Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3203
Vragen van het lid Martin Bosma (PVV) aan de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties over het selectief toepassen van Nederlandse
grondrechten (ingezonden 5 juni 2019).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 27 juni 2019).
Vraag 1
Kent u de artikelen «Halsema beperkt Michael Jacobs op de Dam»1,
«burgemeester van Eindhoven verbiedt Pegida-demonstratie tijdens
suikerfeest»2 en «Eis: grijp in bij verstoren Israël-demo»?3
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoeveel is het recht op demonstratie nog waard als demonstraties worden
verboden wanneer er protest tegen deze demonstraties komt? Hoe ziet u dit
in het licht van artikel 1 en artikel 9 van de Grondwet?
Antwoord 2
Het in goede banen leiden van demonstraties is een bevoegdheid van het
lokale gezag (de burgemeester). Op de burgemeester rust een positieve
verplichting om noodzakelijke en passende maatregelen te nemen –
bijvoorbeeld politiebescherming – om een vreedzame betoging te beschermen tegen «vijandelijke elementen» of tegenbetogingen. Belangen van
anderen dan de demonstranten, zoals die van inwoners en omstanders,
mogen op zichzelf niet leiden tot het beperken van een demonstratie. Daarbij
geldt dat het verbieden of beëindigen van een (vreedzame) demonstratie een
uiterst middel is en uitsluitend aan de orde is als dat noodzakelijk is ter
bescherming van de volksgezondheid, in het belang van het verkeer of ter
bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden. De inhoud van een
demonstratie mag nooit een reden zijn voor beperkende maatregelen, ook

1

https://jonet.nl/halsema-beperkt-michael-jacobs-op-de-dam/
https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/burgemeester-van-eindhoven-verbiedt-pegidademonstratie-tijdens-suikerfeest~bab7174d/
3
https://www.telegraaf.nl/nieuws/3658856/eis-grijp-in-bij-verstoren-israel-demo
2

ah-tk-20182019-3203
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

niet als deze door sommigen als hinderlijk, aanstootgevend of choquerend
wordt ervaren.
Zoals ik in mijn brief aan uw Kamer van 13 juli 2018 (Kamerstuk 34 324, nr. 3)
heb uiteengezet, staan burgemeesters soms, met name bij risicovolle
demonstraties waar de verantwoordelijkheid van burgemeesters voor het
borgen van het belang van de openbare orde en veiligheid en het beschermen van burgers die niet demonstreren sterk wordt gevoeld, voor ingewikkelde beslissingen. Die beslissingen vragen om maatwerk en om inschattingen van de plaatselijke openbare orde. Dat kan er in uitzonderlijke
omstandigheden toe leiden dat een demonstratie niet kan plaatsvinden op de
plaats waar de demonstranten dat willen of in het uiterste geval helemaal
niet kan plaatsvinden, ondanks het uitgangspunt dat het demonstratierecht
zoveel mogelijk moet worden beschermd en dat dreigen met tegenreacties
niet mag lonen.
Zie verder het antwoord op de vragen 3, 4 en 5.
Vraag 3, 4
Hoe valt de trend om demonstraties te verbieden te rijmen met uw vroegere
– maar alsnog recente- opvatting dat het recht om te demonstreren «bijkans
heilig» is?4
Deelt u de mening dat door het handelen van de Nederlandse overheid en
door Nederlandse bestuurders -mede onder uw verantwoordelijkheid- de
Nederlandse Grondwet ondergeschikt wordt gemaakt aan het «recht van de
sterkste»? Deelt u de mening dat dit niet acceptabel is?
Antwoord 3, 4
Er vinden per jaar duizenden demonstraties in Nederland plaats. Gemeenten
weten daar doorgaans goed mee om te gaan. Zoals ik in mijn hiervoor
genoemde brief van 13 juli 2018 heb aangegeven, is het zeker geen algemeen
gebruik om demonstraties te beperken of te verbieden. Het betreft uiteindelijk
maatwerk en een inschatting van het lokale gezag, die nauw samenhangen
met kennis van de plaatselijke situatie en de openbare orde. De burgemeester
legt over zijn beslissing verantwoording af aan de gemeenteraad en
eventueel aan de rechter. Het is niet aan mij om daar in te treden.
Vraag 5
Waarom worden Blokkeerfriezen hard aangepakt en komen mensen die
demonstraties voor Israël of tegen de islam onmogelijk maken, er gewoon
mee weg? Hoe ziet u dit in het licht van artikel 1 en artikel 9 van de Grondwet?
Antwoord 5
Het grondrecht om te demonstreren geldt voor iedereen, ongeacht de
boodschap.
Zoals hiervoor vermeld kan het soms gerechtvaardigd zijn om een demonstratie te beperken of in het uiterste geval te verbieden. De burgemeester is
bij uitstek degene die daarover kan beslissen, aangezien hij of zij kennis heeft
van de lokale situatie en contact heeft met de driehoek.
Daarnaast is het verstoren van een demonstratie expliciet strafbaar gesteld in
het Wetboek van Strafrecht (artikel 143). Ook overigens stelt het strafrecht
grenzen aan gedragingen van (tegen)demonstranten, bijvoorbeeld als er
discriminerende uitlatingen worden gedaan of geweld wordt gebruikt. Het
Openbaar Ministerie kan als daar aanleiding toe is – achteraf – tot vervolging
overgaan. Bij de beslissing om al dan niet te vervolgen wordt geen onderscheid gemaakt tussen verschillende groepen (tegen)demonstranten en de
boodschap die wordt uitgedragen.

4

https://www.ad.nl/politiek/ollongren-in-gesprek-met-burgemeesters-overdemonstratierecht~a1e173e0/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2