Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 957

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 november 2009
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij 7 fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC):
1. Mededeling inzake ontwikkeling van een gemeenschappelijke strategie
voor sleuteltechnologiën in de EU (Kamerstuk 22 112, nr. 955);
2. Verordening inzake migratie van het Schengeninformatiesysteem
SIS1+ naar SIS II (Kamerstuk 22 112, nr. 956);
3. Verordening inzake erfrecht;
4. Mededeling inzake stand van zaken Strategisch Partnerschap tussen de
EU en Latijns-Amerika (Kamerstuk 22 112, nr. 958);
5. Mededeling inzake ontwikkeling internationale dimensie Integraal
Maritiem beleid van de EU (Kamerstuk 22 112, nr. 959);
6. Richtlijn tot wijziging richtlijn betreffende het prospectus (Kamerstuk
22 112, nr. 960);
7. Mededeling actieplan Stedelijke Mobiliteit (Kamerstuk 22 112, nr. 961).
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

KST136761
0910tkkst22112-957
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 957

1

Fiche: Verordening inzake erfrecht
1. Algemene gegevens
Voorstel: Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en
de Raad inzake de bevoegdheid, het toepasselijk recht, de erkenning en
tenuitvoerlegging van beslissingen en authentieke akten in zaken van
erfrecht en de invoering van een Europese verklaring van erfrecht.
Datum Commissiedocument: 14 oktober 2009
Nr. Commissiedocument: COM (2009)154
Prelex: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2009:
0154:FIN:EN:PDF
Nr. impact-assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board:
COM (2009) 410 (IA), COM (2009) 411 (samenvatting) COM (2009) 412 (IAB
opinion)
Behandelingstraject Raad: Raadswerkgroep Burgerlijk Recht, Coreper,
JBZ-Raad (30 november 2009)
Eerstverantwoordelijk ministerie: Ministerie van Justitie
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Het voorstel heeft tot doel uniforme regels vast te stellen voor het toepasselijke recht met betrekking tot de afwikkeling van nalatenschappen
binnen de Europese Unie waar meer lidstaten bij zijn betrokken. Dit kan
bijvoorbeeld van belang zijn als de erflater in meerdere lidstaten goederen
bezit. Het voorstel harmoniseert niet het (materiële) erfrecht van de
lidstaten.
De praktijk is nu dat de bestaande verschillen tussen lidstaten er toe
leiden dat op een nalatenschap verschillende nationale regels moeten
worden toegepast. Deze verschillende regels vormen een belemmering
voor een adequate afwikkeling van de nalatenschap.
Zo passen thans enkele lidstaten het erfrecht van de nationaliteit van de
erflater toe en andere het recht van de laatste verblijfplaats. Het voorstel
neemt de laatste gewone verblijfplaats als uitgangspunt. Wel wordt in het
voorstel de mogelijkheid gecreëerd dat de erflater zelf vooraf een zogenoemde rechtskeuze kan maken, het recht uitkiest dat op de nalatenschap
van toepassing zal zijn, de erflater kan een keuze maken voor het recht
van de staat waarvan hij de nationaliteit bezit.
Daarnaast zijn er lidstaten die voor het bepalen van het toepasselijk recht
een onderscheid maken tussen roerende en onroerende zaken, waardoor
de afhandeling van een erfenis bestaande uit roerende en onroerende
zaken niet volgens hetzelfde recht kan plaatsvinden. De verordening gaat
uit van een eenheidsstelsel, dat betekent dat de afhandeling van de nalatenschap van roerende en onroerende zaken volgens hetzelfde recht kan
plaatsvinden.
De verordening bevat behalve regels omtrent het vaststellen van het
toepasselijk recht voor de afhandeling van erfenissen ook regels over de
wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op het
terrein van het erfrecht en authentieke akten. Ten slotte wordt een uniform
model voor een Europese verklaring van erfrecht voorgesteld. Hiermee
kan worden aangetoond dat men erfgenaam is en daarmee recht heeft op
(een deel van) de nalatenschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 957

2

b) Impact assessment Commissie:
De Commissie beveelt het instrument van een verordening aan. Een
verordening geeft uniforme en rechtstreeks bindende regels (zonder dat
deze nog omgezet moeten worden in nationaal recht). Voor de erfgenamen en de erflater levert een verordening (de meeste) rechtszekerheid
op.
3. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en
proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid: artikel 65 EG-verdrag
b) Functionele toets
Subsidiariteit: positief
Proportionaliteit: positief
Omdat de huidige situatie waarbij er bijvoorbeeld op een nalatenschap
twee (of meer) nationale rechtsstelsels van toepassing zijn, problematisch
is, is het goed om het internationaal privaatrecht (IPR) binnen de Europese
Unie voor de afhandeling van erfenissen en daarmee de wederzijdse
erkenning en tenuitvoerlegging van burgerrechtelijke beslissingen en
authentieke akten, vast te stellen. De keuze voor een verordening is positief omdat die uniforme en rechtstreeks bindende regels hierover vastlegt
die dit probleem oplost. Omdat deze niet omgezet hoeft te worden in
nationaal recht levert dit voor erfgenamen en erflaters de meeste rechtszekerheid op. Het voorstel harmoniseert niet het (materiële) erfrecht van
de lidstaten en gaat niet verder dan gezien het doel wenselijk is.
c) Nederlands oordeel
Nederland heeft zich al onder het Nederlandse voorzitterschap sterk
gemaakt voor opneming van het internationaal erfrecht in het Haags
Programma. Op het Groenboek van de Commissie uit 2006 is eveneens
door Nederland positief gereageerd. Nederland is partij bij het Haags
verdrag van 1989 inzake het op de erfopvolging toepasselijke recht. Er is
evenwel geen uitzicht op inwerkingtreding van dit verdrag. Dat er voor het
Haags verdrag een EU-verordening in de plaats komt, is in lijn met de
Nederlandse inzet.
4. Nederlandse positie
Het is wenselijk dat niet alleen voor de bepaling van het op de erfopvolging toepasselijk recht een uniforme regeling wordt getroffen, maar ook
voor de afwikkeling van de nalatenschap. Gelet op de complicaties die
zich daarbij kunnen voordoen, mede in verband met verschillen tussen de
«common law» en «civil law» stelsels, is Nederland van mening dat het
project zou kunnen worden gefaseerd.
De totstandbrenging van uniforme regels van toepasselijk recht inzake
erfopvolging dient voorop te staan. Voor de burger betekent dit dat de
afwikkeling van een grensoverschrijdende erfenis in één lidstaat van de
Europese Unie kan worden afgewikkeld. Voor de burger levert dit het
voordeel op dat hij niet meer in meerdere lidstaten procedures hoeft te
voeren. Dit betekent een aanzienlijke vermindering van de administratieve
lasten voor de burger en grotere rechtszekerheid. Naar verwachting zullen
er geen budgettaire gevolgen optreden en zal de aanpassing van wetgeving leiden tot minimale lasten voor burgers en voor rechtspraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 957

3