Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

927
Vragen van het lid Teunissen (PvdD) aan de Minister voor Klimaat en Energie
en de Staatssecretaris van Financiën over de antwoorden op eerdere
schriftelijke vragen over fossiele subsidiesen de beprijzing van CO2-uitstoot
(ingezonden 8 december 2023).
Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) mede namens de
Staatssecretaris van Financiën (ontvangen 5 februari 2024).
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport «Fossiele subsidies voor grote klimaatvervuilers» van Profundo in opdracht van Milieudefensie waarin duidelijk wordt
gemaakt dat tien bedrijven in Nederland gezamenlijk 8,8 miljard euro per jaar
aan fossiele subsidies ontvangen, waaronder Shell Nederland dat 2,1 miljard
euro per jaar ontvangt, Dow Benelux dat 1,6 miljard euro ontvangt, Yara
Sluiskil dat 1,2 miljard eur ontvangt en ExxonMobil dat 1,1 miljard euro
ontvangt (Aanhangsel handelingen 2022–23, nr. 358)?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat deze grote bedrijven profiteren van miljarden aan
fossiele subsidies terwijl hun activiteiten significante milieuschade aanrichten
waar ze ook niet voor betalen, maar in plaats daarvan de maatschappij
opzadelen met alle schade terwijl ze zelf jaarlijks vele miljarden winst maken?
Antwoord 2
Het kabinet ziet beprijzing van milieuschade – als invulling van het principe
«de vervuiler betaalt» – als een belangrijke bouwsteen voor een rechtvaardige
energie- en klimaattransitie en rechtvaardig milieubeleid. Beprijzing van
milieuschade kan ook een effectief en robuust instrument zijn om marktpartijen te bewegen om het milieu minder schade toe te brengen. Ook normering, waarbij via verbod of gebod vervuiling wordt tegengegaan, kan een
belangrijke rol spelen.

1

ah-tk-20232024-927
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2024

Profundo, december 2023, «Fossiele subsidies voor grote klimaatvervuilers – Inventarisatie
voor Milieudefensie». (milieudefensie.nl/actueel/fossiele-subsidies-voor-tien-klimaatvervuilersmd-231206.pdf)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Voor internationaal concurrerende bedrijven geldt dat mondiale verschillen in
het beprijzen van milieuschade de internationale concurrentie zodanig kunnen
verstoren dat productie en uitstoot verplaatsen van landen met hoge
milieuheffingen naar landen met lage milieuheffingen. Daarbij is het
mondiale klimaat niet gebaat. Als door nationale of EU-heffingen productie
en uitstoot verplaatsen van binnen het EU-Emissiehandelssysteem, waar een
uitstootplafond geldt, naar buiten de EU en het EU-Emissiehandelssysteem,
dan is het aannemelijk dat de mondiale uitstoot zelfs toeneemt als gevolg van
de heffingen doordat de meeste landen een minder stringent klimaatbeleid
hebben dan de EU. Ook schaadt deze weglek het verdienvermogen van
Nederland.
Daarom is het belangrijk de beprijzing van klimaatschade zo veel mogelijk in
internationaal verband te regelen. Nederland zet ook in op internationale
afspraken, bijvoorbeeld via het Joint Statement dat Nederland in december jl.
op de COP 28 in Dubai heeft ingebracht en mede is ondertekend door een
kopgroep van landen. Met dit statement geeft de kopgroep van landen
concreet invulling aan eerdere internationale afspraken om subsidies voor
fossiele brandstoffen uit te faseren.
Het huidige en vorige kabinet hebben de afgelopen jaren meerdere belastingen geïntroduceerd en vrijstellingen en regelingen afgebouwd, waarmee in
de komende jaren ook fossiele voordelen uit het Profundo-rapport worden
beperkt. De belangrijkste hiervan zijn:
– De introductie van een nationale CO2-hefffing voor de industrie, met
aflopend pad voor hoeveelheid jaarlijkse dispensatierechten.
– De introductie van een nationale vliegticketbelasting (2021). Per 1 januari
2023 is het tarief verhoogd.
– Het afschaffen van de vrijstelling in de bpm voor bestelauto ondernemers
(in combinatie met omvormen van de grondslag van de bpm van
catalogusprijs naar CO2-uitstoot).
– Vastlegging in het Belastingplan 2023 dat de Energiebelastingtarieven
voor aardgas voor kleine- en middelgrote gebruikers in een aantal
stappen aanzienlijk verhoogd worden tussen 2023 en 2030. Hiervoor
wordt ook het verschil tussen de tarieven voor aardgas en elektriciteit –
op energie-inhoud – verkleind.
– Afbouw van de verlaagde tarieven in de Energiebelasting voor glastuinbouwbedrijven.
– Inperking van de vrijstellingen in de Energiebelasting voor aardgas dat
gebruikt wordt voor elektriciteitsproductie, en voor eigen gebruik van zelf
opgewekte elektriciteit.
– Afschaffen van de Teruggaafregeling energie-intensieve processen.
Ook heeft het kabinet in het Belastingplan ingezet op het afschaffen van
vrijstellingen in de Kolenbelasting voor duaal en niet-energetisch gebruik van
steenkool, en op het afschaffen van vrijstellingen in de Energiebelasting voor
mineralogische en metallurgische procedés. Deze onderdelen van het
Belastingplan 2024 zijn in december 2023 door de Eerste Kamer echter
verworpen.
Een belangrijke stap die in EU-verband wordt gezet is dat in het
EU-Emissiehandelssysteem een afbouwpad is vastgelegd voor jaarlijks
beschikbare rechten, hetgeen volgens de prognoses de prijs van emissierechten gestaag doet oplopen. Ook is een afbouwpad vastgelegd voor de jaarlijks
beschikbare gratis rechten. In combinatie hiermee wordt via Carbon Border
Adjustment Mechanism (CBAM) een heffing ingevoerd op import uit landen
waar de CO2-emissiekosten lager zijn dan in de EU. Deze heffing geldt voor
een aantal categorieën goederen en stimuleert emissiereductie buiten de EU.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het heel slecht is voor het draagvlak voor klimaatbeleid wanneer gewone mensen op hoge kosten worden gejaagd terwijl grote
vervuilers miljarden krijgen toegeschoven? Zo ja, wat bent u van plan hieraan
te doen?
Antwoord 3
Het kabinet is van mening dat het zoveel mogelijk benaderen van het principe
«de vervuiler betaalt» het draagvlak voor klimaatbeleid kan dienen. Daarbij
merk ik op dat de lastenverdeling in de energie- en klimaattransitie in breed
perspectief dient te worden beoordeeld en in het totaalbeeld van heffingen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

tegemoetkomingen (nationaal en internationaal) op een gewenst en
rechtvaardig niveau dient te worden gebracht. Dat hoeft niet noodzakelijkerwijs in zijn geheel «binnen de energierekening» plaats te vinden. Ook kan
verplichtend beleid, al dan niet in combinatie met beprijzend beleid worden
ingezet. Zo geldt bijvoorbeeld voor bedrijven een verplichting tot het nemen
van energiebesparingsmaatregelen met een bepaalde terugverdientijd. Het is
om deze redenen ook niet zo dat tarieven die kleinverbruikers betalen ook
zonder meer voor grootverbruikers zouden moeten gelden.
In het antwoord op vraag 2 heb ik toegelicht welke stappen het vorige en
huidige kabinet nationaal en internationaal hebben genomen om dit principe
dichterbij te brengen en wat de belangrijkste ontwikkelingen in EU-verband
zijn in deze richting.
Het kabinet zal, gezien zijn demissionaire status, geen verdere voorstellen
doen voor afbouw van fossiele voordelen. Wel zal, als onderdeel van het
traject Bouwstenen voor een beter en eenvoudiger belastingstelsel 2024dat
onder leiding van een onafhankelijk voorzitter wordt uitgevoerd, invulling
gegeven worden aan de motie Kröger c.s. die verzoekt om scenario’s uit te
werken voor afbouw (Kamerstuk 321813, nr. 1297). Bij het uitwerken van deze
scenario’s zal tevens invulling gegeven worden aan de motie van de leden
Erkens en Boswijk met aandacht voor weglekeffecten, al bestaand klimaatbeleid en de economie (Kamerstuk 36 410 XIII, nr. 43).
Vraag 4
Hoe kijkt u aan tegen het feit dat het Planbureau voor de leefomgeving (PBL)
en het Centraal Planbureau (CPB) in het recente rapport «Afschaffing fossiele
energiesubsidies: eerder een hersenkraker dan een no-brainer» een bedrag
van € 130/ton CO2 als referentiewaarde gebruiken voor de maatschappelijke
schade ofwel externe kosten van CO2-uitstoot, om daarmee een inschatting te
maken van de omvang van de bestaande fossiele subsidies?
Antwoord 4
Het bedrag van € 130 / ton CO2komt overeen met het bedrag dat in het
Handboek Milieuprijzen 2023wordt aanbevolen om te hanteren als centrale
waarde voor 2021. Deze waarde loopt op naar € 188 / ton CO2in 2030 en
€ 437 / ton CO2in 2050. Belangrijke kanttekening bij deze referentieprijs is dat
het is gebaseerd op een vrij generieke IPCC-berekening die het dichtst
aansluit bij de huidige afspraken in het klimaatakkoord van Parijs.
Vraag 5
Bent u bekend met het feit dat het bedrag van € 130/ton CO2 niet gebaseerd
is op de daadwerkelijke schadekosten, omdat deze onzeker zijn en op lange
termijn optreden, maar op preventiekosten, dat wil zeggen de kosten die de
veroorzaker moet maken om de emissie niet te laten plaatsvinden? Zo ja, hoe
ziet u het verschil tussen wanneer respectievelijk de schadekosten en de
preventiekosten gebruikt zouden moeten worden?
Antwoord 5
Ja, ik ben hiermee bekend. In het Handboek Milieuprijzen 2023 wordt er voor
gekozen om de CO2-prijzen te baseren op de preventiekostenmethode. De
reden hiervoor is dat alhoewel schadekosten in de literatuur inmiddels beter
de daadwerkelijke kosten van klimaatverandering lijken te reflecteren, de
onzekerheidsbandbreedtes nog steeds erg groot zijn. Er lijkt nog steeds
sprake te zijn van ontbrekende effecten, en bepaalde cruciale aannames
omtrent schadefuncties en de gebruikte discontovoet blijven ter discussie
staan.
Vraag 6
Is het bedrag van € 130/ton CO2 in uw ogen daarmee een adequate reflectie
van de daadwerkelijke maatschappelijke schade ofwel externe kosten van
CO2-uitstoot, ook op lange(re) termijn? Zo ja, hoe verklaart u dat CE Delft, in
het Handboek Milieuprijzen 2023, dit bedrag expliciet benoemd als preventiekosten en juist niet als schadekosten? Wilt u in uw antwoord ook reflecteren
op het feit mee dat CE Delft expliciet noemt dat «schadekosten in de
literatuur inmiddels beter de daadwerkelijke kosten van klimaatverandering
lijken te reflecteren»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Antwoord 6
Zie voor een onderbouwing van de keuze voor preventiekosten het antwoord
op vraag 5. Bij het antwoord op vraag 4 is toegelicht dat de kosten per
vermeden ton CO2stijgen in de loop van de tijd.
Vraag 7
Bent u bekend met het feit dat het Duitse Milieuagentschap (Umweltbundesamt) aanraadt om een bedrag van € 195/ton CO2 te hanteren wanneer de
nadruk gelegd wordt op het welzijn van huidige generaties ten opzichte van
toekomstige generaties en een bedrag van € 680/ton CO2 wanneer de
belangen van huidige en toekomstige generaties gelijkgetrokken worden?
Antwoord 7
Ja, ik ben hiermee bekend.
Vraag 8
Klopt het dat een ton CO2 die in Nederland wordt uitgestoten dezelfde schade
aan de wereld veroorzaakt als een ton CO2 die in Duitsland wordt uitgestoten? Zo ja, hoe verklaart u dat Nederland een significant lager bedrag aan
maatschappelijke schade hanteert dan Duitsland?
Antwoord 8
Het klopt inderdaad dat een ton CO2die in Nederland wordt uitgestoten
dezelfde schade veroorzaakt als een ton CO2die in Duitsland wordt uitgestoten. De uiteenlopende prijzen ontstaan door verschillen in aanpak. Zie voor
een toelichting hierop de antwoorden op de vragen 5 en 9.
Vraag 9
Bent u het eens dat een bedrag van € 680/ton CO2 een veel evenwichtigere
inschatting van de daadwerkelijke maatschappelijke schade ofwel externe
kosten van CO2-uitstoot is, gegeven het feit dat het grootste deel van de
kosten van de klimaatcrisis en klimaatbeleid bij toekomstige generaties
terechtkomt?
Antwoord 9
Nee, daar ben ik het niet mee eens. In mijn antwoorden op de vragen van de
leden Boucke en Dekker-Abdulaziz (beiden D66) over het bericht «Provincie
Utrecht gebruikt als eerste overheid in Nederland een eerlijke CO2-prijs»
(2023Z01413, ingezonden 31 januari 2023) heb ik dat toegelicht. De verschillen
worden verklaard door een verschil in aanpak. De planbureaus hanteren het
concept van preventiekosten: de kosten van de inspanningen om de uitstoot
te beperken. De prijs die het Duitse Milieuagentschap hanteert is gebaseerd
op «maatschappelijke kosten» (social cost of climate change); de kosten
(schade) die zouden ontstaan bij het ontbreken van beleid. Bij het antwoord
op vraag 5 is toegelicht dat de preventiekosten de voorkeur verdienen.
Vraag 10
Bent u het eens dat het hanteren van een bedrag van € 130/ton CO2 als
referentiewaarde voor de maatschappelijke schade ofwel externe kosten van
CO2-uitstoot niet passend is en PBL/CPB daarmee tot een veel te lage
inschatting van de omvang van de fossiele subsidies komt, namelijk € 13,7
miljard per jaar? Zo nee, wat is dan uw kijk op de gebruikte referentiewaarde?
Antwoord 10
In bovenstaande antwoorden heb ik toegelicht welke aanpak ik heb gekozen
en om welke redenen.
Vraag 11
Bent u bereid de Duitse benadering te bespreken met het PBL in het kader
van uw nadere verkenning hoe de mate van bepr(zing en eventuele
bepr(zingstekorten structureel in beeld kunnen worden gebracht?2 Kunt u de
Kamer hierover informeren?

2

Miljoenennota 2024, bijlage 25 over Fossiele subsidies, pagina 380.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

Antwoord 11
Ten behoeve van de beantwoording van de bovengenoemde vragen van de
leden Boucke en Dekker-Abdulaziz is er reeds contact geweest met de
planbureaus over CO2-beprijzingsmethoden. Dat heeft er niet in geresulteerd
om andere prijzen te hanteren. De planbureaus zijn onafhankelijke instanties
die dus ook onafhankelijk bepalen welke methodieken zij gebruiken voor hun
analyses.
Vraag 12
Bent u het eens dat de CO2 prijs die het PBL in de nieuwe tariefstudie van
2024 voor de nationale CO2-heffing zal berekenen ook rekening moet houden
met de maatschappelijke kosten van vervuiling en met de belangen van
toekomstige generaties, conform de Duitse benadering? Bent u bereid het
PBL hiertoe te verzoeken?
Antwoord 12
Het tarief van de nationale CO2-heffing industrie wordt gebaseerd op de
reductiekosten die horen bij de reductiedoelstelling van de nationale
CO2-heffing industrie. Zie ook het antwoord op vraag 5, 9 en 11.
Vraag 13
Welke vorderingen zijn gemaakt in het opstellen van de afbouwpaden voor
fossiele subsidies naar aanleiding van de motie Kröger c.s. (Kamerstuk
32 813, nr. 1297) en wanneer kan de Kamer de uitkomst hiervan verwachten
Antwoord 13
Het kabinet heeft aan de onafhankelijk voorzitter van het ambtelijk rapport
Bouwstenen voor een beter en eenvoudiger belastingstelsel verzocht om de
gevraagde afbouwscenario’s voor «fossiele subsidies» uit te werken. Hiermee
beoogt het kabinet invulling te geven aan de motie Kröger c.s. Bij het
uitwerken van deze scenario’s zal tevens invulling gegeven worden aan de
motie van de leden Erkens en Boswijk met aandacht voor weglekeffecten, al
bestaand klimaatbeleid en de economie (Kamerstuk 36 410 XIII, nr. 43). Naar
verwachting zal dit rapport begin februari 2024 aan de Tweede Kamer worden
aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5