Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 080

Wijziging van de Wet toezicht trustkantoren
2018 in verband met een spoedmaatregel om
trustdienstverlening aan cliënten in de
Russische Federatie of de Republiek Belarus te
verbieden

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 3 juni 2022
Inleiding
De regering is de vaste commissie voor Financiën erkentelijk voor de
aandacht die zij aan het onderhavige wetsvoorstel heeft geschonken en
voor de door haar daarover gestelde vragen. De vragen worden zo veel
mogelijk beantwoord in de volgorde van het door de commissie uitgebrachte verslag. Voor het overzicht zijn de vragen uit het verslag in deze
nota genummerd. Voor zover vragen, vanwege overeenkomst in
onderwerp, gezamenlijk beantwoord zijn, is dit vermeld.
1. Inleiding
1. De leden van de D66-fractie vragen naar de gevolgen voor de Europese
kapitaalmarkten als cliënten waar in Nederland geen trustdienstverlening
voor mag worden uitgevoerd deze trustdienstverlening nog wel in een
ander (Europees) land kunnen ontvangen. Hoe worden deze weglekeffecten naar andere (Europese) landen voorkomen?
Sinds de indiening van dit wetsvoorstel bij uw Kamer zijn er verschillende
ontwikkelingen geweest die relevant zijn voor dit wetsvoorstel en breder
voor het verrichten van diensten aan partijen gevestigd in Rusland. In
antwoord op deze vraag wil ik daarom allereerst de huidige stand van
zaken met betrekking tot het verbieden van diensten aan partijen in
Rusland toelichten en de verhouding tot de verboden in onderhavig
wetsvoorstel.
Met het vijfde sanctiepakket is een breed verbod ingevoerd om diensten
te verlenen aan trusts waarvan de begunstigde of de oprichter een
Russische partij is.1 De trustdienst «optreden als trustee» is daarmee in de
lidstaten van de Europese Unie en dus ook in Nederland niet meer
mogelijk ten behoeve van Russische cliënten.

1

kst-36080-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Artikel 5m van Verordening (EU) 833/2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

1

Het zesde sanctiepakket zal naar verwachting ook een verbod op het
verlenen van accountants- en consultancydiensten omvatten, waarmee
ook bepaalde trustdiensten op Europees niveau worden verboden.2 Deze
trustdiensten mogen dan niet meer verricht worden. Naar verwachting
vormt dit wetsvoorstel ook na de inwerkingtreding van het zesde
sanctiepakket nog een aanvulling op de Europese maatregelen. Nederland
blijft zich in Europees verband inzetten om de Europese maatregelen
verder uit te breiden en hun effectiviteit nog verder te bevorderen.
Op voorhand is lastig aan te geven wat de uitwerking van het verdergaande verbod in Nederland zal zijn voor de betrokken rechtspersonen.
Het effect kan zijn dat de rechtspersoon in Nederland wordt opgeheven.
Vervolgens zouden de activiteiten ondergebracht kunnen worden bij een
ander onderdeel in de bedrijfsstructuur in een ander land of er kan in een
ander land een nieuwe rechtspersoon worden opgericht met dezelfde
functie. De vraag is hoe eenvoudig dit te realiseren is in een ander
(Europees) land en in hoeverre dienstverleners daaraan mee willen
werken. Het betekent hoe dan ook herstructurering van de bedrijfsstructuur en daarmee gepaard gaande inspanningen en kosten. Wanneer
het zesde sanctiepakket in werking treedt, wordt het nog moeilijker om
zo’n herstructurering in een EU-lidstaat te bewerkstelligen.
2. Het lid Omtzigt merkt op dat het hem is opgevallen dat twee van de drie
maatregelen uit het wetsvoorstel zoals dat aan de Raad van State ter
advisering was voorgelegd, zijn gesloopt. Deze twee maatregelen,
namelijk een verbod op doorstroomvennootschappen en een verbod op
trustdiensten met betrokkenheid van derde-hoogrisicolanden op
witwasgebied of non-coöperatieve landen op belastinggebied, hadden
naar zijn mening op zich al lang ingevoerd moeten worden.
Wat betreft de aansluiting bij de EU-lijst van non-coöperatieve landen
merkt het lid Omtzigt op dat de vraag rijst waarom niet wordt aangesloten
bij de (veel ruimere) Nederlandse lijst van belastingparadijzen.
Conform het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State is
het wetsvoorstel gesplitst met het oog op een zorgvuldige parlementaire
behandeling. De twee andere maatregelen uit het wetsvoorstel zijn
inmiddels in een afzonderlijk wetsvoorstel bij uw Kamer ingediend. De
vraag van het lid Omtzigt ziet op een van de maatregelen uit dat
wetsvoorstel en ik acht het passend dat deze vraag bij dat wetsvoorstel
betrokken wordt.
3. Het lid Omtzigt merkt in dit kader op dat de twee maatregelen zaten in
het plan van aanpak van 30 juni 2019 tegen witwassen en dat de regering
op 25 september 2020 meldde dat het wetsvoorstel «plan van aanpak
witwassen» was goedgekeurd door de ministerraad. Op 2 december 2020
schreven de toenmalige Ministers van Justitie en Veiligheid en van
Financiën dat beoogd werd dit wetsvoorstel begin 2021 in te dienen bij de
Kamer. Dat had ook wel gekund, zo merkt het lid Omtzigt op, want op
13 januari 2021 heeft de Raad van State het advies vastgesteld. Sindsdien
zijn er 15 maanden verstreken, maar is het wetsvoorstel niet ingediend.
Kan de regering ingaan op de redenen om dat wetsvoorstel niet in te
dienen en vermelden wanneer het wel wordt ingediend?
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft inderdaad op
13 januari 2021 advies uitgebracht. Dit advies bevat complexe en
principiële overwegingen ten aanzien van onderdelen van het
2

«Moreover, the Kremlin relies on accountants, consultants and spin doctors from Europe. And
this will now stop. We are banning those services from being provided to Russian companies.»
Speech by the President on the Russian war in Ukraine (europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

2

wetsvoorstel die geen relatie hebben met de maatregelen die verband
houden met trustkantoren. Het advies gaf aanleiding om deze onderdelen
van het wetsvoorstel zorgvuldig te heroverwegen en gedegen te bezien
welke waarborgen mogelijk zijn. Daarvoor heeft onder andere nadere
analyse en uitgebreid overleg plaatsgevonden, beide hebben helaas tijd
gekost. Het streven van de Minister van Justitie en Veiligheid en mij is om
het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen rond de zomer in te dienen
bij uw Kamer.
4. Het lid Omtzigt merkt in dat verband op dat hij in het regeerakkoord
juist gelezen heeft dat bedrijven en hun bestuurders die ondermijnende
criminaliteit faciliteren, witwassen en zich schuldig maken aan milieucriminaliteit, steviger worden aangepakt. Is de regering bereid om met
redenen omkleed aan te geven wanneer deze maatregelen, die door de
Kamer gewenst zijn, alsnog ingediend worden? En als dat niet op zeer
korte termijn is, waarom worden deze twee maatregelen dan niet gewoon
in het onderhavige wetsvoorstel opgenomen?
De twee andere maatregelen die verband houden met trustkantoren zijn
inmiddels bij uw Kamer ingediend. De maatregelen zijn overeenkomstig
het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State uit het
onderhavige wetsvoorstel gehaald. Dit is enkel een technische ingreep
met het oog op zorgvuldige parlementaire behandeling, waarbij het
wetsvoorstel met de spoedmaatregel voorrang heeft gekregen. Dit
voorkomt dat de behandeling van de spoedmaatregel vertraging oploopt
vanwege parlementaire beraadslaging over de andere maatregelen.
5. Het lid Omtzigt vraagt voorts of, naast de met de memorie van
toelichting meegezonden beslisnota, ook alle stukken openbaar kunnen
worden gemaakt die zijn gewisseld tussen het Ministerie van Financiën en
de trustsector, waaronder de vereniging van Nederlandse trustkantoren
(HollandQuaestor) en de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs?
Kunnen in een uitgebreide lobbyparagraaf ter toelichting op de memorie
van toelichting, de contacten met externen worden toegelicht, zoals ook
voorgeschreven in de Aanwijzing voor de regelgeving?3
Gezien de spoedeisendheid van de maatregel is het voorstel niet
openbaar geconsulteerd of met externen besproken. In de memorie van
toelichting is daarom geen lobbyparagraaf opgenomen.
De maatregelen die naar aanleiding van het advies van de Raad van State
geschrapt zijn uit dit voorstel zijn wel openbaar geconsulteerd, waarbij
ook Holland Quaestor en de Nederlandse Vereniging van Trustkantoren
hebben gereageerd. Een korte reactie daarop is reeds te vinden op
internetconsultatie.nl.4 In de memorie van toelichting bij het andere
wetsvoorstel wordt op deze opmerkingen nader ingegaan.
2. Verbod dienstverlening cliënten in Rusland en Wit-Rusland
2.1 Inleiding
6. De leden van de D66-fractie merken op dat zij het goed vinden om te
horen dat de regering verwacht dat er weinig ander dienstverleners zullen
zijn die de niet-trustdiensten die niet worden verboden en die een
3

Artikel 4.44 (Vermelding inbreng externe partijen), eerste lid: In de toelichting wordt, voor zover
mogelijk en relevant voor de inhoud van de regeling, vermeld welke externe partijen inbreng
hebben geleverd bij de totstandkoming van de regeling, op welke wijze dat is gebeurd, wat de
strekking van de inbreng was en wat er met de inbreng is gedaan.
4
https://internetconsultatie.nl/wijzigingwtt2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

3

trustkantoor uitvoert voor cliënten uit Rusland en Belarus zullen
overnemen. Deze leden vragen welke waarborgen er zijn om te
voorkomen dat dezelfde praktijken door blijven gaan, maar onder een
andere naam.
Het wetsvoorstel ziet op het verbieden van trustdiensten aan cliënten
gevestigd of woonachtig in (Wit-)Rusland. Wanneer er trustdiensten
blijvend onder een andere naam worden geleverd aan dergelijke cliënten
blijven de diensten voor de wet kwalificeren als trustdiensten en zijn zij
daarmee verboden. DNB kan handhavend optreden tegen illegale
trustdienstverlening. Bovendien is dit ook een economisch delict. In brede
zin is er aandacht voor illegale financiële dienstverleners, zowel in het
toezicht als in de opsporing. In het Financieel Expertise Centrum (FEC) is
in dit verband in 2021 een project gestart dat specifiek gericht is op
trustdienstverleners die zich doelbewust aan het toezicht van DNB
onttrekken en dus illegaal opereren.
Naast de voortzetting van de volledige diensten is het ook mogelijk dat
een deel van de diensten elders wordt ondergebracht. Dit kan met name
spelen bij de trustdienst «verlenen postadres in combinatie met aanvullende diensten». Alleen bij gezamenlijk verrichten van deze activiteiten is
sprake van een trustdienst. Het verzorgen van een postadres en de
aanvullende diensten zouden bij verschillende andere dienstverleners
separaat ondergebracht kunnen worden. Mocht er sprake zijn van
afspraken tussen deze dienstverleners over het separaat uitvoeren hiervan
dan geldt dit alsnog als een trustdienst conform artikel 3 lid 4b van de Wtt
2018. Zoals in antwoord op vraag 1 is toegelicht, zal naar verwachting een
deel van de aanvullende diensten na de inwerkingtreding van het zesde
sanctiepakket ook in andere EU-lidstaten niet meer verricht mogen
worden. In die gevallen kan de aanvullende dienst dus in het geheel niet
meer uitbesteed worden en zal de rechtspersoon dit intern moeten
organiseren of de rechtspersoon moeten opheffen.
7. De leden van de PVV-fractie merken op dat met het verbieden van de
desbetreffende dienstverlening de betrokken rechtspersonen niet direct
verdwijnen, maar dat het deze partijen wel moeilijker wordt gemaakt. Zo
kan het zijn dat zij een andere dienstverlener vinden die een deel van de
diensten, die niet kwalificeren als trustdiensten, overneemt. De leden van
de PVV-fractie willen weten of hiermee niet de kern van het probleem
wordt aangepakt, maar juist wordt verplaatst en hoe hiermee zal worden
omgegaan.
Het klopt dat trustkantoren met dit wetsvoorstel geen trustdiensten aan
rechtspersonen woonachtig of gevestigd in (Wit-)Rusland kunnen leveren
maar dat de betrokken rechtspersonen niet direct verdwijnen. Het kan zijn
dat onderdelen van de trustdiensten die opzichzelfstaand niet als
trustdienst kwalificeren, bijvoorbeeld enkel het leveren van een postadres,
of enkel het verzorgen van administratie, door een andere partij wordt
overgenomen. Een trustdienst als geheel mag met dit wetsvoorstel in
ieder geval door geen enkele partij verricht worden. Zoals in het antwoord
op de vragen 1 en 6 is aangegeven, zal een gedeelte van deze dienstverlening naar verwachting op EU-niveau verboden worden na inwerkingtreding van het zesde sanctiepakket. Daarmee blijft over dat die activiteiten door rechtspersonen zelf intern georganiseerd moeten worden, als
de rechtspersoon een vergelijkbare structuur wil houden.
Met dit wetsvoorstel wordt het dus moeilijker en worden de kosten hoger
voor (Wit-)Russische rechtspersonen, die gebruik maken van Nederlandse
trustdiensten, om hun rechtspersonen in Nederland in stand te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

4

8. De leden van de PVV-fractie merken voorts op dat er aandacht is voor
andere dienstverleners, zoals advocaten, notarissen, belastingadviseurs
en accountants, maar dat het verbieden van dienstverlening door deze
partijen ingewikkelder ligt. De leden van de PVV-fractie vragen of het
kabinet een eventueel verbod van dienstverlening door deze dienstverleners nader kan onderzoeken. Welke risico’s brengt het niet verbieden
van dienstverlening door deze dienstverleners zoal met zich mee?
Het onderhavige wetsvoorstel richt zich op trustdiensten omdat de
afnemende doelgroep hiervan in grote mate is afgebakend. Trustdiensten
zijn onder meer het verzorgen van een post- of bezoekadres voor een
doelvennootschap in combinatie met aanvullende administratieve
diensten of het optreden als bestuurder voor een doelvennootschap. Het
zijn daarmee enkel bedrijven die van deze diensten gebruik maken. Uit de
diensten volgt daarnaast dat dit bedrijven zijn die geen omvangrijke
economische activiteiten in Nederland uitvoeren, maar enkel ten behoeve
van de bedrijfsstructuur zelf een vestiging in Nederland hebben. Het gaat
dus om een vennootschap die activa beheert en gebruikt wordt voor het
organiseren van geldstromen binnen de structuur. In geval van
geldstromen naar of vanuit Rusland of Wit-Rusland acht ik het ongewenst
dat trustkantoren hierbij faciliteren. Naast trustkantoren zijn er ook andere
dienstverleners betrokken bij het faciliteren van dergelijke vennootschappen in Nederland. Dit kan gaan om juridisch advies, opzetten van
een vennootschap, het geven van belastingadvies of het uitvoeren van
wettelijke controles. Zoals in het antwoord op vraag 1 aangegeven zal
naar verwachting op Europees niveau een verbod op accountants- en
consultancydiensten aan Russische partijen worden ingevoerd. Omdat
een Europees verbod effectiever is, wil ik deze besluitvorming afwachten
voordat ik onderzoek doe naar een nationaal verbod op deze dienstverlening.
9. De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat bij
trustdienstverlening het risico te groot is «dat dit type dienstverlening op
de een of andere wijze ten goede komt aan de Russische staat of aan
(rechts)personen die op sanctielijsten staan.» Deze leden vragen of de
regering dit nog eens uitgebreid kan toelichten. De leden van de
CDA-fractie vragen verder of de regering kan toelichten wie er worden
geraakt door deze maatregel en of dit ook de personen en entiteiten zijn
die het onderhavige wetsvoorstel beoogt te treffen.
Zoals in antwoord op vraag 8 aangegeven, richten trustdiensten zich op
partijen die in het kader van hun bedrijfsstructuur zich vestigen in
Nederland en hier geen omvangrijke economische activiteiten verrichten.
Het betreft in de regel holdings; vennootschappen die aandelen en activa
van het bedrijf beheren en geldstromen binnen de structuur faciliteren.
Een dergelijke structuur wordt vooral opgezet als er sprake is van een
omvangrijke internationale bedrijfsstructuur, omvangrijke middelen
betrokken zijn of hiermee een grote mate van efficiency te bereiken is. Als
het gaat om bedrijven gevestigd in Rusland of Wit-Rusland of om
bedrijven met een eigenaar die woonachtig is in Rusland of Wit-Rusland,
dan is de kans zeer aannemelijk dat deze bedrijven of personen profiteren
van het regime in Rusland of Wit-Rusland of hier direct aan verbonden
zijn. Een deel van de middelen van deze bedrijven komt via belastingen
direct ten goede aan de Russische staat. Daarnaast zullen bedrijven uit
Rusland of Wit-Rusland die een structuur via Nederland opzetten, gezien
de omvang van dergelijke bedrijven, waarschijnlijk binnenlandse relaties
hebben met (staats)bedrijven. Een groot aantal bedrijven en personen
gelieerd aan bedrijven in (Wit-)Rusland staat inmiddels al op sanctielijsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

5

Het wetsvoorstel treft bedrijven gevestigd in Rusland of Wit-Rusland en
bedrijven met een eigenaar woonachtig in Rusland of Wit-Rusland, die
gebruik maken van trustdiensten. Deze bedrijven of personen profiteren
van het regime in die landen of zijn daaraan verbonden. Tegelijk treft het
wetsvoorstel niet alle bedrijven en personen gevestigd of woonachtig in
die landen, die een bedrijfsstructuur via Nederland hebben lopen.
Bedrijven die zelf de vestiging, administratie of het bestuur van de
Nederlandse vennootschap organiseren, worden niet getroffen door het
wetsvoorstel. Het wetsvoorstel richt zich dus op het faciliteren van
(Wit-)Russische geldstromen en niet op de aanwezigheid van Russische
bedrijven in algemene zin, zolang deze uiteraard niet op sanctielijsten
staan.
10. De leden van de SP-fractie vragen de regering een schatting te maken
van het aantal personen in Rusland of Wit-Rusland dat de gevolgen zal
voelen van het wetsvoorstel. Klopt het dat Nederland een van de grootste
ontvangers is van Russische directe investeringen?
Uit de jaarlijkse uitvraag die DNB doet bij de trustkantoren onder haar
toezicht, komt naar voren dat per eind 2020 tussen de 175 en 375
personen of entiteiten kwalificeren als cliënten, doelvennootschappen,
uiteindelijk belanghebbenden (UBO’s) van cliënten en UBO’s van
doelvennootschappen die mogelijk vallen onder het voorgestelde verbod
op het verlenen van trustdiensten aan (Wit-)Russische cliënt(en).
Het klopt dat Nederland een van de grootste ontvangers is van Russische
directe investeringen. Op basis van data uit de IMF CDIS database kan
gesteld worden dat Nederland inderdaad het land is dat op twee na de
grootse directe investering vanuit Rusland (USD 25,1mrd per eind 2020)
ontvangt. De directe investeringen vanuit Rusland vertegenwoordigden
eind 2020 0,5% van het totaal aan directe investeringen in Nederland. De
cijfers betreffende directe investeringen in 2021 zijn nog niet beschikbaar.
11. De leden van de SP-fractie vragen de regering of trustdiensten, zoals
het optreden als bestuurder van een onderneming en het verlenen van
onderdak, meerwaarde hebben voor de reële economie. Volgens deze
leden heeft de samenleving als geheel weinig aan deze diensten en zou
het daarom beter zijn om deze sector als geheel te verbieden. Deze leden
krijgen graag een toelichting van de regering.
In de kabinetsreactie op het rapport van SEO Economisch Onderzoek naar
illegale trustdienstverlening is er een onderzoek naar de toekomst van de
trustsector aangekondigd.5 Hierin wordt onder andere ingegaan op de
maatschappelijke en economische meerwaarde van trustdiensten voor
Nederland. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door SEO Economisch
Onderzoek en ik streef ernaar om uw Kamer voor het zomerreces te
informeren over de uitkomsten van het onderzoek.
Centraal in het onderzoek staat de vraag of bij trustdienstverlening in
Nederland de integriteit voldoende te waarborgen is. Dit omdat het voor
mij van wezenlijk belang is dat trustkantoren integer handelen en hun rol
als poortwachter adequaat vervullen. Hiertoe worden de financieeleconomische en de maatschappelijke meerwaarde van deze sector
onderzocht en worden er verschillende toekomstige scenario’s voor de
trustsector uitgewerkt. Hierbij wordt tevens gekeken naar de economische
voor- en nadelen van het verbieden van trustdienstverlening. Ik wacht de
uitkomsten van het onderzoek af en zal scherp naar de onderzoeksresul-

5

Brief van de Minister van Financiën van 8 juli 2021, Kamerstukken II 2020/21, 32 545, nr. 144.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

6

taten kijken. Ik bied het onderzoek voorzien van een reactie aan uw Kamer
aan na de zomer.
12. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering kan
aangeven hoe andere EU-lidstaten omgaan met het mogelijk blijven
maken van trustdienstverlening aan in Wit-Rusland en Rusland
woonachtig zijnde uiteindelijke belanghebbenden. Zijn er andere lidstaten
die dergelijke spoedmaatregelen overwegen? Is het waarschijnlijk dat dit
op enig moment toch onderdeel zal worden van een volgend sanctiepakket? Welke coalities sluit Nederland hiertoe in Raadsverband?
Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vraag
1. Een (gedeeltelijk) verbod op trustdienstverlening aan Russische partijen
zal naar verwachting onderdeel uitmaken van de definitieve tekst van het
zesde EU-sanctiepakket. Nederland blijft zich in Europees verband inzetten
voor aanscherping van deze maatregelen en voert daartoe doorlopend
overleg met de Europese Commissie en andere lidstaten.
13. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe groot het risico is dat
Nederlandse trustdienstverlening wordt overgenomen door trustkantoren
in andere lidstaten. Op welke manier zet Nederland zich richting andere
lidstaten ervoor in om dit te voorkomen?
26. Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie naar het Europese
speelveld. In hoeverre bestaat het risico dat trustdienstverlening zich
verplaatst naar andere EU-landen?
Zoals in het antwoord op vraag 1 aangegeven, zal met het Europese zesde
sanctiepakket naar verwachting een groot deel van de trustdienstverlening aan Russische partijen in andere lidstaten verboden worden. Dit
maakt verplaatsing van de dienstverlening naar andere lidstaten slechts in
beperkte mate aannemelijk.
Tegelijkertijd erken ik dat met het voorgestelde verbod, dat alleen in
Nederland geldt, de kans blijft bestaan dat trustdienstverlening zich
verplaatst naar andere EU-landen. Ik acht het daarom van belang dat het
zesde sanctiepakket zo snel mogelijk wordt aangenomen en blijf mij in
inzetten om de Europese maatregelen tegen trustdienstverlening aan
partijen in Rusland aan te scherpen.
14. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering om
toe te lichten of overwogen is deze maatregel in de tijd te beperken, of dat
de regering hier bedoeld heeft dit verbod voor onbepaalde tijd in stand te
houden.
Het verbod in het wetsvoorstel kent geen einddatum. Dat heeft een aantal
redenen. Allereest is op dit moment geen uitzicht op een einde van de
agressie van Rusland jegens Oekraïne. Ook is geen zicht op hoe het
conflict uiteindelijk beëindigd zal worden en in hoeverre maatregelen
jegens Rusland noodzakelijk blijven. Een termijn is daarmee lastig te
bepalen. Bovendien worden met dit wetsvoorstel de zakelijke relaties
beëindigd. De verwachting is niet dat na beëindiging van het conflict er
direct een noodzaak is om de dienstverlening aan deze cliënten te
hervatten en volstaat een eventueel nieuw wetgevingsproces om het
verbod te schrappen.
Daarnaast is niet voorzien in de mogelijkheid om het verbod bij lagere
regeling op te schorten. Voor de afschaffing van het verbod is dus een
wetswijziging vereist. Als er op enig moment aanleiding bestaat om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

7

maatregel te laten vervallen, is het mijns inziens wenselijk dat de Tweede
en Eerste Kamer zich hierover kunnen uitspreken.
15. Het lid Omtzigt vraagt de regering om aan te geven wat de verwachte
gedragseffecten zijn van de aankondiging van dit wetsvoorstel (tot de
inwerkingtreding ervan) voor bestaande doelvennootschappen die
vanwege een door een trustkantoor geleverde bestuurder in Nederland is
gevestigd?
Dit is lastig in te schatten. Bestaande doelvennootschappen gevestigd in
Nederland die door onderhavig wetsvoorstel geen gebruik meer kunnen
maken van een door Nederlands trustkantoor geleverde bestuurder(s)
kunnen besluiten om naar een ander land uit te wijken. Ook zou de
doelvennootschap ervoor kunnen kiezen zelf een bestuurder in dienst te
nemen. Tot slot is er de mogelijkheid dat de vennootschap zichzelf opheft
of herstructureert. Zie ook het antwoord op vraag 1.
16. Het lid Omtzigt vraagt of de Russische UBO’s er alles aan doen om de
bezittingen er zo snel mogelijk uit de doelvennootschap te krijgen,
bijvoorbeeld door middel van een dividenduitkering. Mag het trustkantoor
hierbij assisteren? Of wordt dergelijke dienstverlening als «maatschappelijk onbetamelijk» beschouwd in de zin van de Wet toezicht trustkantoren (Wtt 2018)?
Het is mij vooralsnog niet bekend of Russische UBO’s er alles aan doen
om de bezittingen zo snel mogelijk uit doelvennootschappen te krijgen.
Trustkantoren kunnen doelvennootschappen met Russische UBO’s alleen
assisteren wanneer dergelijke Russische UBO’s niet zijn gesanctioneerd.
Daarnaast kan het zijn dat ter uitvoering van het onderhavige verbod een
trustkantoor een doelvennootschap met Russische UBO’s assisteert in het
niet langer gebruik maken van de diensten van het desbetreffende
trustkantoor. Het wetsvoorstel geeft trustkantoren een termijn van vier
weken om de relaties die onder het verbod vallen te beëindigen.
Aangezien maatschappelijk (on)betamelijk gedrag een open norm is, moet
er per geval met inachtneming van de specifieke omstandigheden
gekeken worden of bijvoorbeeld het assisteren bij een dividenduitkering
alvorens de relatie te beëindigen als onbetamelijk is aan te merken. Hierbij
is het uiteindelijk aan de rechter om te oordelen of er sprake is van
maatschappelijk onbetamelijkheid.
17. Kan de regering, zo vraagt het lid Omtzigt, voorts aangeven hoe de
heffing en de invordering van belasting (vennootschaps- en dividendbelasting) is zeker gesteld, ingeval een vennootschap vlak voor inwerkingtreding van deze wet wordt leeggehaald door een dividenduitkering? Wat
als de aandeelhouder van de vennootschap een in Rusland woonachtige
natuurlijke persoon, een in Rusland gevestigde vennootschap of een in de
Verenigde Arabische Emiraten gevestigde vennootschap is? Is er een
risico dat de vennootschap wordt leeggehaald, waarbij een onbetaalde
Nederlandse belastingschuld achterblijft?
Ook voor trustfondsen geldt dat zij op basis van de sanctieregelgeving
thans geen tegoeden of economische middelen rechtstreeks of onrechtstreeks ter beschikking mogen stellen aan of ten behoeve van gesanctioneerde personen of met hen verbonden personen. Tevens dienen alle
tegoeden en economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn
van, in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van gesanctioneerde
personen of met hen verbonden personen te worden bevroren. Personen
en ondernemingen begaan een economisch delict als zij de sanctieregelgeving niet naleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

8

Ten aanzien van de heffing en de invordering van belasting
(vennootschaps- en dividendbelasting) wordt het volgende opgemerkt.
Alvorens invordering kan plaatsvinden zal er eerst een belastingaanslag
moeten zijn opgelegd. Wanneer er vrees is voor onverhaalbaarheid dan
biedt de Invorderingswet 1990 (hierna IW 1990) de mogelijkheid om
belastingaanslagen terstond in te vorderen. Wanneer vennootschappen
volledig leeg zijn getrokken en er daarna pas een aanslag is opgelegd, is
de kans groot dat er in Nederland géén verhaalsmogelijkheden meer zijn.
In die gevallen kan de ontvanger zich nog wenden tot andere landen waar
de betreffende belastingschuldige mogelijk vermogensbestanddelen
heeft. Deze aangezochte staat zal dan, op grond van een verdrag, richtlijn
of verordening, de belastingschuld incasseren en zich verhalen op de
vermogensbestanddelen die zich in de aangezochte staat bevinden.
Bevinden de vermogensbestanddelen zich in Rusland dan zal een verzoek
tot bijstand in de invordering geen soelaas bieden. Het verdrag met
Rusland is immers opgezegd. Ten aanzien van de Verenigde Arabische
Emiraten (VAE) kent het verdrag geen bepaling die ziet op invorderingsbijstand. Op grond van het Verdrag inzake wederzijdse administratieve
bijstand in belastingzaken kan de VAE om bijstand bij de invordering
worden gevraagd. De ontvanger zal in voorkomende gevallen ook van
deze mogelijkheid gebruik maken. Of een verzoek om bijstand daadwerkelijk leidt tot invordering van de belastingschuld is onzeker. In dit kader is
het relevant om te vermelden dat er bij de Belastingdienst periodiek wordt
gekeken of vorderingen dreigen te verjaren. Vorderingen die dreigen te
verjaren worden gestuit, zodat de verjaringstermijn opnieuw begint te
lopen vanaf het moment van stuiting. Dit om mogelijk te maken dat op
enig moment de openstaande belastingschuld, al dan niet met bijstand
van een buitenlandse staat, alsnog kan worden ingevorderd.
Naast het invorderen van de belastingschuld bij de betreffende belastingschuldige, kan mogelijk de bestuurder van het uitkerende trustfonds
aansprakelijk worden gesteld. Op grond van artikel 33 van de IW 1990
kunnen personen die in zo een nauwe betrekking staan of stonden met
een bedrijf dat zij invloed (hadden) kunnen uitoefenen op het betalen van
belastingschulden van dit bedrijf voor deze belastingschulden aansprakelijk worden gesteld. Verder kan de ontvanger op grond van artikel 6:162
BW een bestuurder aansprakelijk stellen, indien die bestuurder met het
leeghalen van het trustfonds onrechtmatig jegens de ontvanger heeft
gehandeld.
18. Klopt het, zo vraagt het lid Omtzigt vervolgens, dat trustkantoren ook
domicilie verlenen in Nederland aan zogenoemde asset companies, dat
wil zeggen vennootschappen waarin geen onderneming wordt gedreven
maar louter als juridische huls functioneren van bezittingen, zoals
onroerende zaken of deelnemingen in vennootschappen die op hun beurt
onroerende zaken hebben?
Trustkantoren verlenen in de regel niet louter domicilie, maar het
zogenoemde domicilie plus. Dat wil zeggen dat men een adres ter
beschikking stelt met aanvullende diensten, zoals het verzorgen van
administratie, of in combinatie met de trustdienst het zijn van bestuurder.
DNB houdt geen toezicht op domicilieverleners, dit toezicht wordt
uitgevoerd door Bureau Toezicht Wwft.
In Nederland is een groot aantal zogenoemde bijzondere financiële
instellingen (bfi’s). Voorbeelden van mogelijke BFI’s zijn:
• houdstermaatschappijen van voornamelijk buitenlandse ondernemingen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

9

•

financieringsmaatschappijen die met name aan buitenlandse groepsmaatschappijen leningen verstrekken en die zich voornamelijk vanuit
het buitenland financieren;
• royaltymaatschappijen, filmrechten- en muziekrechtenmaatschapppijen die vooral uit het buitenland royalty’s ontvangen;
• herfactureringsbedrijven die voornamelijk gefactureerd worden door
buitenlandse ondernemingen en doorfactureren aan buitenlandse
ondernemingen.
Als een bijzondere financiële instelling zelf onder de sancties valt of
eigenaren heeft die onder sancties vallen, dan moeten de tegoeden
worden bevroren. Zo zijn er activa in de vorm van leningen en investeringen van een bfi door trustkantoren bevroren. BFI’s worden deels door
trustkantoren bediend (ongeveer 60%) maar kunnen bijvoorbeeld ook
onderdeel zijn van grote multinationals.
19. Klopt het, zo vraagt het lid Omtzigt, dat de Nederlandse deelnemingsvrijstelling van toepassing is op een deelneming in een in het buitenland
gevestigde vennootschap met voornamelijk buitenlands onroerend goed?
De deelnemingsvrijstelling is niet van toepassing op voordelen uit hoofde
van een als belegging gehouden deelneming (beleggingsdeelneming),
tenzij sprake is van een kwalificerende beleggingsdeelneming. Of sprake
is van een beleggingsdeelneming hangt onder andere af van de vraag of
de deelneming met een beleggingsoogmerk wordt gehouden. Een
deelneming wordt als belegging gehouden indien deze wordt aangehouden met het oog op het verkrijgen van een rendement dat bij normaal
vermogensbeheer kan worden verwacht.
Als sprake is van een kwalificerende beleggingsdeelneming is de
deelnemingsvrijstelling wel van toepassing. Van een kwalificerende
beleggingsdeelneming is sprake als het lichaam waarin een deelneming
wordt gehouden (i) voldoende onderworpen is (ten minste 10% over een
naar Nederlandse maatstaven bepaalde belastbare winst) of (ii) als de
bezittingen van dat lichaam voor 50% of meer bestaan uit andere
bezittingen dan laagbelaste vrije beleggingen. De tweede toets wordt ook
wel de bezittingentoets genoemd. Beleggingen zijn vrije beleggingen als
ze niet redelijkerwijs noodzakelijk zijn in het kader van de onderneming
van het lichaam dat de beleggingen bezit. Onroerende zaken en rechten
die direct of indirect betrekking hebben op onroerende zaken gelden – kort
gezegd – niet als vrije beleggingen, tenzij zij in het bezit zijn van een
beleggingsinstelling of vrijgestelde beleggingsinstelling. In het geval dat
50% of meer van de bezittingen van een in een andere staat gevestigde
deelneming die onmiddellijk door een Nederlandse moedermaatschappij
wordt gehouden bestaan uit in die andere staat gelegen (rechten op)
onroerende zaken, dan is voldaan aan de voorwaarden van de bezittingentoets. In dat geval is de deelnemingsvrijstelling op die deelneming van
toepassing. De achtergrond hiervan is dat onroerende zaken niet mobiel
zijn en het heffingsrecht over de inkomsten uit onroerende zaken is op
basis van internationale afspraken over het algemeen toegewezen aan de
bronstaat dat wil zeggen het land waarin de onroerende zaak is gelegen.
Vanwege het heffingsrecht van de bronstaat is er geen reden om de
deelnemingsvrijstelling niet toe te passen (door beleggingen in onroerende zaken en rechten die direct of indirect betrekking hebben op
onroerende zaken aan te merken als vrije belegging).6
Kortom, het hangt van de feiten en omstandigheden van het individuele
geval af of de deelnemingsvrijstelling kan worden toegepast. In zijn
algemeenheid klopt het echter dat indien een deelneming buitenlands
6

MvT Kamerstukken II 2009/10, 32 129, nr. 3, p. 66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

10

vastgoed op haar balans heeft, dit geen nadelig effect heeft voor
toepassing van de deelnemingsvrijstelling. Zoals hiervoor opgenomen
houdt dat verband met het heffingsrecht dat wordt toegewezen aan de
staat waar het vastgoed zich bevindt.
20. Het lid Omtzigt merkt op graag precieze antwoorden op de vorige
vragen te wensen en vraagt of het niet eens tijd wordt om de zwakheden
van het Nederlandse fiscale stelsel aan te pakken in plaats van alleen de
facilitators zoals de trustkantoren.
Nederland heeft de afgelopen periode zowel internationale afspraken
streng geïmplementeerd als nationale maatregelen genomen om
belastingontwijking aan te pakken. Daaronder vallen niet alleen maatregelen gericht op facilitators. Door dit omvangrijke pakket aan maatregelen
is het Nederlandse belastingstelsel aanzienlijk robuuster gemaakt tegen
bedrijfsstructuren gericht op belastingontwijking. Het kabinet omarmt de
aanbevelingen van de Adviescommissie belastingheffing van multinationals. Deze aanbevelingen zijn voor een belangrijk deel al omgezet in
wetgeving (zie het antwoord op vraag 43). De Commissie Doorstroomvennootschappen bevestigt dat er op nationaal niveau al veel maatregelen
zijn genomen om doorstroom tegen te gaan. Op fiscaal gebied is het
advies van de Commissie Doorstroomvennootschappen daarom om
hoofdzakelijk in te zetten op samenwerking in internationaal verband.
Daarnaast wijst de commissie in haar rapport ook op niet-fiscale factoren
die Nederland aantrekkelijk maken voor doorstroomvennootschappen,
waaronder het goede vestigingsklimaat, het flexibele ondernemingsrecht,
en de toegang tot investeringsbeschermingsovereenkomsten. Daaronder
bevinden zich ook houdster- en financieringsmaatschappijen met een
reële aanwezigheid in Nederland. De Staatssecretaris voor Fiscaliteit en
Belastingdienst zal uw Kamer later dit voorjaar nader informeren over de
manier waarop het kabinet wil omgaan met de aanbevelingen van de
Commissie Doorstroomvennootschappen.
Ondertussen zet het kabinet de strijd tegen belastingontwijking onverminderd voort. Het kabinet wil binnen de EU een leidende rol innemen. In
december 2021 heeft de Europese Commissie het richtlijnvoorstel
gepubliceerd dat ziet op het tegengaan van misbruik van doorstroomvennootschappen. In lijn met de aanbevelingen van de Commissie
Doorstroomvennootschappen zal het kabinet een voortrekkersrol
aannemen en zich maximaal inzetten om de richtlijnonderhandelingen
succesvol te laten verlopen. In het recent gepubliceerde BNC-fiche wordt
onze inzet met betrekking tot dit richtlijnenvoorstel uitgebreid toegelicht.7
Daarnaast zet het kabinet in op een effectieve implementatie van het
akkoord dat binnen het Inclusive Framework van de Organisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) tot stand is
gekomen.
2.2 Inhoud verbod
21. Hoewel de leden van de D66-fractie de definitie van «cliënten die
woonachtig of gevestigd zijn in Rusland of Wit-Rusland» steunen, vragen
deze leden de regering naar constructies waarbij iemand uit Rusland of
Wit-Rusland niet direct de afnemer is van trustdiensten, maar wel de
Ultimate Beneficiary Owner (UBO).

7

BNC fiche Richtlijn tegengaan misbruik doorstroomvennootschappen op fiscaal vlak en
aanpassing van administratieve samenwerkingsrichtlijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

11

Het verbod geldt ook in de situatie die de leden van de D66-fractie
schetsen, namelijk wanneer iemand woonachtig in Rusland of
Wit-Rusland niet de afnemer, maar wel de uiteindelijk belanghebbende
(UBO) van de trustdiensten is. Een trustkantoor moet dus ook controleren
of de uiteindelijk belanghebbende van de cliënt of doelvennootschap
woonachtig is in (Wit-)Rusland en mag in een dergelijk geval geen
diensten meer verlenen.
22. Voorts vragen de leden van de D66-fractie naar de gevolgen voor en
de omvang van trustcliënten uit Rusland of Belarus die in het bezit zijn
van een zogeheten golden passport, een paspoort uit een EU-lidstaat
(bijvoorbeeld Malta) waardoor zij ook EU-burger zijn.
33. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of deze spoedmaatregel
een ontwijkingsmogelijkheid open laat voor vermogende Russen met een
zogenaamd «gouden paspoort». Deze leden zouden dat onwenselijk
vinden. Op welke manier is deze onwenselijkheid meegenomen in de
overweging naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering
van de Raad van State om een uitzondering op te nemen voor mensen
met een nationaliteit of een verblijfsvergunning van een EU-lidstaat, een
land behorende tot de Europese Economische Ruimte of Zwitserland?
Is de regering bereid alsnog ook in Rusland of Wit-Rusland gevestigde
UBO’s met EU/EEA/Zwitserse verblijfsvergunning (bijvoorbeeld een
zogenoemd gouden paspoort) onder de spoedmaatregel te laten vallen,
teneinde de effectiviteit te vergroten? Zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoeveel Russische of
Wit-Russische UBO’s die gebruik maken van Nederlandse trustdienstverlening en een gouden paspoort hebben er bij benadering zijn.
Cliënten of UBO’s van cliënten van een trustkantoor die de nationaliteit of
een verblijfsvergunning in een EU-lidstaat, een EER-staat of Zwitserland
hebben, zijn uitgezonderd van het verbod van trustdienstverlening. Het is
namelijk onwenselijk dat Unieburgers die in Rusland verblijven, geraakt
worden door dit verbod. Dat zou ook in strijd zijn met het Europese vrije
dienstenverkeer. Een uitzondering voor Unieburgers is daarom ook te
vinden in de Europese sanctiepakketten.
Tegelijkertijd is het mogelijk dat Russische of Wit-Russische burgers
beschikken over een zogenaamd «gouden paspoort». Ik acht de uitgifte
van «gouden paspoorten» een onwenselijke wijze van verkrijging van het
EU-burgerschap. Evenwel bepaalt elke lidstaat zelf, op grond van
internationaal recht en met inachtneming van de daarin gegeven
beperkingen, wie zijn onderdanen zijn. Deze nationale wetgeving wordt
door andere staten geaccepteerd voor zover zij overeenstemt met
internationaal recht.
Een wettelijk onderscheid tussen «gouden paspoorten» en personen die
op de reguliere wijze de nationaliteit van een lidstaat hebben verkregen
zou bovendien onuitvoerbaar en niet-handhaafbaar zijn, omdat deze
informatie voor de trustkantoren noch DNB beschikbaar is.
Met de leden van de GroenLinks-fractie ben ik het eens dat dit een
onwenselijke situatie oplevert. Ik verwelkom daarom de initiatieven van
de Europese Commissie om de verstrekking van «gouden paspoorten» te
ontmoedigen, zoals de recente stappen in de inbreukprocedure tegen
Malta. Eerder hebben soortgelijke procedures ervoor gezorgd dat Cyprus
en Bulgarije niet langer «gouden paspoorten» verstrekken. Overigens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

12

heeft Malta de behandeling van aanvragen van Russische en
Wit-Russische burgers opgeschort.8
Ik beschik niet over de gegevens om in te schatten hoeveel Russische of
Wit-Russische UBO’s met een gouden paspoort gebruik maken van
Nederlandse trustdienstverlening.
23. De leden van de PVV-fractie merken verder op dat het verbod niet van
toepassing is als een cliënt of uiteindelijk belanghebbende woonachtig is
in Rusland of Wit-Rusland en de nationaliteit heeft van een lidstaat van de
Europese Unie, een lid van de Europese Economische Ruimte of
Zwitserland, of een tijdelijke of permanente verblijfsvergunning heeft in
een van deze staten. De leden van de PVV-fractie willen weten hoe er om
zal worden gegaan met cliënten met een dubbele nationaliteit, waaronder
een Russische of Belarussische nationaliteit.
Het verbod zelf geldt voor natuurlijke personen die «woonachtig» zijn in
Rusland of Wit-Rusland, ongeacht hun nationaliteit. De uitzondering voor
Unieburgers ziet wel op nationaliteit, omdat dit het criterium is voor
Unieburgerschap. Deze uitzondering is ook te vinden in de sanctiepakketten die in Europees verband zijn uitgevaardigd. In het geval van
Unieburgers is het verbod niet van toepassing. Tegelijk zal een trustkantoor zeer zorgvuldig te werk moeten gaan in geval van cliënten die
Unieburger zijn en de (Wit-)Russische nationaliteit hebben. De integriteitsrisico’s lijken op voorhand aanzienlijk hoger bij dergelijke dienstverlening
en het trustkantoor moet deze risico’s kunnen mitigeren. Daarnaast
bestaat er in dergelijke gevallen ook een grotere kans op omzeiling van
sanctieregelgeving. Het meewerken aan sanctieomzeiling is in de
Europese verordeningen verboden.
24. De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
de regering het op 8 april 2022 van kracht geworden EU-sanctiepakket een
goed stap vinden, «maar voor het kabinet nog onvoldoende». De leden
van de CDA-fractie vragen of de regering kan toelichten hoe de in het
wetsvoorstel neergelegde maatregel zich verhoudt tot de Europese
sanctiepakketten en wat nu in Europees verband de volgende stappen
zijn.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 1.
25. De leden van de CDA-fractie vragen hoe groot het risico is dat het
verbod leidt tot illegale trustdienstverlening en welke stappen de regering
neemt om dit tegen te gaan.
68. De leden van de GroenLinks-fractie vragen in hoeverre deze spoedmaatregel zal bijdragen aan meer illegale trustdienstverlening. Welke
extra stappen gaat de regering zetten om dit tegen te gaan?
Ik verwacht niet dat er door het onderhavige verbod meer illegale
trustdienstverlening plaatsvindt. Dit omdat wanneer een partij illegaal
trustdiensten verleent aan cliënten gevestigd of woonachtig in
(Wit-)Rusland er grote kans is dat er twee verboden worden overtreden,
het verlenen van trustdiensten zonder vergunning en het verlenen van
trustdiensten aan partijen gevestigd in (Wit-)Rusland. In het rapport
Illegale trustdienstverlening van SEO economisch onderzoek wordt
geconcludeerd dat ongereguleerde bestuurders een voorkomende vorm is

8

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/IP_22_2068

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

13

van illegale trustdienstverlening.9 Ik acht de kans niet groot dat personen
snel over zullen gaan tot het zijn van trustbestuurder van een
(Wit-)Russische cliënt gelet op de ernst van een dergelijk vergrijp
(overtreden van meerdere wetten en regels) en het reputatierisico.
Voorts ben ik blijvend met DNB in gesprek over de aanpak van illegale
trustdienstverlening. Daarnaast lopen de maatregelen die zijn aangekondigd in de Kamerbrief over de aanpak van illegale trustdienstverlening.10 Tot slot lijkt dit verbod goed bekend te zijn bij de trustsector in
Nederland.
27. De leden van de SP-fractie vragen de regering om een schatting van
het aantal ingezetenen van Rusland en Belarus die ook Unieburger zijn en
die dus niet onder deze wetgeving vallen.
Het is niet mogelijk om een dergelijke inschatting te maken. Daarvoor
ontbreken de gegevens van ingezetenen van Rusland en Belarus die
beschikken over een paspoort van één van de lidstaten van de Europese
Unie.
28. De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom ervoor gekozen
wordt om een verbod van toepassing te laten zijn op cliënten met een
uiteindelijke belanghebbende die gevestigd is in Wit-Rusland of Rusland.
Klopt het dat daarmee deze wetgeving niet van toepassing is op
Russische UBO’s die zich bijvoorbeeld in Londen of Dubai gevestigd
hebben? Is de regering het met de leden van de GroenLinks-fractie eens
dat dit de effectiviteit van de maatregel mogelijk sterk ondermijnt? En hoe
is in de vormgeving van dit element rekening gehouden met het feit dat
dit de handhaving voor DNB een stuk ingewikkelder maakt?
47. Het lid Omtzigt merkt over de voorgestelde maatregel het volgende
op.
De regering wil blijkens het wetsvoorstel alleen de trustdiensten
ontzeggen aan mensen die in Rusland of Wit-Rusland wonen en niet een
paspoort of permanente verblijfsvergunning bezitten van een EU/EEAland. Vooral het criterium van de woonplaats is, in de ogen van het lid
Omtzigt, problematisch. Dit lid merkt op dat mensen die veel tijd op hun
imposante boot doorbrengen vermoedelijk wel buiten de reikwijdte van
het onderhavige wetsvoorstel zullen vallen, net als mensen die onder
andere vanwege hun zaken de wereld rondreizen. Is er een mogelijkheid
om dit criterium handhaafbaar te maken, bijvoorbeeld mensen met de
Russische en Wit-Russische nationaliteit, tenzij zij kunnen aantonen
permanent in de Europese Unie te wonen?
Het verbod beoogt in de eerste plaats zoveel mogelijk te voorkomen dat
Russische en Wit-Russische geldstromen door Nederland vloeien.
Daarvan zal eerder sprake zijn als een rechtspersoon of de uiteindelijk
belanghebbende van een rechtspersoon woonachtig is in Wit-Rusland of
Rusland. In die gevallen is met zekerheid vast te stellen dat er een
verbondenheid is met de (Wit-)Russische staat en zowel de rechtspersoon
als de UBO profiteert van het regime daar.
Bij de beoordeling van het criterium «woonachtig» wordt gekeken naar de
omstandigheden, zodat enkel een inschrijving als burger van een land
onvoldoende is om het verbod te omzeilen. Het verbod is voorts ook van
toepassing op personen die regelmatig voor zaken elders zijn, maar
9

Illegale trustdienstverlening door SEO economisch onderzoek, 19-07-2021; https://www.seo.nl/
publicaties/illegale-trustdienstverlening/
10
Bief van de Minister van Financiën van 8 juli 2021, Kamerstukken II 2020/21, 32 545, nr. 144.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

14

hoofdzakelijk in Rusland of Wit-Rusland wonen. Op personen met de
(Wit-)Russische nationaliteit die daadwerkelijk en permanent elders
wonen, is de voorgestelde maatregel inderdaad niet van toepassing. Het
toepassen van een nationaliteitscriterium zou een aanzienlijke kans met
zich brengen dat ook personen worden geraakt die geen daadwerkelijke
banden meer met (Wit-)Rusland en het regime daar hebben. Daarbij valt
niet alleen te denken aan personen die permanent in de Europese Unie of
EER verblijven, maar ook aan andere landen. Daarbij speelt ook de
kwestie die hierboven is aangehaald van dubbele nationaliteiten.
Voor de vragen over de handhaving van dit criterium verwijs ik naar het
antwoord op vraag 68.
29. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering alsnog
bereid is om de spoedmaatregel ook van toepassing te laten zijn op UBO’s
met een Wit-Russische of Russische verblijfsvergunning, die niet in
Rusland of Wit-Rusland gevestigd zijn. Welke mogelijkheden en uitdagingen brengt dit in wetgevingstechnische zin?
Het verbod moet zoveel mogelijk voorkomen dat Russische en
Wit-Russische geldstromen door Nederland vloeien. Er is gekozen voor
een criterium op basis van woonplaats omdat het in algemene zin
verbieden van dienstverlening aan burgers van Rusland of Wit-Rusland
als onevenredig wordt gezien. In het kader van de woonplaats moet naar
de omstandigheden van het geval worden gekeken. Een (Wit-)Russische
verblijfsvergunning zal in de regel inhouden dat de persoon ook in die
landen verblijft. Als dit niet het geval is dan kunnen daar verschillende
redenen voor zijn, bijvoorbeeld doordat de persoon geen banden meer wil
onderhouden met die landen. Een verbod op dienstverlening aan
personen met de (Wit-)Russische nationaliteit of een verblijfsvergunning
kan daarmee onvoorziene en ongewenste effecten met zich brengen.
30. De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering een inschatting
te geven van de verwachte effecten van deze spoedmaatregel op
geldstromen van UBO’s met een Wit-Russische of Russische vestiging
door Nederland heen.
Over geldstromen zelf kan ik niks zeggen aangezien het vooralsnog niet
bekend is wat UBO’s met een (Wit-)Russische vestiging in Nederland gaan
doen. Voor de mogelijke effecten van onderhavig wetsvoorstel voor
Wit-Russische of Russische rechtspersonen in Nederland verwijs ik naar
het antwoord op vraag 1.
31. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of de
regering witwassen en belastingontwijking door Russische oligarchen kan
uitsluiten na de inwerkingtreding van deze spoedwet?
32. De leden van de PvdD-fractie vragen op welke manier dit wetsvoorstel
de Russische president Poetin nu precies raakt. Wat blijft er hierna
mogelijk voor de Russische oligarchen? Op welke manier raakt de
spoedwet hen (en Poetin) juist niet?
Doel van het wetsvoorstel is het beperken van Russische geldstromen van
en naar Rusland. Met het verbod denkt het kabinet het risico te beperken
dat trustdiensten in Nederland op de een of andere wijze ten goede komt
aan de Russische en of Wit-Russische staat of aan (rechts)personen die op
sanctielijsten staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

15

De spoedwet raakt geen partijen die geen gebruik maken van trustdiensten. Wanneer niet-gesanctioneerde Russische oligarchen bijvoorbeeld eigenaar zijn van een rechtspersoon gevestigd in Nederland en een
dergelijke rechtspersoon geen gebruik maakt van trustdienstverlening in
Nederland, dan raakt de spoedwet een dergelijke Russische oligarch niet.
Tegelijk is witwassen in alle gevallen in Nederland strafrechtelijk verboden
en mag geen enkele dienstverlener die valt onder de Wet ter voorkoming
van witwassen en financieren van terrorisme diensten verlenen in geval er
een vermoeden op witwassen bestaat.
34. Is de regering zich ervan bewust dat het kan zijn dat de uiteindelijke
belanghebbende niet te achterhalen is? Hoe vangt de spoedwet dit op? De
leden van de PvdD-fractie merken op dat verificatie van de cliënt nu niet
onder alle omstandigheden is vereist aan de hand van bewijs en
overigens vormvrij is. Kan de regering dit bevestigen? Kan de regering
ook illustreren op welke manieren dit ertoe kan leiden dat de Russische
oligarchen toch ontzien worden? En kan dit worden aangescherpt?
Op basis van de Wet toezicht trustkantoren 2018 dienen trustkantoren de
identiteit van de uiteindelijk belanghebbende te identificeren en te
verifiëren. Indien dit onderzoek niet heeft plaatsgevonden kan er geen
dienstverlening plaatsvinden. De spoedwet regelt hier niks (nieuws) voor,
omdat er al strenge regels gelden voor trustkantoren. Nederland gaat op
dit vlak voor trustkantoren verder bij de eisen rond het vaststellen van de
UBO’s dan vereist is op Europees niveau. Als er onvoldoende zekerheid is
over de UBO’s van een cliënt of de doelvennootschap dan kan het
cliëntenonderzoek niet worden afgerond en kan geen zakelijke relatie
worden aangegaan.
Een ander vereiste van het cliëntenonderzoek is het identificeren en
verifiëren van de identiteit van de client. De identiteit van de cliënt dient te
worden geverifieerd aan de hand van documenten, gegevens of inlichtingen uit betrouwbare en onafhankelijke bron. In de Uitvoeringsregeling
Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme is nader
uitgewerkt met welke stukken de identiteit geverifieerd kan worden. De
verificatie van de identiteit van een client is niet geheel vormvrij.
Russische oligarchen die op de sanctielijst staan worden op dit moment
en zullen in de toekomst – na inwerkingtreding van de spoedwet- dus niet
worden ontzien. Op het moment dat een partij illegale stukken overlegd, is
het aan trustkantoren om dat te signaleren en goed door te vragen.
Gezien de strenge regels die er al gelden, wordt een trustkantoor ook
gedwongen hiertoe. DNB houdt hierop toezicht. Op dit vlak is geen
verdere aanscherping nodig.
35. De leden van de PvdD-fractie vragen van welke dienstverlening van
trustkantoren, en van welke andere dienstverleners, zoals advocaten,
notarissen, belastingadviseurs en accountants, Russische oligarchen
straks nog steeds gebruik kunnen maken. Waarom vindt de regering het
wel acceptabel om Russische oligarchen nog steeds op andere manieren
te faciliteren? Is het bijvoorbeeld een notaris toegestaan om mee te
werken aan een overdracht van de aandelen in een Nederlandse brievenbusvennootschap om het voorgestelde artikel 23a van de Wtt te ontlopen?
Is het een Nederlandse belastingadviseur toegestaan om te adviseren
over het fiscaal zo gunstig mogelijk leeg te halen van een Nederlandse
brievenbusvennootschap vlak voorafgaand aan de inwerkingtreding van
het voorgestelde artikel 23a Wtt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

16

Voor een antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 1. Hier wordt toegelicht dat een groot deel van zakelijke dienstverlening aan partijen in Rusland naar verwachting op Europees niveau zal
worden verboden.
36. Verder vragen de leden van de PvdD welke (wettelijke) maatregelen
nog meer genomen moeten worden om witwassen en belastingontwijking door Russische oligarchen te voorkomen?
37. Kan de regering bevestigen dat zij eerst nog voornemens was om ook
een verbod op domicilieverlening in te voeren en aanvullende dienstverlening? En dat deze maatregelen uiteindelijk geschrapt zijn? Is de regering
alsnog bereid om te zorgen voor een verbod op domicilieverlening en
aanvullende dienstverlening? Is de regering bereid om bij het verbod op
domicilieverlening ook te kijken naar het aanscherpen van de substanceeisen? Zo nee, waarom niet?
Dit wetsvoorstel verbiedt het aanbieden van domicilieverlening en
aanvullende dienstverlening aan cliënten en ubo’s die woonachtig of
gevestigd zijn in Rusland, aangezien dit een trustdienst is onder de Wtt
2018. De maatregelen die eerder onderdeel waren van het spoedwetsvoorstel, waren een verbod op het aanbieden van doorstroomvennootschappen en een verbod op trustdienstverlening met betrokkenheid van
derde-hoogrisicolanden en non-coöperatieve landen op belastinggebied.
Een wetsvoorstel met deze maatregelen is inmiddels bij de Tweede Kamer
ingediend, conform het advies van de Afdeling advisering van de Raad
van State.
38. De leden van de PvdD-fractie constateren dat in de beslisnota staat dat
er aandacht moet zijn voor de andere dienstverleners. Nu is dat is niet zo.
Waarom wordt voor deze dienstverleners dienstverlening aan Russen niet
verboden? Kan de regering bevestigen dat Nederland Russische
oligarchen en dus ook Poetin alsnog op andere manieren faciliteert?
Het klopt dat onderhavig verbod alleen toeziet op trustdiensten. Naar
verwachting zullen de maatregelen uit het zesde EU-sanctiepakket ook van
toepassing zijn op andere zakelijke diensten. Daarmee wordt
waarschijnlijk een groot deel van de overige zakelijke dienstverlening aan
partijen in Rusland op Europees niveau verboden. Voor een nadere
toelichting wordt verwezen naar het antwoord op vraag 1.
39. De leden van de PvdD-fractie vragen ook of de regering kan ingaan op
het toekomstperspectief voor witwassen en belastingontwijking door
Russische oligarchen. Is het mogelijk dat deze nieuwe bepalingen in
artikel 23a weer worden geschrapt op het moment dat de Russische
president zich anders opstelt? Wat de leden van de PvdD-fractie betreft, is
teruggaan naar «business as usual» geen optie, in welk toekomstscenario
dan ook.
Ik wil nog niet vooruitlopen op toekomstscenario’s, waarbij ik uiteraard
wel hoop dat de agressie tegen Oekraïne zo spoedig mogelijk stopt en de
soevereiniteit van Oekraïne wordt hersteld. Het is daarnaast niet voor
niets dat dit verbod bij wet wordt geregeld en er een wetswijziging nodig
is om het verbod te wijzigen. Dit kan dan ook alleen in samenspraak met
het parlement.
40. Dit brengt de leden van de PvdD-fractie bij het fundamentele vraagstuk
ten aanzien van de onrechtvaardigheid van ons belastingparadijs. Is de
regering het ermee eens dat witwassen en belastingontwijking door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

17

Russische oligarchen een logisch gevolg is van de politieke keuze om
Nederland als belastingparadijs te laten fungeren?
Het kabinet herkent zich niet in het beeld van Nederland als belastingparadijs. Nederland onderwerpt winsten die naar internationale standaarden
aan Nederland toerekenbaar zijn aan vennootschapsbelasting tegen een
toptarief van 25,8%. Nederland heeft de afgelopen periode zowel
internationale afspraken tegen belastingontwijking streng geïmplementeerd als nationale maatregelen genomen om belastingontwijking aan te
pakken. Dat heeft het Nederlandse belastingstelsel aanzienlijk robuuster
gemaakt tegen bedrijfsstructuren gericht op belastingontwijking. Het
kabinet zet de strijd tegen belastingontwijking onverminderd voort. Het
kabinet zet in op een effectieve implementatie van de pijlers die bij het
akkoord dat binnen het Inclusive Framework van de Organisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) tot stand zijn
gekomen. Om dit te bewerkstelligen wil het kabinet binnen de EU een
leidende rol innemen. Daarnaast wil het kabinet misbruik van doorstroomvennootschappen aanpakken. In december 2021 heeft de Europese
Commissie het richtlijnvoorstel gepubliceerd dat ziet op het tegengaan
van misbruik van doorstroomvennootschappen. Het kabinet zal zich met
een positieve en constructieve houding maximaal inzetten om de
richtlijnonderhandelingen succesvol te laten verlopen.
41. De leden van de PvdD-fractie lezen in het coalitieakkoord dat
Nederland een oplossing wil voor belastingontwijking. Heeft de regering
overwogen om definitief een streep te trekken door Nederland Brievenbusland? Zo ja, wat kunnen deze leden binnenkort nog meer verwachten?
Zo nee, waarom niet?
Er is de afgelopen jaren een omvangrijk pakket aan unilaterale maatregelen genomen om belastingontwijking tegen te gaan. Dit pakket heeft
onder meer tot doel dat Nederland niet langer fungeert als toegangspoort
naar laagbelastende jurisdicties. Een goed voorbeeld hiervan is de
bronbelasting op renten, royalty’s en dividenden naar laagbelastende
jurisdicties en in misbruiksituaties. Het kabinet verwacht dat door deze
maatregel de rente, royalty- en dividendstromen die via doorstroomvennootschappen naar laagbelastende jurisdicties stromen nagenoeg zullen
verdwijnen. Het kabinet monitort deze financiële stromen en informeert
uw Kamer daarover jaarlijks. Dit voorjaar stuurt het kabinet u een
volgende brief over de monitoring van de effecten van de aanpak van
belastingontwijking.
Dit kabinet blijft misbruik van doorstroomvennootschappen aanpakken. In
december 2021 heeft de Europese Commissie het richtlijnvoorstel
gepubliceerd dat ziet op het tegengaan van misbruik van substance-arme
vennootschappen. Het kabinet staat positief tegenover het doel van het
richtlijnvoorstel en onderschrijft de noodzaak van een EU-brede aanpak
om misbruik van doorstroomvennootschappen tegen te gaan. Dit voorstel
is onontbeerlijk voor een effectieve aanpak van belastingontwijking. Het
kabinet zal zich daarom met een positieve en constructieve houding
maximaal inzetten om de richtlijnonderhandelingen succesvol te laten
verlopen. Daarnaast heeft de Commissie doorstroomvennootschappen
nader onderzoek gedaan naar doorstroomactiviteiten in Nederland. De
aanbevelingen van deze commissie sluiten voor een belangrijk deel aan
bij de weg die het vorig kabinet is ingeslagen, en doorgezet zal worden
door het huidige kabinet. De Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst
zal u later dit voorjaar nader informeren over de manier waarop het
kabinet wil omgaan met de aanbevelingen van de Commissie
doorstroomvennootschappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

18

42. Verder vragen de leden van de PvdD-fractie of de regering kan ingaan
op het nut van brievenbusfirma’s voor de brede welvaart en de positieve
ontwikkeling van Sustainable Development Goals (SDG’s)?
De Commissie doorstroomvennootschappen heeft geconstateerd dat het
belang van doorstroomvennootschappen op de Nederlandse economie
beperkt is voor wat betreft werkgelegenheid en belastingafdracht.11 De
Commissie doorstroomvennootschappen geeft daarnaast aan dat
doorstroomvennootschappen misbruikt kunnen worden voor belastingontwijking en onwettige geldstromen. Daarmee hebben doorstroomvennootschappen mogelijk een negatief effect op de brede welvaart en het
behalen van de Sustainable Development Goals (SDG’s). Het aanpakken
van misbruik van doorstroomvennootschappen is daarom een belangrijke
prioriteit van dit kabinet.
43. Is de regering het ermee eens dat de wetgeving alleen maar verder
aangescherpt moet worden? Herinnert de regering zich de voorstellen van
de commissie Ter Haar, zo vragen de leden van de PvdD-fractie? Niet alle
voorstellen zijn tot nu toe overgenomen.
De afgelopen jaren zijn er veel maatregelen tegen belastingontwijking
genomen. De aanbevelingen van de Adviescommissie belastingheffing
van multinationals (Commissie-Ter Haar) zijn voor een belangrijk deel
overgenomen. De verliesverrekening in de vennootschapsbelasting is –
met ingang van 1 januari 2022 – boven een bedrag van € 1 miljoen
beperkt tot maximaal 50% van de belastbare winst in combinatie met een
onbeperkte voorwaartse verliesverrekeningstermijn. Daarnaast is met
ingang van 1 januari 2022 de Wet tegengaan mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel in werking getreden om mismatches bij toepassing
van het zakelijkheidsbeginsel tegen te gaan. Deze maatregelen zijn
uitwerkingen van de maatregelen uit de basisvariant van de Adviescommissie. Bovendien is de earningsstrippingmaatregel nog verder aangescherpt door het aftrekpercentage te verlagen van 30% naar 20% van de
fiscale EBITDA (grof gezegd: het brutobedrijfsresultaat). Daarmee is de
maatregel verder aangescherpt dan wat de Adviescommissie als
aanvullende maatregel had geadviseerd. Het kabinet zet de strijd tegen
belastingontwijking onverminderd voort zoals beschreven in de beantwoording hierboven.
44. In zijn recente position paper voor een hoorzitting in het Europese
Parlement deed hoogleraar Jan van de Streek twee aanbevelingen om
een streep te trekken door Nederland Brievenbusland.12 Hoe beziet de
regering die voorstellen nu, nu Rusland ander licht schijnt op ons
belastingparadijs, zo vragen de leden van de PvdD-fractie?
De twee voorstellen van hoogleraar Van de Streek om doorstroomvennootschappen aan te pakken komen in wezen overeen met een tweetal
aanbevelingen van de Commissie doorstroomvennootschappen. De
Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst zal u later dit voorjaar nader
informeren over de manier waarop het kabinet wil omgaan met de
aanbevelingen van de Commissie doorstroomvennootschappen.
45. Het lid van de BBB-fractie vraagt of de regering kan aangeven welke
mogelijke alternatieve dienstverleners bij inwerkingtreding van dit verbod
de diensten van de betrokken rechtspersonen zouden kunnen overnemen.
Zijn deze dienstverleners in beeld bij de regering?

11
12

Kamerstukken II 2021–2022, 25 087, nr. 286, blg-1007733, p. 36.
https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/246347/
Jan%20van%20de%20Streek%20Statement.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

19

Hoe groot acht de regering de kans dat de betrokken rechtspersonen het
verbod op die manier kunnen ontlopen?
Voor een antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 6, die een vergelijkbare strekking heeft.
46. Het lid van de BBB-fractie constateert voorts dat een deel van de
personen en bedrijven uit Rusland die hun geldstromen door Nederland
laten lopen, niet wordt bediend door (vergunde) trustkantoren. Kan de
regering nader toelichten waarom het verbieden van dienstverlening door
deze partijen ingewikkelder ligt?
Kan de regering voorbeelden geven van personen en bedrijven uit
Rusland die niet worden bediend door (vergunde) trustkantoren? Kan de
regering aangeven onder welke sancties deze personen en/of bedrijven
vallen?
Voor een antwoord op deze vraag, verwijs ik allereerst naar het antwoord
op vraag 1. Hierin wordt uitgebreid ingegaan op de mogelijke nadere
Europese sancties ten aanzien van zakelijke dienstverlening aan partijen in
Rusland. Een groot deel van de zakelijke dienstverlening aan deze partijen
zal daarmee naar verwachting verboden worden. Daarnaast verwijs ik
naar de antwoorden op de vragen 6 en 8 over mogelijke alternatieve
wijzen waarop de rechtspersonen in Nederland voortgezet kunnen
worden en daarbij mogelijk betrokken andere dienstverleners.
48. Het lid Omtzigt merkt op dat het nationaliteitscriterium om een tweede
reden problematisch is: vele vermogende en/of invloedrijke Russen
hebben zeer bewust gekozen voor een tweede nationaliteit en zijn
unieburger geworden. Dat kon door de aankoop van een paspoort op
Malta of Cyprus, waarover het lid Omtzigt vele vragen heeft gesteld, of
door de nationaliteit van Portugal of Nederland te verkrijgen, zoals het
geval is bij de dirigent Gergiev. Wil de regering uitgebreid reageren op de
documentaire van het team van Navalny over de heer Gergiev?
Ik acht de uitgifte van «gouden paspoorten» een onwenselijke wijze van
verkrijging van het EU-burgerschap. Evenwel bepaalt elke lidstaat zelf, op
grond van internationaal recht en met inachtneming van de daarin
gegeven beperkingen, wie zijn onderdanen zijn. Deze nationale wetgeving
wordt door andere staten geaccepteerd voor zover zij overeenstemt met
internationaal recht. Het kabinet is kritisch op de praktijk van de
zogenaamde «gouden paspoorten» en de Minister van Buitenlandse
Zaken heeft dit ook in EU-verband duidelijk gemaakt. Ik verwelkom dan
ook de initiatieven van de Europese Commissie om de verstrekking van
«gouden paspoorten» te ontmoedigen, zoals de recente stappen in de
inbreukprocedure tegen Malta. Eerder hebben soortgelijke procedures
ervoor gezorgd dat Cyprus en Bulgarije niet langer «gouden paspoorten»
verstrekken. Overigens heeft Malta de behandeling van aanvragen van
Russische en Wit-Russische burgers opgeschort.13
Ik heb contact gehad met de Minister van Buitenlandse Zaken. Het is
indrukwekkend hoe het team van Navalny keer op keer minutieus
onderzoek doet naar corruptie en verrijking van Russen binnen en buiten
Rusland. Het kabinet heeft met interesse kennis genomen van de
documentaire waar uw vraag naar verwijst. Het kabinet kan de conclusies
van de documentaire niet bevestigen, maar de Minister van Buitenlandse
Zaken neemt de inhoud van deze en andere onderzoeken van het
Anticorruptiefonds van Navalny mee in de bredere beleidsafweging.

13

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/IP_22_2068

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

20

49. Het lid Omtzigt vraagt de regering of de regering mogelijkheden ziet
om in unieverband snel te beoordelen wie op onterechte gronden het
unieburgerschap verkregen hebben. Kan de regering de paspoorten van
de desbetreffende personen intrekken in al deze landen?
Het is niet mogelijk snel te beoordelen wie op onterechte gronden het
Unieburgerschap hebben verkregen. Die vraagt om een uitgebreide
beoordeling van burgers van buiten de Europese Unie, die de afgelopen
jaren het EU-burgerschap hebben verkregen in één van de lidstaten.
Daarbij is bovendien de vraag wanneer het EU-burgerschap onterecht is
verstrekt. Daarom zal het niet zomaar mogelijk zijn een paspoort in te
trekken, zeker gezien het intrekken van het paspoort een nationale
competentie is.
50. Het lid Omtzigt vraagt voorts hoe wordt zeker gesteld dat een
trustkantoor de voorgestelde verboden zal toepassen. Vereist het
cliëntonderzoek op grond van de Wtt 2018 een verificatie van de UBO
door het trustkantoor, zodat aan de hand van objectieve stukken kan
worden achterhaald of de UBO van een vennootschap in Rusland woont?
Trustkantoren moeten zich per definitie aan de wet houden en dus aan het
verbod wanneer dit in werking treedt. DNB houdt toezicht op de trustsector en bovendien is onderhavig wetsvoorstel bekend bij de trustsector.
Artikel 25 van de Wtt 2018 geeft de wettelijke verplichting voor trustkantoren om onderzoek uit te voeren naar de UBO. Dit betekent dat een
trustkantoor:
• Zoveel mogelijk met zekerheid alle uiteindelijk belanghebbenden
identificeert;
• De identiteit van de uiteindelijk belanghebbenden verifieert; en
• De aard en omvang van het uiteindelijk belang van de uiteindelijk
belanghebbende verifieert.
In het onderhavige wetsvoorstel zijn de criteria «woonachtig» en
«gevestigd» opgenomen. Het vaststellen van woonplaats of vestigingsplaats blijkt in de praktijk niet altijd eenvoudig uitvoerbaar voor trustkantoren. Evenwel zouden de objectieve stukken ter verificatie van de
identiteit van de UBO tevens kunnen helpen bij het vaststellen of een UBO
van een vennootschap in Rusland woont of gevestigd is.
51. Het lid Omtzigt merkt op nog een aantal vragen te hebben. Dit lid
memoreert dat dit soort maatregelen natuurlijk altijd leidt tot ontwijk- en
ontduikgedrag. Als dat niet vanaf dag één wordt aangepakt, zijn de
maatregelen in de ogen van dit lid behoorlijke ineffectief.
Welke controle vindt plaats op de UBO en op constructies met katvangers,
met 49 procent aandelen, met ondoorzichtige structuren? Ziet de regering
aanleiding om in die gevallen de bewijslast om te draaien?
Ten eerste ziet het voorgestelde verbod waarschijnlijk vooral toe op reeds
bestaande cliënten van trustkantoren waardoor dergelijke cliënten al
onderhavig zijn aan wettelijke controles voor UBO’s. Daarnaast geldt dat
een trustkantoor voor alle bestaande en nieuwe cliënten met zekerheid
moet controleren wie de uiteindelijk belanghebbende is. Door het
verzamelen en analyseren van de gegevens mag hierover geen twijfel
bestaan. Het gaat dan niet alleen om aandelen of stemrechten, maar ook
om feitelijke zeggenschap. Bij onvoldoende zekerheid over de identiteit
van de UBO’s mogen geen diensten verricht worden. Daarnaast houdt
DNB toezicht op trustkantoren in Nederland. Onderdeel van het toezicht is
het toetsen van de naleving van de verplichtingen rond het cliëntenonderzoek. Tot slot is van belang dat een persoon op grond van de Wtt 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

21

als UBO wordt aangemerkt als de persoon voor meer dan 25% economisch gerechtigd is tot een vennootschap. Gelet op het voorgaande ziet
de regering vooralsnog geen aanleiding om de bewijslast bij het aantonen
van een UBO om te draaien.
52. Welke maatregelen, zo vraagt het lid Omtzigt verder, worden genomen
tegen illegale trustverlening en met name voor Russische klanten. Kan de
regering in dit verband aangeven hoeveel illegale trustverleners in het
jaar 2021 zijn aangepakt en gesloten?
DNB beschikt over een team dat zich onder andere richt op illegale
trustdienstverlening. In 2021 heeft DNB twintig onderzoeken naar illegale
trustdienstverleners opgestart. In deze onderzoeken heeft DNB vermeende
overtreders aangespoord om de illegale uitoefening van trustdiensten te
staken. In tien gevallen heeft dit ertoe geleid dat de illegale trustdienstverlening beëindigd is. De overige zaken heeft DNB nog in behandeling
omdat maatregelen zijn opgelegd of worden opgelegd. Daarnaast heeft
DNB in 2021 één bestuurlijke boete en één last onder dwangsom
opgelegd aan illegale trustdienstverleners. Deze formele maatregelen
hadden betrekking op signalen die DNB voor 2021 ontvangen heeft.
2.3. Verhouding tot Sanctiewet 1977
53. De leden van de GroenLinks-fractie vernemen graag wat de regering
op dit moment kan zeggen over de naleving van sancties door de
trustsector, alsmede door illegale trustdienstverlening. Ontloopt de laatste
categorie dienstverleners per definitie ook de Sanctiewet-verplichtingen of
zijn er ook illegale trustdienstverleners die hun cliënten en tegoeden wel
hebben vermeld?
Ik benadruk dat iedereen in Nederland de Sanctiewet- en regelgeving
moet naleven, maar dat er aan financiële instellingen extra eisen worden
gesteld zodat zij een adequate naleving van de Sanctiewet kunnen
garanderen. Iedereen moet maatregelen nemen indien er sprake is van
gesanctioneerde Russische klanten. Op basis van de overzichten van de
meldingen die worden gedaan bij de toezichthouder, zie ik dat ook
trustkantoren bevriezingen melden conform de sanctiewetgeving. Ik
beschik niet over precieze aanvullende informatie over de naleving van de
sanctieregelgeving door de trustsector. Wel verwijs ik naar het rapport van
de nationaal coördinator
sanctienaleving en handhaving waarin wordt geschreven dat omtrent de
KYC-verplichting op grond van de Regeling Toezicht Sanctiewet 1977
(RTSw):
«De algemene indruk is dat marktpartijen in deze sector (verwezen wordt
naar de financiële sector) zoals banken en trustkantoren de sanctieregels
liever te streng toepassen dan te los: er lijkt sprake van een zekere mate
van overcompliance.»14
Illegale trustkantoren zijn illegaal omdat ze niet over een vergunning
beschikken en in het verlengde daarvan de regelgeving niet naleven. De
Sanctiewet geldt echter onverkort voor een ieder in Nederland, dus ook
voor illegale trustkantoren. Deze laatste partijen zullen bevriezingen echter
waarschijnlijk niet melden. Voor zover zij tegoeden van gesanctioneerde
partijen niet bevriezen, overtreden zij zowel de Wtt 2018 als de sanctieregelgeving en is daarmee sprake van een economisch delict.

14

Rapport van de nationaal coördinator sanctienaleving en handhaving. Zie bief van de Minister
van Buitenlandse zaken van 13 mei 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

22

54. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het staat met de
introductie van een publicatieplicht in de Sanctiewet, hetgeen is voorgesteld door De Nederlandsche Bank (DNB) in de wetgevingsbrief van 2020.
Destijds heeft de toenmalige Minister van Financiën gezegd dat hij de
wenselijkheid en de mogelijkheid hiervan nader zou onderzoeken en in
overleg zou treden met andere departementen en DNB. Wat is er
sindsdien gebeurd en waar staat het nu met het onderhavige
wetsvoorstel? Hoe beoordeelt de regering de wenselijkheid en de
mogelijkheid van een dergelijke publicatieplicht?
Over dit voorstel is verder overleg geweest met AFM en DNB. De
toezichthouders hebben een nadere analyse gedeeld en toegelicht. De
publicatieplicht wordt als wenselijk gezien en ik ben voornemens om dit
punt mee te laten lopen in een daarvoor passend wetsvoorstel, wellicht
met andere aanpassingen van de Sanctiewet 1977.
55. Het lid van de BBB-fractie constateert dat volgens de memorie van
toelichting het verbieden van bepaalde dienstverlening op gespannen
voet kan staan met de Sanctiewet 1977 en daaronder vallende regelgeving. De Sanctiewet 1977 en daaronder vallende internationale sancties
gaan ervan uit dat in geval een cliënt op een sanctielijst is geplaatst de
tegoeden van de betrokkene worden bevroren en dienstverlening alleen
mogelijk is op basis van een ontheffing.
Geldt het verbod op het verlenen van trustdiensten alleen voor cliënten
die niet op de sanctielijst staan, maar wel woonachtig zijn in Rusland of
Wit-Rusland?
Heeft de regering overwogen om ook deze tegoeden te bevriezen, in
plaats van dienstverlening te verbieden?
Het verbod geldt alleen voor cliënten of ubo’s die niet op de sanctielijst
staan maar wel woonachtig, gevestigd zijn of hun zetel hebben in Rusland
of Wit-Rusland.
Het bevriezen van tegoeden gebeurt middels sanctiewetgeving. De
sancties als gevolg van de Russische inval in Oekraïne worden in
EU-verband door de Europese Commissie uitgevaardigd. Nederland gaat
daarom niet over tot uitvaardigen van eigen sancties teneinde tegoeden te
bevriezen.
56. Het lid Omtzigt vraagt of de regering kan aangeven hoeveel rulings er
zijn die zijn gerelateerd aan mensen op de sanctielijsten. Zijn al deze
rulings beëindigd en zijn alle gegevens uitgewisseld met alle sanctieopleggende autoriteiten? Kan de regering redelijk precies zijn in de
antwoorden op deze vragen?
Het lid Omtzigt vraagt de regering voorts of de regering per ommegaande
de Kamervragen over de stroperige implementatie van sancties in
Nederland kan beantwoorden.15
Alle APA- en ATR-verzoeken vanaf 2014 zijn bekeken. Dit zijn er ruim 6000.
Het leverde naar de stand van 9 mei 2022 zes signalen op van mogelijke
verbondenheid van vennootschappen met personen die op de
EU-sanctielijst staan. Hiervan bleek dat er in vijf gevallen geen sprake is
van een uiteindelijk verbonden persoon in de zin van EU-sanctielijst en
één geval wordt nog onderzocht. Bij de beoordeling van deze dossiers
vindt een analyse plaats naar de omvang van de belangen in relatie tot
het verbondenheidscriterium zoals de EU-sanctielijst die kent. Hiervan is
15

Vragen van de leden Klaver, Van der Lee (beiden GroenLinks) en Omtzigt (Omtzigt) aan de
Ministers van Buitenlandse Zaken en van Financiën over de stroperige implementatie van
sancties in Nederland; ingezonden op 11 april 2022 (2022Z07084).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

23

sprake indien één of meerdere aandeelhouders samen 50% of meer van
de aandelen houden of een doorslaggevende zeggenschap hebben.
Wat betreft de informatie-uitwisseling is het van belang dat, om fiscale
gegevens aan andere overheidsinstanties te kunnen verstrekken, de
verzoekende instantie een rechtsgrond heeft om de gegevens te kunnen
vorderen. Inmiddels is er één verzoek tot verstrekking van informatie door
de Belastingdienst ontvangen en deze informatieverstrekking heeft op
11 april jl. plaatsgevonden. De rechtsgrond voor deze informatieverstrekking is de Sanctieregeling territoriale integriteit Oekraïne 2014 en de
Sanctieregeling Belarus 2006. Tot slot zijn de vragen waar het lid Omtzigt
aan refereert beantwoord.16
3. Financiële gevolgen en regeldruk
57. De leden van de PVV-fractie vragen de regering om in te gaan op de
financiële en economische consequenties (derving belastinginkomsten en
werkgelegenheid).
Het wetsvoorstel heeft gevolgen voor trustkantoren. Zij kunnen in
bepaalde gevallen geen diensten meer aanbieden. In de uitvoeringstoets
van DNB is aangegeven dat het om tussen de 175 en 375 personen of
entiteiten gaat. De impact op de werkgelegenheid bij trustkantoren zal
vermoedelijk beperkt zijn. Onduidelijk is of en hoe de betrokken rechtspersonen voortgezet zullen worden. Als zij zelfstandig hun activiteiten gaan
verrichten dan zullen ze hiervoor personeel in dienst moeten nemen. Dit
zou dan tot meer werkgelegenheid leiden.
Voorts is het zo dat de trustdiensten vaak gepaard gaan met doorstroomvennootschappen. De Commissie doorstroomvennootschappen concludeerde: «doorstroomvennootschappen dragen maar beperkt direct bij aan
de werkgelegenheid in Nederland.»17 Daarnaast is te lezen dat de
Vpb-afdracht van doorstroomvennootschappen door DNB geschat wordt
op gemiddeld 650 miljoen euro per jaar voor de periode 2015–2019. Gelet
op voorgenoemde rapport en het feit dat het onderhavig alleen toeziet op
trustdiensten aan (Wit-)Russische (rechts)personen lijken de economische
consequenties beperkt.
Wel zou het verbod als indirect effect kunnen hebben dat er minder
directe Russische investeringen naar Nederland vloeien. Overigens was in
2020 het aandeel directe Russische investeringen op het totaal van directe
investeringen in Nederland 0,5%. De cijfers betreffende directe investeringen in 2021 zijn nog niet gefinaliseerd.
Dit alles maakt dat het er op lijkt dat het onderhavig verbod naar alle
waarschijnlijkheid een minimaal effect heeft op de werkgelegenheid en
belastinginkomsten.
58. De leden van de SP-fractie merken op dat de regering stelt dat
trustkantoren moeten bekijken welk deel van hun portefeuille onder het
verbod valt en dat dit niet veel tijd zal opleveren omdat deze gegevens al
zijn vastgelegd in de cliëntendossiers. De leden van de SP-fractie vragen
de regering of deze cliëntendossiers wel zo compleet zijn. Hebben
16

Antwoord op vragen over de stroperige implementatie van sancties in Nederland, 12 mei
2022, (2022Z07084).
17
Rapport van de Commissie Doorstroomvennootschappen, Op weg naar acceptabele
doorstroom, oktober 2021; https://open.overheid.nl/repository/ronl-0816d541–5d35–4413-ae74f27a7e51a45b/1/pdf/rapport-commissie-doorstroomvennootschappen-op-weg-naaracceptabele-doorstroom.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

24

trustkantoren in de praktijk echt een goed beeld van hun cliënten? Hoe
wordt toegezien door DNB op de volledigheid van deze dossiers? Door
hoeveel mensen? Hoeveel cliëntendossiers hebben Nederlandse
trustkantoren in totaal volgens de regering en hoeveel daarvan zijn door
DNB in een jaar tijd gecontroleerd?
Op grond van de Wtt 2018 moeten trustkantoren een volledig dienstverleningsdossier vastleggen en bij houden. Trustkantoren moeten hiervoor
diverse gegevens vastleggen, waaronder de identiteit van de cliënt, de
zeggenschapsstructuur en relevante delen van de doelvennootschap.
Hiertoe moeten trustkantoren uitgebreid onderzoek doen en ook
vastleggen hoe dit onderzoek is uitgevoerd. Ook zijn trustkantoren
verplicht een transactieprofiel op te stellen en dit te monitoren.
DNB houdt toezicht op deze vereisten. Het toezicht op trustkantoren wordt
risicogebaseerd uitgevoerd. Voor de trustsector betekent dit dat de
toezichtcapaciteit wordt ingezet waar de hoogste integriteitsrisico’s
worden gesignaleerd. Voor de totstandkoming van de risicogebaseerde
aanpak wordt gebruik gemaakt van diverse data uit verschillende bronnen
om een goede afweging te maken. DNB heeft een afdeling toezicht
financiële criminaliteit waarbij één team zich specifiek bezighoudt met
trustkantoren van 10 fte. Daarnaast zijn er nog verschillende afdelingen
die ondersteunen bij het toezicht op de trustsector zoals de afdelingen
juridische zaken, expertisecentrum handhaving en markttoegang en
toetsingen.
Uit onderzoek door DNB blijkt dat trustkantoren in de praktijk een redelijk
beeld hebben van hun cliënten. DNB treft echter ook wel onregelmatigheden aan in het dienstverleningsdossier. In de regel gaat dat volgens
DNB niet zozeer over de identiteit van de cliënt, maar betreft dit andere
zaken die vastgelegd moeten worden.
De Nederlandse trustsector bestaat uit 154 trustkantoren die rond de
13.500 doelvennootschappen bedienen (sommige cliënten hebben
meerdere doelvennootschappen). Voor elke doelvennootschap moet een
trustkantoor beschikken over een dienstverleningsdossier. In 2021 heeft
DNB 28 onderzoeken uitgevoerd en drie hersteltrajecten gemonitord. DNB
heeft daarnaast zeven onderzoeken uitgevoerd naar de opzet en het
bestaan van integriteitsbeleid.
59. De leden van de SP-fractie constateren dat DNB aangeeft dat de
wetgeving zowel incidenteel als structureel extra capaciteit vergt. De
leden van de SP-fractie vragen de regering hoe hierin wordt voorzien?
Krijgt DNB meer fte tot zijn beschikking? Zo nee, waar wordt deze
capaciteit dan weggehaald om toe te zien op de uitvoering van deze
wetgeving?
Met DNB ben ik in gesprek over de exact benodigde extra capaciteit om
toezicht te houden op de naleving van het verbod, zowel op incidentele
als structurele basis. Ik vind het daarbij van belang om te benadrukken dat
het toezicht op de naleving van het verbod, net als het overige toezicht,
risicogebaseerd moet plaatsvinden. Hierbij betrek ik uiteraard ook de
verboden die met het zesde sanctiepakket naar verwachting van kracht
zullen worden.
4. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
60. De leden van de D66-fractie vragen hoe de regering DNB ondersteunt
met het zorgdragen voor voldoende capaciteit om de voorliggende wet te
kunnen handhaven, nu DNB heeft aangegeven een forse eenmalige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

25

belasting van de capaciteit te verwachten om het voorliggende verbod
goed te handhaven.
69. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat een verbod voor DNB
niet eenvoudig handhaafbaar is, omdat er op korte termijn fors extra
capaciteit nodig is, en dat hiermee in de memorie van toelichting rekening
is gehouden. Deze leden vragen of hier echter ook in de uitvoeringspraktijk rekening mee gehouden wordt. Wordt bijvoorbeeld in een
uitbreiding van de handhavingscapaciteit voorzien?
71. Het lid van de BBB-fractie heeft er kennis van genomen dat DNB
opmerkt dat de indruk kan ontstaan dat het wetsvoorstel zich richt op
personen met de Russische of Wit-Russische nationaliteit, terwijl het gaat
om personen en entiteiten die woonachtig of gevestigd zijn of hun zetel
hebben in Rusland of Wit-Rusland. In de memorie van toelichting geeft de
regering aan dat dit in de toelichting is verduidelijkt. Toch heeft het lid van
de BBB-fractie hierover nog vragen.
Voorziet de regering een uitbreiding van de handhavingscapaciteit bij
DNB?
Zoals ik in mijn antwoord op vraag 59 heb aangegeven ben ik met DNB in
gesprek over de benodigde capaciteit voor handhaving van het verbod.
Ten tijde van de uitvoeringstoets was het exacte beeld hierover nog niet
volledig. In beginsel wordt gekeken of DNB de extra toezichtinspanningen
kan inpassen binnen het bestaande kostenkader. Afhankelijk van de
structurele extra kosten zal bezien worden of ophoging van het kostenkader noodzakelijk is. In dat geval wordt uw Kamer hierover geïnformeerd.
61. De leden van de PVV-fractie vragen hoe het met het onderhavige
wetsvoorstel ingevoerde verbod zal worden gehandhaafd.
DNB houdt, als onafhankelijke toezichthouder, toezicht op de naleving van
de vereisten uit de Wtt 2018. Aangezien onderhavig verbod een
uitbreiding is op de Wtt 2018 is het aan DNB om onderhavig verbod te
handhaven. DNB maakt hiervoor haar eigen handhavingsbeleid. Zoals ook
geldt voor het overige toezicht op de Wtt 2018 zal het verbod risicogebaseerd gehandhaafd worden. Over de manier waarop DNB toezicht houdt
op de vereisten uit de Wtt 2018 verwijs ik verder ook naar het antwoord
op vraag 58.
Wanneer onderhavig verbod wordt overtreden dan is er sprake van
illegale trustdienstverlening. Er wordt dan immers een trustdienst
geleverd aan een (Wit-)Russische rechtspersoon. Voor handhaving van
illegale trustdienstverlening verwijs ik naar het antwoord op vraag 52.
62. De leden van de CDA-fractie maken zich enige zorgen over de
handhaafbaarheid van het onderhavige wetsvoorstel, onder andere
vanwege het feit dat DNB heeft aangegeven dat handhaving van het
verbod op korte termijn een flinke capaciteitsbelasting met zich
meebrengt. De leden van de CDA-fractie vragen de regering welke
gevolgen dit heeft voor de handhaving van dit verbod en welke stappen
genomen kunnen worden om de handhaafbaarheid van het verbod verder
te verhogen. Ook vragen deze leden welke maatregelen genomen
(kunnen) worden als trustkantoren zich niet aan deze wet houden en of
intrekking van de vergunning van een trustkantoor tot de mogelijkheden
behoort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

26

70. De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering te
verhelderen hoe het onderhavige verbod gehandhaafd wordt en van
welke sancties sprake zal zijn bij eventuele niet-naleving van het verbod.
De precieze gevolgen voor de handhaving zijn nog moeilijk in te schatten.
Dit ligt bijvoorbeeld aan het aantal te ontvangen signalen over trustkantoren die mogelijk het verbod overtreden. Ik ben met DNB in gesprek over
de benodigde capaciteit voor het toezicht op het verbod.
Bij overtreding van het verbod zijn verschillende maatregelen mogelijk. Zo
is een last onder dwangsom of een boete mogelijk. De overtreding van
het verbod zal opgenomen worden in categorie 3, wat betekent dat een
boete tot maximaal 5 miljoen euro, 20% van de netto-omzet van de
overtreder of tweemaal het bedrag van het behaalde voordeel opgelegd
kan worden. Uiteraard moet altijd rekening worden gehouden met de
omstandigheden van het geval en de proportionaliteit van maatregelen.
DNB heeft hiervoor het Algemeen boetetoemetingsbeleid DNB vastgesteld. Daarnaast zijn ook andere sancties mogelijk zoals een bestuurdersverbod of, in het uiterste geval, de intrekking van een vergunning.
63. De leden van de CDA-fractie vragen de regering daarnaast wat de
verwachte effecten zijn van dit verbod. Ook vragen deze leden de regering
specifiek naar de effecten van dit verbod op Nederlandse bedrijven die
gevestigd zijn in Rusland. Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie
hoe de effecten en resultaten van dit verbod gemonitord gaan worden in
het licht van de stand van zaken rondom het (Nederlandse) sanctiebeleid.
De leden van de CDA-fractie vragen als laatste hoe de regering de
resultaten hiervan gaat delen met de Kamer.
Voor een antwoord op de vraag betreffende effecten, verwijs ik naar het
antwoord op vraag 1.
De vraag over Nederlandse bedrijven gevestigd in Rusland kan op
meerdere manieren beantwoord worden. Als het bedrijf een Nederlandse
UBO heeft of een UBO uit een andere lidstaat van de Europese Unie, dan
is het verbod niet van toepassing. Daarnaast is de vraag hoe een
«Nederlands bedrijf» in deze context gelezen moet worden en wie de
daadwerkelijke cliënt is. Als het om een bedrijf met economische
activiteiten in Nederland gaat met een vestiging in Rusland dan zal dit
bedrijf in de regel geen trustdiensten afnemen. Het bedrijf bestaat al in
Nederland en heeft vermoedelijk een eigen kantoor en personeel in
dienst.
De effecten van het verbod zullen op verschillende manieren worden
gemonitord, ten eerste aan de hand van het toezicht door DNB en de
signalen die DNB rond het verbod ontvangt. Daarnaast zal bezien worden
wat de effecten zijn van het verbod op de directe investeringen vanuit
Rusland in Nederland. Hoewel strikt genomen onderhavig verbod een
aanvulling is op de Wtt 2018 en formeel niet op de sanctiewet 1977,
worden bovengenoemde elementen uiteraard ook bij het algemene
sanctiebeleid betrokken zoals bijvoorbeeld de inzet van Nederland op
internationaal niveau. Deze resultaten zullen worden betrokken in de
communicatie aan uw Kamer over het sanctiebeleid.
64. De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe trustkantoren de
woon- of vestigingsplaats dienen vast te stellen. Zouden de criteria
hiervoor niet moeten worden vastgelegd in de Wtt 2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

27

Het criterium «woonplaats» moet worden beoordeeld naar de omstandigheden; het criterium «vestigingsplaats» naar de inschrijving in de
openbare registers. Het is in de eerste plaats aan de trustkantoren om zich
ervan te verzekeren dat zij geen zaken doen in strijd met het verbod. DNB
kan indien gewenst beleidsregels vaststellen over de wijze waarop zij
toezicht houdt op de naleving van deze regels.
65. De leden van de SP-fractie lezen in de bij de memorie van toelichting
gevoegde beslisnota dat Nederland de strengste trustwetgeving van de
Europese Unie kent. Deze leden vragen de regering om dit te onderbouwen. Wil de regering bij het antwoord ook de zogenoemde substanceeisen meenemen?
Binnen de Europese Unie geldt de vierde anti witwasrichtlijn (AMLD4) die
in Nederland is omgezet in de Wwft. Deze wet bevat de basis waartoe de
richtlijn verplicht. In aanvulling hierop geldt voor trustkantoren in
Nederland op verschillende onderdelen een eigen nationaal en strenger
regime: de Wet toezicht trustkantoren 2018. De Wtt 2018 kent meer
vergaande vereisten dan AMLD 4 en de Wwft. Met de Wtt 2018 moet het
cliëntenonderzoek feitelijk in alle gevallen een verscherpt cliëntenonderzoek zijn. Zo zijn er cliëntenonderzoeksvoorschriften per trustdienst
bepaald en strekt het cliëntenonderzoek tevens tot de overige bij
trustdienstverlening betrokken partijen, zoals een doelvennootschap, een
trust of partijen die betrokken zijn bij de verkoop van een rechtspersoon.
Ook kent het cliëntenonderzoek een voor elk aspect van het cliëntenonderzoek wettelijk bepaald resultaat. Tot slot is onderdeel van het cliëntenonderzoek het vaststellen van een integriteitrisicoprofiel en een transactieprofiel per cliënt.
Daarnaast zijn er ook meer vergaande organisatie-eisen in de Wtt 2018. Zo
voeren tenminste twee natuurlijke personen werkzaam vanuit Nederland
het dagelijks beleid van een trustkantoor en is het in Nederland verboden
om trustdiensten en belastingadvies aan dezelfde cliënt te geven. Ook
mag de compliancefunctie niet worden uitbesteed. Tot slot overhandigen
trustkantoren jaarlijks een rapportage over de bedrijfsvoering aan DNB. Al
deze eisen komen niet terug in wetgeving van andere (Europese) landen.
De Adviescommissie belastingheffing van multinationals is ingegaan op
substance-eisen in de fiscale wet- en regelgeving. Substance-eisen
kunnen een rol spelen bij lichamen in het land zelf of kunnen eisen stellen
aan lichamen in andere landen. Aan de rol die substance-eisen spelen bij
verschillende elementen in het nationale belastingrecht of bij de
toepassing van verdragen is mijn ambtsvoorganger uitgebreid ingegaan
in een brief van 25 juni 2012. Nederland lijkt relatief stevige substanceeisen te hebben voor lichamen in Nederland zelf. Ook de Commissie
doorstroomvennootschappen heeft aandacht besteed aan de substanceeisen. In opdracht van de Commissie is extern onderzoek gedaan (door
PricewaterhouseCoopers) naar de relevante elementen in het belastingstelsel van enkele andere landen. Uit dit externe onderzoek komt ook naar
voren dat Nederland, in vergelijking met andere landen, relatief uitgebreide substance-eisen hanteert.
66. De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke stappen de regering
gaat zetten om opkniprisico’s van activiteiten van trustdienstverlening te
minimaliseren, te meer omdat uit het SEO-onderzoek over de trustsector
al blijkt dat er ook nu al sprake is van opknippraktijken om strengere
trustwetgeving te ontlopen. Is de regering het met de leden van de
GroenLinks-fractie eens dat dit risico sterk kan raken aan de effectiviteit
van het voorstel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

28

Zie voor het antwoord op het opknippen van trustdiensten het antwoord
op vraag 6. Voorts heeft het kabinet aandacht voor illegale trustdienstverlening, waaronder opknippraktijken, zowel vanuit bestuursrechtelijke als
strafrechtelijke hoek.18
Het kabinet acht het niet waarschijnlijk dat een trustkantoor als gevolg van
het beëindigen van trustdiensten aan cliënten gevestigd of woonachtig in
(Wit-)Rusland, de vergunning inlevert om vervolgens middels opknippen
alsnog diensten te leveren aan voorgenoemde cliënten. Daarbij is van
belang dat een deel van de aanvullende diensten die voor het opknippen
in aanmerking zouden komen, waarschijnlijk onderdeel zijn van het zesde
sanctiepakket.
67. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering kan
aangeven welke mogelijke alternatieve dienstverleners bij inwerkingtreding van dit verbod de diensten van de betrokken rechtspersonen
zouden kunnen overnemen. Zijn deze dienstverleners in beeld bij de
regering? Hoe kan de dienstverlening van deze dienstverleners zo veel
mogelijk verboden worden? Hiermee is immers net als bij het verlenen
van trustdienstverlening, geen algemeen belang gediend en gaat het nog
steeds om zakelijke cliënten. Kan de regering meegaan in deze gedachtegang?
Zie voor alternatieve dienstverleners het antwoord op vraag 8.
Zoals reeds aangegeven zou een verbod van alternatieve dienstverlening
aan alle Russische bedrijven en Russen te ver gaan. Dat met dergelijke
dienstverlening geen algemeen belang wordt gediend behoeft
nuancering: het is van belang dat eenieder toegang heeft tot een advocaat
en ook dat wettelijke controles bij bedrijven worden uitgevoerd.
Wel vind ik het van belang om financiële dienstverlening aan Russische
(rechts)personen aan banden te leggen om zo de geldstromen waar het
Russische regime van profiteert te raken. Dit aan banden leggen moet
gericht en zoveel mogelijk in EU-verband plaatsvinden. Ik zet mij in om de
maatregelen op Europees niveau zoveel mogelijk aan te scherpen. Zie ook
het antwoord op vraag 1.
72. Kan de regering, zo vraagt het lid van de BBB-fractie, nader ingaan op
de handhaafbaarheid van het criterium om de woonplaats of vestigingsplaats vast te stellen, nu DNB aangeeft dat criteria die steeds naar de
omstandigheden worden beoordeeld, niet eenvoudig handhaafbaar zijn?
Het criterium «woonachtig» moet naar de omstandigheden worden
vastgesteld, terwijl het criterium «gevestigd» naar de inschrijving in de
openbare registers wordt beoordeeld. Beoogd wordt om hiermee een
evenwicht te creëren tussen enerzijds de handhaafbaarheid van het
verbod door DNB, en anderzijds het tegengaan van omzeiling van het
verbod. Een trustkantoor moet zich ervan vergewissen dat de uiteindelijk
belanghebbende van de cliënt of doelvennootschap niet in Rusland of
Wit-Rusland woont. Daarbij kan het trustkantoor zich niet slechts baseren
op de formele inschrijving in de personenregisters van het betreffende
land. Hiermee wordt voorkomen dat het verbod eenvoudig omzeild kan
worden. Het is in de eerste plaats aan de trustkantoren om na te gaan of
een (uiteindelijk belanghebbende van) een cliënt of doelvennootschap niet
gevestigd of woonachtig is in Rusland of Wit-Rusland. Daartoe zullen zij
cliënten en uiteindelijk belanghebbenden moeten vragen om te bewijzen
18

Zie voor de aanpak van illegale trustdienstverlening de brief van de Minister van Financiën
van 8 juli 2021, Kamerstukken II 2020/21, 32 545, nr. 144

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

29

dat zij permanent en daadwerkelijk buiten Rusland of Wit-Rusland wonen.
Indien de cliënt dit niet naar behoren kan bewijzen, kan het trustkantoor er
voor kiezen om de cliëntrelatie zekerheidshalve te beëindigen.
73. Het lid van de BBB-fractie ziet dat het Adviescollege toetsing regeldruk
(ATR) heeft opgemerkt dat de effectiviteit van de verboden afhangt van de
mate waarin toezicht en handhaving van het verbod het verplaatsen van
de werkzaamheden naar illegale, niet-vergunde dienstverleners
tegengaan. De regelgeving is, zo stelt het ATR, uitzonderlijk en onverwacht. Goede voorlichting om de regelgeving te kunnen naleven is
daarom noodzakelijk. Kan de regering nader toelichten op welke manier
DNB en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) actieve ondersteuning
bieden bij het naleven van het verbod uit het onderhavige wetsvoorstel?
Het onderhavige wetsvoorstel bevat een verbod van trustdienstverlening
aan cliënten woonachtig of gevestigd in Rusland of Wit-Rusland.
Aangezien alleen DNB toezicht houdt op trustkantoren kan alleen DNB
actieve ondersteuning bieden. DNB communiceert over het verbod via
haar website. Tot slot lijkt dit verbod goed bekend te zijn bij de trustsector
in Nederland.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 080, nr. 6

30