Milieu impact van de verwerkingsmethoden
effluent alkalische hydrolyse
22 september 2023

Kenmerk

R001-1290653KXV-V01-pws-NL

Verantwoording
Titel

Milieu impact van de verwerkingsmethoden effluent alkalische hydrolyse

Opdrachtgever

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Projectleider

Mike van Boldrik

Auteur(s)

Kevin de Vries, Julia Opdam

Tweede lezer

Peter van der Pijl

Begeleidingscommisie

Çağla Kirmit-Yıldız, Ministerie van IenW
Jochem van Westerop, Rijkswaterstaat
Steven Meihuizen, Ministerie van BZK
David Vroon, Rijkswaterstaat
Barla Fetz, NVWA
Mark Montforts, RIVM

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Aantal pagina’s

67 (exclusief bijlagen)

Datum

22 september 2023

Handtekening

Ontbreekt in verband met digitale verwerking.
Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.

Colofon
TAUW bv
Handelskade 37
Postbus 133
7400 AC Deventer
T +31 57 06 99 91 1
E info.deventer@tauw.com

2/67

Kenmerk

R001-1290653KXV-V01-pws-NL

Samenvatting
In opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is onderzoek gedaan naar de
verwerking van effluent uit alkalische hydrolyse van het menselijk lichaam. De Gezondheidsraad
heeft een positief advies gegeven om alkalische hydrolyse toe te laten als nieuwe methode van
lijkbezorging. Tijdens alkalische hydrolyse wordt het lichaam opgelost in een alkalische vloeistof,
waarna alleen botten, eventuele medische hulpmiddelen en een restvloeistof overblijven. Deze
restvloeistof, het effluent, is organisch vervuild en moet worden verwerkt of gezuiverd. Ook deze
verwerkingsstap moet voldoen aan de richtlijn van de Gezondheidsraad voor nieuwe methoden
van lijkbezorging.
Het onderzoek naar de verwerking van het effluent bestond uit drie onderdelen. Allereerst werd er
een literatuurstudie uitgevoerd om de verschillende verwerkingsmethoden in kaart te brengen.
Vervolgens werd het effluent chemisch geanalyseerd en ten slotte is een levenscyclusanalyse
uitgevoerd om de impact op het milieu te bepalen.
In totaal zijn tien verwerkingsmethoden of 'routes' geanalyseerd, variërend van directe lozing op
oppervlaktewater of bodem tot zuivering van het effluent via een rioolwaterzuiveringsinstallatie of
een anaerobe zuivering. Andere methoden waren het gebruik van carbonisatie of wet air oxidation
om de organische fractie te verwijderen, het gebruik van een keramisch ultrafiltratie of
elektrodialyse met bipolaire membranen om zouten en alkali (loog) te scheiden van de organische
fractie, en het gebruik van het effluent als meststof, via co-vergisting of direct gebruik.
Uit het literatuuronderzoek bleek dat zorgplichten voor bodem en wetgeving rondom water directe
lozing uitsluiten vanwege de te verwachten negatieve gevolgen voor het milieu. Voor de overige
acht methoden is geen bezwaar gevonden met betrekking tot de veiligheid en waardigheid van
elke route, zolang er een deugdelijk proces of product wordt ontworpen. Wel is verdere toetsing
aan de meststoffenwet vereist wanneer ervoor wordt gekozen om het effluent (in)direct als
meststof te gebruiken. Uit een kwalitatieve beoordeling kwamen zuivering in een
rioolwaterzuiveringsinstallatie en anaerobe zuivering gebruik als meststof als meest positieve
opties naar voren.
De uitkomsten van het literatuuronderzoek zijn gebruikt als input voor de levenscyclusanalyse.
Hieruit bleek dat er onvoldoende gegevens beschikbaar waren voor bepaalde routes, zoals
carbonisatie, wet air oxidation en het gebruik van membranen. Voor carbonisatie en wet air
oxidation is alleen een kwalitatieve analyse uitgevoerd. Voor de overige vier routes is de LCA
software SimaPro gebruikt om de impact op het milieu te bepalen. Uit deze analyse kon
geconcludeerd worden dat deze routes weliswaar een milieu impact veroorzaken, maar dat deze
impact niet groot genoeg is om een van de routes bij voorbaat uit te sluiten. De inzet als
kunstmestvervanger scoort hierbij het beste. Echter deze route kan niet zonder aanpassing van
de meststoffenwet worden toegelaten.

3/67

Kenmerk

R001-1290653KXV-V01-pws-NL

De beste route voor de zuivering van het effluent zal afhangen van het type proces gebruikt in de
hydrolysator. Als er bijvoorbeeld organische chemicaliën worden gebruikt tijdens het
hydrolysatieproces, zal dit de rioolwaterzuiveringsinstallatie meer belasten, maar ook meer biogas
produceren bij vergisting. Bovendien is er voor enkele routes, zoals het gebruik van membranen,
carbonisatie, wet air oxidation en EDBM, meer onderzoek nodig om te bepalen hoe succesvol de
route is in het zuiveren of hergebruiken van het effluent.
Het wordt geadviseerd om meerdere verwerkingsmethoden mogelijk te maken, om zo de
ontwikkeling en toepassing van deze verwerkingsmethoden en mogelijk andere, nieuwe,
duurzame technieken in de toekomst te bevorderen.

4/67

Kenmerk

R001-1290653KXV-V01-pws-NL

Summary
On behalf of the Ministry of Infrastructure and Water Management, TAUW has analysed various
processing options for effluent produced by alkalic hydrolysis of human remains. The Dutch
Gezondheidsraad has issued a positive advice to allow alkalic hydrolysis as a new option for
funeral services. During alkalic hydrolysis, the body of the deceased is dissolved in an alkalic fluid.
This leaves only bones, potentially medical aid instruments and a residual liquid. This residual
liquid, the effluent, contains organic pollutants and requires some form of treatment. This
treatment should follow the guidelines of the Gezondheidsraad for funeral services.
The study on the processing of the effluent consisted of three parts. Firstly, a literature study was
conducted to map out the different processing methods. Secondly, the effluent was chemically
analyzed, and finally, a life cycle assessment was carried out to determine the environmental
impact.
In total, ten processing methods or 'routes' were analyzed, ranging from direct discharge to
surface water or soil to purification of the effluent through a wastewater treatment plant or an
anaerobic purification. Other methods included the use of carbonization or wet air oxidation to
remove the organic fraction, the use of a ceramic or bipolar membrane to separate salts and alkali
from the organic fraction, and the use of the effluent as fertilizer, after co-digestion or directly.
The literature study revealed that duty of care for soil and legislation regarding direct discharge of
water exclude certain methods due to the expected negative environmental impacts. No
objections were found for the remaining eight methods concerning the safety and dignity of each
route, as long as a proper process or product is designed. However, further testing according to
the “Meststoffenwet” is required when choosing to use the effluent (in)directly as fertilizer. A
qualitative assessment identified purification in a wastewater treatment plant, anaerobic
purification, use as fertilizer and (co-)digestion as the most positive options.
The results of the literature study were used as input for the life cycle analysis. Certain routes,
such as carbonization, wet air oxidation and the use of membranes have not yet been developed
enough to warrant a life cycle analysis. For carbonization and wet air oxidation, only a qualitative
analysis was performed. The LCA software SimaPro was used for the remaining four routes to
determine the environmental impact per category. This analysis concluded that while these four
methods all cause environmental impact, this impact is not severe enough to exclude one of the
routes from further development. The application of effluent as artificial fertilizer (replacement)
results in the lowest environmental impact. This last route is only applicable after modifying the
“Meststoffenwet” .

5/67

Kenmerk

R001-1290653KXV-V01-pws-NL

The best route for the purification of the effluent will depend on the supplier of the hydrolyzer. If for
example organic chemicals are used during the hydrolysis process, this will take up more capacity
of a wastewater treatment plant, but also produce more biogas during digestion. Additionally, more
research is needed to determine how successful the route is in purifying or reusing the effluent for
some routes, such as the use of membranes, carbonization, and wet air oxidation.
It is recommended to open the legislation for more purification methods in order to promote the
development and application of these processing methods and to have the possibility of other new
techniques in the future.

6/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Inhoud
Samenvatting .................................................................................................................................... 3
Summary .......................................................................................................................................... 5
1

Inleiding ..................................................................................................................................... 9
1.1

2

3

Leeswijzer ........................................................................................................................ 10

Achtergronden ......................................................................................................................... 11
2.1

Beoordelingskader ........................................................................................................... 11

2.2

Regelgeving en zorgplichten verwerking effluent ............................................................. 12

Literatuurstudie ........................................................................................................................ 13
3.1

Procesbeschrijving alkalische hydrolyse .......................................................................... 13

3.2

Verschillen tussen leveranciers ........................................................................................ 13

3.3

Effluent samenstelling ...................................................................................................... 14

3.4

Effluent volume en vuillast ............................................................................................... 16

3.5

Verwerkingsmethoden ..................................................................................................... 17

3.5.1

Lozing op het oppervlaktewater ................................................................................ 17

3.5.2

Lozing op de bodem ................................................................................................. 18

3.5.3

Aerobe zuivering in een rioolwaterzuiveringsinstallatie............................................. 19

3.5.4

Anaerobe zuivering via bedrijfsafvalwaterzuivering .................................................. 21

3.5.5

Gebruikt als meststof ................................................................................................ 22

3.5.6

(Co-)Vergisting .......................................................................................................... 24

3.5.7

Ultrafiltratie met keramisch membraan ..................................................................... 25

3.5.8

Carbonisatie .............................................................................................................. 26

3.5.9

Wet air oxidation ....................................................................................................... 27

3.5.10

Elektrodialyse met bipolaire membranen .................................................................. 28

3.6

Conclusie ......................................................................................................................... 29

4

Chemische analyse van effluent.............................................................................................. 31

5

LCA studie naar effluent alkalische hydrolyse ......................................................................... 33
5.1

Inleiding ............................................................................................................................ 33

5.2

LCA doelstelling en afbakening ........................................................................................ 34

5.2.1

Doel ........................................................................................................................... 34

5.2.2

Gedeclareerde eenheid ............................................................................................ 34

7/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

5.2.3

Systeemgrenzen ....................................................................................................... 34

5.2.4

Verantwoording ......................................................................................................... 35

5.3

Levenscyclus inventarisatie analyse (LCIA) ..................................................................... 35

5.3.1

Dataverzameling en -kwaliteit ................................................................................... 35

5.3.2

Data inventarisatie .................................................................................................... 35

5.4

Resultaten levenscyclusanalyse (LCA) en interpretatie ................................................... 47

5.4.1

Rekenmethode .......................................................................................................... 47

5.4.2

Resultaten ................................................................................................................. 47

5.5

Kwalitatieve analyse van ‘Carbonisatie’ en ‘Wet air oxidation’ ......................................... 59

5.6

Conclusie en discussie LCA ............................................................................................. 60

6

Conclusie en aanbevelingen ................................................................................................... 61

7

Afkortingen en Begrippenlijst ................................................................................................... 64

8

Verwijzingen ............................................................................................................................ 65

Bijlage 1

Bijlagen bij LCA

Bijlage 1a

LCA methodologie

Bijlage 1b

Custom processen

Bijlage 1c

Wegingsfactoren ReCiPe

Bijlage 2

Analysecertificaten Pacelabs

Bijlage 3

Literatuuronderzoek alkalische hydrolyse

8/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

1 Inleiding
Na een positieve beoordeling voor alkalische hydrolyse door de gezondheidsraad [1], op basis
van het beoordelingskader voor nieuwe vormen van lijkbezorging, is het kabinet van plan om
alkalische hydrolyse te legaliseren. Alkalische hydrolyse als methode van lijkbezorging zou een
vierde keuze bieden naast begraven, cremeren en doneren van het lichaam aan de wetenschap.
Tijdens alkalische hydrolyse wordt het lichaam opgelost in een alkalische vloeistof waardoor het
lichaam tot aan de botten oplost. Na alkalische hydrolyse blijven de botten, eventueel protheses
en een alkalische restvloeistof over. Alkalische hydrolyse, ook bekend als resomatie of biocrematie, wordt in het buitenland vaak beschouwd als een milieuvriendelijkere optie dan
traditionele methoden zoals begraven en cremeren. Hoewel er nog steeds beperkte kwantitatieve
gegevens beschikbaar zijn, zijn er enkele potentiële milieuvoordelen van alkalische hydrolyse.
1.
2.
3.

Lagere koolstofdioxide-uitstoot
Minder energieverbruik
Geen uitstoot van emissies naar lucht zoals fijnstof

4.
5.

Waterbesparing
Geen grondgebruik

Hoewel deze milieuvoordelen veelbelovend lijken is het belangrijk op te merken dat de
kwantitatieve gegevens en vergelijkende analyses tussen alkalische hydrolyse en andere
methoden nog beperkt zijn, vooral omdat alkalische hydrolyse een relatief nieuwe methode is. Eén
van de belangrijkste lacunes is het gebrek in inzicht hoe de restvloeistof, ook wel effluent
genoemd, kan worden verwerkt. Dit onderzoek, in opdracht van het ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat, analyseert verschillende methoden om het effluent te verwerken en de daarbij
behorende milieubelasting.
De verwerkingsmethoden van het effluent hebben impact op de duurzaamheid van de methode
van lijkbezorging. Derhalve moet dan de effluentverwerking voldoen aan het beoordelingskader
voor nieuwe vormen van lijkbezorging. Samengevat houdt dit in dat:
 Alkalische hydrolyse inclusief effluentverwerking duurzamer moet zijn dan begraven en



cremeren
Het proces waardig is met een gegarandeerde afbraak van het lichaam
Het proces veilig is en mens en milieu niet schaadt

Elk van de verwerkingsmethoden is getoetst op basis van deze criteria. Eerst is er een
literatuuronderzoek uitgevoerd om de (technische) haalbaarheid te bepalen en algemene
informatie te verzamelen. Daarnaast is het effluent geanalyseerd op chemische eigenschappen
om de mate van vervuiling te kwantificeren. Deze informatie is vervolgens gebruikt als input voor
een levenscyclusanalyse. De levenscyclusanalyse maakt het mogelijk om de impact op het milieu
van verschillende methoden met elkaar te vergelijken. Op basis hiervan is de meest duurzame
verwerkingsmethode vastgesteld.

9/67

Kenmerk

1.1

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Leeswijzer

Het rapport bestaat uit drie onderdelen: ten eerste de achtergronden en het kader van het hier
gerapporteerde onderzoek (hoofdstuk 2), en een samenvatting van het uitgevoerde
literatuuronderzoek (hoofdstuk 3). Vervolgens een chemische analyse van het effluent (hoofdstuk
4) en tot slot de levenscyclusanalyse (hoofdstuk 5). Individuele rapporten en analysecertificaten
zijn te vinden in de bijlage van dit rapport.
Alkalische hydrolyse staat ook bekend als resomatie, aquamatie en watercrematie. Deze namen
verwijzen vaak naar specifieke bedrijfsnamen en worden gebruikt als termen om de techniek te
promoten. Om neutraliteit te behouden, is ervoor gekozen om te verwijzen naar de chemische
naam ‘alkalische hydrolyse’ wanneer naar het proces wordt verwezen. Het apparaat waarin
alkalische hydrolyse plaatsvindt, wordt een hydrolysator genoemd. Het gebouw waar de
hydrolysator zich bevindt wordt het hydrolysatorium genoemd.
Als het woord alkali gebruikt wordt, is dat het loog of de base dat voor het hydrolyseren gebruikt
wordt.

10/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

2 Achtergronden
Tijdens alkalische hydrolyse wordt het lichaam geplaatst in een hydrolysator, een reactor
vergelijkbaar met een snelkookpan. Vervolgens wordt de hydrolysator gevuld met water en een
kaliumhydroxide-oplossing. Daarna wordt de temperatuur in de hydrolysator gedurende enkele
uren verhoogd. Binnen deze periode worden de weefsels van het lichaam afgebroken tot
wateroplosbare stoffen, terwijl de botten achterblijven. Na afloop worden zowel de reactor als de
botten schoongespoeld. De botten worden vermalen tot een poeder en kunnen, net als crematieas, in een urn aan de nabestaande worden meegegeven. Eventuele protheses worden hiervan
gescheiden.
Na een cyclus van alkalische hydrolyse ontstaat ongeveer 2000 liter restvloeistof. Deze waterige
vloeistof bevat hoofdzakelijk organische resten en zouten afkomstig uit het menselijk lichaam,
evenals alkalische residuen. Het effluent moet worden geneutraliseerd en mogelijk gezuiverd
alvorens te mogen lozen of worden opgewerkt. Er zijn verschillende verwerkingsmethoden
beschikbaar voor het verwerken van het effluent, variërend van directe lozing in het milieu tot
verwerking tot een nuttig product. De in dit rapport behandelde methoden zijn:
1.

Directe lozing van het effluent op oppervlaktewater

2.
3.
4.

Directe lozing van het effluent op de bodem
Zuivering van het effluent met aerobe zuivering in een rioolwaterzuiveringsinstallatie
Afvoeren per vrachtwagen en behandeling van het effluent in een anaerobe zuivering

5.
6.
7.

Gebruik van het effluent als meststof voor gewassen
(Co-)vergisting van het effluent voor energieopwekking
Filtratie van het effluent met een keramische ultrafiltratie

8. Carbonisatie van het effluent, gevolgd door filtratie
9. Oxidatie van het effluent via ‘wet air oxidation’
10. Terugwinning van zuur en base met Elektrodialyse met bipolaire membranen

2.1

Beoordelingskader

Elke verwerkingsmethode moet voldoen aan het beoordelingskader van de Gezondheidsraad
voordat deze aanbevolen wordt. Het beoordelingskader is weergeven in tabel 2.1.

11/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 2.1 Beoordelingskader voor nieuwe vormen van lijkbezorging [1]
Waarde

Voorwaarde

Veiligheid

1.

Gegarandeerde technische veiligheid

De installaties mogen geen risico opleveren voor operateurs en anderen in de buurt.
2.

Geen verspreiding van risicovolle agentia

Tijdens het proces mag geen risicovolle agentia verspreid worden in concentraties die
schadelijk zijn voor mens en natuur.
Waardigheid

3.

Gegarandeerde afbraak van het lichaam

Het proces moet het lichaam afbreken tot ten minste het skelet.
4.

Geen ongewilde vermenging van lichaam en de overblijfselen

Tijdens de lijkbezorging moeten de lichamen en de overblijfselen daarvan gescheiden blijven
om herleidbaarheid in stand te houden.
5.

Geen publieke waarneembaarheid

De lichaamsafbraak mag niet zichtbaar en waarneembaar zijn voor de omgeving. Dit houdt
ook in dat hinder door geur niet toegestaan is.
6.

Integriteit van het lichaam en de overblijfselen

De lichamen en de overblijfselen moeten beschermd worden tegen ontvreemding en ander
oneigenlijk gebruik.
Duurzaamheid

7.

Minder gebruik op eindige stoffen

Uitvoeren en inrichten van het proces moet minder eindige stoffen gebruiken dan begraven en
cremeren.
8.

Minder schadelijke emissies

Tijdens uitvoering van het proces moet de uitstoot van schadelijke emissies lager zijn dan bij
begraven of cremeren
9.

Minder beslag op beschikbare ruimte

De methode van lijkbezorging moet minder ruimte in beslag nemen dan begraven.

2.2

Regelgeving en zorgplichten verwerking effluent

In de basis is een hydrolysatorium vergunningplichtig. Dit gezien de processen die onder
verhoogde druk en een verhoogde temperatuur met agressieve chemicaliën plaatsvinden
De tien verwerkingsmethoden dienen, naast het beoordelingskader, ook te voldoen aan de
Nederlandse regelgeving. Deze methoden hebben namelijk invloed op de kwaliteit van de bodem
en/of het water. Om schade aan de omgeving te voorkomen, zijn er zorgplichten waaraan de
lozer, in dit geval het hydrolysatorium, moet voldoen.
Een zorgplicht is van toepassing bij lozingen op oppervlaktewater en bodem. Bij een lozing moet
voorkomen worden dat schade wordt toegebracht aan de kwaliteit van bodem en water, en de
vorming van afvalwater moet worden vermeden [2]. Zelfs als er geen directe lozing op bodem of
water plaatsvindt, gelden er plichten. Bij lozing op het riool is een lozingsvergunning noodzakelijk,
omdat de werking van de rioolwaterzuiveringsinstallatie en het vuilwaterriool niet negatief
beïnvloed mogen worden. Deze zorgplicht wordt verder behandeld in hoofdstuk 3.4.3.

12/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

3 Literatuurstudie
In dit hoofdstuk worden de conclusies uit de literatuurstudie samengevat. Eerst wordt het
alkalische hydrolyse-proces beschreven om begrip te krijgen over de vervuilingen in het
hydrolysatorium effluent. Daarna wordt elke verwerkingsmethode getoetst op veiligheid,
waardigheid en duurzaamheid, zoals in het beoordelingskader (tabel 2.1) beschreven wordt.

3.1

Procesbeschrijving alkalische hydrolyse

Bij alkalische hydrolyse wordt het lichaam in een hydrolysator geplaatst. Het lichaam kan met of
zonder kleding in het apparaat worden geplaatst, op voorwaarde dat de kleding gemaakt is van
gemakkelijk afbreekbare materialen zoals wol of zijde. Vervolgens wordt de reactor gevuld met
warm water en een alkalische vloeistof. De alkalische vloeistof kan bestaan uit kaliumhydroxide,
natriumhydroxide of een combinatie van beide. Zodra de gewenste pH-waarde is bereikt, wordt de
oplossing verder verwarmd. Bij systemen die werken bij atmosferische druk wordt de vloeistof
verhit tot 90-98°C. Bij systemen met hogere druk stijgt de temperatuur tot 150-180°C en de druk
tot 4-11 bar. Afhankelijk van de temperatuur en de hoeveelheid alkali lost het lichaam op binnen
een periode van 3 tot 14 uur, waarbij een systeem met hogere temperaturen doorgaans sneller
werkt dan een systeem met lagere temperaturen.
Na afloop wordt de hydrolysator afgekoeld en worden de overgebleven resten, bestaande uit
eventueel medische hulpmiddelen en botten, schoongespoeld met water. Vervolgens worden de
medische hulpmiddelen gerecycled en worden de botten verpulverd tot poeder. In bestaande
systemen in het buitenland stroomt de restvloeistof, het effluent, naar een buffertank of het riool.
Voordat het effluent op het riool wordt geloosd, wordt het in de meeste gevallen geneutraliseerd
door toevoeging van zwavelzuur.

3.2

Verschillen tussen leveranciers

Op de markt zijn diverse leveranciers van hydrolysatie-apparatuur beschikbaar. De werking van
het systeem en de gebruikte chemicaliën kunnen de samenstelling van het effluent beïnvloeden.
Als onderdeel van de studie zijn verschillende producenten van apparatuur benaderd om inzicht te
verkrijgen in hun processen. Resomation Ltd. [3] uit Engeland en Bio-Response Solutions [4] uit
Amerika hebben wereldwijd werkende hydrolysatoren. Daarnaast zijn ECO Resomation [5] en
Aquasolve [6] uit Nederland benaderd.


Resomation Ltd. produceert een systeem werkend bij hoge temperatuur. Kaliumhydroxide
wordt gebruikt als alkali voor de hydrolyse en zwavelzuur voor de neutralisatie van het
effluent. Per lichaam wordt ongeveer 2000 liter effluent geproduceerd. Het effluent is steriel
en bevat geen sporen van DNA. [7]

13/67

Kenmerk



R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Bio-Response Solutions verkoopt systemen werkend bij lage en hoge temperaturen voor de
mens onder de naam Aquamation. Als alkali worden verschillende ratio’s van kalium- en
natriumhydroxide gebruikt. Injectie van koolzuur wordt gebruikt om het effluent te
neutraliseren.1 Tijdens het hydrolysatie proces wordt de hydrolysator gekanteld waardoor de
menselijk resten naar beneden vallen. Hierdoor is minder water benodigd, waardoor per
lichaam ongeveer 1.500 liter effluent ontstaat. Onderzoek [8] valideert de afbraak van
schadelijke prionen en bacteriën, bij een blootstelling aan een temperatuur van 95,6℃
gedurende 14 uur
ECO resomation heeft een systeem ontworpen werkend bij verhoogde druk en hoge
temperatuur. Daarnaast wordt kaliumhydroxide gebruikt om het lichaam op te lossen.



Zwavelzuur wordt gebruikt om het effluent te neutraliseren. Hierdoor lijkt het proces op
Resomation Ltd. Eén cyclus resulteert in ongeveer 1.200 liter effluent2
Aquasolve heeft een systeem ontworpen werkend bij een atmosferische druk en relatief lage
temperatuur (<80℃). Het proces heeft een korte cyclus tijd van 4 tot 4,5 uur door gebruik van



een grotere hoeveelheid kaliumhydroxide in opzichte van andere leveranciers. Ter
neutralisatie wordt azijnzuur gebruikt, met daaropvolgend de additie van ethanol. Het proces
resulteert in een geconcentreerde stroom effluent met een volume van minder dan 200 liter3
Op het proces van Aquasolve na zijn deze processen vergelijkbaar, waardoor geen verschillen in
verwerking van het effluent zijn. Aquasolve gebruikt ethanol en azijnzuur, waardoor de mate van
organische vervuiling velen malen hoger is. Hierdoor is de belasting op biologische zuiveringen in
vergelijking tot andere leveranciers groter. Echter is de potentiële productie van biogas ook hoger.

3.3

Effluent samenstelling

Alkalische hydrolyse is de procesmatige naam voor de chemische reactie die plaatsvindt tijdens
deze methode van lijkbezorging. De chemische reactie breekt triglyceriden (vetten) in het lichaam
af tot zepen en worden eiwitten in bijvoorbeeld nagels en haren omgezet naar individuele
aminozuren. De mate van vervuiling van het effluent is dan ook afhankelijk van het lichaam. Niet
elk lichaam heeft dezelfde bouw. De volgende factoren beïnvloeden de samenstelling van het
effluent:
1.

Bouw van het lichaam. Grote lichamen resulteren in een hogere concentratie van
vervuilingen. Wanneer de huidige trend in overgewicht doorzet zal de mate van vervuiling in
het effluent toenemen

2.

Instellingen en ontwerp van de hydrolysator. Er zijn meerdere leveranciers van apparatuur
voor alkalische hydrolyse. De ontwerpen verschillen onder andere in gebruik van loog,
temperatuur en de hoeveelheid effluent. Wanneer een groter volume effluent vrij komt wordt
de vervuiling verdund. De hoeveelheid loog heeft invloed op de concentratie zout

1
2
3

Informatie is aangeleverd door Bio-Response Solutions
Informatie is aangeleverd door ECO Resomation
Informatie is aangeleverd door Aquasolve

14/67

Kenmerk

3.

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Vervuiling uit de omgeving. Wanneer de mens in contract komt met vervuilingen van de
omgeving via voeding en water kunnen deze achter blijven in het menselijk lichaam. Een
voorbeeld zijn de poly- en perfluoralkylstoffen (PFAS) die zich in verschillende mate ophopen
in het lichaam [9]. De verwachting is dat deze stoffen niet tot minimaal afbreken tijdens
alkalische hydrolyse

Tabel 3.1 Effluent analyses van Resomation Ltd. systemen, gemiddelden van TNO [10] en Middlesex university [11]

Kwik

Standaarddeviatie

Aantal metingen,
(aantal boven
detectielimiet)
4 (0)

Arseen

<0,030

1 (0)

Cadmium

<0,0025

6 (0)

Chroom*

0,29

Koper

0,06

0,02

6 (6)

IJzer

0,93

0,19

6 (6)

Lood

<0,015

6 (0)

Mangaan

0,015

1 (1)

Nikkel

<0,0050

6 (0)

Zink

0,36

6 (1)

CZV

24500

15200

6 (6)

Droge stof/TSS

2100

1200

6 (6)

22

6

6 (6)

Fosfor
Sulfaat als (SO4)
Ammoniakale Stikstof

6 (1)

5500

1 (1)

80

103

6 (6)

BZV

12500

6500

3 (3)

Olie en vet**

6400

5000

6 (6)

pH (std. Units)

>10

Effluent volume (liter)
*

Gemiddeld
resultaat
in mg/l
<0,0025

1900-2100

5 metingen van Middlesex University onder de detectielimiet van 0,023 mg/l, alleen meting van TNO ruim
boven het limiet

**

Methode van analyse kan geen onderscheid maken tussen vetten en zepen

15/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Zoals verwacht zijn de verschillen tussen lichamen terug te zien in de mate van vervuiling van het
water. De hoeveelheid organische vervuiling, uitgedrukt in chemisch zuurstofverbruik (CZV) en
biochemisch zuurstofverbruik (BZV), verschilt significant tussen metingen. Ook de hoeveelheid
zepen, uitgedrukt in olie en vet, is afhankelijk van het lichaam. De mate van organische vervuiling
in het hydrolysatorium effluent is aanzienlijk. Gemiddeld bevat huishoudelijk afvalwater 450
mg/liter biochemisch zuurstof verbruik [12], het effluent bevat dus ruim 40 keer meer organische
vervuiling. In de literatuur is aangegeven dat de totale vuilvracht in het hydrolysatorium effluent
van 1 lichaam gelijkstaat aan circa 1 inwoner equivalent. Analyseresultaten van het systeem van
Bio-Response Solutions [13] zijn vergelijkbaar met de waardes uit tabel 3.1 wanneer gecorrigeerd
wordt voor het volume aan effluent.
Een aandachtspunt bij de analyseresultaten is het niet kunnen uitsluiten van de aanwezigheid van
zeer zorgwekkende stoffen in lage concentraties. In het verleden werd amalgaan, een legering
van onder andere kwik en zilver, gebruikt als vulmiddel voor tanden. Volgens Bio-Response
Solutions en een nieuws artikel [14] blijven de vullingen tijdens het proces onaangetast. Echter is
het niet bekend of er amalgaam vullingen aanwezig waren tijdens het hydrolysatie proces waarbij
de analyses van Resomation LTD uit tabel 2 zijn uitgevoerd. Het oplossen van kwik tijdens
alkalische hydrolyse is niet verwacht door de chemische resistentie van zilver bij alkalische
omstandigheden. Daarentegen lost bij een lage pH en een hoge temperatuur het amalgaan
gemakkelijk op [15] [16]. Overigens ligt de norm voor kwik in oppervlaktewater lager dan het
detectie limiet van beschikbare analysetechnieken.

3.4

Effluent volume en vuillast

De verwachting is dat, net zoals bij de legalisatie van crematie, de vraag naar alkalische hydrolyse
langzaam zal stijgen nadat deze methode van lijkbezorging steeds meer als normaal wordt
gezien. Uit een draagvlakonderzoek [17] uit 2017 blijkt dat alkalische hydrolyse bij 39 % van de
ondervraagden positieve gevoelens oproept. Daarnaast reageert 24 % ‘zou ik wel doen’ op basis
van een korte informatieve tekst. Wanneer daadwerkelijk een kwart van de bevolking zou kiezen
voor alkalische hydrolyse dan zouden er circa 40.000 hydrolysaties uitgevoerd worden per jaar,
uitgaand van gemiddeld 170.000 overlijdens per jaar. Dit zou resulteren in ruim 80.000 m3 effluent
wanneer het proces van Resomation Ltd. gebruikt wordt.
Indien dit effluent allemaal via het riool op de RWZI verwerkt wordt levert dat de volgende
beschouwing op.
Er wordt in Nederland per jaar ongeveer 20 miljard m3 afvalwater [18] gezuiverd in
rioolwaterzuiveringsinstallaties.
De concentraties verontreiniging van het effluent zijn velen malen hoger dan in stedelijk
afvalwater. Een gemiddelde inwoner produceert een vuillast van 54 gram BZV per dag of circa 20
kg BZV per jaar in het stedelijk afvalwater. Bij één cyclus van alkalische hydrolyse ontstaat 2.000
liter effluent met gemiddeld 12,5 gram biochemisch of biologisch zuurstof verbruik (BZV) per liter.
In het totaal resulteert dit in een last van 25 kilogram BZV of ongeveer circa 1,25 inwoner
equivalent. Dit is 25 % hoger dan het in de literatuur genoemde getal van 1.

16/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Een hydrolysatorium waar 6 dagen per week één lichaam per dag verwerkt wordt, belast een
rioolwaterzuiveringsinstallatie jaarlijks net zoveel als 317 inwoners. Wanneer bij een kwart van de
jaarlijkse overlijdens gekozen wordt voor alkalische hydrolyse komt de extra last op het
Nederlandse riool uit op 50.000 inwoners equivalenten.
Deze waarden zijn indicatief en afhankelijk van meerdere variabelen. Zo kan de uiteindelijke
hoeveelheid mensen die voor alkalische hydrolyse kiezen hoger of lager zijn. In de stad Stillwater,
Amerika, kiest bijvoorbeeld ongeveer 50 % van de inwoners voor alkalische hydrolyse [19].
Daarnaast is de hier gebruikte waarde van de gemiddelde BZV-concentratie berekend met maar
drie analyses met een grote standaardafwijking (>50 % van het gemiddelde).
Desondanks laat deze beschouwing zien dat lozing van het effluent op het vuilwaterriool een
relatief grote impact heeft op met name kleine RWZI’s.

3.5

Verwerkingsmethoden

Nu de mate van vervuiling in het effluent is vastgesteld kan bepaald worden welke methodes
beschikbaar zijn om het effluent te zuiveren of te verwerken tot een nuttig product. Het
uitgangspunt van deze verwerkingsmethoden is dat het effluent bij het verlaten van het
hydrolysatorium geen DNA materiaal bevat. Dit houdt in dat het effluent niet herleidbaar is naar
het individu of naar de mens. Hiermee is het effluent vergelijkbaar met rookgassen van crematie,
waardoor verwerking hiervan geen ethische bezwaren oproept. Daarnaast moet het effluent steriel
zijn en mag het geen prionen bevatten. Wanneer het effluent na alkalische hydrolyse toch
menselijk DNA materiaal bevat of niet steriel is, is het verwerken hiervan in een publieke zuivering
bezwaarlijk en moet het behandeld worden als gevaarlijk afval.
Elke van de zuiveringsmethoden heeft een beoordeling ontvangen van +, +/- of -. Bij een positieve
beoordeling (+) voldoet de verwerkingsmethoden aan het beoordelingskader van de
gezondheidsraad of kan het met kleine aanpassingen voldoen. Bij een gemiddelde beoordeling
(+/-) kan met een aanpassing voldaan worden aan het beoordelingskader of moet uit de
levenscyclusanalyse blijken hoe duurzaam de methode is. Als een verwerkingsmethode een
negatieve beoordeling krijgt (-), betekent dit dat de verwerkingsmethode niet voldoet aan het
beoordelingskader. Dit houdt in dat niet verwacht wordt dat binnen korte termijn aanpassingen
gedaan kunnen worden om te voldoen aan de gestelde eisen.
3.5.1

Lozing op het oppervlaktewater

Bij lozing op oppervlaktewater wordt het effluent direct verpompt naar een in de buurt gelegen
waterlichaam. Hier komt het water direct terecht, zonder voorbehandeling. De organische
vervuiling in het effluent wordt verwijderd door de micro-organismen in het waterlichaam. Wanneer
te veel organisch materiaal geloosd wordt onttrekken de micro-organismen te veel zuurstof uit het
water, waardoor de biologische kwaliteit van het waterlichaam achteruit gaat. Daarnaast is het
effluent door de hoge alkaliteit schadelijk voor het oppervlaktewater waardoor niet aan de
zorgplicht wordt voldaan.

17/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Voor lozing op het oppervlaktewater is een vergunning nodig. Als deel van de
vergunningsaanvraag moet de Algemene Beoordelings Methodiek (ABM) en immissietoets
doorlopen worden. Deze methodiek en toetsing richt zich op het voorkomen en minimaliseren van
afvalwater door hergebruik en/of zuivering. Op basis van de samenstelling van het effluent zal
nooit een vergunning voor directe lozing op het oppervlaktewater worden afgegeven. Daarnaast
kan er door directe lozing op het oppervlaktewater negatieve beeldvorming ontstaan rondom
alkalische hydrolyse. Zeker als de lozing in de omgeving van zwemwater plaatsvindt.
Tabel.2.2 Toetsing van beoordelingskader lozing op het oppervlaktewater
Waarde

Voordelen

Veiligheid

Nadelen
Negatieve gevolgen voor
lokale waterkwaliteit.

Waardigheid

De verwerkingsmethode heeft

Het bruine effluent is mogelijk

geen invloed op afbraak van

zichtbaar voor de omgeving

lichaam.

rondom lozingspunt.
Geuroverlast door

Eindoordeel

-

-

microbiologische afbraak niet
uitgesloten.
Duurzaamheid

Direct lozen legt geen tot

Schade aan het lokale milieu

weinig beslag op beschikbare

is waarschijnlijk. Emissies

ruimte en eindige stoffen.

door natuurlijke afbraak zijn

-

niet gecontroleerd.

3.5.2

Lozing op de bodem

Bij lozing op de bodem wordt het effluent verspreid over het land. Dit zou in een soortgelijke vorm
kunnen plaatsvinden als op een verstrooiterrein voor crematie as. De organische vervuiling wordt
vervolgens afgebroken door micro-organismen in de bodem en dient als voeding voor planten. Dit
kan een positief imago geven aan alkalische hydrolyse door iets terug te geven aan de natuur.
Wanneer het effluent geloosd wordt op de bodem mag dit geen negatief effect hebben voor het
milieu. Het geneutraliseerde effluent bevat echter hoge concentraties zouten en sporen van
metalen. Dit heeft mogelijk een nadelig effect op het milieu en plantgroei waardoor de lozing niet
voldoet aan de zorgplicht voor bodembescherming. Ook de grote hoeveelheid sulfaat is
problematisch en kan leiden tot verzuring van de bodem en verdringing van fosfaat [20]. Belangrijk
is om de bodem te analyseren en vast te stellen of de samenstelling van het effluent past binnen
de vrachten die bodem mag ontvangen. Wanneer deze vrachten worden overschreden heeft dit
nadelen voor de biodiversiteit en stijgt het risico op grondwatervervuiling.
Volgens de zorgplicht moet verontreiniging van de bodem worden voorkomen en moeten nieuwe
verontreinigen opgeruimd worden. Bij lozing op de bodem is de kans op verontreiniging groot
waardoor deze methode af valt.

18/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 3.3 Toetsing van beoordelingskader bij lozing op de bodem
Waarde

Voordelen

Veiligheid

Nadelen

Eindoordeel

Negatieve gevolgen voor het
milieu wanneer het effluent niet
binnen de benodigde vracht

-

van de bodem past.
Waardigheid

Het gebruik van effluent als

Geuroverlast is niet

voedingsbron voor planten

uitgesloten.

kan een positief imago
geven.

De methode is niet geschikt in
de wintermaanden wanneer

+/-

planten de nutriënten minder
snel opnemen en wanneer de
grond bevroren is.
Duurzaamheid

Schade aan lokaal milieu bij
lozing van fosfaat- en
stikstofhoudend effluent
wanneer dit niet binnen de
vracht past.

-

Groot terrein benodigd om het
effluent uit te rijden.

3.5.3

Aerobe zuivering in een rioolwaterzuiveringsinstallatie

Bij aerobe zuivering wordt het effluent gezuiverd in een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Het
effluent moet eerst geneutraliseerd worden tot een pH kleiner dan 10 en wordt afgevoerd via het
riool. Terwijl het effluent richting de RWZI stroomt wordt het gemengd met huishoudelijk
afvalwater. In de rioolwaterzuivering wordt het effluent onder zuurstofrijke condities gereinigd door
de micro-organismen in actief slib. Tijdens dit proces worden de vervuilingen omgezet naar
koolstofdioxide, stikstofgas en nieuw slib. De overmaat aan slib kan vergist worden voor
biogasproductie. Omdat tijdens aerobe zuivering een groot deel van de organische vervuiling al
direct omgezet wordt naar koolstofdioxide kan er uit slib minder biogas geproduceerd worden dan
tijdens directe vergisting.

19/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Wanneer het effluent op het vuilwaterriool wordt geloosd geldt een zorgplicht [2] waardoor de
lozer aan enkele voorwaarden moet voldoen. Deze voorwaarden bestaan om de werking van de
RWZI en het riool te beschermen. Dit houdt in dat de temperatuur van het effluent niet hoger mag
zijn dan 30℃. De zuurgraad dient tussen een pH van 6,5 en 10 te liggen, en de
sulfaatconcentratie moet lager zijn dan 300 mg/l zodat betonrot voorkomen wordt. Om te voldoen
aan deze waardes moet het effluent verder worden terug gekoeld en in plaats van zwavelzuur een
ander zuur gebruikt worden voor pH neutralisatie. Het effluent bevat vóór pH neutralisatie minder
dan 100 milligram/liter sulfaat.4
Na zuivering in de RWZI wordt het relatief schone water geloosd in het nabijgelegen
oppervlaktewater. Het relatief schone water bevat nog stoffen die schadelijk zijn voor het milieu,
waaronder microplastics, medicijnresten en PFAS. Momenteel wordt er nog niet standaard bij elke
RWZI aanvullend gezuiverd op deze stoffen. De herziening van de Richtlijn Behandeling Stedelijk
Afvalwater, die momenteel behandeld wordt op Europees niveau [21], zal naar verwachting
resulteren in strengere lozingseisen voor RWZI’s. Het verder zuiveren van het water in de RWZI
kan de duurzaamheid verbeteren omdat het geloosde water schoner is, maar verdere zuivering
kan ook resulteren in een hoger energie en/of chemicaliën verbruik.
Zuivering via de aerobe rioolwaterzuivering wordt toegepast in meerdere hydrolysatoria in
Amerika, waaronder in de stad Stillwater bij een hydrolysatorium van Resomation Ltd. [19]. De
operators van de lokale RWZI stonden eerst negatief tegenover dit afvalwater, maar educatie over
alkalische hydrolyse werkte goed om de zorgen van de operators weg te nemen. Na aansluiting
van de hydrolysator ondervond de lokale waterzuivering geen problemen. Naast de installatie van
Resomation Ltd. staan wereldwijd ongeveer 500 alkalische hydrolyse systemen van BioResponse Solutions aangesloten op het riool.
Naarmate alkalische hydrolyse populairder wordt zal het volume aan effluent toenemen. Zoals
beschreven in sectie 3.4 heeft een hydrolysatorium waar zes personen per week worden
gehydrolyseerd per jaar dezelfde beslagname op een RWZI capaciteit als de vuilvracht per jaar
van ongeveer 320 mensen. Wanneer het effluent van meerdere hydrolysaties geloosd wordt op
één RWZI kan bij kleine RWZI’s door te hoge belasting met CZV een capaciteitsprobleem
ontstaan. Dit kan een reden zijn om lozingen van het hydrolysatorium te weigeren, aangezien
RWZI’s zijn ontworpen en bedoeld voor de zuivering van stedelijk afvalwater [22].
Voor lozing op het riool is een vergunning nodig. Als aan de eisen ten aanzien van de parameters
pH, sulfaat, olie en vetten en zwevende stof wordt voldaan is het verkrijgen van een vergunning
realistisch. Bij afwijking daarvan is overleg met de bevoegde gezagen noodzakelijk.
Deze verwerkingsmethode is volledig uitontwikkeld en het Technology Readiness Level-niveau
(TRL) is derhalve op 9 beoordeeld.

4

Analyseresultaten van Bio-Response Solutions en Aquasolve bevatten beide minder dan 100 mg/l sulfaat. Deze processen
gebruiken geen zwavelzuur.

20/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 3.4 Toetsing van beoordelingskader aerobe zuivering in een rioolwaterzuiveringsinstallatie
Waarde

Voordelen

Nadelen

Veiligheid

Zuivering wordt

Een hoge sulfaat concentratie

gegarandeerd door

kan invloed hebben op de

monitoring van de RWZI.

werking van het riool en een

Eindoordeel

+

RWZI.
Waardigheid

Zuivering is niet

Lozen van het effluent op het

waarneembaar voor het

vuilwaterriool kan als niet

publiek.

waardig worden gezien door

+/-

de families.
Duurzaamheid

Weinig tot geen nieuwe

Het beluchten van de

infrastructuur nodig wanneer

beluchtingstanks kost veel

gebruik gemaakt wordt van

energie.

bestaande RWZI.
Impact van herziening van de
Een kleine hoeveelheid

Richtlijn Behandeling Stedelijk

biogas productie vanuit

Afvalwater op de

vergisting van het RWZI-

duurzaamheid van de

slib

zuivering van het effluent via

+/-

de RWZI is zeer locatie
afhankelijk.

3.5.4
Anaerobe zuivering via bedrijfsafvalwaterzuivering
Anaerobe zuivering is vergelijkbaar met aerobe zuivering, maar vindt plaats in een zuurstofarme
omgeving in plaats van zuurstofrijk. Hierdoor zijn andere bacteriën aanwezig die voornamelijk
methaan en koolstofdioxide maken in plaats van alleen koolstofdioxide. Het mengsel van methaan
en koolstofdioxide, ook bekend als biogas, kan direct of na opwerking tot aardgaskwaliteit gebruikt
worden als alternatief voor fossiele brandstoffen. Een nadeel van anaerobe zuivering is de
waterstofsulfide productie die plaats kan vinden door sulfaat in het effluent. Waterstofsulfide is een
giftig, corroderend en stinkend gas dat uit het biogas verwijderd moet worden voor gebruik. Bij
anaerobe zuivering is het gebruik van zwavelzuur tijdens neutralisatie af te raden om
waterstofsulfide vorming tegen te gaan.
De haalbaarheid van de verwerkingsmethode hangt af van de beschikbaarheid van
bedrijfsafvalwaterzuiveringsinstallaties. Er wordt hier expliciet bedrijfsafvalwaterzuivering
genoemd omdat er anaerobe RWZI’s in Nederland zijn. Wanneer er slechts een klein aantal
installaties beschikbaar is voor de zuivering van hydrolysatorium effluent moet het effluent relatief
ver vervoerd worden. Dit heeft vanzelfsprekend een negatief effect op de duurzaamheid door
uitstoot van de vrachtwagens. Dit vervoer kan voorkomen worden wanneer de anaerobe zuivering
direct bij het hydrolysatorium geplaatst kan worden.

21/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Er zijn geen voorbeelden gevonden waarbij het hydrolysatorium effluent per anaerobe zuivering
wordt gezuiverd. Wel zijn vergelijkbare afvalstromen anaeroob gezuiverd met verschillende mate
van succes [23] [24]. De mate van zuivering en biogas productie zijn onder andere afhankelijk van
de opstelling en technologie, verblijftijd en biochemisch zuurstof verbruik. Na anaerobe zuivering
blijft een deel van de organische vervuiling, stikstof en fosfor over waardoor verdere zuivering in
een RWZI nodig is. Omdat het grootste deel van het biochemisch zuurstofverbruik verwijderd is, is
de impact van het afvalwater op het RWZI lager.
Deze verwerkingsmethode is volledig uitontwikkeld en het TRL-niveau is derhalve op 9
beoordeeld.
Tabel 3.5 Toetsing van beoordelingskader anaerobe zuivering
Waarde

Voordelen

Nadelen

Veiligheid

Veiligheid en

Hoge concentraties aan

lozingsconcentraties worden

zwavel kunnen resulteren in

gewaarborgd door de

hogere waterstof sulfide

beheerder.

productie.

Waardigheid

Eindoordeel

+

Anaerobe zuivering vindt

+

plaats in een afgesloten
systeem.
Duurzaamheid

Een deel van de energie in

Het effluent moet per

het effluent wordt omgezet

vrachtwagen vervoerd worden

naar biogas.

naar een waterzuivering.

+/Bij grote installaties kan het
effluent mogelijk op locatie
gezuiverd worden.

3.5.5
Gebruikt als meststof
Het effluent bevat verschillende nutriënten voor planten zoals stikstof, fosfor en overige
organische stoffen. De concentraties van deze nutriënten kunnen wijzigen door gebruik van
andere zuren dan zwavelzuur. De aanwezigheid van deze nutriënten in het effluent kan de groei
van planten of gewassen bevorderen. Direct gebruik van het effluent als meststof heeft een mooie
symbolische waarde maar roept ook ethische dilemma’s op, bijvoorbeeld bij gebruik op
voedingsgewassen.
In Denver, Colorado, werd het effluent direct gebruikt op een boerderij [25] voor de groei van
bloemen. In de literatuur wordt na de hydrolysatie van dierlijke producten vaak een vergisting stap
voorgeschreven [26] [27]. De restvloeistof van fermentatie, digestaat, had een positieve impact op
de groei van de plant [26]. Echter was een anorganische meststof effectiever dan het digestaat,
omdat het digestaat niet de voor de plant optimale ratio tussen stikstof en fosfaat bevatte. Een
combinatie van het digestaat en de anorganische meststof resulteerde in het meest effectieve
groeimiddel.

22/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Om het effluent direct als meststof te mogen gebruiken moet het opgenomen worden in de
meststoffenwet. Voordat het effluent wordt toegelaten als meststof moet bepaald worden of het
effluent voldoet aan de ecologische en landbouwkundige eisen. Advies over toelating wordt
uitgevoerd door de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) [28]. Onderdeel van de
criteria is dat het effluent gelijkmatig van samenstelling is. Echter kunnen de verschillen in effluent
concentraties en opbouw tussen leveranciers groot zijn waardoor een positieve beoordeling hierop
moeilijk te behalen is. In het laatste deel van de beoordeling wordt gekeken naar sociaal-culturele
overwegingen. Verwacht wordt dat het gebruik van origine menselijke resten bij de productie van
voeding als ongewenst gezien wordt.
Als het effluent de positief beoordeeld wordt als meststof wordt het effluent vrij verhandelbaar en
moet het toegevoegd worden aan bijlage Aa van de meststoffenwet [29]. Het vrij verhandelen van
effluent kan bijdragen aan een negatieve beeldvorming van alkalische hydrolyse.
Tabel 3.6 Toetsing van beoordelingskader gebruik als meststof
Waarde

Voordelen

Veiligheid

Wanneer de bemesting

Nadelen

Eindoordeel

wordt afgestemd op de
bodem kan vruchtbaarheid

+

verbeterd worden. De CDM
bepaald of gebruik
ecologisch veilig is.
Waardigheid

Gebruik van het effluent op

Bij goedkeuring wordt het

bloemen kan als waardig of

effluent vrij verhandelbaar.

positief gezien worden.
Gebruik van effluent op
eetbare gewassen kan als

+/-

ongewenst gezien worden.
Extra geuroverlast kan niet
worden uitgesloten.
Duurzaamheid

Het effluent kan kunstmest

Het effluent moet per

gedeeltelijk vervangen of

vrachtwagen vervoerd

dienen als supplement.

worden.

+
Gebruik van andere zuren bij
neutralisatie kan de werking
als meststof verbeteren.

De wet- en regelgeving voor deze methode is nog onvoldoende ontwikkeld om een definitief
oordeel met betrekking tot de haalbaarheid te geven. Hoewel er technologisch geen
onzekerheden zijn ten aanzien van deze methode is juist de ontbrekende wet- en regelgeving de
reden om het TRL niveau relatief laag te beoordelen, namelijk 6.
De methode op zich heeft een goede potentie, vooral op duurzaamheid.

23/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

3.5.6
(Co-)Vergisting
Co-vergisting is vergelijkbaar met optie 4, anaerobe zuivering (sectie 3.5.4). Ook bij vergisting
breken bacteriën het effluent af tot biogas. Het verschil tussen de technieken is de concentratie
organische en vaste stof in de voeding. Bij (co-)vergisting is een meer geconcentreerde
hoeveelheid organische stof gewenst om de biogasproductie te optimaliseren. In Nederland zijn
twee veel voorkomende vormen van vergisten [30]: monovergisting waarbij één product wordt
vergist zoals slib uit een RWZI, en co-vergisting waarbij minimaal 50 % mest gebruikt wordt,
aangevuld met stoffen uit bijlage Aa, onderdeel IV uit de meststoffen wet [29]. Om het effluent toe
te voegen aan deze lijst moet een soortgelijke procedure doorlopen worden als de toetsing voor
meststoffen. Tijdens deze procedure wordt het effluent getoetst op ecologische en
landbouwkundige eisen. Daarnaast moet het toevoegen van het effluent een positieve bijdrage
leveren aan de biogas productie [28].
De economische haalbaarheid van de verwerkingsmethode is de vergistbaarheid en de
biogasopbrengst. Het effluent van machines waar enkel kaliumhydroxide en een anorganisch
zuur, zoals zwavelzuur, gebruikt wordt heeft waarschijnlijk te weinig organische stof om tot een
rendabele biogas productie te komen. Wanneer azijnzuur en ethanol gebruikt worden voor de
neutralisatie van het effluent is de organisch vracht van het effluent groter en is de economische
haalbaarheid wellicht groter.
Deze verwerkingsmethode is volledig uitontwikkeld en het TRL-niveau is derhalve op 9
beoordeeld.
Tabel 3.7 Toetsing van beoordelingskader bij co-vergisting
Waarde

Voordelen

Nadelen

Veiligheid

Veiligheid en wordt

Hoge concentraties aan

gewaarborgd door de

zwavel kunnen resulteren in

beheerder van de vergister.

waterstofsulfide productie.

Eindoordeel

+
De CDM bepaald of het
effluent veilig is voor gebruik
als meststof.
Waardigheid

Het effluent wordt nog

Bij goedkeuring wordt het

verder afgebroken.

effluent vrij verhandelbaar.

+

Door biogas productie levert
het effluent iets terug aan de
samenleving wat een positief
imago kan hebben.
Duurzaamheid

Draagt toe aan biogas

Het effluent moet per

productie.

vrachtwagen vervoerd

+

worden.

24/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

3.5.7
Ultrafiltratie met keramisch membraan
Ultrafiltratie, of UF, is een scheidingstechniek gebaseerd op molecuulgrootte. Het effluent wordt bij
deze methode door een poreus filter, het membraan, geperst waardoor grote moleculen
achterblijven. Deze fractie aan grotere moleculen is bekend als het retentaat. Ionen, water en
overige kleine moleculen bewegen wel door het filter. De alkalische vloeistof, het permeaat, kan
gedeeltelijk hergebruikt worden in het hydrolyse proces waardoor de methode van lijkbezorging
duurzamer wordt. Het permeaat dient hiervoor aangesterkt te worden door de toevoeging van
kaliumhydroxide pellets.
Hergebruik van UF permeaat van het effluent in een volgend hydrolyse proces zou als ongewenst
gezien kunnen worden. Zo gaan de zouten en kleine organische moleculen van het eerste
lichaam door het filter heen waardoor het met het volgende lichaam in contact komt. Hoewel de
zouten niet naar het individu te herleiden zijn, kan dit een negatief imago geven aan de methode.
Na ultrafiltratie kan nanofiltratie toegepast worden om de kleinere organische moleculen af te
vangen waardoor enkel de zouten in het permeaat overblijven. Om de filtratie bij een hoge pH uit
te voeren zal dit vragen om een chemisch resistent filter, zoals bijvoorbeeld keramische
materialen of hoogwaardige fluor-polymeerkunststoffen. Onduidelijk is of deze membranen nu
commercieel beschikbaar zijn.
Ook wanneer gekozen wordt om het effluent niet her te gebruiken kan dit bijdragen aan de
duurzaamheid ten opzichte van ongefilterd effluent. Zo kan gekozen worden om het UF permeaat
af te voeren via het riool. Het permeaat bevat minder organische vervuiling waardoor dit de RWZI
minder belast. Het retentaat is hoger belast met organische stoffen. Hierdoor is het geschikter
voor vergisting en is er minder transportvolume. Dit houdt ook in dat het effluent geneutraliseerd
moet worden voordat het in het vuilwaterriool geloosd wordt waardoor het filter minder chemisch
resistent hoeft te zijn. Het rendement van zuivering en mate van fouling op het filter moet worden
vastgesteld voor deze optie.
Deze verwerkingsmethode is niet ontwikkeld voor deze toepassing en het TRL-niveau is derhalve
op 5 beoordeeld.

25/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 3.8 Toetsing van beoordelingskader Ultrafiltratie
Waarde

Voordelen

Nadelen

Veiligheid

Bij neutralisatie van het

Het filter moet corrosie

effluent kan een

aankunnen om doorslag te

conventionele filtratie

voorkomen.

Eindoordeel

+

opstelling gebruikt worden.
Waardigheid

Duurzaamheid

Wanneer effluent niet wordt

Hergebruik van het effluent

hergebruikt ontstaat geen

kan ethische dilemma’s

bezwaar.

oproepen.

Gedeeltelijke hergebruik van

Aanpassing en uitbereiding

wanneer gekozen wordt voor

van huidige opstelling nodig.

+/-

recycling, ook minder

+

gebruik aan zwavelzuur
en/of efficiënter
vrachtvervoer van het
effluent.

3.5.8

Carbonisatie

Bij carbonisatie van het effluent wordt het effluent gezuiverd door organische vervuilingen te
verkolen. Dit houdt in dat het effluent wordt verwarmd tot 200-300 ℃ bij zuurstofarme condities.

Vervolgens slaat de organische binding neer tot vaste koolstof met sporen van fosfaat. De meeste
zouten blijven in oplossing waardoor de alkalische eigenschap behouden blijft. De vloeistof kan
hierdoor gedeeltelijk hergebruikt worden. Als gevolg van het gebruik van reinigingswater bij het
schoonmaken van de apparatuur zal het volume toenemen. Er zal dus altijd een deelstroom

elders verwerkt worden of geloosd worden op het riool. De vaste fractie moet gescheiden worden
via zakkenfiltratie en kan gebruikt worden als alternatief van kool.
Een nadeel van de methode is het hoge energiegebruik en relatief extreme proces condities in
vergelijking met de overige methodes. Hierdoor is hergebruik van energie belangrijk om de
methode duurzaam te houden. Daarnaast vindt ook hergebruik van het effluent plaats wat de
duurzaamheid verbeterd maar mogelijk ook als negatief gezien wordt door indirect contact.
Tabel 3.9 Toetsing van beoordelingskader Carbonisatie
Waarde

Voordelen

Nadelen

Veiligheid

Geen bezwaren wanneer

Hogedruk vat op locatie van

een deugdelijke opstelling

het hydrolysatorium.

Eindoordeel

+/-

ontworpen wordt.
Waardigheid

Hergebruik van het effluent
kan ethische dilemma’s

+/-

oproepen.
Duurzaamheid

Minder beslag op RWZI. Of

Hoog energiegebruik

gedeeltelijk hergebruik van

waardoor hergebruik van

kaliumhydroxide.

energie benodigd is.

-

26/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

De stand van deze techniek voor deze methode is nog onvoldoende ontwikkeld om een definitief
oordeel met betrekking tot de haalbaarheid te geven. De techniek op zich heeft een goede
potentie.
Deze verwerkingsmethode is niet ontwikkeld voor deze toepassing en het TRL-niveau is derhalve
op 5 beoordeeld.
3.5.9

Wet air oxidation

Wet air oxidation (WAO) lijkt procesmatig op carbonisatie maar vindt plaats onder zuurstofrijke
omstandigheden in plaats van de afwezigheid van zuurstof. Hierdoor wordt de organische
vervuiling geoxideerd tot koolstofdioxide, zwavel tot sulfaat en fosfor tot fosfaat. De precieze
restverontreiniging wordt hierdoor geminimaliseerd maar zonder ervaring in de praktijk is moeilijk
vast te stellen of de mate van zuivering voldoende is. Gekozen kan worden om het gezuiverde
effluent af te voeren via het riool.
WAO heeft dezelfde nadelen als carbonisatie. Daarnaast vindt ook uitstoot naar de omgeving
plaats in de vorm van koolstofdioxide en mogelijk ook vluchtige organische stoffen. Hierdoor lijkt
de verwerkingsmethoden op crematie met indirecte ‘verbranding’ van het lichaam.
Origineel is het WAO proces ontworpen voor de petrochemische industrie. Dit zijn vaak installaties
met grote volumes. Wanneer gekozen wordt voor WAO zal een kleinschaliger proces ontworpen
moeten worden. Op korte termijn zal deze technologie niet beschikbaar zijn.
Tabel 3.10 Toetsing van beoordelingskader Wet Air Oxidation
Waarde

Voordelen

Nadelen

Veiligheid

Geen bezwaren wanneer

Hogedruk vat op locatie van

een deugdelijke opstelling

het hydrolysatorium.

Eindoordeel

ontworpen wordt.
Ontstaan van gassen welke

+/-

gezuiverd moeten worden
voordat deze in de atmosfeer
terecht komen.
Waardigheid

Hergebruik van het effluent
kan ethische dilemma’s

+/-

oproepen.
Duurzaamheid

Minder beslag op RWZI. Of

Hoog energiegebruik

gedeeltelijk hergebruik van

waardoor recycling van

kaliumhydroxide.

warmte benodigd is om de

-

methode rendabel te maken.

Deze verwerkingsmethode is niet ontwikkeld voor deze toepassing en het TRL-niveau is derhalve
op 5 beoordeeld.

27/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

De stand van deze techniek voor deze methode is nog onvoldoende ontwikkeld om een definitief
oordeel met betrekking tot de haalbaarheid te geven. De techniek op zich heeft een goede
potentie.
3.5.10 Elektrodialyse met bipolaire membranen
Elektrodialyse met bipolaire membranen (EDBM) is een relatief nieuwe en veelbelovende
technologie waarmee een zout elektrochemisch kan worden omgezet in een zuur en zijn
geconjugeerde base (figuur 3.1). Hierdoor kunnen zuren en alkalische stoffen teruggewonnen
worden. Bij EDBM stroomt het effluent langs verschillende membranen en zorgt het elektrodialyse
proces voor zowel de scheiding van zouten samen met watersplitsing voor het omzetten van een
zout in een zuur en/of base. De bipolaire membranen versterken de splitsing van water in
protonen en hydroxide-ionen. Vervolgens worden door toepassing van een elektrisch potentiaal
selectief de anionen en kationen gescheiden en water gesplitst tot een proton en hydroxyl groep.
Dit resulteert in drie stromen: een zure oplossing en een alkalische oplossing die opnieuw in het
hydrolyse proces kunnen worden ingezet, en een sterk gereduceerd volume van het effluent met
een lagere concentratie van zouten.
Een voordeel van EDBM is dat er geen extern aangevoerde base (NaOH) of zuur (H2SO4) nodig is
maar dat dit onsite gemaakt kan worden (mits een lokaal beschikbaar zout aanwezig is).

Figuur 3.1 Schematische weergave van EDBM

De TRL (Technology Readiness Level) van EDBM varieert afhankelijk van de specifieke
toepassing, maar het bevindt zich over het algemeen tussen niveau 6 (technologie
gedemonstreerd in relevante omgeving) en niveau 9 (systeem bewezen in operationele
omgeving). De technologie is nog niet toegepast op het effluent en de effectiviteit van
terugwinning van de alkalische vloeistof moet verder worden onderzocht. De membranen kunnen
bijvoorbeeld last krijgen van vervuiling (fouling) waardoor een voorbehandeling benodigd kan zijn.
In Nederland wordt door diverse kennisinstellingen zoals WUR, TNO en Wetsus
toepassingsonderzoek gedaan waarbij aspecten zoals vermeden kosten voor inkoop van
grondstoffen alsook de verwerking van reststromen, bijvoorbeeld als chemisch afval, de
technologie ook bedrijfseconomisch interessant maken.
Naast EDBM zou ook enkel elektrodialyse toegepast kunnen worden waardoor alleen alkali wordt
teruggewonnen. Dit heeft het voordeel dat neutralisatie van het effluent alvorens elektrodialyse
niet benodigd is.

28/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 3.11 Toetsing van beoordelingskader EDBM
Waarde

Voordelen

Veiligheid

Directe en lokale productie

Nadelen

Eindoordeel

van zuur en loog zonder
intermediair van waterstof
gas. Minder risico’s voor

+/-

opslag en transport van
geconcentreerde gevaarlijke
chemicaliën (zuren en
basen)
Waardigheid

Duurzaamheid

Het is een zogenaamd

Hergebruik van het effluent

gesloten systeem met een

kan ethische dilemma’s

interne kringloop.

oproepen.

Minder chemicaliën

Rendement van

benodigd door recycling en

terugwinning en werking pas

productie van zuur en loog.

duidelijk na pilot test.

+/-

+/-

Deze verwerkingsmethode is niet ontwikkeld voor deze toepassing en het TRL-niveau is derhalve
op 5 beoordeeld.
De stand van deze techniek voor deze methode is nog onvoldoende ontwikkeld om een definitief
oordeel met betrekking tot de haalbaarheid te geven. De techniek op zich heeft een goede
potentie.

3.6

Conclusie

Het geneutraliseerde effluent is dermate vervuilend voor het milieu dat het voor lozing gezuiverd
moet worden. Routes zoals directe lozing op de bodem en in het oppervlaktewater vallen hierom
af en worden niet meegenomen in de LCA. Ook valt de terugwinning van de alkali en/of het zuur
met bipolaire membranen af voor de LCA omdat het rendement niet bekend is. Echter blijft EDBM
een veelbelovende technologie die verder zal kunnen worden ontwikkeld en in de toekomst niet
zou moeten worden uitgesloten door regelgeving.
Veel belovende routes zijn zuivering via een rioolwaterzuiveringsinstallatie, anaerobe zuivering,
(co-)vergisting en gebruik als mest. Elke van deze methodes kan een groot deel van de
organische fractie verwijderen en/of nuttig gebruiken. Daarnaast produceert bijna elke methode in
verschillende mate biogas waardoor energie wordt teruggewonnen. De hoeveelheid biogas zal
variëren tussen leveranciers. Door het gebruik van ethanol, zoals het proces van Aquasolve bevat
het effluent meer organische vervuiling waardoor meer biogas geproduceerd kan worden. Deze
routes zijn technisch haalbaar wanneer voldaan kan worden aan de zorgplichten of de toetsing
van de meststoffenwet doorstaan wordt.
Wet air oxidation en carbonisatie van het effluent kunnen ook succesvol de mate van vervuiling in
het effluent terugdringen, maar duurzaamheid van de methodes moet blijken uit de LCA.

29/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Daarnaast moet bepaald worden of recycling van het alkali gewenst is en de aanwezigheid van
een extra hoogdrukvat.
Daarnaast kan ontwatering van het effluent via filtratie of apart afvangen van het spoelwater
bijdragen aan efficiënter vervoer per vrachtwagen wanneer voor anaerobe zuivering of vergisting
wordt gekozen. Dit resulteert ook in een gunstiger product voor vergisting door de hogere
concentratie organisch materiaal. Bij een locatie waar meerdere hydrolysatoren in werking zijn is
het mogelijk ook rendabel om het effluent lokaal te zuiveren door de bouw van een kleine
anaerobe zuivering.
In onderstaande tabel 3.12 zijn alle beoordelingen samengevat.
Tabel 3.12 Overzicht beoordelingen verwerkingsmethoden op veiligheid, waardigheid en duurzaamheid
Beoordelingsaspect

Veiligheid

Waardigheid

Duurzaamheid

Lozing op het oppervlaktewater

-

-

-

Lozing op de bodem

-

+/-

-

Zuivering in RWZI

+

+/-

+/-

Zuivering bedrijfsafvalwaterzuivering

+

+

+/-

Gebruikt als meststof

+

+/-

+

(Co-)Vergisting

+

+

+

UF keramisch membraan

+

+/-

+

Carbonisatie

+/-

+/-

-

Wet air oxidation

+/-

+/-

-

Elektrodialyse met bipolaire

+/-

+/-

+/-

verwerkingsmethoden

(Anaerobe)

membranen

30/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

4 Chemische analyse van effluent
Analyses uit het verleden van het effluent bevatten onderling grote verschillen zoals weergeven in
tabel 3.1, sectie 3.3. Om de dataset te vergroten is een effluent nogmaals te geanalyseerd. In
samenwerking met Resomation Ltd. is het effluent van een lichaam van circa 47 kg geanalyseerd
De analyse is in de USA uitgevoerd door Pace Analytical services. De resultaten daarvan zijn
gegeven in tabel 4.1. In de kolommen zijn respectievelijk het onbehandelde effluent en het met
zwavelzuur aangezuurde effluent gegeven. Ter vergelijking is in de rechter kolom de
analyseresultaten van het TNO rapport uit 2018 weergegeven.
De certificaten van de analyse zijn gegeven in bijlage 2.
Tabel 4.1 Analyseresultaten effluent USA en TNO (2018)
Monstercode

3287NA

3287SULF

Waste Point / TNO rapport 2018
R10677

pH

12,7

10

10

CZV (mg/l)

7040

10100

14000

BZV (mg/l)

4270

4290

22680

Olie en vetten (mg/l)

93,1

1400

5408

Fosfaat (P-PO4) (mg/l)

7,9

8,6

21

Sulfaat (mg/l)

< 240

2200

5500

Zwevende stof (mg/l)

905

773

3800

Stikstof niet organisch (mg/l)

40,4

40,8

Nitraat Nitriet (mg/l)

2,95

3,15

Stikstof Kjeldahl (mg/l)

215

212

Ammonia (N-NH4) (mg/l)

37,4

37,6

Totaal stikstof (mg/l)

218

216

Kwik (µg/l)

4,2

4,8

IJzer (µg/l)

736

673

Lood (µg/l)

7,0

7,1

Cadmiµm (µg/l)

1,1

0,78

Koper (µg/l)

40,5

42,5

Nikkel (µg/l)

7,2

8,6

Zink (µg/l)

162

162

Chroom (µg/l)

< 10

< 10

Arseen (µg/l)

< 2,5

< 2,5

31/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

De resultaten van de monsters met de code 3287NA en 3287SULF zijn zeer vergelijkbaar. Het
aanzuren heeft wel een invloed op de gehalten ‘Olie en vetten’. Zeer waarschijnlijk heeft de
toevoeging van zwavelzuur een effect op de verzeepte vetten. Na het aanzuren komen deze
stoffen als separate stof in deze parameter in zicht. Daarnaast leert een vergelijking tussen de
TNO-analyse en het 3287 monster dat de ordegrootte gelijk is. De absolute waarde verschilt wel
als gevolg van de hoeveelheid verdunning die optreedt als gevolg de menging van spoelwater en
effluent.
Van het effluent, geproduceerd uit de machine van Resomation Ltd., is het meeste informatie
beschikbaar. Het volume aan effluent en de mate van vervuiling is daarom gebruikt in de LCA.
Daarnaast is ook de eerdere LCA over alkalische hydrolyse uitgevoerd op basis van informatie
van Resomation Ltd.

32/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

5 LCA studie naar effluent alkalische hydrolyse
5.1

Inleiding

Dit hoofdstuk beschrijft de Levenscyclusanalyse (LCA) van vier routes ter verwerking van het
effluent van alkalische hydrolyse. Tijdens een levenscyclusanalyse (LCA) wordt de milieubelasting
van een systeem of product berekend op een set milieu-indicatoren. Een LCA wordt altijd
uitgevoerd volgens een vast kader zoals beschreven in de ISO-normen NEN-EN-ISO
14040/14044. Een korte samenvatting van de LCA-methodiek is te vinden in bijlage 1. De
geselecteerde routes voldoen aan het beoordelingskader voor nieuwe vormen van lijkbezorging
en zijn technisch haalbaar (zie hoofdstuk 3). Het gaat om de volgende routes:


Verwerkingsroute 3: Het behandelen van het effluent via aerobe zuivering
(paragraaf 3.5.3). Voor de leesbaarheid wordt deze route verder ‘Aerobe zuivering’



genoemd
Verwerkingsroute 4: Het afvoeren van het effluent per vrachtwagen en behandelen via
anaerobe zuivering (paragraaf 3.5.4). Deze route wordt verder ‘Anaerobe zuivering’



genoemd
Verwerkingsroute 5: Het opwerken van het effluent tot meststof voor gewassen (paragraaf
3.5.5). Deze route wordt verder ‘Meststof’ genoemd



Verwerkingsroute 6: Het (co-)vergisten van het effluent voor energieopwekking (paragraaf
3.5.6). Deze route wordt verder ‘Vergisten’ genoemd

Naast deze vier routes worden er ook twee routes kwalitatief bekeken, aangezien deze routes
technisch nog niet voldoende ontwikkeld zijn om in een onderbouwd LCA-model te gieten maar in
theorie wel voldoen aan het beoordelingskader. Het gaat om de volgende routes:



Verwerkingsroute 8: Carbonisatie van het effluent (paragraaf 3.5.8)
Verwerkingsroute 9: Oxidatie van het effluent via ‘wet air oxidation’ waarbij organische
componenten worden omgezet naar koolstofdioxide (paragraaf 3.5.9)

Voor verwerkingsroutes 7 en 10 is onvoldoende informatie beschikbaar gekomen om deze via
een LCA-methodiek te beschouwen. Verwerkingsroutes 1 en 2 zijn vanwege het niet voldoen
aan de wetgeving niet beschouwd.
Paragraaf 5.2 geeft een beschrijving van de vier routes en de afbakening. In paragraaf 5.3 wordt
een overzicht gegeven van de verzamelde data. Paragraaf 5.4 gaat in op de resultaten met het
milieuprofiel, een zwaartepuntanalyse en een gevoeligheidsanalyse. Paragraaf 5.5 behandelt de
kwantitatieve analyse van de routes ‘Carbonisatie’ en ‘Wet air oxidation’. Het hoofdstuk eindigt
met een korte discussie en conclusie.

33/67

Kenmerk

5.2

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

LCA doelstelling en afbakening

5.2.1
Doel
Het doel van deze LCA is het inzichtelijk maken van de milieu-impact van verschillende manieren
om het effluent van alkalische hydrolyse van menselijke resten te verwerken. Dit in het kader van
het voornemen van het kabinet om alkalische hydrolyse toe te staan als methode van
lijkbezorging. De uitkomst van de LCA biedt een basis voor besluitvorming op dit onderwerp en
biedt inzicht in de consequenties van verschillende effluent verwerkingsmogelijkheden. Deze LCA
is primair bedoeld voor de opdrachtgever en de betrokken commissies. De opdrachtgever is van
plan om het rapport te gebruiken ter besluitvorming.
5.2.2
Gedeclareerde eenheid
Een LCA vergelijkt systemen op milieueffecten op basis van een functionele of gedeclareerde
eenheid. De gedeclareerde eenheid wordt gebruikt wanneer slechts enkele gedeelten van de
levenscyclus in kaart worden gebracht. Voor deze LCA is de gedeclareerde eenheid geformuleerd
als:
1.944 l effluent -

Het transporteren en (eind)verwerken van het geneutraliseerde effluent van
alkalische hydrolyse van 1 gemiddeld formaat lichaam, oftewel 1
verwerkingscyclus, vanaf het moment dat het effluent het hydrolysatorium
verlaat totdat het effluent volledig is verwerkt en niet meer als zodanig
herkenbaar is

Het ‘gemiddeld formaat lichaam’ en de bijbehorende hoeveelheid effluent zijn gebaseerd op de
uitkomsten van het literatuuronderzoek zoals omschreven in de voorgaande hoofdstukken.
Concreet betekent dit een hoeveelheid van circa 2000 liter effluent met de samenstelling van tabel
2.
5.2.3
Systeemgrenzen
Tijdens een LCA wordt de milieubelasting van een afgebakend systeem berekend. Voor dit project
is dat het (eind)verwerken van 1.944 liter hydrolysatorium effluent. Het systeem bevat één of
meerdere transporten van het effluent (C2), één of meerdere (eind)verwerkingsprocessen (C3,
C4) en eventuele winst buiten de systeemgrenzen (D). Figuur 5.1 toont deze globale opzet. In
deze LCA is de eventuele winst buiten de systeemgrenzen (fase D) meegenomen als onderdeel
van transport en verwerking (fase C) door middel van het toekennen van vermeden productie.

Figuur 5.1 Globale opzet van de hydrolysatorium effluent verwerkingsroutes

34/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

De verschillende routes staan beschreven in paragraaf 3.5.3 – 3.5.6. Dit hoofdstuk gaat in op de
modellering in SimaPro versie 9.4 en de LCA resultaten. De LCA is gebaseerd op Nederlandse
processen en werkwijzen, waarbij de meest logische en/of algemene route is gekozen. De
volgende zaken zijn niet meegenomen in de LCA omdat ze geen onderscheid geven tussen de
routes:


De milieu-impact van het hydrolysatorium (uitvoeren alkalische hydrolyse)




De milieu-impact van nabewerking binnen het hydrolysatorium (bijvoorbeeld aanzuring)
De milieu-impact van het verwerken van de vaste resten (botresten en eventuele protheses)

5.2.4
Verantwoording
De LCA is uitgevoerd conform de eisen en richtlijnen uit de NEN-EN-ISO 14040/14044. De LCA is
uitgevoerd op basis van de resultaten van het literatuuronderzoek uitgevoerd door TAUW
(hoofdstuk 3) en gesprekken met TAUW deskundigen. De gegevensverzameling heeft
plaatsgevonden in het eerste kwartaal van 2023, waarna aansluitende de berekeningen zijn
uitgevoerd en het LCA-dossier is opgesteld. De LCA is uitgevoerd door de LCA-deskundigen van
TAUW en is tegengelezen door een interne kwaliteitscontroleur. De LCA is extern gereviewed
door TNO. Vervolgens is een intensieve evaluatie doorlopen en zijn standpunten over de invulling
van de LCA besproken en is overeenstemming bereikt.

5.3

Levenscyclus inventarisatie analyse (LCIA)

5.3.1
Dataverzameling en -kwaliteit
De LCA is gebaseerd op het literatuuronderzoek zoals beschreven in de voorgaande
hoofdstukken. Het literatuuronderzoek wordt ondersteund door metingen die op bestaande
installaties in de VS uitgevoerd zijn. Deze manier van lijkbezorging wordt nog niet algemeen
toegepast in Nederland. Hierdoor heeft TAUW kennisleemtes in de verwerking van het effluent
voor de Nederlandse situatie moeten invullen met aannames en voorspellingen. De producten van
de verschillende verwerkingsmethodes zijn gealloceerd op massa. Er is per route een
gevoeligheidsanalyse uitgevoerd (paragraaf 5.4.2).
Het LCA-model is gebaseerd op processen uit de EcoInvent database (versie 3.6) en de NMD
(versie 3.5). Voor de transportafstand per vrachtwagen is een standaardtransportafstand van 50
km gehanteerd. Dit komt overeen met standaardtransportafstanden binnen Nederland zoals
vastgesteld in de Bepalingsmethode van het NMD.5
5.3.2

Data inventarisatie

Deze paragraaf gaat in op de modellering in het softwarepakket SimaPro versie 9.4. Per
verwerkingsroute wordt de precieze scope, aannames, hoeveelheden en processen gegeven.
Aangepaste processen staan uitgewerkt in bijlage 1b.

5

De stichting NMD is een onafhankelijke organisatie die het mogelijk maakt om een eenduidige berekening van de milieuprestatie
van bouwwerken in de Nederlandse context te kunnen maken. https://milieudatabase.nl/nl/downloads-plugin/

35/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Verwerkingsroute 3 – Het behandelen van het effluent via aerobe zuivering
Bij deze verwerkingsmethode wordt het effluent van het hydrolysatorium via de normale riolering
afgevoerd (transport 1) naar een bestaande communale rioolwaterzuivering (verwerking 1). De
scope van ‘Aerobe zuivering’ is weergegeven in figuur 5.2. De samenstelling van het SimaPro
model is te vinden in tabel 5.1.

Figuur 5.2 Scope LCA model ‘Aerobe zuivering’. De rode lijn geeft de meegenomen scope weer

Om deze verwerkingsroute in SimaPro te modelleren zijn er enkele aannames gedaan:


Verwerking 1:
Proceskeuze: Er is geen EcoInvent proces beschikbaar specifiek voor Nederlandse
afvalwaterzuiveringen. Het geselecteerde proces is gebaseerd op de Zwitserse situatie
(Wastewater, from residence {CH}| treatment of, capacity 1.1E10l/year | Cut-off, U). Het
EcoInvent proces gaat uit van een andere samenstelling van het influent dan wat als
standaard wordt gehanteerd binnen Nederland (zie onderstaande tabel). Grofweg kan
worden aangenomen dat behandeling van 1 m3 Nederlands afvalwater gelijk staat aan
behandeling van 3 m3 Zwitsers afvalwater. Daarbij is ook gecorrigeerd voor de
hoeveelheid water die het systeem verlaat door deze waarden in het Zwitserse proces te
delen door 3 (bijlage 1b). Deze benadering overschat echter de elektriciteitsvraag bij het
zuiveren van Nederlands afvalwater (factor 1,4 verschil). Dit is na de tabel verder
uitgewerkt. De kwaliteit van het effluent van de RWZI’s in Zwitserland en Nederland is
vergelijkbaar.
Parameter

Communaal afvalwater (NL)

Factor verschil

Bron

EcoInvent

TAUW

-

CZV

155,6 mg/l

500-600 mg/l

±3

BZV

103,6 mg/l

250-300 mg/l

±3

N-totaal

19,7 mg/l

50-60 mg/l

±3

P-totaal
Elektriciteitsvraag

-

Communaal afvalwater (CH)

3,1 mg/l

10 mg/l

±3

0,21 kWh/m3

0,3 kWh/m3

1,4

Elektriciteitsvraag: Chemisch zuurstofverbruik (CZV) en biologisch zuurstofverbruik
(BZV) zijn parameters die aangeven hoeveel zuurstof er nodig is om de aanwezige
vervuiling volledig te oxideren, waarbij het BZV de hoeveelheid biologisch afbreekbare
(organische) vervuiling aangeeft. Bij aerobe afvalwaterzuivering wordt er zuurstof in het
water gepompt, waardoor aerobe micro-organismen deze vervuiling kunnen omzetten
naar biomassa. De niet-biologisch afbreekbare fractie (CZV min BZV) bindt zich zonder
tussenkomst van micro-organismen aan het inerte gedeelte van het slib.

36/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

De beluchting van het afvalwater vormt circa 70 % van de elektriciteitsbehoefte van een
aerobe afvalwaterzuivering. De overige 30 % wordt bijvoorbeeld verbruikt door pompen,
voortstuwers, ruimerbruggen en ontwateringsmachines. Het energiegebruik van deze
onderdelen is continu en slechts voor een klein deel afhankelijk van het aanvoerdebiet.
Om een conservatieve benadering te maken nemen we de energievraag wel mee.
Gebaseerd op onze ervaring met afvalwaterzuiveringen in Nederland is er ongeveer 0,3
kWh elektriciteit per m3 afvalwater nodig. Onderstaande tabel laat zien dat het effluent
ongeveer 50x meer BZV bevat dan standaard communaal afvalwater. In formule is de
elektriciteitsvraag ter afbraak van BZV in 1 m3 hydrolysatorium effluent: 30 % * 0,3
kWh/m3 + 70 % * 50 * 0,3 kWh/m3 = 10,6 kWh/m3
De elektriciteitsvraag per 1 m3 hydrolysatorium effluent is gemodelleerd als 3 m3
Zwitserse afvalwaterbehandeling (3 x 0,21 kWh/m3 = 0,63 kWh/m3) plus 9,97 kWh/m3
extra elektriciteit voor BZV-afbraak zodat het totaal uitkomt op 10,6 kWh/m3. Dit staat
nader omschreven in tabel 4.
Parameter

Hydrolysatorium effluent

Factor verschil

Bron

TAUW

Tabel 3.1

-

CZV

500-600 mg/l

24.500 mg/l

±50

BZV

250-300 mg/l

12.318 mg/l

±50

N-totaal

50-60 mg/l

400 mg/l

6

±4

P-totaal

10 mg/l

22 mg/l

±2

3

3

-

Elektriciteitsvraag

-

Communaal afvalwater (NL)

0,3 kWh/m

10,6 kWh/m

Omzetting CZV, N, P en andere stoffen: Indien er voldoende biomassa in de aerobe
tank zit kan er worden aangenomen dat het CZV zich voldoende kan hechten aan
biomassa en zonder extra ingrepen kan worden afgevoerd. Stoffen zoals stikstof, fosfaat
en microverontreinigingen kunnen door de extra beluchting en de verhoogde slibgroei
voldoende worden omgezet naar onschadelijke verbindingen. De elektriciteitsvraag van
de hoeveelheid ammoniakale stikstof (omzetting naar nitraat) is verwaarloosbaar ten
opzichte van de extra elektriciteitsvraag voor BZV. Er is dus geen extra elektriciteit of
andere input nodig, naast de extra elektriciteitsvraag voor BZV-afbraak. De hoeveelheid
slibproductie is niet aangepast aangezien deze geen direct verband houdt met extra
beluchting.

6

Een menselijk lichaam bevat ca 1% van het lichaamsgewicht aan stikstofverbindingen (Shyamala Iyer. (2009, September 27).
Atoms & Life. ASU – Ask A Biologist. Retrieved April 25, 2023 from https://askabiologist.asu.edu/content/atoms-life). Tijdens het
hydrolyse proces gaan deze verbindingen naar de waterfase. 1% komt overeen met circa 400 mg/l N, waarvan 80 mg/l NH3-N (Tabel
3.1)

37/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 5.1 SimaPro model ‘Aerobe zuivering’
Fase

SimaPro proces

Waarde

Aannames

C2 –

Transport 1: Effluent via riolering

2,41E-07 km

1,24E-7 km/m3 afvalwater. Zie

Afvaltransport

Sewer grid, 4.7E10l/year, 583 km

=1.944 l *

levenscyclus

{RoW}| construction | Cut-off, U

1,24E-7 km/m

C3, C4 –

Verwerking 1: Communale

1.944 l

Afvalverwerking

zuivering

bijlage 1b
3

van het Zwitserse

IenW - Aerobe zuivering route 3
3

Zie bijlage 1b voor de aanpassing

3

afvalwaterzuiveringsproces. 3 m3

1 m = 3 m Wastewater, from

van dit proces bevat al 0,63 kWh

residence {CH}| treatment of,

elektriciteit.

capacity 1.1E10l/year | Cut-off, U) +

De totale elektriciteitsvraag van

9,97 kWh Electricity, low voltage

hydrolysatorium effluent is 10,6

{NL}| market for | Cut-off, U

kWh/m3

Verwerkingsroute 4 – Het afvoeren van het effluent per vrachtwagen en via anaerobe
zuivering
Bij deze verwerkingsmethode wordt het effluent per vrachtwagen afgevoerd, waarna het wordt
verwerkt op een anaerobe zuivering. Een anaerobe zuivering werkt volgens dezelfde principes als
een anaerobe vergister. Er is gekozen om in het model voor ‘Anaerobe zuivering’ de vergister te
combineren met het communale afvalwaterzuiveringsproces uit ‘Aerobe zuivering’. Het effluent
wordt per vrachtwagen afgevoerd (transport 1) naar een anaerobe vergister (verwerking 1). Hier
wordt een groot deel van de C-vracht (CZV, BZV) omgezet naar biogas. Het water wordt hierna
via de riolering getransporteerd (transport 2) naar de aerobe zuivering (verwerking 2) waar de
overige vervuiling verwijderd wordt. Dit is weergegeven in figuur 5.3.

Figuur 5.3 Scope LCA model ‘Anaerobe zuivering’. De rode lijn geeft de meegenomen scope weer

38/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Om deze verwerkingsroute in SimaPro te modelleren zijn er enkele aannames gedaan:


Verwerking 1:
Afhankelijk van het precieze hydrolysatorium-proces is het effluent rijk aan ammoniakale
stikstof en aan sulfaten door de neutralisatie met zwavelzuur. Een hoge ammonia
concentratie is toxisch en een hoge sulfaatconcentratie werkt remmend op anaerobe
processen. Het hydrolysatorium effluent vormt maar een klein aandeel van de totale input
van de vergister. Bij het vermengen van de input stromen raakt het effluent bovendien
verdund. In deze studie is ervan uitgegaan dat deze vermenging en verdunning de
oorspronkelijke ammonia- en sulfaatconcentraties voldoende verlaagt
-

-

De hoeveelheid biogas is gebaseerd op vergisting van slachthuis-afvalwater. Bij anaerobe
vergisting van dit afvalwater wordt ongeveer 0,35 l methaan per gram CZV geproduceerd
[23, 31]. De aanname is dat de vergisting 75 % van het CZV omzet naar methaan. Biogas
bestaat voor circa 60 % uit methaan. Per resomeercyclus kan er dus 20,8 m3 biogas
worden geproduceerd
Biogas heeft een lagere verbrandingswaarde dan aardgas; respectievelijk 22,73 MJ/nm3
en 36,6 MJ/nm3. Daarnaast komen er andere emissies vrij bij verbranding van biogas dan
bij verbranding van aardgas. Om deze redenen is gekozen om biogas productie te
modelleren vanaf productie tot en met verbranding/warmte productie in een co-generator

-

en deze impact te compenseren met eenzelfde warmte-opwekking vanuit aardgas. Dit
staat verder uitgewerkt in tabel 5.2
Het substraat dat de vergister in gaat is zeer waarschijnlijk minder viskeus dan een
gemiddeld substraat. Hierdoor is er waarschijnlijk minder energie nodig voor het mengen
dan voor gemiddeld substraat. Dit is niet meegenomen in dit model (worst-case
benadering)

-

Bij deze verwerkingsstap wordt een beperkte hoeveelheid digestaat (vaste rest)
geproduceerd. De aanname is dat dit op de normale manier wordt verwerkt, zoals dat al
onderdeel is van de EcoInvent processen voor vergisting, en dat overgebleven metalen
en zouten hier geen nadelige invloed op hebben. De waterfase gaat door naar transport 2
en verwerking 2
Stof

Kwik

Gemiddeld resultaat

Verlies in

Concentratie in waterfase

(mg/l in 1.944 l)

co-vergister *

(mg/l in 1.750 l)

<0,0025

0%

Arseen

<0,030

0%

0,033

Cadmium

<0,0025

0%

0,0028

Chroom

0,29

0%

0,32

Koper

0,06

0%

0,067

IJzer

0,93

0%

1,0

Lood

<0,015

0%

0,017

Mangaan
Nikkel
Zink

0,0028

0,02

0%

0,017

<0,0050

0%

0,0056

0,36

0%

0,40

39/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Stof

Gemiddeld resultaat

Verlies in

Concentratie in waterfase

(mg/l in 1.944 l)

co-vergister *

(mg/l in 1.750 l)

CZV

24.500,00

75 %

6.800

Droge stof/TSS

2.069,00

65 %

800

Fosfor

22,00

5%

23

Sulfaat

5.500,00

50 %

3.100

Organische stikstof

320,00

5%

340

Ammoniakale stikstof

80,00

5%

84

BZV

12.318,00

90 %

1.370

Olie en vet

6.400,00

90 %

710

>10

-

-

1.944,00

10 %

1750

pH (std. units)
Effluent volume (Liter)

* Inschatting gebaseerd op TAUW-ervaring



Transport 2: In een co-vergistingsinstallatie wordt naar schatting 10 % van het ingaande
water opgenomen in het gas. Transport 2 is dus berekend op basis van 1.750l.



Verwerking 2:
-

Het effluent van de vergister moet na gezuiverd worden. De aanname is dat het gaat om
een overgebleven vuillast van 25 % van het CZV en 10 % van het BZV. Het model is op
dezelfde aannames gebaseerd als ‘Aerobe zuivering’, echter is de zuurstofvraag voor
BZV afbraak in dit scenario 5 keer zo hoog in plaats van 50 keer (zie onderstaande tabel).
De elektriciteitsvraag voor (CZV en) BZV afbraak komt daarmee uit op 1,05 kWh/m3. De
elektriciteitsvraag is gemodelleerd als 3 m3 Zwitserse afvalwaterbehandeling (3 x 0,21
kWh/m3 = 0,63 kWh/m3) plus 0,42 kWh/m3 extra elektriciteit voor BZV afbraak zodat het
totaal uitkomt op 1,05 kWh/m3
Parameter

Communaal

Hydrolysatorium

afvalwater (NL)

effluent na vergister

Factor verschil

CZV

500-600 mg/l

6.805,56 mg/l

±10

BZV

250-300 mg/l

1.368,67 mg/l

±5

0,3 kWh/m3

1,05 kWh/m3

Elektriciteitsvraag

40/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Het model en de aannames zijn samengevat in tabel 5.2.
Tabel 5.2 SimaPro model ‘Anaerobe zuivering’
Fase

SimaPro proces

Waarde

Aannames

C2 –

Transport 1: Afvoer per

97,20 tonkm

Aanname transportafstand 50

Afvaltransport

vrachtwagen naar anaerobe

1.944 l *

km en dichtheid 1 kg/l

zuivering

50 km

levenscyclus

0320-tra&Transport, vrachtwagen
(>32 ton), euro 5, diesel, per tkm
Transport 2: Effluent via riolering

2,17E-07 km

1,24E-7 km/m3 afvalwater.

naar RWZI

1.749 l * 1,24E-7

Aanname 10 % minder volume.

Sewer grid, 4.7E10l/year, 583 km

km/m

3

Zie bijlage 1b

{RoW}| construction | Cut-off, U
Zie tekst

C3, C4 –

Verwerking 1: Anaerobe

Afvalverwerking

zuivering

20,84 m3 = 474

Biogasproductie en inzet:

MJ

Heat, central or small-scale, other
than natural gas {CH}| heat and
power co-generation, biogas, gas
engine, label-certified | Cut-off, U
Vermeden aardgasproductie en

-474 MJ = -12,94

inzet: Heat, central or small-scale,

m3

natural gas {CH}| heat and power
co-generation, natural gas, 160kW
electrical, lambda=1 | Cut-off, U
Verwerking 2: Communale

1.749 l

zuivering

aanpassing van het Zwitserse

IenW - Aerobe zuivering route 3
3

Zie bijlage 1b voor de

3

afvalwaterzuiveringsproces. 3

1 m = 3 m Wastewater, from

m3 van dit proces bevat al 0,63

residence {CH}| treatment of,

kWh elektriciteit.

capacity 1.1E10l/year | Cut-off, U +

De totale elektriciteitsvraag van

0,42 kWh Electricity, low voltage

hydrolysatorium effluent is 1,05

{NL}| market for | Cut-off, U

kWh/m3

‘Meststof’ – Inzet als kunstmestvervanger voor gewassen
Bij deze verwerkingsmethode wordt het effluent per vrachtwagen afgevoerd (transport 1) naar een
nabijgelegen akker waar het zonder extra bewerkingen wordt ingezet als kunstmestvervanger
(verwerking 1). Dit is weergegeven in figuur 5.4.

41/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Figuur 5.4 Scope LCA model ‘Meststof’. De rode lijn geeft de meegenomen scope weer

Om deze verwerkingsroute in SimaPro te modelleren zijn er enkele aannames gedaan:


Verwerking 1:
Samenstelling kunstmest: In deze studie is de aanname gedaan dat het
hydrolysatorium effluent zonder verdere bewerkingsstappen kunstmest kan vervangen. In
de Verenigde Staten is dit al zo toegepast maar in Europa nog niet (zie sectie 3.5.5). Op
veel Nederlandse boerderijen wordt gewerkt met zogenoemde NPK-kunstmest in
verschillende samenstellingen. Deze samenstellingen worden door de boer op
verschillende momenten toegepast om de gewenste samenstelling N, P en K gehaltes in
de bodem te bereiken. Aangezien het hydrolysatorium effluent zowel N als P bevat, kan
dit zowel N-kunstmest als P-kunstmest vervangen.
Afhankelijk van het precieze hydrolysatorium-proces is het effluent rijk aan ammoniakale
stikstof en aan sulfaten door de neutralisatie met zwavelzuur. Als de bodem veel zwavel
bevat kan dit een probleem opleveren. In deze studie is dit probleem buiten beschouwing
-

gelaten
Emissie hydrolysatorium effluent naar bodem en water: Bij het uitsproeien van
hydrolysatorium effluent met de samenstelling uit tabel 3.1 als kunstmestvervanger wordt
een deel de stoffen opgenomen in de gewassen en een ander deel lekt door naar de
bodem. Voor deze studie is uitgegaan van 90 % opname van organisch materiaal (BOD,
COD) en zwavelverbindingen, 70 % opname van slecht oplosbare stoffen en 0-20 %
opname van beter/goed oplosbare stoffen. Dit is samengevat in onderstaande tabel.
In deze studie is ervan uitgegaan dat het water uit het effluent niet wordt ingezet als
bewatering maar in plaats daarvan wordt opgenomen in de omgeving. Er vindt dus geen
vervanging van beregening plaats.

42/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Gemiddeld
resultaat (mg/l)

Emissie (mg/l)

Kwik

<0,0025

90 %

0,00025

Arseen

<0,030

70 %

0,009

Cadmium

<0,0025

90 %

0,00025

Chroom

0,29

20 %

0,232

Koper

0,06

90 %

0,006

IJzer

0,93

20 %

0,744

Lood

<0,015

90 %

0,0015

Mangaan

0,015

70 %

0,0045

<0,0050

70 %

0,0015

Zink

0,36

90 %

0,036

CZV

24.500

90 %

2.450

Droge stof/TSS

2.069

90 %

206,9

22

70 %

6,6

Sulfaat als SO42-

5.500

70 %

1.650

Organische stikstof

320

70 %

96

Ammoniakale stikstof

80

20 %

64

BZV

12.318

90 %

1.231,8

Olie en vet

6.400

90 %

640

>10

-

1.944

0%

Nikkel

Fosfor

pH (std. units)
Effluent volume (Liter)

-

Opname in gewas
(schatting)

1.944

Hoeveelheid vermeden kunstmest: Hydrolysatorium effluent is nog onbekend als
kunstmestvervanger. Daarom is uitgegaan van de allocatieregels voor
kunstmestvervanging door dierlijke mest uit Annex IV van de Footprint Category Rules
Red Meat [32]. Volgens deze regels mag het systeem dat de kunstmestvervanger
produceert de vermeden impact van kunstmestproductie, -transport, -toepassing en emissies aftrekken van de impact van de kunstmestvervanger (inclusief productie,
transport, toepassing en emissies). Bij gebrek aan praktijkdata mag voor 50 % van N en P
in het effluent vermeden kunstmest worden gerekend. Dit komt voor hydrolysatorium
effluent neer op:

43/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

-

N-kunstmest: Voor het totale stikstofgehalte (N) kan worden uitgegaan van 1 % N per
lichaam7 in de vorm van onder andere aminozuren, dat geheel naar de waterfase
gaat. Dit komt neer op ongeveer 400 mg N/l in de vorm van organische en
ammoniakale verbindingen. Er wordt dus per resomeercyclus van 1.944 l 778 g N-

-

kunstmest uitgespaard. 50 % hiervan is 388,80 g N-kunstmest.
P-kunstmest: Het effluent bevat 22 mg/l fosfor (P), oftewel 42,77 g P per gemiddelde
resomeercyclus van 1.944 l (tabel 3.1). In kunstmest heeft P de vorm van P2O5. Het
moleculaire gewicht van P is 30,97 g/mol, oftewel 1,4 mol P = 0,7 mol P2O5 per
resomeercyclus. 0,7 mol P2O5 = 196,03 g P2O5 uitgespaard per resomeercyclus.
50 % hiervan is 98,01 g P-kunstmest

-

Modellering: Het hydrolysatorium effluent is gemodelleerd als enkel transport (als
transport 1) en emissies. Bij de emissies is uitgegaan van 1.944 l water met de
samenstelling uit tabel 3.1 (zie bijlage 1b). Productie is niet van toepassing aangezien
hydrolysatorium effluent een afvalstroom is waarvoor geen milieukosten of milieubaten
worden gerekend. Wat betreft de methode van applicatie (uitrijden op landbouwgrond) is
aangenomen dat deze grotendeels hetzelfde is voor effluent en kunstmest. De netto
emissie hiervan is naar verwachting verwaarloosbaar. Dit proces is daarom niet
meegenomen in het model.
De vermeden kunstmest is gemodelleerd op basis van bestaande SimaPro processen. Dit

staat beschreven in bijlage 1b. Ook hier is applicatie niet meegenomen.
Het model en de aannames zijn samengevat in tabel 5.3.
Tabel 5.3 SimaPro model ‘Meststof’
Fase

SimaPro proces

Waarde

Aannames

C2 –

Transport 1: Vrachtwagen

97,20 tonkm

Aanname transportafstand 50 km,

Afvaltransport

0320-tra&Transport, vrachtwagen

1.944 l * 50 km

dichtheid 1 kg/l

levenscyclus

(>32 ton), euro 5, diesel, per tkm

C3, C4 –

Verwerking 1: Toepassing als

Afvalverwerking

meststof
Meststof: IenW - Emissies

Meststof: emissies. Productie telt
niet mee (afvalstof), transport is
1.944 l

meegenomen als transport 1,

kunstmestvervanger ‘Meststof’

applicatie is buiten beschouwing

Vermeden kunstmest:

gelaten (netto ±0). Zie bijlage 1b

IenW - Phosphate fertiliser, as P2O5

98,01 g

{RER}| market for | Cut-off, U
IenW - Nitrogen fertiliser, as N
{RER}| market for | Cut-off, U

Vermeden kunstmest: productie,
transport en emissies. Applicatie is

388,80 g

buiten beschouwing gelaten (netto
±0). Zie bijlage 1b

7

Shyamala Iyer. (2009, September 27). Atoms & Life. ASU – Ask A Biologist. Retrieved April 25, 2023 from
https://askabiologist.asu.edu/content/atoms-life).

44/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

‘Vergisten’ – Co-vergisting en toepassing als meststof
Bij deze verwerkingsmethode wordt het effluent per vrachtwagen afgevoerd (transport 1) naar een
co-vergistingsinstallatie (verwerking 1). Hier wordt het organisch materiaal omgezet naar biogas.
Het water wordt hierna per vrachtwagen getransporteerd (transport 2) naar een akker waar het
wordt ingezet als vloeibare kunstmestvervanger (verwerking 2). Dit is weergegeven in figuur 5.5.

Figuur 5.5 Scope LCA model ‘Vergisten’. De rode lijn geeft de meegenomen scope weer

Om deze verwerkingsroute in SimaPro te modelleren zijn er enkele aannames gedaan:


Verwerking 1: Zie verwerking 1 van verwerkingsmethode 4



Transport 2: In een co-vergistingsinstallatie wordt naar schatting 10 % van het ingaande
water opgenomen in het gas. Transport 2 is dus berekend op basis van 1.750l



Verwerking 2: Tijdens het vergistingsproces is een deel van de stoffen omgezet of
anderszins uit de waterfase verdwenen. Zie hiervoor verwerking 1 van verwerkingsmethode 4.
Bij de emissie vanuit het waterige effluent van de co-vergister op de bodem is uitgegaan van
de percentages opname in planten zoals genoemd in verwerking 1 van ‘Meststof’

Het model en de aannames zijn samengevat in tabel 5.4.

45/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 5.4 SimaPro model ‘Vergisten’
Fase

SimaPro proces

Waarde

Aannames

C2 –

Transport 1: Effluent met

97,20 tonkm

Aanname transportafstand 50 km,

Afvaltransport

vrachtwagen

1.944 l *

dichtheid 1 kg/l

0320-tra&Transport, vrachtwagen

50 km

levenscyclus

(>32 ton), euro 5, diesel, per tkm
Transport 2: Effluent vergister

87,48 tonkm

Aanname transportafstand 50 km,

met vrachtwagen

1.749 l *

dichtheid 1 kg/l

0320-tra&Transport, vrachtwagen

50 km

(>32 ton), euro 5, diesel, per tkm
C3, C4 –

Verwerking 1: Anaerobe

Afvalverwerking

zuivering

Zie verwerking 1 van ‘Anaerobe
zuivering’

Biogasproductie en inzet:

20,30 m3 = 474

Heat, central or small-scale, other

MJ

than natural gas {CH}| heat and
power co-generation, biogas, gas
engine, label-certified | Cut-off, U

-474 MJ =

Vermeden aardgasproductie en

-12,94 m3

inzet: Heat, central or small-scale,
natural gas {CH}| heat and power
co-generation, natural gas, 160kW
electrical, lambda=1 | Cut-off, U
Verwerking 2: Toepassing als

Meststof: emissies. Productie telt

meststof

niet mee (afvalstof), transport is

Meststof: IenW - Emissies

1.749 l

kunstmestvervanger ‘Vergisten’

applicatie is buiten beschouwing

Vermeden kunstmest:
IenW - Phosphate fertiliser, as

gelaten (netto ±0). Zie bijlage 1b
93,10 g

P2O5 {RER}| market for | Cut-off, U
IenW - Nitrogen fertiliser, as N
{RER}| market for | Cut-off, U

meegenomen als transport 1,

Vermeden kunstmest: productie,
transport en emissies. Applicatie

295,49 g

is buiten beschouwing gelaten
(netto ±0). Zie bijlage 1b

46/67

Kenmerk

5.4

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Resultaten levenscyclusanalyse (LCA) en interpretatie

5.4.1
Rekenmethode
 De berekeningen zijn uitgevoerd in overeenstemming met NEN-EN-ISO 14040 en 14044



Het modelleren is uitgevoerd in SimaPro 9.4 met EcoInvent database versie 3.6 (2019) en de
NMD database versie 3.5 (2022)
De milieu-impact is uitgerekend met gebruik van ReCiPe 2016 v1.06 midpoint method,
Hierarchist version. ReCiPe 2016 is een internationaal gebruikte rekenmethode. Het resulteert
in de milieu-impact op 18 midpoint categorieën. De berekeningen zijn uitgevoerd zonder
lange-termijn (>100 jaar) emissies mee te nemen

5.4.2
Resultaten
Deze paragraaf bevat de resultaten van de LCA. De resultaten zijn sterk afhankelijk van de
aannames en de ingaande data. De verwerkingsroutes zijn beschouwd alsof ze op dit moment
operationeel zijn, maar dat is niet de realiteit. Het ligt daarom voor de hand dat de resultaten
veranderen wanneer meer bekend wordt over de verschillende verwerkingsroutes, bijvoorbeeld
omdat deze in de praktijk toegepast (gaan) worden. Mede hierom zijn de LCA resultaten geldig
voor een periode van 5 jaar. Het is aan te bevelen om de studie op een later moment te herhalen
waarbij de aannames en uitgangspunten worden heroverwogen.
5.4.2.1
Resultaten per impact categorie
Tabel 5.5 toont de impact per verwerkingsroute per impact categorie. Een hogere score betekent
een hogere milieu-impact. Een negatieve score laat een vermeden impact zien. In deze studie is
dat ofwel vermeden methaanproductie uit aardgas ofwel vermeden kunstmestproductie. De
resultaten laten zien dat voor verwerking van het effluent van één resomeercyclus:



‘Aerobe zuivering’ vrij neutraal scoort met een gemiddelde tot lage impact
‘Anaerobe zuivering’ heel wisselend scoort met op een derde van de impact categorieën de



hoogste score, maar ook op drie categorieën de minste impact.
‘Meststof’ op de meeste impact categorieën de minste (of meeste vermeden) milieu-impact
veroorzaakt



‘Vergisten’ vrij neutraal scoort met een gemiddelde tot hoge impact

47/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 5.5 Milieu-impact scores per impact categorie. Groen = minste of hoogste vermeden milieu-impact, rood =
grootste milieu-impact
Impact categorie

Eenheid

Aerobe

Anaerobe

Global warming

kg CO2 eq

Stratospheric ozone depletion
Ionizing radiation

zuivering

zuivering

14,7956

3,7531

5,7520

6,6763

kg CFC11 eq

0,0000

0,00007

-0,0001

0,00002

kBq Co-60 eq

0,0796

0,0931

0,0614

0,1388

Ozone formation, Human health

kg NOx eq

0,0236

0,0407

0,0296

0,0605

Fine particulate matter formation

kg PM2.5 eq

0,0109

0,0248

0,0061

0,0267

Ozone formation, Terrestrial ecosystems

kg NOx eq

0,0236

0,0407

0,0296

0,0605

Terrestrial acidification

kg SO2 eq

0,0341

0,1178

0,0084

0,1151

Freshwater eutrophication

kg P eq

0,0060

0,0049

0,0013

0,0013

Marine eutrophication

kg N eq

0,0341

0,0307

0,0364

0,0346

Terrestrial ecotoxicity

kg 1,4-DCB

28,0125

28,9418

4,6880

25,0341

Freshwater ecotoxicity

kg 1,4-DCB

0,0606

0,0781

0,0227

0,0469

Marine ecotoxicity

kg 1,4-DCB

0,1043

0,1096

0,0370

0,0673

Human carcinogenic toxicity

kg 1,4-DCB

0,4075

0,3292

0,0233

0,0583

Human non-carcinogenic toxicity

kg 1,4-DCB

11,7230

10,2069

1,1610

2,9986

2

Meststof

Vergisten

Land use

m a crop eq

0,3215

0,9249

0,6396

1,4555

Mineral resource scarcity

kg Cu eq

0,0358

0,0431

-0,0135

0,0146

Fossil resource scarcity

kg oil eq

3,8220

-1,0194

2,6047

0,7634

Water consumption

m3

-1,6295

-1,5365

-1,9792

-1,7587

Hierna worden de oorzaken van de hoogste of laagste impact per impact categorie besproken.
Deze informatie kan worden gebruikt om de verwerkingsroutes aan te passen zodat de totale
milieu-impact (nog verder) daalt.
Global warming (kg CO2-eq)
Bij deze impact categorie wordt de hoeveelheid broeikasgasemissies berekend in CO2equivalenten. ‘Aerobe zuivering’ scoort hier het hoogste en ‘Anaerobe zuivering’ het laagst. Bij
‘Aerobe zuivering’ wordt deze impact vooral veroorzaakt door de elektriciteitsvraag van de aerobe
zuivering. Bij ‘Anaerobe zuivering’ is deze elektriciteitsvraag lager en wordt er bovendien
vermeden impact van aardgasproductie en inzet in mindering gebracht.
Stratospheric ozone depletion (kg CFC11-eq)
Aantasting van de ozonlaag wordt veroorzaakt door emissie van ozonafbrekende stoffen. Deze
impact is bij deze studie vooral afhankelijk van vergisting, waarbij N2O emissies vrijkomen. Deze
komen in veel mindere mate vrij bij productie en gebruik van aardgas. ‘Anaerobe zuivering’ scoort
het hoogst. Bij het vermijden van kunstmestproductie wordt de emissie van halogeenverbindingen
vermeden, waardoor de routes 5 relatief goed scoort op deze impact categorie.

48/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Ionizing radiation (kBq Co-60 eq)
Ionizing radiation heeft te maken met de hoeveelheid (licht) radioactief materiaal er vrijkomt
(radionuclides). Deze impact wordt vooral veroorzaakt door vrachtwagen transport, waarbij
fossiele stoffen zoals petroleum, bitumen en diesel worden ingezet voor brandstofproductie en
wegenbouw. ‘Vergisten’ bevat het meeste transport per vrachtwagen en scoort daarom het
hoogst. ‘Aerobe zuivering’ bevat alleen transport via riolering en scoort daardoor het laagst.
Fine particulate matter formation (kg PM2.5 eq)
Fine particulate matter formation meet de hoeveelheid aerosolen die vrijkomen tijdens een proces.
Tijdens (co-)vergisting wordt vaste massa omgezet naar gas. Hierbij komen stoffen vrij zoals
ammonia, zwaveldioxides en stikstofoxides. ‘Aerobe zuivering’ en ‘Vergisten’ hebben hierdoor een
hoge impact. De impact van ‘Vergisten’ is iets hoger doordat vrachtwagentransport hier ook een
impact veroorzaakt. De impact van ‘Meststof’ is het laagst door de vermeden impact van
kunstmestproductie.
Ozone formation (human health & terrestrial ecosystems)
Deze impact categorieën laten de impact van luchtvervuiling op de menselijke gezondheid en op
land-ecosystemen zien. ‘Vergisten’ scoort hier het slechtst en ‘Meststof’ het beste. Bij ‘Vergisten’
wordt al het hydrolysatorium effluent per vrachtwagen getransporteerd en wordt biogas
geproduceerd, waarbij NOx verbindingen vrijkomen. De vermeden aardgas- en
kunstmestproductie is niet voldoende om de netto impact op deze categorie te kunnen verlagen.
De kleine impact van ‘Meststof’ komt voornamelijk door de vermeden impact van
kunstmestproductie.
Terrestrial acidification (kg SO2 eq)
Bodemverzuring wordt veroorzaakt door neerslag van anorganische stoffen. In deze studie komen
deze vooral vrij door het gebruik van fossiele brandstoffen en bij het onderhouden van de wegen,
oftewel door het transport per vrachtwagen. Een andere oorzaak is het bedrijven van de anaerobe
vergister. ‘Vergisten’ bevat het meeste transport per vrachtwagen en scoort daarom het hoogst,
gevolgd door ‘Anaerobe zuivering’. ‘Meststof’ levert de kleinste milieu-impact, door de vermeden
impact van kunstmestproductie.
Freshwater eutrophication (kg P eq)
Deze impact categorie meet de hoeveelheid nutriënten (P) die in het oppervlaktewater terecht
komt. ‘Aerobe zuivering’ scoort hier het slechtst op. Dit komt door emissies naar water vanuit het
afvalwaterzuiveringsproces. ‘Meststof’ en ‘Vergisten’ scoren het best. De impact die er is wordt
veroorzaakt door fosfaat in de kunstmestvervanger.

49/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Marine eutrophication (kg N eq)
Deze impact categorie meet de hoeveelheid nutriënten (N) die in zeewater terecht komt. De
verwerkingsroutes scoren ongeveer gelijk. ‘Meststof’ scoort het slechtst, wat te herleiden is naar
de rest-emissie van stikstof die niet wordt opgenomen door de gewassen. ‘Anaerobe zuivering’
scoort het best. De emissie die er is wordt veroorzaakt door rest-emissie van nitraat in het effluent
van de waterzuivering.
Terrestrial-, freshwater- and marine ecotoxicity, human (non-)carcinogenic toxicity (kg 1,4DCB)
De impact op de toxiciteitscategorieën hangt af van de hoeveelheid stoffen die vrijkomt
gecombineerd met de mate van persistentie, de mate van accumulatie en de mate van toxiciteit.
Het is een vrij grove benadering waarin niet alle relevante stoffen even goed worden
meegenomen. ‘Aerobe zuivering’ en ‘Anaerobe zuivering’ scoren overall de hoogste impact. Deze
wordt veroorzaakt door achtergebleven stoffen als zink, chroom, koper en nikkel in het effluent
van de waterzuiveringsinstallatie. De impact wordt bij ‘Anaerobe zuivering’ en ‘Vergisten’
enigszins gecompenseerd door vermeden impact uit de vergistingsstap. De meeste vermeden
toxiciteit komt door de vermeden productie van kunstmest, waarbij normaal veel toxische stoffen
zoals arseen, zink en koper vrijkomen.
Land use (m2a crop eq)
De impact categorie landgebruik meet in hoeverre het land nog in natuurlijke staat kan
functioneren. Onderdelen hiervan zijn de intensiteit van het gebruik, de duur van het gebruik en de
tijd die het land nodig heeft om hiervan te herstellen. De factoren die hier in deze studie de
meeste impact op veroorzaken zijn het aanleggen van wegen voor vrachtwagentransport en de
aanleg van de vergisters en de waterzuiveringsinstallaties. ‘Aerobe zuivering’ scoort de minste
impact, omdat hier relatief weinig infrastructuur voor nodig is. ‘Vergisten’ scoort de meeste impact
en dit komt voornamelijk door de hoeveelheid infrastructuur die nodig is voor het
vrachtwagentransport.
Mineral resource scarcity (kg Cu eq)
Deze impact categorie geeft het gebruik van mineralen weer. Bij gebruik in dit systeem zijn deze
grondstoffen niet langer beschikbaar voor andere systemen. Mineralen worden in deze studie
vooral gebruikt bij productie en onderhoud van de vrachtwagen, de wegen, de vergister en de
waterzuivering. De vermeden productie van kunstmest in ‘Meststof’ zorgt voor een negatieve
score op mineral resource scarcity, aangezien er geen kunstmestfabriek hoeft te worden
gebouwd. Hierdoor scoort ‘Meststof’ de minste impact. ‘Anaerobe zuivering’ scoort de meeste
impact, doordat de impact van transport en de aanleg van de vergistingsinstallatie groter is dan de
negatieve score door vermeden kunstmestproductie.

50/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Fossil resource scarcity (kg oil eq)
Deze impact categorie geeft het gebruik van fossiele grondstoffen weer. Bij gebruik in dit systeem
zijn deze grondstoffen niet langer beschikbaar voor andere systemen. Fossiele grondstoffen
spelen vooral een rol bij het onderhoud van de wegen en als brandstof voor de vrachtwagen. De
inzet van biogas in plaats van aardgas leidt tot een negatieve score (vermeden impact). ‘Aerobe
zuivering’ scoort de meeste impact vanwege de hoeveelheid transport per vrachtwagen die niet
gecompenseerd wordt door vermeden impact. ‘Anaerobe zuivering’ scoort een vermeden impact
vanwege de vermeden aardgasproductie door (co-) vergisting. Ook ‘Vergisten’ scoort weinig
impact, maar de vermeden aardgasproductie kan de impact van vrachtwagentransport niet geheel
compenseren.
Water consumption (m3)
Water consumption gaat over de hoeveelheid water die vrij beschikbaar blijft voor het ecosysteem.
In principe komt na volledige verwerking van het hydrolysatorium effluent, dit water volledig weer
ter beschikking van het ecosysteem. Echter treedt er soms een verlies op, zoals verdamping
tijdens vergisting, of is er water nodig voor bijvoorbeeld elektriciteitsproductie. Hierdoor is de
waarde bij geen van de routes gelijk aan -1,944 m3. De onderlinge verschillen zijn echter klein.
5.4.2.2

Relatieve bijdrage per processtap per verwerkingsroute

‘Aerobe zuivering’
Figuur 5.6 toont de relatieve bijdrage van transport en verwerking voor ‘Aerobe zuivering’. Beiden
veroorzaken milieu-impact, maar verwerking (communale afvalwaterzuivering) significant meer
dan transport (via riolering). Verder toont de figuur de vermeden milieu-impact op Water
consumption omdat het afvalwaterzuiveringsproces water terug levert naar de omgeving.

Figuur 5.6 Relatieve bijdrage van de verschillende processtappen aan de milieu-impact van ‘Aerobe zuivering’

51/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

‘Anaerobe zuivering’
Figuur 5.7 toont de relatieve bijdrage van transport en verwerking voor ‘Anaerobe zuivering’. Alle
processtappen veroorzaken milieu-impact. De impact van transport 1 (vrachtwagen) veroorzaakt
relatief de meeste impact, gevolgd door verwerking 2 (aerobe zuivering) en verwerking 1
(vergister). Transport 2 (via riolering) levert nauwelijks een bijdrage aan de totale milieu-impact.
De figuur toont ook de vermeden milieu-impact op Water consumption vanuit verwerking 2
doordat het afvalwaterzuiveringsproces water terug levert naar de omgeving. Daarnaast is op een
aantal categorieën negatieve impact door vermeden productie en gebruik van aardgas te zien.
Productie en inzet van biogas in plaats van aardgas levert op een aantal categorieën netto
negatieve (vermeden) impact op (global warming, ozone formation, marine ecotoxicity, fossil
resource scarcity), maar op andere categorieën juist extra impact (stratospheric ozone depletion,
fine particulate matter formation, terrestrial ecotoxicity).

Figuur 5.7 Relatieve bijdrage van de verschillende processtappen aan de milieu-impact van ‘Anaerobe zuivering’

‘Meststof’
Figuur 5.8 toont de relatieve bijdrage van transport en verwerking voor ‘Meststof’. Het transport
(via vrachtwagen) veroorzaakt op de meeste impact categorieën de meeste milieu-impact. De
verwerking (toepassing als meststof) veroorzaakt vooral op freshwater- en marine eutrophication
de hoogste impact. Dit komt vooral door de uitspoeling van N- en P-verbindingen naar
(oppervlakte)water. Echter zorgt het vermijden van N- en P-kunstmest op alle andere categorieën
voor een negatieve (vermeden) milieu-impact.

52/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Figuur 5.8 Relatieve bijdrage van de verschillende processtappen aan de milieu-impact van ‘Meststof’

‘Vergisten’
Figuur 5.9 toont de relatieve bijdrage van transport en verwerking voor ‘Vergisten’. Transport 1 en
2 (beiden per vrachtwagen) veroorzaken relatief de meeste milieu-impact, gevolgd door
verwerking 1 (anaerobe vergisting). Verwerking 1 compenseert de eigen milieu-impact door
vermeden aardgasproductie en gebruik, zoals besproken in ‘Anaerobe zuivering’. Verwerking 2
(toepassing als kunstmestvervanger) vermijdt overall juist milieu-impact, maar veroorzaakt wel
verreweg de hoogste impact op freshwater- en marine eutrophication door de uitspoeling van Nen P-verbindingen naar (oppervlakte)water.

Figuur 5.9 Relatieve bijdrage van de verschillende processtappen aan de milieu-impact van ‘Vergisten’

53/67

Kenmerk

5.4.2.3

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Gevoeligheidsanalyse op gewogen resultaten

In deze studie is per verwerkingsroute een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd op de gewogen
resultaten:




Aerobe waterzuiveringsinstallatie: Wat is de impact van een andere elektriciteitsvraag door
meer of minder BZV vracht? – ‘Aerobe zuivering’
Vergister: Wat is het effect van meer of minder biogas productie en inzet op de
navolgende verwerkingsstappen? – ‘Anaerobe zuivering’ en ‘Vergisten’
Kunstmestvervanger: Wat is het effect van het 100 % meenemen van vermeden N- en Pkunstmest, in plaats van 50 %? – ‘Meststof’ en ‘Vergisten’

De resultaten van de gevoeligheidsanalyses zijn weergegeven als genormaliseerde resultaten.
Deze resultaten zijn het resultaat van normalisatie van de resultaten per impact categorie. De
normalisatie is uitgevoerd met de standaard normalisatiefactoren van ReCiPe 2016 zoals die in
SimaPro zijn opgenomen (bijlage 1c). Weging van resultaten is subjectief en valt daardoor buiten
de toegepaste ISO-normen, maar geeft meer inzicht in hoe de milieu-scores zich ten opzichte van
elkaar verhouden.
Effect van andere elektriciteitsvraag bij aerobe waterzuiveringsinstallatie
Het hydrolysatorium effluent is meer vervuild dan standaard Nederlands communaal effluent. Een
aerobe afvalwaterzuivering gebruikt zuurstof om vervuiling af te breken. Meer vervuiling vraagt
meer zuurstof, en dit vraagt meer beluchting. 70 % van de elektriciteitsbehoefte van een
Nederlandse waterzuiveringsinstallatie komt vanuit de beluchting. Bij ‘Aerobe zuivering’ is er in
totaal 10,6 kWh/m3 elektriciteit nodig vanwege de hoge vuillast. Deze gevoeligheidsanalyse toont
de impact van elektriciteit op het afvalwaterproces. Figuur 5.10 toont de resultaten. Het effect van
meer of minder elektriciteitsgebruik is in bijna alle impact categorieën zichtbaar, maar het
waterzuiveringsproces, los van elektriciteit, zorgt in veel categorieën voor meer dan de helft van
de impact per m3. Verandering in elektriciteitsverbruik door meer of minder BZV heeft dus geen
doorslaggevend effect op de milieu-impact van de aerobe zuivering.

54/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Figuur 5.10 Gevoeligheidsanalyse elektriciteitsgebruik aerobe waterzuivering

Effect van 50 % meer of minder biogas productie
Tijdens ‘Anaerobe zuivering’ en ‘Vergisten’ is de productie en inzet van biogas verrekend met de
vermeden productie en inzet van aardgas. Deze gevoeligheidsanalyse laat zien wat er gebeurt als
er 50 % meer of minder biogas wordt geproduceerd door de vergister. Meer of minder
biogasproductie heeft effect op de hoeveelheid CZV en BZV die naar de vervolgstappen gaat.
Voor ‘Anaerobe zuivering’ heeft dit direct effect op de hoeveelheid beluchting op de communale
afvalwaterzuivering, en daarmee op de elektriciteitsvraag. Voor ‘Vergisten’ heeft het effect op de
hoeveelheid CZV en BZV die in de bodem terechtkomt. Echter wordt deze impact niet
meegenomen in LCA’s naar mestproducten. ‘Vergisten’ is daarom niet meegenomen in deze
gevoeligheidsanalyse.
De situaties zijn samengevat in tabel 5.6. De impact van transport is buiten beschouwing gelaten
aangezien deze niet afhankelijk is van de hoeveelheid geproduceerd biogas.

55/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 5.6 Uitgangspunten gevoeligheidsanalyse biogasproductie
‘Anaerobe

‘Anaerobe

‘Vergisten’

‘Vergisten’

zuivering’

zuivering’

50 % meer biogas

50 % minder

50 % meer biogas

50 % minder

biogas

biogas
Verwerking 1

Vergister

Biogas uit (m3)

Vergister
40,6

3

Vermeden aardgas (m )

Vergister
10,15

Vergister
40,6

10,15

25,22

6,31

25,22

6,31

CZV uit (mg/l)

3.402,78

10.208,34

3.402,78

10.208,34

BZV uit (mg/l)

684,34

2.053,01

684,34

2.053,01

N, P, et cetera

Gelijk

Gelijk

Gelijk

Gelijk

Volume uit (L)

1.749,6

1.749,6

1.749,6

1.749,6

Verwerking 2

Aerobe zuivering

Aerobe zuivering

Kunstmestvervanger Kunstmestvervanger

Elektriciteitsvraag (kWh)

2,67

1,00

NVT

NVT

N-, P-kunstmest

NVT

NVT

Gelijk

Gelijk

CZV emissie (mg/l)

Gelijk

Gelijk

340,28

1.020,83

BZV emissie (mg/l)

Gelijk

Gelijk

68,43

205,30

‘Anaerobe zuivering’
Figuur 5.11 laat zien dat de verandering in elektriciteitsvraag op de zuivering geen effect heeft op
de totale impact van de aerobe zuivering. Daarentegen is er wel een duidelijk effect te zien op
onder andere global warming en fossil resource scarcity. Het effect van meer of minder
biogasproductie heeft dus geen gevolgen voor de impact van de aerobe zuivering.

Figuur 5.11 Gevoeligheidsanalyse biogasproductie - ‘Anaerobe zuivering’

56/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Effect van volledig meenemen van vermeden N- en P-kunstmest
Kunstmestvervanging is gemodelleerd volgens de allocatieregels voor kunstmestvervanging door
dierlijke mest uit Annex IV van de Footprint Category Rules Red Meat [32]. Deze regels stellen dat
bij gebrek aan praktijkdata slechts voor 50 % van N en P in het effluent vermeden kunstmest mag
worden gerekend. Dit houdt in dat de impact van de kunstmestvervanger volledig wordt
meegerekend maar de baten van de vermeden kunstmestproductie maar voor 50 %. Deze
gevoeligheidsanalyse bekijkt hoeveel verschil dit maakt ten opzichte van 100 % meerekenen van
vermeden kunstmestproductie voor verwerking 1 van ‘Meststof’. De resultaten zijn weergegeven
in figuur 5.12.
Niet alle impact categorieën veranderen wanneer vermeden N- en P-kunstmest 100 % meegeteld
wordt. Marine eutrophication verandert niet of nauwelijks, omdat deze emissie niet wordt
veroorzaakt door vermeden kunstmest maar door de kunstmestvervanger. Voor de meeste
andere impact categorieën is er echter wel een duidelijk meer negatieve score (minder impact) te
zien als er voor 100 % vermeden kunstmest wordt meegerekend. Hetzelfde beeld is te zien bij
‘Vergisten’.

57/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Figuur 5.12 Gevoeligheidsanalyse naar hoeveelheid vermeden kunstmest bij verwerking 1 van ‘Meststof’

58/67

Kenmerk

5.5

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Kwalitatieve analyse van ‘Carbonisatie’ en ‘Wet air oxidation’

Twee verwerkingsroutes die technisch nog niet voldoende ontwikkeld zijn om in een onderbouwd
LCA-model te analyseren maar in theorie wel voldoen aan het beoordelingskader vanuit kwalitatief
oogpunt, zijn kwalitatief geanalyseerd. Het gaat om de volgende routes:



Verwerkingsroute 8: Carbonisatie van het effluent (paragraaf 3.5.8)
Verwerkingsroute 9: Oxidatie van het effluent via ‘wet air oxidation’ waarbij organische
componenten worden omgezet naar koolstofdioxide (paragraaf 3.5.9)

Van de verwerkingsroute 10: Elektrodialyse met bipolaire membranen (EDBM) zijn te weinig
gegevens bekend om een kwalitatieve analyse te doen.
‘Carbonisatie’ houdt in dat organische vervuiling in het effluent bij hoge temperatuur en
zuurstofarme condities wordt verkoold. De alkalische vloeistof die overblijft kan in theorie opnieuw
worden toegepast in het hydrolysatorium. De vaste fractie kan worden opgewerkt tot (actief) kool.
Deze verwerkingsroute is een hoog technische oplossing, waarbij in de context van
milieubelasting rekening moet worden gehouden met de bouw van een carbonisatie installatie en
hoog energieverbruik. Daarentegen is hergebruik van de alkalische vloeistof en de vaste fractie
wel gunstig: zo wordt nieuwe productie van de alkalische vloeistof en van (actief) kool, dat
normaal vaak van fossiele oorsprong is, voorkomen.
Conclusie: Deze route is vanuit milieu-perspectief interessant om nader te onderzoeken en op
termijn een LCA analyse op uit te voeren. De totale impact zal echter naar verwachting hoger
liggen dan bijvoorbeeld ‘Aerobe zuivering’, waarbij het effluent als onderdeel van een bestaande
afvalstroom wordt verwerkt en niet als stand-alone oplossing.
‘Wet air oxidation’ lijkt veel op ‘Carbonisatie’, echter worden er juist zuurstofrijke condities
toegepast. In plaats van kool ontstaan er verschillende stoffen (CO2, NO3, SO4, PO4). In theorie
kan de alkalische vloeistof teruggevoerd worden naar het hydrolysatorium en de stoffen periodiek
worden geloosd op een rwzi. Dit is echter technisch moeilijker dan het opwerken van de
koolfractie via ‘Carbonisatie’.
Bij ‘Wet air oxidation’ dient in de context van milieubelasting rekening te worden gehouden met de
bouw van een wet air oxidation installatie en hoog energieverbruik. De alkalische vloeistof kan
worden hergebruikt: zo wordt nieuwe productie van de alkalische vloeistof voorkomen. Dit is
gunstig voor de netto milieu impact. Er is nog geen duidelijke strategie voor het lozen van de
reststoffen en dit kan leiden tot een behoorlijke milieu-impact.
Conclusie: Deze route is vanuit milieu-perspectief voorzichtig interessant om nader te
onderzoeken en op termijn een LCA analyse op uit te voeren. De totale impact zal echter naar
verwachting hoger liggen dan ‘Carbonisatie’ vanwege de beperktere mogelijkheden op hergebruik
van de afvalstromen.

59/67

Kenmerk

5.6

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Conclusie en discussie LCA

Conclusie en discussie
 De verwerkingsroutes zijn onderling zeer verschillend en veroorzaken dus ook verschillende
impacts. De weging van de verschillende impact categorieën binnen de Nederlandse context


zal zich gaandeweg meer moeten uitkristalliseren
Geen van de verwerkingsroutes laat op basis van deze studie grote nadelen zien wat betreft
milieu-impact. ‘Wet air oxidation’ toont (nog) geen zwaarwegende redenen om het niet te



doen, maar leveren ook geen duidelijk milieuvoordeel op
Transport via riolering is gunstiger dan transport via vrachtwagen aangezien er minder
onderhoud, brandstof en constructie voor nodig is



Behandeling van het effluent door communale waterzuivering is een goede, neutraalscorende en eenvoudige optie waarbij de bestaande infrastructuur kan worden benut. Er is
een extra milieueffect van de grotere elektriciteitsvraag, maar dit is niet overheersend. Het
effect van (kleine hoeveelheden) hydrolysatorium effluent op de elektriciteitsvraag en de
werking van de waterzuivering zien wij als beheersbaar. Het effluent zal nooit zelfstandig
behandeld worden in een afvalwaterzuivering, maar altijd in combinatie met communaal
effluent. Naar verwachting zal de bijdrage van het hydrolysatorium effluent <1 vol% zijn en
daarmee ook weinig bijdragen aan de overall vervuilingsgraad, zuurstofvraag en
elektriciteitsvraag van het ingaande vuile water





Vergisting van het effluent in een co-vergister is gunstig, omdat productie en inzet van
aardgas vermeden wordt. Daarnaast ontlast het navolgende verwerkingsstappen, zoals een
aerobe zuivering (minder elektriciteitsbehoefte) en inzet als kunstmestvervanger (minder
emissies). Het toxische effect van (kleine hoeveelheden) hydrolysatorium effluent op de covergisting zien wij als beheersbaar vanwege de verdunning met andere substraten
Het effluent direct inzetten als kunstmestvervanger is een interessante optie. Echter is er in de
praktijk weinig verschil met lozen op de bodem (verwerkingsroute 2, afgevallen op grond van
de zorgplicht bodem). Hier moet dus goed worden gekeken naar de benodigde vergunningen.
Het vermijden van N- en P-kunstmest is extra interessant als dit 100 % mag worden
meegenomen in de LCA

Nader onderzoek
De verwerkingsroutes zijn nog niet in Nederland uitgevoerd en leunen daarom zwaar op theorie
en aannames. Er zullen experimenten en pilotprojecten moeten worden uitgevoerd om deze te
verstevigen of juist te ontkrachten en om te kijken of de uitkomsten in stand blijven bij wisselende
hoeveelheden en samenstelling van het effluent. Daarbij moet er ook ruimte worden gelaten voor
opties die in dit onderzoek nog niet naar voren zijn gekomen. Dit onderzoek is nadrukkelijk
bedoeld als verkennende studie en niet als begrenzende of eliminerende studie.

60/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

6 Conclusie en aanbevelingen
Alkalische hydrolyse biedt mensen een duurzame optie voor lijkbezorging ten opzichte van
gascrematie en begraven wanneer het effluent zorgvuldig verwerkt wordt.
Uit de chemische analyse blijkt het effluent hoge concentraties organische verontreinigingen bevat
die onbehandelde lozingen niet toestaat. De totale vuilvracht in het effluent van 1 lichaam
bedraagt circa 1,25 inwoner equivalent.
Twee verwerkingsmethoden, het direct lozen van het effluent op de bodem en/of
oppervlaktewater, zijn uitgesloten door de schade die deze methoden toebrengen aan het milieu.
Geen van de navolgende verwerkingsroutes laat op basis van deze studie grote nadelen zien wat
betreft milieu-impact.
Een derde verwerkingsmethode, waarbij het effluent geloosd wordt op het vuilwaterriool en
vervolgens gezuiverd wordt in een bestaande rioolwaterzuiveringsinstallatie, is het meest
gemakkelijk te implementeren. Ook in het buitenland wordt deze methode vaker toegepast zonder
dat dit tot operationele problemen leidt. Wel moet het hydrolysatorium voldoen aan een aantal
zorgplichten ten aanzien van de lozingsparameter sulfaat, olie en vetten, zwevende stof en
mogelijk chloride. Het hydrolysatorium zal bijvoorbeeld een ander type zuur dan zwavelzuur
moeten gebruiken om aan deze plicht te voldoen. Het gebruik van een
rioolwaterzuiveringsinstallatie is echter niet de meest duurzame optie vanwege het relatief hoge
energiegebruik om de organische verontreiniging te verwerken.
Een vierde methode, zuivering van het effluent met hulp van anaerobe zuivering, biedt een
mogelijkheid om biogas te winnen uit het effluent. Een nadeel is vervoer naar een anaerobe
zuiveringsinstallatie per vrachtwagen waarmee extra uitstoot gemoeid is. De anaerobe
zuiveringsinstallatie zal dicht in de buurt van het hydrolysatorium moeten liggen om deze extra
uitstoot te kunnen minimaliseren. Mogelijk kan het in gevallen met meer dan één hydrolysator
rendabel zijn om het effluent op het terrein van het hydrolysatorium anaeroob te zuiveren.
Wanneer ethanol en/of een organisch zuur gebruikt om het effluent te neutraliseren wordt zal dit
de biogas productie verhogen. Het gebruik van zwavelzuur is bij deze methode ongewenst
vanwege de vorming van giftig waterstofsulfide-gas.
Een vijfde verwerkingsmethode, het toepassen van het effluent als meststof, is volgens de LCA
het meest gunstig voor het milieu. Echter is de kans klein dat het effluent de toetsing voor
toelating als meststof doorstaat, omdat de samenstelling van het effluent kan verschillen
uitgaande van de verschillende hydrolisatie processen. Daarnaast kan het effluent afgekeurd
worden vanwege sociaal-culturele overwegingen.
Een zesde verwerkingsmethode, het (co-)vergisten van het effluent, is een combinatie van
anaerobe zuivering en het gebruik als meststof. Bij co-vergisting moet het effluent ook getoetst
worden op de meststoffen voordat het digestaat gebruikt mag worden als meststof.

61/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Van de overige 4 routes is het technisch ontwikkelingsniveau nog te laag en is te weinig informatie
beschikbaar om een kwantitatieve LCA uit te voeren. Dit houdt niet in dat deze
verwerkingsmethoden uitgesloten moeten worden, maar dat meer tijd nodig is om deze routes
verder te ontwikkelen. De voordelen van deze routes, zoals keramische ultrafiltratie en
elektrodialyse met bipolaire membranen kunnen echter aanzienlijk zijn op zowel
duurzaamheidsaspecten, veiligheid als ook bedrijfseconomisch voordelen hebben.
De verwerkingsroutes zijn nog niet in Nederland in de praktijk uitgevoerd. Door ruimte te geven
voor pilotprojecten kan de uitvaartbranche zelf nadere gegevens creëren die de uitkomsten van dit
onderzoek bevestigen.
De resumé van de conclusies is dan dat de verwerkingsmethoden met de laagste milieueffecten
co-vergisting en toepassing als meststof zijn. Deze methoden hebben ook een hoge
waardigheidsscore en zijn technologisch klaar voor implementatie. Wel geldt voor de toepassing
als meststof dat de wetgeving voor deze toepassing nu geen ruimte biedt om het effluent op het
land te brengen. Hiervoor dient de meststoffenwet te worden aangepast.
Aanbevolen wordt dan ook






Om vrijheid te geven in het gebruik van meerdere verwerkingsmethoden zolang voldaan
wordt aan het beoordelingskader van de Gezondheidsraad en de zorgplicht voor het milieu
Te onderzoeken of aanpassing van de meststoffenwet wenselijk en mogelijk is
Te onderzoeken de nieuwe ontwikkelingen zoals keramische ultrafiltratie en elektrodialyse
met bipolaire membranen door het bedrijfsleven, zoals technologieleveranciers en
eindgebruikers samen met kennisinstellingen en overheid verder kunnen worden ontwikkeld
tot betrouwbare, circulaire en duurzame oplossingen
Ruimte te laten voor nieuwe verwerkingsmethoden en deze nader te beoordelen wanneer
daar om verzocht wordt

In de opstartende fase van alkalische hydrolyse in Nederland, waarbij de hoeveelheden effluent
beperkt zijn, is gebruik van het riool en verwerking op een RWZI een gepaste optie. In het
buitenland is dit verre weg de meest voorkomen de verwerkingsmethode. Zuiveren via andere
routes vraagt om vervoer van het effluent per vrachtwagen wat de duurzaamheid van deze optie
vermindert. Afspraken over de voorwaarden en vergunningsaspecten van het gebruik van het
vuilwaterriool en de RWZI dienen gemaakt te worden met de waterschappen en gemeentes.
In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de beoordeling van de verschillende
verwerkingsmethoden op de verschillende criteria. Voor de methode met een negatieve milieu
impact en een te lage stand der technologie is geen beoordeling van de overige criteria gemaakt.
De groen gearceerde methoden bieden op dit moment goed en duurzame verwerkingsmethoden.

62/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Tabel 6.1 Overzicht verwerkingsmethoden en beoordelingscriteria van de milieu impact
Beoordelingsaspect

Milieu-

verwerkingsmethoden

impact

Lozing op het oppervlaktewater

--

Waardigheid

Niet

Energiegebruik

Grondstof-

Stand der

en

gebruik voor

Techno-

broeikasgas-

effluent-

logie (TRL

emissies

verwerking**

1-9) *

Niet beoordeeld

Niet beoordeeld

Niet

beoordeeld
Lozing op de bodem

--

Niet

beoordeeld
Niet beoordeeld

Niet beoordeeld

beoordeeld

Niet
beoordeeld

Zuivering in RWZI

+

0

-

0

9

Zuivering

+

0

0

0

9

Gebruikt als meststof

++

+

+

+

6

(Co-)Vergisting

++

0

0

0

9

UF keramisch membraan

Niet

Niet

Niet beoordeeld

Niet beoordeeld

5

beoordeeld

beoordeeld

Niet

Niet

Niet beoordeeld

Niet beoordeeld

5

beoordeeld

beoordeeld

Niet

Niet

Niet beoordeeld

Niet beoordeeld

5

beoordeeld

beoordeeld

Elektrodialyse met bipolaire

Niet

Niet

Niet beoordeeld

Niet beoordeeld

5

membranen

beoordeeld

beoordeeld

bedrijfsafvalwaterzuivering
(Anaerobe)

Carbonisatie

Wet air oxidation

*

Een hoge waarde geeft aan dat de technologie is uitontwikkeld voor deze toepassing

**

De waarde is vooral bedoeld als onderlinge spiegeling tussen de verwerkingsmethoden en heeft geen absolute

betekenis

63/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

7 Afkortingen en Begrippenlijst
ABM
Alkali

Algemene Beoordelings Methodiek
Base of loog, bv natronloog of kaliloog

BZV
CZV
EDBM

Biochemisch zuurstof verbruik
Chemisch zuurstof verbruik
Elektrodialyse met bipolaire membranen

LCA
PFAS
RWZI

Levenscyclusanalyse
Per- en polyfluoralkylstoffen
Rioolwaterzuiveringsinstallatie

TSS
WAO

Total suspended solids / totaal zwevende stoffen
Wet air oxidation

Aerobe zuivering
Anaerobe zuivering

Waterzuivering onder zuurstofrijke omstandigheden met hulp van
bacteriën
Waterzuivering onder zuurstofarme omstandigheden met hulp van

Effluent
Hydrolysatie

bacteriën
Restvloeistof na alkalische hydrolyse
Het oplossen van een overledenen in een alkalische vloeistof

Hydrolysator
Hydrolysatorium

Het apparaat waar de overledenen in geplaatst wordt voor hydrolysatie
Een gebouw of locatie waar overledenen alkalisch worden
gehydrolyseerd

Prionen
TRL

Schadelijke en ziekteverwekkende eiwitten
Technology Readiness Levels/ Stand van bruikbaarheid van de
technologie

64/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

8 Verwijzingen
[1] Gezondheidsraad, „Toelaatbaarheid nieuwe vormen van lijkbezorging,” Den Haag, 2020.
[2] Rijkswaterstaat, „Zorgplicht voor afvalwater vanuit algemene lozingsregels,” Kenniscentrum
InfoMil, [Online]. Available: https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/handboekwater/wetgeving/algemene-regels-lozingsrouteschema/zorgplicht/#:~:text=Met%20de%20zorgplicht%20wordt%20bedoeld,of%20het%20opp
ervlaktewater%20niet%20verontreinigd.. [Geopend 24 april 2023].
[3] Resomation Ltd., „Resomation,” [Online]. Available: https://resomation.com/. [Geopend 23
mei 2023].
[4] Bio-Response Solutions, [Online]. Available: https://bioresponsesolutions.com/. [Geopend 23
mei 2023].
[5] ECO RESOMATION, [Online]. Available: https://www.ecoresomation.biz/nl/. [Geopend 23 mei
2023].
[6] Aquasolve, [Online]. Available: https://aquasolve.eu/. [Geopend 23 mei 2023].
[7] J. Reinders en M. Spruijt, „Veiligheidsanalyse,” TNO, Utrecht, 2018.
[8] A. D. G, „Validation of the Bio-response solutions human-28 low-temperature alkaline
hydrolysis system,” Applied Biosafety, vol. 24, nr. 4, 2019.
[9] P. Francisca, N. Martí, N.-O. Alícia, F. Francesc, L. D. José, B. Damià en F. Marinella,
„Accumulation of perfluoroalkyl substances in human tissues,” Environment International, vol.
59, pp. 354-362, 2013.
[1 R. J.E.A. en S. M.P.N., „Veiligheidsanalyse Resomeren,” TNO, Utrecht, 2018.
0]
[1 L. Lundy, B. linneker en S. Bradshaw, „Alkaline hydrolysis as an emerging end-of-life disposal
1] option: experiences to-date and opportunities for the UK,” Hendon, 2019.
[1 P. Telkamp, J. v. d. Bulk, R. Berg en P. Baggelaar, „Bepaling zuurstofvraag huishoudelijk
2] afvalwater,” STOWA, 2018.
[1 Accuracy Environmental Laboratories Ltd., „Effluent Analysis,” Bio-Response Solutions,
3] Toronto, 2017.
[1 S. Flynn, „Dust to drain: Increasingly popular cremation that DISSOLVES bodies into ash and
4] LIQUID that's treated through municipal water facilities,” Dailymail , 2017 september 18.
[Online]. Available: https://www.dailymail.co.uk/news/article-4895712/New-type-cremationDISSOLVES-bodies-LIQUID.html. [Geopend juni 2023].
[1 M. Marek, „Dissolution of mercury from dental amalgam at different pH values,” Journal of
5] Dental Research, pp. 1308-1315, 1997.
[1 G.soh, C. Chew, A. Lee en T. Yeoh, „Thermal effect on the dissolution of mercury from two
6] dental amalgams,” Journal of Oral Rehabelitation, vol. 18, pp. 179-183, 1991.

65/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

[1 W. Andringa, J. Bouwmeerster, F. t. Doeschot, P. Nieuwenburg en D. Wilson,
7] „Draagvlakonderzoek resomeren,” I&O Research, 2017.
[1 CBS, „Zuivering van stedelijk afvalwater; per regionale waterkwaliteitsbeheerder,” 22 maart
8] 2023. [Online]. Available: https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/71476ned. [Geopend 18 april
2023].
[1 „An insight into Alkaline Hydrolysis in Minnesota, USA,” Minnesota, 2019.
9]
[2 R. Schils, „30 vragen en antwoorden over zwavel,” Wageningen Environmental Research,
0] Wageningen, 2016.
[2 Rijksoverheid, „BNC-fiche 2: Herziening Richtlijn stedelijk afvalwater,” 26 10 2022. [Online].
1] Available: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/10/26/fiche-2-herzieningrichtlijn-stedelijk-afvalwater . [Geopend juni 2023].
[2 H. Water, „Lozen op vuilwaterriool,” [Online]. Available:
2] https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/handboekwater/wetgeving/algemene-regels-lozingsroute-schema/lozen-vuilwaterriool/. [Geopend juni
2023].
[2 A. D. Shende en G. R. Pophali, „Anaerobic treatment of slaughterhouse wastewater: a
3] review,” Environmental Science and Pollution Research, vol. 28, pp. 35-55, 2021.
[2 S. Xueqing, Y. L. Kwok en Y. N. How, „Anaerobic treatment of pharmaceutical wastewater: A
4] critical review,” Bioresource Technology, vol. 245, pp. 1238-1244, 2017.
[2 Be a Tree Cremation, „water cremation,” [Online]. Available:
5] https://www.beatreecremation.com/water-cremation. [Geopend 20 April 2023].
[2 S.-W. Kang, C. Jeong, D.-C. Seo, S. Y. Kim en J.-S. Cho, „Liquid fertilizer production by
6] alkaline hydrolysis of carcasses and the evaluation of developed fertilizer in hot pepper
cultivation,” Process Safety and Environmental Protection, vol. 122, pp. 307-312, 2018.
[2 K. Sanja, K. Tajana, J. Vanja en J. Zlatko, „ALKALINE HYDROLYSIS OF ANIMAL WASTE
7] AS PRE-TREATMENT IN PRODUCTION OF FERMENTED FERTILIZERS,” Cereal
Research Comminucations, vol. 36, pp. 179-182, 2008.
[2 C. D. Meststoffenwet, „Protocol beoordeling stoffen Meststoffenwet,” Wageningen university &
8] research, Wageningen, 2016.
[2 Overheid.nl, „Uitvoeringsregeling Meststoffenwet,” [Online]. Available:
9] https://wetten.overheid.nl/BWBR0018989/2021-02-18#BijlageAa. [Geopend 20 april 2023].
[3 R. v. O. Nederland, „Technieken vergisten,” [Online]. Available:
0] https://www.rvo.nl/onderwerpen/bio-energie/vergisting-en-vergassing/technieken#digestaat.
[Geopend 20 april 2023].
[3 J. Tauber, V. Parravicini, K. Svardal and J. Krampe, "Quantifying methane emissions from
1] anaerobic digesters," Water Science & Technology, vol. 80, no. 9, p. 1654–1661, 2019.
[3 T. S. f. t. R. M. Pilot, „Footprint Category Rules Red Meat - Version 1.0,” July 2019.
2]

66/67

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

[3 R. v. O. Nederland, „Hoeveel fosfaat landbouwgrond,” [Online]. Available:
3] https://www.rvo.nl/onderwerpen/mest/gebruiken-en-uitrijden/fosfaat-landbouwgrond.
[Geopend mei 2023].
[3 Meststoffen Nederland, „Kunstmest 4.0,” Leidschendam, 2019.
4]

67/67

Kenmerk

Bijlage 1

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Bijlagen bij LCA

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Bijlage 1a

LCA methodologie

Een LCA is een methode om de milieu-impact van de verschillende fasen van een levenscyclus
van een product of dienst te bepalen. Dit is bruikbaar om te voldoen aan bepaalde voorschriften,
om inzicht te krijgen in de milieu-hotspots van de levenscyclus en om de levenscyclus verder te
verbeteren. Grofweg kan men per product de volgende fasen onderscheiden:


Grondstofwinning (fase A1-3)
Het mijnen van de materialen. Het materieel dat hiervoor wordt ingezet heeft bijvoorbeeld
energie nodig. Ook leidt dit vaak tot lokale vervuiling in water en bodem en allerlei emissies in
de lucht



Productiefase (fase A3)
Hoe en waar maakt de producent het product, welke materialen worden gebruikt, hoeveel en
welke energie is daarvoor nodig, wat voor soort transport is nodig en welke afvalstoffen
komen er vrij?



Transport naar consument (fase A4)
Transportafstand en wijze van transport (vrachtwagen, schip, et cetera)



Gebruiksfase (fase B)
Welk onderhoud is nodig? Moeten onderdelen van het product worden vervangen?



Afvalverwerking (fase C en D)
Na einde levensduur: wat is er nodig om het product te verwijderen en hoe worden ze
verwerkt: hergebruik, recycling, verbranden of stort?

Niet alle fases hoeven altijd onderdeel te zijn van een LCA studie. De scope wordt in overleg met
de opdrachtgever bepaald. Voor elke relevante fase wordt data verzameld en in een model gezet
middels de LCA-software SimaPro. Het rekenmodel berekent op basis van de geselecteerde
fases het milieuprofiel van het product, dienst of organisatie.

De levenscyclus van een product

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Een LCA studie bestaat uit verschillende stappen die onderling afhankelijk zijn. Het is een iteratief
proces waarbij bijvoorbeeld aannames en de scope bij nader inzien worden aangepast. Het gaat
om de volgende stappen:
1.

Afbakening – Definitie van doel en scope
Wat is het doel van de studie, wat valt binnen de scope en wat niet, wat is de functionele
eenheid of producteenheid? Welke normen en rekenmethode worden gehanteerd?

2.

LCI – Levenscyclusinventarisatie
Welke data is beschikbaar? Waar moeten aannames worden gedaan, en welke zijn dat?

3.

LCA – Levenscyclus assessment
Wat is het effect van de data inventarisatie uit stap 2 op de milieu-impact resultaten? Welke
impact categorieën zijn het belangrijkst?

4.

Interpretatie
Kloppen de aannames? Welke conclusies kunnen worden getrokken op basis van deze
studie? Hoe past dit in de realiteit?

De vier stappen van een LCA

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Bijlage 1b

Custom processen

Verwerkingsroute 3 ‘Aerobe zuivering’:
 Keuze voor Sewer grid, 4.7E10l/year, 583 km {RoW}| construction | Cut-off, U in plaats van
XXXX Afvalwatertransport, riolering, per m3 (op basis van Sewer grid, 4.7E10l/year, 583 km


{RoW}| construction | Cut-off, U) omdat die laatste ook afvalwaterzuivering bevat
IenW - Aerobe zuivering route 3
Gebaseerd op: Wastewater, from residence {CH}| treatment of, capacity 1.1E10l/year |
-

Cut-off, U
Aanpassingen:
Dit proces is gemodelleerd als 3 m3 om 1 m3 Nederlands afvalwater te benaderen.
Het uitgaande water (per 1 m3 Zwitsers afvalwater gaat 0,9 m3 naar de omgeving en
0,1 m3 naar biogas) is gecorrigeerd (gedeeld door 3) om de waterbalans kloppend te
houden.
-

Elektriciteit voor afvalwaterzuivering aangepast van Zwitsers proces naar de
Nederlandse mix Electricity, low voltage {NL}| market for | Cut-off, U. Deze mix is ook
toegevoegd voor de overige elektriciteitsbehoefte voor BZV afbraak

‘Anaerobe zuivering’:
 Transport 2: zie ‘Aerobe zuivering’


Verwerking 2: zie ‘Aerobe zuivering’

‘Meststof’:




IenW - Emissies kunstmestvervanger ‘Meststof’
Custom proces: samenstelling hydrolysatorium effluent als emissie naar bodem,
gecorrigeerd voor opname door gewassen. CZV en BZV zijn buiten beschouwing gelaten
in lijn met eerdere LCA’s over kunstmestproductie
IenW - Nitrogen fertiliser, as N {RER}| market for | Cut-off, U
Gebaseerd op: Nitrogen fertiliser, as N {GLO}| market for | Cut-off, U
-



Aanpassing: alle niet-RER processen op Hoeveelheid = 0. De hoeveelheden van de
RER-processen zijn omgerekend naar totaal 1 kg
IenW - Phosphate fertiliser, as P2O5 {RER}| market for | Cut-off, U
-

Gebaseerd op: Phosphate fertiliser, as P2O5 {GLO}| market for | Cut-off, U Aanpassing:
alle niet-RER processen op Hoeveelheid = 0. De hoeveelheden van de RER-processen
zijn omgerekend naar totaal 1 kg

‘Vergisten’:
 Biogasproductie: zie ‘Anaerobe zuivering’


Emissies kunstmestvervanger: zie ‘Meststof’. In plaats van de samenstelling van het
hydrolysatorium effluent is de samenstelling na de vergister (verwerkingsmethode 4) gebruikt.
Er is gecorrigeerd voor opname door gewassen. CZV en BZV zijn buiten beschouwing
gelaten in lijn met eerdere LCA’s over kunstmestproductie

Kenmerk

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Bijlage 1c

Wegingsfactoren ReCiPe

Tabel B1.1 ReCiPe 2016 impact categorieën met de normalisatie factoren die gelden voor ReCiPe 2016 Midpoint
Hierarchic / World (2010) resultaten zoals gegeven in SimaPro 9.4
Impact categorie
Eenheid

Normalisatie-factor

Global warming

kg CO2 eq

1,25E-04

Stratospheric ozone depletion

kg CFC11 eq

1,67E+01

Ionizing radiation

kBq Co-60 eq

2,08E-03

Ozone formation, Human health

kg NOx eq

4,86E-02

Fine particulate matter formation

kg PM2.5 eq

3,91E-02

Ozone formation, Terrestrial ecosystems

kg NOx eq

5,63E-02

Terrestrial acidification

kg SO2 eq

2,44E-02

Freshwater eutrophication

kg P eq

1,54E+00

Marine eutrophication

kg N eq

2,17E-01

Terrestrial ecotoxicity

kg 1,4-DCB

6,58E-05

Freshwater ecotoxicity

kg 1,4-DCB

3,97E-02

Marine ecotoxicity

kg 1,4-DCB

2,30E-02

Human carcinogenic toxicity

kg 1,4-DCB

9,71E-02

Human non-carcinogenic toxicity

kg 1,4-DCB

3,20E-05

2

Land use

m a crop eq

1,62E-04

Mineral resource scarcity

kg Cu eq

8,33E-06

Fossil resource scarcity

kg oil eq

1,02E-03

Water consumption

m

3

3,75E-03

Kenmerk

Bijlage 2

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Analysecertificaten Pacelabs

#=CL#

Pace Analytical Services, LLC

LIMS USE: FR - JASON BRADSHAW
LIMS OBJECT ID: 10657412

July 14, 2023

Bradshaw Funeral & Cremation Services
2800 Curve Crest Blvd
Stillwater, MN 55082

RE:

Project: Annual Testing
Pace Project No.: 10657412

Dear
Enclosed are the analytical results for sample(s) received by the laboratory on June 14, 2023. The results relate only to the
samples included in this report. Results reported herein conform to the applicable TNI/NELAC Standards and the
laboratory's Quality Manual, where applicable, unless otherwise noted in the body of the report.
The test results provided in this final report were generated by each of the following laboratories within the Pace Network:
• Pace National - Mt. Juliet
• Pace Analytical Services - Minneapolis
If you have any questions concerning this report, please feel free to contact me.
Sincerely,

.

@pacelabs.com

Project Manager
Enclosures

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,
without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 1 of 27

#=CP#

Pace Analytical Services, LLC

CERTIFICATIONS
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

Pace Analytical Services, LLC - Minneapolis MN
1700 Elm Street SE, Minneapolis, MN 55414
A2LA Certification #: 2926.01
Alabama Certification #: 40770
Alaska Contaminated Sites Certification #: 17-009
Alaska DW Certification #: MN00064
Arizona Certification #: AZ0014
Arkansas DW Certification #: MN00064
Arkansas WW Certification #: 88-0680
California Certification #: 2929
Colorado Certification #: MN00064
Connecticut Certification #: PH-0256
EPA Region 8 Tribal Water Systems+Wyoming DW
Certification #: via MN 027-053-137
Florida Certification #: E87605
Georgia Certification #: 959
GMP+ Certification #: GMP050884
Hawaii Certification #: MN00064
Idaho Certification #: MN00064
Illinois Certification #: 200011
Indiana Certification #: C-MN-01
Iowa Certification #: 368
Kansas Certification #: E-10167
Kentucky DW Certification #: 90062
Kentucky WW Certification #: 90062
Louisiana DEQ Certification #: AI-03086
Louisiana DW Certification #: MN00064
Maine Certification #: MN00064
Maryland Certification #: 322
Michigan Certification #: 9909
Minnesota Certification #: 027-053-137
Minnesota Dept of Ag Approval: via MN 027-053-137
Minnesota Petrofund Registration #: 1240
Pace Analytical Services National
12065 Lebanon Road, Mt. Juliet, TN 37122
Alabama Certification #: 40660
Alaska Certification 17-026
Arizona Certification #: AZ0612
Arkansas Certification #: 88-0469
California Certification #: 2932
Canada Certification #: 1461.01
Colorado Certification #: TN00003
Connecticut Certification #: PH-0197
DOD Certification: #1461.01
EPA# TN00003
Florida Certification #: E87487
Georgia DW Certification #: 923
Georgia Certification: NELAP
Idaho Certification #: TN00003
Illinois Certification #: 200008
Indiana Certification #: C-TN-01

Mississippi Certification #: MN00064
Missouri Certification #: 10100
Montana Certification #: CERT0092
Nebraska Certification #: NE-OS-18-06
Nevada Certification #: MN00064
New Hampshire Certification #: 2081
New Jersey Certification #: MN002
New York Certification #: 11647
North Carolina DW Certification #: 27700
North Carolina WW Certification #: 530
North Dakota Certification (A2LA) #: R-036
North Dakota Certification (MN) #: R-036
Ohio DW Certification #: 41244
Ohio VAP Certification (1700) #: CL101
Oklahoma Certification #: 9507
Oregon Primary Certification #: MN300001
Oregon Secondary Certification #: MN200001
Pennsylvania Certification #: 68-00563
Puerto Rico Certification #: MN00064
South Carolina Certification #:74003001
Tennessee Certification #: TN02818
Texas Certification #: T104704192
Utah Certification #: MN00064
Vermont Certification #: VT-027053137
Virginia Certification #: 460163
Washington Certification #: C486
West Virginia DEP Certification #: 382
West Virginia DW Certification #: 9952 C
Wisconsin Certification #: 999407970
Wyoming UST Certification #: via A2LA 2926.01
USDA Permit #: P330-19-00208

Iowa Certification #: 364
Kansas Certification #: E-10277
Kentucky UST Certification #: 16
Kentucky Certification #: 90010
Louisiana Certification #: AI30792
Louisiana DW Certification #: LA180010
Maine Certification #: TN0002
Maryland Certification #: 324
Massachusetts Certification #: M-TN003
Michigan Certification #: 9958
Minnesota Certification #: 047-999-395
Mississippi Certification #: TN00003
Missouri Certification #: 340
Montana Certification #: CERT0086
Nebraska Certification #: NE-OS-15-05
Nevada Certification #: TN-03-2002-34
New Hampshire Certification #: 2975

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,
without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 2 of 27

#=CP#

Pace Analytical Services, LLC

CERTIFICATIONS
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

Pace Analytical Services National
New Jersey Certification #: TN002
New Mexico DW Certification
New York Certification #: 11742
North Carolina Aquatic Toxicity Certification #: 41
North Carolina Drinking Water Certification #: 21704
North Carolina Environmental Certificate #: 375
North Dakota Certification #: R-140
Ohio VAP Certification #: CL0069
Oklahoma Certification #: 9915
Oregon Certification #: TN200002
Pennsylvania Certification #: 68-02979
Rhode Island Certification #: LAO00356
South Carolina Certification #: 84004
South Dakota Certification
Tennessee DW/Chem/Micro Certification #: 2006

Texas Certification #: T 104704245-17-14
Texas Mold Certification #: LAB0152
USDA Soil Permit #: P330-15-00234
Utah Certification #: TN00003
Vermont Dept. of Health: ID# VT-2006
Virginia Certification #: VT2006
Virginia Certification #: 460132
Washington Certification #: C847
West Virginia Certification #: 233
Wisconsin Certification #: 998093910
Wyoming UST Certification #: via A2LA 2926.01
A2LA-ISO 17025 Certification #: 1461.01
A2LA-ISO 17025 Certification #: 1461.02
AIHA-LAP/LLC EMLAP Certification #:100789

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,
without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 3 of 27

#=SS#

Pace Analytical Services, LLC

SAMPLE SUMMARY
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

Lab ID

Sample ID

Matrix

Date Collected

Date Received

10657412001

3287NA

Water

06/14/23 11:32

06/14/23 13:44

10657412002

3287SULF

Water

06/14/23 11:57

06/14/23 13:44

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,
without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 4 of 27

#=SA#

Pace Analytical Services, LLC

SAMPLE ANALYTE COUNT
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

Lab ID

Sample ID

Method

Analysts

Analytes
Reported

10657412001

3287NA

EPA 6020B

GAS1

9

PASI-M

EPA 7470A

LMW

1

PASI-M

EPA 350.1

AEC

1

PAN

EPA 351.2

UNP

1

PAN

10657412002

3287SULF

Laboratory

EPA 353.2

AEC

1

PAN

Calculated

UNP

2

PAN

Hach 10360 Rev 1.1

MLL

1

PASI-M

EPA 1664B OG

JL5

1

PASI-M

SM 2540D

JKH

1

PASI-M

SM 4500-H+B

RM3

1

PASI-M

EPA 300.0

AR3

1

PASI-M

EPA 410.4

EPT

1

PASI-M

SM 4500-P F

KEO

1

PASI-M

NO2+NO3+NH3 Calculated

KEO

1

PASI-M

EPA 6020B

GAS1

9

PASI-M

EPA 7470A

LMW

1

PASI-M

EPA 350.1

AEC

1

PAN

EPA 351.2

UNP

1

PAN

EPA 353.2

AEC

1

PAN

Calculated

UNP

2

PAN

Hach 10360 Rev 1.1

MLL

1

PASI-M

EPA 1664B OG

JL5

1

PASI-M

SM 2540D

JKH

1

PASI-M

SM 4500-H+B

RM3

1

PASI-M

EPA 300.0

AR3

1

PASI-M

EPA 410.4

EPT

1

PASI-M

SM 4500-P F

KEO

1

PASI-M

NO2+NO3+NH3 Calculated

KEO

1

PASI-M

PAN = Pace National - Mt. Juliet
PASI-M = Pace Analytical Services - Minneapolis

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,
without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 5 of 27

#=AR#

Pace Analytical Services, LLC

ANALYTICAL RESULTS
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

Sample: 3287NA
Parameters
6020B MET ICPMS

Lab ID: 10657412001
Results

Collected: 06/14/23 11:32

Units

Report Limit

Received: 06/14/23 13:44

DF

Prepared

Matrix: Water

Analyzed

CAS No.

07/12/23 21:12
07/12/23 21:12
07/12/23 21:12
07/12/23 21:12
07/12/23 21:12
07/12/23 21:12
07/12/23 21:12
07/12/23 21:12
07/12/23 21:12

7440-38-2
7440-43-9
7440-47-3
7440-50-8
7439-89-6
7439-92-1
7439-96-5
7440-02-0
7440-66-6

Qual

Analytical Method: EPA 6020B Preparation Method: EPA 3020A
Pace Analytical Services - Minneapolis

Arsenic
Cadmium
Chromium
Copper
Iron
Lead
Manganese
Nickel
Zinc
7470A Mercury

ND
1.1
ND
40.5
736
7.0
ND
7.2
162

ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L

2.5
0.40
10.0
5.0
250
2.5
2.5
2.5
25.0

5
5
5
5
5
5
5
5
5

07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54

D3
D3

D3

Analytical Method: EPA 7470A Preparation Method: EPA 7470A
Pace Analytical Services - Minneapolis

Mercury
Wet Chemistry 350.1

4.2

ug/L

0.20

1

06/20/23 05:24 06/22/23 12:44 7439-97-6

Analytical Method: EPA 350.1 Preparation Method: 350.1
Pace National - Mt. Juliet

Nitrogen, Ammonia
Wet Chemistry 351.2

37400

ug/L

25000

100

07/01/23 21:14 07/01/23 21:14 7664-41-7

Analytical Method: EPA 351.2 Preparation Method: 351.2/365.4
Pace National - Mt. Juliet

Nitrogen, Kjeldahl, Total
Wet Chemistry 353.2

215000

ug/L

10000

40

07/01/23 08:39 07/03/23 16:26 7727-37-9

Analytical Method: EPA 353.2 Preparation Method: 353.2
Pace National - Mt. Juliet

Nitrate-Nitrite (as N)
Calculated Results

2950

ug/L

100

1

06/27/23 23:41 06/27/23 23:41 7727-37-9

Analytical Method: Calculated Preparation Method: Calc.
Pace National - Mt. Juliet

Nitrogen
Total Nitrogen
Hach 10360 Rev 1.1 BOD

177000
218000

ug/L
ug/L

10000
100

1
1

07/03/23 16:26 07/03/23 16:26 7727-37-9
07/03/23 16:26 07/03/23 16:26

Analytical Method: Hach 10360 Rev 1.1 Preparation Method: Hach 10360
Pace Analytical Services - Minneapolis

BOD, 5 day
1664B HEM, Oil and Grease

4270

mg/L

1200

600

06/28/23 10:37 07/03/23 08:18

5.0

1

06/29/23 09:15

27.8

1

06/20/23 11:55

B1,B3,
H1,H2

Analytical Method: EPA 1664B OG
Pace Analytical Services - Minneapolis

Oil and Grease
2540D Total Suspended Solids

93.1

mg/L

1M

Analytical Method: SM 2540D
Pace Analytical Services - Minneapolis

Total Suspended Solids

905

mg/L

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 6 of 27

#=AR#

Pace Analytical Services, LLC

ANALYTICAL RESULTS
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

Sample: 3287NA
Parameters
4500H+ pH, Electrometric

Lab ID: 10657412001
Results

Collected: 06/14/23 11:32

Units

Report Limit

Received: 06/14/23 13:44

DF

Prepared

Matrix: Water

Analyzed

CAS No.

Qual

Analytical Method: SM 4500-H+B
Pace Analytical Services - Minneapolis

pH at 25 Degrees C
300.0 IC Anions

12.7

Std. Units

0.10

1

06/15/23 15:56

H6

240

200

06/28/23 21:47 14808-79-8

Analytical Method: EPA 300.0
Pace Analytical Services - Minneapolis

Sulfate

ND

mg/L

Analytical Method: EPA 410.4 Preparation Method: EPA 410.4

410.4 COD

Pace Analytical Services - Minneapolis
Chemical Oxygen Demand
SM4500P-F, Total Phosphorus

7040

mg/L

500

1

06/22/23 10:52 06/23/23 11:46

Analytical Method: SM 4500-P F Preparation Method: SM 4500-P B
Pace Analytical Services - Minneapolis

Phosphorus

7.9

Total Inorganic Nitrogen Calc.

mg/L

0.20

2

06/27/23 13:50 06/29/23 11:45 7723-14-0

Analytical Method: NO2+NO3+NH3 Calculated
Pace Analytical Services - Minneapolis

Total Inorganic Nitrogen

Sample: 3287SULF
Parameters
6020B MET ICPMS

40.4

mg/L

Lab ID: 10657412002
Results

Units

0.30

1

Collected: 06/14/23 11:57
Report Limit

07/10/23 08:53

Received: 06/14/23 13:44

DF

Prepared

Matrix: Water

Analyzed

CAS No.

07/12/23 21:26
07/12/23 21:26
07/12/23 21:26
07/12/23 21:26
07/12/23 21:26
07/12/23 21:26
07/12/23 21:26
07/12/23 21:26
07/12/23 21:26

7440-38-2
7440-43-9
7440-47-3
7440-50-8
7439-89-6
7439-92-1
7439-96-5
7440-02-0
7440-66-6

Qual

Analytical Method: EPA 6020B Preparation Method: EPA 3020A
Pace Analytical Services - Minneapolis

Arsenic
Cadmium
Chromium
Copper
Iron
Lead
Manganese
Nickel
Zinc
7470A Mercury

ND
0.78
ND
42.5
673
7.1
ND
8.8
162

ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L

2.5
0.40
10.0
5.0
250
2.5
2.5
2.5
25.0

5
5
5
5
5
5
5
5
5

07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54
07/10/23 03:54

D3
D3
M1
M1
D3
M1

Analytical Method: EPA 7470A Preparation Method: EPA 7470A
Pace Analytical Services - Minneapolis

Mercury
Wet Chemistry 350.1

4.8

ug/L

0.20

1

06/20/23 05:24 06/22/23 12:45 7439-97-6

Analytical Method: EPA 350.1 Preparation Method: 350.1
Pace National - Mt. Juliet

Nitrogen, Ammonia

37600

ug/L

25000

100

07/01/23 21:16 07/01/23 21:16 7664-41-7

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 7 of 27

#=AR#

Pace Analytical Services, LLC

ANALYTICAL RESULTS
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

Sample: 3287SULF
Parameters
Wet Chemistry 351.2

Lab ID: 10657412002
Results

Collected: 06/14/23 11:57

Units

Report Limit

Received: 06/14/23 13:44

DF

Prepared

Matrix: Water

Analyzed

CAS No.

Qual

Analytical Method: EPA 351.2 Preparation Method: 351.2/365.4
Pace National - Mt. Juliet

Nitrogen, Kjeldahl, Total
Wet Chemistry 353.2

212000

ug/L

10000

40

07/01/23 08:39 07/03/23 16:28 7727-37-9

Analytical Method: EPA 353.2 Preparation Method: 353.2
Pace National - Mt. Juliet

Nitrate-Nitrite (as N)
Calculated Results

3150

ug/L

100

1

06/27/23 23:42 06/27/23 23:42 7727-37-9

Analytical Method: Calculated Preparation Method: Calc.
Pace National - Mt. Juliet

Nitrogen
Total Nitrogen
Hach 10360 Rev 1.1 BOD

175000
216000

ug/L
ug/L

10000
100

1
1

07/03/23 16:28 07/03/23 16:28 7727-37-9
07/03/23 16:28 07/03/23 16:28

Analytical Method: Hach 10360 Rev 1.1 Preparation Method: Hach 10360
Pace Analytical Services - Minneapolis

BOD, 5 day
1664B HEM, Oil and Grease

4290

mg/L

1200

600

06/28/23 10:37 07/03/23 08:20

5.6

1

06/29/23 09:15

333

1

06/20/23 11:55

0.10

1

06/15/23 16:03

240

200

06/28/23 22:02 14808-79-8

B1,B3,
H1,H2

Analytical Method: EPA 1664B OG
Pace Analytical Services - Minneapolis

Oil and Grease
2540D Total Suspended Solids

1400

mg/L

1M

Analytical Method: SM 2540D
Pace Analytical Services - Minneapolis

Total Suspended Solids
4500H+ pH, Electrometric

773

mg/L

Analytical Method: SM 4500-H+B
Pace Analytical Services - Minneapolis

pH at 25 Degrees C
300.0 IC Anions

10

Std. Units

H6

Analytical Method: EPA 300.0
Pace Analytical Services - Minneapolis

Sulfate
410.4 COD

2200

mg/L

Analytical Method: EPA 410.4 Preparation Method: EPA 410.4
Pace Analytical Services - Minneapolis

Chemical Oxygen Demand
SM4500P-F, Total Phosphorus

10100

mg/L

500

1

06/22/23 10:52 06/23/23 11:46

Analytical Method: SM 4500-P F Preparation Method: SM 4500-P B
Pace Analytical Services - Minneapolis

Phosphorus
Total Inorganic Nitrogen Calc.

8.6

mg/L

0.20

2

06/27/23 13:50 06/29/23 11:45 7723-14-0

Analytical Method: NO2+NO3+NH3 Calculated
Pace Analytical Services - Minneapolis

Total Inorganic Nitrogen

40.8

mg/L

0.30

1

07/10/23 08:53

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 8 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

888265

Analysis Method:

EPA 7470A

QC Batch Method:

EPA 7470A

Analysis Description:

7470A Mercury Water

Laboratory:

Pace Analytical Services - Minneapolis

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

4680882

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Blank
Result

Units

Mercury

ug/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:
Parameter

ND

0.20

LCS
Result

Spike
Conc.

ug/L

5

Mercury

4680884
MS
10657741003 Spike
Units
Conc.
Result
ug/L

Qualifiers

06/22/23 12:35

<0.20

% Rec
Limits

LCS
% Rec
5.1

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Parameter

Analyzed

4680883
Units

Mercury

Reporting
Limit

103

Qualifiers

80-120

4680885
MSD
Spike
Conc.
5

MS
Result
5

4.0

MSD
Result

MS
% Rec

4.9

81

MSD
% Rec
97

% Rec
Limits

Max
RPD RPD

80-120

19

Qual

20

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 9 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

892451

Analysis Method:

EPA 6020B

QC Batch Method:

EPA 3020A

Analysis Description:

6020B Water UPD5

Laboratory:

Pace Analytical Services - Minneapolis

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

4702745

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Blank
Result

Units

Arsenic
Cadmium
Chromium
Copper
Iron
Lead
Manganese
Nickel
Zinc

ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:
Parameter

ND
ND
ND
ND
ND
ND
ND
ND
ND

0.50
0.080
2.0
1.0
50.0
0.50
0.50
0.50
5.0

Spike
Conc.

ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L

LCS
Result

100
100
100
100
2000
100
100
100
100

Arsenic
Cadmium
Chromium
Copper
Iron
Lead
Manganese
Nickel
Zinc

4702747
MS
10657412002 Spike
Units
Result
Conc.
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L
ug/L

Qualifiers

07/12/23 20:57
07/12/23 20:57
07/12/23 20:57
07/12/23 20:57
07/12/23 20:57
07/12/23 20:57
07/12/23 20:57
07/12/23 20:57
07/12/23 20:57

ND
0.78
ND
42.5
673
7.1
ND
8.8
162

100
100
100
100
2000
100
100
100
100

LCS
% Rec

103
101
105
106
2210
103
104
107
103

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Parameter

Analyzed

4702746
Units

Arsenic
Cadmium
Chromium
Copper
Iron
Lead
Manganese
Nickel
Zinc

Reporting
Limit

% Rec
Limits
103
101
105
106
110
103
104
107
103

Qualifiers

80-120
80-120
80-120
80-120
80-120
80-120
80-120
80-120
80-120

4702748
MSD
Spike
Conc.
100
100
100
100
2000
100
100
100
100

MS
Result
121
116
131
173
3320
128
123
134
302

MSD
Result

MS
% Rec

110
106
119
157
3000
117
113
122
275

121
116
122
131
132
121
121
125
141

MSD
% Rec
110
106
110
115
116
110
110
114
113

% Rec
Limits

Max
RPD RPD

75-125
75-125
75-125
75-125
75-125
75-125
75-125
75-125
75-125

10
9
10
10
10
9
9
9
9

Qual

20
20
20
20 M1
20 M1
20
20
20
20 M1

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 10 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

2088079

Analysis Method:

EPA 350.1

QC Batch Method:

350.1

Analysis Description:

Wet Chemistry 350.1

Laboratory:

Pace National - Mt. Juliet

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

R3943818-1

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Blank
Result

Units

Nitrogen, Ammonia

ug/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:
Parameter

ND

250

LCS
Result

Spike
Conc.

ug/L

7500

Parameter

Units

R3943818-4
MS
L1630835-01 Spike
Conc.
Result

Nitrogen, Ammonia

ug/L

245

MATRIX SPIKE SAMPLE:

R3943818-7

Parameter

Units

SAMPLE DUPLICATE:

5000

% Rec
Limits

LCS
% Rec
103

Qualifiers

90.0-110

R3943818-5
MSD
Spike
Conc.
5000

L1630957-01
Result
ND

ug/L

MS
Result

MSD
Result

5240

Spike
Conc.

MS
% Rec

5360

100

MS
Result

5000

% Rec
Limits

MSD
% Rec

102 90.0-110

MS
% Rec

4860

Max
RPD RPD
2.24

% Rec
Limits

97.2

Qual

10

Qualifiers

90.0-110

R3943818-3

Parameter
Nitrogen, Ammonia

SAMPLE DUPLICATE:

Qualifiers

07/01/23 20:23

7710

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Nitrogen, Ammonia

Analyzed

R3943818-2
Units

Nitrogen, Ammonia

Reporting
Limit

Units

L1630835-01
Result

ug/L

245

Units

L1630957-01
Result

ug/L

ND

Dup
Result

Max
RPD

RPD
ND

0.820

Qualifiers
10

R3943818-6

Parameter
Nitrogen, Ammonia

Dup
Result

Max
RPD

RPD
ND

0.00

Qualifiers
10

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 11 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

2085946

Analysis Method:

EPA 351.2

QC Batch Method:

351.2/365.4

Analysis Description:

Wet Chemistry 351.2

Laboratory:

Pace National - Mt. Juliet

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

R3944291-1

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Units

Nitrogen, Kjeldahl, Total

ug/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:

Blank
Result

Reporting
Limit
ND

250

Qualifiers

07/03/23 16:02

R3944291-2

Parameter

Units

Nitrogen, Kjeldahl, Total

ug/L

LCS
Result

Spike
Conc.
12000

Units

R3944291-3
MS
L1630107-01 Spike
Conc.
Result

Nitrogen, Kjeldahl, Total

ug/L

205

SAMPLE DUPLICATE:

R3944291-5

5000

% Rec
Limits

LCS
% Rec

12900

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Parameter

Analyzed

108

Qualifiers

75.2-120

R3944291-4
MSD
Spike
Conc.
5000

Parameter

Units

L1630107-02
Result

Nitrogen, Kjeldahl, Total

ug/L

658

MS
Result

MSD
Result

5920

Dup
Result

MS
% Rec

5570

114

107 90.0-110

Max
RPD

RPD
618

% Rec
Limits

MSD
% Rec

6.27

Max
RPD RPD
6.09

Qual

20 MH

Qualifiers
20

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 12 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

2084506

Analysis Method:

EPA 353.2

QC Batch Method:

353.2

Analysis Description:

Wet Chemistry 353.2

Laboratory:

Pace National - Mt. Juliet

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

R3941986-1

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Blank
Result

Units

Nitrate-Nitrite (as N)

ug/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:
Parameter

ND

100

LCS
Result

Spike
Conc.

ug/L

2500

Parameter

Units

R3941986-9
MS
L1629445-11 Spike
Conc.
Result

Nitrate-Nitrite (as N)

ug/L

ND

MATRIX SPIKE SAMPLE:

R3941986-7

Parameter

Units

SAMPLE DUPLICATE:

2500

% Rec
Limits

LCS
% Rec
96.4

Qualifiers

90.0-110

R3941986-10
MSD
Spike
Conc.
2500

L1629965-02
Result
216

ug/L

MS
Result

MSD
Result

2280

Spike
Conc.

MS
% Rec

2310

91.2

MS
Result

2500

% Rec
Limits

MSD
% Rec

92.4 90.0-110

MS
% Rec

2460

Max
RPD RPD
1.31

% Rec
Limits

89.8

Qual

20

Qualifiers

90.0-110 ML

R3941986-6

Parameter
Nitrate-Nitrite (as N)

SAMPLE DUPLICATE:

Qualifiers

06/27/23 23:09

2410

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Nitrate-Nitrite (as N)

Analyzed

R3941986-2
Units

Nitrate-Nitrite (as N)

Reporting
Limit

Units

L1629965-02
Result

ug/L

216

Units

L1629445-11
Result

ug/L

ND

Dup
Result

Max
RPD

RPD
216

0.00

Qualifiers
20

R3941986-8

Parameter
Nitrate-Nitrite (as N)

Dup
Result

Max
RPD

RPD
ND

0.00

Qualifiers
20

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 13 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

890393

Analysis Method:

Hach 10360 Rev 1.1

QC Batch Method:

Hach 10360

Analysis Description:

Hach 10360 Rev 1.1, BOD

Laboratory:

Pace Analytical Services - Minneapolis

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

4691444

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Units

BOD, 5 day

Blank
Result

mg/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:
Parameter

SAMPLE DUPLICATE:

2.0

Qualifiers

07/03/23 08:11

B3

LCS
Result

Spike
Conc.

% Rec
Limits

LCS
% Rec

Qualifiers

mg/L

198

213

107

85-115 B3

Units

10659065001
Result

Dup
Result

RPD

Max
RPD

mg/L

3.2

Units

10659215001
Result

mg/L

2.5

4691447

Parameter
BOD, 5 day

SAMPLE DUPLICATE:

ND

Analyzed

4691446
Units

BOD, 5 day

Reporting
Limit

3.2

2

Qualifiers
20 B3

4691448

Parameter
BOD, 5 day

Dup
Result

Max
RPD

RPD
2.5

2

Qualifiers
20 B3

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 14 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

890674

Analysis Method:

EPA 1664B OG

QC Batch Method:

EPA 1664B OG

Analysis Description:

1664B HEM, Oil and Grease

Laboratory:

Pace Analytical Services - Minneapolis

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

4693005

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Blank
Result

Units

Oil and Grease

mg/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE & LCSD:
Parameter
Oil and Grease

Parameter
Oil and Grease

ND

4693006
Spike
Conc.

Units
mg/L

MATRIX SPIKE SAMPLE:

Reporting
Limit

LCS
Result

40

Analyzed

5.0

06/29/23 08:08

4693007
LCSD
Result

LCS LCSD
% Rec % Rec

36.0

32.6

90

82

Qualifiers

% Rec
Limits

Max
RPD

RPD

78-114

10

MS
% Rec

% Rec
Limits

Qualifiers

18

4693008
Units
mg/L

40263893003
Result
<1.3

Spike
Conc.

MS
Result

40

33.3

81

Qualifiers

78-114

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 15 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

888639

Analysis Method:

SM 2540D

QC Batch Method:

SM 2540D

Analysis Description:

2540D Total Suspended Solids

Laboratory:

Pace Analytical Services - Minneapolis

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

4682184

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Units

Total Suspended Solids

mg/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:

Blank
Result

Reporting
Limit
ND

10.0

Analyzed

Qualifiers

06/20/23 11:54

4682185
LCS
Result

Spike
Conc.

% Rec
Limits

LCS
% Rec

Parameter

Units

Total Suspended Solids

mg/L

100

96.0

96

80-120

Units

10657432001
Result

Dup
Result

RPD

Max
RPD

mg/L

<5.0

SAMPLE DUPLICATE:

Qualifiers

4682186

Parameter
Total Suspended Solids

ND

Qualifiers
5

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 16 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

887597

Analysis Method:

SM 4500-H+B

QC Batch Method:

SM 4500-H+B

Analysis Description:

4500H+B pH

Laboratory:

Pace Analytical Services - Minneapolis

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

LABORATORY CONTROL SAMPLE:
Parameter

Std. Units

LCS
Result
5

LCS
% Rec

% Rec
Limits

Qualifiers

5.0

101

98-102 H6

Dup
Result

RPD

Max
RPD

4677157

Parameter

10657204001
Result

Units

pH at 25 Degrees C

SAMPLE DUPLICATE:

Spike
Conc.

Units

pH at 25 Degrees C

SAMPLE DUPLICATE:

4677156

Std. Units

7.2

7.2

0

Qualifiers
3 H6

4677158

Parameter
pH at 25 Degrees C

10657283002
Result

Units
Std. Units

2.9

Dup
Result

Max
RPD

RPD
2.9

0

Qualifiers
3 H6

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 17 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

890602

Analysis Method:

EPA 300.0

QC Batch Method:

EPA 300.0

Analysis Description:

300.0 IC Anions

Laboratory:

Pace Analytical Services - Minneapolis

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

4692468

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Blank
Result

Units

Sulfate

mg/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:
Parameter

ND

1.2

Spike
Conc.

mg/L

LCS
Result

50

Sulfate

4692470
MS
10658429005 Spike
Units
Conc.
Result
mg/L

881

500

Sulfate

4692472
MS
10658419003 Spike
Units
Conc.
Result
mg/L

11.1

50

% Rec
Limits

LCS
% Rec
92

Qualifiers

90-110

4692471
MSD
Spike
Conc.
500

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Parameter

Qualifiers

06/29/23 04:10

46.0

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Parameter

Analyzed

4692469
Units

Sulfate

Reporting
Limit

MS
Result
1340

MSD
Result

MS
% Rec

1340

92

MSD
% Rec
92

% Rec
Limits

Max
RPD RPD

80-120

0

% Rec
Limits

Max
RPD RPD

80-120

1

Qual

20 E

4692473
MSD
Spike
Conc.
50

MS
Result
55.2

MSD
Result

MS
% Rec

54.9

88

MSD
% Rec
88

Qual

20

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 18 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

889099

Analysis Method:

EPA 410.4

QC Batch Method:

EPA 410.4

Analysis Description:

410.4 COD

Laboratory:

Pace Analytical Services - Minneapolis

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

4684910

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Blank
Result

Units

Chemical Oxygen Demand

mg/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:
Parameter

ND

50.0

Spike
Conc.

mg/L

LCS
Result

300

Chemical Oxygen Demand

4684912
MS
10658099001 Spike
Units
Conc.
Result
mg/L

Qualifiers

06/23/23 11:40

ND

250

% Rec
Limits

LCS
% Rec
299

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Parameter

Analyzed

4684911
Units

Chemical Oxygen Demand

Reporting
Limit

100

Qualifiers

90-110

4684913
MSD
Spike
Conc.
250

MS
Result
271

MSD
Result

MS
% Rec

278

107

MSD
% Rec
110

% Rec
Limits

Max
RPD RPD

90-110

3

Qual

20

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 19 of 27

#=QC#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

QC Batch:

890287

Analysis Method:

SM 4500-P F

QC Batch Method:

SM 4500-P B

Analysis Description:

SM4500P-F, Total Phosphorus

Laboratory:

Pace Analytical Services - Minneapolis

Associated Lab Samples:
METHOD BLANK:

10657412001, 10657412002
Matrix: Water

4690907

Associated Lab Samples:

10657412001, 10657412002

Parameter

Blank
Result

Units

Phosphorus

mg/L

LABORATORY CONTROL SAMPLE:
Parameter

ND

0.10

Spike
Conc.

mg/L

LCS
Result

2.5

Phosphorus

4690909
MS
10658308003 Spike
Units
Conc.
Result
mg/L

0.87

2.5

Phosphorus

4690911
MS
10658327001 Spike
Units
Conc.
Result
mg/L

0.20

2.5

% Rec
Limits

LCS
% Rec
105

Qualifiers

90-110

4690910
MSD
Spike
Conc.
2.5

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Parameter

Qualifiers

06/29/23 10:50

2.6

MATRIX SPIKE & MATRIX SPIKE DUPLICATE:

Parameter

Analyzed

4690908
Units

Phosphorus

Reporting
Limit

MS
Result
3.5

MSD
Result

MS
% Rec

3.3

103

MSD
% Rec
96

% Rec
Limits

Max
RPD RPD

80-120

5

% Rec
Limits

Max
RPD RPD

80-120

1

Qual

20

4690912
MSD
Spike
Conc.
2.5

MS
Result
2.6

MSD
Result

MS
% Rec

2.6

96

MSD
% Rec
97

Qual

20

Results presented on this page are in the units indicated by the "Units" column except where an alternate unit is presented to the right of the result.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 20 of 27

#=QL#

Pace Analytical Services, LLC

QUALIFIERS
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

DEFINITIONS
DF - Dilution Factor, if reported, represents the factor applied to the reported data due to dilution of the sample aliquot.
ND - Not Detected at or above adjusted reporting limit.
TNTC - Too Numerous To Count
J - Estimated concentration above the adjusted method detection limit and below the adjusted reporting limit.
MDL - Adjusted Method Detection Limit.
PQL - Practical Quantitation Limit.
RL - Reporting Limit - The lowest concentration value that meets project requirements for quantitative data with known precision and
bias for a specific analyte in a specific matrix.
S - Surrogate
1,2-Diphenylhydrazine decomposes to and cannot be separated from Azobenzene using Method 8270. The result for each analyte is
a combined concentration.
Consistent with EPA guidelines, unrounded data are displayed and have been used to calculate % recovery and RPD values.
LCS(D) - Laboratory Control Sample (Duplicate)
MS(D) - Matrix Spike (Duplicate)
DUP - Sample Duplicate
RPD - Relative Percent Difference
NC - Not Calculable.
SG - Silica Gel - Clean-Up
U - Indicates the compound was analyzed for, but not detected.
N-Nitrosodiphenylamine decomposes and cannot be separated from Diphenylamine using Method 8270. The result reported for
each analyte is a combined concentration.
Reported results are not rounded until the final step prior to reporting. Therefore, calculated parameters that are typically reported as
"Total" may vary slightly from the sum of the reported component parameters.
Pace Analytical is TNI accredited. Contact your Pace PM for the current list of accredited analytes.
TNI - The NELAC Institute.
SAMPLE QUALIFIERS
Sample: R3941986-7
[1]

Wet Chemistry by Method 353.2 - Matrix spike failure due to matrix.

BATCH QUALIFIERS
Batch: 890674
[BE]

Batch extracted by solid phase extraction (SPE).

ANALYTE QUALIFIERS
1M

B3

+6ML OF 6NHCL
Less than 1.0 mg/L DO remained for all dilutions set. The reported value is an estimated greater than value and is
calculated for the dilution using the least amount of sample.
The dissolved oxygen depletion of the dilution water blank exceeded 0.2 mg/L.

D3

Sample was diluted due to the presence of high levels of non-target analytes or other matrix interference.

E

Analyte concentration exceeded the calibration range. The reported result is estimated.

H1

Analysis conducted outside the recognized method holding time.

H2

Extraction or preparation was conducted outside of the recognized method holding time.

H6

Analysis initiated outside of the 15 minute EPA required holding time.

M1

Matrix spike recovery exceeded QC limits. Batch accepted based on laboratory control sample (LCS) recovery.

B1

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 21 of 27

#=QL#

Pace Analytical Services, LLC

QUALIFIERS
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

ANALYTE QUALIFIERS
MH
ML

Matrix spike recovery and/or matrix spike duplicate recovery was above laboratory control limits. Result may be biased
high.
Matrix spike recovery and/or matrix spike duplicate recovery was below laboratory control limits. Result may be biased
low.

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 22 of 27

#=CR#

Pace Analytical Services, LLC

QUALITY CONTROL DATA CROSS REFERENCE TABLE
Project:

Annual Testing

Pace Project No.:

10657412

Lab ID

Sample ID

QC Batch Method

QC Batch

Analytical Method

Analytical
Batch

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

EPA 3020A
EPA 3020A

892451
892451

EPA 6020B
EPA 6020B

892889
892889

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

EPA 7470A
EPA 7470A

888265
888265

EPA 7470A
EPA 7470A

888971
888971

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

350.1
350.1

2088079
2088079

EPA 350.1
EPA 350.1

2088079
2088079

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

351.2/365.4
351.2/365.4

2085946
2085946

EPA 351.2
EPA 351.2

2085946
2085946

10657412001
10657412002
10657412001

3287NA
3287SULF
3287NA

353.2
353.2
Calc.

2084506
2084506
2084506

EPA 353.2
EPA 353.2
Calculated

2084506
2084506
2084506

10657412001

3287NA

Calc.

2088079

Calculated

2088079

10657412002

3287SULF

Calc.

2084506

Calculated

2084506

10657412002

3287SULF

Calc.

2088079

Calculated

2088079

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

Hach 10360
Hach 10360

890393
890393

Hach 10360 Rev 1.1
Hach 10360 Rev 1.1

891458
891458

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

EPA 1664B OG
EPA 1664B OG

890674
890674

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

SM 2540D
SM 2540D

888639
888639

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

SM 4500-H+B
SM 4500-H+B

887597
887597

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

EPA 300.0
EPA 300.0

890602
890602

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

EPA 410.4
EPA 410.4

889099
889099

EPA 410.4
EPA 410.4

889330
889330

10657412001
10657412002

3287NA
3287SULF

SM 4500-P B
SM 4500-P B

890287
890287

SM 4500-P F
SM 4500-P F

890500
890500

10657412001

3287NA

892509

10657412002

3287SULF

NO2+NO3+NH3
Calculated
NO2+NO3+NH3
Calculated

892509

REPORT OF LABORATORY ANALYSIS
This report shall not be reproduced, except in full,

Date: 07/14/2023 06:08 PM

without the written consent of Pace Analytical Services, LLC.

Page 23 of 27

Page 24 of 27

7/5/23

Page 25 of 27

Page 26 of 27

Page 27 of 27

Kenmerk

Bijlage 3

R001-1290653KVX-V01-pws-NL

Literatuuronderzoek alkalische
hydrolyse

Literatuuronderzoek verwerkingsmethoden en
milieubelasting van effluent alkalische
hydrolyse
25 augustus 2023

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Verantwoording
Titel

Literatuuronderzoek verwerkingsmethoden en milieubelasting van effluent
alkalische hydrolyse

Opdrachtgever

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Projectleider

Mike van Boldrik

Auteur(s)

Peter van der Pijl

Tweede lezer

Peter van der Pijl

Uitvoering meet- en inspectiewerk

-

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Aantal pagina’s

25 (exclusief bijlagen)

Datum

25 augustus 2023

Handtekening

Ontbreekt in verband met digitale verwerking.
Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.

Colofon
TAUW bv
Handelskade 37
Postbus 133
7400 AC Deventer
T +31 57 06 99 91 1
E info.deventer@tauw.com

2/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Inhoud
1

Inleiding ..................................................................................................................................... 4

2

Werking van alkalische hydrolyse ............................................................................................. 5

3

Effluent samenstelling ............................................................................................................... 6

4

3.1

Chemische compositie ....................................................................................................... 6

3.2

Kwik .................................................................................................................................... 7

3.3

Steriele vloeistof ................................................................................................................. 8

3.4

Schatting volume van effluent ............................................................................................ 8

Verwerkingsmethoden ............................................................................................................... 9
4.1

Het lozen van het effluent op oppervlaktewater. ................................................................ 9

4.2

Het lozen van het effluent op de bodem. ......................................................................... 10

4.3

Het behandelen van het effluent via aerobe zuivering ..................................................... 11

4.4

Het afvoeren van het effluent per as en via anaerobe zuivering. ..................................... 13

4.5

Het opwerken van het effluent tot meststof voor gewassen ............................................. 14

4.6

Het (co-)vergisten van het effluent voor energieopwekking. ............................................ 16

4.7

Het filtreren van het effluent met een keramisch membraanfilter. .................................... 18

4.8

Carbonisatie van het effluent. .......................................................................................... 18

4.9

Oxidatie van het effluent via “wet air oxidation” ............................................................... 20

4.10

Elektrodialyse met bipolaire membranen ......................................................................... 21

5

Afkortingen en begrippen ........................................................................................................ 22

6

Literatuurverwijzingen.............................................................................................................. 23

3/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

1 Inleiding
Na een positief advies van de Gezondheidsraad is het voornemen van het kabinet om alkalische
hydrolyse, ook bekend als resomeren of watercrematie, toe te staan als een manier van lijkbezorging.
Tijdens alkalische hydrolyse wordt het lichaam van een mens of dier opgelost in een alkalische vloeistof.
Hierbij ontstaat een waterige restvloeistof bestaande uit alkalische resten en opgeloste en afgebroken
weefsels. Deze vloeistof wordt ook wel het effluent genoemd.
Het positieve advies van de gezondheidsraad is gebaseerd op een beoordelingskader [1], waarmee
nieuwe vormen van lijkbezorging getoetst worden. Het beoordelingskader wordt gebruikt om de vorm van
lijkbezorging te toetsen op veiligheid, waardigheid en duurzaamheid. In eerdere onderzoeken is de
veiligheid [2] van alkalische hydrolyse geanalyseerd en is de ecologische voetafdruk [3] van het proces
vergeleken met begraving en crematie. De verwerking van het effluent minder uitvoerig onderzocht. Dit
literatuuronderzoek gaat daarom over de verschillende methoden om het effluent te verwerken en zal de
basis leggen voor een levenscyclusanalyse. Het beoordelingskader van de gezondheidsraad is leidend
voor het analyseren van de verwerkingsmethoden, omdat ook de verwerking van het effluent hieraan moet
voldoen.
In het literatuuronderzoek worden de volgende vragen beantwoord:
 Wat is de chemische samenstelling van effluent bij alkalische hydrolyse?
 Welke verwerkingsmethoden zijn geschikt om het effluent te zuiveren?


Welke verwerkingsmethoden voldoen aan het beoordelingskader voor nieuwe vormen van
lijkbezorging?

In de uitvraag van dit project zijn een aantal mogelijke verwerkingsmethoden gepresenteerd. Deze worden
beoordeeld. Daarnaast worden een aantal nieuwe verwerkingsmethoden beoordeeld. Alle methoden
worden hieronder opgesomd. Methoden 1 tot en met 6 en 10 zijn aangereikt door opdrachtgever.
Methoden 7, 8 en 9 zijn bedacht door TAUW.
1.

Het lozen van het effluent op oppervlaktewater

2.
3.
4.

Het lozen van het effluent op de bodem
Het behandelen van het effluent in een rioolwaterzuivering doormiddel van aerobe zuivering
Het afvoeren van het effluent per vrachtwagen en behandeling van het effluent in een

5.
6.

bedrijfsafvalwaterzuivering via anaerobe zuivering
Het opwerken van het effluent tot meststof voor gewassen
Het (co-)vergisten van het effluent voor energieopwekking

7.
8.

Het filtreren van het effluent met een keramisch membraanfilter
Carbonisatie van het effluent waardoor de organische componenten omgezet worden tot vaste
koolstof en koolstofdioxide. Vervolgens kan het effluent gemakkelijker gefiltreerd worden

9.

Oxidatie van het effluent via “wet air oxidation” waar organische componenten omgezet worden naar
koolstofdioxide

4/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

10. Elektrodialyse met bipolaire membranen voor terugwinnen van zuur en base, met daaropvolgend
zuivering van organische componenten
Elk van deze methoden wordt getoetst op de toetsingscriteria opgesteld, door de gezondheidsraad. Dit
houdt in dat het verwerkingsproces veilig, waardig en duurzaam moet zijn voordat alkalische hydrolyse
goedgekeurd wordt als nieuwe methode voor lijkbezorging. Het beoordelingskader is weergeven in tabel 1.
Tabel 1 Beoordelingskader voor lijkbezorging opgesteld door de gezondheidsraad [1]
Waarde

Voorwaarde

Veiligheid

1.

Gegarandeerde technische veiligheid.

De installaties mogen geen risico opleveren voor operateurs en anderen in de buurt.
2.

Geen verspreiding van risicovolle agentia.

Tijdens het proces mag geen risicovolle agentia verspreid worden in concentraties die
schadelijk zijn voor mens en natuur.
Waardigheid

3.

Gegarandeerde afbraak van het lichaam

Het proces moet het lichaam afbreken tot ten minste het skelet.
4.

Geen ongewilde vermenging van lichaam en de overblijfselen

Tijdens de lijkbezorging moeten de lichamen en de overblijfselen daarvan gescheiden blijven
om herleidbaarheid in stand te houden.
5.

Geen publieke waarneembaarheid

De lichaamsafbraak mag niet zichtbaar en waarneembaar zijn voor de omgeving. Dit houdt
ook in dat hinder door geur niet toegestaan is.
6.

Integriteit van het lichaam en de overblijfselen

De lichamen en de overblijfselen moeten beschermd worden tegen ontvreemding en ander
oneigenlijk gebruik.
Duurzaamheid

7.

Minder gebruik op eindige stoffen

Uitvoeren en inrichten van het proces moet minder eindige stoffen gebruiken dan begraven en
cremeren.
8.

Minder schadelijke emissies

Tijdens uitvoering van het proces moet de uitstoot van schadelijke emissies lager zijn dan bij
begraven of cremeren
9.

Minder beslag op beschikbare ruimte

De methode van lijkbezorging moet minder ruimte in beslag nemen dan begraven.

2 Werking van alkalische hydrolyse
Alkalische hydrolyse is een technologie om lichamen tot aan het bot af te breken in wateroplosbare
componenten. Alvorens de behandeling wordt een lichaam gekleed in een afbreekbaar materiaal en
vervolgens in een metalen buisvormige reactor geschoven.
Deze opstelling wordt ook wel de hydrolysator genoemd. Daarna wordt de reactor gevuld met water en
5%, 45% kalium hydroxide oplossing totdat het gewenste pH is bereikt. Naast kaliumhydroxide wordt
natriumhydroxide ook benoemd als alternatief.

5/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Echter kan gebruik van natriumhydroxide resulteren in gelvorming met verstoppingen als gevolg1. Het
gebruik van kaliumhydroxide tijdens de hydrolysatie is dan ook een uitgangspunt voor dit onderzoek.
Afhankelijk van het model van de hydrolysator wordt de vloeistof verhit naar 150℃ bij een druk van 4 bar
of 93-98℃ bij atmosferische druk. Afhankelijk van de druk en temperatuur duurt een cyclus gemiddeld 3,5
tot 18 uur [4] [5]. Gebruik van hogere temperaturen tijdens de hydrolysatie resulteert in een kortere
cyclustijd. Gedurende cyclus wordt de alkalische vloeistof rondgepompt waardoor voldoende vermenging
ontstaat. Nadat het lichaam is opgelost wordt de alkalische vloeistof verpompt naar een externe tank en
blijven de botten en medische hulpmiddelen achter in de hydrolysator. Na een spoelcyclus om alkalische
resten te verwijderen kunnen de botten verwijderd worden uit de hydrolysator en wordt de medische
hulpmiddelen op de daarvoor geschikte methode afgevoerd. Als laatste stap wordt het pH van het effluent
in de externe tank verlaagd met de additie van zuur.
De naam alkalische hydrolyse komt van de chemische reactie die plaats vindt tijdens het proces. Tijdens
alkalische hydrolyse valt de base de carbonylgroep van een ester of amidebinding aan waardoor de
binding breekt. In het geval van afbraak van vetten, zoals triglyceriden, ontstaan vluchtige vetzuren, zepen
en glycerol, terwijl haren en nagels afbreken tot voornamelijk aminozuren.

3 Effluent samenstelling
Om tot een geschikte verwerkingsmethode uit te komen moet eerst de samenstelling van het effluent
vastgesteld worden. Chemische analyses van het effluent kunnen de aanwezigheid van schadelijke
chemicaliën uitsluiten en de mate van verontreiniging weergeven.

3.1

Chemische compositie

De chemische compositie van het effluent is in enkele studies [3] [6] geanalyseerd. Hieruit bleek grote
variëteit tussen de analyseresultaten. Dit kan grotendeels verklaard worden door het verschil aan lichamen
en eventuele oplosbare omkledingen, maar mogelijk ook door de afstelling en procescondities van de
hydrolysator.
De verwachting is dat bij een groot lichaam meer effluent gegeneerd wordt. Echter is dit niet altijd het
geval. Een voorbeeld uit het onderzoek [6] door Middlesex University is case ID 1. Het lichaam waaruit het
effluent gegenereerd is, is 53 kilogram en levert 2050 liter effluent op. Daarentegen levert case ID 2, 1935
liter effluent op terwijl het lichaam ruim twee keer zwaarder is en 117 kilogram weegt. Door gebruikt van
minder alkalische oplossing in combinatie met een groter lichaam is de verontreiniging in het water hoger
dan case ID 1, zie tabel 2. Ook is een aanzienlijk hogere concentratie aan olie en vet in het effluent,
waardoor het aannemelijk is dat lichamen met veel vet resulteren in grotere verontreinigingen.
Tabel 2 Overzicht chemische analyses van effluent

TNO [3]
Analyseresultaat in mg/l
Kwik

1

Middlesex University [6]

TNO 2018

Case ID 1

Case ID 2

Case ID 3

Case ID 4

Case ID 5

<0,0010

<0,0005

<0,00025

<0,00025

n/a

n/a

Deze informatie is verkregen uit een gesprek met de alkalische hydrolyse technologie leverancier, Resomation Ltd.

6/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

TNO [3]

Middlesex University [6]

Arseen

<0,030

n/a

n/a

n/a

n/a

n/a

Cadmium

<0,0025

<0,005

<0,005

<0,005

<0,005

<0,005

Chromium

0,29

<0,023

<0,023

<0,023

<0,023

<0,023

Koper

0,037

0,077

0,0685

0,0455

0,054

0,0805

IJzer

0,73

0,7

1

0,9

1,2

1,05

Lood

<0,015

<0,29

<0,29

<0,29

<0,29

<0,29

Mangaan

0,015

n/a

n/a

n/a

n/a

n/a

Nikkel

<0,0050

<0,061

<0,061

<0,061

<0,061

<0,061

Zink

0,36

<0,07

<0,07

<0,07

<0,07

<0,07

CZV

14000

23900

53500

23350

22350

10320

Droge stof/TSS

3800

1970

1575

1330

3110

630

21

13,5

27

19

31

21

5500

n/a

n/a

n/a

n/a

n/a

Fosfor
Sulfaat als (SO4)
Ammoniakale stikstof

130

30

5,45

272

23

24

BZV

18550

n/a

n/a

n/a

12950

5455

(C) BZV

22680

Olie en vet

5408

5885

15650

5245

5230

973,5

10

9,2

9,3

9,1

9,1

9,4

ca. 2000

2050

1935

1850

1913

1973

n/a

53

117

66

71

61

pH (std. units)
Effluent volume (l)
Lichaamsgewicht (kg)

De conclusie uit tabel 2 is dat de effluent concentraties en hoeveelheden per persoon verschillen. Dit komt
door het lichaamstype van de lichamen. De verwachting is ook dat de effluent concentraties zullen
verschillen tussen nu en de toekomst. Een voorbeeld is de groei in overgewicht in Nederland. Als de
huidige trend in lichaamsgroei doorzet zal logischerwijs de concentratie olie en vet in het effluent
toenemen door meer gehydrolyseerd lichaamsvet. Daarnaast kan de mate van vervuiling van onze
omgeving invloed hebben op de effluent concentraties. Wanneer onze omgeving meer vervuild raakt dan
kan dit mogelijk ophopen in het menselijk lichaam. Een voorbeeld is PFAS. Een deel van de PFASchemicaliën kunnen ophopen [7] in het lichaam. Deze chemicaliën zijn moeilijk af te breken en breken
waarschijnlijk niet af tijdens alkalische hydrolyse.

3.2

Kwik

Een andere zeer zorgwekkende stof is kwik. Dit houdt in dat uitstoot naar de omgeving vermeden moet
worden omdat de stof schadelijk is voor de gezondheid. Door de introductie van amalgaam vullingen in
tanden bestaat het risico van kwik uitstoot zoals bij crematie het geval is. Alkalische hydrolyse wordt vaak
beschreven als een duurzame methode door het vermijden van kwik emissies in gassen.

7/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Er is geen wetenschappelijk bewijs gevonden dat kwik niet in het effluent terecht komen, wel wordt
benoemd dat de amalgaam vullingen na afloop gemakkelijk verwijderd kunnen worden [8]. Dit geeft de
indruk dan niet de gehele vulling oplost.
De wettelijke jaargemiddelde norm voor kwik concentraties in oppervlakte wateren is 0,07 ng/liter, deze
waarde is aanzienlijk lager dan het detectielimiet van de analyses uit tabel 2. Van deze lichamen is de
aanwezigheid van amalgaam vullingen niet bekend. Uit een bredere serie van metingen [6] komt de
concentratie kwik wel boven het detectie limiet. Negen van de achttien metingen resulteren in een
positieve uitslag met een gemiddelde waarde van 2,1 ug/l met een standaarddeviatie van 0,8 ug/l. Ook
hier wordt niet aangegeven of de lichamen amalgaam bevatten en is het detectie limiet niet gegeven. De
oplosbaarheid van amalgaam wordt beïnvloed door temperatuur [9] en zuurtegraad [10]. Bij een lage pH
en hogere temperatuur lost het amalgaam gemakkelijker op. De procescondities van alkalische hydrolyse
vielen buiten de scope van deze onderzoeken, welke beperkt waren tot een temperatuur van 60℃ en een
pH range van 1 tot en met 8. Om uitsluitsel te geven in welke mate amalgaam oplost zou een experiment
uitgevoerd moeten worden waar meerdere tanden met een amalgaam vulling gehydrolyseerd worden.

3.3

Steriele vloeistof

Een voorwaarde in het beoordelingskader is volledige afbraak van het lichaam. Uit onderzoek [3] is
aangetoond dat bij de juiste procesvoering geen DNA te terug te vinden in het effluent van een hoog
temperatuur hydrolysator. Dit is bevestigd door een leverancier van de voor hydrolyse benodigde
apparatuur. Ook bevat het effluent geen bacteriën en is het effluent daardoor steriel. Daarnaast kan uit
dieronderzoek [11] geconcludeerd worden dat schadelijke en ziekteverwekkende eiwitten (prionen)
verwijderd worden. Ook is bij een laagtemperatuur hydrolysator bewezen [12] dat het effluent geen groter
proteïne materiaal bevat dan de kleinst gevaarlijke prion. Met deze gegevens kan geconcludeerd worden
dat het effluent geen biologisch gevaar vormt. Alkalische hydrolyse wordt door de effectieve sterilisatie ook
beschreven als methode om risicovol biologisch afval te verwerken [13] [14].

3.4

Schatting volume van effluent

Om inzicht te krijgen over de schaal van de hoeveelheid effluent kan een schatting worden gemaakt. Uit
een draagvlakonderzoek [15] blijkt dat bij 39 % van de mensen alkalische hydrolyse positieve gevoelens
oproept op basis van een korte tekst. Vervolgens kiest 38 % van de groep het de uitspraak “past bij mij” en
24 % “zou ik wel doen”. Daarentegen kiest 28 % “past niet bij me” en 43 % “zou ik nooit doen”. Een
persoon kan meerdere argumenten gebruiken.
Als aangenomen wordt dat het percentage met de reactie “zou ik wel doen” ook zou kiezen voor alkalische
hydrolyse. Als de keuzes per leeftijdscategorie hetzelfde zijn en de zuiveringsmethode van het effluent
geen effect heeft op de keuze, dan zou bijna kwart van de bevolking kiezen voor alkalische hydrolyse. In
2022 waren er in Nederland bijna 170.000 sterfgevallen [16]. Dit zou theoretisch kunnen resulteren in
40.000 personen die kiezen voor alkalische hydrolyse.
Wanneer elke hydrolysatie 2.000 liter effluent produceert kan het landelijk totaal uitkomen op 80 miljoen
liter effluent per jaar.

8/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Door de onbekendheid van de methode voor lijkbezorging onder de bevolking kan het aandeel mogelijk
groeien wanneer de technologie wordt aangeboden. In de plaats Stillwater, Minnesota USA, zag de
aanbieder van begravingen, crematies en alkalische hydrolyse de vraag significant veranderen [17]. In
2019 koos 35 % procent voor begraving. 65 % koos voor crematie, waarvan 75-80 % koos voor alkalische
hydrolyse/watercrematie. Dit komt uit op ongeveer 50 % van de lokale bevolking. Daarbij moet wel
benadrukt worden dat de demografie in Minnesota significant verschillend ten opzichte van Nederland. De
uiteindelijke vraag naar de alkalische hydrolyse en daardoor de hoeveelheid effluent zal afhangen van de
prijs, acceptatie door religie en duurzaamheid van de technologie.

4 Verwerkingsmethoden
In de navolgende paragrafen worden de verschillende verwerkingsmethoden beschreven en globaal
beschouwd. De beschouwing is gebaseerd op de in de literatuur beschreven informatie alsmede de kennis
van onze eigen experts.

4.1

Het lozen van het effluent op oppervlaktewater.

De meest simpele verwerkingsmethode is om het effluent te lozen op het oppervlaktewater. Dit zou
inhouden dat het effluent direct vanuit het hydrolysatorium verpompt wordt naar een in de buurt gelegen
waterlichaam. Vervolgens breken de organismen de organische fractie in effluent af en worden overige
vervuilingen (voornamelijk zouten) afgevoerd naar uiteindelijk de Noordzee. Onbehandeld effluent is
echter is schadelijk voor de biologie in het oppervlaktewater en daarom moeten speciale
voorzorgsmaatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat het op een veilige en milieuvriendelijke
manier wordt geloosd.
Om te beginnen moeten de lozingsnormen en -voorschriften van de betreffende regio en de lokale
autoriteiten worden nageleefd. Op basis van de analyses op het effluent voldoet het effluent niet aan de
eisen die gelden voor het lozen van deze stoffen in het oppervlaktewater. Een voorbeeld is het chemisch
zuurstof verbruik. Als we aannemen dat de toegestane waarde vergelijkbaar is met een
rioolwaterzuiveringsinstallatie dan komt de lozingsnorm uit op 125 mg/l [18]. De gemiddelde effluent
concentratie is ruim 200 keer hoger op ongeveer 25.500 mg/l CZV. Daarnaast is de CZV-waarde per
cyclus moeilijk te voorspellen, omdat uit de gegevens van tabel 2 kan worden vastgesteld dat deze waarde
afhankelijk is van het opgeloste lichaam. De hoge CZV-waarde in combinatie met andere vervuilingen zal
het verkrijgen van een vergunning voor de lozing onmogelijk maken.
Naast de technisch eenvoudige correctie van de pH is een uitgebreide behandeling via een biologische
zuivering nodig. Het biologisch zuiveren van afvalwater op locatie van het hydrolysatorium valt buiten de
scope van deze lozingsoptie en daardoor valt deze optie af.
Dit maakt het noodzakelijk om het effluent te behandelen voordat het wordt geloosd. Dit vindt bijvoorbeeld
worden gedaan door middel van filtratie, adsorptie of chemische behandeling. Dit helpt om de concentratie
van schadelijke stoffen te verminderen en de pH-waarde van het effluent aan te passen om het beter af te
stemmen op de omstandigheden van het ontvangende oppervlaktewater.

9/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Ten slotte moeten de omstandigheden van het ontvangende oppervlaktewater in overweging worden
genomen. Deze, zoals doorstroming, ecologische conditie en zuurstofconcentratie van het water kunnen
allemaal van invloed zijn op de impact van het effluent. Het is daarom belangrijk om de eigenschappen
van het oppervlaktewater te kennen en ervoor te zorgen dat het effluent veilig kan worden geloosd zonder
de ecologische balans van het water te verstoren.
Geconcludeerd kan worden dat het direct lozen van effluent op oppervlaktewater niet voldoet aan het
beoordelingskader.


Veiligheid: Door het effluent te lozen op het oppervlaktewater bestaat het risico dat de waterkwaliteit
nadelig wordt beïnvloed. Lozen van effluent met hoge CZV-waardes kan resulteren in
zuurstofarmoede in het waterlichaam waardoor bijvoorbeeld vissen kunnen sterven



Waardigheid: Geen publieke waarneembaarheid van de lozing kan niet worden gegarandeerd. Zo
kan geuroverlast van het effluent zelf en geur die ontstaat tijdens de microbiologische afbraak niet
worden uitgesloten. Het effluent heeft een zeepachtige geur welke mogelijk waarneembaar is. Ten
slotte kan de lozing ethische dilemma’s veroorzaken wanneer het effluent geloosd wordt in (de buurt
van) zwemwateren



4.2

Duurzaamheid: Het lozen van effluent op oppervlaktewater zal geen extra beslag leggen op
beschikbare ruimte of gebruik maken van eindige grondstoffen. Daarentegen zijn de schadelijker zijn
dan tijdens begraven of cremeren

Het lozen van het effluent op de bodem.

De tweede methode is het verspreiden van het effluent over de bodem. Mogelijkerwijs kan dit vergeleken
worden met het uitstrooien van as na een crematie over strooivelden. Wanneer effluent van alkalische
hydrolyse op de bodem wordt gebracht, is het belangrijk om enkele belangrijke stappen te volgen om
ervoor te zorgen dat de bodem niet wordt aangetast.
Ten eerste moet de pH van het effluent worden gecorrigeerd. Alkalische hydrolyse verhoogt de pH van het
effluent tot een niveau dat schadelijk is voor alle organismen. Het is daarom belangrijk om de pH van het
effluent te corrigeren voordat deze op de bodem wordt gebracht. Dit kan worden gedaan door het
toevoegen van zure oplossingen zoals zwavelzuur of fosforzuur om de pH te verlagen tot een geschikt
niveau. Wellicht wordt het zoutgehalte van het geneutraliseerde effluent hoger dan de gewenste waarde
voor een bodemlozing. De verwachting is dat met name de concentratie kalium- en/of natriumzouten hoog
zal zijn.
Kalium kan de plant groei bevorderen maar bij te hoge concentraties ook negatief beïnvloeden [19] en
hoge concentraties natrium hebben een nadelig gevolg [20] voor de plantgroei.
Ten tweede moet de samenstelling van het effluent voor bijvoorbeeld koolstof- en stikstofverbindingen en
fosfaten passen binnen de vrachten die de bodem mag ontvangen. Indien geen actieve gewassen op de
grond aanwezig zijn is het risico van af- en uitspoeling naar grond- of oppervlaktewater groot. Zeer
waarschijnlijk is dat het lozen op de bodem niet is toegestaan als gevolg van de zorgplicht zoals

10/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

omschreven in de Wet Bodembescherming [21], artikel 13, of artikel 1.6 in de omgevingswet [22]. Met
name het opbrengen van (micro-)verontreinigingen is hierbij niet toegestaan.
Een ander nadeel van deze verwerkingsmethode is het moeilijk te verspreiden van het effluent tijdens de
wintermaanden met minder (micro)biologische activiteit. Hierdoor bestaat het risico dat meer
verontreinigingen zich opbouwen in de grond en mogelijk ook in het grondwater. Ook kan de grond
bevroren zijn en bedekt met ijs of sneeuw waardoor het effluent boven op de grond blijft liggen en ophoopt.
Ook het lozen van effluent op de bodem voldoet niet aan elke voorwaarde vanuit het beoordelingskader.
Daarnaast is de verwerkingsmethode waarschijnlijk wettelijk niet haalbaar.




Veiligheid: Door het effluent te verspreiden over de bodem bestaat het risico dat de grond- en
waterkwaliteit nadelig wordt beïnvloed. Ook bestaat het risico dat de bodem en grondwater lokaal
verzilten door de hoge concentraties zout in het effluent
Waardigheid: De verwerkingsmethode heeft mogelijk een positieve symbolische waarde wanneer het
effluent verspreidt over de bodem. De nutriënten in het effluent kunnen theoretisch bijdragen aan de
plantgroei tot bepaalde concentraties, waardoor het lichaam iets teruggeeft aan de natuur. Echter is de
methode in de wintermaanden minder waardig wanneer het effluent niet de bodem in kan trekken en
mogelijk zichtbaar is bij de aanwezigheid van sneeuw. Ook kan niet worden uitgesloten of geuroverlast



ontstaat tijdens de afbraak in de bodem. Wanneer er negatieve effecten zijn op de natuur heeft dit ook
impact op de symbolische waarde en kan het positieve imago verdwijnen
Duurzaamheid: Alvorens het verspreiden van het effluent over de bodem moet het geneutraliseerd
worden. Dit verhoogt de concentratie zouten en gebruik van chemicaliën. Daarnaast moet het effluent
vervoerd worden naar een locatie waar het effluent verspreid kan worden. Voor dit transport is energie
nodig met (in)directe uitstoot als gevolg. Daarnaast moet een gebied aanwezig zijn waar het effluent
verspreid kan worden dat vergelijkbaar is met een verstrooiterrein voor crematie-as. Dit neemt veel
gebied in gebruik waardoor het minder duurzaam is. Het gebied kan waarschijnlijk wel voor meerdere
doeleinde gebruikt worden, zoals dat crematie-as verstrooiterreinen ook als publiek park toegankelijk
zijn. De natuur in het gebied zal echter meer beïnvloed worden door de nutriënten in het effluent dan
van crematie-as

4.3

Het behandelen van het effluent via aerobe zuivering

Uit methoden 1 en 2 geconcludeerd kan worden geconcludeerd dat het is belangrijk om deze
effluentstroom te zuiveren voordat het in de omgeving wordt geloosd. Zo wordt schade aan het milieu en
de volksgezondheid te voorkomen.
Een veelgebruikte methode voor het zuiveren van effluent afkomstig van alkalische hydrolyse is aerobe
biologische zuivering [17] [23]. Wel dient voordat het effluent geloosd wordt op het riool of direct in de
rioolwaterzuivering de pH verlaagd te worden met een zuur. Dit om schade aan het riool, apparatuur en
bacteriën in de zuivering te voorkomen.
Aerobe biologische zuivering is een proces waarbij bacteriën worden gebruikt om organisch materiaal af te
breken tot kooldioxide, stikstof en water. Dit proces vindt plaats in een beluchte reactor waarin het effluent
wordt gemengd met zuurstof en bacteriën die van nature voorkomen in afvalwater. Tijdens het proces

11/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

vermenigvuldigen de bacteriën zich door het organisch materiaal uit het effluent te consumeren en af te
breken tot koolstofdioxide, stikstof en water. Het proces vermindert de hoeveelheid organische stoffen in
het effluent en vermindert daarmee de vervuilende werking ervan. Hierdoor kan na zuivering van het water
geloosd worden op oppervlaktewateren. De bacteriën en vaste residuen, ook wel slib genoemd, wordt
doorgaans vergist tot biogas. Hierdoor wordt een deel van de energetische waarde van het effluent
omgezet naar een waardevol product.
Het proces van aerobe biologische zuivering vereist een aantal factoren om optimaal te functioneren.
Allereerst moet er voldoende zuurstof beschikbaar zijn om de bacteriën te laten ademen en organisch
materiaal af te breken. Dit wordt bereikt door beluchting van de reactor, waarbij lucht door de reactor wordt
geblazen. Daarnaast is het belangrijk om de juiste verhouding tussen organisch materiaal en bacteriën te
hebben om een efficiënte afbraak te garanderen. Het waterschap heeft de verantwoordelijkheid [24] dat
het afvalwater volgens de wet wordt gezuiverd. Dit houdt in dat voldoende controle plaats vindt of het
effluent goed gezuiverd wordt.
Echter moet het effluent ook voldoen aan enkele zorgplichten [25]. Zoals eerder benoemd moet het
effluent geneutraliseerd worden en moet het pH niet lager zijn dan 6,5 en niet hoger dan 10 om schade
aan het riool te voorkomen. De temperatuur mag niet hoger dan 30℃ zijn en de sulfaat concentratie moet
lager zijn dan 300 milligram per liter om onwenselijke effecten, zoals sulfide vorming, te vermijden. Zoals
de Rijksoverheid vermeld zijn deze voorwaarden in situaties met relatief geringe hoeveelheden effluent erg
strikt. Het riool en RWZI ondervinden geen nadelig effect als een emmer water van 60℃ in het riool wordt
geleegd. Daarentegen is 2.000 liter warm effluent mogelijk te veel om via het riool af te voeren. De hoge
sulfaat concentraties kunnen ook een probleem vormen. De gemeten sulfaat concentratie in tabel 1 komt
uit op 5.500 mg/liter. Dit is ruim 18 keer de waarde van de zorgplicht. Omdat het effluent niet volledig
voldoet aan de zorgplicht moeten mogelijk onderlinge afspraken worden opgesteld met het waterschap
waarna deze worden vastgelegd in een vergunning.
Een ander verschil tussen het effluent en huishoudelijk afvalwater is de concentratie oliën en vetten.
Gemiddeld bevat huishoudelijk afvalwater tussen de 50 en 100 mg/l oliën en vetten [26]. Het effluent bevat
gemiddeld ruim 6.000 mg/l aan olie en vet. Deze waarde is aanzienlijk hoger waardoor het risico op
filmvorming van olie op water ontstaat. Daarnaast kunnen oliën en vetten zich afzetten op leidingen en
pompen waardoor meer onderhoud benodigd is. Daarentegen leek in een rioolwaterzuivering van
Minnesota [17], USA, het tegenovergestelde plaats te vinden.
De waterzuivering ondervond problemen met vetten en oliën welke verholpen waren nadat het effluent
werd toegevoegd aan het rioolsysteem. Hoewel er aanwijzingen zijn dat de zepen en alkalische resten in
het effluent de opbouw van vet kunnen voorkomen, kan dit niet met zekerheid worden geconcludeerd. Om
de precieze effecten van olie en vet in het effluent op de waterzuiveringsinstallatie vast te stellen, zal meer
onderzoek benodigd zijn.
Een rioolwaterzuivering is ook geschikt om het kwik gedeeltelijk te verwijderen. Het gemiddelde
zuiveringsrendement komt uit op 70 % [27], met een geschat betrouwbaarheidspercentage van 50 %. Het
kwik zal achterblijven in het slib, welke vervolgens verbrand wordt waar het kwik grotendeels wordt
opgevangen in de gas zuivering.

12/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Samenvattend is het proces van aerobe biologische zuivering een effectieve methode om het effluent te
zuiveren en de hoeveelheid organische stoffen en stikstofverbindingen in het afvalwater te verminderen.
Door beluchting en de aanwezigheid van bacteriën wordt het organisch materiaal afgebroken tot
koolstofdioxide, stikstof en water.


Veiligheid: Door het effluent te lozen in de rioolwaterzuivering wordt het biochemisch zuurstof verbruik
verlaagd. Hierdoor kan in tegenstelling tot directe lozing op het oppervlaktewater zonder grote
negatieve gevolgen het water geloosd worden. Daarnaast wordt de mate van zuivering gegarandeerd
door zuiveringseisen van rioolwaterzuiveringsinstallaties. Lozing van effluent in het riool tijdens het
overstorten van rioolwater moet voor komen om de waterkwaliteit niet negatief te beïnvloeden.
Mogelijk moet worden nagedacht over het tijdelijk opslaan van het effluent tijdens zware neerslag



Waardigheid: De verwerkingsmethode voldoet aan de voorwaardes van gegarandeerde afbraak en
ongewilde vermenging tijdens de lijkbezorging omdat het de hydrolyse niet beïnvloed. Onderdeel van
de waardigheid is dat geen waarneembaarheid van het proces mag zijn. Het effluent zal in het riool
mengen met huishoudelijk afvalwater waardoor het snel onherkenbaar wordt. Hierdoor is het proces
niet zichtbaar. Een nadeel van de methode is de mogelijk negatieve symbolische waarde wanneer het
effluent wordt geloosd in het riool en in contact komt met huishoudelijk afvalwater



Duurzaamheid: Het zuiveren van het effluent met een rioolwaterzuivering gebruikt weinig chemicaliën
en voldoet daardoor aan de eerste voorwaarde van de gezondheidsraad. Daarnaast kan vergisting
van het slib biogas opleveren wat een positieve impact heeft. Een ander voordeel is dat de
infrastructuur en aanwezig is om het effluent te zuiveren zolang de rioolwaterzuiveringsinstallatie
beschikbare capaciteit heeft. Door het hoge BZV neemt een hydrolysatorium waar dagelijks één
persoon gehydrolyseerd wordt 200 tot 700 inwoners equivalenten in. Uitgegaan van een gemiddelde
BZV per persoon van 24 ± 13 kg. Deze waarde is tot stand gekomen door het aantal liters effluent te
vermenigvuldigen met de BZV-waarde uit tabel 2.
Het gedeeltelijk gebruik van de rioolwaterzuivering moet meegenomen worden in de LCA, al is de
verwachting dat de ruimte benodigd voor de zuiveringsinstallatie kleiner is dan de ruimte voor een
begraving. Hiermee zal de methode voldoen aan de voorwaarde uit het beoordelingskader.
Wanneer het effluent niet direct via het riool gezuiverd kan worden neemt de duurzaamheid van de
methode af. Dit kan voorkomen bij onderhoud van het riool of geen beschikbare capaciteit bij de
rioolwaterzuivering. In deze gevallen moet het effluent mogelijk per vrachtwagen vervoerd worden
naar een zuivering met beschikbare capaciteit

4.4

Het afvoeren van het effluent per as en via anaerobe zuivering.

Effluent afkomstig van alkalische hydrolyse kan worden behandeld via een anaerobe zuivering. De
anaerobe zuivering is een proces waarbij bacteriën organisch materiaal afbreken in een zuurstofloze
omgeving. Dit proces is een alternatief voor aerobe biologische zuivering en wordt vaak gebruikt voor de
behandeling van afvalwater met een hoog organisch gehalte.

13/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Bij anaerobe zuivering worden bacteriën gebruikt om organisch materiaal in het effluent af te breken in een
gesloten reactor zonder zuurstof. Het proces produceert biogas, dat grotendeels bestaat uit methaan en
kooldioxide. Het biogas kan worden gebruikt als een hernieuwbare energiebron. Het proces vermindert
ook de hoeveelheid organisch materiaal in het effluent en vermindert daarmee de vervuilende werking
ervan. Naast methaan en koolstofdioxide kan ook waterstofsulfide ontstaan door de grote hoeveelheid
zwavel in het effluent. Waterstofsulfide is een giftige stof en heeft corroderende eigenschappen. Hierdoor
is het van belang om het biogas te zuiveren met bijvoorbeeld de hulp van absorbens.
Het proces van anaerobe zuivering vereist een aantal factoren om optimaal te functioneren. Allereerst
moet het effluent worden geneutraliseerd om de pH verlagen. Verder wordt het verwarmd tot een
temperatuur tussen 35 en 40 graden Celsius om de bacteriën te activeren. De juiste verhouding tussen
organisch materiaal en bacteriën moet worden gehandhaafd om een efficiënte afbraak te garanderen. De
zuurgraad moet ook worden gecontroleerd om ervoor te zorgen dat de bacteriën optimaal kunnen
functioneren.
Na het proces van anaerobe zuivering moet het gezuiverde effluent worden behandeld om geur en smaak
te verwijderen en om het veilig te maken voor afvoer in het riool. Het kan worden behandeld met een
biologische behandeling of beluchting, afhankelijk van de uiteindelijke bestemming van het gezuiverde
effluent. Soortgelijke afvalstromen met vergelijkbare CZV en vaste stof gehaltes zijn met succes
behandeld [28] [29] via deze zuiveringsmethode.


Veiligheid: De installaties bestaan al en verwerken soortgelijke afvalstromen. Daarnaast is de
beheerder van de installatie verantwoordelijk voor deugdelijk onderhoud en gebruik van de installatie
waardoor de veiligheid gegarandeerd wordt. Rekening moet gehouden worden met de hoge zwavel
concentratie in het effluent met het risico op de vorming van waterstofsulfide.



Waardigheid: Anaerobe zuivering wordt uitgevoerd in afgesloten condities om zuurstof buiten te
houden. Hierdoor kunnen geen stinkende gassen ontsnappen. Om geuroverlast uit te sluiten tijdens
gebruik van het biogas moet het waterstofsulfide alvorens verwijderd worden



Duurzaamheid: In tegenstelling tot aerobe zuivering moet het effluent altijd vervoerd worden per
vrachtwagen naar een industriële partner wat vanzelf sprekend een negatief gevolg heeft op de
duurzaamheid. Het gebruik van vervoer met fossiele verbranding neemt beslag op eindige stoffen. De
zuivering van het effluent gebruikt daarentegen geen tot een minimale hoeveelheid chemicaliën en
levert biogas op. Het biogas kan gebruik worden voor als alternatief voor aardgas. Tijdens productie
van het biogas moet de productie en uitstoot van waterstofsulfide voorkomen worden om schadelijke
emissies te voorkomen

4.5

Het opwerken van het effluent tot meststof voor gewassen

Bij het alkalisch hydrolyseren worden de organische componenten afgebroken en de resulterende
vloeistof, bekend als effluent, kan worden gebruikt als meststof of supplement.

14/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Wanneer effluent van alkalische hydrolyse op de bodem wordt gebracht, is het belangrijk om enkele
belangrijke stappen te volgen om ervoor te zorgen dat de bodem niet wordt aangetast en dat de effluent
effectief kan worden gebruikt als meststof.
Ten eerste moet de pH van het effluent worden gecontroleerd. Alkalische hydrolyse verhoogt vaak de pH
van het effluent tot een niveau dat schadelijk kan zijn voor alle organismen. Het is daarom belangrijk om
de pH van het effluent aan te passen voordat deze op de bodem wordt gebracht. Dit kan worden gedaan
door het toevoegen van zure oplossingen zoals zwavelzuur of fosforzuur om de pH te verlagen tot een
geschikt niveau. Wellicht wordt het zoutgehalte van het geneutraliseerde effluent hoger dan de gewenste
waarde voor een bodemlozing.
Ten tweede moet de samenstelling van het effluent voor bijvoorbeeld stikstofverbindingen en fosfaten
passen binnen de benodigde vrachten van de bodem.
Ten derde moet de effluent gelijkmatig over de bodem worden verdeeld. Dit kan worden gedaan door
gebruik te maken van een irrigatiesysteem, zoals een sproeier of druppelirrigatie, maar ook met een
bemester. Hierdoor wordt voorkomen dat sommige delen van de bodem te veel of te weinig effluent
krijgen, wat kan leiden tot ongelijkmatige groei van planten.
Tot slot is het belangrijk om de bodem na het aanbrengen van de effluent goed te controleren. Het is
mogelijk dat de effluent bepaalde stoffen bevat die de bodem kunnen verzadigen, wat kan leiden tot
schadelijke effecten op de plantengroei. Door regelmatig de bodemvochtigheid en de concentratie van
voedingsstoffen in de bodem te meten, kan worden gecontroleerd of het effluent op de juiste manier wordt
opgenomen door de planten en of er geen ongewenste effecten optreden.
Uit onderzoek [30] blijkt dat het effluent een voordelig effect heeft op de plantgroei wanneer een
vergistingsstap alvorens plaatsvindt. Gebruik van mest vanuit het effluent resulteerde in grotere fruit
lichamen. Maar door de niet optimale verhouding tussen de stikstof en fosfaat werkte de meststof minder
goed dan kunstmest. De combinatie van kunstmest en mest van effluent leverde de beste meststof op.
In het kort is het belangrijk om de pH en samenstelling van het effluent te controleren voordat deze op de
bodem wordt aangebracht, de effluent gelijkmatig te verdelen en de bodem na het aanbrengen van de
effluent regelmatig te controleren. Door deze stappen te volgen, kan effluent van alkalische hydrolyse
veilig en effectief worden gebruikt als meststof. Belangrijk nadeel van deze verwerkingsoptie is het feit dat
er een grote discontinuïteit in de afzet van effluent bestaat. Er zal dan een grote buffercapaciteit gecreëerd
moeten worden.


Veiligheid: Het gebruik van effluenten van alkalische hydrolyse van menselijke lichamen als meststof
kan veilig zijn, zolang de effluenten voldoen aan de wettelijke normen voor veilige concentraties van
verontreinigende stoffen. Er moet worden gewaarborgd dat de pH-waarde is verlaagd Bovendien moet
er zorgvuldig worden omgegaan met de opslag, het transport en het gebruik van de effluenten om
onbedoelde blootstelling te voorkomen.

15/25

Kenmerk



R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Waardigheid: Het opwerken van effluenten van alkalische hydrolyse van menselijke lichamen tot
meststof kan worden gezien als respectvol en waardig, omdat het een duurzame manier is om
menselijke resten te verwerken en tegelijkertijd bijdraagt aan de productie van voedsel. Het gebruik
van de effluenten als meststof kan een symbolische betekenis hebben en kan bijdragen aan een meer
positieve en menselijke benadering van de dood en de verwerking van menselijke resten. Om geen
directe relatie met de lokale populatie te genereren is opmenging met de vloeibare fractie van dierlijke
mest een mogelijkheid



Duurzaamheid: Het opwerken van effluenten van alkalische hydrolyse van menselijke lichamen tot
meststof kan bijdragen aan de duurzaamheid van onze voedselproductie, omdat het een alternatieve
bron van meststoffen biedt die behalve geur geen negatieve impact heeft op het milieu en die de
afhankelijkheid van fossiele brandstoffen vermindert. Bovendien kan het gebruik van deze meststoffen
de bodemvruchtbaarheid verbeteren en bijdragen aan de reductie van de uitstoot van broeikasgassen

4.6

Het (co-)vergisten van het effluent voor energieopwekking.

Deze optie is vergelijkbaar aan optie 4. Het vergistingsproces is een anaeroob proces waarbij bacteriën
organisch materiaal omzetten in methaan en koolstofdioxide. Dit zogenaamde biogas kan gebruikt worden
als energiebron voor de productie van warmte of elektriciteit. Waarbij het belangrijkste doel van anaerobe
zuivering het gedeeltelijk zuiveren van water is, ligt bij vergisting de prioriteit om biogas te produceren.
Meestal wordt tijdens vergisten een grondstof gebruikt met een hoger energetische waarde. Waardoor het
uitdagender is om de condities in de reactor constant te houden.
Het pH van de reactor zal bijvoorbeeld sneller dalen door de productie van azijnzuur, een tussenproduct
van methaanproductie. Hierdoor moet de voeding langzaam gedoseerd worden of gebruik worden
gemaakt van een zuurteregelaar. Mogelijk kan het alkalische effluent gebruikt worden als zuurteregelaar
om de voeding gedeeltelijk te neutraliseren. Om het effluent apart te kunnen doseren moet waarschijnlijk
een aanpassing aan bestaande opstellingen plaatsvinden, maar levert een mogelijk voordeel op in
duurzaamheid.
In Nederland worden twee manieren van vergisting toegepast. Mono vergisting waar één soort product
wordt vergist, zoals waterzuiveringsslib of dierlijke mest en co-vergisting waar een mengsel, bestaand uit
minimaal 50% mest en overig plantaardig materiaal wordt vergist. Na de vergisting blijft een vloeistof met
een lagere energetische waarde over. Dit wordt het digestaat genoemd. Deze stof is een afvalstof tenzij de
gebruikte voeding voldoet aan de meststoffenwet [31] Het effluent van alkalische hydrolyse staat niet in
deze wet waardoor het digestaat wordt beschouwd als afvalstof. Dit is onaantrekkelijk voor de beheerders
van vergisters omdat het afvoeren van als digestaat als afvalproduct duurder is. Daarnaast heeft het
effluent een relatief lage energetische waarde voor vergisting en levert daardoor relatief weinig biogas op.
Ter indicatie heeft varkensmest een CZV van gemiddeld 100 gram per kilo [32], al is dit afhankelijk van
verschillende omstandigheden. Het effluent heeft gemiddeld 25 gram CZV.


Veiligheid: Het gebruik van effluenten van alkalische hydrolyse van menselijke lichamen als meststof
is veilig, zolang de effluenten voldoen aan de wettelijke normen voor veilige concentraties van
verontreinigende stoffen. Er moet worden gewaarborgd dat de pH-waarde is verlaagd. Bovendien

16/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

moet er zorgvuldig worden omgegaan met de opslag, het transport en het gebruik van de effluenten
om onbedoelde blootstelling te voorkomen. Tevens dient de vergistingsinstallatie aan de geldende
wet- en regelgeving voldoen


Waardigheid: Het kan bijdragen aan een meer positieve en menselijke benadering van de dood en de
verwerking van menselijke resten. Daarnaast draagt het bij aan de productie van hernieuwbare
energie en kan het een positieve bijdrage leveren aan de maatschappij. Om het effluent te gebruiken
als meststof moet deze in de meststoffenwet opgenomen worden. Dit heeft het gevolg dat het effluent
verhandelbaar is op de vrije markt. Dit kan een negatief beeld met zich meebrengen



Duurzaamheid: Het draagt bij aan de productie van hernieuwbare energie en de reductie van de
uitstoot van broeikasgassen. Bovendien draagt het bij aan de reductie van de afhankelijkheid van
fossiele brandstoffen en de bevordering van een circulaire economie. Een afweging moet worden
gemaakt of de biogas productie meer energie oplevert dan het vervoer van het effluent

17/25

Kenmerk

4.7

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Het filtreren van het effluent met een keramisch membraanfilter.

Effluent afkomstig van alkalische hydrolyse kan worden behandeld via keramische membraanfiltratie.
Keramische membraanfiltratie is een geavanceerde technologie voor het behandelen van afvalwater,
waarbij het effluent door een keramisch membraan wordt geduwd om deeltjes en verontreinigingen te
verwijderen.
Bij keramische membraanfiltratie wordt het effluent door een keramisch membraan geduwd, dat een
poriegrootte heeft van minder dan 0,1 micrometer. De poriën zijn zo klein dat ze alleen watermoleculen,
zouten en zeer kleine verontreinigingen doorlaten, terwijl de grotere deeltjes worden tegengehouden. Het
proces is zeer efficiënt en kan een hoge mate van zuivering bereiken, waardoor het geschikt is voor
toepassingen waar een hoge zuiveringsgraad vereist is. Omdat in deze toepassing het gefilterde effluent
water, zouten en loog bevat is deze vloeistof een aantal maal her te gebruiken. Het geconcentreerde
residu kan via de anaerobe verwerkingsroute onder opties 4 en 6 genoemd worden omgezet in biogas.
Het grote voordeel is dat de primaire neutralisatie van het effluent niet nodig is. Dit bespaart aanzienlijk op
de chemicaliën die bij de overige opties nodig zijn. Tevens wordt restloog hergebruikt, hetgeen de kosten
en milieubelasting van de fabricage van loog bespaart.


Veiligheid: Het ultra filtreren van het effluenten van alkalische hydrolyse van menselijke lichamen als
meststof is veilig, zolang de effluenten voldoen aan de wettelijke normen voor veilige concentraties
van verontreinigende stoffen. Er moet worden gewaarborgd dat de pH-waarde van het concentraat is
verlaagd. Het permeaat, zijnde de loog die door het membraan treedt, dient met dezelfde
veiligheidsaspecten behandeld te worden als het zuivere loog



Waardigheid: Dit kan bijdragen aan een meer positieve en menselijke benadering van de dood en de
verwerking van menselijke resten. Omdat met het hergebruik van vloeistof ook een vermenging van
opgelost materiaal ontstaat zal het draagvlak voor deze optie lager zijn dan bij andere opties. Wanneer
vermenging van de vloeistof dermate ongewenst is kan gekozen worden om het permeaat te
neutraliseren en vervolgens te lozen in het riool



Duurzaamheid: Het draagt bij aan de reductie van de hoeveelheid chemisch afval die wordt
geproduceerd en verminderd de hoeveelheid water die nodig is voor de verwerking van menselijke
resten. Bovendien draagt het bij aan de reductie van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en
de bevordering van een circulaire economie.
Wanneer gekozen wordt om het permeaat te lozen op het riool bevat het een lager CZV waardoor het
minder capaciteit van de rioolwaterzuivering inneemt en daardoor duurzaamheid verbeterd. Daarnaast
is het residu hoger in energie waardoor het geschikter is voor vergisting of anaerobe zuivering en is
minder vrachtcapaciteit benodigd

4.8

Carbonisatie van het effluent.

Effluent van alkalische hydrolyse kan worden verwerkt via carbonisatie. Dit proces omvat het onder hoge
temperaturen en druk zetten van organisch materiaal, waardoor het omgezet wordt in vaste koolstof en

18/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

water. Het proces maakt gebruik van effluent als oplosmiddel en vermijdt de uitstoot van schadelijke
stoffen, waardoor het een milieuvriendelijke optie is voor het verwerken van effluent.
Carbonisatie werkt door organische stoffen te ontleden en om te zetten in vaste koolstof door middel van
een reeks chemische reacties. Bij dit proces wordt het effluent van alkalische hydrolyse in een reactor
geplaatst en onder hoge druk en temperatuur gebracht. Dit zorgt ervoor dat de organische stoffen worden
afgebroken tot hun basiselementen. Dit resulteert in de vorming van vaste koolstof, zouten en nitraat in de
vloeistof. Vervolgens kan het effluent gemakkelijker gefiltreerd worden en enige malen hergebruikt.
Het proces van carbonisatie kan worden uitgevoerd bij temperaturen tussen de 180 en 300 graden
Celsius, afhankelijk van de aard van het afval en de gewenste kwaliteit van het eindproduct. Na afloop van
het proces wordt de koolstof gescheiden van de vloeistof en kan de koolstof worden gebruikt als brandstof
of als grondstof voor de productie van producten zoals kunstmest en koolstofvezels. Na afloop van het
carbonisatie-proces wordt het behandelde effluent van alkalische hydrolyse afgekoeld door de volgende
batch voor te verwarmen en gezuiverd van resterende stoffen.
Een van de voordelen van carbonisatie is dat het effluent van alkalische hydrolyse kan worden omgezet in
een waardevol product in plaats van simpelweg te worden afgevoerd als afval. Het proces is
milieuvriendelijk omdat het geen schadelijke stoffen uitstoot en het effluent dat wordt gebruikt in het proces
kan worden gerecycled.


Veiligheid: Het carboniseren van het effluent alkalische hydrolyse van menselijke lichamen is een
veilig proces, mits er voldoende maatregelen worden genomen om de veiligheid rond het proces dat
gepaard gaat met een hoge druk en een hoge temperatuur reactor, te borgen. Daarnaast dient de
uitstoot van schadelijke stoffen beperkt te worden. De uitstoot van schadelijke gassen kan worden
beperkt door het toepassen van geschikte technologieën en het nemen van passende
voorzorgsmaatregelen



Waardigheid: Door het hergebruiken van het loog wordt voorkomen dat er grote hoeveelheden
chemisch afval worden geproduceerd. Dit kan bijdragen aan een meer positieve en menselijke
benadering van de dood en de verwerking van menselijke resten. Omdat met het hergebruik van
vloeistof ook een vermenging van opgelost materiaal ontstaat zal het draagvlak voor deze optie lager
zijn dan bij andere opties

19/25

Kenmerk



R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Duurzaamheid: Het draagt bij aan de reductie van de hoeveelheid chemisch afval die wordt
geproduceerd en vermindert de hoeveelheid water die nodig is voor de verwerking van menselijke
resten. Bovendien draagt het hergebruik van het loog bij aan de reductie van de afhankelijkheid van
fossiele brandstoffen en de bevordering van een circulaire economie. Vanwege de hoge temperaturen
en druk die nodig zijn om de carbonisatie te laten plaatsvinden leidt dit een hoge uitstoot van
broeikasgassen en andere luchtverontreinigende stoffen, wat niet erg duurzaam is. Het is echter
mogelijk om de energie-efficiëntie van het proces te verbeteren door bijvoorbeeld het gebruik van
warmteterugwinning.

4.9

Oxidatie van het effluent via “wet air oxidation”

Wet Air Oxidation (WAO) is een proces dat gebruikt kan worden voor het efficiënt verwerken van organisch
afval, waaronder effluent van alkalische hydrolyse. Het proces werkt door middel van oxidatie bij hoge
temperaturen en druk in aanwezigheid van zuurstof, waardoor organisch afval wordt afgebroken tot water,
kooldioxide, nitraat en anorganische verbindingen (zouten). Dit proces maakt gebruik van de oxidatieve
eigenschappen van zuurstof om organisch afval af te breken en het afval te veranderen in niet-giftige
stoffen.
In het WAO-proces wordt het effluent van alkalische hydrolyse in een reactor geplaatst en wordt zuurstof
onder druk toegevoegd. De reactie dient in een vloeibare fase plaats te vinden. Het mengsel wordt
vervolgens verwarmd tot een temperatuur van ongeveer 200-320 graden Celsius en onder druk gehouden
tot een maximum van 300 bar. Door deze hoge druk en temperatuur worden de organische verbindingen
afgebroken tot kooldioxide en water, waardoor de restverontreiniging wordt geminimaliseerd.
Na afloop van het WAO-proces wordt het behandelde effluent van alkalische hydrolyse afgekoeld door de
volgende batch voor te verwarmen en gezuiverd van resterende stoffen. Het resulterende water kan
vervolgens worden hergebruikt en periodiek worden afgevoerd als zout afvalwater of na aanvulling van het
loog gehalte weer worden ingezet voor een nieuwe batch.
Het voordeel van het WAO-proces is dat het een milieuvriendelijke optie is voor de verwerking van
organisch afval. Het proces maakt gebruik van zuurstof als oxidatiemiddel, waardoor er geen extra
chemicaliën nodig zijn. Hierdoor wordt het proces duurzaam en wordt de hoeveelheid chemisch afval
geminimaliseerd.
In conclusie, het WAO-proces is een veilige, efficiënte en milieuvriendelijke methode voor de verwerking
van organisch afval, inclusief effluent van alkalische hydrolyse. Door middel van oxidatie bij hoge
temperatuur en druk worden organische verbindingen afgebroken tot water, kooldioxide en anorganische
verbindingen. Het resulterende water kan worden hergebruikt of afgevoerd als afvalwater. WAO biedt een
veelzijdige en effectieve oplossing voor het verwerken van afvalwater en is een duurzame optie voor de
toekomst.

20/25

Kenmerk



R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Veiligheid: Het WAO-proces is een veilig proces, mits er voldoende maatregelen worden genomen
om de veiligheid rond het proces dat gepaard gaat met een hoge druk en een hoge temperatuur
reactor, te borgen. Daarnaast dient de uitstoot van schadelijke stoffen beperkt te worden. De uitstoot
van schadelijke gassen kan worden beperkt door het toepassen van geschikte
luchtzuiveringstechnologieën en het nemen van passende voorzorgsmaatregelen



Waardigheid: Door het hergebruiken van het loog wordt voorkomen dat er grote hoeveelheden
chemisch afval worden geproduceerd. Dit kan bijdragen aan een meer positieve en menselijke
benadering van de dood en de verwerking van menselijke resten. Omdat met het hergebruik van
vloeistof ook een vermenging van opgelost materiaal ontstaat zal het draagvlak voor deze optie lager
zijn dan bij andere opties



Duurzaamheid: Het draagt bij aan de reductie van de hoeveelheid chemisch afval die wordt
geproduceerd en vermindert de hoeveelheid water die nodig is voor de verwerking van menselijke
resten. Bovendien draagt het hergebruik van het loog bij aan de reductie van de afhankelijkheid van
fossiele brandstoffen en de bevordering van een circulaire economie. Aan de andere kant geldt dat het
energieverbruik van het WAO-proces is vanwege de hoge temperaturen en druk die nodig zijn om de
oxidatie te laten plaatsvinden. Dit kan leiden tot een hoge uitstoot van broeikasgassen en andere
luchtverontreinigende stoffen, wat niet erg duurzaam is. Het is echter mogelijk om de energieefficiëntie van het proces te verbeteren door bijvoorbeeld het gebruik van warmteterugwinning.
WAO wordt vaak grootschalig toegepast bij het zuiveren van reststromen van de petrochemie. Dit zijn
relatief grote reststromen van meerdere kubieke meters per uur. Wanneer gekozen wordt om WAO
toe te passen voor kleinere afvalstromen moet mogelijk een specialistisch ontwerp gemaakt worden
wat prijzig kan zijn. Daarnaast zal in verhouding tot verwerkingscapaciteit meer staal benodigd zijn

4.10

Elektrodialyse met bipolaire membranen

Elektrodialyse met bipolaire membranen (EDBM) is een elektrochemische technologie die wordt gebruikt
om zuren en basen te scheiden en terug te winnen uit een oplossing. Het proces maakt gebruik van een
speciaal soort membraan dat bestaat uit een positieve en een negatieve laag, die aan elkaar zijn
gekoppeld via een gemeenschappelijke bipolaire laag.
Tijdens het proces worden twee elektroden in een oplossing geplaatst, gescheiden door een reeks van
deze bipolaire membranen. Wanneer er elektrische stroom wordt aangelegd, ontstaat er een verschil in
elektrische potentiaal tussen de elektroden. Dit resulteert in een ionenstroom door de membranen, waarbij
positieve ionen (in dit proces kalium-ionen) zich bewegen naar de negatieve elektrode en negatieve ionen
(in dit proces hydroxyl-ionen) naar de positieve elektrode.
Als gevolg van deze scheiding worden de zuren en basen gescheiden en kunnen ze worden
teruggewonnen uit de oplossing. Het gezuiverde zuur en de base worden vervolgens uit de
compartimenten verwijderd en zijn klaar voor gebruik in andere processen.

21/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

EDBM heeft veel voordelen ten opzichte van andere scheidingstechnieken, zoals lage operationele
kosten, hoge efficiëntie en milieuvriendelijkheid. Het wordt vaak gebruikt in de chemische industrie voor de
productie van zuren en basen en voor het behandelen van afvalwater.
Voor de toepassing van deze techniek in deze case vindt nader onderzoek plaats met de Universiteit
Wageningen.


Veiligheid: De EDBM is relatief nieuw maar wordt beschreven als veilig omdat er geen waterstofgas
en zuurstofgas wordt geproduceerd maar direct waterstof- en hydroxide ionen [33]. Daarnaast gebruikt
de technologie geen giftige chemicaliën. Zolang het uiteindelijke ontwerp van de EDBM deugdelijk is
voldoet de methode aan de voorwaarden van de gezondheidsraad



Waardigheid: Door het hergebruiken van het loog wordt voorkomen dat er grote hoeveelheden
chemisch afval worden geproduceerd. Dit kan bijdragen aan een meer positieve en menselijke
benadering van de dood en de verwerking van menselijke resten. Omdat met het hergebruik van
vloeistof ook een vermenging van opgelost materiaal ontstaat zal het draagvlak voor deze optie lager
zijn dan bij andere opties



Duurzaamheid: Het draagt bij aan de reductie van de hoeveelheid chemisch afval die wordt
geproduceerd en vermindert de hoeveelheid water die nodig is voor de verwerking van menselijke
resten. Bovendien draagt het hergebruik van het loog bij aan de reductie van de afhankelijkheid van
fossiele brandstoffen en de bevordering van een circulaire economie.
Het kwantificeren van de duurzaamheid van de verwerkingsmethode via een levenscyclusanalyse is
moeilijk. Momenteel is EDBM gevalideerd op lab schaal en wordt de technologie kleinschalig
toegepast in proeffabrieken [34]. Hierdoor is weinig informatie beschikbaar over hoe een commerciële
unit uiteindelijk in werking treedt en welke rendementen behaald worden

5 Afkortingen en begrippen
BZV

biochemisch zuurstof verbruik

CZV
EDBM
LCA

chemisch zuurstof verbruik
Elektrodialyse met bipolaire membranen
levenscyclusanalyse

PFAS
TSS
WAO

per- en polyfluoralkylstoffen
Totaal zwevende stoffen
Wet Air Oxidation

Effluent
Hydrolysatie

Rest vloeistof na alkalische hydrolyse
Het oplossen van een overledenen in alkalische omgeving

Hydrolysator
Hydrolysatorium

Het apparaat waar de overledenen in geplaatst wordt voor hydrolysatie
Een gebouw of locatie waar overledenen alkalisch worden gehydrolyseerd

22/25

Kenmerk

Prionen

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

Schadelijke en ziekte verwekkende eiwitten

6 Literatuurverwijzingen
[1] Gezondheidsraad, „Toelaatbaarheid nieuwe vormen van lijkbezorging,” Den Haag, 2020.
[2] H. t. B. A. A. E.E. Keijzer, „Milieueffecten van verschillende uitvaartechnieken - update van eerder
TNO - onderzoek,” TNO, Utrecht, 2014.
[3] J. Reinders en M. Spruijt, „Veiligheidsanalyse,” TNO, Utrecht, 2018.
[4] Bio-Resonse solutions, Alkaline Hydrilysis Systems for Human Disposition.
[5] Resomation Ltd., „Key attributes and advantages,” [Online]. Available: https://resomation.com/ourfuneral-partners/key-attributes-and-advantages/. [Geopend maart 2023].
[6] L. Lundy, B. linneker en S. Bradshaw, „Alkaline hydrolysis as an emerging end-of-life disposal option:
experiences to-date and opportunities for the UK,” Hendon, 2019.
[7] United States Environmental Protection Agency, „Our Current Understanding of the Human Health
and Environmental Risks of PFAS,” 16 maart 2023. [Online]. Available: https://www.epa.gov/pfas/ourcurrent-understanding-human-health-and-environmental-riskspfas#:~:text=Some%20PFAS%20chemicals%20can%20accumulate,Drinking%20water%20contamina
ted%20with%20PFAS.. [Geopend 30 maart 2023].
[8] S. Flynn, „Dust to drain: Increasingly popular cremation that DISSOLVES bodies into ash and LIQUID
that's treated through municipal water facilities,” Dailymail, 18 September 2017. [Online]. Available:
https://www.dailymail.co.uk/news/article-4895712/New-type-cremation-DISSOLVES-bodiesLIQUID.html. [Geopend april 2023].
[9] G.soh, C. Chew, A. Lee en T. Yeoh, „Thermal effect on the dissolution of mercury from two dental
amalgams,” Journal of Oral Rehabelitation, vol. 18, pp. 179-183, 1991.
[1 M. Marek, „Dissolution of mercury from dental amalgam at different pH values,” Journal of Dental
0] Research, pp. 1308-1315, 1997.
[1 A. J. Scanga, P. B., K. Vercauteren en B. E. B., „Alkaline Hydrolysis of mouse-adapted scrapie for
1] inactivation and disposal of prion-positive material,” Journal of Animal Science, pp. 1787-1793, 2008.
[1 A. D. G, „Validation of the Bio-response solutions human-28 low-temperature alkaline hydrolysis
2] system,” Applied Biosafety, vol. 24, nr. 4, 2019.
[1 K. S, V. N, K. T, Š. Z, Š. A en K. D, „High-risk biodegradable wast processing by alkaline hydrolysis,”
3] Archives of Industrial Hygiene and Toxicology , pp. 249-253, 2011.
[1 T. Wang, J. Wu, Y. Yi en J. Qi.
4]
[1 W. Andringa, J. Bouwmeerster, F. t. Doeschot, P. Nieuwenburg en D. Wilson, „Draagvlakonderzoek
5] resomeren,” I&O Research, 2017.

23/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

[1 CBS, „Sterfte,” [Online]. Available: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard6] bevolking/bevolkingsgroei/overlijden#:~:text=%3EHoeveel%20mensen%20overlijden%20er%20in,de
%20rest%20van%20het%20jaar.. [Geopend maart 2023].
[1 B. Smith en A. Cottam, „An insight into Alkaline Hydrolysis in Minnesota, USA,” Minnesota, 2019.
7]
[1 Rijkswaterstaat, „Lozing van afvalwater uit Rioolwaterzuiveringsinstallaties,” [Online]. Available:
8] https://www.infomil.nl/onderwerpen/integrale/activiteitenbesluit/activiteiten/installaties/rwzi/lozingsvoor
schriften/. [Geopend maart 2023].
[1 X. Xu, X. Du, F. Wang, J. Sha, Q. Chen, Z. Zhu, S. Ge en Y. Jiang, „Effects of Potassium Levels on
9] Plant growth, accumilation and distribution of carbon, and nitrate metabolism in apple dwarf rootstock
seedlings,” frontiers in plant science, vol. 11, 2020.
[2 L. Santiago-Rosario, K. Harms, B. Elderd, P. Hart en M. Dassanayake, „No escape: The influence of
0] substrate sodium on plant growth and tissue sodium responses,” Ecology and Evolution, vol. 11, pp.
14231-14249, 2021.
[2 Rijkswaterstaat, „Zorgplicht bodembescherming,” [Online]. Available:
1] https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/handboek-water/wetgeving/wetbodembescherming/zorgplichtbodembescherming/#:~:text=In%20de%20Wet%20bodembescherming%20(Wbb,die%20redelijkerwijs
%20kunnen%20worden%20gevergd.. [Geopend maart 2023].
[2 Informatiepunt Leefomgeving, „inhoud van de omgevingswet,” [Online]. Available:
2] https://iplo.nl/regelgeving/omgevingswet/inhoud/#h8d9e6722-397f-4bc8-88b6-22aacef6ea72.
[Geopend maart 2023].
[2 P. Olsomn, „Flush and Bone: funeralizing alkaline hydrolysis in the United States,” Science,
3] Technology & Human values, vol. 39, nr. 5, pp. 666-693, 2014.
[2 Rijkswaterstaat, „Zorgplicht zuivering stedelijk afvalwater,” [Online]. Available:
4] https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/handboek-water/activiteiten/lozenbiologisch/behandeling-stedelijk-afvalwater/lozen-rwzi/zorgplicht-zuivering-stedelijk-afvalwater/.
[Geopend maart 2023].
[2 Rijkswaterstaat, „Zorgplicht voor afvalwater vanuit algemene lozingsregels,” [Online]. Available:
5] https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/handboek-water/wetgeving/algemene-regelslozingsroute-schema/zorgplicht/. [Geopend maart 2023].
[2 P. Telkamp, J. v. d. Bulk, R. Berg en P. Baggelaar, „Bepaling zuurstofvraag huishoudelijk afvalwater,”
6] STOWA, 2018.
[2 RIJKSWATERSTAAT, „Effluenten RWZI’s (gemeten stoffen),” 2022.
7]
[2 A. D. Shende en G. R. Pophali, „Anearobic threatment of slaughterhouse waste: a review,”
8] Environmental Science and Pollution Research, vol. 28, pp. 35-55, 2020.
[2 X. Shi, K. Y. Leong en H. Y. Ng, „Anaerobic treatment of pharmaceutical wastewater: A critical
9] review,” Bioresource Technology, vol. 245, pp. 1238-1244, 2017.

24/25

Kenmerk

R002-1290653PPP-V01-aao-NL

[3 S.-W. Kang, C. Jeong, D.-C. Seo, S. Y. Kim en J.-S. Cho, „Liquid fertilizer production by alkaline
0] hydrolysis of carcasses and the evaluation of developed fertilizer in hot pepper cultivation,” Process
Safety and Environmental Protection, vol. 122, pp. 307-312, 2018.
[3 Rijksoverheid, „Technieken vergisting,” 27 juli 2021. [Online]. Available:
1] https://www.rvo.nl/onderwerpen/bio-energie/vergisting-en-vergassing/technieken. [Geopend 30 maart
2023].
[3 D. Gómez, J. L. Ramos-Suárez, B. Fernández, E. Muñoz, L. Tey, M. Romero-Güiza en F. Hansen,
2] „Development of a Modified Plug-Flow Anaerobic Digester for Biogas Production from Animal
Manures,” Energies, 2019.
[3 A. Culcasi, R. Ktori, A. Pellegrino, M. Rodriguez-Pascal, M. v. loosdracht, A. Tamburini, A. Cipollina,
3] X. D en G. Micale, „Towards sustainable production of minerals and chemicals through seawater brine
treatment using Eutectic freeze crystallization and Electrodialysis with bipolar membranes,” Journal of
Cleaner Production , 2022.
[3 M. Herrero-Gonzalez, J. López, G. Virruso, C. Cassaro, A. Tamburini, A. Cipollina, J. L. Cortina, R.
4] Ibañez en G. Micale, „Analysis of Operational Parameters in Acid and Base Production Using an
Electrodialysis with Bipolar Membranes Pilot Plant,” Membranes, vol. 13, nr. 200, 2023.

25/25