Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

28 867

Wijziging van de titels 6, 7 en 8 van Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek (aanpassing wettelijke
gemeenschap van goederen)

Nr. 24

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 31 oktober 2011

1
Samenstelling:
Leden: Van der Staaij (SGP), Arib (PvdA),
Çörüz (CDA), Bruins Slot (CDA), De Roon
(PVV), voorzitter, Brinkman (PVV), Vermeij
(PvdA), ondervoorzitter, Van Raak (SP),
Thieme (PvdD), Gesthuizen (SP), Dibi
(GroenLinks), Van Toorenburg (CDA), Peters
(GroenLinks), Berndsen (D66), Van
Nieuwenhuizen-Wijbenga (VVD), Schouw
(D66), Marcouch (PvdA), Van der Steur (VVD),
Recourt (PvdA), Hennis-Plasschaert (VVD),
Helder (PVV), Taverne (VVD) en Schouten
(ChristenUnie).
Plv. leden: Dijkgraaf (SGP), Bouwmeester
(PvdA), Van Bochove (CDA), Koopmans (CDA),
Dille (PVV), Elissen (PVV), Smeets (PvdA),
Kooiman (SP), Ouwehand (PvdD), Karabulut
(SP), Van Tongeren (GroenLinks), Smilde
(CDA), Voortman (GroenLinks), Pechtold (D66),
Van der Burg (VVD), Koşer Kaya (D66), Kuiken
(PvdA), De Liefde (VVD), Spekman (PvdA),
Azmani (VVD), Bontes (PVV), Dijkhoff (VVD)
enSlob (ChristenUnie).

kst-28867-24
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie1 heeft op 29 september
2011 overleg gevoerd met staatssecretaris Teeven van Veiligheid en
Justitie over:
– de brief van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
1 april 2011 inzake het rapport «Koude uitsluiting» (28 867,
nr. 22);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
2 mei 2011 over het fiche: mededeling huwelijksvermogensrecht (22 112, nr. 1167);
– de brief van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
29 juni 2011 over verordeningen huwelijksvermogensrecht/
geregistreerd partnerschap (22 112, nr. 1187);
– de brief van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
26 september 2011 over de kabinetsreactie op het rapport
«Koude uitsluiting» en reactie op een voorstel van het lid
Berndsen om huwen buiten gemeenschap van goederen als
hoofdregel in het Burgerlijk Wetboek op te nemen (28 867,
nr. 23).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
De Roon
De griffier van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

1

Voorzitter: De Roon
Griffier: Hessing-Puts
Aanwezig zijn tien leden der Kamer, te weten: Berndsen, Bontes,
Kooiman, Recourt, De Roon, Schouten, Van der Staaij, Van der Steur, Van
Tongeren en Van Toorenburg,
en staatssecretaris Teeven van Veiligheid en Justitie, die vergezeld is van
enkele ambtenaren van zijn ministerie.
De voorzitter: Goedemorgen dames en heren, Ik open deze vergadering
van de vaste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie. Vandaag
overleggen we met de staatssecretaris over het huwelijks- en echtscheidingsrecht. In eerste termijn geldt een spreektijd van vijf minuten per
fractie.
De heer Recourt (PvdA): Voorzitter. Collega Van der Steur stuurde mij een
sms-bericht waaruit blijkt dat hij er zeer snel zal zijn. Zodra hij er is, wil ik
van de gelegenheid gebruikmaken om samen met hem ons plan over
kinderalimentatie aan te bieden. In afwachting daarvan begin ik met mijn
bijdrage.
Ik begin bij het voorstel dat mevrouw Berndsen vorig jaar heeft gedaan.
De PvdA-fractie heeft een iets ander uitgangspunt, namelijk dat de
volledige gemeenschap van goederen als standaard voor een groot deel
van de mensen een prima vorm is om het huwelijksvermogen en eigenlijk
alles te regelen. Een ander deel zou meer gebaat zijn met een vorm van
huwelijkse voorwaarden. Het voorstel van de PvdA is om voorafgaand
aan het huwelijk en als verplichting voor het aangaan van het huwelijk de
aanstaande echtelieden een keuze te laten maken. Op het moment van
ondertrouw – dat is een mooi moment – zal de betrokken ambtenaar de
opties niet meer onbesproken laten. Hij zal moeten zeggen waaruit men
kan kiezen en betrokkenen dienen vervolgens een keuze te maken. Zolang
die keuze niet is gemaakt, is huwen niet aan de orde. Op die manier wijs je
partijen op hun verantwoordelijkheden en mogelijkheden. Daarmee ga je
echter niet een stap verder, zoals ik van D66 begrijp, door te zeggen dat de
huwelijkse voorwaarden als uitgangspunt worden genomen. In mijn
optiek gooien we het kind dan namelijk weer met het badwater weg, want
ik vind die algemene gemeenschap van goederen in veel gevallen een
prima oplossing. Maak partijen dus bewust en doe dat in een verplicht
kader, maar laat ze vrij om te kiezen.
Ik kom op het onderzoek over de koude uitsluiting. Als ik daarover nadenk,
vraag ik mij af waar ik sta en waar de PvdA staat in een ietwat ideologische discussie. Wat mij betreft, is het uitgangspunt dat je je moet
houden aan datgene wat je afspreekt. Als je koude uitsluiting afspreekt,
doe je dat dus met je volle bewustzijn en dan moet de overheid – dat geldt
overigens ook voor de rechter – zeer terughoudend zijn met ingrijpen. Ik
zag al die verschillende mogelijkheden langskomen om daarop in te
grijpen en vind dat er een correctie mogelijk moet zijn.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): De heer Recourt vraagt zich af hoe
hij in deze discussie staat. Ik wil hem wel even helpen met het beantwoorden van die vraag. Dit rapport is er gekomen naar aanleiding van een
motie van mijn voorganger, de heer Anker, en die is ondertekend door de
fracties van de PvdA en de SP. Die wilden juist een oplossing voor het
probleem van de koude uitsluiting. In dat geval heb ik de heer Recourt
misschien geholpen.
De heer Recourt (PvdA): Dank u wel. Ik ken het verleden, maar ook de
PvdA is natuurlijk een vitale, dynamische, progressieve partij. Dat
betekent dat het verleden uitgangspunt is, maar dat meningen over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

2

band wel een klein beetje kunnen verschuiven. Ik vind dat er wel een
oplossing nodig is, maar ik zou die willen zoeken bij de rechter en
uitgebreider dan de mogelijkheid die er nu is via de gewone algemene
correctie: de redelijkheid en billijkheid. Als daarvoor voldoende steun is
van de Kamer, verzoek ik de staatssecretaris om na te gaan of de wetgever
aan de rechter een signaal kan geven, zodat hij meer ruimte heeft dan nu
het geval is om te corrigeren in het geval dat één van de partijen –
natuurlijk is dat meestal de vrouw – met die koude uitsluiting in de kou
komt te staan, dus als het echt evident onredelijk is.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Het antwoord van de heer Recourt
verbaast mij een beetje, want dit rapport heeft betrekking op een
onderzoek uit de praktijk. Notarissen, rechters, iedereen heeft zich
hierover gebogen, dus de conclusies liggen er al. Wat wil de heer Recourt
nog meer weten dan de aanbevelingen die in dit rapport staan?
De heer Recourt (PvdA): Ik heb dat rapport uiteraard gelezen. Een van de
dingen die mij als eerste opvalt, is dat het probleem in de praktijk reuze
meevalt. In de praktijk staan er geen enorme aantallen vrouwen in de kou.
De vraag is of je op dat kleine aantal een heel stevig wetgevingstraject
moet loslaten. Wat mij betreft moeten we dat niet doen. Dat kleine aantal
vrouwen kun je volgens mij het beste helpen door de rechter meer ruimte
te geven om te corrigeren. Het uitgangspunt blijft echter dat, als je als
partners afspreekt dat je elkaar uitsluit van vermogen, dat de deal is. Dat
is de insteek.
Mevrouw Berndsen (D66): De heer Recourt maakte naar mijn idee een
ietwat gevaarlijke opmerking, namelijk dat de PvdA over de band nog wel
eens wat zou kunnen opschuiven. Zou hij ten aanzien van mijn voorstel
ook een beetje kunnen opschuiven?
De heer Recourt (PvdA): Over uw voorstel heb ik het standpunt van de
PvdA weergegeven, namelijk dat ik het een goed idee vind om voor het
huwelijk verplicht na te denken, zelfs als voorwaarde voor het huwelijk,
over de modaliteit die het beste is. Ik vind echter dat het een stap te ver
gaat om die huwelijkse voorwaarden als standaard te nemen. Laten we de
hele range maar aanbieden en dan moeten partijen daaruit een keuze
maken. Anders wordt er niet getrouwd.
De overige onderwerpen laat ik schieten om nu samen met collega Van
der Steur van de VVD-fractie over te gaan tot het aanbieden van ons
voorstel aan de staatssecretaris en al onze collega’s. Gelukkig hebben de
media ons voorstel al goed opgepakt en het is zowel op de website van de
VVD als die van de PvdA terug te vinden. We hebben geconstateerd dat er
op het terrein van de kinderalimentatie sprake is van een probleem en dat
dat breed leeft. Dat zien wij ook als wij in onze mailboxen kijken. Die
stromen namelijk over met steunbetuigingen voor het vereenvoudigen
van de kinderalimentatie. De grootste ambitie van het plan is om voor
mensen die gaan scheiden of die gescheiden zijn maar voor wie de
kinderalimentatie doorloopt, duidelijk te maken waarom zij moeten
betalen wat zij betalen. Het plan is verder een aanpassing van de
kinderalimentatie aan de tijd. Ook dat was nodig. In het oude systeem
werd er namelijk nog van uitgegaan dat de man werkt en dat de vrouw
voor de kinderen zorgt. Inmiddels zie je dat er steeds meer sprake is van
co-ouderschappen. En ons plan biedt een veel betere mogelijkheid om die
verschillende vormen van zorg in te passen: de ene vader neemt de zorg
eens in de twee weken op zich en anderen kiezen ervoor om het op basis
van een 50%-50%-regeling te doen. Er zijn allerlei mogelijkheden.
Uiteraard is de positie van het kind uitgangspunt geweest. Het is van
groot belang dat het kind financieel onderhouden wordt, maar ook dat de
ouders van de kinderen geen ruzie maken over de kinderalimentatie. We

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

3

zijn geholpen door een groot aantal deskundigen. Hun namen zijn ook
terug te vinden in de rapporten. Een aantal van hen is op de tribune
aanwezig. Ik spreek dan ook waardering en dank uit voor hun bijdragen.
De rest is uiteraard te lezen in het plan. Wij willen dat plan doorzetten als
initiatief.
Mijn laatste opmerking is dat we nu hard doorpakken op het terrein van
de partneralimentatie en dat we daarbij worden gesteund door mevrouw
Berndsen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik zou graag wat meer uitleg
willen – misschien komt die in de bijdrage van de heer Van der Steur –
over de mate van flexibiliteit. Mijn fractie is namelijk voorstander van een
inzichtelijk rekenmodel, maar bijna in alle wetgeving staat ergens een
ontsnappingsclausule. Er is dan dus een mogelijkheid om een en ander
aan heel moeilijk te voorziene omstandigheden aan te passen. Wellicht
kan daarover iets gezegd worden.
De heer Recourt (PvdA): Wij vragen alle collega’s om mee te denken. Er
is ruimte in het plan om daarin enige positieve feedback te verwerken. Dit
is daarvan een voorbeeld. Wij hebben bedacht dat het LBIO (Wet Landelijk
Bureau Inning Onderhoudsbijdragen) de eerste instantie is die op
conflicten reageert, maar daarachter zit de rechter. Laatstgenoemde is in
zoverre nog relevant dat, als er echt onvoorziene omstandigheden zijn en
er sprake is van evident onrechtvaardige gevallen waarvoor een
hardheidsclausule zou gelden, hij moet kunnen corrigeren. Het slaat een
beetje terug op dat andere onderwerp, namelijk die koude uitsluiting.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Begrijp ik goed dat het model zelf
niet flexibel is? Je zit aan de keukentafel en bent met dat model aan het
rekenen. Kan ik bijvoorbeeld, als ik met dat ding aan het rekenen ben, niet
zelf een vakje aanvinken om een andere uitkomst te krijgen in het geval
dat een partner in Amerika woont, dat hij enorm veel reiskosten heeft en
een en ander raar uitpakt?
De heer Recourt (PvdA): Het uitgangspunt is dat je kunt afspreken wat je
wilt. Het model is alleen aan de orde als partijen er niet uitkomen. Er is
dan een beperkt aantal variabelen dat relevant is. Er is echter geen
variabele voor iemand die in het buitenland woont.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik verzon maar wat.
De heer Recourt (PvdA): Ja, maar ik bedoel dat je een eindeloze
hoeveelheid variabelen kunt «inbouwen», maar dat daardoor direct alle
doorzichtigheid uit het systeem zou worden gehaald. Als je dus zelf wilt
afwijken en je eruit komt, is dat prima. Lukt dat echter niet, dan val je
terug op het systeem. Dat is veel minder vrijblijvend en dan heb je pas
weer een afwijking helemaal aan het einde, namelijk voor die heel
bijzondere gevallen.
De heer Van der Steur (VVD): Voorzitter. Ik zal kort iets zeggen over het
plan over de kinderalimentatie dat op tafel ligt. Ik ben bijzonder blij dat we
dat vandaag kunnen presenteren. Ik durf wel te zeggen dat we daarmee
maanden bezig zijn geweest. Dat deden we met een groot aantal mensen
van wie enkelen in de zaal zitten. Ook namens de VVD-fractie dank ik hen
hartelijk voor de zeer plezierige samenwerking. Ik verheug mij al op de
samenwerking in verband met de partneralimentatie, in ieder geval met
D66 en volgens het laatste nieuws misschien zelfs ook met het CDA.
Het plan over de kinderalimentatie is goed, omdat daarmee wordt
geprobeerd om de bestaande knelpunten weg te nemen. Mevrouw Van
Tongeren heeft volkomen gelijk als zij zegt dat er altijd een uitzonderings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

4

situatie zal zijn waarin het plan niet voorziet. Dat is logisch. Daarover
hebben we ook nagedacht en we hebben voorgesteld dat de berekeningsmethodiek helder en inzichtelijk wordt. Dat betekent automatisch dat er
niet de mogelijkheid zal zijn om een vinkje te plaatsen voor iemand die in
Amerika woont. Als dat zo was, waren er heel veel vinkjes nodig om alle
landen in de wereld te kunnen dekken. Ik begrijp dat mevrouw Van
Tongeren dat ook niet wenst, maar zij begrijpt wel wat ik bedoel te
zeggen. Wij kiezen voor een eenvoudig systeem. Partijen hebben de
vrijheid om daarover andere afspraken te maken. We hebben ook
voorgesteld dat het LBIO assistentie verleent bij het maken van de
berekening in het geval dat mensen er zelf niet uitkomen. Daarbij stellen
wij een adviesfunctie voor voor een alimentatieraad. Wij stellen ons voor
dat daarin rechters zitting hebben, evenals echtscheidingsspecialisten en
dat die juist kijken naar dat soort uitzonderingssituaties. Zodoende is het
mogelijk om ook op dat punt steeds weer maatwerk te leveren. Dat is
immers wel een keer nodig, want wij als wetgevers weten dat wij niet in
alle niches van regelingen kunnen voorzien. Volgens mij is het ook heel
belangrijk voor de wetgever om dat niet te proberen. We moeten er juist
voor zorgen dat er een faciliteit is, een hardheidsclausule, een berekeningsmethodiek of een alimentatieraad binnen het LBIO, zoals wij in het
rapport hebben voorgesteld, om dat maatwerk te kunnen leveren.
Ik herhaal de opmerking van de heer Recourt van de PvdA dat we
uitdrukkelijk openstaan voor suggesties van andere partijen. Overigens
zullen wij het plan in openbaarheid in consultatie brengen. Er zijn
inmiddels al een paar duizend suggesties ontvangen, dus wij hebben nog
heel wat werk voor de boeg, maar dat gaan we met heel veel plezier en
vertrouwen doen.
De voorzitter: De heer Bontes wil een vraag stellen. Voordat ik hem
daartoe de gelegenheid geef, merk ik op dat het volgens mij niet goed is
om in dit algemeen overleg heel uitgebreid te praten over het net
gepresenteerde plan. We moeten ons beperken tot de agendapunten.
De heer Bontes (PVV): Toch stel ik een vraag over het LBIO, want dat
komt prominent naar voren in het plan. Is het wel verstandig om een
organisatie te belasten met het vaststellen, het innen en het beoordelen
van de bezwaren die daaruit voortkomen? Zal er dan geen sprake zijn van
belangenverstrengeling? Hoe kun je dat in de praktijk goed organiseren?
De heer Van der Steur (VVD): Dat is een begrijpelijke vraag. Het is ook
een onderwerp waarnaar wij de komende maanden zeker nog zullen
kijken en waarover we moeten nadenken. We hebben er primair voor
gekozen om het berekenen van de alimentatie daar te laten doen waar de
expertise te vinden is, namelijk bij het LBIO. Als daarvoor allerlei andere
maatregelen nodig zijn, is dat zeker bespreekbaar. We moeten ons nu
echter wel realiseren dat in de huidige situatie hooggespecialiseerde
juristen met een rekenmachine berekenen wat de hoogte van de alimentatie zou moeten zijn. Dat is een merkwaardige situatie en wij vinden dat
daaraan een eind moet komen. Wij vinden dat mensen datgene moeten
doen waarin zij gespecialiseerd zijn. Dat neemt niet weg dat ik het
helemaal met de heer Bontes eens ben dat we moeten bezien of dit tot
verdere uitwerking noopt. Wij werken dit in het definitieve voorstel dan
ook graag in samenwerking met de PVV-fractie af, om het zo maar te
zeggen.
Ik kom op de agenda van vandaag. Ik begin met het rapport Koude
uitsluiting. De VVD-fractie zit daar in grote lijnen hetzelfde in als de
PvdA-fractie, als ik de woorden van de heer Recourt goed begrepen heb.
Wij vinden ook dat contract- en keuzevrijheid van mensen voorop moeten
staan. Juist ten aanzien van zaken waarin het gaat om het huwelijksvermogensrecht, moeten mensen in staat zijn om zelf keuzes te maken. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

5

wat dat betreft aardig dat de staatssecretaris in zijn brief al verwijst naar
de mogelijkheid om partneralimentatie te regelen, voorafgaand aan het
huwelijk in de huwelijkse voorwaarden. Dat is volgens de Hoge Raad op
dit moment niet toegestaan, maar de staatssecretaris had heldere
inzichten, want het is zeker de bedoeling om met het volgende project
partneralimentatie die mogelijkheid te creëren. Mensen zijn, als zij door
een notaris goed worden voorgelicht – dat staat terecht in de brief van de
staatssecretaris – nu eenmaal goed in staat om daarover verstandige
keuzes te maken. Keuze en contractvrijheid is wat de VVD betreft dus ook
in de situatie van koude uitsluiting het uitgangspunt. Wij kunnen ons dus
in grote lijnen vinden in de kabinetsreactie, zoals die in dit AO aan de orde
is.
Ik kom op het agendapunt dat ziet op het huwelijks- en vermogensrecht in
Europa. Die Europese ontwikkelingen waren een van de redenen om dit
AO aan te vragen. De VVD-fractie maakt zich daarover enige zorgen. In
een aantal landen in Europa zijn zaken die wij in Nederland geregeld
hebben namelijk niet zo logisch. Ik doel op de rechten van homoseksuelen
en lesbiennes, samenlevingscontracten en de vrij liberale manier waarop
wij ervoor gezorgd hebben dat mensen zelf keuzes kunnen maken over
hoe ze samen willen wonen, leven en werken. Wij vinden dat het – dat is
echt een signaal dat we aan de staatssecretaris willen afgeven – in al die
Europese contacten, juist op het gebied van personen- en familierecht,
essentieel is dat er steeds weer goed en met een zorgvuldig oog gekeken
wordt naar de betekenis van een verordening, een richtlijn en een regeling
voor die voorrechten die wij in Nederland met elkaar hebben afgesproken
en die voor met name de Zuid-Europese landen en de Oost-Europese
landen zeker niet logisch zijn, mede gelet op de religieuze positie die die
landen innemen. De VVD-fractie vraagt de staatssecretaris dus met nadruk
om vandaag te bevestigen dat er in Europa geen enkele regeling zal
worden afgesproken die op welke manier dan ook de positie van met
name homoseksuelen en lesbiennes in Europa kan bedreigen. Dat
betekent ook dat wij, in landen waarin het homohuwelijk niet of nauwelijks bestaat of waarin daarvoor afkeuring is, van deze regering vragen om
ervoor te zorgen dat die verordeningen zodanig werken dat er geen enkel
risico bestaat dat keuzes die wij in Nederland normaal vinden, in het
buitenland niet of niet met hetzelfde respect of met dezelfde juridische
uitwerking worden bekeken.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Kortheidshalve sluit ik
aan bij het laatste punt dat de heer Van der Steur heeft ingebracht. Dat is
een punt dat ook de GroenLinks-fractie hoog in het vaandel heeft staan.
Zij vindt het ook erg belangrijk dat de rechten en de mogelijkheid van
mensen, zeker van homo’s en lesbiennes, om hun samenlevingsvorm te
kiezen, op geen enkele wijze door Europese afspraken in gevaar komen. Ik
verzoek de staatssecretaris om dat in Europees verband zo veel mogelijk
uit te dragen. Ik ben zelf jarenlang mediator geweest en heb een mediationcenter opgezet in Australië. Daar mocht ik ook veel doen op het terrein
van het beëindigen van relaties. Ik heb de ellende die voortkwam uit zaken
die slecht geregeld waren dus echt aan mijn tafel voorbij zien komen. Ik
ben dan ook blij dat dit onderwerp geagendeerd is. GroenLinks vindt dat
mensen in principe zelf de verantwoordelijkheid hebben om zaken te
regelen op de wijze waarop zij dat willen. Vrouwen zijn gelukkig ook in
Nederland al een tijdje handelingsbekwaam, dus zij zouden gewoon als
volwaardige partners mee moeten kunnen onderhandelen. GroenLinks
ziet echter ook dat de armoede in Nederland helaas toch nog vaak
neerslaat bij vrouwen. Ik heb het wel eens een SOA genoemd, namelijk
seksueel overdraagbare armoede. Die slaat toch neer op de eenoudergezinnen en de alleenstaande oudere vrouwen. Dat maakt het zo moeilijk.
GroenLinks strijdt eigenlijk voor gelijkwaardigheid, het zelf maken van
afspraken en er goed voorgelicht in gaan, maar op dit moment zijn de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

6

uitkomsten nog steeds behoorlijk onacceptabel. Wij vinden dus ook dat de
overheid wel degelijk een taak heeft om eventuele machts- en informatieongelijkheid weg te nemen en, zeker als er kinderen in het spel zijn,
daarbij betrokken te zijn. Ons ideaalbeeld is dus dat iedereen goed is
voorgelicht en dat eenieder er van tevoren over heeft nagedacht. Wie
niets regelt, valt terug op het standaardregime. Als dat echter om
verschillende redenen niet lukt, zal een gang naar de rechter toch mogelijk
moeten zijn. GroenLinks pleit zeker ook voor het inzetten van lichtere
vormen. Ik weet dat de VVD bezig is met een wetsvoorstel over mediation.
Daarin ben ik ook zeer geïnteresseerd en dat lijkt mij een goede
tussenstap. Omdat lang niet altijd iedereen goed voorgelicht is als hij aan
een relatie of een huwelijk begint, wil GroenLinks vandaag ook iets
aanbieden. Het is aanbiedingsdag. Ik heb hier de financiële bijsluiter bij
het huwelijk of bij relatievormen bij me onder de naam Girls & Money. Die
zal ik zo meteen uitdelen. Een financiële bijsluiter is verplicht bij alle
complexe financiële producten en financiële producten waarvan de
gevolgen op lange termijn heel lastig te overzien zijn. Een huwelijk en een
relatie is, behalve de liefde en dus de romantische kant ervan, een
financieel product waarvan de resultaten op termijn heel moeilijk te
voorzien zijn. Ik heb gehoord dat het voorstel is dat voorlichting ook bij
huwelijksambtenaren en notarissen terechtkomt, maar dat zou veel breder
moeten gebeuren. Mensen denken daar namelijk al veel eerder wel of niet
over na. Zij maken daarover al veel eerder afspraken. Vandaar dat
GroenLinks de financiële bijsluiter bij het huwelijk onder de naam Girls &
Money aanbiedt.
Ik kom op het voorstel van de VVD en de PvdA. Ik spreek enorm veel lof
uit voor dat voorstel. Het zou ongelooflijk helpen als dat soepeler en
gemakkelijker geregeld kon worden en een en ander inzichtelijker werd
voor de mensen die daarmee te maken hebben. GroenLinks vindt echter
ook dat onnodige bureaucratie bestreden moet worden. Ik zie al
instemmend geknik, dus ik sla de rest van mijn zin over.
Ik heb al gevraagd hoe het zit met flexibiliteit en wij kunnen meepraten
omdat het voorstel in de inspraak komt. Ik vraag mij echter nog wel af of
het vaststellen van de hoogte van de kinderalimentatie het grootste
probleem is, of dat het de handhaving betreft. Daarover zou ik graag ook
iets van de staatssecretaris horen. In de inschatting van mijn fractie is het
ook de handhaving. Dat blijkt ook uit de schrijnende verhalen die in de
krant kwamen naar aanleiding van het voorstel van de PvdA en de VVD.
Handhaving blijkt vooral een heel groot punt te zijn in geval van relaties
die niet zo soepel zijn beëindigd en waarbij mogelijkerwijs sprake is
geweest van geweld.
Tot slot vraag ik ook graag aandacht voor co-ouderschap. Daar waar dat
mogelijk is, zou dat in de visie van GroenLinks de beste oplossing zijn. Je
relatie kan over zijn, maar je bent voor de rest van je leven ouder. Er
schijnen zich allerlei problemen voor te doen met het co-ouderschap,
namelijk met woningbouwverenigingen, de Belastingdienst en de
Gemeentelijke Basisadministratie. Daarop wil ik graag een reactie van de
staatssecretaris.
Ik heb de punten genoemd die ik wilde noemen en geef nu de financiële
bijsluiter aan de voorzitter voor de staatssecretaris.
Mevrouw Berndsen (D66): Voorzitter. Allereerst hulde voor de PvdA en de
VVD voor hun voorstel over kinderalimentatie. Ik ben ontzettend blij dat er
zo langzamerhand wat meer aan modernisering wordt gedaan op het
gebied van de alimentatie en het huwelijksvermogensrecht.
De regering en de gedoger hebben naar eigen zeggen een verstandshuwelijk of zelfs een LAT-relatie. Ik hoop maar dat ze hun huwelijkse
voorwaarden goed hebben geregeld voor het geval dat het tot een
scheiding komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

7

De heer Recourt (PvdA): Ik begrijp de fractie van D66 niet, want ze heeft
het over de regering en de gedoger en dat slaat in ieder geval niet op ons
voorstel. Toch?
Mevrouw Berndsen (D66): Nee, nee. In mijn optiek is er maar één
gedoger en dat is de PVV. Laat dat volstrekt helder zijn.
De heer Recourt (PvdA): Gelukkig!
Mevrouw Berndsen (D66): Onlangs heeft de staatssecretaris een
reparatiewet ingediend, opdat onevenwichtigheden als gevolg van de Wet
aanpassing wettelijke gemeenschap van goederen voorkomen worden.
De D66-fractie is blij dat deze wet na getouwtrek per 1 januari in werking
treedt. Toch zijn we niet over alle aspecten tevreden, met name niet over
enkele elementen die gerealiseerd zijn tijdens het ongelukkige huwelijk
van het vorige kabinet. Ondanks de verbeteringen in de wet blijft de vraag
of ons huwelijksvermogensrecht toekomstbestendig is. 35% van de
huwelijken eindigt in een scheiding en in 2 050 is een derde van de paren
ongehuwd samenwonend. Hoe kijkt de staatssecretaris daar tegenaan?
Ik heb hem vorig jaar gevraagd naar het mogelijkerwijs van rechtswege
standaard maken van een systeem à la huwelijkse voorwaarden en ik leg
de nadruk op de woorden «à la». Op zijn reactie ga ik nu graag in.
Vooropgesteld: het uitgangspunt voor de D66-fractie is dat mensen
nadenken over de vermogensrechtelijke gevolgen van een huwelijk. Het
huwelijk is niet alleen een roze wolk, maar ook een zakelijk contract. Dat
nu standaard zowel bezittingen als schulden samenvloeien zonder dat alle
gehuwden zich daarvan bewust zijn, is voor de D66-fractie geen wenselijke situatie. Wat is de opvatting van de staatssecretaris hierover?
Mijn fractie is het eens met de uitspraak van de staatssecretaris dat
aanstaande echtgenoten zelf een keuze dienen te maken voor een bepaald
huwelijksvermogensregime. Zij hebben daarin een eigen verantwoordelijkheid. Het bevoordelen van de algemene gemeenschap van goederen
strookt echter niet met het streven naar zelfstandigheid en eigen
verantwoordelijkheid. Graag wil ik hierop een reactie.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Mevrouw Berndsen stelt dat mensen
zelf een keuze moeten maken voor de vorm. In haar voorstel wordt er ook
voor hen gekozen. Er wordt namelijk standaard uitgegaan van huwelijkse
voorwaarden.
Mevrouw Berndsen (D66): Ik verzoek mevrouw Schouten om haar vraag
op te zouten, want ik kom hierop later in mijn betoog terug.
Om een goede keuze te kunnen maken, moet men wel weten welke
keuzemogelijkheden er zijn. Ik ben blij dat zowel de PvdA als GroenLinks
dat aan de orde hebben gesteld. Als stellen kiezen voor trouwen onder
huwelijkse voorwaarden, heeft de notaris een voorlichtingsplicht. Is het
niet een beter idee om alle stellen vroegtijdig te informeren? Mevrouw
Van Tongeren heeft haar idee net uitgereikt. Ik denk bijvoorbeeld aan de
ambtenaar van de burgerlijke stand op het moment dat mensen in
ondertrouw gaan. Graag wil ik daarop een reactie van de staatssecretaris.
Ik begrijp de bezwaren die de staatssecretaris heeft tegen het standaard
maken van een systeem à la huwelijkse voorwaarden omdat de huidige
wet, die gerepareerd gaat worden, er al zo lang ligt. Hij heeft er weinig
trek in om een en ander weer overhoop te gooien. Bovendien lijkt het nu
nog een brug te ver. Maar hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen een
keuzestelsel? De ambtenaar van de burgerlijke stand geeft dan
voorlichting op het moment van ondertrouw. Mensen geven aan wat hun
keuze is voordat het huwelijk in het gemeentehuis wordt voltrokken. Ik
doel op een systeem dat eenvoudig is en dat de mogelijkheid biedt om te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

8

kiezen tussen drie opties, namelijk algehele gemeenschap van goederen,
beperkte gemeenschap van goederen of huwelijkse voorwaarden.
De D66-fractie deelt grotendeels de conclusies van de staatssecretaris
over koude uitsluiting.
De heer Van der Staaij (SGP): Als ik het goed begrijp, stelt D66 het plan
dus een beetje bij en heeft zij niet meer het plan om huwelijkse
voorwaarden als uitgangspunt te nemen, zoals dat vorig jaar bij de
begroting naar voren werd gebracht?
Mevrouw Berndsen (D66): Ja, dat klopt. Ik ben een realist. Als ik dus
merk dat daarvoor geen breed draagvlak is, kom ik niet met een initiatiefwetsvoorstel dat het op voorhand niet haalt. Ik zie dit als een soort
tussenoplossing. Ik ben er nog steeds voor om die artikelen in het
Burgerlijk Wetboek zodanig te veranderen dat er echt een modernisering
plaatsvindt. Als daarvoor echter geen draagvlak is, vind ik dit een beter
systeem dan dat wat er nu is.
De heer Van der Staaij (SGP): Het is goed om dat helder te hebben.
Mevrouw Berndsen zegt dat het probleem nu is dat er te weinig politiek
draagvlak is, maar hoe denkt zij over het maatschappelijk draagvlak? In
het TNS NIPO-onderzoek valt mij namelijk op dat zelfs 60% van de
Nederlanders zegt dat het mogelijk zou moeten zijn om in gemeenschap
van goederen te trouwen. Het viel mij op dat onder de gescheiden
Nederlanders zelfs zeven van de tien mensen het daarmee eens zijn.
Kennelijk wil een heel groot deel van de Nederlanders die gemeenschap
van goederen. Waarom heeft D66 er zo veel moeite mee dat het
merendeel van de Nederlanders zo denkt?
Mevrouw Berndsen (D66): Als wij op deze manier met wetten omgaan,
denk ik dat heel veel wetten niet zullen veranderen. Dit is een peiling en
wij zijn ervoor om soms vanuit ons eigen idealisme tot goede wetgeving
te komen. Ik weet dat de heer Van der Staaij een andere opvatting heeft
over het huwelijksvermogensrecht dan D66, maar ik behoud mij ook het
recht voor om vanuit mijn eigen idealisme, dat van D66, met een wet te
komen. Daarbij gaan wij uit van de eigen kracht van mensen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Kan mevrouw Berndsen iets
vertellen over het effect van dit voorstel op de armoede van vrouwen?
D66 heeft er vast en zeker over nagedacht hoe dat voor die vrouwen zou
uitpakken. Volgens mij is de gehele commissie het erover eens dat het
onwenselijk is dat zo’n groot aantal vrouwen op of net boven bijstandsniveau, dus in enorme armoede, leeft.
Mevrouw Berndsen (D66): Ik denk dat het effect is dat mensen zelf aan de
voorkant hun keuze maken. Zij zullen gedwongen worden om erover na te
denken, omdat er een keuze gemaakt moet worden. Ik hoorde ook de heer
Recourt zeggen dat, als er geen keuze wordt gemaakt, er niet getrouwd
wordt. Nou, dat lijkt mij heel verstandig. Je dwingt mensen dus om
vooraf, aan de voorkant, na te denken over de gevolgen van een huwelijk.
Dat gebeurt overigens ook als mensen een samenlevingscontract
afsluiten. Dan wordt er wel heel nadrukkelijk nagedacht. Ik zou hopen en
willen dat mensen dat ook deden voordat zij een huwelijk aangingen.
De heer Bontes (PVV): Mevrouw Berndsen wil mensen dwingen tot
nadenken. Zij acht mensen kennelijk niet in staat om op dat gebied zelf
hun beslissing te nemen. Dat verbaast mij zeer.
Mevrouw Berndsen (D66): Nee, de heer Bontes draait het nu om. Ik wil
juist dat mensen nadenken en een keuze gaan maken. Ik wil niet dat zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

9

later, als een huwelijk eindigt in een echtscheiding, in de problemen
komen. Dat is de eigen kracht van mensen en daar sta ik voor.
Mevrouw Kooiman (SP): D66 heeft het voornamelijk over huwelijkse
voorwaarden. Onze fractie heeft zich altijd sterk gemaakt voor een
billijkheidscorrectie als het gaat om samenwonen. Er zijn bijvoorbeeld
20 000 vrouwen die in financiële problemen komen en soms zijn het
mannen. Wat is volgens D66 de oplossing voor dat probleem?
Mevrouw Berndsen (D66): Ik wilde net met dat punt beginnen. De
staatssecretaris spreekt over een alimentatievoorziening voor samenwonenden en hij wil dat eerst met de praktijk bespreken. Mijn vraag aan hem
is of hij daartoe al stappen heeft gezet.
De heer Van der Steur (VVD): Ik ben gepredestineerd op dit onderwerp.
Ik ben elf jaar als advocaat actief geweest en heb de grootst mogelijke
ellende gezien als gevolg van het feit dat mensen in gemeenschap van
goederen waren getrouwd zonder dat zij wisten wat zij deden. Ik zou het
zeer betreuren als D66 allerlei andere keuzes maakte die ertoe leiden dat
dit onderwerp niet op de agenda komt zoals dat zou moeten gebeuren. Ik
vind namelijk echt dat wij als wetgever verplicht zijn om na te denken over
de manier waarop wij dat systeem kunnen veranderen. Ik denk eerlijk
gezegd – dat is mijn eerste reactie – niet dat de oplossing is dat ambtenaren van de burgerlijke stand daarmee worden belast. Ik denk dat die
andere taken hebben in het leven. Ik vind echt dat wij daarover structureel
moeten nadenken en roep D66 op om het niet op te geven.
Mevrouw Berndsen (D66): Dat is buitengewoon prettig om te horen,
maar alleen de VVD steunt ondertussen dit initiatief. De PvdA heeft zich al
een beetje teruggetrokken. Vorig jaar liet zij in de pers nog weten dat zij
het ook wel een goed idee vond. Helaas hebben de VVD en D66 geen
meerderheid. Ik ben het volstrekt met de heer Van der Steur eens en zou
dat ook het liefst doen, maar ik zeg nogmaals dat ik een realist ben. Ik kom
liever nu met een tussenstap die realistisch is en die een betere oplossing
biedt dan datgene wat we op dit moment hebben dan dat we een heleboel
energie steken in een aanpassing van de wet, terwijl wij op voorhand
weten dat dat niet haalbaar is.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Ik zit hard na te denken over het
voorstel van mevrouw Berndsen en probeer daarin oprecht de goede
intenties te zoeken. Zij wil voorkomen dat mensen straks in de problemen
komen, maar haar voorstel houdt in dat mensen straks nog steeds voor
gemeenschap van goederen kunnen kiezen en dat is in haar beleving het
creëren van problemen. Daarom stelde zij immers eerder voor om
huwelijkse voorwaarden als norm te maken. Wat voegt dit voorstel dan
nog toe?
Mevrouw Berndsen (D66): Ik kan het blijven herhalen, maar dit voorstel is
een combinatie. Mensen worden verplicht om een keuze te maken.
Mensen moeten vooraf, aan de voorkant, nadenken over wat ze willen. Als
zij kiezen voor algehele gemeenschap van goederen, weten ze dus ook
waaraan ze toe zijn. Mevrouw Van Tongeren zei net al dat een heleboel
mensen nu niet weten waar zij aan toe zijn, omdat de standaard trouwen
in algehele gemeenschap van goederen is. Mensen weten echter niet wat
de consequenties daarvan zijn. Daardoor komen zij nu in de problemen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Ik sluit mij dan toch aan bij de heer
Van der Staaij. Ik onderschat de Nederlander niet. Hij weet grotendeels
wel wat dat inhoudt en kiest daar bewust voor. Mevrouw Berndsen vindt
dat echter een verkeerde keuze. Dat is een ander onderwerp en dan moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

10

zij dat benoemen. Als zij zegt dat zij met haar voorstel voorkomt dat
mensen in de problemen komen, merk ik op dat dat niet zo is op het
moment dat mensen daarna alsnog scheiden.
Mevrouw Berndsen (D66): Wij worden het niet eens. Ik pleit ervoor dat
mensen een bewuste keuze maken. Zij doen dat op dit moment niet
omdat de standaard algehele gemeenschap van goederen is. Mensen
weten niet precies wat dat inhoudt. Wie geeft hen daar voorlichting over?
Niemand! Mensen zitten op die roze wolk. Zij denken helemaal niet na
over wat er kan gebeuren op het moment dat hun relatie in een
echtscheiding eindigt. Ik zou ontzettend graag willen dat mensen juist wel
hun eigen verantwoordelijkheid namen. Nogmaals, wij worden het op dat
punt niet eens.
De heer Recourt (PvdA): Ik hoorde mevrouw Berndsen zeggen dat de
PvdA op dit onderwerp was geschoven. Dat is niet zo. Als ik mevrouw
Berndsen beluister, stel ik vast dat we op dezelfde lijn zitten. Ik stel dus
voor dat we nader met elkaar spreken en dat we nagaan of we hiervoor
een meerderheid kunnen vinden.
Mevrouw Berndsen (D66): Dat klinkt me als muziek in de oren en ik hoor
ook graag van de staatssecretaris wat hij daarvan vindt.
Wij hadden het over de alimentatievoorziening voor samenwoners. De
staatssecretaris wil dat eerst met de praktijk bespreken, maar ik vraag
hem welke stappen hij daartoe al heeft gezet. Gezien de problemen met
de huidige partneralimentatie – daarover hebben de heren Van der Steur
en Recourt net ook al gesproken – willen wij deze herzien. Kan de
staatssecretaris al enige contouren schetsen van die voorziening voor
partneralimentatie voor samenwonenden?
Voor de D66-fractie is het belangrijkste dat mensen voor hun huwelijk
nuchter nadenken over hoe ze hun hebben en houwen willen verdelen.
Dat is misschien niet leuk als zij op een roze wolk zitten, maar dat is wel
realistisch en noodzakelijk.
De heer Bontes (PVV): Voorzitter. Mijn fractie is geen voorstander van het
overnemen van de aanbevelingen in het rapport Koude uitsluiting.
Daaraan ligt een aantal redenen ten grondslag. In de eerste plaats zijn de
data gedateerd. Je kunt je dus afvragen of het probleem wel een
probleem is.
In de tweede plaats hebben mensen recht op een vorm van zelfbeschikking, contractvrijheid. Dat recht wordt daarmee teniet gedaan. Er is
inmiddels al sprake van dat de rechter rekening houdt met dergelijke
zaken. Je kunt dat opwarming van koude uitsluiting noemen. Als het
onbillijk is, houdt de rechter daar in specifieke gevallen rekening mee. In
het rapport wordt de beroepsgroep – de advocaten en notarissen – als
volgt geciteerd: «De ernst van de materiële problemen valt bij deze
specifieke groepen volgens de door ons geraadpleegde advocaten en
notarissen in het algemeen mee, onder andere doordat de problemen in
de praktijk vaak enigermate verzacht worden.» Het rapport geeft zelf al
aan dat het probleem niet zo groot is. Gelet op waar ik eerder op gewezen
heb, zoals het recht op zelfbeschikking en het recht op contractvrijheid, is
de fractie van de PVV van mening dat de aanbevelingen en conclusies uit
het rapport niet overgenomen moeten worden.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Wij steunen die lijn ook. Ik wijs erop
dat de staatssecretaris schrijft dat de redelijkheid en billijkheid door de
rechter worden getoetst. Voor het CDA is deze alinea onbevredigend. Er is
geen aanleiding voor aanpassing, maar er staat ook niet dat er geen
enkele reden voor aanpassing is. Vindt de PVV deze alinea ook onbevre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

11

digend? De staatssecretaris schrijft dat wij er eigenlijk niets mee hoeven te
doen, maar dat er ook geen reden is om er niets mee te doen.
De heer Bontes (PVV): Nee, daar ligt het zwaartepunt voor ons absoluut
niet. Mijn analyse is glashelder. Notarissen hebben al de plicht om daar bij
huwelijkse voorwaarden op te wijzen. Rechters houden er rekening mee.
Data uit het rapport zijn tegenstrijdig. Er worden advocaten en notarissen
geciteerd die zeggen dat het probleem in de praktijk eigenlijk geen
probleem is. Je moet niet alles willen reguleren. In de praktijk blijkt het
geen probleem te zijn en het onderzoek wijst dit in feite ook uit. De notaris
zal erop wijzen en men heeft ook zelfbeschikkingsrecht. Wat de PVV
betreft, is de conclusie glashelder en zeker niet onbevredigend. Op dit
punt moet niet verder gereguleerd worden.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Maar de conclusie van de staatssecretaris is dat niet gesteld kan worden dat die billijkheidscorrectie van geen
enkel nut is. Hij zegt echter ook niet dat bij het al dan niet corrigeren op
basis van redelijkheid en billijkheid voldoende rekening wordt gehouden
met bijvoorbeeld kinderen. De PVV moet heel goed nagaan of er geen
situaties zijn – vooral als er kinderen bij betrokken zijn – waarin die
correctie op basis van redelijkheid en billijkheid wellicht toch iets beter
tegen het licht gehouden moet worden. Zou de staatssecretaris niet van
ons de opdracht moeten krijgen om daar extra naar te kijken? Wordt de
correctie op basis van redelijkheid en billijkheid bij gezinnen met kinderen
wel voldoende gebruikt?
De heer Bontes (PVV): De PVV gaat ervan uit dat de rechter daar rekening
mee houdt bij zijn uitspraak. Volgens mij gaat het overorganiseren juist
door als wij hier weer een vervolgconclusie op vragen. Wij moeten nu
glashelder de keuze maken of wij hiermee verdergaan of niet, want anders
blijft dit zich voortslepen. Volgens de PVV-fractie is er geen aanleiding om
hier een verdieping aan te brengen. Wij zijn zeer begaan met het lot van
alle mensen, maar je moet niet overreguleren.
De PVV is geen voorstander van het voorstel van mevrouw Berndsen.
Mensen worden erdoor op kosten gejaagd. Uit onderzoek blijkt dat de
meerderheid waarde hecht aan een huwelijk op basis van gemeenschap
van goederen. Ik ga uit van de oude aanbeveling, terwijl mevrouw
Berndsen op dit punt een draai heeft gemaakt. In de oude situatie worden
mensen op kosten gejaagd en daar heeft de staatssecretaris op gereageerd. Mevrouw Berndsen komt nu op opportunistische gronden met een
nieuwe werkelijkheid.
Mevrouw Berndsen (D66): Het is bijzonder om uit de mond van de heer
Bontes het woord «opportunisme» te horen. Dat moet hem heel erg
gemakkelijk in de oren klinken. Hij reageert op mijn eerste idee, gepresenteerd bij de begrotingsbehandeling van vorig jaar. Ik vraag hem wat hij
van het idee vindt dat ik nu heb gelanceerd. Het argument van het op
kosten jagen, vind ik wel erg makkelijk, want ...
De heer Bontes (PVV): Met uw portemonnee is het geen probleem.
Mevrouw Berndsen (D66): Ik dacht dat ik het woord had gekregen.
Mensen geven heel veel geld uit aan een huwelijk. Je hoopt dat het een
verbintenis voor de lange termijn is. Ik vind het dan een beetje flauw om
een klein bedrag dat in de relatie geïnvesteerd moet worden als argument
te gebruiken. Bovendien is het nog maar de vraag of het inderdaad zo veel
geld moet kosten. Ik heb het altijd gehad over een systeem à la huwelijkse
voorwaarden. De vraag is hoe je dat vervolgens kunt invullen. Hoe komt
de heer Bontes erbij dat ik mensen op kosten jaag?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

12

De heer Bontes (PVV): In het rapport wordt uitgegaan van een bedrag
van € 500 en dat is voor veel mensen een berg geld. Met de portemonnee
van mevrouw Berndsen is dat geen enkel probleem, maar voor de
gemiddelde burger is € 500 veel geld. Dat moeten wij ze niet uit de zak
kloppen. Mensen hebben het al moeilijk genoeg in deze tijd. Op het
nieuwe voorstel van mevrouw Berndsen reageer ik nu niet. Dat wil ik eerst
goed uitgewerkt gaan bekijken. Als het net zo’n proefballonnetje is als het
vorige voorstel, kan ik er niets mee. Dan wordt het straks weer
teruggedraaid.
Mevrouw Berndsen (D66): Mooi dat de heer Bontes dit een proefballonnetje noemt. Ik leg de ideeën van D66 volkomen transparant op tafel. Het
zijn geen proefballonnetjes, maar ideeën. De staatssecretaris heeft dat
bedrag genoemd. Ik heb het nooit over een dergelijk bedrag gehad. Ik voel
mij daar niet aan gecommitteerd.
De heer Bontes (PVV): Ik vervolg mijn betoog.
De voorzitter: Mevrouw Van Tongeren heeft ook nog een vraag. Ik wijs
haar erop dat er twee interrupties in eerste termijn zijn toegestaan. Omdat
mevrouw Van Tongeren niet zo vaak bij vergaderingen van deze
commissie is, sta ik haar een derde interruptie toe, maar dat blijft een
uitzondering.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Dank voor de coulance, voorzitter.
De heer Bontes zei dat mensen het in deze tijd al moeilijk genoeg hebben.
Hij duidde er daarbij op dat veel gezinnen in de problemen zitten. Volgens
mij leven 430 000 gezinnen in armoede. Een groot deel daarvan zijn
eenoudergezinnen met gescheiden moeders. Het voorstel van D66 is erop
gericht om te voorkomen dat er straks nog meer gezinnen in armoede
moeten leven. Ik verwacht van de PVV dat zij juist opkomt voor de
belangen van gezinnen in armoede.
De heer Bontes (PVV): Dit is echt de werkelijkheid omdraaien. U kunt
nooit wetenschappelijk staven dat mensen in de problemen zijn gekomen
doordat nu de richtlijn een huwelijk in gemeenschap van goederen is. U
wilt dat nu omkeren, zodat de richtlijn een huwelijk op huwelijkse
voorwaarden wordt. Juist in de constructie die mevrouw Berndsen
voorstelt, namelijk dat je met nadruk moet kiezen voor gemeenschap van
goederen, komen nog meer mensen in de problemen dan nu. Ik beweer
het tegenovergestelde van wat u zegt.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Dat is volstrekt niet correct. Ik
probeerde het in mijn bijdrage via een grapje duidelijk te maken. Ik zei dat
er sprake was seksueel overdraagbare armoede. Mensen die in de
schuldhulpverlening werkzaam zijn, kunnen vertellen dat heel veel
schulden toevallen aan vrouwen die in gemeenschap van goederen
getrouwd zijn en absoluut niet wisten waar zij voor tekenden. Ik roep de
PVV op om op te komen voor kinderen die in armoede leven. Zij zijn daar
uiteindelijk de dupe van.
De heer Bontes (PVV): Het is echt klinkklare onzin om de koppeling te
maken met kinderen in armoede. Het eerste voorstel van mevrouw
Berndsen is dat mensen met nadruk moeten aangeven dat zij in gemeenschap van goederen willen trouwen. Die vorm zou volgens haar eigenlijk
moeten verdwijnen, maar juist gemeenschap van goederen geeft mensen
die het moeilijk hebben nog de meeste garantie. Bij een scheiding komt
een van de partners daar het beste mee weg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

13

Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): En een van de partners komt er
het beste mee weg!
De heer Bontes (PVV): En dat zal niet de meest vermogende partner zijn.
De partneralimentatie geldt nu voor twaalf jaar. De fractie van de PVV is
van mening dat die termijn erg lang is. Ik vraag de staatssecretaris om ons
hier een stuk over te doen toekomen. Het is een complexe materie. Ik heb
het rapport over kinderalimentatie gelezen, maar dat vind ik een beetje
rammelen. Ik zal input leveren over hoe het anders en beter kan. Om een
meer gedegen stuk te krijgen, leg ik de bal bij de staatssecretaris neer. Ik
ben benieuwd hoe hij aankijkt tegen de termijn van twaalf jaar voor
partneralimentatie. Ik heb nogal wat vragen over het stuk over kinderalimentatie. Gelet op de complexiteit van de materie heb ik een graag wat
gedegen stuk.
De heer Recourt (PvdA): Wilt u man en paard noemen? U heeft kritiek,
maar die kunnen wij niet pareren, omdat die aan de oppervlakte blijft.
De heer Bontes (PVV): Ik wil best zeggen waar mijn pijnpunten liggen en
waar het naar mijn mening onvoldoende is uitgewerkt. Volgens mij is dit
overleg daar niet voor, maar ik som met alle liefde op waar de pijnpunten
liggen. Ik kan het ook toesturen. Het omvat ongeveer anderhalf A4’tje.
De voorzitter: Doet u het kort, zou ik zeggen.
De heer Bontes (PVV): In de nota wordt het nieuwe berekeningsmodel
toegelicht. Er wordt echter niet aangegeven wat het verschil is met de
huidige berekeningsmethode. Er wordt geen vergelijking gemaakt tussen
de huidige en de voorgestelde methode. Om een goed beeld te krijgen
van de problemen die er nu zijn, is een vergelijking aan de hand van
praktijkvoorbeelden wenselijk. Is het wenselijk om de vaststelling van de
hoogte van kinderalimentatie buiten de rechter om te laten geschieden
indien partijen er zelf niet uitkomen? Is het LBIO bekwaam om deze taak
op zich te nemen? In de nota komt niet duidelijk naar voren hoe de
vaststelling van de kinderalimentatie tot stand kan komen. Er is een
berekeningstool op internet. Houdt dit in dat men digitaal de hoogte van
de alimentatie vast kan stellen of dient men contact op te nemen met het
LBIO? Nemen de werkzaamheden van het LBIO niet ontzettend toe? Is het
bureau daartoe uitgerust? Wat gaat dat kosten? Is het niet bezwaarlijk dat
een orgaan de alimentatie int en vervolgens ook de bezwaren afhandelt?
Het LBIO mag thans pas innen na een rechterlijke uitspraak. Hoe verhoudt
deze regel zich tot het voorgestelde plan? Ik kan nog wel even doorgaan,
maar ik vraag mij af of dit voldoende is.
De voorzitter: Mijnheer Bontes. De bedoeling is om korte vragen te
stellen en ook kort te antwoorden.
De heer Recourt (PvdA): Waardering voor het feit dat er kritisch naar de
materie is gekeken. Op alle vragen die u tot nu toe heeft gesteld, kunnen
wij antwoord geven. De meeste antwoorden staan in het stuk. Wij kunnen
nader uitwerken hoe het onder het oude systeem gaat. Dat is namelijk
zeer ondoorzichtig, zeer onduidelijk. De uitkomsten blijken zeer variabel te
zijn. Vandaar het voorstel voor een nieuw systeem. Ik krijg graag de
resterende opmerkingen van de heer Bontes zodat wij daarop kunnen
reageren.
De heer Bontes (PVV): Dat is afgesproken. Ik zal beide heren mijn
volledige tekst doen toekomen, want aan een aantal opmerkingen ben ik
niet toegekomen. Blijft mijn vraag aan de staatssecretaris om een visie te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

14

geven op de in onze ogen lange termijn van twaalf jaar voor partneralimentatie.
De voorzitter: U vervolgt uw betoog.
De heer Bontes (PVV): De PVV is geen voorstander van de Commissievoorstellen. Het lijkt weer een stukje Europese bemoeizucht. Via een
nieuw stukje salamitactiek wordt verder gebouwd aan een Europese
superstaat. Er komt weer een regel, weer een stukje wetgeving bij, terwijl
Nederland al aangesloten is bij allerlei verdragen, zoals het verdrag van
Amsterdam. Wij hebben al allerlei regels. Wij kunnen ook bilaterale
verdragen afsluiten. Waarom moet de EU het nu weer apart voor haar
ingezetenen reguleren? Het is niet nodig dat Europa zich weer hiermee
moet bemoeien via nieuwe richtlijnen.
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Op 15 september 1 796 werd de
eerste echtscheiding in Nederland uitgesproken. Tegenwoordig scheiden
ongeveer 33 000 stellen per jaar en verbreken 65 koppels een lange relatie
van samenwonen. Eén op de drie huwelijken strandt voortijdig en dat
geldt in nog sterkere mate voor mensen die samenwonen. Wij weten dat
dit lang niet in alle gevallen probleemloos verloopt. Het is ook voor
kinderen problematisch, maar daar kom ik straks op terug.
Mijn eerste vraag aan de staatssecretaris is of het kabinetsbeleid is om
echtscheidingen te ontmoedigen. Dat lijkt erop als je ziet dat rechtszaken
zo veel duurder zullen worden. Daar komt bij dat de eigen bijdrage voor
de advocaat in echtscheidingszaken wordt verhoogd. Is nu al bekend wat
het effect van deze maatregelen is op al die mensen die eigenlijk willen
scheiden? Worden zij financieel dieper in de put geholpen? Blijven zij nu
ruziënd bij elkaar? Als deze effecten niet zijn doorgerekend, vind ik dat
slecht. Dat moet dan alsnog gebeuren. Als de effecten wel zijn doorgerekend, wil ik daar graag inzage in.
In 2008 heeft mijn fractie het probleem aan de orde gesteld dat het
verbreken van een samenwoonrelatie tot financiële problemen kan leiden
omdat er niets gecompenseerd, verdeeld of verrekend hoeft te worden.
Aan het ongehuwd samenwonen kleven geen vermogensrechtelijke
gevolgen. Dat is in heel veel gevallen ook terecht, maar niet altijd. Ik ben
blij dat op verzoek van de fracties van ChristenUnie en SP onderzoek is
verricht. Dit is een waardevol onderzoek. De negatieve financiële gevolgen
zijn voornamelijk voor vrouwen behoorlijk en veel kinderen groeien
hierdoor in armoede op. Onderzoekers doen zinvolle suggesties hoe deze
onrechtvaardigheden deels weggenomen kunnen worden. Mijn fractie
vindt dat ook echt een mogelijkheid in de wet moet worden opgenomen
om bij pertinent onrechtvaardige uitkomsten van koude uitsluiting, zowel
bij gehuwden als bij ongehuwden, af te wijken van de gemaakte
afspraken. Bij samenwonenden kan het hierbij juist gaan om het
ontbreken van afspraken. Ik heb het dan over de billijkheidscorrectie, ook
wel een redelijkheidstoets genoemd. Mensen die een jarenlange relatie
verbreken, zouden in bepaalde gevallen het vermogen dat zij door
inspanning van beiden hebben opgebouwd – werk, huishouden of de zorg
voor kinderen – op enigerlei wijze moeten verdelen. Dat is rechtvaardig. In
die gevallen heeft de een vaak dankzij de inspanning van de ander carrière
kunnen maken. Ik vind dat het niet kan dat dan een van beiden met lege
handen achterblijft. We moeten de zwakkere partij wettelijk beschermen.
De partner die de verdeling van het gezamenlijk opgebouwde vermogen
vordert, moet die claim bij de rechter kunnen onderbouwen. Wie stelt dat
bij hem of haar gerechtvaardigde verwachtingen zijn gewekt en dat het
onredelijk is om hieraan niet te voldoen, moet dat bewijzen, waarna de
rechter een billijkheidscorrectie kan toewijzen.
De reactie van de staatssecretaris heeft mij positief verrast. Daar ben ik
erg blij mee. Ik ben het namelijk helemaal eens met zijn analyse dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

15

aard van de relatie een inbreuk op de contractvrijheid kan rechtvaardigen.
In liefdesrelaties overzien mensen niet altijd de consequenties op langere
termijn met alle mogelijke onvoorziene dingen die kunnen plaatsvinden.
Het is vaak geen bewuste keuze van gehuwden en samenwonenden om
helemaal niets te regelen. In steeds meer landen worden hiervoor regels
gemaakt. Nederland zou dit ook moeten doen. Uiteindelijk lijkt het erop
dat de staatssecretaris een beetje in het midden laat wat hij gaat doen. Hij
schrijft van mening te zijn dat niet zonder meer geconcludeerd kan
worden dat bij huwelijkse voorwaarden een billijkheidscorrectie van nut
is. Naar mijn mening moet hierop nader onderzoek volgen. Over
ongehuwd samenwonenden schrijft hij dat, alvorens te concluderen dat
de partneralimentatie geïntroduceerd moet worden, dit nader met de
praktijk besproken dient te worden. Dat is mooi, maar ik zou zeggen: aan
de slag ermee. Ik hoor graag van de staatssecretaris wat hij nu concreet
gaat doen met al deze waardevolle bevindingen en suggesties om de
gevolgen van het verbreken van een langdurige relatie te verzachten. Ik
hoor ook graag wanneer hij de Kamer hierover informeert.
Dan een korte vraag over alimentatie. Ik hoor uit de praktijk dat niet door
alle rechtbanken de alimentatieberekeningen worden bijgevoegd. Het is
bekend dat die berekeningen razend ingewikkeld zijn. Zonder die
berekeningen snappen mensen er helemaal niets van. Alle rechtbanken
zouden verplicht moeten worden om die berekeningen wel bij te voegen.
Is de staatssecretaris met mij van mening dat dit zou moeten gebeuren? Is
hij bereid, na te gaan waarom dat niet gebeurt? Wil hij overleggen met de
Raad voor de Rechtspraak om ervoor te zorgen dat voortaan bij alle
rechtbanken de alimentatieberekeningen bijgevoegd worden?
Wat de SP betreft, kan het huwelijksvermogensstelsel blijven zoals het is.
Op dat punt zijn wij het eens met de staatssecretaris, dus een wettelijk
gemeenschap van goederen als automatisme waarvan in samenspraak
kan worden afgeweken. Mijn fractie is tegen het afschaffen van het
exequatur. Dat is een stap in de verkeerde richting. De huidige inhoudelijke toetsing van de Nederlandse rechter op een buitenlands vonnis is
beperkt, maar het geheel afschaffen en daarmee blind vertrouwen op
elkaars rechtsstelsels vind ik ontrecht.
De heer Bontes (PVV): Is de SP-fractie nu voor- of tegenstander van het
BNC-fiche?
Mevrouw Kooiman (SP): Daarin gaat het voornamelijk over het
afschaffen van het exequatur en daar zijn wij tegen. Dat heb ik duidelijk
aangegeven.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Vandaag gaat het vaak over de
vraag hoe je een echtscheiding soepel kan laten verlopen. De maatschappelijke discussie gaat daar ook over. Dit is in het belang van eventuele
kinderen. Het is ook in het belang van de betrokkenen zelf dat er financiële
helderheid is. Ik stel voorop dat wij moeten beginnen met het belang van
goede huwelijken. Het lijkt er soms op dat dit een taboegevoelig
onderwerp is. Het begint echter niet met een goede scheiding, maar met
een goed huwelijk en de vraag hoe dat verder versterkt kan worden. Dat
mis ik heel erg in de maatschappelijke en ook in de politieke discussie. Ik
snap heel goed dat men zich afvraagt hoe de overheid ervoor kan zorgen
dat er goede huwelijken komen, maar er zijn veel meer onderwerpen die
de overheid niet kan regelen, maar waarbij wij wel maatschappelijk met
elkaar een rol in hebben. Het is opvallend dat uit het onderzoek van de
vereniging van familierechtadvocaten en scheidingsbemiddelaars naar
voren komt dat 70% van de Nederlanders vindt dat de beslissing om te
scheiden te gemakkelijk wordt genomen. De gescheiden mensen denken
er wel iets anders over, maar nog steeds vindt een meerderheid van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

16

gescheiden mensen in Nederland dat de beslissing om te scheiden te
gemakkelijk genomen wordt. Dat is toch wel iets om over na te denken.
De heer Recourt (PvdA): In lijn met deze redenering wil ik vragen of er
dan ook niet te lichtvaardig wordt gehuwd? Moeten mensen bijvoorbeeld
niet wat langer samenwonen?
De heer Van der Staaij (SGP): Het is de vraag of langer samenwonen
helpt voor een goed huwelijk. Empirisch is dit niet helemaal hard te
maken. Bovendien heb ik meer vertrouwen in een samenlevingsvorm die
op uitgesproken vertrouwen is gebaseerd, dan een vorm die soms is
gebaseerd op wantrouwen; men vraagt zich af of het wel goed zal gaan.
Het is echter wel een punt. Weet men wat er nodig is voor een goed
huwelijk? Mevrouw Berndsen zei dat er al bij het begin informatie
gegeven moet worden voor het geval men later gaat scheiden. Terwijl je
trouwt, moet je al beginnen met goede scheidingsregels, maar wie begint
er nu te regelen wat er nodig is voor een goed huwelijk? Kennelijk lukt het
ons in deze moderne tijden nog maar bar slecht om ook oog te hebben
voor basale vragen zoals hoe je omgaat met conflicten of hoe je omgaat
met verschillen. Ik ben bang dat er wij er in Nederland vrij breed moeite
mee hebben om daar invulling aan te geven. Je zou juist moeten kijken
hoe je relaties kan versterken door vroegtijdig en laagdrempelig hulp en
advies te geven en niet pas als de problemen al zo groot zijn dat er geen
houden meer aan is.
De heer Recourt (PvdA): Volledige steun voor het eerder aanpakken van
problemen binnen het huwelijk om zo echtscheiding te voorkomen.
De heer Van der Staaij (SGP): Dat vind ik heel sympathiek. Ik zie andere
leden ook knikken. Wij moeten niet digitaal denken dat je ofwel voor het
huwelijk ofwel voor de echtscheiding gaat. Er is een groot maatschappelijk belang dat je, wanneer mensen elkaar trouw beloven en in die
relatie kinderen opgroeien, niet te gemakkelijk zegt dat je er wel begrip
voor hebt als mensen op elkaar zijn uitgekeken. Je kunt ook zeggen: moet
je niet vechten voor zo’n relatie?
Mevrouw Berndsen (D66): Ik kan de heer Van der Staaij geruststellen. Ik
ben al 41 jaar getrouwd en dat vind ik eigenlijk wel een felicitatie waard.
Juist om een huwelijk goed te kunnen houden, is het heel belangrijk om
tevoren goed na te denken over de afspraken die je met elkaar maakt.
Men moet niet alleen vanaf de roze wolk, vanuit de liefdesrelatie ernaar
kijken. Erkent de heer Van der Staaij ook dat het een zakelijke overeenkomst is?
De heer Van der Staaij (SGP): Ik erken dat. Ik kan zeggen dat ik zelf
misschien uitzonderlijk goed was voorbereid op mijn huwelijk nu
zeventien jaar geleden. Ik heb zelfs de desbetreffende artikelen in het
Burgerlijk Wet en een boekje getiteld «Zo zijn we getrouwd» over het
huwelijksvermogensrecht gelezen, maar ik heb daar eigenlijk bar weinig
aan gehad. Ik heb zelf veel meer de vraag gehad: hoe ga je ermee om als
wij heel anders over bepaalde dingen blijken te denken? Wat doe je als er
een keer een irritatie optreedt? Daar heb je geen folders en geen
bijsluiters voor. In de praktijk van het leven en in de omgang met
kinderen, zijn die vragen veel belangrijker dan de vragen over financiële
regelingen voor het geval het tot een scheiding komt.
De heer Van der Steur (VVD): «Zo zijn we getrouwd» is een goed boek
van professor Kleijn uit Leiden. Toen ik het had gelezen, was mijn
conclusie dat je nooit in gemeenschap van goederen moet trouwen, tenzij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

17

je er zorgvuldig over hebt nagedacht. Dat is de essentie van het boek.
Daar heb ik veel aan gehad, ook in mijn overigens zeer gelukkige huwelijk.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik dacht dat het boek van mevrouw Van
Duyvendijk was, maar dat moeten wij nog maar eens nakijken. Niemand
zal ontkennen dat je ook moet nadenken over zaken zoals het huwelijksvermogensrecht. Wij dreigen het echter alleen maar over de financiële
aspecten te hebben. Die zijn natuurlijk belangrijk, maar er is meer dan dat.
Die andere zaken zijn maatschappelijk gesproken van groot belang omdat
het ook om het belang van opgroeiende kinderen gaat. Mijn buurvrouw
had het over het ontmoedigen van echtscheidingen. Misschien is dat zo
gek nog niet als overheidsbeleid. Ik formuleer het echter positief, dus heb
ik het liever over versterken van relaties en van huwelijken.
Als het huwelijk wel strandt, is een goede alimentatieregeling van belang
die dient tot onderhoud van partner en kinderen. Daar is nu de nodige
discussie over. Goed dat er wordt nagedacht over kinderalimentatie. Is het
zoals het nu is geregeld wel altijd billijk? Ons bereiken berichten over
gevallen waarin het heel raar uitpakt. Het is echter lastig. In het ene geval
kan een bepaalde oplossing heel goed werken, terwijl die in het andere
geval heel onrechtvaardig uitpakt. Het is moeilijk om daar een soort
standaard voor te maken. Als je verfijnd maatwerk wilt kunnen leveren,
kan een leger van juridische adviseurs er geld aan verdienen en dan weet
nog niemand waar hij aan toe is. Mijn simpele vraag aan de staatssecretaris is of er inzicht is in de concrete problemen op dit moment met
partner- en kinderalimentatie. Wat zijn de kernproblemen? In hoeverre
worden de mogelijkheden die het wetboek biedt om maatwerk te leveren,
in de praktijk voldoende benut?
Over het opheffen van gemeenschap van goederen als norm hebben wij
het al bij interruptie gehad. Wij delen wat in de brief van de staatssecretaris staat dat een andere regeling niet zonder meer een oplossing biedt
omdat huwelijkse voorwaarden sterk van elkaar kunnen verschillen. Wij
hebben geen probleem met het huidige uitgangspunt van gemeenschap
van goederen die goed aansluit bij de aard van het huwelijk. Wij zien ook
geen praktische redenen om daar een andere lijn in te kiezen.
Wij zetten vraagtekens bij de noodzaak om verdergaande regelingen te
treffen ten aanzien van het huwelijksvermogensrecht op Europees niveau.
Het risico is groot dat landen daardoor gemakkelijk in hun autonomie
geraakt worden. Wij vinden het wel goed dat de lidstaten op het terrein
van het familie- en afstammingsrecht ruimte houden voor eigen keuzes.
De staatssecretaris wijst erop dat het belangrijk is dat er goed inzicht is in
de risico’s en consequenties van koude uitsluiting. Beide echtgenoten
moeten goed door de notaris op de hoogte worden gesteld, maar dan
moet hij er ook wel alles aan doen om de partij die het minste thuis is in
de juridische wereld goed op de hoogte te stellen.
De staatssecretaris geeft aan dat er voor een billijkheidscorrectie
hanteerbare criteria nodig zijn. Heeft hij de indruk dat er weinig gevallen
zijn waarin geen correctie is toegepast terwijl dat wel zou moeten? Op
zichzelf spreekt de gedachte ons aan dat er een billijkheidscorrectie
mogelijk moet zijn, maar hoe wordt daar in de praktijk mee omgegaan?
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Voorzitter. Ik wil allereerst de
collega’s van PvdA en VVD bedanken voor de initiatiefnota. Wij zien het
plan graag tegemoet. Tegen mevrouw Van Tongeren zeg ik dat ik het het
toppunt van emancipatie zou vinden als wij de volgende keer een
brochure Boys & Money krijgen. In de meeste gevallen kunnen vrouwen
prima met geld omgaan en weten zijn ook heel goed waar zij mee bezig
zijn.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik had dit toevallig op de plank
liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

18

Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Voorzitter. Vandaag wil ik het vooral
hebben over het rapport Koude uitsluiting. Naar aanleiding van een
wetsbehandeling en een motie van Ed Anker is daar onderzoek naar
gedaan. Het is een grondig onderzoek geworden, zo verzuchtte ook mijn
medewerker. Er staan duidelijke conclusies in het rapport. De staatssecretaris heeft een uitgebreide reactie gegeven, waarin wij een heel eind mee
konden gaan. Ik heb nog wel vragen op een aantal punten. De staatssecretaris lijkt het onderzoek nog eens over te willen doen. In zijn brief gaat hij
op zoek naar de problemen en naar de meerwaarde van de voorgestelde
oplossingen. Dat is juist wat er de afgelopen twee jaar op zeer zorgvuldige
wijze onderzocht is. Er is gebruikgemaakt van experts uit de advocatuur,
het notariaat, de rechterlijke macht en de wetenschap. Zelfs de agrarische
sector is geconsulteerd. De conclusies zijn duidelijk. In de rechtspraak
doen zich inderdaad onbillijkheden voor als gevolg van het regime van
koude uitsluiting. Volgens de onderzoekers is er behoefte aan instrumenten om dergelijke gevallen beter te bestrijden. «Beter bestrijden″» wil
zeggen dat er sprake is van een meerwaarde. De onderzoekers zeggen
duidelijk dat daar een aantal zaken voor nodig is, waaronder de som
ineens als passende vergoeding voor verrichte arbeid. Dat werd voorgesteld in het amendement-Anker dat destijds is ingetrokken. Ook is er een
rechterlijke wijzigingsbevoegdheid nodig. De onderzoekers stellen met
nadruk dat de som ineens en de rechterlijke wijzigingsbevoegdheid niet te
beschouwen zijn als alternatieven. Ik vraag de staatssecretaris om zijn
argumenten om hier niet verder mee te gaan, toe lichten. Hij schrijft dat
gezien de kritiek in de literatuur de som ineens als passende vergoeding
wegens verrichte arbeid niet op voorhand een oplossing lijkt. De
onderzoekers komen echter tot een andere conclusie en stellen dit juist als
deel van de oplossing voor. In de brief van de staatssecretaris lees ik geen
inhoudelijke argumenten op basis waarvan hij tot een andere weging
komt dan de onderzoekers, maar misschien kan hij ons vandaag nog
overtuigen.
Ik ben het met de staatssecretaris eens dat een stelselwijziging niet
wenselijk is, maar dat de onbillijkheden die ook uit het onderzoek blijken,
moeten worden opgelost. Er ligt een degelijk rapport met duidelijke
aanbevelingen. De fractie van de ChristenUnie wil de staatssecretaris
alsnog vragen om voorstellen daartoe in wetgeving om te zetten en aan
de Kamer te zenden.
Een belangrijke component in het huwelijksvermogensrecht is het fiscale
aspect. Op dit moment kan de betalende ouder de alimentatie van de
belasting aftrekken, terwijl de ex-partner dit aan de belasting moet
opgeven. Dit kan tot heel rare situaties leiden. Er wordt bijvoorbeeld
geschoven om te kijken wat fiscaal het handigst uitpakt voor een van de
partners. Is de staatssecretaris het met mij eens dat dit een onderwerp is
waar de fiscus helemaal niets mee te maken zou moeten hebben? Wij
willen de alimentatie toch niet afwentelen op de rijksmiddelen? Wil hij
met zijn collega-staatssecretaris van Financiën kijken of er op dit punt
defiscalisering mogelijk is?
Een ander punt dat ik onder de aandacht wil brengen, heeft te maken met
de schenkbelasting. In de praktijk blijkt dat partners tijdens het huwelijk
bereid zijn om ontstane vermogensverschillen gedeeltelijk weg te nemen.
Koude uitsluiting vindt men in de loop van het huwelijk wel heel erg koud
en dan kiest men voor een andere verdeling, bijvoorbeeld 70–30. Daarbij
stuiten de partners op fiscale problemen omdat er dan mogelijk schenkbelasting is verschuldigd als zij niet volledig overgaan naar een regime van
gemeenschap van goederen. Deze stap is voor veel mensen net te ver,
bijvoorbeeld om zakelijke redenen als men een onderneming heeft. Wil de
staatssecretaris de mogelijkheid bezien dat tijdens het huwelijk een
verschuiving van middelen plaatsvindt zonder dat er sprake is van een
periodiek verrekeningsbeding en zonder dat er schenkbelasting over
geheven wordt? Ik besef dat dit veel fiscale vragen zijn en ik vraag de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

19

staatssecretaris of hij daar in algemene zin zijn visie op wil geven en of hij
die met de staatssecretaris van financiën wil bespreken.
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing algehele
gemeenschap van goederen in 2008 is gezegd dat wordt gestreefd naar
een centraal huwelijksgoederenregister evenals naar een centraal
erfrechtelijk boedelregister. De staatssecretaris zal dit zich nog herinneren,
want dit gebeurde mede op zijn initiatief. Hoe staat het hiermee? Wordt
hierover overleg gepleegd met bijvoorbeeld de beroepsorganisatie van
notarissen?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Voorzitter. In de aanloop naar dit debat
hebben we het spelletje toe- en afvoeren van de agenda gespeeld.
Uiteindelijk zijn er vier agendapunten overgebleven en het voorstel van de
PvdA en de VVD. Ik loop kort enkele punten langs. Gemakshalve sluit ik
mij aan bij de inbreng van de SP als het gaat over koude uitsluiting.
Ergens blijf ik met een onbevredigend gevoel zitten over de alinea op
bladzijde 11 waarover ik al eerder sprak. De staatssecretaris is van mening
dat niet zonder meer geconcludeerd kan worden dat een billijkheidscorrectie van nut is. De vraag blijft onder welke omstandigheden een
dergelijke constructie wel nut kan hebben. Het CDA denkt daarbij vooral
aan het belang van kinderen. Kan de staatssecretaris daar kort op ingaan?
Dan het voorstel van de fractie van D66. Wij zijn geheel eens met de lijn
van het kabinet. Ik begrijp heel goed dat het nuttig kan zijn dat mensen die
in het huwelijk treden goede informatie krijgen. Ik zie dat ook om mij heen
gebeuren. De SGP zegt terecht dat er meer informatie moet worden
gegeven over het in stand houden van een huwelijk.
Ten aanzien van de fiches en de verordeningen steunen wij de lijn van het
kabinet. Wij hebben veel lof voor het voorstel van VVD en PvdA inzake de
berekening van alimentatie voor kinderen. Het is een zeer ingewikkelde
materie. Wij hadden het kabinet vandaag tot vereenvoudiging van de
regeling op willen roepen. Het LBIO heeft hier al een proefmodelletje voor
ontwikkeld. Het is echter veel beter dat de Kamer zelf het initiatief heeft
genomen, daarvoor alle lof. Wij herkennen de ellende van de jackpot.
Iedere berekening heeft een andere uitkomst en dat leidt tot veel onvrede.
Onvrede in het begin leidt tot strijd over de bedragen en over de betaling.
Volgens ons moet nog nagedacht worden over drie praktische punten. Bij
alimentatie blijkt verrekening niet mogelijk. Als een vader een mooie
computer koopt voor een kind, kan dat niet verrekend worden met de
alimentatie. Kan daar aandacht aan worden besteed? On- en minvermogenden kunnen een wat meer vermogende partner eindeloos voor de
rechter slepen, waardoor deze in de problemen komt vanwege de
juridische kosten. Tot slot op dit punt vraag ik aandacht voor de
18-plussers; jongeren die een opleiding volgen.
Ik kom terug op wat de SGP terecht heeft gezegd. Mijn fractie constateert
dat scheiden wel heel erg gemakkelijk wordt. Het wordt bijna een
sommetje op internet. Daar hebben wij toch veel problemen mee. Ik heb
er al eerder op gewezen dat je computer gewoon vastloopt wanneer je
googlet op echtscheidingsbemiddeling. Je zoekt je helemaal suf naar
ondersteuning in conflicthantering. Wat kunnen wij daaraan doen? Ik weet
nog heel goed dat ik bijna werd weggehoond toen ik dit punt een vorige
keer aan de orde stelde. Ik ben blij dat de commissie hier vandaag meer
voor openstaat. Wij hebben zelfs een glossy over scheiding gekregen. Je
kon een scheiding cadeau krijgen wanneer je daar een goed plan voor
indiende. Het CDA wordt daar helemaal rillerig van.
Evenals de ChristenUnie maken wij ons zorgen over de fiscale onevenwichtigheden in het echtscheidingsrecht. Wij willen graag een integrale
visie van het kabinet op de gevolgen van echtscheidingen. Ik overvraag de
staatssecretaris natuurlijk niet. Hij hoeft die visie vandaag nog niet te
geven. Ik denk hierbij aan de echtscheidingsbonus, de aftrek van
advocaatkosten en de aftrek van de afkoopsom voor alimentatie. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

20

echtscheidingsbonus is een soort tegenhanger van de trouwtaks. Er zijn
perverse prikkels om je al dan niet als een fiscale eenheid te registreren.
Wij hebben daar al vaak aandacht voor gevraagd. Een echtscheiding is
fiscaal nu eenmaal zeer voordelig. Een gezin met twee kinderen waarvan
het ene kind bij de moeder wordt ingeschreven en het andere bij de vader,
krijgt te maken met de alleenstaandeouderkorting voor beide ex-partners,
eventueel aanvullende alleenstaandeouderkorting voor ex-partners,
hogere zorgtoeslag, hogere huurtoeslag, hogere kinderopvangtoeslag en
hogere aftrekposten voor scholing, giften en dergelijke. Dan is er ook nog
de aftrek van de advocaatkosten. De alimentatiegerechtigde heeft wel
aftrek, maar de alimentatieverschuldigde niet. Ook de aftrek van de
afkoopsom van de alimentatie is een groot probleem. Zo alles bij elkaar is
er toch wat bijzonders aan de hand. Er zitten heel veel fiscale voordeeltjes
aan echtscheiding, terwijl er altijd nog sprake is van een trouwtaks. Het
CDA heeft daar echt moeite mee.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):Mevrouw Van Toorenburg noemt
terecht een aantal punten die betrekking hebben op de fiscale behandeling van echtscheiding. Deelt zij ook de mening van de ChristenUniefractie dat de alimentatie in die zin helemaal uit de fiscale sfeer getrokken
moet worden en dat de ene partner dus niet meer de alimentatie kan
aftrekken, daar waar die bij de ander bij het inkomen wordt opgeteld?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Ik wil niet op de conclusies vooruitlopen. Ik wil een overzicht hebben van de fiscale consequenties van de
echtscheiding in vergelijking met de trouwtaks. Daarop willen wij ons
oordeel baseren. Het is een zeer complexe materie waar ik niet zo-even op
zou willen schieten en waarover ik niet zou willen zeggen dat we dat zo en
zo moeten doen. Ik wil hier vandaag aan de orde stellen dat de
CDA-fractie vindt dat er wat gekke dingetjes zitten in de fiscale voordelen
van echtscheiding en pak er drie punten uit.
De voorzitter: Voordat mevrouw Schouten reageert, wijs ik erop dat dit
onderwerp misschien meer in de commissie voor Financiën thuishoort
dan in deze commissie. Dat neemt niet weg dat ik haar de gelegenheid
geef om kort te reageren.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Ik constateer dat de CDA-fractie op
de andere punten wel een duidelijke conclusie trekt, namelijk dat het niet
wenselijk is. Ik vraag haar om dat ook op dit punt te doen, maar mevrouw
Van Toorenburg antwoordt dat zij dat niet weet. Zij verzoekt ten aanzien
van die andere punten om onderzoek en heeft al een conclusie. Wil
mevrouw Van Toorenburg het oordeel over de rest ook laten afhangen
van wat er uit dat onderzoek komt, of vindt zij het sowieso onwenselijk?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Ik begrijp gewoon niet waarop
gedoeld wordt. Ik geef aan dat wij ten aanzien van die koude uitsluiting
een nadere reactie willen hebben op basis waarvan wij ons oordeel
kunnen vormen. Hetzelfde geldt hiervoor. Ik ga de staatssecretaris nu niet
ten aanzien van dit punt vragen hoe het met dat hele fiscale gedeelte zit.
Daarom vragen wij gewoon een reactie van het kabinet. Dan kan de
Kamer daarover vervolgens spreken.
Tot slot. Een mijnheer – ik zal hem G.M. te Moordrecht noemen – heeft alle
fracties gemaild over problemen met het LBIO. Dat is ingesteld om ervoor
te zorgen dat alimentatiegerechtigde ouders zeker zijn van ontvangst van
alimentatie. Dat is heel belangrijk, maar ik vind het toch wel een heel
symptomatische mail. Daarin komen dingen naar voren die volgens mij in
heel veel situaties herkenbaar zijn. Als er problemen zijn met die betaling,
wordt die verhoogd met 15%. Dat lijkt eigenlijk vrij klakkeloos te worden
overgenomen. Heeft het LBIO inderdaad geen enkele bevoegdheid om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

21

claims op te schorten wanneer er echt een serieus probleem is in de vorm
van bijvoorbeeld een inkomensterugval? Of wordt iemand als het ware
met de rug tegen de muur gezet? En klopt dat van dat verzoek van
alimentatiegerechtigden en dat het, inclusief die verhoging, maar
doorgaat, ook al gaan mensen er fors in inkomen op achteruit? En klopt
het dat een oordeel van de rechter daarover – dat kan eventueel tot
verlaging leiden – niet kan worden afgewacht? Kan de staatssecretaris
eraan bijdragen dat die onevenwichtigheden bij die inning niet meer
voorkomen? Wat dat betreft kan het voorstel van de fracties van de PvdA
en de VVD absoluut ook een bijdrage leveren.
De voorzitter: We gaan luisteren naar de beantwoording van de
staatssecretaris in eerste termijn. Ik sta twee interrupties per fractie toe.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng. De
discussie over het huwelijks- en echtscheidingsrecht houdt de gemoederen in Nederland al heel lang bezig. Het is ook een onderwerp waarvoor
geldt dat, als je kijkt naar de naam van het departement op dit moment,
namelijk «Veiligheid en Justitie», de nadruk echt op de «j» ligt en dus niet
op de «v». Je zou echter ook kunnen zeggen dat het eveneens gaat om de
veiligheid in het huwelijk of daarbuiten en dan moet je het toch weer in de
volle breedte zien.
Ik heb ook goed geluisterd naar de persoonlijke ervaringen van de leden
met het huwelijks- en echtscheidingsrecht. Ik kan wel zeggen dat ik sinds
lange tijd ervaringsdeskundige ben op het terrein van het huwelijk in
algemene gemeenschap van goederen, maar ook op het terrein van
scheiding en samenwonen zonder enige regeling. Ik heb dus alle
faseringen en deelonderwerpen in de praktijk onderzocht. Mijn persoonlijke ervaringen zal ik buiten beschouwing laten. Uiteraard krijgt de
commissie een reactie van het kabinet, maar ik zeg dus wel dat ik
ervaringsdeskundige ben.
In de eerste plaats ga ik in op het plan van de heren Van der Steur en
Recourt. Het kabinet heeft er buitengewoon veel waardering voor dat de
leden het initiatief hebben genomen om dit plan uit te werken. Als het een
initiatief van de Kamer is, wordt dit het kabinet direct verweten. Gisterenavond stond er een mooi redactioneel commentaar in de NRC waarin de
vraag naar voren kwam waarom het kabinet op dit punt volledig op de
billen blijft zitten in plaats van dat het in actie komt. Het is dus niet altijd
goed als je via de achterdeur niet nog wat harder probeert te lopen in het
geval van initiatiefvoorstellen van leden, want dan krijg je dat soms in de
media terug. Toch ben ik blij dat het op deze manier is gegaan. Het is een
heel gevoelige materie. We hebben daarover in het verleden al heel vaak
gediscussieerd. Ik wijs erop dat er al veel eerder pogingen zijn ondernomen. Die strandden vaak. Het betrof onder andere de kinderalimentatie
en een onderwerp dat nog veel ingewikkelder is, namelijk dat wat de heer
Van der Steur aankondigt. Het betreft het vereenvoudigen van de
partneralimentatie. Dat alles is niet gebeurd. Ik wijs in dat verband ook op
het wetsvoorstel over de herziening van het kinderalimentatiestelsel dat in
2006 is ingetrokken. Ook in het kader van dat wetsvoorstel zijn er uiteraard
de nodige discussies gevoerd en dat geeft wel aan hoe ingewikkeld het is.
Vaak zie je dat wordt geprobeerd om een eenvoudig stelsel te ontwerpen.
Dat zag ik vandaag in de discussie tussen de leden ook een beetje terug.
Er wordt een plan ingediend om tot een eenvoudig stelsel te komen.
Vervolgens komen alle anderen met wensen – soms zijn die rechtvaardig –
die daarin moeten worden ingepast. Daardoor wordt het plan alsnog heel
ingewikkeld. Dan moeten er inderdaad hardheidsclausules worden
uitgewerkt en dan worden we geconfronteerd met een uitwerking op de
uitwerking. Ik hoef het u allemaal niet te zeggen. Dat alles maakt het soms
heel ingewikkeld, maar ik hoop dat de consultatie heel bruikbare en
aanvullende inzichten gaat opleveren, met name op dit punt. Als we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

22

namelijk met de uitzondering en de uitzondering op de uitzondering
beginnen, zal het namelijk heel ingewikkeld zijn.
Als ik het goed begrijp, is het plan een vereenvoudiging van het forfaitair
maken van de vaste lasten. Althans, zo zou je dat kunnen zien. In dit
verband zou ik meer inzicht willen verkrijgen in het verschil in resultaat
tussen dit plan en de tremanormen voor de kinderalimentatie. Een vraag
die bij mij opkwam, is of de alimentatiegerechtigde straks meer of minder
kinderalimentatie ontvangt en hoeveel eenvoudiger het plan is. Dat zou
bijvoorbeeld kunnen worden aangetoond met een aantal rekenvoorbeelden. Een aantal leden heeft daarop gewezen. Het was interessant toen
de heer Recourt de heer Bontes vroeg om een aantal concrete
voorbeelden te geven. Ik zal ook man en paard noemen, daar waar ik nog
wat problemen zie. Ik denk namelijk dat de leden daaraan iets hebben.
Een aantal van de problemen die ik zie, valt ook wel samen met onderwerpen die de heer Bontes al noemde.
Er wordt voorgesteld dat iedere ouder € 600 per jaar per kind als
minimum betaalt, ongeacht de hoogte van het inkomen en het aantal
kinderen. Ik vraag mij af of dit verantwoord en juridisch haalbaar is. Een
ouder is ook financieel verantwoordelijk voor zijn kind en hij blijft dat ook.
De vraag is echter of een ouder met een bijstandsuitkering, die ook nog
schulden moet afbetalen, dat kan opbrengen. Ik breng dit onder andere in
omdat ik hierover heb gesproken met de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid. De leden kunnen zich voorstellen dat dit een punt is dat
in ieder geval naar voren zal komen. Dat zal in het bijzonder aan de orde
komen in het geval dat die ouder meer dan een kind heeft. In het plan
wordt namelijk het draagkrachtbeginsel losgelaten, terwijl dat beginsel op
dit moment het wettelijke criterium is. Dat is zo maar een punt ter
overweging. We gaan het natuurlijk allemaal heel goed bekijken, maar dit
is een eerste reactie op dit punt.
De heer Recourt (PvdA): Ik kan alvast zeggen dat het ongeacht het aantal
kinderen is.
Staatssecretaris Teeven: Verder wordt voorgesteld om bij wijziging van
de kinderalimentatie het LBIO in te schakelen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Voorzitter. Ik ga iets zeggen over de
procedure. Ik constateer dat de staatssecretaris nu heel veel vragen aan
de indieners stelt over het voorstel. Misschien is dat terecht, maar ik wil
wel graag weten hoe we dit gaan behandelen. In dit AO zijn immers veel
meer onderwerpen aan de orde geweest.
De voorzitter: Dat klopt. Daarom heb ik al gevraagd om terughoudend te
zijn op dit onderwerp. De staatssecretaris is bezig met het opnoemen van
een aantal pijnpunten. Ik zeg nogmaals dat het niet mijn bedoeling is dat
dit uitgebreid wordt bediscussieerd. Ik hoop dat de staatssecretaris daarin
mee wil gaan, want anders komt inderdaad datgene wat al op de agenda
stond in het gedrang.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter, Daarin hebt u volledig gelijk. Ik zal mij
dan ook beperken. Als in de publieke discussie wordt gezegd dat twee
politieke partijen een zeer uitvoerig plan lanceren dat brede steun van de
Kamer blijkt te hebben en dat het kabinet nergens op reageert maar zich
volledig stilhoudt, denk ik wel dat ik op z’n minst even de gelegenheid
moet hebben om namens het kabinet aan te geven wat hier gebeurd is. Ik
ga nu niet alle vragen beantwoorden, maar als ik er niet op in ga, zouden
wij op z’n minst het verwijt kunnen krijgen dat er helemaal geen
denkbeelden zijn over dit onderwerp en ik denk dat dat gewoonweg niet
waar is. En ik meen dat het goed is voor de indieners om daarnaar al in
een vroeg stadium te kijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

23

Het tweede punt is dus om bij de wijziging van de kinderalimentatie het
LBIO in te schakelen indien partijen er niet zelf uitkomen en vervolgens
een beroep te doen op de rechter. Ik denk dat, als het mogelijk is om een
gang naar de rechter te voorkomen, dit goed is. Ik vat het voorstel zo op
dat het LBIO advies gaat geven. Of het gaat verder en dan hakt het in
voorkomende gevallen een knoop door. Met andere woorden: het LBIO
neemt een besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Dat zou
opmerkelijk zijn in een vordering tussen twee civiele partijen. Ik denk dat
de opstellers daarop zeker nog terugkomen, maar het gaat hier om een
principiële vraag die van zeer grote invloed kan zijn op de praktijk.
De heer Van der Steur (VVD): Dat is een zeer terechte opmerking van de
staatssecretaris. In ons plan hebben wij dat ook gesignaleerd en we
hebben ook open de vraag neergelegd – dat is een van de vragen die wij
in de consultatie willen meenemen – of het wenselijk is dat je van het
civiele recht naar het bestuursrecht gaat en wat de consequenties daarvan
zijn voor met name de rechterlijke macht. Dat is dus zeker een discussiepunt. Ik ben dan ook erg blij dat de staatssecretaris dat eveneens
opbrengt.
De voorzitter: Ik geef de staatssecretaris de gelegenheid om zijn punten
op dit onderwerp te maken, maar ik zal daarover geen interrupties meer
toestaan. Anders praten we veel te lang over het rapport dat vanochtend
is gepresenteerd.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik ga nog even in op de procedure. Ik kan
me goed voorstellen dat de staatssecretaris een eerste reactie geeft. Daar
hebben de initiatiefnemers ook om gevraagd. Ik vraag mij wel af hoe een
en ander een vervolg krijgt. Misschien is dit meer een vraag aan de
initiatiefnemers. Is het de bedoeling dat de initiatiefnota in definitieve
vorm aan de Kamer wordt gepresenteerd en dat we daarover vervolgens
een debat voeren? Of is dit een voorportaal voor een wetsvoorstel en
gaan we dan pas later daarover spreken?
De heer Recourt (PvdA): Dit is een voorstadium voor een initiatiefwetsvoorstel. Deze nota gaan we dus niet met een Kamernummer indienen,
maar er komt een wetsvoorstel. Dat krijgt de Kamer op een zo snel
mogelijke termijn. Nu is er dus de fase van input.
Staatssecretaris Teeven: Tot slot: de opstellers geven aan dat de komst
van een nieuwe partner niet tot aanpassing van kinderalimentatie zou
moeten leiden. Dat is naar mijn idee ook een belangrijk punt. Ik zou graag
horen waaraan wordt gedacht en in welke situatie, omdat volgens de
aangepaste tremanormen van 2009 de nieuwe partner van de alimentatieplichtigen niet meer in aanmerking wordt genomen voor de beoordeling
van de draagkracht. Dat punt zou naar mijn idee ook moeten worden
meegenomen.
Ik hoop dat de beroepsgroepen die bij deze materie zijn betrokken, aan de
uitnodiging van de initiatiefnemers gevolg zullen geven met als doel,
commentaar te geven. Ik wacht het definitieve plan af en zal daarop
vervolgens ingaan.
Mevrouw Van Tongeren heeft de mate van flexibiliteit aan de orde gesteld.
Daarover heb ik eigenlijk al iets gezegd. Dat heeft nog wel met dit plan te
maken. Je wilt een eenvoudig plan maken, maar de flexibiliteit neemt af
op het moment dat je uitzonderingen gaat maken en uitzonderingen op
uitzonderingen. Dat zal in het plan dus moeten worden uitgewerkt. Een
hardheidsclausule kan natuurlijk een oplossing zijn, maar daarmee wordt
altijd wel een groter beroep gedaan op de rechterlijke macht en er zal
daarmee sprake zijn van een langere termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

24

De heer Recourt sprak in het interruptiedebatje met mevrouw Van
Tongeren echter wel over een hardheidsclausule. Ik heb die nog niet in het
plan gezien. Misschien kan hij daarover in tweede termijn nog iets zeggen.
Dat kan wel een hele vertekening geven.
Mevrouw Van Tongeren maakte een opmerking naar aanleiding van
datgene wat de heren Van der Steur en Recourt zeiden over de plannen
die zij hebben over de partneralimentatie. Ik ben het overigens met een
aantal leden eens dat twaalf jaar wel lang is maar dat dit niet automatisch
hoeft te betekenen dat het hele systeem vervolgens op de schop moet.
Mevrouw Van Tongeren vroeg of vaststelling of handhaving van de
kinderalimentatie het grootste probleem is. Vaststelling is absoluut niet
het grootste probleem. De meeste partners zijn namelijk heel goed in staat
om zelf afspraken te maken over kinderalimentatie. 80% tot 82% kan dat
zelf heel goed doen. Een kleine groep heeft echter wel hulp nodig bij de
vaststelling van die kinderalimentatie en de rechter komt er ook aan te
pas. Handhaving leidt soms wel tot problemen. De cijfers van het LBIO
wijzen uit dat het om ongeveer 10 000 zaken per jaar gaat waarbij de hulp
van deze organisaties wordt ingeroepen bij het innen van kinderalimentatie. Het innen van achterstallige kinderalimentatie is wel een punt. De
oorzaak van die achterstanden is niet altijd onwilligheid. Ja, uiteindelijk is
het onwilligheid om te betalen, maar soms zijn daarvoor verklaarbare
redenen. Dat blijkt uit de inventarisaties die bij het LBIO bekend zijn.
Iemand wordt bijvoorbeeld werkloos en de hoogte van het bedrag aan
kinderalimentatie is afgesproken. Een en ander wordt niet ogenblikkelijk
gecorrigeerd en dat leidt dan tot betalingsachterstanden. Het een heeft
dus wel met het ander te maken.
De heer Van der Staaij vroeg waar we tegenaan lopen. De praktijk wijst uit
dat er geen onoverkomelijke problemen zijn op het terrein van de partneren de kinderalimentatie. We hebben de beroepsgroepen benaderd die
daarmee dagelijks werken. Zij kunnen op dit moment goed uit de voeten
met de tremanormen. Zij hebben dus niet het signaal afgegeven dat zij het
niet kunnen. Het is echter wel een gecompliceerde materie voor de
betrokken partijen. In die zin is het dus een goed initiatief van de
opstellers om dit op de politieke agenda te plaatsen. Ook voor vaders en
moeders is het goed om de alimentatiehoogte zelf te kunnen berekenen.
De vraag is niet alleen of de beroepsgroepen problemen hebben met die
tremanormen, maar ook of een en ander inzichtelijk is voor degenen die
het aangaan. Volgens mij is het ook om die reden goed dat dit initiatief er
is.
Voor met name samengestelde gezinnen kunnen er soms complicaties
optreden bij de berekening van kinderalimentatie. Op dat moment moet
de draagkracht van een andere partner ook worden berekend. In de
praktijk is het een groot probleem dat een partner, die alimentatie moet
betalen voor een kind dat in een samengesteld gezin woont, zegt dat hij
veel moet betalen en dat het geld uiteindelijk terechtkomt bij – laat ik het
maar kort door de bocht zeggen – een kind van een ander terwijl hij er
part nog deel aan heeft.
De heer Bontes heeft mij over de partneralimentatie gevraagd hoe ik sta
tegenover de termijn van twaalf jaar. Ik heb al gezegd dat ik die termijn
ook lang vind. Er zijn echter wel correctiemogelijkheden – de rechter kan
die termijn verkorten – al is het niet gemakkelijk om die twaalf jaar te
corrigeren. De termijn kan natuurlijk ook worden verlengd en de bedragen
kunnen eveneens worden aangepast. In 1994 is de termijn op twaalf jaar
gesteld. Voor huwelijken waarin geen kinderen zijn geboren, is de
maximale termijn vijf jaar.
Mevrouw Berndsen heeft de behandeling van het wetsvoorstel aangekaart
dat volgens mij volgende week als hamerstuk op de plenaire agenda
staat. Het betreft reparatie van het wetsvoorstel onder nummer 28 867
met de titel Aanpassing wettelijke gemeenschap, waarover ik met de
Eerste Kamer heb gedebatteerd. Dat wetsvoorstel is al heel lang in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

25

procedure, ook onder het vorige kabinet. Mevrouw Berndsen vroeg wat
die reparatiewet inhoudt. Die gaat over een groot aantal zaken. Ik kan al
die zaken nu opsommen, maar het belangrijkste element betreft de
bestuursbevoegdheid van echtgenoten over goederen die tot de wettelijke
gemeenschap behoren. Daarop wenste de Eerste Kamer een correctie,
namelijk in artikel 97 van Boek I. Dat is het belangrijkste onderdeel en dat
werkt nu door. Ik hoop echt dat het wetsvoorstel snel door de Tweede
Kamer heen is en dat ik het voor 1 januari 2012 in de Eerste Kamer kan
behandelen. Dan kunnen we het wetsvoorstel, waaraan verscheidene
dingen vasthangen, eindelijk doorvoeren. Dat wetgevingstraject is
onnoemelijk lang geweest, dus het lijkt mij goed om dat zo te doen.
De vraag van mevrouw Schouten naar het centraal huwelijksregister
houdt hiermee rechtstreeks verband. Mij staat nog helder voor de geest
dat ik daarover in 2007 een opmerking heb gemaakt tegen de voormalige
minister. Dit wordt geregeld in het Besluit huwelijksregister. Dat zal
gelijktijdig in werking treden met het zojuist genoemde wetsvoorstel
onder nr. 28867. Ik hoop dus dat dat op 1 januari aanstaande gebeurt.
Mevrouw Berndsen heeft haar voorstel genuanceerd. Ik wil niet spreken
van een draai maar van een nuancering. Dat onderwerp is geagendeerd.
Bij de behandeling van de justitiebegroting was ik niet op voorhand
enthousiast over haar oorspronkelijke voorstel.
Ik heb daartegen een aantal bezwaren. Het is naar ons oordeel technisch
haast onmogelijk om alle stelsels volledig in de wet uit te werken. Een
keuzestelsel suggereert echter wel dat vier stelsels uitputtend in de wet
worden geregeld. Dat zal tot gevolg hebben dat het stelsel veel ingewikkelder wordt en dat vraagt om heel gedetailleerde wetgeving. Als er in de
huidige situatie huwelijkse voorwaarden worden gemaakt, gaat het
meestal om verrekenbedingen. Dat is vaak een punt en dit valt niet onder
de keuzemogelijkheden. Dat zal dan nog steeds bij een notaris moeten
gebeuren. Voor aanstaande echtgenoten die dit wensen, is een gang naar
de notaris dus nog steeds noodzakelijk.
Ik ga in op de rol van de ambtenaar van de burgerlijke stand. Hij krijgt een
taak in de vorm van het maken van de keuze voor een bepaald regime. Hij
reikt een folder uit op basis waarvan de aanstaande echtgenoten een
keuze moeten maken. De vraag is – ik stel die dus aan de Kamer – of dat
wel voldoende is voor een zo belangrijke keuze. Het is immers slechts
mogelijk om een verantwoorde keuze te maken nadat adequate
voorlichting is gegeven. Een aantal leden heeft daarover ook gesproken. Ik
vraag mij af of een ambtenaar van de burgerlijke stand bij de ondertrouw
wel voldoende kan adviseren over de voor- en de nadelen van een
dergelijke keuze. Ik zou zeggen dat dat bij uitstek een taak is van de
notaris. Hij heeft op grond van de Wet op het notarisambt ook de taak om
partijen voor te lichten. Ik zie dus wel wat haken en ogen aan dat voorstel,
maar ik ben wel bereid om met de afdeling wetgeving van mijn departement na te gaan wat de mogelijkheden zijn. Voordat ik dat doe, wacht ik
echter het definitieve voorstel van de D66-fractie af.
Mevrouw Berndsen (D66): Ik begrijp dat de staatssecretaris toch wat
beren op de weg ziet. Een opmerking snap ik niet. Ambtenaren van de
burgerlijke stand zijn er in verschillende soorten, zal ik maar zeggen. Er
zijn er die werken bij de afdeling bevolking en burgerzaken en we kennen
de ceremoniële ambtenaren van de burgerlijke stand. Over laatstgenoemde ambtenaren heb ik het niet. Ik heb het over de professionele
ambtenaren van de burgerlijke stand die bij de afdeling bevolking en
burgerzaken werken, als ik dat onderscheid op die manier mag maken. De
staatssecretaris spreekt over adequate voorlichting. Dat vind ik ook
belangrijk. Met het slechts uitreiken van een folder ben je er inderdaad
niet. Daar moeten we dan ook goed naar kijken. In geval van een
keuzestelsel en algehele of beperkte gemeenschap van goederen komen
mensen niet bij de notaris. Het is dan ook lastig om mensen naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

26

notaris te verwijzen om alleen maar die voorlichting te krijgen. Daarom
denk ik dat het belangrijker is dat mensen adequate voorlichting krijgen
op het moment dat zij toch naar het gemeentehuis komen om in ondertrouw te gaan.
Staatssecretaris Teeven: We moeten niet in herhaling vallen, maar ik
voorzie voor kleinere en middelgrote gemeenten wel problemen met die
voorlichting. Ik vraag mij af of die voldoende adequaat zal zijn. Ik heb zelf
ook wel eens gekeken naar het huwelijksvermogensrecht. Dat is een heel
ingewikkelde materie. Ik vraag mij dan ook echt af of ook die gekwalificeerde ambtenaren van de burgerlijke stand in alle gemeenten van
Nederland – ik doel niet op die ceremoniële ambtenaren – in de back
office voldoende geoccupeerd zijn om op zodanige wijze voorlichting te
geven dat die mensen, als ze in ondertrouw gaan, volledig zijn bijgepraat.
Ik zeg nogmaals dat ik mij hierop zal oriënteren. Ik ben daartoe bereid,
want het is misschien mogelijk om een oplossing daarvoor te vinden. Het
is echter niet zo dat ik zeg dat het op voorhand allemaal gemakkelijk
uitvoerbaar is. Ik hecht eraan om dat nadrukkelijk aan te geven.
De heer Recourt (PvdA): Kan de staatssecretaris reageren op mijn
voorstel in eerste termijn over het constitutief vereiste voor het huwelijk?
Dat houdt in dat je niet kunt trouwen als je niet een keuze hebt gemaakt
tussen de modellen die door mevrouw Berndsen worden voorgesteld.
Staatssecretaris Teeven: De heer Recourt weet natuurlijk ook dat het
kunnen trouwen een mensenrecht is. Als wij mensen alleen toestaan om
te trouwen indien zij voldoende zijn voorgelicht, kan dat wel eens een
beetje in strijd komen met de beginselen van de mensenrechten.
De heer Recourt (PvdA): Je moet ook aan andere voorwaarden voldoen.
Staatssecretaris Teeven: Het is prima dat er voorlichting wordt gegeven.
Ik heb ook gezegd dat ik daarover wil meedenken. Om er echter een
voorwaarde van te maken in de zin dat het alleen is toegestaan om te
trouwen indien mensen voldoende zijn voorgelicht en op basis daarvan
een keuze hebben gemaakt. De vraag is dan of iemand al dan niet
voldoende is voorgelicht. Dat zal voor persoon A heel anders zijn dan voor
persoon B. Ik neem aan dat de heer Recourt dat met mij eens is.
De heer Recourt (PvdA): Het gaat niet om de voorlichting, maar om het
maken van een keuze. Men moet kiezen. Nu kiest de overheid in het geval
dat er niet gekozen wordt. Het voorstel is dat de overheid niet meer kiest,
maar dat betrokkenen kiezen.
Staatssecretaris Teeven: Ik voorzie wat dat betreft wel problemen.
Ik kom op de koude uitsluiting. De vraag is hoe je mensen praktisch kunt
dwingen om na te denken over een huwelijksgoederenregime. De vraag
van mevrouw Berndsen en die van mevrouw Van Tongeren komen daarop
neer. De heer Recourt daagt mij een beetje uit om een en ander uit te
diepen. Je kunt mensen dwingen om ergens een kruisje te zetten, maar je
kunt ze niet dwingen om dan echt alle consequenties van hun keuze te
overzien. Ik denk dat dat kruisje, zoals dat wordt voorgesteld, dan
inderdaad keurig bij die voorwaarden terechtkomt. De bureaucratische
handeling is dan keurig verricht, maar het effect ervan is nog niet bereikt.
Ik denk dat het een niet automatisch met het ander te maken heeft. Ik wijs
er ook op dat er natuurlijk overal informatie beschikbaar is voor
aanstaande echtgenoten over trouwen in gemeenschap van goederen en
op basis van huwelijkse voorwaarden. Daarover kunnen zij echt wel iets
vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

27

De vraag is of het de taak van de overheid is om mensen bij de hand te
nemen en om hen te dwingen om zich daarin te verdiepen. Die vraag zou
mevrouw Berndsen moeten aanspreken. Dat is een serieuze vraag die
vooraf moet worden beantwoord. Hoe weet de regering namelijk dat er
voldoende voorlichting is? Er zitten aan de praktische uitvoering dus de
nodige haken en ogen en de vraag dient te worden beantwoord of dit wel
een taak van de overheid is. Dat zou zeker ook de liberale vertegenwoordigers in deze commissie moeten aanspreken.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Daar komt nog iets bij, namelijk de
vraag of we daarmee niet een nog groter risico lopen dat de rechters
zullen zeggen dat zij nog meer terughoudend kunnen zijn wat de
redelijkheid en de billijkheid betreft. Mensen worden er, door dat kruisje,
immers zodanig toe gedwongen om erover na te denken dat zij helemaal
geen uitweg meer bieden. De CDA-fractie denkt dat dit heel nadelige
consequenties zou kunnen hebben.
Staatssecretaris Teeven: Dat is geen vraag aan mij. Ik heb de problemen
geschetst en mevrouw Van Toorenburg legt daar iets overeen. De basale
vraag die hier wel achter schuil gaat, is hoe ver de taak van de overheid
op dit punt reikt.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): De consequenties slaan neer op
de maatschappij. De overheid moet zich natuurlijk niet bemoeien met een
individuele kwestie, bijvoorbeeld met de vraag wat je deze ochtend
aantrekt. De gevolgen voor de kinderen en de armoede die ontstaat, gaan
echter de gehele maatschappij aan. Het kost de overheid nogal wat om
een heleboel arme eenoudergezinnen een bijstandsuitkering te geven.
Over het algemeen betreft het moeders. Het zijn slechts enkele vaders. Er
moet in die mensen geïnvesteerd worden om ze weer bij de arbeidsmarkt
te betrekken. Het is dus wel degelijk een taak van de overheid om ervoor
te zorgen dat zo’n belangrijk financieel product alleen «aangegaan» wordt.
Je kunt niet in het hoofd van mensen kijken om te beoordelen in hoeverre
zij daadwerkelijk op de hoogte zijn, maar ik roep de staatssecretaris ertoe
op – hij heeft het al een beetje toegezegd – om goed na te gaan hoe die
vroege voorlichtingstaak handig hapklaar kan worden gemaakt. Ik gaf net
een voorbeeld dat meer betrekking had op jonge vrouwen. Ik verzoek de
staatssecretaris, na te gaan op welke plekken dat wel zou kunnen. Ik heb
gehoord dat het op een aantal plekken misschien niet mogelijk is, maar
hoe is het zodanig te regelen dat het gros van de mensen goed geïnformeerd wordt om een bewuste keuze te maken? Daarmee kunnen niet alle
negatieve gevolgen worden voorkomen, maar de situatie zal wel
verbeteren.
Staatssecretaris Teeven: Ik kan bevestigen dat je bepaalde gevolgen kunt
voorkomen als je mensen beter voorlicht. Dat neemt niet weg dat de
vraag onbeantwoord blijft hoe ver de overheid daarin moet gaan. Ik wacht
het aangepaste voorstel van mevrouw Berndsen af. Daarna gaan we na
hoe een en ander kan worden ingevuld. Ik zeg dus niet dat het niet goed is
om voorlichting te geven, maar ik vraag mij wel af hoe ver wij daarmee
moeten gaan. Ik sluit mij aan bij de woorden van de heer Bontes in zijn
inbreng, dat het ook gaat om datgene wat mensen zelf willen. Als zij
kiezen voor algemene gemeenschap van goederen, is dat hun keuze. Als
zij ervoor kiezen om ongehuwd te gaan samenwonen zonder samenlevingscontract, is dat ook hun keuze. Natuurlijk realiseer ik mij wel dat niet
iedereen overziet wat het effect is van die keuze maar, zoals gezegd, is de
vraag hoe ver de regering of de overheid aan de voorkant moet gaan
staan om bepaalde dingen te beïnvloeden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

28

Mevrouw Berndsen (D66): De staatssecretaris vraagt zich af in hoeverre
de overheid zich daarmee moet bemoeien. Bij het burgerlijk huwelijk
wordt er ook gesproken over rechten en plichten in het huwelijk. Je zou
die redenering dus kunnen doortrekken en kunnen zeggen dat je het
burgerlijk huwelijk maar moet afschaffen. Dan heeft de overheid er
helemaal geen bemoeienis meer mee. Iedereen kan het dan vastleggen
met een contract bij een notaris of een advocaat. Dan zijn zij ook klaar. Dat
is een heel simpele oplossing, maar ik ga ervan uit dat de staatssecretaris
hier niet voor kiest. De overheid bemoeit zich al met het huwelijkscontract
en ik vind dat zij daarvoor dus ook verantwoordelijkheid moet dragen in
die zin dat zij ervoor zorgt dat mensen goed worden voorgelicht en dat
mensen op een goede manier hun eigen keuze kunnen maken en die stap
zetten. Als ik met de liberale opvatting van de staatssecretaris meega, zeg
ik dat hij het burgerlijk huwelijk moet afschaffen.
Staatssecretaris Teeven: Die stap gaan we hier vandaag niet zetten. Zo
ver ga ik ook niet. Ik wacht het aangepaste voorstel van mevrouw
Berndsen af. Vervolgens gaan we bezien in hoeverre die voorlichting kan
worden verbeterd. Laat overigens volstrekt helder zijn dat ik niet tegen
een goede voorlichting ben.
Ik dank mevrouw Van Tongeren voor de notitie Girls & Money. Die ziet er
mooi uit en de verschillende relevante onderwerpen staan daarin. Ik denk
dat het ook een heel mooie brochure is voor aanstaande echtgenoten.
Ik maak uit de woorden van de heer Van der Steur op dat hij de brochure
nog niet heeft bekeken. Zowel de vormgeving als de inhoud van de
brochure ziet er, zoals dat in vaktermen wordt gezegd, strak uit. Het lijkt
mij dan ook heel goed om die bij aanstaande echtgenoten onder de
aandacht te brengen.
Ik kom op het onderwerp koude uitsluiting. Dat is door diverse leden aan
de orde gesteld naar aanleiding van de brief die ik de Kamer heb
gestuurd. Mevrouw Schouten vroeg waarom ik stel dat daarover nader
overleg met de mensen in de praktijk nodig is. Zij ging daarop nogal
uitgebreid in. Ze zei eigenlijk dat er een geweldig onderzoek is gedaan en
dat daarop eigenlijk niets valt aan te merken. Zij verzoekt mij om gewoon
met de volgende stappen te komen. Ondanks dat de mensen die dat
onderzoek hebben gedaan waarschijnlijk meeluisteren, denk ik dat het
goed is om vast te stellen dat de onderzoekers ook zelf constateren dat het
kwalitatieve onderzoek, de interviews en de expertmeetings, geen
grondslag bieden voor betrouwbare getalsmatige uitspraken. Laten we
daarmee beginnen. Daarvoor is de groep personen te klein die aan het
onderzoek heeft meegewerkt. Het is dan ook niet helemaal uit te sluiten
dat het kwalitatieve onderzoek een zekere vertekening bevat. Ik wil er toch
nog opnieuw naar kijken en noem daarvoor een aantal argumenten.
Het is denkbaar dat bijvoorbeeld vrouwen die ernstig in de problemen
raken, door koude uitsluiting buiten beeld blijven van advocaten en
notarissen. Het is mogelijk dat laatstgenoemden daarop helemaal geen
zicht hebben. Het onderzoek sluit zeker niet uit – ik meld dat dus maar –
dat geraadpleegde advocaten en notarissen specialisten zijn en dat zij met
name cliënten hebben aan de bovenzijde van de markt, om maar eens iets
te zeggen.
Een ander argument is dat echtparen in geval van koude uitsluiting
zouden kunnen behoren tot de beter economisch gesitueerden en dat zij
niet snel onder de lage inkomensgrens komen. En mogelijk zijn de
berekende en de geschatte aandelen te hoog. Ik denk dat het daarom
zeker van waarde is dat ik contact opneem met de Nederlandse Orde van
Advocaten en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie om ook hun
opvattingen te vernemen.
Diverse leden, waaronder mevrouw Van Toorenburg, hebben gevraagd
wat de woorden «niet zondermeer» in mijn brief betekenen. Op grond van
het genoemde onderzoek is mij ook niet duidelijk welke als onbillijk te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

29

beschouwen gevallen niet onder de bestaande voorzieningen vallen, die
wel onder een regeling ten aanzien van een billijkheidscorrectie zouden
dienen te vallen. De vraag is immers welke gevallen dusdanig onbillijk zijn
– de heer Bontes vroeg daarvoor ook aandacht – dat een aanvullende
voorziening gerechtvaardigd is en welke criteria voor een dergelijke
voorziening zouden moeten gelden. Om onbillijkheden in geval van koude
uitsluiting beter te bestrijden, is het volgens mij nodig om hanteerbare
criteria te vinden.
Ik heb de discussie met de Kamer indertijd ook meegemaakt – laat ik het
eerlijk zeggen, want mevrouw Schouten haalde haar eigen werk aan – en
was om meerdere redenen een groot tegenstander van het aannemen van
die motie. Nu een en ander er is, ga ik daarmee als staatssecretaris
natuurlijk volledig aan de gang, al kom ik wel met een onderbouwing op
dat punt. Om tot dergelijke criteria voor toepassing van een billijkheidscorrectie te komen, is overleg met de mensen in de praktijk wenselijk. Ook
zou in de jurisprudentie moeten worden bezien in welke onbillijke
gevallen een correctie wenselijk is. Ik denk dat dit onvoldoende is
gebeurd.
Die vraag stelde mevrouw Van Toorenburg ook, al deed zij dat in iets
andere bewoordingen. Voordat we de stappen gaan zetten die door
mevrouw Schouten zijn voorgesteld, zouden we dit alles moeten doen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Mag ik uit de woorden van de
staatssecretaris concluderen dat er een nader onderzoek komt, dus dat hij
dat toezegt en dat hij op basis daarvan zijn definitieve conclusie gaat
trekken?
Staatssecretaris Teeven: Nee, dat mag mevrouw Schouten niet concluderen, want nader onderzoek kost tijd en geld. Bovendien is er uitgebreid
onderzoek gedaan. Dat heb ik ook in mijn brief vermeld. Mevrouw Van
Toorenburg vroeg wat ik bedoel met de woorden «niet zondermeer» in
mijn brief. Dat heb ik aangegeven. Ik ga met de beroepsgroepen in
gesprek en ik ga nog eens scherp door de jurisprudentie heen om te
bezien wat er gedaan zou kunnen worden op het punt van de billijkheidscorrectie. Het is niet juist dat ik weer een nieuw onderzoek ga doen, want
ik ben van mening dat we dat niet moeten blijven doen. We zijn daarmee
vanaf 2007/2008 bezig. Er moet een keer een eind komen aan deze
discussie over de koude uitsluiting. Dat is ook de bedoeling van de brief
die ik aan de Kamer heb gestuurd.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Om wat onduidelijkheid weg te
nemen, zeg ik dat ik ook niet pleit voor een nader onderzoek. Ik heb
namelijk gezegd dat er al een onderzoeksrapport ligt. Hiernaar is heel
uitgebreid onderzoek gedaan. Het is prima dat de staatssecretaris nog een
aantal zaken wil bekijken. Volgens mij is het uiteindelijk aan de regering
zelf om aan te geven wat zij daarmee wil. Ik constateer dat er nu nog
ruimte is en ben daar blij mee. Ik wil echter wel dat de staatssecretaris
snel doorpakt en dat hij ons bijvoorbeeld voor het eind van dit jaar
hierover zijn bevindingen meldt. Ik deel namelijk de mening van de
staatssecretaris dat er nu moet worden doorgepakt.
Staatssecretaris Teeven: Ja, maar dat doorpakken hoeft niet noodzakelijkerwijs te betekenen dat er een conclusie uitkomt die overeenkomt met
die van mevrouw Schouten. Het is mogelijk dat uiteindelijk de conclusie is
dat er helemaal niets verandert en dat een en ander in voldoende mate is
geregeld.
Staatssecretaris Teeven: Dan vraagt mevrouw Schouten: waarom geen
som ineens voor gehuwden en samenwonenden voor het werken in
bedrijf of huishouding? Gelet op de jurisprudentie en de literatuur ligt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

30

som ineens niet voor de hand, want de vraag naar de wenselijkheid van
invoering van een som ineens in het erfrecht is destijds na enige aarzeling
bevestigend beantwoord. Ik wijs ook op artikel 36 van Boek IV. Tegen
invoering pleitte toentertijd de overweging dat de omvang niet gemakkelijk is vast te stellen en tot onenigheid bij afwikkeling van de boedel kan
leiden. Voor het opnemen van de bepalingen gaven uiteindelijk ook weer
de billijkheidsoverwegingen de doorslag. De onderzoekers hebben
voorgesteld, criteria te vermelden die door de rechter kunnen worden
gehanteerd bij de beantwoording van de vraag of de som ineens moet
worden toegekend en, zo ja, in welke omvang. Ze geven echter niet aan
welke criteria dat zouden moeten zijn. Dat is ook weer een probleem dat
naar voren komt. Moeten dit de strenge criteria van de rechtspraak zijn?
Of moeten het meer soepele criteria zijn en welke dan? Dat blijft volstrekt
onduidelijk.
De heer Van der Steur en mevrouw Van Tongeren hebben gevraagd hoe
Nederland aankijkt tegen de gelijkberechting van homo- en heteroseksuele paren in het licht van de ontwikkelingen in Europa. Zij zeiden
eigenlijk: staatssecretaris, let een beetje op je zaak. De fracties van
GroenLinks en D66 hebben er al eerder gezegd: zit niet te slapen in
Europa. Ik wijs op de verslagen van de JBZ-Raad. In de notulen daarvan
kunt u allen lezen dat ik nog niet zo lang geleden een interventie heb
gepleegd in de richting van de minister van Malta, juist omdat Malta een
land was dat een aantal zaken tegenhield als het gaat om positieve
effecten voor de gelijke behandeling van homoseksuele paren. Nederland
maakt zich hard voor de internationale erkenning van het huwelijk en
geregistreerd partnerschap voor personen van gelijk geslacht. Bij die
erkenning hoort dus ook dat hetero- en homoseksuele paren gelijkberechtigd zijn. Ik zeg de commissie toe dat dit onderwerp bij alle besprekingen over de verordening een punt van discussie zal zijn en dat ik het
elke keer opnieuw in de Europese Raad aan de orde zal stellen. Ik vind het
zelf ook een zeer aangelegen punt. We zitten hier bovenop. Ik wijs er wel
op dat alle verordeningen op dit punt kunnen worden aangenomen met
een gekwalificeerde meerderheid.
Dat speelt niet bij het onderwerp van de gelijkberechting van hetero- en
homoseksuele paren, want er zijn meer staten die hier zeer veel aandacht
voor hebben, maar wel bij een ander onderwerp dat meerderen van u,
onder wie de heer Bontes, aan de orde stelden: moet Europa zich nu
overal mee bemoeien? De heer Van der Staaij stelde dit ook aan de orde:
houd autonomie, maak eigen keuzes. Ik wijs er wel op dat over de
verordening over het huwelijksvermogensrecht besloten wordt bij
gekwalificeerde meerderheid. Dat betekent dat Nederland – we hebben nu
zo’n zelfde situatie met de toegang tot de raadsman bij politieverhoren,
maar dat is een heel ander onderwerp – als het bepaalde zaken niet wil,
een blokkerende minderheid zal moeten vinden om zaken tegen te
houden. Dat speelt met betrekking tot deze verordening ook. Is wel aan
het subsidiariteitsvereiste voldaan? Nu moet je altijd naar die beslissingen
kijken, maar wij kunnen niet alles tegenhouden in Europa als er beslist
wordt bij gekwalificeerde meerderheid.
Dat speelt bijvoorbeeld ook bij het onderwerp dat mevrouw Kooiman aan
de orde stelde, namelijk de afschaffing van de exequaturprocedure. Ik heb
daarover gesproken in de JBZ-Raad van afgelopen vrijdag met mijn
collega’s. Ook dat onderwerp kan niet worden tegengehouden omdat ook
daarover bij gekwalificeerde meerderheid wordt beslist. Over de exequaturprocedure spreken we bijna maandelijks. Mijn inzet is geweest dat er
eerst een voorstel moet komen dat de rechtsbescherming goed regelt,
alvorens een vonnis in Nederland ten uitvoer kan worden gelegd. Een
exequatur wordt nu ook al verleend zonder die partij te horen. Het gaat
daarbij dus minder om de vorm en meer om de inhoud. Ik heb oog voor
de argumenten die de Kamer mij onder de aandacht heeft gebracht, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

31

ik wijs er nadrukkelijk op dat als een gekwalificeerde meerderheid van de
lidstaten het wil, wij het niet kunnen tegenhouden.
De heer Bontes (PVV): De woorden van de staatssecretaris zijn duidelijk,
maar volgens mij geldt voor familie- en erfrecht nog steeds unanimiteit.
Misschien komt het doordat het hierbij om een verordening gaat, maar
dan is de vraag of je dat soort beslissingen wel in een verordening moet
vastleggen.
Staatssecretaris Teeven: De heer Bontes heeft volstrekt gelijk – bij
familierecht geldt unanimiteit – maar de exequatur valt onder internationaal privaatrecht en daarover wordt bij gekwalificeerde meerderheid
beslist. Dat is een ander onderwerp. We zullen dat wellicht vanavond ook
nog aan de orde hebben in het debat. Het betreft dus geen aanpassing
van het erfrecht ten gronde, maar van de wijze waarop beslissingen in
andere lidstaten ten uitvoer worden gelegd. Die valt niet onder de
unanimiteit. Daarom geef ik die waarschuwing ook aan de Kamer. Ik heb
goed gehoord wat de Kamer ervan vindt, maar in de Europese context kan
ik het niet altijd tegenhouden.
Mevrouw Kooiman heeft gevraagd of het kabinet echtscheidingen gaat
ontmoedigen. Dat was eigenlijk een vraag over de griffierechten; zo heb ik
het een beetje opgevat. Het kabinet heeft inderdaad de voornemens om
de griffierechten en de eigen bijdrage in het kader van de rechtsbijstand te
verhogen. Ik weet dat vrijwel de hele Kamer heeft verzocht om een
onderbouwing van de voornemens en de gevolgen. Die zal de minister die
op hetzelfde departement werkt als ik, ook geven. De griffierechten en de
bijbehorende innovatieagenda zullen nog uitgebreid door de minister zelf
met de Kamer worden besproken. Ik verwijs naar het debat dat daarover
gaat plaatsvinden.
Dan hebben mevrouw Schouten en mevrouw Van Toorenburg wat fiscale
vragen gesteld. Zij vragen of ik met de staatssecretaris van Financiën de
defiscalisering van de partneralimentatie kan agenderen. Ik wijs erop dat
staatssecretaris Weekers in zijn fiscale agenda heeft aangekondigd dat hij
de defiscalisering van de partneralimentatie wil gaan onderzoeken. Hij
heeft daarover opgemerkt dat dit zeer zorgvuldig moet gebeuren,
vanwege overgangsrechtelijke problemen en de doorwerking van
defiscalisering in inkomensafhankelijke regelingen. Mevrouw Van
Toorenburg heeft al een aantal voorbeelden genoemd. Ik wijs er vanuit
mijn eigen verantwoordelijkheid nog wel op dat het wordt gezien als
negatief inkomen. Het is geen aftrekpost die tot de standaard behoort. Het
wordt echt gezien als negatief inkomen, dus het is de eerste post die
wordt afgetrokken. Staatssecretaris Weekers zal er dus op terugkomen.
Mevrouw Kooiman heeft gevraagd om een verplichting tot het bijvoegen
van de alimentatieberekening bij uitspraken; waarom gebeurt dat niet
altijd? Ik zeg toe dat ik met de Raad voor de rechtspraak ga bespreken of
dat altijd kan gebeuren. Bij een aantal rechtbanken gebeurt het wel, maar
bij een aantal rechtbanken niet. Dat valt niet goed te overzien. Ik zal met
de Raad voor de rechtspraak afstemmen dat in familierechtelijke
uitspraken de alimentatieberekening door de rechter altijd wordt
bijgevoegd.
Mevrouw Van Toorenburg heeft gevraagd of het redelijk is dat bij een
inkomensterugval toch de opslagpercentages worden gehanteerd door
het LBIO. Ik wijs erop dat een betrokkene bij inkomensachteruitgang kan
vragen om verlaging van de alimentatie. Dat is nu al mogelijk.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Dat begrijp ik, maar de brieven die wij
ontvangen gaan er met name over dat toch wordt doorgezet en er te
weinig rekening wordt gehouden met de periode waarin iemand bij de
rechter moet aangeven of op een andere manier duidelijk kan maken dat
er een achteruitgang is. Mensen die het daadwerkelijk niet kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

32

betalen, worden dus toch geconfronteerd met «het moet», plus 15%. Zij
raken daardoor in de zorgen.
Staatssecretaris Teeven: Dit lijkt me een onderwerp dat ik even in de
diepte moet uitzoeken. Ik zal uw Kamer bij brief informeren over wat het
LBIO op dit punt doet.
Hiermee heb ik volgens mij alle vragen beantwoord.
De heer Recourt (PvdA): Ik zat nog te wachten op een reactie op het punt
waar ik mee begon en mevrouw Van Toorenburg mee eindigde, namelijk
de correctie, uiteindelijk door de rechter, op basis van redelijkheid en
billijkheid. Ik las het rapport misschien nog net iets kritischer dan
mevrouw Van Toorenburg. Volgens mij moeten we een aanpassing
doorvoeren waarmee we de rechter extra steun geven om de billijkheidscorrectie te maken, omdat die op dit moment erg krap is. Mijn verzoek aan
de staatssecretaris is om daar nog op te reageren.
Staatssecretaris Teeven: Volgens mij heb ik erop gereageerd. Ik heb
gezegd dat ik scherp door de jurisprudentie heen zal gaan om te bezien of
de rechter hierbij wel voldoende mogelijkheden heeft.
De heer Recourt (PvdA): Dank. Dat wachten we af.
Mevrouw Berndsen (D66): Zowel mevrouw Kooiman als ik had de
staatssecretaris gevraagd naar de alimentatievoorziening voor samenwonenden en of hij daar al stappen verder in gezet heeft. Hij zegt dat hij
daarover gaat praten, maar wij hebben met name gevraagd om ook te
gaan doen. Misschien kan hij daar nog even op ingaan.
Staatssecretaris Teeven: Over de alimentatievoorziening voor samenwonenden zonder geregistreerd partnerschap heb ik, denk ik, in mijn brief
duidelijk tot uitdrukking gebracht dat het aan het eind van de relatie soms
onbillijk kan zijn dat er geen alimentatieverplichtingen zijn, en dat ik me
daarop wil oriënteren. Mevrouw Berndsen zegt «doen»; zij wil termijnen
horen waarbinnen ik dat ga regelen. Ik heb echter ook goed geluisterd
naar andere leden, onder wie de heer Bontes. Hij zegt: als mensen niets
regelen, is dat hun vrije wil. Ik wijs mevrouw Berndsen erop dat het voor
samenwonenden zonder geregistreerd partnerschap ook gewoon de wens
is om niets te regelen op dit punt. De basale vraag die we moeten stellen
is of het eigenlijk wel noodzakelijk is om dit te regelen.
Mevrouw Berndsen (D66): De staatssecretaris geeft zelf in zijn brief
ruimte door te schrijven dat hij het gaat bekijken en bespreken, maar ik
proef nu in zijn woorden dat hij dat eigenlijk helemaal niet wil. Zeg dat
dan, dan weten we ook waar we aan toe zijn.
Staatssecretaris Teeven: Dan toch even de spijkers op de koppen slaan. Ik
heb geschreven dat ik mij daar nog op zal oriënteren. Maar ik bespeur nu
in dit overleg met de Kamer dat bij een aantal leden het gevoelen leeft
van: er is contractvrijheid, mensen mogen het zelf invullen, maar als zij
dat niet doen, moet de overheid zich er dan mee bemoeien? Ik zal mij
daarop opnieuw oriënteren, maar ik sluit niet uit dat de eindconclusie kan
zijn dat we ons er niet mee moeten bemoeien.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik had twee vragen waarop ik het
antwoord nog niet ontdekt heb in de beantwoording. Ja, je moet goed
kunnen berekenen hoe hoog de alimentatie is. Maar mijn vraag was of
handhaving niet een groter probleem is en wat de staatssecretaris kan
doen om ervoor te zorgen dat de handhaving van de betalingen verbetert,
want volgens mij is de staatssecretaris het met mij eens dat de afspraken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

33

in alle gevallen nagekomen moet worden. Mijn andere vraag ging over
het realiseren van co-ouderschap. Is dat het gewenste model en wat kan
de staatssecretaris doen om verder te faciliteren dat het voor betrokken
ex-partners makkelijker te realiseren is?
Staatssecretaris Teeven: Excuus aan mevrouw Van Tongeren, want de
vraag over het co-ouderschap heb ik in ieder geval niet beantwoord. In de
wet is bepaald dat gezamenlijk gezag de norm is en een eenhoofdig gezag
de uitzondering, als het belang van het kind dat vergt. Met de term
«co-ouderschap» wordt meestal gedoeld op de situatie dat het kind
ongeveer evenveel tijd bij beide ouders verblijft, maar dat betekent niet
dat dat kind twee woonplaatsen krijgt van de GBA; half ingeschreven
staan kan niet. Co-ouderschap is goed, maar alleen als beide ouders hier
volledig achterstaan. Ook voorgangers van mij hebben al eens aangegeven dat bij de voorlichting over scheiding door mediators en advocaten
moet worden gewezen op co-ouderschap.
Wat de handhaving betreft, bespeur ik enige tegenstrijdigheid binnen de
commissie. Ook mevrouw Van Toorenburg zal voor een goede
handhaving zijn, maar er zit wel enige tegenstrijdigheid tussen wat u
beiden bepleit. Als het LBIO namelijk strak optreedt en bij niet-betaling
ogenblikkelijk overgaat tot invordering en daar opslagen bovenop legt,
bevordert dat natuurlijk het gevoel dat je wel moet betalen. Dan moet je
nog steeds rekening houden met uitzonderingssituaties, maar het
bevordert wel het gevoel dat er betaald moet worden. Enerzijds moet er
goed gehandhaafd worden. Dat betekent goed de regels volgen van de
LBIO met zo weinig mogelijk oog voor uitzonderingen. Anderzijds moeten
we natuurlijk ook wel kijken naar de onredelijke gevallen. Het LBIO tracht
echt het midden te vinden tussen strak handhaven en letten op de
uitzonderingssituaties waar mevrouw Van Toorenburg over spreekt.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): U beschrijft de huidige situatie.
Mijn vraag was uitdrukkelijk of niet een rol is weggelegd voor de overheid
om hierin verbetering aan te brengen. Ik wil de uitzonderingssituaties,
waarin er geruzie is over de hoogte, misschien nog buiten beschouwing
laten. Maar onze fractie – het stond ook in de kranten – bereikt bericht na
bericht van vrouwen die het gewoon helemaal opgegeven hebben, van
gevallen waarin helemaal geen ruzie of conflict is, maar gewoon
stelselmatig jarenlang niet betaald wordt. Volgens mij is de hele
commissie het er mee eens dat een vastgestelde betalingsregeling
gewoon voldaan moet worden. Kan de staatssecretaris de inspanning om
ervoor te zorgen dat er dan ook betaald wordt, wellicht wat verhogen?
Staatssecretaris Teeven: LBIO is overheid, dus dat is niet het grootste
probleem. Ik heb mevrouw Van Toorenburg toegezegd dat ik op de
uitzonderingssituaties zal ingaan. Ik zeg toe dat ik mij zal verstaan met het
LBIO om te bezien of er praktijksituaties zijn waarin inderdaad, ondanks
het feit dat er geen verstoorde of blijvend verstoorde verhouding is, toch
niet wordt betaald, en er ook op aandringen dat dit wel gebeurt. Maar,
nogmaals, er zit wel enige spanning tussen het maken van uitzonderingen, waar mevrouw Van Toorenburg op doelt, en het altijd moeten
betalen, zoals mevrouw Van Tongeren dat beschrijft. Er zijn situaties
denkbaar waarin de vrouwen zeggen «hoe is het nou mogelijk dat ik de
alimentatie maar niet binnenkrijg?» en de betreffende man toch een
goede reden heeft om niet te betalen. Dat zijn de voorbeelden waar
mevrouw Van Toorenburg ook op doelt.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Maar wat vindt de staatssecretaris
in dit geval? Ik begrijp dat er in de commissie meningen zijn, maar ik ben
geïnteresseerd in de mening van de staatssecretaris, die toch het LBIO
moet aansturen. Alle debiteuren moeten hun rekeningen betalen. Waarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

34

zou hierbij niet handhavend opgetreden worden? Wat is de mening van
de staatssecretaris?
Staatssecretaris Teeven: De lijn is dat met betrekking tot kinderalimentatie altijd maximaal wordt geïnd en zo weinig mogelijk rekening wordt
gehouden met uitzonderingssituaties. Dat was al staand beleid en dat is
het nog steeds. Voor partneralimentatie geldt natuurlijk het feit dat
gewoon de wet moet worden gehandhaafd, maar dat er wel meer
uitzonderingssituaties mogelijk zijn. De mening van de staatssecretaris is
dat de wet moet worden nageleefd en dat er betaald moet worden als er
betaald moet worden en er een uitspraak van de rechter ligt. Dat betekent
echter nog niet dat we dit met de ogen dicht doen. Er kan altijd een
hardheidsclausule zijn op grond waarvan niet wordt betaald. Ik zal met het
LBIO bespreken welke uitzonderingssituaties er nog zijn. De Kamer krijgt
daar een brief over, dezelfde brief die ik mevrouw Van Toorenburg heb
toegezegd.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Mijn vraag was of u uw inspanningen om te handhaven kunt verhogen.
De voorzitter: Nee, mevrouw Van Tongeren. U hebt nu echt uw interruptiemogelijkheid gehad. U moet uw vraag echt bewaren voor de tweede
termijn. Mevrouw Schouten wil ook nog een interruptie plaatsen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Ik had ook nog een onbeantwoorde
vraag. Ik heb gevraagd of de staatssecretaris vindt dat partijen die zelf
besluiten om billijkheden aan te pakken, bijvoorbeeld door beperkte
gemeenschap of verrekenbeding, daarvoor niet gestraft moeten worden,
bijvoorbeeld doordat er dan schenkbelasting geheven wordt.
Staatssecretaris Teeven: Ik heb al gezegd dat ik mij met collega Weekers
zal verstaan. Ik kom daar op terug.
De voorzitter: Daarmee zijn we aan het einde van deze termijn. We
kunnen nog een korte tweede termijn houden. De leden krijgen één
minuut spreektijd en ik sta geen interrupties toe.
De heer Recourt (PvdA): Voorzitter. Allereerst wil ik de staatssecretaris
heel hartelijk danken voor het in ontvangst nemen van het PvdA/VVD-plan
over kinderalimentatie en de woorden die hij eraan heeft gewijd.
Uiteraard nemen we de punten mee waarvan de staatssecretaris zegt dat
we die nog eens kritisch moeten bekijken. Bovendien is de mening van de
staatssecretaris in de consultatiefase zeer belangrijk, want hij vertegenwoordigt een hoop deskundigheid.
Ik kan niet op alles reageren, maar op een puntje wil ik toch reageren en
dat betreft die € 600 per maand die iedere ouder ongeacht het aantal
kinderen, moet bijdragen. Dat vinden we van belang, omdat ouders nu
eenmaal verantwoordelijkheid hebben voor kinderen, ook financieel, en
die niet kunnen ontlopen. Maar dat kan natuurlijk ook bestaan uit het
geven van eten, kleding en dat soort zaken. In ons systeem is dat ook voor
een bepaald gedrag gewaardeerd. Het uitgangspunt is dat een ouder altijd
verantwoordelijkheid moet houden voor zijn kind.
De voorzitter: Wilt u afronden?
De heer Recourt (PvdA): Ik wacht het onderzoek naar de hardheidsclausule af. De staatssecretaris gaat de jurisprudentie bekijken. Ik wacht
het antwoord af.
Verder wacht ik af hoe we verder kunnen met het voorstel van mevrouw
Berndsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

35

De heer Van der Steur (VVD): Voorzitter. Ook dank namens de
VVD-fractie aan de staatssecretaris voor zijn waarderende woorden voor
het plan. Ook bijzondere dank aan de collega’s voor de niet alleen
vandaag maar ook eerder uitgesproken waardering dat we proberen om
op dit belangrijke punt een paar stappen vooruit te zetten en te moderniseren. Wij hopen op dezelfde positieve reacties nadat we de partneralimentatie hebben bekeken. We zijn daar al druk mee aan de slag en daar
gaan we de komende weken mee door.
Dank aan de staatssecretaris voor zijn opmerkingen over zijn inspanningen in Europa voor homoseksuelen en lesbiennes. Het is voor de
VVD-fractie van groot belang dat er geen enkel risico wordt gelopen dat er
moeilijkheden ontstaan.
Voor het overige nemen wij de opmerkingen van de staatssecretaris graag
mee voor verdere overweging.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Ook namens de
GroenLinks-fractie dank voor de heldere beantwoording van de staatssecretaris. Ik vraag toch nog even of de inspanning op het handhaven van
het betalen van alimentatie verhoogd kan worden. Dit is toch het kabinet
van afspraak is afspraak en zero tolerance op een heleboel andere
gebieden. Ik doe dus echt de oproep om meer te doen dan nu gebeurt en
om het aantal wanbetalers terug te dringen.
Ik stel eenzelfde soort vraag over het aanpakken en het verbeteren van
knelpunten rond het co-ouderschap. Ik begrijp dat we daar allemaal van
uit willen gaan. In een aantal gevallen ondervinden mensen echt
problemen. Kan de staatssecretaris de knelpunten aanpakken en
verbeteren?
Mevrouw Berndsen (D66): Voorzitter. Ook ik dank de staatssecretaris voor
zijn beantwoording. Hij sprak mij aan op mijn liberale uitgangspunten. Ik
daag hem uit om, als het gaat om de modernisering van het huwelijksvermogensrecht, zijn liberale achtergrond niet te vergeten. Natuurlijk kom ik
met een plan. Ik hoop dat de staatssecretaris dat kleine muizengaatje dat
hij open heeft gelaten, dan wat groter zou willen maken.
De heer Bontes (PVV): Voorzitter. Dank aan de staatssecretaris voor het
beantwoorden van de vragen. Ik kom terug op het punt van het huwelijksvermogensrecht en de Europese Unie. Ik heb voor mij een brief van
staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken. Daarin schrijft hij dat
waar het gaat om de rechtsbasis en de stemwijze et cetera, de Raad
unanimiteit heeft. Ik ga er dus vanuit dat er hierbij unanimiteit is. Bij dezen
verzoek ik de staatssecretaris dan ook om tegen dit voorstel te stemmen.
De PVV-fractie bouwt op geen enkele manier mee aan de Europese
superstaat. Dus, staatssecretaris, gebruikt u de unanimiteit en stem tegen!
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Toen ik hier aankwam, was ik
eigenlijk vrij positief, behalve dat de staatssecretaris en mijn fractie het
oneens waren over de verhoging van de griffierechten en van de eigen
bijdrage. Ik dacht dat de staatssecretaris zou gaan kijken naar langdurig
samenwonenden en de koude uitsluiting. Hij was het met ons eens over
langdurig samenwonenden en contractbreuk, dat het gerechtvaardigd is
omdat mensen hun keuzes niet konden overzien. Dat is iets waar de SP
zich langdurig voor heeft ingezet. Mijn voorganger, de heer De Wit, heeft
zich daar ontzettend hard voor gemaakt. Ik zou het zonde vinden als de
staatssecretaris nu een terugtrekkende beweging maakt in dezen. Hij gaat
de jurisprudentie bekijken van de koude uitsluiting. Maar ik weet dat
langdurig samenwonenden eigenlijk niet naar de rechter stappen en dat
daar heel weinig jurisprudentie over te vinden is. Ik wil dat de staatssecretaris goed bekijkt wat hij gaat ondernemen voor de langdurig samenwo-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

36

nenden en dat we de billijkheidscorrectie daarop kunnen toepassen.
«Rechtvaardigheidstoetsing» zou ik het eigenlijk willen noemen.
Ik wil toch positief afsluiten. Ik dank de staatssecretaris voor de
toezegging om de alimentatieberekening toe te laten sturen door de
rechtbank. Ik hoop dat hij ons kan informeren over wat er uit het gesprek
met de Raad voor de rechtspraak is gekomen.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik wil graag de staatssecretaris
bedanken voor de beantwoording.
In eerste termijn had ik een discussie met de heer Van der Steur over de
vraag wie de auteur was van het boekje Zo zijn we getrouwd. Hij dacht de
heer Kleijn. Ik dacht mevrouw Van Duyvendijk. Laten we nu allebei gelijk
hebben. Het waren twee auteurs! De heer Van der Steur heeft een wat
masculiene oriëntatie en die onthield de naam van { maar goed, dat over
dat punt, nu terug naar de inhoud.
Ik denk dat het goed is dat we indringend met elkaar doorspreken over de
kinder- en partneralimentatie. Het is een onderwerp waar veel haken en
ogen aan zitten, maar ook, nogmaals, van onze kant veel waardering voor
initiatieven die daarover vanuit de Kamer genomen zijn.
Over hoe de problemen die in de praktijk ontstaan met koude uitsluiting,
het beste opgelost kunnen worden, zijn we ook nog niet uitgesproken.
Samenwonenden – mevrouw Berndsen sprak er net over – lopen er wel
eens tegenaan dat de alimentatie slecht geregeld is als ze uiteindelijk uit
elkaar gaan. Hetzelfde hebben we in een eerder debat gehad rond de
vraag hoe het gaat met kinderen die in zo’n relatie zijn ontstaan. Ik weet
een briljante en eenvoudige oplossing: trouwen! We moeten oppassen
om het heel ingewikkeld te doen. Eerst zeg je: respecteer het als we het
niet doen, en uiteindelijk ben je weer iets aan het regelen van zoals het in
een huwelijk gaat. Dan kun je beter gelijk aan het begin zeggen: misschien
is het verstandiger om te trouwen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Voorzitter. Het is opmerkelijk om te
horen dat twee mannen die een- en hetzelfde boekje lezen, toch op een
heel verschillende conclusie uit kunnen komen!
Ik dank ook de staatssecretaris voor zijn beantwoording. Ik heb nog twee
punten. Ten eerste zou ik graag voor het einde van het jaar van de
staatssecretaris een brief krijgen over de consultaties die hij nog wil
hebben met de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) en de
advocatuur over zijn resterende punten op koude uitsluiting, wat eruit is
gekomen en zijn conclusies daaromtrent.
Ten tweede zou ik graag een brief krijgen van deze staatssecretaris,
eventueel samen met secretaris Weekers, over de fiscale aspecten die
hiermee samenhangen, zoals ook mevrouw Van Toorenburg die heeft
genoemd. Daarbij wil ik het punt van de schenkbelasting concreet
uitgezocht zien. Volgens mij hoort dat hierbij thuis, omdat het een
mogelijkheid is om de onbillijkheid op te lossen. Daar is het mevrouw Van
Toorenburg om te doen. Die mogelijkheid wordt nu afgestraft. Ik hoor
graag van de staatssecretaris hoe hij hiermee omgaat.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Voorzitter. Dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording. Wij zijn zeer gelukkig, want feitelijk hebben
wij vier toezeggingen gekregen. Ten eerste komt er een brief over de
fiscale aspecten. Ten tweede gaat de staatssecretaris de koude uitsluiting
bekijken. Ten derde wilden wij de reactie op het voorstel voor de
kinderalimentatie graag hebben. Ten vierde wordt nog even gekeken naar
de «crepeergevallen» van het LBIO. Wij zijn dus content.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter. Op voorhand zal ik meteen maar de
correcties aanbrengen! Ik heb niet toegezegd dat er een brief komt over
de fiscale zaken. Ik heb toegezegd dat ik met collega Weekers in gesprek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

37

ga. Ik vind het de bevoegdheid van de staatssecretaris van Financiën om
binnen het plan dat hij heeft, uw Kamer te berichten. Ik zal beide onderwerpen wel bespreken met staatssecretaris Weekers. Hij zal dan de vaste
commissies voor Financiën en Veiligheid en Justitie informeren.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Voorzitter.
De voorzitter: Nee, ik sta geen interrupties toe.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Voorzitter, wilt u een VAO of een
vraag?
De voorzitter: U kunt kiezen, maar u krijgt nu geen gelegenheid om te
interrumperen. Ik had al gezegd dat ik geen interrupties toesta in deze
termijn.
Staatssecretaris Teeven: Ik dank de heren Van der Steur en Recourt voor
hun vriendelijke woorden. Ik heb er geen vragen meer in gehoord, dus ik
zal er niet op ingaan.
Mevrouw Van Tongeren heb ik al toegezegd dat ik mij met het LBIO zal
verstaan om te bekijken wat voor zaken er rond de handhaving spelen. De
Kamer krijgt dus sowieso een brief van mij over de handhaving en over de
«crepeergevallen», zoals mevrouw Van Tongeren dat noemde. Zij
gebruikte die term, dus ik doe het ook maar.
Het zou heel goed kunnen dat er knelpunten zijn bij het co-ouderschap. Ik
ben mevrouw Van Tongeren al een beetje tegemoet gekomen. Ik zie
eigenlijk niet in hoe ik haar verder tegemoet kan komen. Ze kijkt me nu
heel aardig aan, maar ik zit echt te prakkiseren over hoe ik dat zou kunnen.
Ik zie het even niet.
Mevrouw Berndsen vraagt of ik met een open blik kijk. Zij kent mij. Zij
weet dus dat ik een open blik heb. Ik wacht haar voorstellen af. Daar zal ik
dan op reageren.
Ik denk dat de heer Bontes refereert aan een fiche waarin sprake was van
unanimiteit. Nogmaals, volgens mij is het zo dat op het terrein van het
familierecht er sprake moet zijn van unanimiteit in Europa. Daar kun je
dus met één stem de besluitvorming blokkeren. Volgens mij kan het op
het terrein van het internationaal privaatrecht, dus hoe er volgens de
regels wordt beslist, met een gekwalificeerde meerderheid. Als er fouten
zitten in de fiches, zoeken we die uit. Dit is volgens mijn informatie op dit
moment de stand van zaken. We laten nog even weten hoe dat precies zit.
Als we kunnen blokkeren, is dat zo, maar volgens mij is het dus niet zo.
Tegen mevrouw Kooiman zeg ik dat de discussie over de griffierechten
kabinet en Kamer nog wat langer zal bezig houden. We gaan daar mee
verder.
Zij zei dat er weinig jurisprudentie is over langdurig samenwonenden.
Hoe kunnen we komen tot een rechtvaardigheidstoets? Nogmaals, en dat
is echt het standpunt van het kabinet, er zijn heel veel mensen – ik ben
daar ervaringsdeskundige in – die helemaal niets regelen rondom hun
samenwonen, niets geregeld willen hebben en wel nagedacht hebben
over het eind en toch niets willen regelen. De vraag is of we voor de groep
die daar niet over nadenkt, toch iets moeten gaan regelen. Ik denk daar
nog even over door.
De heer Van der Staaij heeft weer het boek aangehaald. Ik heb hier ook
een aardig boek met de titel «Afrekenen bij (echt)scheiding». Ik wijs hem
op de pagina’s 113 en 122. Het is overigens ook van mevrouw Van
Duyvendijk. Het is een zeer interessant boek. Er staat ook iets in over de
billijkheidscorrectie. Het lijkt me dus voor alle leden heel aardig.
De vragen van mevrouw Schouten heb ik beantwoord. En ja, voor het
eind van het jaar kan ik de brief over de koude uitsluiting doen toekomen.
Die toezegging doe ik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

38

De drie toezeggingen die mevrouw Van Toorenburg oplas, had ze al
binnen. De vierde kan ik niet toezeggen.
De voorzitter: We hebben nog tien minuten over. Er is dus gelegenheid
tot het stellen van korte vragen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Dank, voorzitter. Wat wij willen, is een
integrale kabinetsvisie op de fiscale aspecten van echtscheiding. Dat
vragen wij dus in dit debat aan de staatssecretaris. Wij willen het niet in
een algemeen stuk verstopt zien. Ik wil dit niet via een VAO hoeven
vragen. Daarom vraag ik de staatssecretaris of wij deze visie krijgen van
staatssecretaris Weekers en deze staatssecretaris of niet?
Staatssecretaris Teeven: Ik zal mij verstaan met de staatssecretaris van
Financiën. Hij zal met een visie komen op dit plan, namens het kabinet.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): De koude uitsluiting en het
voorbeeld dat ik gegeven heb, liggen toch echt op uw terrein. Ik wil dat u
daar ook uw visie op geeft.
Staatssecretaris Teeven: Als ik zeg dat ik spreek met collega Weekers over
dit soort zaken, kunnen de leden ervan overtuigd zijn dat de woorden van
uw commissie en mijn visie zullen doorklinken in de kabinetsreactie.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik wil het nog hebben over de langdurig
samenwonenden. 20 000 vrouwen worden financieel getroffen, doordat er
eigenlijk altijd sprake is van koude uitsluiting bij samenwonenden.
Mensen kiezen daar niet altijd voor; dat geeft de staatssecretaris ook aan
in zijn brief. Hij geeft aan dit te willen onderzoeken. Wanneer komt de
staatssecretaris met een brief? Anders ben ik genoodzaakt om met een
motie te komen.
Staatssecretaris Teeven: Ik kan het meenemen in dezelfde brief die ik
mevrouw Schouten heb toegezegd voor het einde van het jaar.
De voorzitter: Ik constateer dat er geen interrupties meer zijn. Ik vat de
toezeggingen van de staatssecretaris samen. De staatssecretaris zal de
Kamer per brief informeren over het LBIO, in het bijzonder over de
kwestie van de uitzonderingssituaties, de handhaving en de zogenaamde
crepeergevallen. De staatssecretaris informeert de Kamer over unanimiteit
dan wel gekwalificeerde meerderheid op het terrein van het huwelijksvermogensrecht. De staatssecretaris stuurt de Kamer voor het eind van het
jaar een brief over het gesprek met de beroepsgroepen NOvA en KNB
over de zogenaamde koude uitsluiting. De staatssecretaris gaat met de
staatssecretaris van Financiën over de fiscale aspecten van echtscheiding.
Staatssecretaris Teeven: Ik zal ook met de staatssecretaris van Financiën
bespreken of hij namens het kabinet met een integrale reactie op de
punten kan komen die mevrouw Van Toorenburg en mevrouw Schouten
hebben aangedragen.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik mis de toezegging over de alimentatieberekeningen.
De voorzitter: Ik vraag de staatssecretaris om zijn toezegging op dat punt
te herhalen, want die is niet helder genoteerd.
Staatssecretaris Teeven: De alimentatieberekeningen worden door de
gerechtelijke instanties bij hun uitspraken niet altijd meegezonden bij de
vonnissen. Sommige rechtbanken doen het wel, andere niet. Ik ga met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

39

Raad voor de rechtspraak regelen dat in alle gevallen alimentatieberekeningen bij de uitspraak gevoegd worden.
De voorzitter: Dan zijn we gekomen aan het einde van dit algemeen
overleg. Ik dank de leden voor hun inbreng en de staatssecretaris voor zijn
beantwoording.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 867, nr. 24

40