of

Geschikt
Ongeschikt?
De examinering aan het eind van de stage­p eriode
is het sluitstuk van de beroepspraktijkvorming
(BPV). Voor het zover is, heeft echter al een schifting plaatsgevonden. Een deel van de leerlingen
haalt de eindstreep niet, omdat de stage op allerlei momenten tijdens hun schoolloopbaan een
obstakel vormt. De afgelopen vijf jaar zijn honderden jongeren met stageproblemen de revue
gepasseerd tijdens de stageprojecten van Stages
in Zuid, een project in Amsterdam-Zuid dat in
het kader van de Aanpak Jeugdwerkloosheid is
opgezet. Welke stage-knelpunten zijn daarbij
opgevallen en waardoor vallen gemotiveerde en
leerbare jongeren toch tussen wal en schip?

van de opleiding een ware beproeving. Er is in deze fase een
oplopende kansongelijkheid. Studenten met hoogopgeleide
ouders en een groot netwerk hebben sneller kans op een stage­
plek dan bijvoorbeeld leerlingen met een niet-westerse achter­
grond zonder netwerk, die soms meer dan 60 mails versturen ¹.
Wie nog geen stage heeft kan de opleiding niet afronden, wordt
gezegd. De begeleiding daarbij is niet meer dan de vraag: ‘Is het
al gelukt om een plek te vinden’.
Leerlingen met zorgproblematiek of leer- of gedragsstoornis­
sen vinden doorgaans zonder hulp geen passende stageplek.
Want hoe groot is de kans op een praktijkopleider die dit bege­
leidt en begrijpt wat er nodig is om succesvol te kunnen zijn?
Een ex-cluster 2 leerling met een auditieve en communicatieve
beperking belandde in een nachtmerrie nadat zij zelf aangaf
dat haar stage niet vlekkeloos verliep. Ze realiseerde zich niet

Annemie Wortelboer

hoezeer ze gehinderd werd door haar beperking en voordat dit
duidelijk werd, concludeerde de opleiding al dat het diploma

Niet geschikt

niet haalbaar was ².

Al voor de opleiding of stage start kan een beoordelings­
moment over de ‘geschiktheid voor de opleiding’ een jongere
in de weg staan. Zeker wanneer de opleiding de ‘geschiktheid
voor de stage’ al in het achterhoofd heeft. Soms zegt school de
stage gewoonweg niet te zien zitten. Zoals bij een jongere met
een autismespectrumstoornis, die het advies krijgt om een an­
dere opleiding te zoeken. Of jongeren die pas worden toegela­
ten als ze een stageplek hebben gevonden (bol-opleiding).
Daarna volgt een moment waarbij een leerling niet ‘stage­
rijp’ kan worden bevonden. Zoals een leerling met ADHD en
impulsief en (te) druk gedrag. De vmbo-mentor omschreef haar
als een intelligent en lief kind, waar je wat geduld mee moet
hebben. Ze kreeg echter door haar opstandigheid het label ‘on­
www.profielactueel.nl

geschikt’ en werd uitgeschreven. Of de depressieve leerling die,

24

tegen haar zin, niet meer op een vervolgstage mag en daarte­
gen in verweer komt, met steun van haar praktijkopleider.

Een stageplek vinden
Het volgende beoordelingsmoment is als leerlingen zelf een
stageplek moeten gaan zoeken. Zonder actieve betrokkenheid

VAKBLAD PROFIEL NUMMER 7

Bpv en kans(on)gelijkheid

Oplopende

Hanneke
Hanneke, mbo 4, hoort tot haar verbijstering van haar
mentor dat de praktijkopleider haar stage heeft gestopt,

kansongelijkheid bij de

terwijl ze net een verbeterplan heeft gemaakt waar ze een
positieve respons op heeft gehad van haar praktijkbegeleider. Voor de vorige stageperiode had ze ook al (onver-

beroepspraktijkvorming

wachts) een onvoldoende, dus stopt de opleiding, aldus de
mentor. Twee stageperiodes daarvoor verliepen juist heel
goed. Na verwoede pogingen mag Hanneke toch door met
de opleiding. Inmiddels heeft ze een vervolgstage met succes kunnen afronden.

Gebrekkige begeleiding
Als eenmaal een stageplek is gevonden, bestaat de kans dat

Cynthia

deze door allerlei problemen moeizaam verloopt en afgebro­

Cynthia mag na het mbo 3-diploma als enige van de klas

ken wordt. Studenten zeggen niets op school, vanwege angst

niet door naar de eenjarige mbo 4 kop-opleiding. Voor re-

dat de stage stopt en ze snel een andere stageplek moeten

kenen heeft ze een 1 gehaald, maar ze heeft al jaren geen

vinden om vertraging of zelfs uitschrijving te voorkomen.

rekenles gehad. De opleiding vindt dat ze tijdens de stage

Oorzaken waarom een stage stopt zijn divers. Ze gaan zelf weg,

onvoldoende coördinerende vaardigheden heeft laten zien

of worden weggestuurd, soms ook door hun eigen onbeholpen­

die nodig zijn voor mbo 4, wat echter niet eerder met haar

heid. Studenten die op school wél signalen afgeven, krijgen te

is besproken. Cynthia wordt bij een andere roc toegelaten

horen dat ze moeten doorzetten of even door de zure appel

in het tweede jaar van de mbo 4 opleiding, krijgt goed

heen moeten bijten, omdat ze anders in de problemen komen

rekenles, haalt hoge cijfers en loopt succesvol stage. Dit

met de opleiding. Dat overkwam een leerlinge die aangaf dat

schooljaar moet ze als uitwonende student echter 10.000

ze zich niet prettig voelde bij een praktijkopleider, met wie ze

euro bijlenen, omdat ze al vier jaar prestatiebeurs heeft

‘s avonds alleen in het kantoor moest blijven zonder dat dit

gehad.

qua werk noodzakelijk was. De teneur is dan ook regelmatig:
beter een slechte of vervelende stage, dan geen stage.

Bilal
Bilal, mbo 3, moet zelf een stageplek vinden, wat hem en
velen van zijn klas niet lukt. Omdat hij ook lage cijfers

De teneur is dan ook regelmatig:
beter een slechte of
vervelende stage, dan geen stage

haalt voor rekenen, wordt hij uitgeschreven; zijn toelating
was een ’foutje’ zegt school. Het resterende half jaar moet
Bilal nog gewoon lesgeld betalen. Bilal heeft nooit goed
rekenonderwijs gehad en weet zeker dat hij het kan. Na
lang zoeken begint hij gemotiveerd aan bijles rekenen
en vindt een leerbaan. Zijn manager zegt dat Bilal al op
mbo 3 functioneert en wil er alles doen om Bilal verder te

Overbelaste jongeren met moeilijkheden in de thuissituatie

ondersteunen.

hebben een groot probleem als de stage stopt. Verzuim en on­

Hafida

uitschrijving, óók als sprake is van bijzondere omstandighe­

Hafida, een leerling met adhd mag niet op stage, omdat ze

den: moeder is blind, vader overleden en de thuiszorginstelling

‘niet stagerijp’ is. Ondertussen haalt ze prachtige cijfers.

is failliet, ouders die ernstig ziek of verslaafd zijn, een chroni­

Ze moet eerst medicatie nemen, maar wordt na een paar

sche ziekte van de leerling zelf, huisvestingsproblemen of mis­

maanden uitgeschreven. Bij een ander roc probeert ze het

handeling. Omdat de school op afstand is, worden problemen

opnieuw, maar komt bij een hectisch leerbedrijf zonder

niet opgelost, ontstaan misverstanden en blijven zaken ondui­

goede begeleiding. De opleiding wil dat ze een plan van

delijk. Praktijkovereenkomsten worden eenzijdig beëindigd en

aanpak maakt en haar leerdoelen beschrijft. Daar komt

de jongere wordt als probleem gezien, terwijl er, juist vanuit

Hafida niet uit. Ze krijgt geen hulp van de opleiding en

de zorgplicht van scholen, extra ondersteuning geboden had

wordt weer uitgeschreven omdat ze ‘ongeschikt’ wordt

moeten worden.

bevonden.

OKTOBER 2016

>>

www.profielactueel.nl

voldoende stage-uren worden meestal genoemd als reden voor

25

Onderwijs & Arbeid

Gebrekkige beoordeling
Met het einde in zicht moet de echte beoordeling nog plaats­
vinden. De stage-uren zijn echter een grotere zorg, omdat de
bpv anders met een onvoldoende op de cijferlijst staat. Maar
ook als alles in orde lijkt, krijgen leerlingen soms toch onver­
wacht een onvoldoende voor de stage, met onnauwkeurige en
subjectieve redenen: ‘We denken dat ze het niveau niet aan­
kan’ in plaats van een onderbouwing met harde bewijzen van­

Elke leerling zou
moeten kunnen rekenen op
optimale leercondities

uit werkprocessen en competenties. Wanneer alle feiten ge­
degen onderzocht worden, blijkt dat een leerling wel degelijk
opleidbaar en kansrijk is voor het diploma. Van een echt be­
geleidingstraject is bovendien geen sprake geweest, waardoor
kansen op ontwikkeling en verbetering onbenut zijn. Een on­

leerlingen zijn, sinds de invoering van de prestatiebeurs groot,

voldoende voor de bpv zegt dan ook niets over het ongeschikt

omdat de studielening wordt omgezet in een gift als het diplo­

zijn voor de opleiding of het beroep en jongeren die aangeven

ma wordt behaald. Elke leerling zou dan ook moeten kunnen

zeker te weten het te kunnen, zijn in hun eigen beoordeling

rekenen op optimale leercondities binnen opleidingsinstellin­

nauwelijks of geen partij.

gen en leerbedrijven, een professionele begeleiding en goede
kwaliteit van de stage. Inmiddels zijn er allerlei voorbeelden

Herkansingsonderwijs?

van jongeren die in Kafkaiaanse situaties terechtkwamen,

In de ideale situatie behalen leerlingen binnen de duur van de

waarbij ze kansloos waren, maar toch de eindstreep hebben

Onderwijsovereenkomst een diploma en biedt de onderwijsin­

gehaald, of succesvol op een hoger niveau zijn uitgestroomd.

stelling bij stagnatie extra ondersteuning om studievertraging

³ Herkansingsonderwijs kan een uitkomst zijn voor jongeren

te voorkomen. De realiteit is dat leerlingen een opleiding zon­

voor wie het pedagogisch klimaat ontoereikend was. Het geeft

der diploma en met een forse studieschuld verlaten, of dat ze

deze uitvallers via een inhaalslag alsnog de gelegenheid om

door vertragingen na vier jaar prestatiebeurs moeten bijlenen,

een diploma te halen en de studielening om te zetten.

omdat de studie nog niet is afgerond. Soms zijn ze elders in­
gestroomd en opnieuw begonnen. De belangen van mbo 3 en 4

De auteur is initiator en projectleider van Stages in Zuid in Amsterdam

Het wettelijk kader voor de bpv:

Noot

> > De opleiding draagt zorg voor een passende stage;

1

> > De begeleiding door het bedrijf is afgestemd op de mate

Samenleving en Verhey-Jonker Instituut blijkt dat deze

van zelfstandigheid van de student;

groep vroegtijdig de selectie van de arbeidsmarkt tegen-

> > De opleiding begeleidt en bewaakt in voldoende mate de

komt als ze zelf een stageplek moeten zoeken. Mbo en

voortgang van de leerresultaten van de leerlingen;
> > Knelpunten worden tijdig gesignaleerd en adequaat

	Uit onderzoek van het Kennisplatform Integratie en

de stagemarkt, de rol van discriminatie (2016).
2

	Falend roc negeert leerling met beperking. Stagebedrijf

opgelost teneinde een onvoldoende af te wenden en

biedt passende begeleiding aan een uitgeschreven leer-

vertraging te voorkomen;

ling (2016) http://www.in1school.nl/in-de-praktijk/erva-

> > Als de omstandigheden bij een leerbedrijf dusdanig zijn

ringen/item/falend-roc-negeert-leerling-met-beperking
3

	Bijna verspild talent. Rubriek: Niet te geloven! Start

de opleiding i.s.m. het SBB zorg voor een vervangende

Foundation - Baanbreker nr. 6, 2016, blz. 24. Excellente

stageplek;

stagiaire mag van roc niet verder met de stage en oplei-

> > De opleiding neemt het oordeel van het leerbedrijf mee

ding. http://bit.ly/ntg-juli-2016

en zorgt voor een objectieve eindbeoordeling van de
leerling.

OKTOBER 2016

Voor meer informatie zie www.stagesinzuid.nl

www.profielactueel.nl

dat de stage voortijdig beëindigd moet worden draagt

27