

– 20

– 20

– 20

Motie Van Ojik intensivering

–8

–8

– 16

– 20

– 20

Totaal

12

34,3

53,7

60,8

60,8

In de begroting 2018 zijn bovengenoemde bedragen verwerkt op het
budget voor apparaatsuitgaven. Het grootste deel van de taakstelling is
inmiddels gerealiseerd. De taakstelling op huisvesting is nog in uitvoering
(zie volgende paragraaf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

54

E: Actuele ontwikkelingen
Bundeling ondersteunende diensten door taakspecialisatie
In 2010 heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken besloten om
consulaire, financiële en bedrijfsvoeringstaken, die op de verschillende
posten werden uitgevoerd en waarvan het niet noodzakelijk was deze ter
plekke uit te voeren, onder te brengen in Regionale Service Organisaties.
Deze regionalisering van werkzaamheden vond plaats tussen 2010 en
2014 en heeft bijgedragen aan een kwaliteitsverbetering en het realiseren
van de taakstelling waar het Ministerie voor stond. Daarnaast is in 2016 de
financiële dienstverlening op het departement gebundeld in de Financiële
Service Organisatie (FSO).
Het Ministerie streeft ernaar in de periode vanaf 2018 de kwaliteit,
doelmatigheid en continuïteit van de wereldwijde consulaire diensten en
bedrijfsvoering verder te verbeteren.
In dit kader heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken besloten om de
taken van de huidige zeven Regionale Service Organisaties in 2018 en
2019 over te hevelen naar Den Haag. De financiële dienstverlening voor
de posten zal worden belegd bij de recent opgerichte Financiële Service
Organisatie (FSO). De niet-financiële bedrijfsvoering bij de interdepartementale Shared Service Organisatie 3W. Ten slotte wordt voor de
consulaire backofficetaken de Consulaire Service Organisatie (CSO)
opgericht. Doelstelling is een optimale, doelmatige en klantgerichte
ondersteuning van het postennet.
Digitalisering
In 2018 werkt Buitenlandse Zaken verder aan de modernisering van de
diplomatie. Een belangrijk onderdeel binnen de modernisering is de
vernieuwing van IT-processen en diensten ten behoeve van de primaire
processen. De departementale Informatiestrategie voor de periode 2016 –
2019 kent de volgende hoofdthema’s: excellente dienstverlening aan
burgers en bedrijven, een slagvaardige diplomatie die wereldwijd digitaal
en mobiel kan werken en een verdergaande toepassing van data en
fact-based evidence in haar processen.
Dit betekent een omvangrijk verandertraject, dat voorziet in een geheel
nieuwe architectuur en de inzet van moderne technologieën voor de
digitale ondersteuning van de rijksbrede Nederlandse diplomatie in het
buitenland. In 2018 moeten de eerste resultaten hiervan zichtbaar zijn.
Daarbij zal BZ steeds meer gebruik gaan maken van internationaal
beschikbare clouddiensten. Dit is bijvoorbeeld van groot belang voor een
moderne consulaire dienstverlening (zie hiertoe tevens beleidsartikel 4).
Belangrijk daarin is ook de manier waarop met data en informatie binnen
Buitenlandse Zaken wordt omgegaan, de rode lijn hierin is «open tenzij».
In 2018 worden samen met het Ministerie van Financiën stappen gezet ter
verdere ontwikkeling van de digitale begroting en wordt steeds meer
informatie over projecten en resultaten voor ontwikkelingssamenwerking
ontsloten via Openaid.nl. Tegelijkertijd wil BZ de digitale weerbaarheid
van de organisatie vergroten vanwege de toegenomen cyberdreiging, in
het bijzonder spionage en de aangescherpte privacyregelgeving (zie
hiervoor ook beleidsartikel 2). Voorts investeert BZ in 2018 in verdere
modernisering van ICT-expertise op en voor het postennet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

55

Tot slot zal digitale archivering worden gestimuleerd door meer te werken
aan bewustwording en het gebruikersgemak te vergroten door koppeling
van het archiefsysteem Sophia aan andere systemen.
Vernieuwing personeelsbeleid
In het kader van de modernisering diplomatie is een nieuw personeelsbeleid vanaf 2015 van kracht. Doelstelling is te investeren in kwaliteit,
flexibiliteit en diversiteit van het personeel door een meer transparant en
strategisch personeelsbeleid. In 2018 zal worden geïnvesteerd in de
verdere verdieping van de Strategische Personeelsplanning, de P-Schouw
en de Gesprekscyclus. Daarnaast is ten behoeve van de kwaliteit van de
internationale functie binnen het rijk de Academie voor Internationale
Betrekkingen (AIB) opgericht. De Academie biedt een flink aantal nieuwe
en vernieuwde programma’s aan waar in toenemende mate Rijksbreed
wordt deelgenomen. Begin 2018 zullen besluiten over doorontwikkeling
van de Academie worden genomen. In 2017 en 2018 zal de Auditdienst
Rijk een meting uitvoeren naar de effecten van de ingezette veranderingen, van daaruit wordt de focus steeds verder aangescherpt.
Meerjarenplan huisvesting
Doel van het huisvestingsbeleid van Buitenlandse zaken is om ambassadekantoren waar mogelijk functioneel en doelmatig in te richten conform
Het Nieuwe Werken (HNW) en ter ondersteuning van de modernisering
van diplomatie. Panden worden afgestoten, aangeschaft of verbouwd
conform een op functionaliteit gericht rationaliseringsplan in de komende
tien jaar en rekening houdend met de duurzaamheidsdoelstellingen die
voortvloeien uit het Parijs Akkoord. Hiermee wordt tevens een structurele
bezuiniging ingevuld van EUR 20 miljoen op de huisvestingsuitgaven in
het buitenland.
Ten einde de gewenste efficiëntieslag te kunnen maken is in 2013 een
middelenafspraak overeengekomen tussen Buitenlandse Zaken en
Financiën (het «Huisvestingsfonds»). Daarbij is afgesproken dat
ontvangsten uit de verkoop van onroerend goed in het buitenland in
latere jaren kunnen worden ingezet voor investeringen die samenhangen
met de voorgenomen besparingen op de huisvesting in het buitenland.
Zoals toegezegd tijdens het Wetgevingsoverleg over het jaarverslag van
Buitenlandse Zaken van 12 juni 2017 is hieronder een overzicht
opgenomen van de onroerend goed mutaties die gemoeid zijn met de
middelenafspraak. Verder is in het overzicht een raming opgenomen van
de verwachte opbrengsten en investeringen in 2018. Het onderstaande
overzicht is, zoals aan de Kamer toegezegd, op hoofdlijnen om de
onderhandelingspositie bij aankoop en verkoop niet te schaden. De
uiteindelijke opbrengsten van verkoop zijn onder meer afhankelijk van de
vastgoedmarkt in de betreffende landen. Op 1 januari 2017 was het saldo
voor investeringen EUR 24,7 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

56

Overzicht mutaties middelenafspraak huisvesting begroting Buitenlandse Zaken
opbrengst verkoop onroerend
goed

toelichting

investering onroerend goed

toelichting

2013

EUR 14,4 mln

Verkopen van panden in
Managua, Dakar, Abidjan,
Lusaka, Jakarta, GuatemalaStad, Kaapstad, Kaboel en
Harare.

nvt

nvt

2014

EUR 13,3 mln

Verkopen van panden in
nvt
Kaapstad, Kaboel, La Paz,
Londen, Boedapest en Brussel.

nvt

2015

EUR 3,8 mln

Verkopen van panden in La
Paz, Kopenhagen en Pretoria.

nvt

nvt

2016

EUR 7,4 mln

Verkopen van panden in
Harare, Boedapest en Parijs

– EUR 14,4 mln

Investering in vastgoed
(verbouwing/ aanschaf) in
onder andere Zagreb, Seoul.
San Jose (EUR 9 mln). Plus
overige investeringen in
apparaat (EUR 5,4 mln).

2017

EUR 12,8 mln

Geraamde verkopen van
panden (of delen van panden)
in Bogota, Harare, Khartoum,
Port of Spain, Rabat, Santiago
de Chile, Rio de Janeiro, San
Jose.

– EUR 13,2 mln

Geraamde investeringen in
vastgoed (verbouwing/
aanschaf) in o.a. Tunis,
Santiago de Chile, Kiev, Lima.

2018

EUR 21,0 mln

Geraamde verkopen van
panden.

– EUR 25,0 mln

Geraamde investeringen in
vastgoed in onder meer Seoul,
Ankara, Peking, Londen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

57

5. BIJLAGEN
BIJLAGE 1: VERDIEPINGSBIJLAGE
In het verdiepingshoofdstuk wordt informatie gegeven over de budgettaire aansluiting tussen de Ontwerpbegroting 2017 en de begroting 2018.
De mutaties t/m de eerste suppletoire begroting 2017 zijn eerder al bij de
eerste suppletoire begroting 2017 toegelicht.
Artikel 1 Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten (uitgaven)
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)

2016

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

110.249

108.905

108.905

109.005

109.005

mutatie nota van wijziging 2017

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2017

0

0

0

0

0

4.431

900

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting
2017
nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

110.812

2022

0

0

0

0

0

114.680

109.805

108.905

109.005

109.005

109.005

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Artikel 2 Veiligheid en stabiliteit (uitgaven)
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)

2016

Stand ontwerpbegroting 2017

250.598

246.720

246.078

245.087

245.087

mutatie nota van wijziging 2017

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2017

0

0

0

0

0

25.142

2.650

2.700

2.708

2.708

Mutatie 1e suppletoire begroting
2017
nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

318.845

0

0

0

0

0

275.740

249.370

248.778

247.795

247.795

247.795

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Artikel 2 Veiligheid en stabiliteit (ontvangsten)
Opbouw ontvangsten (EUR 1.000)

2016

Stand ontwerpbegroting 2017

1.212

1.227

1.242

1.242

1.242

mutatie nota van wijziging 2017

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2017

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

e

Mutatie 1 suppletoire begroting
2017
nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

2.760

0

0

0

0

0

1.212

1.227

1.242

1.242

1.242

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

1.242

58

Artikel 3 Europese samenwerking (uitgaven)
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)

2016

2017

2018

2019

2020

2021

7.756.749

8.721.560

8.615.973

8.769.784

9.020.643

mutatie nota van wijziging 2017

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2017

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2017

Mutatie 1e suppletoire begroting
2017

– 87.102

335.486

– 25.469

– 26.362

– 26.362

nieuwe mutaties

– 385.672

– 667.841

627.338

633.814

249.857

7.283.975

8.389.205

9.217.842

9.377.236

9.244.138

Stand ontwerpbegroting 2018

8.862.286

2022

9.508.592

Toelichting uitgaven artikel 3
Met name door grote vertragingen in de uitvoering van het cohesiebeleid
treedt er in de jaren 2016, 2017 en 2018 forse onderuitputting op. Door
middel van een technische aanpassing van het Meerjarig Financieel Kader
(MFK) worden deze middelen naar latere jaren geschoven. De meevallers
in de afdrachten in 2017 en 2018 leiden daardoor tot tegenvallers in 2019
en 2020. Daarnaast is in deze schuif ook het effect van de begroting 2018
opgenomen. De marge van EUR 9,1 miljard die in het Commissievoorstel
voor de EU-begroting 2018 is opgenomen zal naar alle waarschijnlijkheid
niet tot betalingen leiden in 2018. Overige ramingsbijstellingen betreffen
onder andere de effecten van de nieuwe Spring Forecast/ACOR raming
van de Commissie op de verschillende grondslagen voor de afdrachten.
Artikel 3 Europese samenwerking (ontvangsten)
Opbouw ontvangsten (EUR 1.000)

2016

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

641.003

653.820

666.894

680.229

700.631

mutatie nota van wijziging 2017

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2017

0

0

0

0

0

3.154.041

97

97

96

96

2022

e

Mutatie 1 suppletoire begroting
2017
nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

1.135.998

– 30.631

32.984

33.642

34.315

28.201

3.764.413

686.901

700.633

714.640

728.928

741.382

Toelichting ontvangsten artikel 3
De ontvangsten zijn bijgesteld als gevolg van de effecten van de nieuwe
Spring Forecast/ACOR raming van de Commissie.
Artikel 4 Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen (uitgaven)
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)

2016

Stand ontwerpbegroting 2017
mutatie nota van wijziging 2017
mutatie amendement 2017

2017

2018

2019

2020

2021

48.541

48.763

48.176

48.176

48.176

0

0

0

0

0

2.500

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting
2017

150

1.330

1.280

1.272

1.360

nieuwe mutaties

40

0

0

0

0

51.231

50.093

49.456

49.448

49.536

Stand ontwerpbegroting 2018

69.776

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

2022

49.536

59

Artikel 4 Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen (ontvangsten)
Opbouw ontvangsten (EUR 1.000)

2016

2017

2018

2019

2020

2021

42.090

42.090

42.090

42.090

42.090

mutatie nota van wijziging 2017

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2017

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting
2017

0

0

0

0

0

nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

52.618

42.090

42.090

42.090

42.090

42.090

42.090

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

Stand ontwerpbegroting 2018

2022

Artikel 5 Geheim
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2017
mutatie nota van wijziging 2017
mutatie amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting
2017
nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Artikel 6 Nominaal en onvoorzien
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2017

34.158

85.368

84.084

121.365

126.223

mutatie nota van wijziging 2017

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2017

0

0

0

0

0

– 34.105

– 18.906

– 15.563

– 12.198

– 5.503

– 1.110

1.867

– 3.697

327

1.110

– 1.057

68.329

64.824

109.494

121.830

Mutatie 1e suppletoire begroting
2017
nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

0

148.415

Toelichting artikel 6
De mutaties zijn het gevolg van de bijstelling van de raming van het Bruto
Binnenlands Product (BBP) zoals opgenomen in de Macro Economische
Verkenningen van het Centraal Planbureau. Hierdoor stijgt het
beschikbare budget voor 2017 en 2018. De verlaging voor 2019 en verder
is het gevolg van het verwerken van de bijdrage aan de World Expo 2020
die is toegevoegd aan de begroting van Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

60

Artikel 7 Apparaat (uitgaven)
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)

2016

2017

2018

2019

2020

2021

679.241

658.000

644.872

643.170

643.488

mutatie nota van wijziging 2016

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2016

0

0

Stand ontwerpbegroting 2016

2022

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting
2016

36.499

10.455

15.055

13.055

13.055

nieuwe mutaties

– 521

– 842

– 842

– 1.042

– 1.042

744.579

715.219

667.613

659.085

655.183

655.501

655.647

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

Artikel 7 Apparaat (ontvangsten)
Opbouw ontvangsten (EUR 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2017

21.450

21.450

21.450

21.450

21.450

mutatie nota van wijziging 2017

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2017

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting
2017

0

0

0

0

0

nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

21.450

21.450

21.450

21.450

21.450

Stand ontwerpbegroting 2018

48.102

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

21.450

61

BIJLAGE 2: MOTIES EN TOEZEGGINGEN IN HET VERGADERJAAR
2016/2017
Moties
Datum

Omschrijving

24-05-2017

Motie 676, nr. 271, motie-Karabulut
VAO NAVO d.d. 23-05-2017
over een restrictief wapenexportbeleid
richting Saudi-Arabië

Herkomst

Stand van zaken
Aan voldaan per brief
DVB-083, verzonden op 15 juni 2017

24-01-2017

Motie 34 550 V, nr. 64, motie-Van
Nispen/Sjoerdsma over maatregelen
om misdrijven en overtredingen van
buitenlandse diplomaten niet
onbestraft te laten

VAO Diplomatieke immuniteit d.d.
19-01-2017

In behandeling

02-11-2016

Motie EK 34 550, D, motie-De Graaf
(D66) c.s. over een Europeanisering
van door EU-landen bezette zetels in
de Veiligheidsraad

APB 2016 EK d.d. 01-11-2016

In behandeling

30-11-2016

Gewijzigde motie 32 735, nr. 162,
motie-Knops over veroordelen van
arrestaties van democratisch gekozen
parlementariërs

Notaoverleg Mensenrechten d.d.
16-11-2016

Aan voldaan per brief DIE-42665
verzonden op 27 januari 2017

30-11-2016

Gewijzigde motie 34 550-V, nr. 37,
motie-Kuzu over bescherming van
mensenrechtenverdedigers van het
Internationaal Strafhof

Begrotingsbehandeling BuZa voor het
jaar 2017

Aan voldaan per brief DMM-834137
verzonden op 16 januari 2017

30-03-2017

Motie 21 501-02, nr. 1735, motie-Ten
Broeke c.s. over zich binnen de
Europese Unie inspannen voor een
restrictief wapenexportbeleid ten
aanzien van Saoedi-Arabië

VAO Raad Buitenlandse Zaken d.d.
30-03-2017

Aan voldaan per brief DIE-593543
verzonden op 25 april 2017

30-03-2017

Motie 21 501-02, nr. 1736, motie-Ten
Broeke over het verificatie- en
inspectiemechanisme inzake wapens
voor voedsel en hulpgoederen

VAO Raad Buitenlandse Zaken d.d.
30-03-2017

Aan voldaan per brief DIE-692215
verzonden op 31 mei 2017

02-02-2017

Motie 21 501-20, nr. 1184, motie-Van
Bommel over een onafhankelijk
onderzoek naar gedwongen verdwijningen en martelingen in Egyptische
gevangenissen

Debat over de informele Europese Top Aan voldaan per brief DAM-161–3
d.d. 3 februari 2017 d.d. 02-02-2017
verzonden op 23 februari 2017

21-04-2017

Motie 21 501-20, nr. 1209, motieVoordewind over het juridische kader
voor het reguleren van politieke
activiteiten van vreemdelingen en
vertegenwoordigers van buitenlandse
mogendheden in Nederland

Debat over de Europese Top d.d.
29 april 2017 en over de uitkomst van
het referendum in Turkije d.d.
19-04-2017

In behandeling

09-12-2016

Motie 21 501-02, nr. 1705, motieOmtzigt over onderzoeken of
EU-gelden direct of indirect gebruikt
zijn voor marteling

VSO Raad Algemene Zaken d.d.
08-12-2016

Mondeling aan voldaan tijdens AO
RAZ d.d. 18 januari 2017

23-03-2017

Motie 21 501-02, nr. 1729, motieOmtzigt c.s. over een collectief verzoek
om openbaarmaking van de rapporten
van het CPT over bezoeken aan Turkse
gevangenissen

VSO over de geannoteerde agenda
Aan voldaan per brief DIE- 632992
van de informele bijeenkomst van de
verzonden op 04 mei 2017
Europese Raad op 24 en 25 maart 2017
d.d. 23-03-2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

62

Datum

Omschrijving

23-03-2017

Motie 21 501-02, nr. 1730, motieVSO over de geannoteerde agenda
Aan voldaan per brief DIE-554889
Omtzigt c.s. over een gemeenschappe- van de informele bijeenkomst van de
verzonden op 15 april 2017
lijke lijn over de ruimte die niet-lidstaat Europese Raad op 24 en 25 maart 2017
Turkije heeft voor het ontplooien van
d.d. 23-03-2017
politieke activiteiten in de EU

Herkomst

Stand van zaken

23-03-2017

Motie 21 501-02, nr. 1731, motieKarabulut c.s. over zich in EU-verband
inspannen voor vrijlating van gekozen
parlementariërs in Turkije

15-09-2016

Motie 21 501-20, nr. 1144, motieDebat over de Informele Europese Top In behandeling
Omtzigt over voor elke vergadering de Bratislava van 16 september 2016 d.d.
uitnodigingsbrief, de relevante stukken 14-10-2016
en de kabinetsinzet naar de Kamer

02-02-2017

Motie 21 501-20, nr. 1189, motieVoordewind c.s. over alleen
instemmen met een overeenkomst
over vluchtelingen tussen de EU en
Libië indien de rechten van vluchtelingen en een humane opvang
gegarandeerd zijn

Debat Informele Europese Top d.d. 3
en 4 februari d.d. 02-02-2017

In behandeling

21-04-2017

Motie 21 501-20, nr. 1204, motieOmtzigt over de verplichtingen die de
EU is aangegaan namens Nederland

Debat over de Europese Top d.d.
29 april 2017 en over de uitkomst van
het referendum in Turkije d.d.
19-04-2017

Aan voldaan per brief DIE-632992
verzonden op 04 mei 2017

21-04-2017

Motie 21 501-20, nr. 1205, motieOmtzigt c.s. over de status van Turkije
als kandidaat-lidstaat van de EU

Debat over de Europese Top d.d.
29 april 2017 en over de uitkomst van
het referendum in Turkije d.d.
19-04-2017

Aan voldaan per brief DIE-632992
verzonden 04 mei 2017

21-04-2017

Motie 21 501-20, nr. 1207, motie-Van
Ojik/Van den Hul over de financiering
van ngo’s voor mensenrechten na
stopzetten van de pre-accessiesteun

Debat over de Europese Top d.d.
29 april 2017 en over de uitkomst van
het referendum in Turkije d.d.
19-04-2017

Aan voldaan per brief DIE-632991
verzonden op 04 mei 2017

21-04-2017

Motie 21 501-20, nr. 1214, motieMaeijer over het Europees Parlement
met 73 Britse zetels verkleinen na
Brexit

Debat over de Europese Top d.d.
29 april 2017 en over de uitkomst van
het referendum in Turkije d.d.
19-04-2017

In behandeling

21-04-2017

Motie 21 501-20, nr. 1217, motie-Van
Rooijen over in EU-verband bepleiten
om pre-accessiesteun per direct op te
schorten

Debat over de Europese Top d.d.
29 april 2017 en over de uitkomst van
het referendum in Turkije d.d.
19-04-2017

Aan voldaan per brief DIE-593543
verzonden op 25 april 2017

21-04-2017

Motie 21 501-20, nr. 1218, motie-Van
Rooijen over een beperkter Europees
Parlement en een kleinere Europese
Commissie

Debat over de Europese Top d.d.
29 april 2017 en over de uitkomst van
het referendum in Turkije d.d.
19-04-2017

In behandeling

21-04-2017

Motie 21 501-20, nr. 1222, motieLeijten/Van den Hul over bindende
afspraken tussen VK en EU om
belastingontwijking te voorkomen

Debat over de Europese Top d.d.
29 april 2017 en over de uitkomst van
het referendum in Turkije d.d.
19-04-2017

In behandeling

16-05-2017

Motie 21 501-20, nr. 1227, motieVoordewind/Leijten over geen Turks
referendum op Ned. bodem over
herinvoering van de doodstraf in
Turkije

Debat over de uitkomsten van de
Europese top van 29 april 2017 d.d.
09-05-2017

In behandeling

VSO over de geannoteerde agenda
Aan voldaan per brief DIE-593542
van de informele bijeenkomst van de
verzonden op 25 april 2017
Europese Raad op 24 en 25 maart 2017
d.d. 23-03-2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

63

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van zaken

16-05-2017

Motie 21 501-20, nr. 1229 motie-Anne
Mulder c.s. over een advies over
coalitievorming met andere landen na
de brexit

Debat over de uitkomsten van de
Europese top van 29 april 2017 d.d.
09-05-2017

In behandeling

30-11-2016

Motie 32 735, nr. 163, motie-Knops
Notaoverleg Mensenrechten d.d.
over veroordelen van het optreden van 16-11-2016
Turkse veiligheidstroepen in het
zuidoosten van Turkije

Aan voldaan per brief DEU-593543
verzonden op 25 april 2017

30-11-2016

Motie 32 735, nr. 165, motie-Van
Bommel over meer structurele steun
aan de Internationale Commissie voor
Vermiste Personen

In behandeling

23-09-2016

Motie 32 824, nr. 151, motie-Pechtold
Debat nasleep van de legercoup in
c.s. over veroordeling van de
Turkije d.d. 13-09-2016
handelwijze van de Turkse regering na
de couppoging

Aan voldaan per brief BZ-88383 d.d.
11 oktober 2016

30-09-2016

Motie 32 824, nr. 155, motie-van
Haersma Buma c.s. over voorkomen
dat gebedshuizen in Nederland
worden gefinancierd door de Turkse
overheid

Debat nasleep van de legercoup in
Turkije d.d. 13-09-2016

Aan voldaan per brief DIE-13
verzonden op 19 april 2017

30-09-2016

Motie 32 824, nr. 158, motie-Roemer/
Segers over opschorten van de
pre-accessiesteun aan Turkije

Debat nasleep van de legercoup in
Turkije d.d. 13-09-2016

Aan voldaan per brief DIE-88383
verzonden op 24 oktober 2016

16-05-2017

Motie 34 235, nr. 10, motie-Van der
Staaij over bevorderen van een betere
toepassing van de waarborgfunctie
van de mensenrechten

Debat over Protocol nr. 16 Verdrag tot
bescherming van de mens en de
fundamentele vrijheden d.d.
10-05-2017

In behandeling

16-05-2017

Motie 34 235, nr. 11, motie-Ozutok over Debat over Protocol nr. 16 Verdrag tot
de mogelijke implicaties van prejubescherming van de mens en de
dicële EHRM-adviezen
fundamentele vrijheden d.d.
10-05-2017

In behandeling

24-01-2017

Motie 34 550 V, nr. 63, motie-De Roon
c.s. over diplomatieke kentekens voor
slechts één jaar verstrekken

VAO Diplomatieke immuniteit d.d.
19-01-2017

In behandeling

23-09-2016

Motie 34 550, nr. 13, motie-Pechtold
c.s. over een antwoord formuleren op
de uitkomst van het referendum over
het Associatieakkoord met Oekraïne

APB TK d.d. 22-09-2016

Aan voldaan per brief DIE-1110
verzonden op 11 oktober 2016

30-11-2016

Motie 34 550-V, nr. 23, motie-Knops
over het CPT-rapport betrekken bij de
voortgangsrapportage over Turkije

Begrotingsbehandeling BuZa voor het
jaar 2017

In behandeling

30-11-2016

Motie 34 550-V, nr. 24, motie-Servaes
Begrotingsbehandeling BuZa voor het
c.s. over het facultatief protocol bij het jaar 2017
ESC-verdrag

In behandeling

30-11-2016

Motie 34 550-V, nr. 25, motie-Servaes/
Kerstens over het WK voetbal in Qatar
en de situatie van arbeidsmigranten

Aan voldaan per brief BSG-13
verzonden op 25 april 2017

30-11-2016

Motie 34 550-V, nr. 31, motieBegrotingsbehandeling BuZa voor het
Sjoerdsma over het aanstellen van een jaar 2017
speciale havenambassadeur

In behandeling

30-11-2016

Motie 34 550-V, nr. 32, motieBegrotingsbehandeling BuZa voor het
Voordewind c.s. over een rapport over jaar 2017
het gebruik van de term genocide door
politici

Aan voldaan per brief DJZ-257959
verzonden op 21 maart 2017

30-11-2016

Motie 34 550-V, nr. 38, motie-Kuzu over Begrotingsbehandeling BuZa voor het
de positie van de Rohingya’s
jaar 2017

Aan voldaan per brief BSG-13
verzonden op 25 april 2017

Notaoverleg Mensenrechten d.d.
16-11-2016

Begrotingsbehandeling BuZa voor het
jaar 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

64

Datum

Omschrijving

Herkomst

14-02-2017

Motie 34 648, nr. 6 motie-Verhoeven
over haast maken met een Gemeenschappelijk Europees Asielsysteem

Staat van de Europese Unie Sta Debat Aan voldaan per brief DIE-803358
Staat van de Unie 2017 d.d. 10-02-2017 verzonden op 27 juni 2017

Stand van zaken

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van zaken

26-10-2016

De Kamer ontvangt het schematisch
overzicht van de wet- en regelgeving
inzake de doorvoer van militaire
goederen op schrift.

AO Wapenexport beleid d.d.
25-10-2016

Aan voldaan
per brief DVB NW-740 verzonden op
21 november 2016

26-10-2016

De Kamer ontvangt nadere achterAO Wapenexport beleid d.d.
grondinformatie met betrekking tot de 25-10-2016
historische overzichten die zijn
gebruikt om te achterhalen of door
Nederland geleverd (overtollig) militair
materieel is ingezet in de strijd in
Jemen

Aan voldaan per brief DVB NW-740
verzonden op 21 november 2016

26-10-2016

De Kamer ontvangt op korte termijn
een brief over de Nederlandse inzet
met betrekking tot de VN-resolutie
inzake kernontwapening

AO Wapenexport beleid d.d.
25-10-2016

Aan voldaan per brief DVB NW-709
verzonden op 27 oktober 2016

22-03-2017

Nederland zal de hervormingen in
Montenegro blijven monitoren en bij
bilaterale contacten aan de orde
stellen

Plenair debat (EK) Goedkeuring
Protocol bij het Noord-Atlantisch
Verdrag inzake de toetreding van
Montenegro d.d. 21-03-2017

Aan voldaan per brief DVB VD-067
verzonden op 19 mei 2017

22-02-2017

Het kabinet zal de rapporten over de
implementatie van de EU OEK
Associatieovereenkomst die jaarlijks in
de EU – OEK Associatieraad worden
besproken met de Kamer delen

Plenair debat Regeling inwerkingtreding van de goedkeuring Associatieovereenkomst tussen de Europese
Unie en de Europese Gemeenschap
voor Atoomenergie met Oekraïne d.d.
21-02-2017

In behandeling

14-09-2016

De Kamer ontvangt een brief t.a.v. het Debat over de Informele Europese Top Aan voldaan per brief DIE- 0710
EU – OEK verdrag, voorafgaand aan de Bratislava van 16 september 2016 d.d. verzonden op 07 oktober 2016
ER van oktober
14-10-2016

30-11-2016

De Kamer ontvangt voorafgaand aan
Begrotingsbehandeling BuZa voor het
de stemmingen van 8-12-2016
jaar 2017
informatie over de dekking van het
amendement-Servaes (34 550-V, nr. 17)

Aan voldaan per brief FEZ-14954
verzonden op 05 dec. 2016

18-11-2016

De Kamer ontvangt een Kamerbrief
AO RAZ d.d. 10-10-2016
over gelden die de EU in Turkije
spendeert in het kader van pre-accesie
en de EU-Turkije Verklaring van
18 maart jl.

Aan voldaan per brief DIE-13283
verzonden op 2 december 2016

14-10-2016

De Minister zal de Anti-ISIS coalitie
AO Nederlandse inzet in strijd tegen
blijven oproepen tot een lange termijn ISIS d.d. 28-09-2016
stabilisatie strategie voor Irak

Aan voldaan per brief DVB-021
verzonden op 04 april 2017

10-02-2017

De Minister zal zich met de Minister
voor BuHa-OS verstaan over het
duurzaamheidshoofdstuk en hoe de
walvisvangst daarin aan bod komt

Plenair debat Staat van de Unie d.d.
09-02-2017

Aan voldaan per brief IMH-16243
verzonden op 10 april 2017

30-11-2016

De Minister zal de Kamer een voorstel
doen voor intensivering van de inzet
van BZ voor slachtoffers van
huwelijksdwang

Begrotingsbehandeling BuZa voor het
jaar 2017

Aan voldaan per brief DCV-13
verzonden op 12 juni 2017

18-11-2016

Begin december ontvangt de Kamer
de reactie van het kabinet op
onderzoek van dhr. Limpach over de
oorlog in voormalig Nederlands-Indië

Notaoverleg mensenrechtenbeleid d.d. Aan voldaan per brief DAO-15021
16-11-2016
verzonden op 02 december 2016

Toezeggingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

65

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van zaken

05-01-2017

De ministers van BZ en voor BuHa-OS
zullen in de volgende voortgangsrapportage de Nldse inzet op het gebied
van migratie in Mali op coherente
wijze uiteenzetten, inclusief de Nldse
bilaterale inspanningen bij het
tegengaan van documentfraude

AO verlenging MINUSMA Mali d.d.
22-12-2016

Aan voldaan per brief DVB-17
verzonden op 11 mei 2017

14-10-2016

De Minister zal extra aandacht
besteden aan hoe ICC te betrekken bij
vervolging oorlogsmisdaden in Syrië

Debat over de Europese Top van 20 en Aan voldaan per brief DIE-695597
21 oktober 2016 d.d. 12-10-2016
verzonden op 24 oktober 2016

23-01-2017

De Minister stemt in met het organiAO RAZ d.d. 18-01-2017
seren van een besloten overleg na
7 februari met de commissie over
informatievoorziening over de
onderhandelingen met de EU27 en het
VK over de Brexit.

Besloten overleg vond plaats op
10 april 2017

30-11-2016

De Minister komt uiterlijk in december Begrotingsbehandeling BuZa voor het
terug op de ratificatie van het
jaar 2017
Facultatief Protocol bij het VN-Verdrag
voor Economische, Sociale en
Culturele Rechten

Aan voldaan per brief DJZ-909424
verzonden op 29 december 2016

30-11-2016

De Minister zal de Kamer inlichten
over de inzet van Nederland voor de
besprekingen over het verdrag voor
het verbod op nucleaire wapens

Begrotingsbehandeling BuZa voor het
jaar 2017

Aan voldaan per brief DVB-046
verzonden op 24 maart 2017

13-09-2016

De Minister zal een brief naar de
Tweede Kamer versturen met
betrekking tot de Gülenlijsten

Plenair debat nasleep legercoup
Turkije d.d. 13-09-2016

Aan voldaan per brief DEU-23916
verzonden op 23 september 2016

20-01-2017

De Minister zal dinsdag in Malta de
EU-toetreding tot het Europees
Verdrag van de rechten van de Mens
aan de orde stellen en de Kamer
informeren over de voortgang die
tijdens het Maltees Voorzitterschap is
geboekt

AO Europese rechtsstaat en mensenrechten d.d. 19-01-2017

In behandeling

30-11-2016

De Minister zal in EU-kader bezien of
er een EU-eenheid gevonden kan
worden om een formeel signaal aan
Turkije te geven dat de toetredingsonderhandeling de facto stilliggen

AO EU uitbreiding d.d. 30-11-2016

Aan voldaan per brief DIE-907355
verzonden op 13 januari 2017

11-11-2016

De Minister zal tijdens de RAZ/RBZ
pleiten voor openbaarmaking van het
CPT rapport over Turkije

AO RAZ d.d. 10-11-2016

Aan voldaan per brief DIE-13283
verzonden op 2 december 2016

30-11-2016

De Minister onderzoekt of paspoortaanvragen op een verantwoorde
manier overgenomen kunnen worden
door externe dienstverlening

Begrotingsbehandeling BuZa voor het
jaar 2017

In behandeling

07-10-2016

De Minister zal de Kamer informeren
AO RAZ d.d. 05-10-2016
over de voortgang van het door Turkije
vrijgeven van rapport van de EU
Comité voor CPT van RvE over bezoek
aan gevangenissen en politiebureaus
in Turkije.

Aan voldaan per brief DIE-732183
verzonden op 7 november 2016

20-01-2017

De Minister zal proberen activiteiten
AO Europese rechtsstaat en mensenvan de Europese Commissie richting
rechten d.d. 19-01-2017
Polen in de Raad aan de orde te stellen
als de reactie van de Europese
Commissie daartoe aanleiding geeft in
februari.

Aan voldaan per brief DIE-665019
verzonden op 15 mei 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

66

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van zaken

20-01-2017

De Minister zal bij de Europese
Commissie aandringen op hulp bij het
versterken van nationale instituties
volgende week in Malta en daarover
de Kamer informeren in het verslag
van de Raad Algemene Zaken.

AO Europese rechtsstaat en mensenrechten d.d. 19-01-2017

Aan voldaan per brief DIE-42665
verzonden op 27 januari 2017

30-11-2016

De Minister zal nagaan of de
ambassade van Qatar in Nederland
een moskee in het buitenland
financiert

Begrotingsbehandeling BuZa voor het
jaar 2017

Aan voldaan per brief MinSZW0000260822 verzonden op 5 december
2016

15-06-2017

Begin volgend jaar zal er een
rapportage van de IOB over de
evaluatie van de hele consulaire keten
en consulaire dienstverlening komen

Wetgevingsoverleg Jaarverslag BuZa
2016 d.d. 12-16-2017

In behandeling

05-01-2017

De Kamer wordt per brief geïnforAO MINUSMA d.d. 22-12-2016
meerd over het Duitse politieke besluit
na bespreking in de Bondsdag

Aan voldaan per brief DVB-16011
verzonden op 14 februari 2017

15-12-2016

Wanneer het nieuwe systeem van
AO Diplomatieke immuniteit d.d.
notificaties begin 2018 gereed is zal op 14-12-2016
basis daarvan een een naming en
shaming lijst tot stand worden
gebracht

In behandeling

15-06-2017

In de aanstaande rapportage over het Wetgevingsoverleg Jaarverslag BuZa
gedetineerdenbeleid zal informatie
2016 d.d. 12 juni 2017
komen over de allocatie van middelen,
zowel kwalitatief als kwantitatief

Aan voldaan per brief DCV-3902017
verzonden op 10 augustus 2017

18-05-2017

Kamer informeren over de missie van
ECHO in Venezuela op humanitair
terrein

Aan voldaan per brief DWH-13
verzonden op 5 juli 2017

15-12-2016

Kamer informeren over situatie andere AO Diplomatieke immuniteit d.d.
landen m.b.t boeteproblematiek
14-12-2016

Aan voldaan per brief DPG-13
verzonden op 18 januari 2017

15-12-2016

Kamer informeren over situatie andere AO Diplomatieke immuniteit d.d.
landen m.b.t particuliere bedienden
14-12-2016

Aan voldaan per brief DPG-15317
verzonden op 14 februari 2017

18-05-2017

Kamer informeren over terugkoppeling AO Actuele situatie in Venezuela d.d.
van Venezuela briefing in VNVR
17-05-2017

Aan voldaan per brief DWH-13
verzonden op 5 juli 2017

15-12-2016

Kamer informeren over uitkomst
gesprek met VP EOB

Aan voldaan per brief DPG-15307
verzonden op 23 februari 2017

15-06-2017

De Kamer wordt na de zomer
Wetgevingsoverleg Jaarverslag BuZa
geïnformeerd over de evaluatie van de 2016 d.d. 12-06-2017
pilot in Edinburgh over de documentenverstrekking

In behandeling

18-05-2017

De Kamer wordt geïnformeerd over
wat NL en de EU kunnen doen aan de
humanitaire situatie in Venezuela, na
bespreking met de Minister voor
BuHa-OS

AO Actuele situatie in Venezuela d.d.
17-05-2017

Aan voldaan per brief DWH-13
verzonden op 5 juli 2017

15-12-2016

Wetsvoorstel notificaties zal naar de
Kamer worden gestuurd en Kamer zal
worden geïnformeerd over de
mogelijkheden tot aanhouden
diplomaten bij NLse grens

AO Diplomatieke immuniteit d.d.
14-12-2016

In behandeling

18-11-2016

De Minister zegt toe dat er in de loop
van december informatie naar de
Kamer komt over de stand van zaken
rond de VN klachtrechtprotocollen.

Notaoverleg Mensenrechtenbeleid d.d. Aan voldaan per brief DJZ-909424
16-11-2016
verzonden op 29 december 2016

AO actuele situatie in Venezuela d.d.
17-05-2017

AO Diplomatieke immuniteit d.d.
14-12-2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

67

Datum

Omschrijving

22-02-2017

De Kamer informeren over gesprek
Vragenuur Sjoerdsma (D66) over het
Aan voldaan per brief DIE-632992
met Turkse TZ en uitkomst overleg met bericht dat Turkije paspoorten intrekt
verzonden op 4 mei 2017
gelijkgezinde EU-lidstaten over de
van Turken van wie vermoed wordt dat
kwestie van intrekking van Turkse
ze banden hebben met de Gülenbepaspoorten
weging d.d. 21-02-2017

Herkomst

18-11-2016

De Kamer ontvangt (zo mogelijk vóór Notaoverleg Mensenrechtenbeleid d.d. Aan voldaan per brief DMM-13292
de begrotingsbehandeling) een
16-11-2016
verzonden op 25 november 2016
afschrift van antwoord van de Minister
van BZ op brief Humanistisch Verbond
over financiering projecten t.b.v.
ongelovigen

18-11-2016

De Kamer ontvangt een verslag van
het komend bezoek van de mensenrechtenambassadeur aan Pakistan

Notaoverleg Mensenrechtenbeleid d.d. In behandeling
16-11-2016

18-11-2016

De Kamer ontvangt jaarlijks bij de
mensenrechtenrapportage een
overzicht hoeveel geld wordt
uitgegeven aan bevordering MR

Notaoverleg Mensenrechtenbeleid d.d. In behandeling
16-11-2016

18-11-2016

De Kamer ontvangt vóór de begrotingsbehandeling de antwoorden op
de feitelijke vragen van de commissie
n.a.v. de motie-Van der Staaij over
BDS

Notaoverleg Mensenrechtenbeleid d.d. Aan voldaan per brief DAM-673527
16-11-2016
verzonden op 22 november 2016

18-11-2016

Op basis van de uitkomsten van de
Notaoverleg Mensenrechtenbeleid d.d. In behandeling
evaluatie receptorproject China besluit 16-11-2016
de Minister over verdere financiering
van dit project

16-12-2016

De Minister zal ambtelijk bij de EZ
navragen wanneer 1VP Timmermans
de Kamer een brief zal sturen over de
vraag in hoeverre EU-geld terecht is
gekomen bij gevangenissen in Turkije

Plenair debat Europese Raad van
15 december 2016 d.d. 14-10-2016

Aan voldaan per brief DIE-907355
verzonden op 13 januari 2017

16-12-2016

De Kamer in GA RAZ van januari
Plenair debat Europese Raad van
informeren welke contacten er nog
15 december 2016 d.d. 14-10-2016
met Turkije plaatsvinden nu de
toetredingsonderhandelingen de facto
stilliggen

Aan voldaan per brief DIE-907355
verzonden op 13 januari 2017

13-10-2016

De Minister zal in het verslag van de
RBZ 17–10 extra aandacht besteden
aan hoe ICC te betrekken bij
vervolging oorlogsmisdaden in Syrië

Plenair debat over de Europese Top
van 20 en 21 oktober 2016 d.d.
13-10-2016

Aan voldaan per brief DIE-695597
verzonden op 24 oktober 2016

13-10-2016

De Minister zal met Commissie
spreken om zeker te stellen dat die bij
toetsing van de 72 criteria voor
visumliberalisatie voor Turkije ook
steeds kijkt naar de criteria die door
CIE reeds eerder als voldaan werden
aangemerkt

Plenair debat over de Europese Top
van 20 en 21 oktober 2016 13-10-2016

Aan voldaan per brief DIE-695663
verzonden op 24 oktober 2016

07-10-2016

De Minister zal aan de Kamer
AO RBZ d.d. 5-10-2016
terugkoppelen over reis naar Myanmar

Aan voldaan per brief DAO-88383
verzonden op 24 november 2016

10-02-2017

De Minister-President zegt toe dat de
Minister van BZ een Kamerbrief zal
sturen waarin wordt ingegaan op
bestaande onderzoeken naar de
effectiviteit van het Nederlandse
optreden in de EU.

Aan voldaan per brief DIE-6903–33
verzonden op 10 maart 2017

18-11-2016

De Minister gaat na wat Nederland kan Notaoverleg Mensenrechtenbeleid d.d. Aan voldaan per brief van V&J ref. nr.
doen tegen kinderseks op de Filip16-11-2016
2017930 verzonden op 16 januari 2017
pijnen, o.a. via de liaison officer op de
ambassade

Plenair debat Staat van de Unie d.d.
09-02-2017

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

68

Datum

Omschrijving

Herkomst

18-11-2016

De Minister informeert de Kamer over
de uitkomsten van het overleg over
vergroting draagvlak voor ICC

Notaoverleg Mensenrechtenbeleid d.d. Aan voldaan per brief DMM-834137
16-11-2016
verzonden op 16 januari 2017

Stand van zaken

07-06-2017

De Minister informeert de Kamer over
het vervolg van de besprekingen over
de invoertarieven van de Westelijke
Sahara

AO RBZ d.d. 10-05-2017

Aan voldaan per brief DIE-766555
verzonden op 16 juni 2017

18-05-2017

De Minister neemt contact op met
MinVenJ om na te vragen of Maduro
mogelijk onder reikwijdte initiatiefwet
valt, die het onthouden van humanitaire hulp strafbaar stelt

AO Actuele situatie in Venezuela d.d.
17-05-2017

Aan voldaan per brief DWH-13
verzonden op 5 juli 2017

24-11-2016

De Minister overlegt met MinEZ en
MinI&M over het voorstel een
havenambassadeur aan te wijzen

Begrotingsbehandeling BuZa voor het
jaar 2017

Aan voldaan per brief DIO-814875
verzonden op 28 november 2016

15-06-2017

De Minister zal de Minister-President
verzoeken om in het debat over de
Europese top volgende week een
terugkoppeling te geven van zijn
onderhoud met de Franse president
Macron

AO RAZ d.d. 14–06- 2017

Mondeling aan voldaan in plenair
debat over Europese top van 22 en
23 juni op 21 juni 2017

16-11-2016

De Minister zal bekijken op welke wijze AO EU-informatievoorziening d.d.
de contacten van de Kamer met de
16–11- 2016
Permanente Vertegenwoordiging in
Brussel op een meer reguliere basis
kunnen plaatsvinden.

Aan voldaan per brief DIE-23122016
verzonden op 23 december 2016

15-06-2017

De Minister zal in de begroting en het Wetgevingsoverleg Jaarverslag BuZa
jaarverslag informatie opnemen over
2016 d.d. 12-06-2017
de mutaties van het huisvestingsfonds;
dat betreft zowel onttrekkingen als de
bijdragen

In behandeling

16-11-2016

De Minister zal met zijn Europese
collega’s bespreken of het mogelijk is
dat limité documenten eerder
openbaar worden gemaakt

AO EU-informatievoorziening d.d.
16-11-2016

Aan voldaan per brief DIE-66
verzonden op 28 april 2017

16-11-2016

De Minister zal voorstel doen om het
mogelijk te maken dat experts
vertrouwelijk EU-documenten kunnen
inzien

AO EU-informatievoorziening d.d.
16-11-2016

Aan voldaan per brief DIE-2312
verzonden op 23 december 2016

01-12-2016

De Minister zegt toe een overzicht van
de geldstromen naar Turkije voor
aanstaande maandag [5 december
2016] aan de Kamer toe te zenden

AO EU-uitbreiding d.d. 30-11-2016

Aan voldaan per brief DIE-13283
verzonden op 2 december 2016

23-05-2017

De Minister zegt toe te rapporteren
over de wijze waarop het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne ook
expliciet wordt benut om de positie
van joodse, christelijke en andere
minderheden in Oekraïne te
versterken.

Plenair debat (EK) Regeling inwerking- In behandeling
treding goedkeuring Associatieovereenkomst EU en EG voor Atoomenergie met Oekraïne d.d. 23-05-2017

15-06-2017

De Minister zegt toe om de kabinetsap- AO RAZ d.d. 14-06-2017
preciatie van het discussiepaper van
de Europese Commissie over de
toekomstscenario’s voor de Europese
defensie aan de Kamer toe te zenden

Aan voldaan per brief van DEF met
kenmerk BS2017019003 verzonden op
16 juni 2017

15-06-2017

De Minister zegt toe om een kopie van AO RAZ d.d. 14-06-2017
het Nederlandse bid-book voor een
nieuwe vestigingslocatie voor het
Europese Geneesmiddelenagentschap
aan de Kamer toe te zenden

Aan voldaan per brief van VWS met
kenmerk 1175025–166081-GMT
verzonden op 11 juli 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

69

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van zaken

01-12-2016

De Minister zegt toe om eenheid in de
EU te zoeken om een formeel signaal
aan Turkije af te geven, waarover
uiterlijk op 13 december 2016 aan de
Kamer wordt gerapporteerd

AO EU-uitbreiding d.d. 30-11-2016

Aan voldaan per brief DIE-866202
verzonden op 13 december 2016

15-06-2017

De Minister zegt toe om het krantenbe- AO RAZ d.d. 14–06- 2017
richt over migranten die in vliegtuigen
vanuit Griekenland met valse papieren
naar andere lidstaten reizen door te
geleiden naar de beide bewindspersonen van V&J

Verzoek is doorgeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

70

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

71

Mensenrechtenfonds 20122015

Mensenrechtenfonds Kleine
Activiteiten 2014

Mensenrechtenfonds Kleine
Activiteiten 2015/2016

Subsidieregeling BZ 2006

Subsidieregeling BZ 2006

Subsidieregeling BZ 2006

Subsidieregeling BZ 2006

Mine Action en Clustermunitie 2016–2020

Humanitair ontmijnen en
clustermunitie

Subsidieregeling BZ 2006

Subsidieregeling BZ 2006

Subsidieregeling BZ 2006

Gedetineerdenbegeleiding
2015–2016

Subsidieregeling BZ 2006

Subsidieregeling BZ 2006

1.2.

1.2.

1.2.

1.2.

2.1.

2.2.

2.3.

2.4.

2.4.

2.4.

2.5.

3.4.

4.1.

4.3.

4.4.

Totaal

5.920

Subsidieregeling BZ 2006

1.1.

91.319

5.431

2.851

1.372

348

3.607

18.130

2.717

15.999

105

6.050

2.225

19.783

1.746

4.411

621

2016

Begro- Naam subsidieregeling
tingsartikel

68.222

2.710

2.475

1.589

278

1.355

12.279

2.603

11.008

65

3.571

2.068

15.899

1.421

4.815

401

5.683

2017

35.635

1.941

1.259

1.318

70

339

4.944

0

7.589

55

1.237

1.448

9.595

443

958

0

4.439

2018

20.097

1.142

1.034

452

0

168

3.960

0

3.312

55

699

560

8.630

76

0

0

9

2019

9.154

1.053

827

193

0

0

775

0

0

0

14

25

6.247

20

0

0

0

2020

3.231

238

207

0

0

0

131

0

868

0

0

0

1.787

0

0

0

0

2021

198

198

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2022

2017

2017

2017

2017

2017

2017

2017

2017

2017

2014

2014

2014

2017

Laatste
evaluatie
(jaartal +
hyperlink
vindplaats)

2022

2022

2019 Beleids
doorlichting
Consulaire
belangen
behartiging

2022

2022

2022

2018

2018

2022

2022

2022

2022

2020

2020

2020

2022

Volgende
evaluatie
(jaartal)

2022

2022

2016

2022

2022

2022

2016

2020

2022

2022

2022

2022

2016

2014

2015

2022

Einddatum
subsidie
(regeling
jaartal)

Bedragen x 1.000 Euro
Bedragen zijn gebaseerd op de kasramingen per individuele verplichting geregistreerd in het managementinformatiesysteem per 1 juni 2017. De
toerekening van de geregistreerde subsidieverplichtingen aan de relevante subsidieregelingen is handmatig tot stand gekomen. Het managementinformatiesysteem registreert geen subsidieregelingen waardoor de koppeling van individuele susbsidies aan de van toepassing zijnde subsidieregeling vanuit het managementinformatiesysteem niet mogelijk is. Er wordt een voorbehoud gemaakt omtrent de juistheid en volledigheid van de
gegevens opgenomen in onderstaand subsidieoverzicht.

BIJLAGE 3: OVERZICHT SUBSIDIES BUITENLANDSE ZAKEN

BIJLAGE 4: EVALUATIE- EN ONDERZOEKSTABEL
Bijlage evaluatie en overig onderzoek1 2 3
1

Versterkte internationale rechtsorde en
eerbiediging van mensenrechten

1a

beleidsdoorlichtingen

1b

Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid

3

Overig onderzoek

Doelstelling

Titel

Start

Afronding

1.1

Bevordering Internationale Rechtsorde4

2013

2016

1
De begroting van BZ is in 2013 opgesplitst in de begroting van BZ (Hfst. 5) en BHOS (Hfst. 17). Er zijn toen nieuwe beleidsartikelen en beleidsdoelstellingen geformuleerd.
2
Bij BZ en BHOS is het wel de wens om beleidsdoorlichtingen van één beleidsartikel uit te voeren maar inhoudelijk is dat nog niet mogelijk
gebleken. Beleidsdoorlichtingen vinden in de meeste gevallen plaats op één niveau lager namelijk van de beleidsdoelstellingen. Voor artikel 3
(Europese Samenwerking) is dit nu wel voorzien in 2021. De laatste beleidsdoorlichting op beleidsdoelstellingsniveau (3.2) van artikel 3 wordt
momenteel uitgevoerd en zal in 2017 worden opgeleverd.
3
Alle onderzoeken zijn te vinden op http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/bz/organisatie/beleidsevaluatie/afgeronde-beleidsevaluatieonderzoeken
en http://www.iob-evaluatie.nl/publicaties.
4
Dit is een gecombineerde beleidsdoorlichting van beleidsdoelstelling 1.1 en 2.4.

2

Veiligheid en stabiliteit

1a

beleidsdoorlichtingen

1b

3

Doelstelling

Titel

2.1

NL inzet via EU en NAVO

2019

2.2

Bestrijding International Terrorisme

2019

2.3

Ontwapening, wapenbeheersing en
wapenexportbeleid

2017

2.4

Bevordering Internationale Rechtsorde1

2.5

Gecombineerd met 3.2

2017

2.1

GVDB/EVDB

2018

2.2

Subsidie: International Centre for
Counter-Terrorism

2017

2.4

Stabiliteitsfonds

2017

2.5

Shiraka (opvolger Matra Zuid)

2020

2

2016

Overig onderzoek
2016

2017

Dit is een gecombineerde beleidsdoorlichting van beleidsdoelstelling 1.1 en 2.4.
Dit is een beleidsdoorlichting van het Ministerie van Defensie in samenwerking met het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

3

Europese samenwerking

1a

beleidsdoorlichtingen

1b

3

2013

Afronding

Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid

Budget Internationale Veiligheid2
1

Start

Doelstelling

Titel

Start

Afronding

3

Beleidsdoorlichting van de Europese
samenwerking

3.2

Nabuurschapbeleid

3.1

Lissabonverdrag

2018

3.3

Raad van Europa

2020

3.4

Verdragsmatige Benelux samenwerking

2018

2021
2014

2017

Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid

Overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

72

4

Consulaire belangenbehartiging en
het internationaal uitdragen van
Nederlandse waarden en belangen

1a

beleidsdoorlichtingen

1b

3

Doelstelling Titel

Start

Afronding

4

Beleidsdoorlichting Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van
Nederlandse waarden en belangen1

2019

4.3

NL cultuur in het buitenland

2014

2016

4.4

Publieksdiplomatie

2013

2016

4.1

Gedetineerdenbegeleiding (2012–2014)

2017

4.1

Consulaire dienstverlening (met 4.2)1

2018

4.2

1

Zie 4.1 hierboven

2018

4.5

NL Gastland1

2017

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid

Overig onderzoek

1
De gecombineerde beleidsdoorlichting van beleidsdoelstelling 4.1 en 4.2 en die voor 4.5 zijn omgezet in een beleidsdoorlichting voor het gehele
artikel in 2019. De beleidsdoelstellingen worden geëvalueerd in 2017 (4.5) en 2018 (4.1 en 4.2). De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd in juli
2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

73

LIJST VAN AFKORTINGEN
AAB

Algemene Ambtsbericht

ACS

Association of Caribbean States

ACOTA

Africa Contingency Operations Training & Assistance

AIB

Academie Internationale Betrekkingen

AIV

Adviesraad Internationale Vraagstukken

ASEAN

Association of Southeast Asian Nations, Associatie van ZuidoostAziatische Naties

BBP

Bruto Binnenlands Product

BHOS

Ministerie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

BIV

Budget Internationale Veiligheid

BNI

Bruto Nationaal Inkomen

Brexit

Verenigd Koninkrijk stapt uit de EU

BSB

Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten

BTWC

Biologisch en Toxische Wapens Verdrag (155)

BUZA

Ministerie van Buitenlandse Zaken

CD

Corps Diplomatique

CPB

Centraal Planbureau

CPT

European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or
Degrading Treatment or Punishment

CSO

Consulaire Service Organisatie

CTBTO

Comprehensive Test Ban Treaty Organization (Alomvattend Kernstopverdrag (138))

CVE

Common Vulnerabilities and Exposures (cyber security)

ECHO

Humanitarian Aid department of the European Commission

EHRM

Europees Hof voor de Rechten van de Mens

EIPA

European Institute of Public Administration

EM

Eigen middelen besluit

EOF

Europees Ontwikkelings Fonds

ESC-verdrag

Economische, sociale en culturele rechten verdrag

EU

Europese Unie

EUGS

EU global Strategy on Foreign and Security Policy

EUROSTAT

DG van EU (statistieken)

EVDB

Europees Veiligheids- en Defensiebeleid

EVRM

Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens

EZ

Ministerie van Economische Zaken

FSO

Financiële service organisatie

GVDB

Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid

G20

Groep van Twintig

HGIS

Homogene Groep Internationale Samenwerking

HNW

Het Nieuwe Werken

IAB

Individuele Ambtsberichten

IAEA

International Atomic and Energy Agency

ICB

Internationaal Cultuurbeleid

ICC

International Criminal Court

ICCT

International Centre for Counter-Terrorism

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

74

IIIM

International, Impartial and Independent Mechanism

IO’s

Internationale Organisaties

ISIS

Islamitic State of Iraq and Syria

LHBTI

Lesbiennes, Homo’s, Bi- en Transseksuelen en Interseksuelen

MATRA

Maatschappelijke Transformatie

MFK

Meerjarig Financieel Kader

MINUSMA

United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission in
Mali

MVV

Machtiging tot Voorlopig Verblijf

NAVO

Noord-Atlantische Verdrags Organisatie

NCIA

NAVO communicatie- en informatieagentschap

NFRP

Nederlands Fonds voor Regionale Partnerschappen

NGO

Non-Gouvernementele Organisatie

NPDI

Non-proliferation and Disarment Initiative

NPV

Non-Proliferatie Verdrag (189)

ODA

Official Development Assistance (officiële ontwikkelingshulp)

OESO

Organisatie Economische Samenwerking en Ontwikkeling

OHCHR

Hoge commissaris voor de Rechten van de Mens

OS

Ontwikkelingssamenwerking

OVSE

Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa

OPCW

Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons

PACE

Parliamentary Assembly of the Council of Europe

POBB

Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid

RAZ

Raad Algemene Zaken

RBZ

Raad Buitenlandse Zaken

RNW

Radio Nederland Wereldomroep

RvE

Raad van Europa

SDGs

Sustainable Development Goals (duurzame ontwikkelingsdoelen)

SGVN

Secretaris Generaal van de Verenigde Naties

Shiraka

Partnerschappen voor ondersteuning democratische transitie in de
Arabische regio

SSO

Shared Service Organisatie

SSR

Security Sector Reform

UNMAS

United Nations Mine Action Services

VAO Raad

Verslag Algemeen Overleg Raad

VK

Verenigd Koninkrijk

VN

Verenigde Naties

VNVR

Veiligheidsraad van de Verenigde Naties

VS

Verenigde Staten

WEU

West-Europese Unie

ZBO

Zelfstandig Bestuursorgaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 V, nr. 2

75