Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 067

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet
inkomstenbelasting 2001 en enige andere
wetten in verband met herziening van het
pensioenstelsel, standaardisering van het
nabestaandenpensioen, aanpassing van de
fiscale behandeling van pensioen en enige
andere wijzigingen ten aanzien van pensioen
(Wet toekomst pensioenen)

Nr. 29

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE
EN PENSIOENEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 oktober 2022
Op maandag 12 en donderdag 15 september 2022 vonden wetgevingsoverleggen plaats met uw Kamer (Kamerstuk 36 067, nrs. 26 en 27) over
het wetsvoorstel toekomst pensioenen (Wtp) (Kamerstuk 36 067). In deze
overleggen zijn door uw Kamer vragen gesteld over een evenwichtige
transitie naar een nieuw pensioenstelsel.
Met het oog op de toezeggingen die ik heb gedaan ga ik in deze brief
nader in op een aantal onderwerpen met betrekking tot een evenwichtige
transitie:
1. De rolverdeling bij de transitie en de bepaling van evenwichtigheid.
2. Aanpassingen om de uitkomsten van het invaren robuuster te maken.
3. Berekeningen van enkele pensioenfondsen bij verschillende
invaardekkingsgraden.
4. De rentegevoeligheid op het invaarmoment.
1. De rolverdeling bij de transitie en de bepaling van evenwichtigheid
Het uitgangspunt voor de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel is dat
deze als geheel evenwichtig is. Of sprake is van een evenwichtige
transitie, is in eerste instantie ter beoordeling en de verantwoordelijkheid
van de sociale partners. Pensioen is immers een arbeidsvoorwaarde.
Sociale partners sluiten een nieuwe pensioenovereenkomst, beoordelen
of een verzoek tot invaren zal worden gedaan en bepalen of zij het
pensioenfonds zullen verzoeken een deel van het collectieve vermogen in
te zetten voor eerste vulling van een solidariteits- of risicodelingsreserve
en/of een compensatiedepot.

kst-36067-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

1

In tweede instantie geldt dat pensioenfondsbesturen zorg moeten dragen
voor een evenwichtige afweging van belangen. Het bestuur dient, voordat
het besluit tot aanvaarding van de opdracht van sociale partners, rekening
te houden met de verschillende bij het pensioenfonds betrokken belanghebbenden.1
Als Minister draag ik verantwoordelijkheid voor het pensioenstelsel als
geheel en daarbij hoort een brede belangenafweging. De belangen van
alle deelnemers2 in het pensioenstelsel neem ik daarbij in ogenschouw.
De regering stelt daarom kaders om de transitie naar het nieuwe
pensioenstelsel evenwichtig te laten uitpakken. In het wetsvoorstel zijn
hiervoor de volgende waarborgen opgenomen:
– Governancevereisten met betrekking tot de besluitvorming.
– Wettelijk voorgeschreven rekenmethoden, met (kwantitatieve) kaders.
– Verplichting tot inzichtelijk maken van de nettoprofijteffecten.
– Communicatievoorschriften over pensioenverwachtingen voor en na
de transitie.
Deze waarborgen zorgen ervoor dat de relevante informatie wordt
besproken en beoordeeld. Uiteindelijk besluiten sociale partners en
pensioenfondsbesturen binnen deze kaders en vanuit hun eigen rol en
verantwoordelijkheid of sprake is van een evenwichtige transitie.
Wat de uitkomst van een evenwichtige transitie precies is, is niet op
voorhand voor alle pensioenfondsen en in alle situaties te kwantificeren.
Dat komt omdat elk pensioenfonds anders is. Zo verschillendeelnemerspopulaties, is er in de praktijk een grote variëteit aan pensioenregelingen
en kunnen decentrale sociale partners verschillende doelen bij het invaren
nastreven. Ook de financiële positie van het pensioenfonds op het
moment van invaren is van belang. Het is moeilijk daar één mal op te
leggen die recht doet aan de verscheidenheid in de praktijk, uitvoerbaarheid en het arbeidsvoorwaardelijk karakter van pensioenen.
Het is desalniettemin mogelijk om vanuit de overheid aanvullende kaders
te stellen. Dit leidt tegelijkertijd tot dilemma’s. Als de overheid kaders
stelt, beperkt dat sociale partners en pensioenfondsen in hun bewegingsruimte. Soms is dat logisch en verantwoord en soms heeft dat
ongewenste neveneffecten. Sociale partners en pensioenfondsbesturen
moeten in hun specifieke geval nagaan welke keuzes gemaakt moeten
worden gegeven de financiële positie van het pensioenfonds. Voor
sommige partijen zal bijvoorbeeld het compenseren van de afschaffing
van de doorsneesystematiek een prioritair onderwerp zijn en anderen
zullen ervoor kiezen om ook in onderdekking (verwachte) uitkeringen op
peil te houden. Een aanvullend kader heeft effect op de evenwichtigheidsafweging die door sociale partners en pensioenfondsbesturen gemaakt
moet worden. Mijn uitgangspunt is daarom dat binnen de door de
wetgever gestelde kaders de belangen van individuele deelnemers
geborgd zijn, waarbij tegelijkertijd voldoende ruimte is voor sociale
partners en pensioenfondsbesturen om de transitie evenwichtig vorm te
geven.
Naar aanleiding van de wetgevingsoverleggen kom ik in deze brief met
voorstellen om nadere kaders te stellen aan evenwichtigheid. Uw Kamer
heeft daarbij in het bijzonder aandacht gevraagd voor de uitlegbaarheid
van de rekenmethoden, voor kaders die ongewenste uitkomsten voor
individuele deelnemers voorkomen en om vanuit de wetgever meer
1
2

Conform artikel 105, tweede lid, van de Pensioenwet.
Met «deelnemers» wordt in deze brief gemakshalve gerefereerd aan alle deelnemers, gewezen
deelnemers, pensioengerechtigden en andere aanspraakgerechtigden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

2

richting te geven waarbinnen de (inter)generationele afwegingen op
decentraal niveau kunnen plaatsvinden. Ik begrijp de opmerkingen en
zorgen van uw Kamer. In het wetgevingsoverleg van 15 september jl. heb
ik aangegeven mogelijkheden te zien om aanpassingen te doen in de Wtp
en deze nader uit te werken in lagere regelgeving om de zorgen van uw
Kamer weg te nemen. Daartoe doe ik de volgende voorstellen:
a) Uitgangspunt is dat de uitkomsten van de vermogenstoedeling bij
invaren aan een aantal generieke voorwaarden moeten voldoen,
ongeacht de gebruikte rekenmethode. Hiermee wordt bij invaren bij
verschillende dekkingsgraden helder wat deelnemers ten minste
krijgen en worden grenzen gesteld aan wat tussen generaties kan
worden verdeeld.
b) Pensioenfondsen varen bij default in met de standaardmethode. De
VBA-methode kan bij uitzondering en middels motivering door het
pensioenfonds worden toegepast.
c) Het voorschrijven van meerdere maatstaven die moeten worden
gewogen bij het bepalen van de (generatie)evenwichtigheid van de
transitie naar het nieuwe pensioenstelsel.
In de volgende paragraaf licht ik deze aanpassingen toe.
2. Richtinggevende kaders aan invaren
Ik zie naar aanleiding van de opmerkingen die door uw Kamer zijn
gemaakt drie mogelijkheden om het invaren en de evenwichtigheidsafweging robuuster te laten verlopen.
a) Voorwaarden aan de vermogenstoedeling bij invaren
Uitgangspunt is dat ik een gelijker speelveld tussen beide invaarmethoden
wil bereiken door zo veel als mogelijk gelijke voorwaarden te stellen aan
de uitkomsten van beide methoden. Hierbij wordt aangesloten bij de
voorwaarden die in het wetsvoorstel reeds gesteld zijn aan de standaardmethode. Momenteel geldt bij de standaardmethode dat er bij dekkingsgraden tot 105% ruimte is om maximaal 5% van het vermogen af te
zonderen ten behoeve van evenwichtvergrotende maatregelen.
Bij de VBA-methode geldt de voorwaarde dat deelnemers minimaal de
uitkomst van die methode – de inclusieve marktwaarde van hun
aanspraken onder FTK – toegedeeld moeten krijgen als vermogen bij
invaren. In het Kamerdebat is door enkele Kamerleden aangegeven dat
deze minimale eis kan leiden tot ongewenste uitkomsten. Een mogelijke
uitkomst bij toepassing van de VBA-methode is dat jongere deelnemers
minder dan de helft van de waarde van de voor hen op de balans van het
pensioenfonds gereserveerde voorziening zouden kunnen meekrijgen
(«de voorziening pensioenverplichting», hieronder de VPV). Het lid
Omtzigt wees bijvoorbeeld op doorrekeningen van de technische
werkgroep waarin een scenario was doorgerekend waarbij een deelnemer
47% van zijn VPV zou meekrijgen. Meerdere Kamerleden hebben
aangegeven dit onwenselijk en niet uitlegbaar te vinden. Dat deel ik.
De voorwaarden zijn grenzen waarmee wordt voorkomen dat er bij
invaren met lage dekkingsgraden onevenwichtige en/of niet-uitlegbare
situaties ontstaan. Als basis voor de aangepaste voorwaarden gebruik ik
zoals gezegd de inkadering zoals deze in het wetsvoorstel is weergegeven
voor de standaardmethode. Omdat de voorwaarden bij de standaardmethode niet geheel een-op-en te hanteren zijn voor de VBA-methode zijn
enkele aanpassingen nodig. Concreet denk ik aan de volgende
voorwaarden aan de vermogenstoedeling bij invaren (ongeacht de
gehanteerde invaarmethode), waarbij het gaat om het fondsvermogen en
de dekkingsgraad na afzondering van de MVEV:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

3

1)

2)

3)

4)

Iedere deelnemer krijgt minimaal 95% mee van de uitkomst van de
standaardregel. Indien deze uitkomst boven de VPV ligt, dan geldt de
VPV als ondergrens.
Indien bij toepassing van de VBA-methode blijkt dat de inclusieve
marktwaarde lager ligt dan 95% van de uitkomst van de standaardregel, geldt dat de vermogens moeten worden aangevuld tot minimaal
95% van de uitkomst van de standaardregel. Indien deze uitkomst
boven de VPV ligt, dan geldt de VPV als ondergrens.
Bij een dekkingsgraad onder de 105% mag maximaal 5% van het
collectieve pensioenvermogen worden afgezonderd voor de vulling
van een compensatiedepot ten behoeve van de afschaffing van de
doorsneepremie en/of solidariteits- of risicodelingsreserve.
Bij een dekkingsgraad onder de 90% dienen alle pensioenaanspraken
en -uitkeringen eerst gekort te worden tot minimaal een dekkingsgraad van 90%. De grens van 90% is consistent met de ondergrens
die de afgelopen jaren is aangehouden in aanloop naar het nieuwe
pensioenstelsel in bijvoorbeeld de vrijstellingsregelingen en geldt
ook in het transitie-ftk.
In combinatie met de eerder genoemde voorwaarden is het gevolg
dat pensioenfondsbesturen bij dekkingsgraden tussen de 90% en de
100% de ruimte hebben om op het invaarmoment reeds ingegane
uitkeringen te ontzien, maar ook voor de vulling van een compensatiedepot ten behoeve van de afschaffing van de doorsneepremie
en/of solidariteits- of risicodelingsreserve, zolang aan de eerdergenoemde voorwaarden wordt voldaan.
Een pensioenfonds mag als gevolg van de vermogenstoedeling
tijdens het invaren niet de ene deelnemer indexeren door een andere
deelnemer te korten.3 Met andere woorden, als een deelnemer
tijdens het invaren meer dan de VPV meekrijgt, dan mag geen enkele
andere deelnemer minder dan de VPV meekrijgen.
Dit is een veralgemenisering van de regel bij de standaardmethode
dat het verlenen van een toeslag op de bestaande pensioenaanspraken en pensioenrechten geen toegestaan doel is indien de dekkingsgraad lager is dan 100%. Hierbij zijn toeslagen vanuit het compensatiedepot uitgezonderd van deze voorwaarde (waarbij geldt dat deze
compensatie ook in één keer kan worden toegekend), zodat er ook bij
lage dekkingsgraden ruimte wordt geboden om compensatie te
bieden voor afschaffing van de doorsneesystematiek, indien dat in
het kader van een evenwichtige uitkomsten nodig wordt geacht.

Bij de VBA-methode geldt aanvullend dat het pensioenfondsbestuur
bepaalt hoe het zogenoemde onverdeeld vermogen dat volgt uit
toepassing van deze methode wordt toebedeeld aan de deelnemers.
Hiervoor zullen de invaardoelen zoals vastgesteld en opgenomen in het
transitieplan leidend zijn. Als waarborg geldt in deze methode dat alle
deelnemers wettelijk verplicht minimaal de inclusieve marktwaarde
moeten meekrijgen, tenzij het onverdeeld vermogen onvoldoende is om
de toegewezen vermogens aan te vullen tot 95% van de standaardregel.
Binnen de randvoorwaarden is er ook ruimte om bij hoge dekkingsgraden
bij het invaren alle reeds ingegane pensioenen met hetzelfde percentage
te verhogen.

3

De termen indexeren en korten worden hier gebruikt in de zin van meer of minder vermogen
meekrijgen dan de voorziening (de VPV). De daadwerkelijke uitkeringen na invaren zullen ook
afhankelijk zijn van het gekozen projectierendement. Indien geen gebruik gemaakt wordt van
een projectierendementsopslag betekent een startvermogen gelijk aan de VPV dat de laatste
uitkering voor invaren en de eerste uitkering na invaren gelijk zijn. Indien het fonds kiest voor
een projectierendement boven de risicovrije rente, dan zal de eerste uitkering na invaren hoger
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

4

Binnen de standaardmethode geldt dat het vermogen bij hogere
dekkingsgraden, voor zover niet ingezet voor een solidariteits- of
risicodelingsreserve of compensatiedepot, toebedeeld moet worden
conform de standaardregel. Met deze standaardregel worden de
toedelingsregels uit het bestaande pensioenstelsel benaderd. Anders dan
bij de VBA-methode, is het op basis van het huidige wetsvoorstel nog niet
mogelijk om binnen de standaardmethode te komen tot gelijke aanpassingen voor reeds ingegane pensioenuitkeringen voor alle gepensioneerden binnen een pensioenfonds. Om hiertoe ruimte te bieden ben ik
voornemens om pensioenfondsen wettelijk de mogelijkheid te bieden om
na toepassing van de standaardregel, gelijke aanpassingen van ingegane
pensioenen binnen de groep gepensioneerden te kunnen bewerkstelligen.
Met deze aanpassing ontstaat ook bij hogere dekkingsgraden op dit punt
een gelijk speelveld tussen beide invaarmethoden.
Voor zowel de standaardmethode als de VBA-methode geldt dat de
uitkomsten van die methoden als startpunt voor de toetsing aan bovenstaande voorwaarden gelden. Het kan nodig zijn die uitkomsten van de
rekenmethoden aan te passen zodat ze voldoen aan de voorwaarden en
leiden tot een evenwichtige vermogenstoedeling die bijdraagt aan een
evenwichtige transitie.

Voorbeelden uitwerking voorwaarden bij invaren
Ter illustratie wordt hieronder voor drie verschillende dekkingsgraden bij invaren weergegeven hoe deze voorwaarden uitpakken.
Voorbeeld 1: Een pensioenfonds met een dekkingsgraad van 88% bij
invaren moet eerst een korting op de pensioenaanspraken en
pensioenrechten doorvoeren om tot een dekkingsgraad van
minimaal 90% te komen. Na deze korting geldt dat niemand minder
meekrijgt dan 95% van de uitkomst van de standaardregel. Het
pensioenfonds kan er vervolgens voor kiezen om binnen die ruimte
een compensatiedepot of reserve te vullen en/of ingegane uitkeringen op peil te houden.
Voorbeeld 2: Een pensioenfonds met een dekkingsgraad van 104%
bij invaren kan maximaal 5% gebruiken om een compensatiedepot
en/of een reserve te vullen. Met de reserve kan dan bijvoorbeeld
gekozen worden om aanvullend te komen tot het gelijk houden van
ingegane pensioenuitkeringen.
Voorbeeld 3: Een pensioenfonds met een dekkingsgraad van 112%,
kan maximaal 12% benutten om een compensatiedepot of reserve te
vullen. Indien niet de volledige buffer wordt gebruikt om het depot
en/of de reserve te vullen, kan het restant worden toebedeeld
conform de standaardregel, waarbij er de ruimte is om te komen tot
gelijke aanpassingen van ingegane pensioenen binnen de groep
gepensioneerden.
Met deze aanvullende regels worden waarborgen gesteld aan wat
deelnemers en gepensioneerden tijdens de transitie ten minste
kunnen verwachten op basis van de financiële positie van het
pensioenfonds. Het gaat nadrukkelijk om wettelijke grenzen waaraan
voldaan moet worden om evenwichtig te kunnen invaren. Indien er
niet aan voldaan kan worden is evenwichtig invaren van bestaande
pensioenen naar het nieuwe pensioenstelsel niet mogelijk. Voor die
bestaande pensioenen zullen dan de regels van het ftk blijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

5

gelden. Nieuwe pensioenopbouw zal in het nieuwe pensioenstelsel
plaatsvinden.

b) Pensioenfondsen varen bij default in met de standaardmethode
Doordat meer regels aan de uitkomsten van de rekenmethoden worden
opgelegd, zoals hierboven genoemd, gelden de uitkomsten van de
rekenmethoden als startpunt voor de toetsing aan bovenstaande
voorwaarden. Er ligt daarmee minder nadruk op de keuze voor een
rekenmethode.
Een volgende aanpassing is dat de standaardmethode als default wordt
aangemerkt. De standaardmethode is in de meeste gevallen passend.
Pensioenfondsen die de default volgen, kunnen verwijzen naar de wet en
hoeven geen onderbouwing voor het gebruik van de standaardmethode
te geven. Van de default kan in sommige situaties afgeweken worden,
wanneer pensioenfondsen van mening zijn dat met de standaardmethode
geen goede invulling aan een evenwichtige transitie gegeven kan worden.
Pensioenfondsen die voor de VBA-methode kiezen, moeten in het
implementatieplan verantwoorden waarom zij voor die methode kiezen.
Er is een aantal situaties waarin de VBA-methode beter zou kunnen
werken dan de standaardmethode. Dit hangt af van de invaardoelen en
van specifieke fondskarakteristieken. Denk aan pensioenfondsen met
complexe pensioenregelingen met veel uitzonderings- en overgangsregels, pensioenregelingen met vaste indexatie, bijstortingsverplichtingen, of (zeer) hoge dekkingsgraden en mogelijk zijn er nog andere
bijzondere situaties. De VBA-methode kan deze bijzondere situaties in
beeld brengen. Het is niet mogelijk en onwenselijk om de afwijkingsmogelijkheden middels een volledige lijst met mogelijke kenmerken in wet- en
regelgeving vast te leggen. Het blijft uiteindelijk aan het pensioenfonds
om in het implementatieplan te verantwoorden dat het niet van de default
gebruik kan maken.
Met het als default stellen van de standaardmethode wordt aangegeven
dat pensioenfondsen in beginsel van één omrekenmethode kunnen
uitgaan ten behoeve van het invaren. Dit draagt bij aan een helder
decentraal besluitvormingsproces.
c) Meerdere maatstaven evenwichtigheid
In de wetgevingsoverleggen is aangegeven dat meer maatstaven dan
netto profijt relevant zijn voor het beoordelen van de transitie. Op grond
van het huidige wetsvoorstel is enkel wettelijk voorgeschreven dat sociale
partners en pensioenfondsbesturen netto-profijteffecten inzichtelijk
moeten maken en dat deze netto-profijteffecten inhoudelijk gewogen
moeten worden in de besluitvorming. Het ligt voor de hand dat partijen
aanvullend hierop ook andere maatstaven betrekken in de besluitvorming.
Dit is echter niet wettelijk verplicht. Het is mogelijk om het voorschrift
welke maatstaven inzichtelijk moeten worden gemaakt en moeten worden
beoordeeld, uit te breiden. Aan het voorgestelde artikel 150e van de
Pensioenwet (transitie-effecten) kan bijvoorbeeld worden toegevoegd dat
het ook verplicht is om de (verwachte) pensioenuitkering in verschillende
scenario’s (goed weer, slecht weer, verwacht weer) en de vervangingsratio’s inzichtelijk te maken. Daarbij gaat het altijd om de vergelijking tussen
de uitkomsten in het oude en in het nieuwe pensioenstelsel. De weging
van de uitkomsten van deze maatstaven moet worden gedaan door
sociale partners en pensioenfondsbesturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

6

In lagere regelgeving zal ik invullen hoe deze maatstaven berekend
moeten worden. Ik wil hierbij de mogelijkheid betrekken om in een uiterst
geval kwantitatieve kaders te kunnen stellen aan het toepassen van deze
maatstaven. De regering – en de Kamer via een voorhangprocedure – kan
dan – als zij dat wenselijk vinden – op een later moment de maatstaven
nader inkaderen bij lagere regelgeving, gebruikmakend van de meest
recente scenario’s die de commissie Parameters adviseert. Het gebruikmaken van dergelijke mogelijkheid zou dan nodig kunnen zijn indien de
nieuwe economische vooruitzichten daar aanleiding toe geven. Eventuele
kwantitatieve voorschriften aan het toepassen van de maatstaven dienen
dan te worden bezien aanvullend op de kwantitatieve kaders die in
paragraaf 2a zijn beschreven.
3. Doorrekeningen transitie-effecten van enkele voorbeeldfondsen
Door het lid Maatoug (GroenLinks) is in het wetgevingsoverleg gevraagd
om een indruk te krijgen van mogelijke invaareffecten van enkele
pensioenfondsen bij dekkingsgraden rond de 100%. De doorgerekende
situaties zijn congruent met de in paragraaf 2 beschreven voorgenomen
voorschriften.
Naar aanleiding van deze vragen is door enkele pensioenfondsen in kaart
gebracht hoe invaren via de standaardmethode zou kunnen uitpakken in
verschillende situaties. Er zijn drie bestaande pensioenfondsen (A, B en C)
bereid gevonden om hieraan mee te werken. Deze fondsen zijn qua
populatie (met name in leeftijden) redelijk vergelijkbaar. Om meer zicht te
krijgen op de impact van verschillen in deelnemersbestand tussen
pensioenfondsen bij het invaren is er daarom gekozen om voor fonds C
twee aanvullende varianten door te rekenen, fonds D met een jonge
populatie en fonds E met een verouderde populatie. De berekeningen zijn
geanonimiseerd en uitgevoerd door twee pensioenuitvoerders en Ortec.
De berekeningen zijn als bijlage bij deze brief bijgevoegd.
In de berekeningen hanteren de verschillende fondsen dezelfde economische aannames4 en wordt gewerkt met realistische, fondsspecifieke
eigenschappen, zowel voor de huidige uitkeringsregeling (conform huidig
financieel toetsingskader) als voor de nieuwe solidaire premieregeling
conform het wetsvoorstel toekomst pensioenen, inclusief de solidariteitsreserve die daarvan deel uitmaakt. Ook bij de werkelijke transitieberekeningen zullen fondsen uitgaan van een fondsspecifieke invulling. Daarmee
sluiten deze berekeningen aan bij berekeningen die straks in de praktijk
gemaakt moeten worden.
Door de fondsen zijn de effecten van vier specifieke varianten doorgerekend:
1. Dekkingsgraad bij invaren = 100%. Daarvan wordt 5%-punt gebruikt
voor vullen van MVEV en solidariteitsreserve.
2. Dekkingsgraad bij invaren = 100%. Daarvan wordt 5%-punt gebruikt
voor vullen MVEV, vermogensverschuiving van actieven/slapers naar
gepensioneerden (om ervoor te zorgen dat de reeds ingegane
uitkeringen op niveau blijven) en vullen van de solidariteitsreserve.
3. Dekkingsgraad bij invaren = 110%. Daarvan wordt 10%-punt gebruikt
voor vullen van MVEV en solidariteitsreserve.

4

URM-scenario-set van 30 juni 2022 en voor de nieuwe regeling een projectierendement dat
gelijk is aan de rentetermijnstructuur (er wordt dus geen op- of afslag gehanteerd). De
solidariteitsreserve in de nieuwe regeling wordt ingezet om nominale verlagingen in de
uitkeringsfase te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

7

4.

Dekkingsgraad bij invaren = 110%. Daarvan wordt 5%-punt gebruikt
voor vullen van MVEV en solidariteitsreserve en 5%-punt voor het
aanvullen van de persoonlijke vermogens.

Dit zijn vier verschillende mogelijke invullingen van het invaarbesluit,
gegeven een bepaalde dekkingsgraad op het moment van invaren en
gegeven de invaardoelstellingen die sociale partners hebben. Uiteraard
geldt hierbij dat sociale partners en fondsbestuurders in de praktijk ruimte
hebben voor andere keuzes, zoals bijvoorbeeld het vullen van een
compensatiedepot voor de afschaffing van de doorsneesystematiek. Wel
bieden deze vier varianten inzicht in de mogelijke transitie-effecten bij
invaren met lagere dekkingsgraden.
Door de betreffende fondsen zijn twee effecten in beeld gebracht. In de
eerste plaats betreft dat de impact op het verwachte pensioen op
pensioendatum, zoals dat jaarlijks aan de deelnemers wordt gecommuniceerd via het uniforme pensioenoverzicht (upo). In het wetsvoorstel is
opgenomen dat pensioenuitvoerders verplicht zijn om alle deelnemers te
informeren over het verwachte pensioen op pensioendatum voor en na de
transitie (upo voor – upo na). In deze analyse wordt gekeken naar vijf
maatmensen: een 25-jarige, 45-jarige en 57-jarige, 65-jarige en 67-jarige
maatmens, waarbij – conform de wettelijke communicatievoorschriften,
drie scenario’s in beeld zijn gebracht (verwacht, goed weer en slecht
weer).
Naast deze zogenoemde upo-bedragen is ook in beeld gebracht hoeveel
pensioen de verschillende maatmensen kunnen verwachten in de nieuwe
regeling, afgezet tegen de huidige regeling, als wordt gekeken naar de
gewogen gemiddelde pensioenuitkering. Hierbij wordt dus niet enkel naar
het verwachte pensioen op pensioendatum gekeken, maar naar de
verandering in de gemiddelde pensioenuitkering gedurende de gehele
periode van pensionering. Daarmee sluit deze maatstaf aan bij de
berekeningen die eerder zijn uitgevoerd door DNB en in 2020 door 13
pensioenfondsen. Ook hierbij zijn per maatmens drie scenario’s doorgerekend.
Tabel 1: Gewogen gemiddelde pensioenuitkering in variant 1 (100% dekkings-graad, 5% gebruiken voor solidariteitsreserve en
MVEV).
Fonds A

25-jaar

45-jaar

57-jaar

65-jaar

67-jaar1

1

verwachting
slecht weer
goed weer
verwachting
slecht weer
goed weer
verwachting
slecht weer
goed weer
verwachting
slecht weer
goed weer
verwachting
slecht weer
goed weer

Fonds B

Fonds C

Fonds D

Fonds E

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

100
64
106
100
60
106
100
66
109
100
75
111
100
78
110

129
55
347
109
60
220
100
73
145
106
88
133
108
93
132

100
48
100
100
48
105
100
60
113
100
76
115
100
80
114

142
55
464
98
54
196
95
65
142
100
81
127
99
84
120

100
40
159
100
45
143
100
56
138
100
73
130
100
81
124

145
44
602
110
46
277
102
58
181
102
76
140
101
88
120

100
41
162
100
45
149
100
58
144
100
74
132
100
81
125

141
45
514
107
49
245
101
62
168
101
78
134
101
89
119

100
41
156
100
44
138
100
54
132
100
71
127
100
79
121

162
44
754
115
43
355
102
54
204
100
71
144
100
85
120

Deze maatmens is reeds gepensioneerd.

Ter illustratie zijn hierboven de uitkomsten van de gewogen gemiddelde
pensioenuitkering weergegeven voor de variant waarbij sprake is van een
dekkingsgraad bij invaren van 100% en waarin 5% wordt gebruikt voor
vulling solidariteitsreserve. In het bijgevoegde rapport zijn tevens de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

8

uitkomsten van de andere varianten en maatstaven weergegeven. Uit de
doorrekeningen van de verschillende fondsen blijkt dat bij invaren bij
zowel 100% als 110% dekkingsgraad de pensioenen van de gepensioneerden maatmensen ten opzichte van de verwachtingen onder het ftk
vrijwel gelijk blijven of iets zullen stijgen.
Bij een hogere dekkingsgraad (110% dekkingsgraad in plaats van 100%
dekkingsgraad) is het beeld voor gepensioneerden gelijk, als de volledige
buffer wordt gebruikt om de solidariteitsreserve te vullen. Indien een deel
van de buffer direct wordt toebedeeld aan de deelnemers (variant 4) dan
leidt dit naar verwachting tot hogere uitkeringen in vergelijking met het
bestaande contract.
Uit de berekeningen blijkt verder dat jongeren (de 25-jarige maatmens) in
het verwachte scenario in alle varianten sterk profiteren van de overgang
naar het nieuwe contract. In het goedweerscenario kan het verschil ten
opzichte van het huidige contract erg groot worden, omdat in het nieuwe
contract geen fiscale grens meer zit op de mate van pensioenverhogingen
en omdat met een constante premie is gerekend. Hierbij moet worden
opgemerkt dat indien dergelijke situaties (van langdurig aanhoudend
hoge rendementen) zich voordoen, decentrale partijen mogelijk aanpassingen zullen overwegen ten aanzien van de premiehoogte. Ook in het
slecht-weer-scenario zien we dat jongeren er bij de meerderheid van de
fondsen op vooruitgaan. Of en in welke mate dit effect optreedt hangt
sterk samen met de achterliggende toedelingsregels van beschermingsrendement en overrendement die per fonds zullen verschillen.
Voor de 45-jarige en 57-jarige maatmensen is zichtbaar dat de verwachte
uitkomsten in het nieuwe stelsel relatief lager liggen dan bij de 25-jarige
maatmens. Hierbij speelt onder meer dat deze maatmensen de gevolgen
ondervinden van de afschaffing van de doorsneesystematiek. Bij een van
de fondsen blijkt dat de 45- en 57-jarigen bij de huidige invulling er in
pensioenverwachting iets op achteruit gaan ten opzichte van ongewijzigde voortzetting van het huidige contract. Dat kan in de praktijk
aanleiding zijn voor decentrale partijen om daar bij de invulling van het
invaarbesluit expliciet rekening mee te houden, bijvoorbeeld door het
vullen van een compensatiedepot ten behoeve van deze doelgroep. In het
invaarbesluit dienen zij over compensatie voor de afschaffing van de
doorsneesystematiek afspraken te maken.
4. Rentegevoeligheid van het invaarmoment
In het wetgevingsoverleg is daarnaast door de leden van de fracties van
PvdA en GroenLinks de vraag gesteld of invaren van de bestaande
pensioenen niet te afhankelijk is van de beprijzing op één moment en hoe
dat risico beperkt zou kunnen worden.
Het probleem van de rentegevoeligheid op één moment van invaren, is
minder groot dan het wellicht op het eerste gezicht lijkt. Het is belangrijk
om bij dit vraagstuk als eerste te benadrukken dat het ook in het nieuwe
pensioenstelsel nog steeds draait om de vraag welke pensioenuitkering
een deelnemer of pensioengerechtigde naar verwachting krijgt. Weliswaar
wordt de opbouw voortaan geregistreerd in de vorm van persoonlijke
vermogens, maar uiteindelijk draait het om de pensioenen die worden
uitgekeerd. Daarom spelen rentestanden ook in het nieuwe pensioenstelsel nog steeds een rol. Bij een hoge rente kan een hoger pensioen
worden uitgekeerd uit het vermogen, bij een lage rente kan een lager
pensioen worden uitgekeerd. Deze economische wetmatigheid geldt
zowel wanneer niet ingevaren zou zijn en de pensioenopbouw zou zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

9

voortgezet in het huidige pensioenstelsel als wanneer wel ingevaren
wordt en de pensioenopbouw wordt voortgezet in het nieuwe pensioenstelsel.
In die zin is er dan ook geen sprake van een harde knip tussen de dag vóór
en de dag na invaren. Het is daarbij belangrijk om ook in het nieuwe
pensioenstelsel te blijven denken in termen van verwachte en ingegane
pensioenen, en niet louter in termen van de hoogte van persoonlijke
pensioenvermogens die bij invaren worden meegegeven. Die persoonlijke
vermogens zijn bedoeld om pensioenuitkeringen te financieren. Bij
bijvoorbeeld een relatief hoge rente zal de waarde van de pensioenaanspraken in het huidige pensioenstelsel relatief laag zijn, en zal dus ook het
persoonlijke pensioenvermogen dat bij invaren wordt meegegeven,
relatief laag zijn. Met dat persoonlijke vermogen kan echter in het nieuwe
pensioenstelsel een hoger verwacht pensioen verkregen worden dan bij
een relatief lage rente. In die zin werken de financieel-economische
mechanismes in het nieuwe pensioenstelsel niet anders dan in het oude
stelsel.
Daarbij komt dat pensioenuitvoerders de rentegevoeligheid van (toekomstige) pensioenuitkeringen van verschillende groepen in het nieuwe
pensioenstelsel zelf kunnen beïnvloeden bij de toedeling van beschermingsrendementen voor renterisico aan deelnemers en gepensioneerden
in de solidaire premieovereenkomst. In de flexibele premieovereenkomst
kan dit ook door de inrichting van de beleggingsmix voor de uitkeringsfase. Een pensioenuitvoerder kan bijvoorbeeld het renterisico van
gepensioneerden in meer of mindere mate afdekken in het nieuwe
pensioenstelsel. Bij relatief weinig renteafdekking zullen bij een rentestijging na het invaarmoment de pensioenuitkeringen ook stijgen. En vice
versa: als de rente na het invaren daalt, dan dalen de pensioenuitkeringen
na het invaren ook. Op deze wijze kan de rentegevoeligheid van uitkeringen in het oude en nieuwe pensioenstelsel op elkaar afgestemd
worden. Een vergelijkbare redenering geldt overigens voor de gevoeligheid van pensioenuitkeringen voor de ontwikkeling van aandelenmarkten vóór en na het invaren.
Passend binnen de risicohouding van deelnemers en gepensioneerden
kan in het nieuwe pensioenstelsel de gewenste blootstelling aan
aandelen- en renterisico geboden worden. Op deze manier hebben
pensioenuitvoerders ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld bij relatief
hoge dekkingsgraden vóór het moment van invaren al meer renteafdekking in het huidige pensioenstelsel toe te gaan passen, zodat deze
hoge dekkingsgraden minder gevoelig worden voor het risico dat rentes
(weer) gaan dalen. Zij hebben daarmee de mogelijkheid om nu al meer
aan te sluiten bij de renteafdekking die decentrale partijen voor het
nieuwe pensioenstelsel voor ogen hebben.
In de consultatiefase is door enkele respondenten geopperd of dit
vraagstuk kan worden opgelost door stapsgewijs in te varen, bijvoorbeeld
verspreid over vijf jaar, waardoor het invaren minder afhankelijk is van de
financiële situatie op één moment. Zoals aangegeven werkt de financiële
situatie van het moment door in het oude en in het nieuwe pensioenstelsel. Dit is ook het geval bij een over een langere periode gespreid
invaren. Gespreid invaren kent daarnaast nog verschillende nadelen. Dit
impliceert dat het invaren langer gaat duren, dat de huidige FTK-regels
langer blijven bestaan voor het nog niet ingevaren deel, maar ook dat dit
moeilijk uitlegbaar is aan de deelnemer, omdat zij gedurende een
bepaalde periode pensioenopbouw hebben in het huidige en in het
nieuwe pensioenstelsel. Tevens is het complexer in de uitvoering voor
pensioenfondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

10

5. Conclusie
Met deze voorgenomen aanpassingen ben ik van mening dat er meer
richting wordt gegeven aan decentrale partijen bij de vormgeving van het
invaarbesluit. De uitgangspunten van deze wijzigingen sluiten aan bij de
reeds in het wetsvoorstel opgenomen voorwaarden bij de standaardmethode. Ik ben voornemens om deze voorstellen bij nota van wijziging en in
lagere regelgeving uit te werken, zodat deze voorwaarden ook voor de
VBA-methode van overeenkomstige toepassing zijn. De nota van wijziging
zal ik op korte termijn naar uw Kamer zenden.
In de voorstellen heb ik een balans gezocht tussen meer sturing vanuit de
wetgever én voldoende ruimte voor de eigenstandige afweging die
sociale partners en pensioenfondsen moeten maken. Ik verwacht hiermee
het vertrouwen in de transitie te vergroten en uw Kamer meer comfort te
geven met betrekking tot de uitkomsten van de transitie naar het nieuwe
pensioenstelsel. Door deze aanpassingen wordt de kaderstellende rol
vanuit de wetgever uitgebreid en wordt ex ante meer waarborgen
geboden voor evenwichtig invaren.
Met het als default stellen van de standaardmethode wordt aangegeven
dat pensioenfondsen in beginsel van één omrekenmethode kunnen
uitgaan ten behoeve van het invaren. Dit draagt bij aan een helder
decentraal besluitvormingsproces.
Tot slot zorgt het verplicht in beeld brengen van andere maatstaven voor
een bredere beoordeling van (generatie)evenwicht door pensioenfondsbesturen en sociale partners.
Ik zie uit naar het voortzetten van het overleg met uw Kamer over het
wetsvoorstel toekomst pensioenen.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 29

11