Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 302

BRIEF VAN DE MINISTER PRESIDENT, MINISTER VAN ALGEMENE
ZAKEN EN DE VICE-MINISTER-PRESIDENT, MINISTER VAN
SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 februari 2015
Veiligheid met behoud van onze open en vrije samenleving is geen
vanzelfsprekendheid. Er zijn altijd krachten die deze waarden bedreigen.
De wereld om ons heen is onveiliger geworden. Dat raakt rechtstreeks aan
onze nationale veiligheid. Interne en externe veiligheid zijn steeds nauwer
met elkaar verweven. De opkomst van het jihadistisch extremisme, die
wordt aangewakkerd door de aanhoudende instabiliteit in het MiddenOosten en delen van Afrika, is een bedreiging waar we ons met kracht
tegen moeten verweren. Hetgeen in Brussel, Parijs, Verviers en Kopenhagen is gebeurd, kan ook in ons land gebeuren. Die realiteit verplicht ons
al het mogelijke te blijven doen om een aanslag te voorkomen. In het
besef dat 100% veiligheid niet te garanderen is. En in het besef dat
veiligheidsmaatregelen ook altijd een prijs hebben, letterlijk en figuurlijk.
Kabinet en kamer staan steeds weer voor de vraag of het juiste pakket aan
maatregelen is genomen en of dat ook zo is op middellange en lange
termijn.
In de brief aan uw kamer van 5 februari jl. heeft het kabinet uiteengezet
wat er momenteel wordt gedaan om aanslagen te voorkomen (Kamerstuk
29 754, nr. 288). Sinds 2013 hanteert de NCTV het dreigingsniveau
«substantieel». Sindsdien zijn alle betrokken diensten en organisaties
extra alert. Bovendien is vorig jaar augustus met uw steun de uitvoering
van het actieprogramma «Integrale Aanpak Jihadisme» van start gegaan
(Kamerstuk 29 754, nr. 253). Dit bestaat uit een brede reeks aan preventieve en repressieve maatregelen: van het tegengaan van radicalisering
via eerstelijnswerkers in gemeenten, tot het intrekken van het Nederlanderschap van Jihadgangers.
Met het oog op het verwachte langdurige karakter van het huidige
dreigingsbeeld, heeft het kabinet besloten de veiligheidsketen op een
aantal punten substantieel te versterken. Het gaat om een pakket van in

kst-29754-302
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 302

1

totaal € 128,8 mln. structureel, dat in een oplopende reeks wordt
gerealiseerd.
In mln euro

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Totaal

24,9

105,4

116,7

120,9

122,4

128,8

Hiermee kunnen de betrokken diensten en organisaties, bij voortzetting
van het huidige dreigingsbeeld, ook de komende jaren doen wat nodig is
om de jihadistische dreiging tegen te gaan. De nadere financiële
uitwerking alsmede de dekking van het gehele versterkingspakket wordt
meegenomen in de voorjaarsbesluitvorming.
Analyse
Duidelijk is geworden dat de terroristische dreiging de komende jaren een
gegeven is. Bovendien is deze dreiging meer fluïde. Zij kan komen van
verschillende jihadistische organisaties, zowel van ISIS als van AL-Qaída
en daaraan gelieerde groeperingen. De dreiging kan echter ook komen
van individuen al dan niet uitgereisd of teruggekeerd. De vreselijke
beelden van de gewelddadigheden door ISIS in Syrië, Irak en Libië en ook
de aanslagen in Brussel, Parijs en Kopenhagen hebben geleid tot
maatschappelijke onrust, die vooral op scholen, in wijken, online en
rondom gebedshuizen gevoeld en gedeeld wordt. Een brede aanpak die
zowel de dreiging als de maatschappelijke onrust adresseert, zoals
beschreven in het actieprogramma, is dan ook noodzakelijk. Op een viertal
terreinen is duidelijk geworden dat het verwachte duurzame karakter van
het huidige dreigingsbeeld leidt tot knelpunten op langere termijn.
Allereerst is duidelijk geworden dat het preventieve beleid, belangrijke
pijler in het actieprogramma jihadisme, een extra impuls dient te krijgen.
Op lokaal niveau zijn de inspanningen vooral uitgegaan naar personen die
op het punt van uitreizen staan en zij die terugkeren uit strijdgebieden
waar zij getuige zijn geweest van gruwelijke misdaden, of deze zelf
hebben begaan. Het kabinet acht de preventieve aanpak van cruciaal
belang voor het duurzaam tegengaan van radicalisering en maatschappelijke spanningen in Nederland. Om een bredere aanpak mogelijk te maken
is meer capaciteit op dit terrein bij de AIVD nodig en meer ondersteuning
van eerstelijnswerkers in gemeenten evenals van de directe omgeving
van degenen die kwetsbaar zijn voor radicalisering. Eerstelijnswerkers en
de directe omgeving zijn immers de eersten die signalen van radicalisering kunnen opvangen, hulp kunnen bieden en daarmee de druk op de
rest van de veiligheidsketen kunnen verminderen. Lokaal wordt dit
opgepakt. Het kabinet wil hier nadrukkelijk op intensiveren.
Ten tweede is duidelijk geworden dat de inlichtingen en veiligheidsdiensten ten gevolge van de meer fluïde dreiging te maken hebben met
een breder spectrum van personen die mogelijk een gevaar vormen voor
de nationale veiligheid en daarom in de gaten gehouden zouden moeten
worden. Het gaat hierbij niet alleen om terugkeerders, maar ook om
eenlingen (lone wolves) met zeer diverse achtergronden en motieven.
Voldoende inlichtingencapaciteit bij de AIVD is hierbij van belang. Omdat
ook de terroristische dreiging tegen de krijgsmacht groeit is versterking
nodig van de middelen die de MIVD voor aan contraterrorisme gerelateerde onderzoeken ter beschikking heeft. Versterking van de MIVD is
bovendien nodig, omdat de inzet voor de aan contraterrorisme gerelateerde onderzoeken, waaronder de benodigde inlichtingenondersteuning
bij de huidige inzet van de krijgsmacht tegen de terroristische dreiging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 302

2

(zoals nu in Irak), in de praktijk niet mogelijk is gebleken zonder vergaande
herprioritering.
Ten derde zien we ten gevolge van het huidige dreigingsbeeld dat het
aantal te bewaken objecten toeneemt, zoals het parlement, Joodse
instellingen, of andere instellingen waar veel mensen samen komen. De
bewaking en beveiliging daarvan zullen waarschijnlijk langere tijd
noodzakelijk blijven. Bewaking door de Kmar wordt de komende jaren
mogelijk op meer plaatsen in Nederland een normaal onderdeel van het
straatbeeld. De noodzakelijke toename van bewakings- en beveiligingsmaatregelen kan gedurende enige tijd worden opgevangen door de Kmar
en de politie, maar gaat zoals ook aangegeven in de kamerbrief van
5 februari jl. soms ten koste van de inzet van de Kmar en politie op andere
plaatsen. Eenzelfde ontwikkeling zien we voor de snel beschikbare
interventiecapaciteit. Met het opzetten van zogeheten Rapid Response
Teams (RRT) is het stelsel van speciale eenheden (politie en defensie) in
staat snel ter plaatse te zijn en indien nodig op een hoog geweldsniveau
op te treden. Ook hier geldt dat de betrokken teams deze rapid response
op de korte termijn goed kunnen volhouden, maar dat dit op de langere
termijn te veel druk legt op de eenheden.
Tot slot is het cruciaal dat we de internationale samenwerking versterken
in de strijd tegen terrorisme en schouder aan schouder met andere landen
de uitdagingen die dit met zich meebrengt te lijf gaan. Er is een duidelijke
verwevenheid tussen de binnen- en buitenlandse jihadistische dreiging.
Spanningen in risicolanden kunnen, indien hier geen of onvoldoende
aandacht aan wordt besteed, omslaan in terrorisme met gevolgen voor de
veiligheid in Nederland en Nederlandse personen of belangen in het
buitenland. Het kabinet hecht dan ook aan een goede aansluiting tussen
nationale en internationale maatregelen en acht het daarom van belang
dat Nederland zich inzet voor versterking van de internationale samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding, de aanpak van de
problematiek van Foreign Terrorist Fighters en het voorkomen en
tegengaan van gewelddadig extremisme. Daartoe zal de aanwezigheid
van Nederland op een aantal strategische plekken in het buitenland, zowel
beleidsmatig als operationeel versterkt moeten worden met contra
terrorisme-expertise en contra-terrorismeprogramma’s, mede gericht op
preventie en capaciteitsopbouw en daarmee het aanpakken van terrorisme bij de bron. In dit geval gaat het niet om militaire inzet.
Versterkingsmaatregelen
Op basis van de hiervoor genoemde vier knelpunten heeft het kabinet
besloten de veiligheidsketen op een aantal punten substantieel te
versterken. Hierna volgt een toelichting van de wijze waarop deze punten
de komende jaren versterkt worden. Omwille van de nationale veiligheid
is het niet mogelijk hierover openlijk in detail te treden. Het kabinet is
uiteraard bereid om dit nader toe te lichten via de daartoe geëigende
kanalen.
1. Intensiveren van preventieve maatregelen
Door de komende jaren te investeren in het tegengaan van radicalisering
en het verminderen van maatschappelijke spanningen, kan de noodzakelijke brede aanpak gerealiseerd worden. Lokale overheden vervullen hierin
een spilfunctie. Met een gemeentelijke aanpak worden die gemeenten
waar de problematiek het meest nijpend is in staat gesteld te investeren in
het tegengaan van radicalisering om zodoende een sluitende en integrale
aanpak van jihadisme mogelijk te maken. Actieve ondersteuning vanuit
programma financiering van de nu 10 prioritaire gemeenten staat daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 302

3

voorop evenals het uitbreiden van de expertise op radicalisering bij de
AIVD (hiervoor is € 5,8 mln opgenomen bij spoor 2 hieronder). Expertise
van eerstelijns professionals, waaronder functionarissen in het onderwijs
en sleutelfiguren in herkenning van en de omgang met radicale
denkbeelden en uitingen, wordt versterkt. Door investeringen in deskundigheidsbevordering en trainingen over radicalisering wordt hen een
handelingskader geboden. Eerstelijns professionals kunnen daarmee in
hoog tempo worden getraind. Hierbij wordt voorrang gegeven aan
professionals op die scholen, wijken en buurten waar de problematiek het
meest nijpend is. Ook zal geinvesteerd worden in de netwerken van
mensen die werkzaam zijn in het onderwijs en sport, die net als
wijkagenten functioneren als ogen en oren in de maatschappij.
De expertise-unit sociale stabiliteit wordt uitgebreid, zodat kennis en
informatie beter wordt vergaard, ontsloten en verspreid. Meer gemeenten
en eerstelijns professionals kunnen daardoor advies en ondersteuning
krijgen op het terrein van radicalisering en sociale spanningen. In
aanvulling hierop komt er een landelijk interventieteam dat gemeenten en
scholen helpt die te maken hebben met radicaliserende jongeren. De
kennis en ervaring op dit terrein wordt zo samengebracht om snel en
gericht in te kunnen grijpen in radicaliseringsprocessen.
Het adviespunt voor familieondersteuning wordt tevens structureel
uitgebreid, zodat meer gezinnen kunnen worden ondersteund bij
mogelijke radicalisering van familieleden. Om adequaat tegenwicht te
bieden aan jihadistische propaganda, bijvoorbeeld op internet en sociale
media, wordt bovendien geïnvesteerd in expertise en ondersteuning van
maatschappelijke initiatieven die tegengeluid bieden en maatschappelijke
binding versterken. Jongeren zijn hierbij de voornaamste doelgroep en er
wordt gebruik gemaakt van bestaande lokale structuren zoals scholen en
maatschappelijk organisaties. De investering op dit terrein is als volgt
In mln euro
Totaal spoor 1

2015

2016

2017

2018

2019

2020

0

11,9

12,1

12

11,5

11,5

2. Uitbreiding van de scope en intensiteit van de activiteiten van
AIVD en MIVD in binnen- en buitenland
De aanslagen in Brussel, Parijs en Kopenhagen, maar ook in Canada en
Australië hebben een nieuwe dimensie aan de terrorismedreiging
toegevoegd. Naar verwachting zal deze gesignaleerde trend in het
dreigingsbeeld zich verder voortzetten. Investeringen in de operationele
capaciteit, zoals het versterken van de observatiecapaciteit en incidentopvolging, zijn op de middellange en lange termijn nodig. Ook zullen extra
contra-terrorismeteams inclusief technische hulpmiddelen worden
gevormd. Met een structurele versterking van de AIVD oplopend tot € 40
mln. in 2020 (het AIVD budget is in 2015 213 mln. euro) kan de AIVD
voldoende capaciteit vrijmaken voor contraterrorisme en radicalisering
zonder dat andere belangrijke onderzoeken daaronder leiden.
De versterkte inzet voor aan contraterrorisme gerelateerde onderzoeken
en de benodigde inlichtingenondersteuning bij de huidige inzet van de
krijgsmacht tegen de terroristische dreiging (zoals nu in Irak), heeft bij de
MIVD geleid tot herprioritering. Met het verwachte langdurige karakter
van de huidige dreiging, ook internationaal, leidt dit op de middellange en
lange termijn zoals gezegd tot knelpunten. Om de komende jaren de
inlichtingencapaciteit voor contraterrorisme van de MIVD op voldoende
niveau te kunnen laten functioneren onder meer ten behoeve van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 302

4

bescherming tegen terroristische dreigingen van defensiebelangen in
Nederland en van uitgezonden eenheden, is versterking van de MIVD met
€ 17 mln. structureel noodzakelijk. Het gaat hierbij om extra personeel
voor de verwerving, de verwerking en de analyse van aan terrorisme en
extremisme gerelateerde informatie en de noodzakelijke specialistische
ondersteuning.
Door het fluïde dreigingsbeeld dat van langdurige aard is en de daarmee
samenhangende uitbreiding van de capaciteit van de diensten zullen naar
verwachting ook meer bijzondere inlichtingenmiddelen moeten worden
ingezet. Het toezicht op de rechtmatigheid daarvan moet van het zelfde
adequate niveau kunnen blijven. Voorts is het een feit dat de hoeveelheid
werk van de toezichthouder de afgelopen jaren reeds is toegenomen.
Hiertoe is dan ook voorzien in een extra investering in de Commissie van
Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) van
0,5 mln. structureel.
De verhoogde inspanningen op het gebied van terrorismebestrijding bij
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten leiden ook tot meer werk bij politie
en Openbaar Ministerie. Hiertoe wordt geïnvesteerd in extra observatieteams bij de politie (8. mln. structureel) en extra terrorisme officieren van
justitie voor het OM (2,1 mln. structureel). Dit is een extra investering
bovenop de 3,5 miljoen in 2015 oplopend naar 7,7 mln. structureel vanaf
2017, waarmee onder meer al 7 extra terrorisme officieren van justitie en
hun ondersteuning worden gerealiseerd.
De versterking op dit terrein is als volgt
In mln euro
AIVD
MIVD
CTIVD
Kmar
Politie
OM
Totaal spoor 2

2015

2016

2017

2018

2019

2020

–
–
–
–
–
–
0

14
12,7
0,5
1,5
1,6
0,8
31,1

26
20,5
0,5
1,5
1,6
1,3
51,4

26
17
0,5
1,5
8
2,1
55, 1

31
17
0,5
1,5
8
2,1
60,1

40
17
0,5
1,5
8
2,1
69,1

3. Meer capaciteit ten behoeve van te beveiligen objecten en
uitbreiding van snel beschikbare interventiecapaciteit
Zoals reeds aangekondigd in de brief van 5 februari jl. vindt er een
herschikking plaats, waarbij de Koninklijke Marechaussee de bewaking en
beveiliging van objecten met een hoog risicoprofiel van de politie
overneemt. Hiermee wordt de basispolitiezorg in de wijken geborgd.
Binnen het huidige dreigingsbeeld zijn diverse scenario’s, doelwitten en
modus operandi voorstelbaar. Dit vraagt flexibele inzetmogelijkheden van
operationele diensten binnen het gehele geweldsspectrum. Naar
aanleiding van het verwachte langdurige karakter van het huidige
dreigingsbeeld is mogelijk vaker snel beschikbare interventiecapaciteit
noodzakelijk, krijgt het bewaken en beveiligen een langduriger karakter en
wordt verwacht dat het aantal langdurig te bewaken en beveiligen
objecten en personen toeneemt. Het Kabinet heeft daarom besloten tot
een uitbreiding van het aantal Kmar pelotons met in totaal zes pelotons.
Hiermee wordt voorkomen dat de huidige Kmar-inzet bij het bewaken van
objecten en personen blijvend drukt op andere taken van de Kmar. Snelle
opschaling in het geval van een hogere dreiging is daarmee ook mogelijk
op langere termijn.
Om adequaat te kunnen reageren op grove verstoringen in de samenleving, is het van belang snel ter plaatse te kunnen zijn met eenheden die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 302

5

ook een hoger geweldsniveau aan kunnen. Het huidige concept van inzet
van deze eenheden, ten aanzien van meer statische crisissituaties, is
aangepast tot een concept waarbij alle eenheden binnen het stelsel sneller
en flexibeler kunnen worden ingezet. Het betreft hier Rapid Respons
Teams van de Dienst Speciale Interventies. Met deze teams zijn zeer korte
aanrijtijden gerealiseerd, doordat deze permanent aanwezig zijn in een
aantal grote steden in Nederland. Gebleken is dat het zonder versterking
niet mogelijk is dit concept langdurig uit te voeren. Er zal zowel in
personele als in materiële zin versterking plaatsvinden.
De versterking op dit terrein is als volgt
In mln euro

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Kmar
DSI militair
DSI politie
Totaal spoor 3

15,2
4,3
5,4
24,9

37
5,6
10,4
53

28,8
4
10,4
43,2

28,8
4
10,4
43,2

28,8
4
10,4
43,2

28,8
4
10,4
43,2

De 25 miljoen euro in 2015 is bestemd voor de Koninklijke Marechaussee
(Kmar) en de Dienst Speciale Interventies (DSI) om zodoende reeds na de
zomer een deel van de herschikking voor bewaken en beveiligen en de
benodigde versterkingen voor de Rapid Response Teams vorm te geven.
4. Meer Nederlandse inzet (niet-militair) in risicolanden en
multilaterale fora en samenwerkingsverbanden met het oog op de
verwevenheid van interne en externe veiligheid
Zoals beschreven in de Beleidsbrief Internationale Veiligheid «Turbulente
tijden in een instabiele omgeving» van 14 november 2014 is sprake van
een trendbreuk in de internationale veiligheidsomgeving van Nederland
(Kamerstuk 33 694, nr. 6). Interne en externe veiligheid zijn steeds nauwer
met elkaar verweven. Voor onze veiligheid en de verdediging van onze
waarden en vrijheden moeten we niet alleen nationaal maatregelen
nemen.
«Grenzeloos» terrorisme vraagt ook om een actief buitenlandbeleid
gericht op functionerende internationale contraterrorisme-structuren en
goede internationale samenwerking. De recent aangenomen EU
contraterrorisme- en regionale strategieën, de Anti-ISIS coalitie, het
VN-sanctieregime met een focus op voorkomen van terrorismefinanciering, en het Global Counter Terrorism Forum (GCTF) bieden een
belangrijk raamwerk voor deze samenwerking. Nederland speelt een
belangrijke rol in het GCTF als co-voorzitter (samen met Marokko) van de
werkgroep Foreign Terrorist Fighters en zal zijn rol in het GCTF de
komende tijd verder intensiveren. Op die manier wordt mede gezorgd
voor een betere aansluiting van de nationale maatregelen op de internationale inspanningen.
Radicalisme en toekomstige jihadistische dreigingen moeten ook
preventief in internationaal verband worden aangepakt. In multilateraal
verband (EU en VN) draagt Nederland bij aan deradicaliseringprogramma’s en het organiseren van tegengeluid, waarin lokale spelers en
maatschappelijk middenveld actief zijn betrokken om zodoende lokaal en
regionaal draagvlak te creëren en te behouden. Een dergelijke preventieve
aanpak helpt de problemen aan te pakken waar ze ontstaan en te
voorkomen dat uitingen van terrorisme hun weg naar Nederland vinden
en leiden tot inzet van nationale capaciteit om de dreiging die hiervan
uitgaat het hoofd te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 302

6

Om de internationale samenwerking en coördinatie beter van de grond te
krijgen, is uitbreiding van de capaciteit nodig. Gebleken is dat aanvullende
contra terrorisme capaciteit op bepaalde Nederlandse ambassades
wenselijk is. Daarnaast wordt versterkt ingezet op lokale inspanningen bij
het geven of verzorgen van een tegengeluid en op steun aan internationale programma’s gericht op het voorkomen en tegengaan van
gewelddadig extremisme. Voor dat laatste zal Buitenlandse Zaken mede
kunnen trekken op de onder 1 genoemde extra middelen voor deradicaliseringsprogramma’s. De versterking op dit terrein is als volgt
In mln euro
BZ
Totaal spoor 4

2015

2016

2017

2018

2019

2020

–
0

9,4
9,4

10
10

10,6
10,6

7,6
7,6

5
5

Tot slot
De veiligheidssituatie in de wereld is veranderd en dat merken we in
Europa en ook in Nederland. De terroristische dreiging is geen strijd
tussen moslims en niet-moslims. Dit is een strijd tussen de kernwaarden
van onze samenleving en de gewelddadige extremisten die deze
bedreigen. Een gebalanceerde aanpak is belangrijk, zodat de vrijheid die
we beschermen niet in het gedrang komt, noch door terrorisme noch door
veiligheidsmaatregelen die hun doel voorbij schieten. Onze democratische verworvenheden en open samenleving mogen we niet onder druk
laten zetten door de dreiging van een terroristische aanslag. De kans op
een aanslag in Nederland is zoals bekend reëel. Het kabinet blijft al het
mogelijke doen om een aanslag te voorkomen.
De veiligheidsketen en de mannen en vrouwen die daar in werken zijn,
met de prioriteiten die het kabinet heeft gesteld, op dit moment in staat te
doen wat redelijkerwijs nodig is op het terrein van contraterrorisme. Dit
dient ook voor de middellange en lange termijn zeker te worden gesteld in
het licht van de fluïde en aanhoudende dreiging. Daarom heeft het kabinet
besloten bovengenoemde versterkingen in de veiligheidsketen aan te
brengen. Hiermee kan de jihadistische dreiging ook op de middellange en
langere termijn het hoofd worden geboden. Daarbij zal het kabinet in het
oog blijven houden of het pakket maatregelen gelet op alle ontwikkelingen afgewogen en adequaat is.
Mede namens de ministers van Veiligheid en Justitie, Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties, Defensie en Buitenlandse Zaken,
De Minister-President,
Minister van Algemene Zaken,
M. Rutte
De vice Minister-President,
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 302

7