Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-04

Ontwikkelingsraad

Nr. 234

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 6 oktober 2020
De algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de vaste commissie voor Europese Zaken hebben op
24 september 2020 overleg gevoerd met mevrouw Kaag, Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, over:
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 18 september 2020 inzake geannoteerde agenda informele Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 29 september 2020 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2205);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 16 juni 2020 inzake verslag van de
Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van
8 juni 2020 (Kamerstuk 21 501-04, nr. 233).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
De Roon
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Veldman
De griffier van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
Van Toor

kst-21501-04-234
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

1

Voorzitter: De Roon
Griffier: Meijers
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Alkaya, Bouali, Van den
Hul, Kuik, Van den Nieuwenhuijzen, De Roon en Weverling,
en mevrouw Kaag, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Aanvang 9.33 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen, dames en heren. Allen hartelijk welkom bij dit algemeen
overleg dat de commissie gaat voeren met de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking, die ik bij dezen van harte welkom
heet. Het onderwerp van bespreking is de Europese Raad Buitenlandse
Zaken Ontwikkelingssamenwerking, waar de Minister op 29 september,
volgende week dus, naartoe gaat. Ik zie op dit moment zes sprekers van
de kant van de Kamer. Ik stel voor vijf minuten spreektijd en in de eerste
termijn één interruptie. Dan geef ik nu eerst het woord aan mevrouw Van
den Hul van de Partij van de Arbeid.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Hartelijk dank, voorzitter. We lazen dat de uitvoering van de covidsteunpakketten in Europa inmiddels is gestart en dat is goed nieuws. Zo lazen
we onder andere dat in DRC en Burundi wordt gewerkt aan digitalisering
van het onderwijs, iets wat ook in Nederland hoog op de agenda staat. Ik
zou de Minister graag willen vragen of er bij de digitalisering van het
onderwijs ook voldoende aandacht is voor groeiende kansenongelijkheid,
net zoals we hier zien, juist door dat onderwijs op afstand. Dat hebben we
tijdens de coronacrisis hier in Nederland ook zien gebeuren. Hoe gaan we
ervoor zorgen dat de kansengelijkheid wordt geborgd?
Hoe zit het met de ondersteuning van kinderen die helemaal niet meer
naar school kunnen als gevolg van de coronacrisis en het wegvallen van
het inkomen van de ouders? Zijn er nu heel veel kinderen die, omdat ze
niet naar school gaan, gedwongen worden te werken? Is er gesproken
over de inzet van inkomensondersteuning voor de ouders, bijvoorbeeld
door cash transfers, zodat de kinderen geen achterstanden oplopen in het
onderwijs, of nog erger, helemaal zullen uitvallen? Er is ook een extra
hoog risico voor meisjes op uithuwelijking of een ongewenste zwangerschap. Sowieso horen wij graag van de Minister meer over onze inzet
voor jongeren, die juist door deze covidcrisis zo hard geraakt worden.
Verder lazen we dat Nederland sinds het begin van de covidpandemie
consequent aandacht heeft gevraagd voor het verlenen van steun aan de
kwetsbaarste landen. Een eerste punt dat ik daarbij graag wil bespreken,
is de inkoop van vaccins. We lazen toch wel zorgwekkende berichten van
Oxfam dat ruim de helft van de vaccins inmiddels is opgekocht door de
rijkste landen. Graag een reactie van de Minister op de vraag of dit ook in
Europees verband wordt besproken.
Is de Minister het met ons eens dat het schrappen van schulden een
belangrijke stap zou zijn om de armste landen te helpen om de gevolgen
van de pandemie te bestrijden? Hoe kijkt de Minister in dit verband naar
de oproep van onder andere Partos voor structurele oplossingen, zoals
een permanent herstructuringsmechanisme, al dan niet onder VN-vlag? In
hoeverre wordt die steun aan de kwetsbaarste landen vormgegeven in
samenspraak met lokale organisaties uit die landen zelf? Diezelfde vraag
heb ik ook voor de EU-AU-top. Ook hierbij horen wij heel graag van de
Minister hoe de consultatie en de vertegenwoordiging van het maatschappelijk middenveld gestalte krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

2

Voorzitter. Ook het thema migratie en mobiliteit staat op de agenda. Een
heel actueel thema, met het oog op de publicatie van het Europese
migratiepact. Hoe kijkt de Minister aan tegen de voorstellen? Is zij het met
ons eens dat OS-geld vooral moet gaan naar de bestrijding van armoede
en ongelijkheid en niet naar de bestrijding van migratie?
Voorzitter. Eerder zagen we dat in het Emergency Trust Fund for Africa
veel budget ging naar zogenaamd migratiemanagement. Verwacht de
Minister dat er nu een vergelijkbaar financieringsinstrument ingezet zal
worden? Tot welke resultaten heeft de inzet van dit fonds geleid? Worden
die resultaten ook meegenomen? Zal er, als het bij de EU-AUtopvoorbereiding over migratie en mobiliteit gaat, ook aandacht zijn voor
veilige migratieroutes, of valt alleen het tegengaan van migratie
hieronder?
Voorzitter. De mensonterende situatie op de Griekse eilanden is nog
steeds een schande voor Europa. Ik hoop dan ook van harte dat dit helaas
nog altijd zeer actuele thema ook volgende week op de RBZ-OS besproken
zal worden, ook al zagen we het niet terug op de geannoteerde agenda,
want het is onze gezamenlijke plicht om te voorkomen dat er nieuwe
Moria’s ontstaan.
Dan over het post-Cotonouproces. We lezen dat er op een aantal thema’s
nog overeenstemming moet worden bereikt, onder andere over de wijze
waarop mensenrechten, seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en de samenwerking met het Internationaal Strafhof worden benoemd in
de verdragstekst. Ook op het gebied van migratiesamenwerking en
institutionele structuur zouden de standpunten van de partijen nog
uiteenlopen. Ik hoor heel graag van de Minister waarom er nog geen
overeenstemming is, hoe die standpunten uiteenlopen, of zij iets kan
zeggen over welke partijen dat zijn en vooral wat dit kan betekenen voor
de Nederlandse inzet voor onder andere gendergelijkheid.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van den Hul. Dan is het woord aan de heer Van den
Nieuwenhuijzen van GroenLinks.
De heer Van den Nieuwenhuijzen (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Voor corona is iedereen gelijk, maar de maatschappelijke gevolgen van corona zijn dat niet. De pandemie heeft in Afrika niet
voor de verschrikking gezorgd waarvoor we hadden gevreesd, maar
tegelijkertijd zien we dat Afrika, in tegenstelling tot het rijke deel van de
wereld, niet zomaar de veerkracht heeft om te herstellen van de
maatschappelijke en economische klappen. In Afrika kunnen de meeste
mensen niet leunen op steun van de overheid als het werk wegvalt. Veel
dagloners zijn hun bedrijvigheid kwijt. De klap is extra hard voor vrouwen,
meisjes en lhbti-mensen. De Minister van Gezondheidszorg in Zuid-Afrika
stelt dat voor het eerst in decennia de armoede in Afrika toeneemt en dat
in het afgelopen halfjaar circa 26 tot 39 miljoen mensen zijn weggezakt in
extreme armoede.
De EU moet Afrika te hulp schieten, is het niet vanuit basale medemenselijkheid dan is het wel vanuit ons eigen belang. De stabiliteit op het
Afrikaanse continent raakt namelijk ook ons. Het is daarom verdrietig dat
in een tijd waarin de rijke landen hun eigen economieën stimuleren in
plaats van bezuinigen, ze wel bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking.
Nederland doet dat, maar de EU doet dat ook: door 10% minder uit te
geven aan OS dan in 2018 het plan was. Dat terwijl onze MinisterPresident samen met Europese en Afrikaanse leiders in april nog opriep
om te ringfencen en niet te bezuinigen. Wat vindt de Minister daarvan?
Vindt zij het te verkroppen dat juist in deze tijd, waarin de arme landen het
hardst worden geraakt, de ambities om vanuit de rijke EU te helpen naar
beneden worden geschroefd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

3

Daarnaast lijkt een eerder plan van de Europese Commissie om in het
coronaherstelfonds 10 miljard euro op te nemen, door regeringsleiders te
zijn geschrapt. GroenLinks hoort graag van de Minister hoe dat nou toch
kan. Welke landen hebben gepleit voor het schrappen van die 10 miljard?
En heeft de Minister iets gedaan om zich daartegen te verzetten? Zo ja,
wat dan? Gaat de EU nu werkelijk niets doen aan coronagerelateerde hulp
voor arme landen? Of wordt het een koekje van eigen deeg door de
EU-response to covid te betalen door elders te bezuinigen op arme
landen? De Minister deelt toch wel met GroenLinks dat dat nu onacceptabel zou zijn?
Voorzitter. Is de Minister het met ons eens dat we op dit moment op z’n
minst als EU fors moeten inzetten op seksuele en reproductieve rechten in
Afrika, nu steeds duidelijker wordt dat meisjes vaak niet naar school
kunnen en ze daardoor afhankelijk worden van mannen voor zaken als
eten en ongewenst zwanger kunnen raken?
Voorzitter. Ook vraag ik me af wat de inzet van de Minister wordt binnen
de Raad Buitenlandse Zaken met betrekking tot het bevriezen of verlichten
van schulden van de allerarmste landen. Kan zij dat toelichten?
En, voorzitter, hoe zit het met de Nederlandse inzet op jongeren? Zij
zouden toch een prominente plek moeten hebben, zeker na het presenteren van de jongerenstrategie begin dit jaar. Wat wordt de inzet van de
Minister voor jongeren? Graag een reactie.
Voorzitter. In het MFK is afgesproken dat het OS-budget voor 25% zou
worden besteed aan klimaat en voor 10% aan migratie. Er worden echter
nogal wat complexe definities gebruikt voor wat nou precies klimaat- en
migratiegerelateerde uitgaven zijn. Zou de Minister dat in normalemensentaal kunnen uitleggen? Kunnen met een migratiegerelateerde uitgave
binnen het OS-budget bijvoorbeeld ook uitgaven aan het verstevigen van
grensbewaking worden bedoeld? Of kan het betekenen dat we met
OS-geld vanuit de Europese Unie hacken, en camera’s en radars gaan
leveren? Dat kan toch niet de bedoeling zijn?
Voorzitter. Uitgaven aan ontwikkelingssamenwerking moeten effectief zijn.
Geld van belastingbetalers moet niet worden verkwist. De directeurgeneraal voor ontwikkelingssamenwerking van de Europese Commissie,
Koen Doens, adviseert EU-landen om beter met elkaar op te trekken om zo
een grotere vuist te kunnen maken. Ook de Minister heb ik vaker gehoord
over die betere EU-samenwerking. Uit het rapport van de Europese
Rekenkamer over de effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking in Kenia
blijkt dat de versplintering de effectiviteit op dit moment in de weg staat.
Het is een interessant dilemma: zijn we bereid om meer coördinatie van
Brussel te accepteren om op het gebied van de ontwikkelingssamenwerking een grotere vuist te kunnen maken? Wat GroenLinks betreft kijken
we hier welwillend naar. Wat is de positie van de Minister hierin?
Iets anders wat de Europese Rekenkamer signaleert, is het probleem dat
OS-uitgaven niet afhankelijk gemaakt kunnen worden van hervormingen
en prestaties op het gebied van goed bestuur. Waarom niet, zou ik de
Minister willen vragen. Is dat een juridisch ding? Zonder goed bestuur is
immers geen duurzame ontwikkeling te realiseren.
Tot slot, voorzitter. Het is goed nieuws dat er eindelijk zicht is op een
akkoord met de ACS-landen over een nieuw verdrag, nu het Verdrag van
Cotonou is afgelopen. Ik begrijp dat de moeilijke punten nog zitten in de
afspraken over migratie en seksuele en reproductieve rechten. Kan de
Minister preciezer aangeven waar die knelpunten zitten, wat de Nederlandse rol is en waar de discussie lijkt heen te gaan? En hoe zal het
ratificatieproces van dit verdrag eruitzien? Wordt het een EU-only akkoord
of mogen nationale parlementen zich hier ook nog over uitspreken?
Dank u wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

4

De voorzitter:
Dank, meneer Van den Nieuwenhuijzen. Meneer Bouali van D66, het
woord is aan u.
De heer Bouali (D66):
Dank u wel, voorzitter. In deze commissie is inmiddels al heel vaak
gesproken over wat Nederland kan doen om de meest kwetsbare mensen
op deze wereld te beschermen tegen de gevolgen van het coronavirus, en
terecht. Tegelijkertijd weten we ook dat we dit niet alleen kunnen. Ik ben
dan ook heel blij dat het kabinet zich binnen Europa blijft inzetten voor de
Team Europe-aanpak en in het bijzonder voor een gelijke en eerlijke
verdeling van vaccins. Vandaag heb ik dan ook slechts een korte introductie en wat vragen ter opheldering.
Al in een vroeg stadium werd door de Europese Unie ruim 20 miljard euro
vrijgemaakt voor de externe COVID-19-respons. Inmiddels is ook het MFK
vastgesteld. Kan de Minister toelichten of er binnen het nieuwe MFK
specifiek geld wordt vrijgemaakt voor de wereldwijde aanpak van corona
en, zo ja, hoeveel?
D66 is blij te zien dat de Europese Commissie met het nieuwe MFK wil
werken aan meer strategische samenwerking in partnerlanden. De
Commissie zou lidstaten ook hebben gevraagd projecten te identificeren
waarop ze willen samenwerken met de Europese Unie. Mijn vraag aan de
Minister is of Nederland al dit soort projecten heeft geïdentificeerd en
welke prioriteiten daarbij leidend zijn. Is Nederland bijvoorbeeld bereid de
leiding te nemen op de hele belangrijke thema’s onderwijs en klimaat? Ik
heb in vorige AO’s ook naar voren gebracht dat dit gewoon twee hele
belangrijke thema’s zijn. Ook hoor ik graag van de Minister welke rol
Nederlandse ngo’s hierin kunnen spelen en of zij voldoende hun weg
weten te vinden naar EU-programma’s. Dat blijft toch altijd een moeilijk
onderwerp voor onze Nederlandse organisaties.
Voorzitter. Ik was teleurgesteld dat de EU-Afrika-top werd uitgesteld, juist
nu ook Afrika de gevolgen van corona ondervindt. Kan de Minister
toelichten welke specifieke knelpunten er volgens haar nog zijn tussen de
Afrikaanse Unie en Europa?
Dit was het, voorzitter. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bouali. Dan is het woord aan de heer Alkaya van de
SP.
De heer Alkaya (SP):
Voorzitter. De Europese Unie gaat tot 2027 ruim 70 miljard euro besteden
aan ontwikkelingssamenwerking. Dat is heel veel geld; laat daar geen
misverstand over zijn. Het is geld dat is bedoeld voor de meest kwetsbare
regio’s en de meest kwetsbare mensen en dat dus is bedoeld voor
internationale solidariteit. Dat is goed, maar het is geld dat de Minister
dus niet zelf hieraan kan besteden. Het is dus extra belangrijk dat de
Europese Commissie dit geld goed besteedt, sterker nog, beter besteedt
dan Nederland zelf zou kunnen doen, bijvoorbeeld via Nederlandse of
lokale maatschappelijke organisaties of multilaterale organisaties en dus
niet via de dure omweg van de Europese Commissie.
Eerlijk gezegd krijg ik daar steeds meer twijfels over. Ik haal dan het
rapport aan van de Europese Rekenkamer, waarover GroenLinks al begon,
waarin de effecten werden onderzocht van de EU-hulp aan Kenia tussen
2014 en 2020. Vastgesteld werd dat er geen meetbare impact was op de
Keniaanse economie. Zes jaar lang hulp en geen meetbare impact.
GroenLinks zei dat dit komt door de versplintering. Als je het betoog
hoort, zou je kunnen denken: versplintering tussen landen of iets
dergelijks. Maar in het rapport staat dat werd vastgesteld dat de steun
over tal van gebieden was verspreid en dat de Commissie niet had

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

5

toegelicht hoe en waarom de gesteunde sectoren Kenia het meest zouden
helpen bij het terugdringen van armoede. Hoewel de gecontroleerde
projecten over het algemeen de verwachte output en uitkomsten
opleverden, werd de impact ervan op de algemene ontwikkeling van het
land niet aangetoond.
De versplintering kwam dus door de Europese Commissie zelf omdat ze
geen focus aanbracht qua thema’s, niet omdat allerlei landen verschillende dingen aan het doen waren. Daarom is mijn eerste vraag aan de
Minister hoeveel procent van de Nederlandse OS-uitgaven via de
Europese Unie gaat. Is voorzien dat dit percentage zal stijgen door de
nieuwe Europese meerjarenbegroting?
Mijn allergrootste reden van twijfel is iets wat ook terugkwam bij de
vorige sprekers: 10% van het budget zal worden besteed aan het
voorkómen van migratie. Daar heb ik altijd al dubbele gevoelens bij
gehad, want het kan zo veel verschillende dingen betekenen. Er is het
risico dat geld wordt besteed aan grensbewaking, terwijl het zou moeten
gaan naar de allerarmste mensen, naar het helpen van mensen in
kwetsbare regio’s en kwetsbare situaties of bijvoorbeeld naar de
bestrijding van het coronavirus. Ontwikkelingssamenwerkingsgeld is
simpelweg niet bedoeld voor grensbewaking.
Tegelijkertijd is het wel goed als meer mensen in bijvoorbeeld Afrikaanse
landen besluiten om niet te migreren, maar om de omstandigheden van
hun eigen land te verbeteren, eventueel met wat hulp van ons, met wat
geld van ons. Met andere woorden, de definitie van zogenaamde aan
migratie gerelateerde uitgaven luistert nogal nauw en er worden
complexe definities gehanteerd. Ik heb niet het gevoel dat ik dat goed kan
controleren, dat ik daar grip op heb. Mijn vraag aan de Minister is of zij
het gevoel heeft wél grip te hebben op wat die aan migratie gerelateerde
uitgaven precies zijn. Deelt zij de mening dat grensbewaking hier niet
onder zou moeten vallen? Gaat zij dit dan ook in de discussie brengen
tijdens de Raad?
Dan het voornemen van de Europese Commissie om meer samenhang in
OS-projecten te brengen. Ook daar ben ik wel sceptisch over, want
betekent dit dat de Commissie zich ook meer zal gaan bemoeien met de
Nederlandse inzet en de Nederlandse prioriteiten? Wat is dan eigenlijk
nog de toegevoegde waarde van het besteden van dit geld via de
Europese Commissie? Wij gaan dan dus geld overmaken aan Brussel,
waarna hele dure bureaucraten met hele hoge salarissen er een stempel
op zetten en zich gaan bemoeien met onze prioriteiten, en vervolgens het
geld weer gaan besteden aan projecten waarmee landen al bezig zijn en
die zij vervolgens vinden passen bij hun prioriteiten. Kunnen we dan niet
beter simpelweg zelf meer geld uitgeven aan ontwikkelingssamenwerking
in plaats van dat we dat via de Europese Commissie doen en ook nog
eens indirect die hele hoge salarissen van Europese bureaucraten
financieren met ontwikkelingsgeld? Wat is nou precies de Nederlandse
positie ten aanzien van dit soort joint programming, zoals dat heet? Wat
zijn de opvattingen van andere lidstaten? Hoe zit dat krachtenveld er uit?
Welke plannen heeft Nederland aangemeld voor eventuele joint
programming in de toekomst?
Dank u wel.
De voorzitter:
Er is een vraag voor u van mevrouw Kuik.
Mevrouw Kuik (CDA):
Ik ben wel benieuwd hoe de heer Alkaya ertegen aankijkt dat we krachten
bundelen, dus dat we expertise van het ene land en van het andere land
inzetten, in plaats van dat elk land alleen z’n eigen hobby gaat uitvoeren
en er misschien ook dubbelingen zijn in de uitvoering. Ziet de heer Alkaya

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

6

ook het belang van de krachten bundelen en daardoor meer slagkracht
hebben om landen in Afrika vooruit te helpen?
De heer Alkaya (SP):
Op dit abstractieniveau zijn we het snel eens: ja, natuurlijk! Maar we zien
ook dat het heel veel geld kost, 70 miljard. De vraag is of het zo veel geld
zou moeten kosten als het alleen maar beperkt zou zijn tot een soort
coördinerende rol voor het bundelen van krachten. We zien ook dat uit
evaluaties van de Rekenkamer blijkt dat dat geld dus niet goed wordt
besteed door de Europese Commissie. Dan heb ik ernstige twijfels of dit
abstracte verhaal van mevrouw Kuik in de praktijk ook bewaarheid wordt.
Mevrouw Kuik (CDA):
Ik vind dit een lastige, want de heer Alkaya zegt dat het goed is om de
krachten te bundelen, maar dat het abstract is wat er nu gebeurt. Wij
kunnen toch ook kijken naar hoe het wordt uitgegeven in de
programma’s? Wij kunnen hier toch vragen waar het precies terechtkomt?
Dan kunnen wij toch ook bekijken of dat voldoende gebeurt en dan
kunnen wij de Minister toch ook opdrachten meegeven? Want als elk land
precies z’n eigen dingetje gaat doen, is er toch een heleboel inefficiëntie?
Is dat ook niet gewoon een waarheid?
De heer Alkaya (SP):
Ja, we kunnen ernaar kijken, maar dan zou ik mevrouw Kuik willen
oproepen: kijk er dan ook naar! Kijk er dan ook echt even kritisch naar. We
hebben nou eenmaal een beperkt ontwikkelingssamenwerkingsbudget.
We zien in onderzoeken dat de Europese Commissie dat niet goed
besteedt. We weten zelf dat ze daar met bureaucraten zitten met
salarissen van € 8.000, € 9.000 per maand, nog meer dan u verdient. Dan
moeten wij hier toch ook kritische vragen stellen? Ik vraag me echt af of
het CDA straks ook aan de Minister gaat meegeven om straks in de Raad
in te brengen: «Jongens, wij hebben maar weinig geld te besteden aan
internationale solidariteit. We doen dat voor een deel via de Europese
Commissie. Zorg er nou voor dat je goed met dat geld omgaat.» Dat is
mijn boodschap hier. Ik heb mijn ernstige twijfels of dat op dit moment
goed gaat.
De voorzitter:
Dan is het woord aan de heer Weverling van de VVD.
De heer Weverling (VVD):
Dank u, voorzitter. Ik dacht dat u mevrouw Kuik eerst het woord zou
geven, maar ik begin met alle plezier.
Voorzitter. De Europese Unie pakt groot uit met haar inzet op ontwikkelingshulp. Er is al 36 miljard euro beschikbaar gesteld voor de Europese
covid response in landen buiten de EU. Daar komt nog 70 miljard euro bij
voor algemene ontwikkelingshulp over de komende zeven jaar; het is al
eerder gememoreerd. Dat zijn bedragen waarvan je het echt benauwd
krijgt. Met zo veel geld is het moeilijk om de effectiviteit van de hulp goed
te beoordelen. Daar zit dan ook precies onze zorg.
Niet alleen de VVD heeft die zorg. Vorige week publiceerde de Europese
Rekenkamer een rapport over de EU-ontwikkelingshulp aan Kenia. Zij
onderzochten de doeltreffendheid van het Europese ontwikkelingsbeleid
in Afrika. Dat rapport bevat een aantal harde conclusies. Ik noem er een
aantal. De EU houdt onvoldoende rekening met de verschillende
omstandigheden per land, er worden geen voorwaarden gesteld aan
corruptiebestrijding en er wordt niet onderbouwd in hoeverre de
gemaakte keuzes bijdragen aan bijvoorbeeld armoedebestrijding. Het is
een versnipperd beleid met weinig impact. Niet alleen de Rekenkamer
zegt dat, maar ook Afrikaanse landen zelf vragen om een meer gefocust

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

7

beleid. Dit rapport staat niet op zichzelf. Voor ieder miljard dat de EU nu
wil gaan uitgeven, is wel een onafhankelijk rapport te vinden waaruit blijkt
dat er een veel scherper en meer gefocust beleid moet worden gevoerd.
Gelukkig doet de Rekenkamer ook een aantal goede aanbevelingen. Zij
stellen dat we specifieke voorwaarden moeten opleggen voor bijvoorbeeld corruptiebestrijding. Beschikbaarheid van hulp moet afhankelijk zijn
van de voortgang van corruptiebestrijding. Dat moet de Minister toch met
de VVD eens zijn. Gaat zij bij de Raad glashelder maken dat zulke
voorwaarden aan financiering absoluut noodzakelijk zijn om Afrika
economisch te ontwikkelen?
Een andere aanbeveling van de Rekenkamer is dat er veel meer moet
worden gefocust op economische ontwikkeling. De EU moet prioriteit
geven aan projecten die investeringen aantrekken, banen scheppen en
handelsstromen versterken. Op welke manier gaat de Minister ervoor
zorgen dat deze aanbeveling terugkomt in het Europese beleid in de
komende jaren? Ziet zij ook aanleiding om ons nationale beleid tegen het
licht te houden, nu de stapel rapporten die zeggen dat gefocuste hulp
gericht op economische ontwikkeling veel effectiever is, steeds groter
wordt?
Niet alleen op het gebied van corruptiebestrijding moet de Europese Unie
harde voorwaarden stellen. Dat moet ook op het gebied van migratiesamenwerking. Er wordt nu onderhandeld over het post-Cotonouverdrag.
We kunnen in de stukken lezen dat op het gebied van migratiesamenwerking de standpunten uiteenlopen. De Minister heeft een duidelijke
opdracht gekregen van de Kamer om ervoor te zorgen dat in het nieuwe
verdrag concrete afspraken komen over het aanpakken van grondoorzaken van migratie, het terugdringen van irreguliere migratiestromen en
het terugnemen van uitgeprocedeerde onderdanen. Zonder die afspraken
kan er wat de VVD betreft geen sprake zijn van een nieuw verdrag.
Kan de Minister toelichten waar de meningsverschillen precies liggen?
Wat vraagt de EU waarmee de Afrikaanse landen, ondanks de forse
Europese bijdrage, niet akkoord willen gaan? Deelt de Minister de
opvatting dat het terugnemen van migranten als verplichting in het
verdrag moet worden opgenomen? Deelt zij ook de mening dat de
ontwikkelingsgelden afhankelijk moeten worden gemaakt van de mate
waarin landen hieraan meewerken? Kan de Minister toezeggen dat
wanneer er geen concrete migratieafspraken kunnen worden gemaakt, zij
het post-Cotonouverdrag niet zal steunen? Hoe krijgen de afspraken over
migratiesamenwerking vorm in de ontwikkelingsrelatie met de
buurlanden, zoals landen in Noord-Afrika?
Voorzitter. Ik kom tot een conclusie. De Europese Unie heeft grootse
plannen, maar de uitvoering van die plannen is structureel onder de maat.
We hebben nu de kans om de EU te bewegen scherpere keuzes te maken
en te focussen op economische ontwikkeling, met strenge voorwaarden
op het gebied van corruptiebestrijding en migratiesamenwerking. Dat is
niet alleen goed voor de EU zelf, maar ook voor de landen die we willen
helpen.
Dank u.
De voorzitter:
Dank, meneer Weverling. Er is een vraag voor u van de heer Alkaya.
De heer Alkaya (SP):
Grappig om te zien dat er ook nog wel wat overlap zit tussen het verhaal
van de VVD en mijn eigen verhaal. Dat is niet vaak het geval. Toch zie ik
ook nog hele grote verschillen. De kritische toon die wordt aangeslagen
door de heer Weverling vertaalt zich vervolgens niet in hele kritische
vragen aan de Minister, die uitgesproken pro-Europees is en leider is van
een partij die zelfs dingen over de Europese Unie in de Grondwet wil
opnemen. Moeten we hier dan niet samen zeggen, constaterende dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

8

allemaal niet goed wordt besteed door de Brusselse bureaucraten, dat we
dat geld moeten terughalen en het zelf moeten gaan besteden? Sterker
nog, ik zou er voorstander van zijn om het te verdubbelen, zodat we veel
meer gaan besteden aan ontwikkelingssamenwerking maar dan niet op
deze dure en ineffectieve manier. Zouden we die oproep samen kunnen
doen?
De heer Weverling (VVD):
We kunnen met elkaar zeker een oproep doen om het geld dat wordt
uitgereikt beter, duidelijker en effectiever te besteden. Het zal wat ons
betreft zeker niet meer geld worden, dus daar vinden wij elkaar niet. Maar
zoals het nu gaat, denk ik dat we elkaar vinden. Volgens mij was ook de
heer Van den Nieuwenhuijzen het ermee eens dat we duidelijkere
richtlijnen moeten hebben voor de besteding van gelden, want dit kan zo
niet langer.
De heer Alkaya (SP):
Ik had het niet over richtlijnen. Ik had het heel specifiek over dat wij het
geld zelf beter en beter te controleren kunnen besteden aan ontwikkelingshulp en dat wij dat gerichter en effectiever kunnen doen dan via de
Europese Unie. Elke keer, ook in andere debatten, hoor ik van de VVD een
eurokritische toon, kritisch op de Europese Unie, maar in de praktijk
verschilt datgene wat u doet helemaal niet zo veel van wat de heer Bouali
doet. Die kritische toon is dus wel mooi, maar wat betreft de oproepen, de
moties en de daadwerkelijke voorstellen die we doen, bent u eigenlijk
gewoon een D66-woordvoerder.
De heer Weverling (VVD):
Nou, dat beschouw ik dan maar niet als een compliment, dank u wel! Het
grote probleem is dat het heel veel geld is en dat het een beetje schieten
met een schot hagel is. Het moet veel beter gefocust worden en er
moeten dus betere afspraken onder liggen. Ook vinden wij dat er nog wel
wat strakker kan worden gestuurd op het Nederlandse budget dat wordt
besteed aan ontwikkelingsbudget, want ook daar is het niet altijd
helemaal helder wat er gebeurt met het geld dat Nederland goedbedoeld
geeft om andere landen te helpen. Dus of het nou in Nederland wordt
uitgegeven of in Europa, het moet altijd te traceren zijn. Volgens mij
hebben met elkaar de dure plicht om goed te kunnen uitleggen wat de
effectiviteit is van Nederlands belastinggeld.
De voorzitter:
Dan is het woord aan mevrouw Kuik van het CDA.
Mevrouw Kuik (CDA):
Dank, voorzitter. Gezondheid is voor de hele wereld hét aandachtspunt dit
jaar. In debatten over covid wordt door flink wat mensen gekeken naar
andere landen: wat doen die en waarom? En ja, het is belangrijk dat we
om ons heen kijken, want het virus houdt niet op bij de grens en we zullen
solidair moeten zijn, omdat we toch afhankelijk zijn van elkaars succes. De
cijfers van Oxfam tonen aan dat rijke landen al meer dan de helft, 51%,
van de wereldwijde voorraad aan potentiële coronavaccins hebben
gereserveerd. In deze rijke landen woont maar 13% van de wereldbevolking. In de geannoteerde agenda lezen we over het mechanisme van
het verdelen van het vaccin als dat er eenmaal is. De Minister geeft aan
dat Nederland tijdens de Raad alle EU-lidstaten zal oproepen zich aan te
sluiten bij COVAX om internationale solidariteit bij de inkoop en distributie
van vaccins te waarborgen. Ik ben wel benieuwd op basis waarvan wordt
gekeken naar de verdeling. Kan de Minister daar al duidelijkheid over
geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

9

Ik heb namens het CDA vanaf het begin aandacht gevraagd voor
gezondheid in den brede en dat doe ik nu weer. Dit is niet de eerste keer
en het zal ook niet de laatste keer zijn dat epidemieën en infectieziektes de
wereld overgaan; dat doen ze al duizenden jaren. Daarom is het van
belang de focus niet alleen te hebben op COVID-19. Ik heb het al eerder
opgebracht: onderzoek heeft aangetoond dat ziektes als tbc en malaria en
het achterblijven van reguliere vaccinprogramma’s veel slachtoffers eisen
als gevolg van de COVID-19-crisis. Het belang van het versterken van
gezondheidsstelsels die fragiel zijn, is echt investeren in de toekomst. Dr.
Tedros van de WHO benadrukt terecht het belang van het versterken van
gezondheidssystemen. De uitvoering van de steunpakketten is hier ook op
gericht. Heeft de Minister inzicht in de verdeling en de strategie
hierachter? Die zien wij namelijk niet zo makkelijk terug.
Elk land heeft zijn eigen economische, sociale en culturele achtergronden
waardoor regels voor de een passender zijn dat voor de ander. In Afrika
zien we de pijnlijke gevolgen van zwakke gezondheidssystemen en
lockdownmaatregelen. UNICEF publiceerde afgelopen week een studie
waaruit bleek dat massa’s kinderen niet meer naar school gaan. Ook hier
zien we weer dat meisjes het kwetsbaarst zijn wanneer ze weg worden
gehaald uit de veilige omgeving die scholen bieden. De NOS liet beelden
zien van een meisje van 15 dat seks had voor voedsel en nu zwanger thuis
zit. Als ze op school was geweest, was dit niet gebeurd, stelde ze. Daar
krijgt ze naast les ook elke dag eten. Dit is weer een voorbeeld van de
ongelijke behandeling tussen man en vrouw, jongen en meisje. Ik lees in
de geannoteerde agenda dat de EU en de lidstaten bij hun inzet om de
economische gevolgen van de covidcrisis te verzachten aandacht hebben
voor het middenveld, de positie van de media en de schuldenproblematiek van landen. Dat is erg belangrijk en dat ondersteunt mijn fractie
ook, maar ik vind dat we te weinig aandacht hebben voor de positie van
meisjes, die door de lockdown aanzienlijk is verslechterd. Hoe wordt in
Europees verband ingezet op het openhouden van scholen? Graag meer
aandacht hiervoor in Europees verband.
Namens mijn collega-woordvoerder handel vraag ik de Minister om de
bevindingen van de taskforce Afrika waar mogelijk ook op Europees
niveau door te voeren om zo de economische relatie te verbeteren. Dat zal
ten slotte ook bijdragen aan de geopolitieke positie van de EU in Afrika.
Graag een toelichting van de Minister: waar moeten volgens haar de
accenten liggen tijdens de EU-AU-top?
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kuik. Daarmee zijn we gekomen aan het einde van
de eerste termijn van de kant van de Kamer. Ik schors de vergadering tot
10.15 uur. Daarna gaan we luisteren naar de beantwoording door de
Minister.
De vergadering wordt van 10.03 uur tot 10.15 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de Minister.
Minister Kaag:
Veel dank, voorzitter. Veel dank ook aan de leden voor hun vragen,
opmerkingen en kanttekeningen. Volgende week is er een informele
OS-Raad. Op basis van mijn ervaring weet ik dat dit betekent dat de
meeste Ministers niet aanwezig zullen zijn. Vaak is het hoogambtelijk,
omdat het informeel is. Gelet op de bredere covidsituatie zal ik digitaal
deelnemen. Nederland is een van de vier landen die altijd trouw op
ministerieel niveau deelnemen en ik verwacht dat iedereen dat digitaal zal
doen. Dit even voor het beeld, letterlijk en figuurlijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

10

Dan de EU en Afrika. De EU blijft een zichtbare, leidende rol houden in de
internationale COVID-19-aanpak. Team Europe is heel vroeg ingezet, mede
op verzoek van Nederland. Wij hebben meteen gezegd: wat doen we op
EU-niveau en wat doen we buiten de grenzen van de Europese Unie?
Vanaf het begin hebben wij ons eigen beleid uitgedragen, op alle niveaus,
ten aanzien van het belang van het tegengaan van ongelijkheid, die niet
alleen in Nederland vergroot is, maar ook in de landen waar de meest
kwetsbare mensen worden. We hebben ook gekeken op welke manier het
sociaal contract tussen burgers en overheden, met nog steeds een rol
voor het maatschappelijk middenveld, enigszins overeind kan blijven.
We hebben gekeken naar sociale vangnetten, cash funds – dat is ook in
andere commissievergaderingen besproken – en we hebben vanaf het
begin aangedrongen op zowel ontwikkeling als toegankelijkheid van een
vaccin, juist ook voor ontwikkelingslanden. De WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie, en de Bill & Melinda Gatesstichting hebben helder
gesteld dat als er vaccins beschikbaar zijn, deze niet alleen betaalbaar
moeten zijn, maar in ontwikkelingslanden ook allereerst beschikbaar
moeten zijn voor personeel dat werkt in de gezondheidssector, omdat hun
rol kritisch is bij zorg en herstel, zeker in landen waar de gezondheidssystemen al ontzettend kwetsbaar zijn en je het aantal artsen op één hand
kunt tellen.
Wij zien als Nederland natuurlijk ook dat de betrokkenheid van de private
sector essentieel blijkt, niet alleen als motor van duurzame economische
groei. Dit is, zoals sinds jaar en dag bekend, uiteindelijk de enige manier
voor landen om uit de armoede te komen. Je moet natuurlijk wel kunnen
lezen en schrijven, gezond zijn en er moet ook een veilige omgeving zijn,
wil je kunnen en willen investeren. Daarin zit altijd een balans.
Het EU-instrument European Fund for Sustainable Development blijft een
belangrijke rol spelen bij het versterken van de private sector in Afrika. Bij
investeringen is de naleving van de principes van Building Back Better
voor Nederland van belang, dus inclusief een groen herstel.
Wij kijken vooral ook wat de beste benadering van de schuldenproblematiek is, want die moet ook bijdragen aan een groen en inclusief herstel.
Hier, zeg ik alvast in antwoord op een vraag, meer een rol weggelegd voor
het Internationaal Monetair Fonds, samen met UNCTAD en anderen.
Gisteren heb ik nog gesproken met de executive director van het fonds,
Kristalina Georgieva, om te horen hoe zij de schuldenproblematiek bezien
en hoe ze ervoor willen zorgen dat landen die nu schuldenverlichting en
steun van ODA krijgen, onder andere van Nederland, die niet gebruiken
om de schulden in de private sector meteen af te lossen of bijvoorbeeld
schulden aan de Chinese staat. Het is echt een schuldenverlichting die
landen in staat moet stellen om hun rol als staat te vervullen richting de
meest kwetsbaren. Het IMF werkt aan een scherpe benadering. Nederland
heeft 7 miljoen euro vrijgemaakt en steun toegezegd aan een fonds dat
landen in staat moet stellen om de schuldenproblematiek beter aan te
pakken. Het DSSI is al eerder langsgekomen in een ander gesprek; ik
meen in de discussie de we hadden met de heer Alkaya in het kader van
het AIV-advies.
Verder hebben we geïnvesteerd in het tegengaan van voedselonzekerheid.
Tijdens deze Raad zal ook worden stilgestaan bij het AU-EU Partnership.
De verwachting is wel dat de ministeriële top zal worden uitgesteld. Dat is
nog niet bevestigd, maar heel waarschijnlijk zal die worden uitgesteld tot
het voorjaar van 2021. Ik wil hier een beetje de verwachtingen temperen
over de agenda en de mogelijke afspraken, want er zal ten gevolge van
COVID-19 heel veel gebeuren in de wereld tussen nu en dan, zeker als we
kijken naar de sociaal-economische gevolgen in veel landen.
Dan ga ik naar post-Cotonou en daarna kom ik bij de vragen. De onderhandelingen zijn inderdaad in de laatste fase. De hete hangijzers blijven
heel duidelijk seksuele rechten en gezondheidsrechten, met daarbij
natuurlijk ook de bescherming van meisjes – mevrouw Kuik en mevrouw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

11

Van den Hul refereerden met verschillende voorbeelden aan de enorme
verslechtering in de situatie – maar ook sexual orientation and gender
identity (SOGI), en natuurlijk de afspraken inzake migratie, in het bijzonder
het nakomen van aangegane verplichtingen. Wij willen als Nederland dat
de EU vasthoudt aan onze waarden en de afspraken over migratie en dat
het EU-onderhandelingsmandaat kan worden uitgevoerd zoals
afgesproken. We zijn er dus nog niet, is in ieder geval alvast mijn
startboodschap. Maar ik kom hierop in meer detail terug in antwoord op
de vragen die hierover zijn gesteld.
Voorzitter. Ik kom op de vragen die zijn gesteld door de leden van deze
commissie. Hoe wordt het maatschappelijk middenveld betrokken bij de
formulering van de EU-Afrikastrategie en de voorbereiding van de top?
Voor de voorbereiding van de top zal er nu dus meer tijd zijn. Wij zullen
volgende week nog aandringen op een duidelijke en kenbare betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld, zowel uit het Afrikaanse
continent alsook, maar niet alleen, vanuit de Europese Unie. Wij dringen
er op aan dat er nog een ronde kan worden gehouden met de stakeholders en andere Afrikaanse partners, waaronder ook jongeren.
Zoals u weet, organiseren wij als Nederland later dit jaar een jongerenconferentie op basis van de strategie. Die vindt weer digitaal plaats en dat
is ook voor ons als Nederland een moment om weer ideeën, suggesties,
maar ook kritiek op te halen. In de publicatie van de gezamenlijke
mededelingen over een EU-Afrikatop zijn al een aantal consultatierondes
gehouden, maar wij zullen oproepen tot nog een verdere uitwisseling met
ook gewoon burgers, maatschappelijk middenveld, diaspora, jeugd,
private sector et cetera. Dit is werk in uitvoering.
De Commissie heeft haar migratiepakket gepresenteerd. Wat staat daar
in? Het is een omvangrijk pakket: 10 voorstellen, 500 bladzijden. U zal
langs de gebruikelijke weg worden geïnformeerd via de BNC-fiches. Een
eerste appreciatie van het kabinet komt volgende week voor de JBZ-Raad.
Het wordt een langdurig project, dus ik kan daar verder niet op vooruitlopen. Mevrouw Broekers-Knol zal u de appreciatie van het kabinet sturen
de komende week.
Staan ook irreguliere migratie, terugkeer en overname op de agenda? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, wat is de Nederlandse inzet? Er is nog geen
agenda voor de top. Gezien het verwachte uitstel kunnen we daar
natuurlijk nog ideeën over aandragen, maar migratie zal er sowieso op
staan, omdat het op Europees niveau evenals in Nederland een nogal heet
hangijzer blijft. Migratie moet ook wat het kabinet betreft circulaire
migratie bevatten, integratie, remittances van legale migranten en
natuurlijk ook terugkeer en overname. Wij blijven ons inzetten voor de
duidelijke afspraken die gemaakt zijn op het gebied van terugkeer en
overname met Afrikaanse partners, onder andere binnen de
post-Cotonou-onderhandelingen.
Komt er een nieuw MFK en weer een EU Trust Fund? Worden de lessen
meegenomen? Zoals mevrouw Van den Hul weet, loopt het EUTF
inderdaad af. We wachten nog even op de evaluatie en kijken wat er nou
wel goed is gegaan en wat niet. We zullen er kritisch naar kijken. De
evaluatie zal wat mij betreft wel een belangrijke sturing moeten geven aan
de toekomst van migratiefondsen. Het is natuurlijk wel zo dat het EUTF
een bijzonder pakket was binnen de bredere migratieagenda. In de
Raadspositie over het nieuwe EU externe financieringsinstrument, het
NDICI, zijn er ook weer specifieke fondsen die gedwongen ontheemding
moeten tegengaan en natuurlijk ook migratie in brede zin. Dat is de
preventieagenda zoals die eigenlijk ook in de agenda van Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking staat. Ook hier kijken we naar de
lessen. Ik stel sowieso voor dat het kabinet een appreciatie naar de Kamer
zal sturen wanneer die evaluatie er ligt. Dat lijkt me wel belangrijk, gelet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

12

op de punten die in verschillende vragen en in verschillende financieringsinstrumenten continu terugkomen hierover. Wat werkt wel en wat werkt
niet?
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik stel het sowieso zeer op prijs als we die appreciatie kunnen krijgen. Ik
hoor ook heel graag, misschien in de tweede termijn, of daarvoor al iets
van een tijdpad aangegeven kan worden. Maar verschillende leden – ik
was daar een van – hebben hier vandaag ook hun zorgen geuit over wat
«migratiemanagement» is gaan heten. Verschillenden van ons gaven daar
voorbeelden van: camera’s, radarsystemen, hekken, grensbewaking; ze
worden allemaal ingezet vanuit OS. Ik wil de Minister toch vragen of zij,
zonder al te diep in te gaan op de concrete voorbeelden en de concrete
evaluatie, hier al iets over kan zeggen. Is zij het met ons eens dat het
primaire doel van OS het bestrijden is van ongelijkheid en van de redenen
waarom mensen gaan migreren, en niet ervoor zorgen dat de hekken nog
hoger worden, dat de wachttorens nog beter geoutilleerd worden en dat
de defensie-industrie nog verder wordt gesponsord met OS-geld dat
bedoeld is voor ontwikkeling?
Minister Kaag:
Ja, dat deel ik. Er zijn onder de ODA-criteria gelukkig ook al jaar en dag
specifieke afspraken. Ik zoek even de beschrijving; daar kom ik nog op
terug. Het EU Trust Fund is onderdeel van de migratieagenda en wordt
voor een groot deel vanuit ODA gefinancierd. Een klein percentage van
het EU Trust Fund is non-ODA, zoals u weet. Daar mogen eventueel wel
bepaalde bewakingskeuzes uit gefinancierd worden, maar voor officiële
ontwikkelingssamenwerking is dat niet aan de orde. Ik deel deze
appreciatie.
De heer Alkaya (SP):
Toch even om het heel scherp te krijgen: er zal dus geen cent van die
70 miljard die de Europese Commissie gaat besteden aan ontwikkelingssamenwerking naar dit soort migratiemanagemenzaken gaan, zoals
hekken, camera’s, boten en dergelijke? Geen cent?
Minister Kaag:
Ik zei dat het non-ODA-deel daar eventueel wel aan besteed kan worden.
90% is ODA; daarbij is het niet mogelijk. Ik zoek even ... Bij een van de
vragenstellers kom ik terug op de details van de definitie. 92% is zelfs
ODA. Ik kom erop terug, maar wachttorens et cetera vallen niet onder
ODA, nee. Anders kom ik er in de tweede termijn even op terug. Ik kan het
papiertje waarop de gehanteerde definitie met voorbeelden is uitgeschreven, nu gewoon niet vinden tussen de vele vragen.
De voorzitter:
Goed, dan horen we het straks.
Minister Kaag:
Ja. In hoeverre wordt steun aan de meest kwetsbare landen afgestemd
met de landen zelf? U weet zo langzamerhand wel hoe het in de EU en in
Nederland werkt. Dat gaat via delegaties, via de de facto ambassade van
de Europese Unie en de posten. Zij werken nauw samen bij de bepaling
van programma’s en projecten. Idealiter moeten die aansluiten op of
sturing geven aan de prioriteiten van het land of hetgeen wij in de
landenstrategie hebben vastgesteld. Daarnaast zoekt de EU ook nauwe
samenwerking of complementariteit met de VN en natuurlijk de
Wereldbank of het Internationaal Monetair Fonds, waar dat relevant is.
Maar het is op basis van de noden. Er wordt niet geparachuteerd.
Mensenrechten worden natuurlijk wel geparachuteerd. Dat wordt niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

13

altijd gewaardeerd, maar die vinden wij belangrijk. Hetzelfde geldt voor
seksuele rechten, gezondheidsrechten, vrijheid van religie et cetera, et
cetera. Dat is de waardegemeenschap die wij willen uitdragen en die wij
anderen ook gunnen.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Wij ontvingen toch wel berichten over zorgen vanuit het Europees
maatschappelijk middenveld. Concord had gevraagd om een consultatieproces, gericht op de AU-EU-top. Mijn vraag was dus: hoe is het
maatschappelijk middenveld erbij betrokken? Daar hebben wij eerder, ook
zeker tijdens deze covid-crisis, onze zorgen over geuit, bijvoorbeeld ook
bij de CSW en andere VN-processen, omdat juist het consultatieproces
van het maatschappelijk middenveld onder druk staat. Kan de Minister
iets zeggen over hoe die maatschappelijke organisaties hierbij betrokken
worden of gehoord worden?
Minister Kaag:
Even ter verduidelijking: bedoelt mevrouw Van den Hul te lande, of is zij
nu weer terug bij het idee van samenspraak en consultatie in aanloop
naar de EU-AU-top? Want dat hebben we eerder besproken.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Beide eigenlijk, want op beide punten heb ik zorgen. De Minister zei net
dat er geen ideeën worden geparachuteerd, maar bij dat
niet-parachuteren hoort wat mij betreft ook het consultatieproces. Wij
ontvingen juist op dat punt berichten over grote zorgen vanuit het veld.
Minister Kaag:
Mevrouw Van den Hul haalt één organisatie aan, een hele respectabele
organisatie overigens. Ik zal volgende week nog weer de vraag stellen of
de Commissie ons kan verzekeren dat het consultatieproces dusdanig
verloopt dat de meeste organisaties gehoord zijn. Maar «gehoord
worden» wil natuurlijk niet zeggen dat de Commissie alles wat voorgesteld wordt, zal meenemen. Dat is wat anders.
De voorzitter:
De Minister vervolgt haar betoog.
Minister Kaag:
Dan de vraag van mevrouw Van den Hul en mevrouw Kuik: hoe gaat het
met de vaccinverdeling? Zoals u weet, hebben wij ons voor de inkoop van
vaccins aangesloten bij de Europese inkoopalliantie. Zoals ik aan het
begin al heb gezegd, ben ik het ermee eens dat competitie tussen rijke en
vooral arme landen – ik zou zeggen: burgers – moet worden voorkomen.
Wij doen dus ook mee aan het multilateraal inkoopmechanisme van
COVAX. Dat is een soort cluster van de Wereldgezondheidsorganisatie, de
vaccinalliantie Gavi, UNICEF en CEPI. We doen dat via een directe
financiering. De EU draagt bij, dus er is ook een indirecte Nederlandse
bijdrage. Ook geven we belangrijke politieke steun. COVAX kan gelukkig
ook rekenen op de riante steun van de Bill & Melinda Gates Foundation,
maar ook op de politieke advocacy, om het zo maar te noemen. Het is echt
heel belangrijk dat wij ons bij de verdeling van vaccins allemaal zo veel
mogelijk proberen te houden aan of proberen aan te schuiven bij het plan
zoals de WHO dat voor zich ziet. In de armere landen komt het echt aan op
het eerst een vaccin beschikbaar stellen voor de medische zorgverleners,
omdat die ontzettend belangrijk zijn.
Wat hebben wij gedaan op het gebied van onderwijs, zeker voor de
armste kinderen? Dat vroeg mevrouw Van den Hul. We hebben steun
gegeven aan Education Cannot Wait. Zoals u weet, is dat een organisatie
die in middeninkomenslanden maar ook in crisisgebieden actief is, en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

14

onderwijssteunpakketten ter beschikking stelt aan vluchtelingenkinderen
en niet-vluchtelingenkinderen. Uit de COVID-19-respons hebben we ook
UNICEF gefinancierd, want UNICEF is de mondiale trekker op het gebied
van onderwijs voor kinderen. Zij werken op landenniveau uit wat er nog
meer kan gebeuren. Wij steunen ook het Global Partnership for Education.
Die hebben zich met meer dan 500 miljoen gecommitteerd aan de
COVID-19-respons.
Onderwijs is dus ontzettend belangrijk. Kinderen verliezen de kans om te
leren, er zijn drop-outs, en meisjes mogen niet meer naar school omdat
de ouders niet meer kunnen werken, enzovoort, enzovoort: we zitten in
een enorme negatieve spiraal. Het onderwijsverlies, dus het verlies aan
menselijk kapitaal en rechten, is enorm. Dat baart zorgen. Ik ben ook in
gesprek met UNICEF om te kijken wat hun plannen zijn richting toekomst,
want dit vergt ook veel private investeringen en, denk ik eerlijk gezegd,
grotere steun van de Wereldbank.
Hoe staat het met de post-Cotonouonderhandelingen? Die zijn nog
gaande. Het duurt toch weer langer dan gedacht. En dat is al heel lang. De
onderwerpen die ik al noemde, zijn allemaal niet makkelijk. Migratie,
mobiliteit, SRGR, geschillenbeslechting: op alle fronten liggen de posities
nog uit elkaar. Zoals ik al eerder heb gezegd, willen wij echt dat de EU het
onderhandelingsmandaat zoals dat is vastgesteld, nauw volgt. Dat sluit
ook aan bij sommige van de punten die de heer Weverling heeft gemaakt.
Wat is onze positie ten aanzien van het kwijtschelden van schulden? Ik heb
daar al iets over gezegd. Al voor de uitbraak van de pandemie maakten
wij ons zorgen over de kwetsbare schuldenposities van veel
lage-inkomenslanden en opkomende economieën. Vanuit de Wereldbank
wordt er gekeken naar manieren om überhaupt inzicht te krijgen in de
schuldenlast. Wie zijn de crediteuren, is het statelijk of niet-statelijk?
Statelijk is met name natuurlijk China. De lasten zijn enorm. Elke oploop
van het schuldenniveau maakt het behalen van de duurzameontwikkelingsdoelen van de VN nog minder aannemelijk, los van de klap die
COVID-19 de landen heeft toegediend. Om te voorzien in de acute
financieringsbehoefte hebben zowel de G20 als de Club van Parijs een
betalingsmoratorium in het leven geroepen. Wij hebben dit meteen
gesteund en er wordt inmiddels ook gesproken over een verlenging. Zoals
ik al meldde, is er sprake van een nieuw initiatief dat ik samen met de
Minister van Financiën zal volgen, om niet alleen beter de schuldenproblematiek in kaart te brengen en te houden maar ook naar andere oplossingen te zoeken. En zoals ik al meldde, vinden we daarbij de solidariteit
van alle crediteuren, ook de private sector en de grote banken, ontzettend
belangrijk. Het is in niemands belang dat landen omvallen, want dan
kunnen we onze hele preventieagenda en alles wat daaruit volgt wel in de
ijskast zetten. Ik heb al gemeld dat ik met Kristalina Georgieva van het IMF
ook in gesprek ben geweest over de Poverty Reduction and Growth Trust,
waarmee Nederland als een van de eerste landen een bijdrage heeft
geleverd, ook om andere landen, die veel meer middelen hebben,
mogelijkerwijs juist aan te moedigen mee te doen en over de streep te
trekken.
Mevrouw Van den Hul vroeg naar de Griekse eilanden, maar die staan niet
geagendeerd. De reden daarvoor is dat het altijd bij de JBZ-Raad
geagendeerd wordt. Ik ga wel de vraag stellen wat andere landen nog van
plan zijn te doen, ook omdat wij als een van de weinige nog additionele
humanitaire hulp hebben verleend binnen het mandaat van deze Raad. Ik
denk namelijk dat we niet ver zullen komen als we een ander gesprek
agenderen. Dat zal geen steun krijgen.
D66 vroeg of er apart geld wordt uitgetrokken binnen het nieuwe MFK
voor de wereldwijde corona-aanpak. De Europese Raad ging over heel
veel en de focus was toch echt wel intra-Europees. Het was ons eigen
Europese gesprek. Er is uiteindelijk geen extra geld voor de externe
COVID-19-respons gekomen. We kijken natuurlijk wel uit naar het nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

15

externe instrument, het NDICI, het Instrument voor nabuurschapsbeleid,
ontwikkeling en internationale samenwerking. Onder het NDICI hangt
geen aparte COVID-19-envelop. Wel kampen de mensen in veel OS-landen
veel sterker met de gevolgen van COVID-19. Die gevolgen zitten veel meer
op het sociaal-economische vlak dan dat ze per se samenhangen met de
infectie- of besmettingsgraad. Zoals u weet is voor het NDICI bijna
80 miljard in huidige prijzen beschikbaar voor de periode 2021–2027.
Hoe staat het met de Europese samenwerking? Het gezamenlijke
Europese steunpakket in respons op covid was 36 miljard. Daarmee is nu
een start gemaakt. Als je het buiten het noodhulppakket stelt, blijkt het
vaak langzamer te gaan dan we soms zouden willen. We zijn wel actief
betrokken bij het proces, met alle ambassades. Wij proberen Team Europe
ook echt te gebruiken om, zoals mevrouw Kuiken terecht zei, complementair te werken, dus om kennis, kunde en expertise te bieden. Niet in
alle landen zijn alle Europese landen vertegenwoordigd, dus het hangt
heel snel af van een koplopersgroepje van dezelfde landen die ook grote
bilaterale partnerlanden zijn van de landen waar ze werken.
Hoe staat het met de implementatie van de European Consensus on
Development? Dat geeft nog steeds richting aan de financieringsinstrumenten en staat natuurlijk voor een geïntegreerde aanpak. NDICI is één
geïntegreerd instrument, waarbij het nabuurschapsinstrument en het
Europees Ontwikkelingsfonds zijn samengevoegd, zoals de heer Bouali
weet. Er wordt ook gekeken naar innovatieve vormen van financiering.
Dat blijft altijd een mooi doel, maar in de gesprekken waaraan ik
deelneem, merk ik vaak dat we uiteindelijk toch weer terugvallen op
traditionele vormen van financiering, terwijl we juist anders moeten
financieren. Daar moet ook de private sector een belangrijke rol in spelen.
Welke rol is er voor Nederlandse ngo’s bij de uitvoering van EU-OS? Wij
hebben veel te bieden. Buitenlandse Zaken helpt de uitvoeringsorganisaties zich beter te positioneren om de tenders ook in te dienen. We zitten
nu in de experimentele fase van wat «gedelegeerde samenwerking» heet.
Dat is verlengd tot eind 2021. Er is ook een steunfaciliteit voor het
management van EU-fondsen binnen Buitenlandse Zaken. Wij adviseren
zo actief mogelijk de uitvoeringsorganisaties over EU-procedures, want
die kunnen nogal taai zijn. Er zijn nu wat programma’s goedgekeurd. U
heeft daar eerder over gelezen in de Kamerbrief van mei 2020.
Zijn er nog knelpunten ten aanzien van de EU-Afrika-strategie, zoals
gepresenteerd door de Europese Commissie, en de visie van de AU? Ik
meen het al eerder benoemd te hebben: de consultaties lopen nog. Als de
top wordt uitgesteld, is er meer tijd voor onderhandelingen en hopelijk
ook meer tijd om consensus te bereiken.
Ik weet niet van wie deze vraag over het coronaherstelpakket was, maar ik
zal nog even duidelijk benoemen dat er geen draagvlak binnen de Raad
was voor het financieren van de externe inzet uit het herstelfonds. Maar
dat hebben we allemaal meegenomen, want Europa was echt druk met
zichzelf. Ik denk dat dat toch een licht treurige conclusie is, want uiteindelijk zal de zwakste schakel in de aanpak van de coronacrisis bepalend
zijn bij het volledig herstel van eenieder.
De voorzitter:
Een vraag van meneer Bouali.
De heer Bouali (D66):
Ik wist niet wanneer ik het beste kon inhaken, maar dit lijkt me een goed
moment. Heel fijn om van de Minister te horen dat er steun is voor de
Nederlandse ngo’s in dat moeilijke oerwoud van Brussel. Ik zou ook graag
de toezegging van de Minister willen krijgen dat we erop blijven letten dat
die ngo’s ondersteund worden. We hebben in mei inderdaad een brief van
u daarover gekregen. Daar ben ik blij mee. Ik hoor van veel Nederlandse
organisaties, die toch wel hele goeie expertise hebben, dat ze Brussel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

16

lastig vinden. Sommige landen, waaronder Duitsland, ondersteunen heel
intensief hun eigen ngo’s. Dus ik hoor graag van de Minister dat zij hier
aandacht voor blijft hebben.
Minister Kaag:
Ja. Die steunfaciliteit binnen BZ en de nieuwe manier om gedelegeerde
samenwerking te ondersteunen is nieuw voor Buitenlandse Zaken. Dat is
juist ook gedaan als erkenning van het belang van de Nederlandse ngo’s
en omdat het moeilijk is om je weg te vinden in Brussel. Dat proberen we
juist veel meer te doen.
Dan ga ik graag door naar de vragen van het lid van GroenLinks. Wordt er
apart geld uitgetrokken voor een wereldwijde corona-aanpak? Er is geen
aparte envelop, zoals ik net al heb gezegd, onder het NDICI. Maar er wordt
wel rekening gehouden met de programmering. Ik denk dat dat eigenlijk
net zo belangrijk is. Het is wel belangrijk om in de toekomst, zoals we dat
altijd doen, te kijken naar wat nu wel werkt en wat niet, hoe de coronacrisis zich verder ontwikkelt in veel landen en of de instrumenten die
worden ingezet eigenlijk nog wel aansluiten bij de problematiek. Ik ga uit
van een verslechtering van bestaande problemen, maar we moeten wel
kijken of de EU dan ook nog steeds in de juiste sectoren zit. Dat lijkt me
een legitieme vraag. Die vraag zal ik ook meenemen voor volgende week
wanneer dat meetpunt wordt meegenomen.
Wat is de Nederlandse positie ten aanzien van schuldenkwijtschelding?
Die heb ik net benoemd.
Gaat de EU niets nieuws doen in het MFK? Nee. We hebben net gezegd
dat het niet zozeer nieuw is. Er is ruimte om de programmering COVID-19relevant te maken, net zoals wij ook de ruimte hebben gegeven aan
bijvoorbeeld Nederlandse samenwerkingsorganisaties of VN-organisaties.
Iedereen heeft zich moeten aanpassen, niet alleen door de vertraging of
het gebrek aan toegang, maar ook omdat men nu pas inzicht krijgt in de
enorme gevolgen op sociaal-economisch terrein.
Dan vroeg u naar post-Cotonou. De inzet van Nederland is een gemengd
akkoord. Wij wachten nu gewoon op het verloop.
U vroeg hoe klimaat- en migratie-uitgaven worden gedefinieerd. Er zijn
OECD DAC Rio markers om klimaatrelevantie van uitgaven te duiden.
Daar hebben we het al vaker over gehad. Dan kun je komen op 100%, 40%
of 0% klimaatrelevantie. Voor migratie en gedwongen ontheemding is er
nog niet zo’n systeem. Nederland, een aantal andere EU-lidstaten en de
Commissie spreken over hoe we de verschillende migratie-uitgaven beter
kunnen volgen. Dat was nog een terugkoppeling op de vraag van, ik
meen, de heer Alkaya en uzelf. Het is heel duidelijk waar ODA wel voor
gebruikt mag worden en waarvoor niet. Iemand noemde de wachttorens
en mevrouw Van den Hul de Defensie-uitgaven. Nee, dat is geen ODA.
Ook in Nederland is het geen ODA. Als ik nog een vraag van het lid van
GroenLinks ben vergeten, dan kom ik er in tweede termijn op terug. Ik zie
het niet in mijn mapje.
De heer Van den Nieuwenhuijzen (GroenLinks):
Ik mis een aantal vragen, dus ik was een beetje verward door uw
beantwoording om heel eerlijk te zijn. Ik had bijvoorbeeld gevraagd of
post-Cotonou een EU-only-akkoord wordt of dat het ratificatieproces
dadelijk via de parlementen gaat. Hoe gaat dat proces dadelijk lopen? En
ik had nog wat vragen gesteld over de effectiviteit van de besteding van
OS-gelden en de positie van Nederland in relatie tot de Europese
Rekenkamer. Ik had ook gevraagd naar de inzet van de Minister op het wel
of niet funden van het coronaherstelfonds met 10 miljard additioneel. U
heeft daar iets over gezegd. Dat was niet over de Nederlandse inzet maar
meer: er was geen steun; wij hebben dat maar even zo gelaten. En ik had
gevraagd naar uw positie op het feit dat 10% minder OS-budget in
EU-verband wordt besteed ten opzichte van de prognose van 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

17

Minister Kaag:
Ik kom daar in tweede termijn kort op terug. Ik kan dat allemaal beantwoorden. Maar nog even over het EU-herstelfonds. Zoals u weet, is het
een heel ingewikkelde onderhandelingsoperatie geweest. De meeste
lidstaten hebben echt naar zichzelf gekeken. Er was bijna geen politieke
aandacht, noch interesse, noch steun voor verbreding. Het was een heel
moeilijke positie. Ik verwijs ook terug naar de Nederlandse positie met de
drie andere zogeheten zuinige partijen. De inzet is heel duidelijk geweest.
Dat is allemaal in een ander debat met de premier behandeld. Maar er
was geen aandacht of voldoende steun voor verbreding van het pakket.
Het onderzoeks- en wetenschapsprogramma heeft daar natuurlijk ook
onder geleden. Dat is gekort in de uiteindelijke onderhandeling tussen de
landen op premiersniveau. Dat is het enige wat ik daar nog aan toe kan
voegen.
Ik kom in tweede termijn nog terug op een aantal andere vragen, die
inderhaast misschien in het verkeerde mapje zijn geraakt.
Dan ga ik door naar de vragen van de heer Weverling. Hoe krijgt de
migratiesamenwerking met nabuurschapslanden, zoals in Noord-Afrika,
vorm in het nieuwe MFK? Moeten er afspraken komen over migratie?
Waar liggen meningsverschillen precies? U had het over de verplichting
van het terugnemen van migranten. Ik denk dat u uitgeprocedeerde
asielzoekers of irreguliere migranten bedoelt. U bedoelt, denk ik, geen
legalen. U zei: dat moet daar onderdeel van zijn, anders kan ik dat
post-Cotonou niet steunen. Er zijn inderdaad onder het nieuwe externe
financieringsinstrument ook fondsen voor Noord-Afrika. Die fondsen
betreffen ook migratie en gedwongen ontheemding. Dat moet inderdaad
ingebed zijn in een dialoog. Het gaat ook om gesprekken op politiek
niveau, niet alleen op programmaniveau. Alleen als je een politiek
akkoord hebt, heb je helderheid over de programmering. Het is in lijn met
de motie-Becker. Daar vroeg u herbevestiging van. Nederland heeft
gepleit voor duidelijke taal in het EU-onderhandelingsmandaat en het
nakomen van afspraken op het gebied van migratiesamenwerking, in het
bijzonder van terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers en eigen
onderdanen.
We hebben ook opgenomen dat partners in de reguliere politieke dialoog
aangesproken kunnen worden op het niet nakomen van verplichtingen en
dat daar een breed scala aan EU-instrumenten bij betrokken kan worden,
onder andere ontwikkelingssamenwerking, handel en visa. Daarbij moet
altijd gekeken worden naar wat daadwerkelijk werkt. Ik denk door wat ik
heb gelezen in de media over het migratiepact, dat het interessant zal
worden. In de voorstellen daarover van mevrouw Johansson en de
Commissie worden ook visa genoemd, omdat dat vaak effectieve
middelen zijn om degenen die aan de knoppen zitten een duidelijk signaal
te geven en niet degenen te treffen die juist baat hebben bij ontwikkelingssamenwerking, de allerarmsten in die landen. Maar dat is maar één
voorbeeld. De kabinetsappreciatie zal komen. Verder lopen de onderhandelingen over post-Cotonou nog steeds, zoals u weet. Hoe staat het met
de migratieafspraken in post-Cotonou? Ze zijn nog bezig. We kunnen nog
niet zeggen hoe dit uiteindelijk wordt verwoord, maar wij houden vast en
wij houden ook de Commissie aan de afspraken die gemaakt zijn. Dat heb
ik nu een aantal malen duidelijk gesteld.
Is corruptiebestrijding een voorwaarde voor samenwerking? Wij zijn altijd
een beetje de luis in de pels binnen de Commissie ten aanzien van het
belang van een kritische dialoog en afspraken over corruptiebestrijding.
Dat vindt ook plaats in het kader van goed bestuur. Je kunt een land
uiteindelijk niet sociaal-economisch laten herstellen of laten bloeien als
corruptie endemisch is. Dat kan betekenen dat hulp aan een overheid
wordt aangehouden, maar dat hangt heel erg af van het type hulp, want
we willen de allerarmsten weer niet kwetsen. Denk aan samenwerking in
de landbouw of op het gebied van voedselzekerheid. Daarbij kunnen wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

18

heel duidelijk meekijken en toezicht houden op de programmering,
besteding en uitgaven. Als we via audits kunnen weten hoe het precies
loopt, hebben we het corruptieprobleem misschien nog niet opgelost
maar is het programma in ieder geval goed uitgevoerd. Het is heel
selectief en een kwestie van maatwerk, maar ik deel het belang van
corruptiebestrijding als een primair element. Corruptie is een van de
factoren die mensen verlokt om eventueel het land te verlaten, omdat de
situatie dusdanig uitzichtloos is.
U vroeg ook naar de conditionaliteit voor wat betreft ontwikkelingssamenwerking. Zou de Europese Unie de instrumenten niet veel meer moeten
verbinden aan voortgang op het gebied van terugkeer en mensenrechten?
Het is altijd belangrijk dat je de middelen slim en flexibel kunt gebruiken
om de doelstellingen te bereiken. Effectiviteit staat daar altijd bij voorop,
maar we willen ook voorkomen dat de bevolking de dupe wordt van het
wanbeleid van overheden, dus het blijft een kwestie van maatwerk.
Achteruitgang op de fundamentele waarden op het gebied van mensenrechten, democratie en rechtsstaat kan inderdaad leiden tot stopzetting
van begrotingssteun. Dat hebben we ook gedaan in Mali in 2012. Dat
hebben we nu weer bevroren in Mali na de staatsgreep. En verder is de
Europese visumcode een ontzettend goed instrument, omdat je kunt
kijken welke maatregelen mogelijk zijn om op gezamenlijk niveau op te
treden tegen landen die onvoldoende meewerken aan gedwongen
terugkeer. Mijns inziens zal dat een van de effectieve methodes blijken,
omdat de machthebbers dan niet kunnen reizen. Simpel gesteld is dat
vaak waar het interessegebied ligt. Dat is niet altijd in de eigen bevolking.
Er staat in mijn aantekeningen dat de heer Weverling ook vragen had
gesteld over onderwijs, maar die heb ik al beantwoord richting mevrouw
Van den Hul. Maar ik kan mij niet herinneren dat u een vraag stelde over
onderwijs, u zelf ook niet geloof ik. Nee. Dan zijn we er allebei nog bij.
Haha.
De heer Weverling (VVD):
Dat is heel belangrijk maar ik had er geen vragen over gesteld.
Minister Kaag:
Ik ben blij dat de heer Weverling onderwijs nu ook steunt. Ik zal het budget
meteen veranderd indienen. Heel mooi.
Mevrouw Kuik heeft terecht gevraagd naar de risico’s in brede zin: zwakke
gezondheidssystemen, het risico op verminderde toegang en daardoor
ook een verhoogd risico op mogelijke sterfte. De toegang die mensen
hadden is in veel landen door COVID-19 inderdaad nog verslechterd. Er
zijn ook tekorten aan beschermingsmiddelen voor zorgpersoneel. Mensen
mijden klinieken uit angst voor besmetting. Hierdoor dreigt additionele
sterfte, bijvoorbeeld door tuberculose, malaria en moedersterfte. Ik meen
mij te herinneren dat wij het er eerder over hebben gehad: er dreigen dit
jaar alleen al 1,5 miljoen mensen te sterven aan tuberculose of aan de
gevolgen van tuberculose wereldwijd.
Mevrouw Kuik (CDA):
Ja, tot 2025 wordt ingeschat dat het gaat om 1,5 miljoen extra.
Minister Kaag:
Ja, mevrouw Kuik is de tb-ambassadeur, meen ik. Wij willen ook kijken
wat wij verder kunnen doen op het gebied van gezondheidszorg.
Basisgezondheidszorg is hier heel erg belangrijk. We hebben uit het
steunpakket van de eerste 100 miljoen die ik zelf heb vrijgemaakt, de
Global Finance Facility gesteund, die in 26 landen, veelal in Afrika, de
gezondheidssystemen en gezondheidszorg versterkt. Dan kijken we ook
naar essentiële moeder- en kindzorg. En we hebben bijgedragen aan de
lokale productiecapaciteit van beschermende middelen voor medisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

19

personeel. De EU zelf heeft ook een brede inzet gedaan op gezondheidszorg. U weet ook dat ik de ambtenaren eerder heb gevraagd om te
kijken of Nederland niet met een andere blik naar investeren in gezondheidssystemen moet kijken. Dat is breder dan onze inzet op seksuele
rechten en gezondheidsrechten. Als het systeem aan de basis niet meer
werkt of nog zeer verslechtert, dan kunnen we ook geen goede uitvoering
geven aan onze prioritering van seksuele rechten en gezondheidsrechten.
Het systeem moet wel enigszins functioneren.
Over COVAX hebben wij het al eerder gehad. Wij willen het WHO-plan dus
zo veel mogelijk aanhouden. Dat betekent een stapsgewijze vaccinatie van
verschillende doelgroepen, te beginnen met het medisch personeel en
natuurlijk de kwetsbare personen. Het streven is te kunnen opschalen naar
meer dan 20%.
Dan was er nog een laatste vraag over gender. Mevrouw Kuik maakt zich
zorgen dat er te weinig is gebeurd voor de positie van meisjes en zegt dat
hierop in EU-verband meer moet worden ingezet, onder andere met het
openhouden van scholen. Ik denk dat de EU de positie van kwetsbare
vrouwen en meisjes echt altijd als prioriteit heeft. Dat is uiteindelijk een
van de aspecten: de directe, concrete vorm van gender. Dat doen we via
het onderwijs en via humanitaire hulp, maar ook met de beschermingsagenda en via opvang in de regio, maar ook in andere landen. Men moet
scoren op de gender marker volgens het nieuwe NDICI. Er is een
overkoepelende genderdoelstelling gesteld van minstens 85%, dus er
wordt heel strikt naar gekeken op dezelfde manier als wij proberen te
doen bij het uitvoeren van de Buitenlandse Handel- en Ontwikkelingssamenwerkingsagenda.
Dat was het. In tweede termijn kom ik terug op de vragen die misplaatst
zijn, met excuses, dus de vragen van GroenLinks die vergeten zijn.
De voorzitter:
De vragen waren niet misplaatst, maar de antwoorden.
Minister Kaag:
Ik bedoel de antwoorden, ja. Nee, de vragen waren niet misplaatst. Mijn
antwoorden liggen ergens hier.
De voorzitter:
Dan is er nu nog een vraag van de heer Alkaya.
De heer Alkaya (SP):
Nee, niet nóg een vraag, maar álle vragen.
Minister Kaag:
Excuus, alle vragen. Geeft u mij een minuut om even tussen de ... Ik heb
het hier niet, jongens. Ik kijk zelf even naar de vraagstelling van de heer
Alkaya. Nu wordt het echt een papierwinkel, meneer de voorzitter.
De heer Alkaya (SP):
Zou ik de Minister anders kunnen helpen door mijn eerste termijn te
herhalen?
Minister Kaag:
Over schuldenproblematiek hebben wij ... Het is gevonden, heel fijn.
Excuus. U vroeg inderdaad naar de 10% van NDICI die naar migratieuitgaven gaat. Die vraag heb ik al eerder beantwoord: dat geld wordt
besteed aan grensbewaking in plaats van aan de armste mensen. In de
Raadspositie over NDICI staat, zoals u weet – dat was de aanleiding van
uw vraag – dat 10% naar migratie en gedwongen ontheemding gaat. Ik
heb al eerder gezegd dat er voor migratie en gedwongen ontheemding
nog niet zo’n systeem is en dat we kijken hoe dat kan. De definitie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

20

ODA is duidelijk. De voorbeelden die u noemde, vallen niet onder ODA.
Wij zullen daar streng naar blijven kijken, want ik deel de zorg dat er een
risico is van verschuiving en dat is niet de bedoeling. Ik dacht dat ik die
vraag al beantwoord had.
U vroeg ook hoeveel van het Nederlandse ODA-budget naar de EU gaat.
Jaarlijks is dat 521 miljoen van de 4,5 miljard, dus wij schatten in
ongeveer 11% voor 2021.
U vroeg ook naar een reactie op het verslag van de Europese Rekenkamer
over de inzet van OS in Kenia. Ik meen dat dat een voorbeeld was, want
het verslag ging breder over een aantal Afrikaanse landen. Er staan
inderdaad hele goede aanbevelingen in het verslag; ik meen dat de heer
Weverling daar ook over sprak. De Commissie en de EDEO, de externe
dienst, geven aan dat die deels zullen worden overgenomen. Wij gaan er
echt op aandringen dat alles wat wij belangrijk vinden aan lessen en
aanbevelingen wordt overgenomen in het NDICI, want als er niet beter
naar wordt gekeken, heeft het geen zin om studies te doen met scherpe
aanbevelingen. Het probleem met een aantal aanbevelingen van de
Rekenkamer is naar mijn begrip wel dat ze de uitvoering op programmaniveau goed vonden, maar dat de link naar het overkoepelende thema of
de doelstelling armoedebestrijding niet altijd duidelijk was. Dat is altijd
een probleem. Het grote thema, de grote doelstelling en dan terugwerken
op programmaniveau; dat is soms lastig. Ik vind wel dat de EU niet kan
zeggen: we nemen het ten dele over en verder komt het wel goed. Het
belang is te groot en de financiering is te belangrijk. Ik kom hier graag op
terug in de vervolgvergadering. Ik zal onze vertegenwoordiging bij de EU
ook vragen om hierover in het bijzonder in gesprek te gaan.
Wat vind ik van gezamenlijke programmering? Hebben we invloed op de
prioriteiten? Ik dacht dat ik ten dele al had aangestipt dat wij in principe
een meerwaarde zien in de samenwerking van de EU en de Europese
Commissie omdat we meer impact hebben. Je kunt informatie uitwisselen. Sommige landen hebben ook meer toegang. In de praktijk is dat
ook vaak ten faveure van de Commissie zelf. Zij heeft niet altijd de
toegang die zij zou moeten hebben. Maar bijvoorbeeld Frankrijk kan,
omdat dit land in de Veiligheidsraad zit, op het hoogste niveau schakelen.
Dat heeft een goede uitwerking op de hele EU-programmering. Het is per
land maatwerk. Ik denk dat wij zullen blijven kijken hoe goed het werkt.
Het verschilt wel van land tot land en het hangt eerlijk gezegd ook af van
de kwaliteit van de EU-vertegenwoordiging in het land zelf, net zoals wij
die hebben.
De heer Alkaya (SP):
Dat laatste punt is wel belangrijk. De subsidiariteit speelt hier natuurlijk
ook. Op het moment dat de Europese Commissie dezelfde dingen gaat
versterken als die de lidstaten doen in plaats van dat zij additionele dingen
doet, is het de vraag of wij dat geld zelf niet überhaupt beter kunnen
besteden. Ik zou daar nog wel een analyse van willen. Ik weet niet of we
daar ooit een BNC-fiche voor ontvangen. Het is natuurlijk nog maar een
voornemen, maar we moeten daar wel scherp naar kijken. Ik ben ervan
overtuigd dat wij hier in Nederland, omdat wij ook kritisch zijn, steeds
verder slagen maken in de controleerbaarheid van de OS-uitgaven. We
spreken hier vaak over hoe de Minister dat geld uitgeeft en over de
effectiviteit daarvan. Hoe de Europese Commissie dat doet, vind ik echt
schimmig. We hebben als commissie geprobeerd een onderzoek hiernaar
op te zetten, om daar geld tegenaan te gooien om daar extern onderzoek
te laten doen, maar zelfs daar kwamen we eigenlijk niet goed uit. Ik heb
niet het gevoel dat ik de OS-uitgaven die de Europese Commissie doet,
net zo goed kan controleren als de uitgaven die de Minister doet. Daarom
heeft het in ieder geval mijn voorkeur dat als de Europese Commissie
daar meer mee gaat doen, we er heel scherp op zijn dat de subsidiariteit
nog steeds goed geborgd is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

21

Minister Kaag:
Ik begrijp het wel. Het is heel groot en het gaat om heel veel geld.
Bovendien gaat het via heel veel lijnen en complexe structuren. Als je kijkt
naar onze jaarlijkse rapportage over de OS-begroting, ook online, is het
best wel een werkje om dat allemaal goed te achterhalen. En inderdaad,
we hebben debatten daarover en er is de rapportageplicht. Ik ben hier
natuurlijk altijd om uitleg te geven waar we dat zelf kunnen en dat ook
moet. Ik wil even nadenken over wat slim is en toegevoegde waarde
biedt. We stellen natuurlijk landenstrategieën op. Daar gaan we vanuit
Brussel mee akkoord. Daar horen budgetten bij en daar kijkt de Rekenkamer naar. Het is al heel veel. Het is alleen misschien niet zo inzichtelijk
omdat het nog complexer is dan al op Nederlands niveau, bilateraal. Ik wil
graag even overleg hierover voeren om te kijken wat een goed voorstel
zou kunnen zijn dat toegevoegde waarde biedt en geen extra werk
oplevert.
De heer Alkaya (SP):
Ja, graag. Ik vraag de Minister om daar ook goed in gesprek over te
blijven, juist om het draagvlak voor dit soort uitgaven te behouden. Als
we rapporten krijgen waaruit blijkt dat er zes jaar lang geld is uitgegeven,
maar dit voor de structurele ontwikkeling van het land niets heeft gedaan,
ondergraaft dat het draagvlak. Dat willen we natuurlijk niet. Mijn partij is
er heel erg voorstander van dat we landen helpen, maar ik ben er dus nog
niet van overtuigd dat dit het beste kan via de Europese Commissie. Als
we daar nog aandacht voor kunnen vragen, heel graag.
Minister Kaag:
Dat is heel goed. We zullen het dan later wellicht hebben over de
munteenheid.
De heer Alkaya (SP):
Niet met mij, maar daar gaan we het zeker over hebben.
Minister Kaag:
Dank u wel. Ik denk na over wat een nuttig voorstel zou zijn dat tot
verbetering zou kunnen leiden en niet tot een parallel proces. Dat is de
gedeelde inzet.
De heer Bouali (D66):
Ik sluit me aan bij wat de heer Alkaya zegt, maar ik vind het jammer dat hij
het woord «schimmig» gebruikt. Ik denk dat de gelden die in de Europese
Unie uitgegeven worden, allerminst schimmig zijn. Ze worden overigens
ook gecontroleerd door uw collega’s in het Europees Parlement. Wel roep
ik de Minister in herinnering de motie van mijn collega van de VVD Becker
en mij, waarin we de oproep doen om het voor de Kamer inzichtelijker te
maken hoe die EU-gelden gaan. Misschien is dat nog behulpzaam.
Minister Kaag:
Ja, dat nemen we mee. We schrijven er ten gevolge van een motie ook
jaarlijks een brief over. Ik begrijp dat de vraag van de heer Alkaya een
andere is, en daarom is het een beetje een zoektocht om te kijken wat zou
kunnen werken en wat ook kan helpen. Want daar gaat het ons allemaal
om.
De voorzitter:
Dan kijk ik even rond. Volgens mij kunnen we nu concluderen dat de
eerste termijn kan worden afgesloten. Dank u wel. Dan gaan we over tot
de tweede termijn. Ik stel voor twee minuten per fractie. Mevrouw Van
den Hul.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

22

Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dank, voorzitter. Dank aan de Minister voor de beantwoording in eerste
termijn. Bij een informele top is het natuurlijk altijd wat ingewikkeld. Dat
snappen wij heel goed. Met die kanttekening ben ik toch blij met een
aantal punten die de Minister heeft beantwoord, onder andere de inzet op
onderwijs. Dat is voor ons een zeer belangrijk punt, juist ook om er in
tijden van covid voor te zorgen dat de toegang tot onderwijs geborgd is,
juist ook voor meisjes en vrouwen; mevrouw Kuik had het er ook al over.
Ik kom nog heel even terug op de consultatie en de inspraak van het
maatschappelijk middenveld. De Minister zei: dat is één organisatie. Maar
ik had het over Concord en dat vertegenwoordigt wel degelijk 28 koepels.
Daar zit bijvoorbeeld Partos bij, en Partos heeft weer een heleboel andere
organisaties onder zijn paraplu – of haar paraplu of hun paraplu; we
hadden het net nog over de voornaamwoorden – en ook nog eens 25
netwerken zoals ActionAid. Dat is dus wel degelijk een heel groot deel van
het Europese maatschappelijk middenveld dat op zijn beurt weer een
heleboel lokale organisaties vertegenwoordigt. Als zij zeggen dat zij nu
niet voldoende gehoord worden in dit proces, dan baart mij dat wel
degelijk zorgen. Wij hebben hier al vaker lansen gebroken voor de
krimpende ruimte voor het maatschappelijk middenveld, dus ik geef dit
toch echt nog even uitdrukkelijk mee aan de Minister.
Het tweede punt dat ik uitdrukkelijk mee wil geven aan de Minister is het
volgende. Ik weet dat dit ook hoog op de wensenlijst van de Minister zelf
staat. Ik vraag haar om ons op de hoogte te houden van de voortgang op
de punten van zorg in het post-Cotonouproces, waar wij elkaar niet vinden
in Europese eenheid, dus de punten over seksuele en reproductieve
rechten en volksgezondheid en de zorgen over mensenrechteninstituties.
Kortom, het hele lijstje dat we net hebben besproken. Dat baart ons grote
zorgen. We zien dat er in Europa grote stappen terug worden gezet, net
als in de VN. Vooruitgang is daar inmiddels niet meer het boeken van
échte vooruitgang, maar het behoud van wat we hebben. Daar mogen we
ons nooit bij gaan neerleggen, zeker niet in Europa. Daar wil ik zeker nog
een lans voor breken.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank, mevrouw Van den Hul. Dan de heer Van den Nieuwenhuijzen.
De heer Van den Nieuwenhuijzen (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de Minister voor het beantwoorden van
in ieder geval een deel van mijn vragen in de eerste termijn. Ik kijk uit naar
de beantwoording van de rest zo meteen.
Ik hoorde de Minister spreken over het post-Cotonouakkoord. Ze had het
over een gemengd akkoord. Betekent dat dan dat Nederland gaat inzetten
op investeringsgeschillenbeslechting? Vindt u dat wel verstandig, want de
maatschappelijke en politieke steun voor bijvoorbeeld ICS en ISDS
brokkelt hard af. Hoe verhoudt zich dat tot deze opmerking?
Er is in deze commissie breed aandacht gevraagd voor de positie van
vrouwen en meisjes, maar ik heb in mijn bijdrage ook aandacht gevraagd
voor de positie van lhbti’ers, die zwaar onder druk staat in Afrika. Ik was
benieuwd naar uw reactie op hun positie, zeker ook omdat we zien dat
zelfs in vluchtelingenkampen van de UNHCR lhbti’ers op dit moment niet
meer veilig zijn.
Tot slot, voorzitter. Het standpunt van dit kabinet in april was duidelijk:
ringfencen en extra noodhulp. Dat werd de wereld in geslingerd, samen
met EU-leiders en met Afrikaanse regeringsleiders: samen zorgen dat we
covid de wereld uit krijgen. Dat blijken helaas holle woorden te zijn
geweest, zowel in Nederland als in de EU. Daarmee is het een OS-beleid
van mooie woorden en weinig daden gebleken. Dat stemt mij toch wel
verdrietig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

23

Dank u wel.
De voorzitter:
Dank, meneer Van den Nieuwenhuijzen. Dan de heer Bouali.
De heer Bouali (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik zal het, net als bij mijn inbreng, kort houden. Ik
denk dat het belangrijk is dat wij als Nederland ons ook op Europees
niveau inzetten voor Europese ontwikkelingssamenwerking. Het is
daarom heel goed dat de Minister zowel letterlijk als figuurlijk aanwezig is
op die informele top om te laten zien hoe belangrijk Nederland ontwikkelingssamenwerking vindt. Zeer veel dank aan de Minister voor de
beantwoording van de vragen.
De voorzitter:
Dank, meneer Bouali. Dan de heer Alkaya.
De heer Alkaya (SP):
Dank, voorzitter. Dank aan de Minister voor de beantwoording. Eigenlijk
was de kern van mijn betoog vandaag dat het belangrijk is om draagvlak
te houden voor ontwikkelingssamenwerking en dat de Europese Unie
daar in ieder geval niet bij helpt. De heer Bouali gaf zonet aan dat het
Europees Parlement natuurlijk ook kan controleren en dat het democratische proces helemaal niet schimmig is. Dat is gewoon niet zo in de
praktijk. Ik snap dat D66 daarin gelooft, maar het is bij heel veel onderwerpen niet zo. Het Europees Parlement heeft geen budgetrecht en kan
niet budgetten voor ontwikkelingssamenwerking vermeerderen of
verminderen. Daar moeten wij controle op houden via de Raad. Dat is aan
ons. Het Europees Parlement heeft geen initiatiefrecht en kan geen
individuele Commissarissen wegsturen. Het kan dus niet dreigen met het
wegsturen van een individuele Commissaris op het moment dat die niet
goed verantwoording aflegt. Dat zijn allemaal manieren en mankementen
in de Europese democratie die op nationaal niveau gewoon beter
geregeld zijn. Daarom heb ik daar vandaag juist aandacht voor gevraagd.
De Europese Commissie moet wat mij betreft een extra inspanning doen
om te laten zien dat ontwikkelingsgeld, dat schaars is en waarvan nog
steeds te weinig is, in ieder geval wel goed besteed wordt door de
Europese Commissie. Ik heb daarover mijn twijfels geuit. Ik heb het
kabinet meegegeven ervoor te zorgen dat het in de Raad besproken wordt
en daar kritisch op te zijn. Volgens mij is die boodschap in ieder geval
aangekomen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank, meneer Alkaya. Dan de heer Weverling.
De heer Weverling (VVD):
Dank. Nog een hartenkreet van mij richting de Minister. Ik hoop dat zij die
in tweede termijn kan ondersteunen en onderschrijven. Kan zij in
navolging van de Europese Rekenkamer erop aandringen dat de controleerbaarheid, de transparantie en de checks-and-balances rond al dat geld
dat vanuit de EU naar andere landen gaat, beter inzichtelijk wordt? Kan zij
daar namens Nederland echt op aandringen?
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Weverling. Dan is nog tot slot het woord aan
mevrouw Kuik. Gaat uw gang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

24

Mevrouw Kuik (CDA):
Ook dank van mijn zijde voor de beantwoording. In het bredere plaatje
qua gezondheid en gezondheidsstelsels is het belangrijk dat wij een
positie hebben in het oproepen van andere landen om bij COVAX aan te
sluiten. De Minister gaf aan dat de prioriteit ligt bij mensen die in de
frontlinie staan, dus de mensen in de zorg, omdat hun rol kritisch is. Dat
begrijp ik. Ik vraag me nog wel af hoe de verdeling van de vaccins per
land werkt. Dat gebeurt op basis van behoefte, maar er is natuurlijk overal
behoefte. Op basis van welke constatering worden er dus aan land A
eerder vaccins aangeboden dan aan land B? Kan de Minister daar al iets
meer over zeggen?
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kuik. Dan kunnen we over naar de tweede termijn
van de Minister, die ik bij dezen het woord geef.
Minister Kaag:
Ja. Ik hoorde nog enkele vragen. Wat is het tijdpad voor de evaluatie van
het European Trust Fund? We weten op dit moment alleen nog maar dat
het binnen afzienbare tijd zal gebeuren, maar ik zal via de Permanente
Vertegenwoordiging nog laten vragen wat nou de planning is. Er wordt
verwacht dat het dit jaar wordt, maar het is wel belangrijk om het nog te
kunnen meenemen in de planning en de uitvoering van het volgende
MFK. Dat kunnen we dus op een ander moment bevestigen.
Dan was er de vraag of er onder het volgende MFK minder budget
beschikbaar is. Binnen het MFK is 73,1 miljard beschikbaar voor NDICI.
Het bedrag is inderdaad iets lager. Het probleem is ten dele veroorzaakt
door het vertrek van het Verenigd Koninkrijk, want het wordt nu gefinancierd door 27 in plaats van 28 lidstaten. We hadden er inderdaad voor
kunnen kiezen om het op te hogen, maar in brede zin is daar op dit
moment op Europees niveau geen steun voor, zoals ik al eerder zei, noch
voor het herstelfonds, noch voor het MFK.
Dan was er de vraag of post-Cotonou gemengd of EU-only is. Dat wordt
pas bepaald aan het eind van de onderhandelingen, op basis van de
inhoud van het verdrag. We gaan uit van een gemengd verdrag, dus dat
vereist ook onder andere de ratificatie door nationale parlementen. Maar
het is geen handelsakkoord, dus ICS en andere mogelijke investeringsbeschermingsmechanismen waar u zich zorgen over maakt, zijn niet aan de
orde in dezen.
Dan was er nog een opmerking van mevrouw Van den Hul. Ja, onderwijs
blijven we belangrijk vinden. Ik breng ook in herinnering dat ik daar
gelukkig geen rappel voor nodig heb. Wij hebben onderwijs namelijk weer
teruggebracht nadat het in 2010 ongeveer was wegbezuinigd uit alle
budgetten. Onderwijs is in deze kabinetsperiode weer een prioriteit, dus
wij kijken natuurlijk heel scherp mee bij alle kanalen voor onderwijs voor
meisjes en vrouwen die wij nu financieren. We zijn ook nog steeds aan het
trekken aan het IFFEd, het mechanisme dat we hebben opgesteld voor
innovatieve financiering van onderwijs in middeninkomenslanden voor
vluchtelingen en kwetsbare groepen, om te zorgen dat de Wereldbank
daar daadwerkelijk uitvoering aan gaat geven samen met het Verenigd
Koninkrijk.
Ik neem het punt van Concord echt mee. Ik ga dat volgende week ook
formeel opbrengen. Ik wil bevestiging hebben over het hoe en wat, zoals
ik al eerder zei. Ik wil weten hoe de consultaties nog vorm kunnen krijgen
nu er extra tijd is. Ook zal ik me als geen ander blijven inzetten voor
seksuele rechten en gezondheidsrechten en voor de positie van kwetsbare
groepen zoals lhbti’ers, zoals het lid van GroenLinks vroeg. We blijven
daar echt scherp naar kijken. Dat is niet onderhandelbaar. De internationale druk neemt enorm toe om het juist af te zwakken. Dat zien we deze
week ook bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties en dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

25

kan gewoon niet. De voortgang is al te traag; laat staan dat we nog willen
terugvallen in oude mantra’s of dogma’s.
Ik vond het wel interessant dat de heer Alkaya concludeerde dat mijn
betoog heel kritisch was. Dat was uw interpretatie, maar niet mijn betoog.
Laat ik dat even voor de goede orde stellen. Ik kan zorgen delen, maar
mijn conclusie is nog steeds dat Europa heel effectief is en dat we ertoe
doen als Nederland, samen met Europa, op alle terreinen. Bilateraal is
belangrijk, maar met Europa kun je echt impact hebben. Dan kunnen we
gehoord worden en de verandering uit blijven dragen.
Meneer Alkaya, uw vragen in het bijzonder gingen over de controle op de
uitgaven van de EU. Er is een literatuurstudie, kennelijk, naar ontwikkelingssamenwerking – dat is wat anders dan controle – in sub-Sahara
Afrika 2013–2018. Deze studie, in opdracht van de IOB, neemt 55 evaluaties en andere rapporten van de EU in het kader van ontwikkelingssamenwerking onder de loep en geeft inzicht in de bereikte resultaten. Over
het algemeen is dat positief. Ik ken de studie zelf niet, maar ik word
geadviseerd dat die studie zelf positief is. Het is dus niet zo’n treurig beeld
als geschetst. Het staat ook op de website van de IOB. Wat belangrijker is,
is uw vraag hoe we meer inzichtelijk kunnen maken hoe de uitgaven lopen
en hoe daar nog een andere vorm van controle op kan plaatsvinden. Daar
heb ik al een toezegging op gedaan, namelijk dat ik daarop zal terug zal
komen na discussie om te kijken wat mogelijk zou zijn en hoe. Er is heel
veel informatie beschikbaar. Het probleem is om het allemaal samen te
krijgen.
Ik weet niet of ik nog een vraag heb gemist. De heer Weverling deed
nog ...
De voorzitter:
De heer Alkaya wil in elk geval nog even reageren op wat u zegt.
De heer Alkaya (SP):
Even kort, ter aanvulling. Het gaat niet alleen om controle als in inzicht,
maar ook om een evaluatie van de effectiviteit, subsidiariteit: of het beter
besteed is dan wij dat zouden doen, een inschatting daarvan. Dat is ook
nog een belangrijk punt. Het gaat ook niet alleen om bilaterale hulp. Ik ben
ook niet tegen internationale samenwerking, maar dat is wat anders dan
70 miljard overmaken en ook eigen middelen geven om zelf dingen te
doen. Dat is wat anders dan wat mevrouw Kuik bijvoorbeeld zei: het
samenwerken en coördineren van de nationale inzet.
Minister Kaag:
Ik denk dat we gewoon een ander wereldbeeld hebben wat betreft het
belang en de effectiviteit van de EU, maar daar is dit misschien niet het
forum voor. Dat wordt nog bevestigd door de heer Alkaya, hoor ik zo
zonder gehoorapparaat. Ik heb geen gehoorapparaat. Dat was een grapje.
Nog even een vraag van mevrouw Kuik: Nederland zet echt in op de
verdeling – dat vinden we correct en juist – door de Wereldgezondheidsorganisatie, om de noden voorop te zetten. Het global allocation plan zal
leidend zijn, wat mij betreft. Daar zetten wij ook op in.
Dan was er nog een hartenkreet van de heer Weverling, maar ik dacht dat
ik die eigenlijk al beantwoord had. Ja, we willen er natuurlijk voor zorgen
dat corruptiebestrijding, effectieve besteding, helderheid en conditionaliteit op het juiste moment worden ingezet.
De voorzitter:
Dan denk ik dat ik nu kan overgaan tot het voorlezen van de toezeggingen
zoals die zijn genoteerd.
– Zodra de evaluatie van het EU Trust Fund for Africa beschikbaar is, zal
een kabinetsappreciatie met de Kamer worden gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

26

–

De Minister komt terug op wat meer mogelijk is als het gaat om meer
toezicht en controle op EU-ontwikkelingssamenwerking, na nader
overleg dat de Minister zal voeren over dit onderwerp.
Mijn vraag aan de Minister is dan nog of zij een termijn kan noemen
waarop wij een reactie kunnen verwachten.
Minister Kaag:
Eerlijk gezegd weet ik niet hoe complex deze operatie zal blijken, dus ik
kan uit de losse pols een suggestie doen. Ik wil daar misschien in een
volgend AO op terugkomen. We moeten het echt goed uitzoeken. Hier
moet wat overleg over gevoerd worden. Ik kan niet zeggen: over twee
weken. Ik weet het gewoon even niet. Ik kijk even naar de ambtenaren om
te zien of zij een datum willen geven. Ik hoor mei. Dat is te laat. Voor het
einde van dit kalenderjaar.
De voorzitter:
Nou, dan hebben we een termijn. Voor het einde van het kalenderjaar.
Dank u wel Minister. Ik dank de leden voor hun inbreng en de Minister
voor de beantwoording van de gestelde vragen en daarmee sluit ik dit
algemeen overleg.
Sluiting 11.21 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 234

27