Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) en van de
begrotingsstaat van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2013

Nr. 134

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 3 juni 2013
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij zeven
fracties de behoefte de minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en
opmerkingen voor te leggen inzake het «Beleidskader Nederland en de
Poolgebieden 2011–2015» (Kamerstuk 33 400 V, nr. 116).
De minister heeft op de vragen en opmerkingen geantwoord bij brief van
31 mei 2013. De vragen en opmerkingen van de fracties en de antwoorden
van de bewindspersonen zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-33400-V-134
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

1

I Inbreng van de commissie
Inbreng van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het Beleidskader Nederland en de Poolgebieden 2011–2015. In het
beleidskader wordt zowel gesproken over de Noordpool als over
Antarctica. Dit keer wordt voor het eerst meer aandacht besteed aan de
Noordpool. Dat is een goede zaak. Zoals het beleidskader ook stelt, spelen
er geopolitieke belangen op het bied van energie, visserij en scheepvaart
in het gebied. Het is terecht dat gesteld wordt dat Nederland als top-20
economie in de wereld betrokken dient te zijn bij de Poolgebieden. Deze
leden hebben nog enkele vragen over de wijze waarop Nederland
betrokken is.
Het Arctische gebied wordt steeds toegankelijker, een trend die zich naar
verwachting de komende decennia zal doorzetten en een nieuw strategisch geopolitiek vraagstuk zal blootleggen. Het Noordpoolgebied
herbergt enorme mogelijkheden. Niet alleen bevinden zich op- en onder
Arctica gas- en oliebronnen die naar schatting 22% van de totale
onontdekte koolwaterstofreserves in de wereld behelzen, ook ontstaan er
door de uitdijende noordelijke zeeën nieuwe vaarroutes die Europa en
Azië op een nieuwe manier verbinden. De droom van een «noordelijke
handelsroute» van Willem Barentsz en Jacob van Heemskerk wordt dan
bewaarheid! De reisafstanden en -tijden voor de koopvaardij nemen
aanzienlijk af, waardoor de overall transportkosten navenant gereduceerd
kunnen worden.
De belangen zijn groot. Terwijl de zogenaamde «Arctic Five» – de
Verenigde Staten, Canada, Noorwegen, Denemarken en Rusland – zich al
geruime tijd met dit vraagstuk bezighouden en in sommige gevallen zelfs
al in onderhandelingen verwikkeld zijn (Noorwegen en Rusland met
name: verdrag gesloten in 2010), beginnen ook niet-Arctische energieafhankelijke grootmachten zich te roeren. China, Japan (denk aan
LNG-carriers) en Zuid-Korea doen bijvoorbeeld hun uiterste best om
toegang te verkrijgen in de Arctische regio en willen niet gemarginaliseerd worden in het debat over de toekomst van de Noordpool. Internationale samenwerking met betrekking tot het Arctische gebied ligt voor de
hand, zodat gewapende conflicten in de toekomst vermeden kunnen
worden. Bovendien kunnen bij het winnen van olie en gas de enorme
technische uitdagingen en hoge kosten in multilateraal verband beter het
hoofd geboden worden.
Nederland heeft van oudsher een sterke band met deze regio en hoewel
de tijden van Willem Barentsz lang vervlogen zijn, liggen er voor ons wel
degelijk grote belangen, niet in de laatste plaats vanwege de nieuwe
handelsroutes. De leden van de VVD-fractie willen graag dat de Nederlandse regering, in EU-verband en/of unilateraal, zich actief gaat inzetten
om de Nederlandse en Europese strategische positie te waarborgen.
Samenwerking met Noorwegen ligt daarbij voor de hand.
Gesteld wordt dat Nederland niet streeft naar een allesomvattende
verdragsregeling met betrekking tot het Arctische gebied, naar voorbeeld
van het Antarctica-verdrag waar Nederland ook deelgenoot van is. Kan de
regering toelichten waarom dit niet het streven is. Wat zijn de mogelijke
nadelen van een dergelijk allesomvattend verdrag?
Nederland streeft naar een status van waarnemer voor de EU bij de
Arctische Raad. Nederland heeft zelf ook een waarnemersrol. Kan de
regering verder toelichten waarom het gewenst is dat de EU een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

2

waarnemersrol krijgt? Ziet de regering ook mogelijkheden om bilateraal
samen te werken met bijvoorbeeld Denemarken en Noorwegen met
betrekking tot het Arctisch gebied?
Nederland voorziet een groei in de exploitatie van fossiele brandstoffen in
het Arctische gebied. In de notitie wordt vervolgens aandacht besteed aan
de milieuaspecten die hierbij een rol spelen. Kan de regering ook verder
ingaan op de rol die Nederland bedrijven mogelijk kunnen spelen bij de
winning van fossiele brandstoffen in het Arctische gebied? Op welke wijze
stimuleert de Nederlandse regering de betrokkenheid van Nederlandse
bedrijven bij de winning van grondstoffen? Graag een reactie van de
regering hierop.
Nederland erkent geen enkele territoriale claim ten aanzien van Antarctica.
Kan de regering toelichten wat het standpunt is van de Nederlandse
regering met betrekking tot territoriale claims op het Arctische gebied?
Nederland is tegen de delfstofwinning op Antarctica. Waarom is de
regering hier tegen? Waarom is de regering bijvoorbeeld wel voorstander
van de winning van delfstoffen in het Arctische gebied? Graag een reactie
van de regering.
Inbreng van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de PvdA hebben met instemming kennisgenomen van het beleidskader Nederland en de Poolgebieden 2011–2015.
Deze leden zijn blij met de brede blik waarmee er naar de poolgebieden
en de toekomst daarvan wordt gekeken. Op basis van het beleidskader
zijn er toch nog vragen bij de leden van de PvdA-fractie.
De leden van de van de PvdA-fractie vragen op welke wijze de regering
denkt invulling te geven aan de internationale beheersstructuur om zo te
komen tot een betere bescherming van het Arctische milieu? Op welke
termijn en hoe gaat Nederland daar invulling aan geven? Waarom streeft
de Nederlandse regering vooralsnog niet naar een alomvattende
verdragsregeling voor het Noordpoolgebied naar het model van het
Antarcticaverdrag? Hoe effectief is de samenwerking in de Arctische Raad
voor het overeenkomen van afspraken voor een duurzaam beheer van het
Noordpoolgebied? Welke mogelijkheden zijn er voor Nederland, als
waarnemer bij de Arctische Raad, om een aanvullende bijdrage te leveren
om te komen tot meer internationale afspraken voor duurzaam beheer
van het Arctisch gebied? Wanneer is de geïntegreerde lange-termijn visie
op de Nederlandse rol in het Noordpoolgebied gereed en hoe zal de
Kamer bij de totstandkoming van deze visie worden betrokken?
De leden van de PvdA-fractie willen graag weten of de regering meer
concreet kan aangeven of toekomstige economische activiteiten, zoals
delfstoffenwinning en scheepvaart, de bescherming van het Noordpoolgebied niet zullen te veel zullen belemmeren? Hoe zorgt Nederland ervoor
dat in ieder geval haar eigen economische activiteiten of samenwerking in
het Noordpoolgebied voldoen aan de door Nederland gewenste stringente milieu en veiligheidsnormen, zonder dat we onze economische
concurrentiepositie verliezen? Is een moratorium, zoals dat ook in
Antarctica van kracht is, op bepaalde activiteiten in het noordpoolgebied
gewenst? Zo ja, is er enig zicht op de haalbaarheid daarvan?
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Nederlandse regering de
geopolitieke spanning beziet die kan ontstaan door de toegang tot nieuwe
olie- en gasreserves en de ontsluiting van nieuwe handelsroutes? Op
welke termijn kan de Kamer een meer uitgewerkte visie van de Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

3

landse regering op de buitenlands- en veiligheidspolitieke implicaties van
de ontwikkelingen in het Noordpoolgebied tegemoet zien? Kan de
regering toelichten op welke wijze de geopolitieke betekenis van het hoge
noorden binnen de NAVO tot uiting komt? Wat is de inzet van de
Nederlandse regering met betrekking tot de rol van de NAVO in het
noordpoolgebied? Wanneer is er overleg geweest binnen de NAVO
Defensie ministeriële over de veiligheidssituatie binnen de Poolgebieden?
Zal Nederland dit zelf agenderen?
De leden van de PvdA-fractie willen graag weten wat de regering bedoelt
met het streven naar de ontwikkeling van een geïntegreerde lange-termijn
visie inzake Antarctisch toerisme? Wie zou deze visie moeten ontwikkelen,
wat is daarvoor de termijn en hoe draagt Nederland hieraan bij? Welke
maatregelen zijn nodig om de gevolgen van toerisme voor Antarctica als
reservaat voor natuur en vrede te beperken?
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan aangeven hoe de
samenhang en synergie tussen het wetenschap en beleid gestuurd
onderzoek wordt vormgegeven? Is er binnen het Polaire Programma
mogelijkheid om meer ruimte te maken voor onderzoek gerelateerd aan
mens en economie, denk daarbij bijvoorbeeld aan de relatie tussen
toerisme en milieu? Zo ja, acht de regering dit wenselijk? Wat is de visie
van de regering op Nederlandse onderzoeksfaciliteiten op Antarctica? Is
het plaatsen van de Nederlandse onderzoekslaboratoria een eerste stap
naar een Nederlands onderzoeksstation? Is het Nederlandse beleid om
substantieel wetenschappelijk onderzoek uit te voeren zonder eigen
infrastructuur op Antarctica op de lange termijn houdbaar?
Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie zich af wanneer er een
beleidskader voor de periode na 2015 verwacht mag worden?
Inbreng van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben kennis genomen van het beleidskader
Nederland en de Poolgebieden 2011–2015. Door het smelten van het
poolijs ontstaan er volgens het beleidskader toegenomen mogelijkheden
voor economische activiteiten. De regering geeft aan dat ze zich terughoudend zal opstellen ten aanzien van de exploitatie van olie en gas.
Tegelijkertijd onderkent de regering wel de economische kansen. De
regering wil de samenwerking met vooral Noorwegen en de Russische
Federatie ten behoeve van de exploitatie van olie en gas in het Noordpoolgebied versterken. Deze leden vragen zich af waarom de regering
aangeeft zich terughoudend op te willen stellen ten aanzien van de
exploitatie van olie en gas, als die exploitatie aan geldende milieu en
veiligheidsnormen voldoet? Hoe verhoudt de Nederlandse terughoudendheid zich tot samenwerking met de Russische Federatie, die
allesbehalve terughoudend is, en tot een gelijk level playing field?
De regering pleit voor beter internationale regulering ten aanzien van de
milieu en veiligheidsnormen. Welke internationale afspraken behoeven
aanvulling, op welke termijn, en hoe gaat de regering voorkomen dat
Nederland als het braafste jongetje van de klas zich weg laat concurreren
door andere landen, die zich minder gelegen laten liggen aan de
bescherming van het Noordpoolgebied?
Wanneer is de lange-termijn visie op de Nederlandse rol in het noordpoolgebied gereed en hoe zal de Kamer bij de totstandkoming van deze visie
worden betrokken? Op welke termijn kan de Kamer voorts een meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

4

uitgewerkte visie van de regering op de buitenlands- en veiligheidspolitieke implicaties van de ontwikkelingen in het Noordpoolgebied tegemoet
zien?
Op welke wijze komt het hernieuwd bewustzijn van de geopolitieke
betekenis van het hoge noorden binnen de NAVO tot uitdrukking? Wat is
de inzet van de regering m.b.t. de rol van de NAVO in het Noordpoolgebied?
De leden van de PVV-fractie betreuren het dat Nederland geen steun zal
verlenen aan voorstellen gericht op het toestaan van activiteiten met
betrekking tot delfstoffenwinning of permanente toeristische infrastructuur. Is de regering bereid met een open blik te kijken naar veilige
manieren om delfstoffen te winnen? Wat de leden van de PVV-fractie
betreft moet er geen hek om de natuur gezet worden. De mens mag
genieten van de natuur. Deze leden geloven dat de toeristische branche
primair zelf verantwoord toerisme dient te reguleren. Graag vernemen
deze leden waarom de regering zich hiertegen verzet.
Inbreng van de fractie van de SP
Vooral in de laatste jaren is het Noordpoolgebied sterk in de politieke en
economische belangstelling gekomen. Daarom wordt in het huidige
Beleidskader voor het eerst meer aandacht aan het Noordpool- dan aan
het Zuidpoolgebied geschonken. De leden van de SP-fractie begrijpen de
toegenomen aandacht voor het Noordpoolgebied en zijn verheugd met
het gegeven dat het huidige kader de poolgebieden in een veel breder
perspectief plaatsen dan tot nu toe het geval was. Maar deze leden
hebben wel grote zorgen over een aantal ontwikkelingen in het Noordpoolgebied.
De leden van de SP-fractie vrezen dat de verschillende, deels overlappende claims van de Arctische landen op delen van het Noordpoolgebied
en andere geschillen in de regio kunnen leiden tot conflicten, al dan niet
van militaire aard. Dit omdat een duidelijk juridisch kader om dergelijke
conflicten op te lossen afwezig lijkt. In het Beleidskader staat dat er geen
alomvattende verdragsregeling voor het Noordpoolgebied bestaat, maar
dat er sprake is van een lappendeken van mondiale, regionale en
bilaterale overeenkomsten en verklaringen op diverse inhoudelijke
deelterreinen, waarbij lang niet altijd alle Arctische staten betrokken zijn.
Verder staat er dat juridische versnippering tot inhoudelijke en geografische lacunes in de beheers- en bestuursstructuur van het gebied leidt.
Ook geldt dat niet alle Arctische staten bij de diverse voor het Arctische
gebied belangrijke verdragen zijn aangesloten. En alhoewel de spelregels
voor de verdeling van rechtsmacht in de Arctische oceaan vastliggen, zijn
de maritieme afbakeningen nog slechts in een beperkt aantal gevallen
vastgesteld. Bovendien speelt er nog een grensgeschil met betrekking tot
Hans Island.
De Russische vlag die op 2 augustus 2007 door een onderzoeksduikboot
op de zeebodem van de Arctische oceaan werd geplant en de felle
reacties van andere landen hierop, maken voor de leden van de SP-fractie
duidelijk dat haast geboden is met het creëren van een duidelijk mechanisme om de bestaande geschillen op te lossen. Deelt de regering deze
urgentie? In het Beleidskader staat dat Nederland vooralsnog niet streeft
naar een alomvattende verdragsregeling voor het Arctische gebied naar
het model van het Antarcticaverdrag. Kan worden aangegeven waarom
dit vooralsnog het geval is? Onder welke omstandigheden zal Nederland
wel naar een alomvattende verdragsregeling voor het Arctische gebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

5

streven? En zou een alomvattende verdragsregeling niet spanningen die
nu bestaan kunnen wegnemen?
Kan de regering ook aangeven in hoeverre de 55 submissies die op dit
moment bij de Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS)
van de VN liggen overlappende claims betreffen? In hoeveel gevallen
worden gebieden in het Noordpoolgebied door één of meer Arctische
staten geclaimd?
Kan de regering verder aangeven op welke wijze concreet invulling wordt
geven aan haar inzet voor een meer omvattende internationale beheersstructuur voor het Noordpoolgebied? Welke internationale afspraken
behoeven aanvulling, op welke termijn en hoe gaat Nederland zich
daarvoor inzetten?
Over de veiligheid staat in het Beleidskader dat de sfeer van confrontatie
die er in het hoge noorden bestond ten tijde van de Koude oorlog, voorbij
is en er sinds begin jaren »90 sprake is van een geheel nieuwe en stabiele
veiligheidsomgeving. De leden van de SP-fractie zetten hier vraagtekens
bij. Tegelijk wordt er in het Beleidskader immers ook op gewezen dat met
name in het nieuwe Russische en Canadese Arctische beleid een
versterkte zichtbaarheid en uitoefening van territoriale soevereiniteit als
een prioriteit wordt aangemerkt. Beide landen hebben hun militaire
capaciteiten in het gebied versterkt. De militaire presentie wordt weer
opgevoerd en deze nieuwe assertiviteit kan leiden tot onbegrip en
spanningen, staat in het Beleidskader. De leden van de SP-fractie zijn van
mening dat maatregelen nodig zijn zodat het toegenomen belang van het
Noordpoolgebied in de nabije toekomst niet zal leiden tot militaire
conflicten. Demilitarisering is bij uitstek het middel tegen escalatie. Zou
Nederland niet moeten streven naar een verdrag waarin de verwijdering
van bestaande militaire installaties in het gebied, en inperking dan wel
afschaffing van militaire activiteiten wordt geregeld? Is de regering bereid
om, net als voor het Zuidpoolgebied geldt, in het Noordpoolbeleid in te
zetten op demilitarisering? Indien neen, waarom niet?
In het Beleidskader stelt de regering verder dat het hoge noorden van
blijvende strategische betekenis is voor de NAVO en dat de NAVO daar
legitieme veiligheidsbelangen heeft. Kan verduidelijkt worden wat precies
deze veiligheidsbelangen zijn? Welke rol ziet Nederland precies voor de
NAVO in het Noordpoolgebied? Is er sprake van permanente militaire
activiteiten in het Noordpoolgebied, bijvoorbeeld in verband met het
raketschild, of strategische radarinstallaties? Hoe vaak wordt er door met
intercontinentale bewapende raketten onderzeeërs onder het noordpoolijs
geoefend?
De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat de bescherming van de
rechten van inheemse volkeren – en dus ook de Arctische volkeren – een
integraal onderdeel van het Nederlandse mensenrechtenbeleid vormt en
dat daar waar in een Arctisch land de mensenrechtensituatie van deze
volkeren niet voldoet aan de internationale normen, Nederland multilaterale initiatieven tot actie zal ondersteunen en waar opportuun ook
bilateraal de positie van deze volkeren aan de orde zal stellen. Kan de
regering aangeven in hoeverre zij van mening is dat de mensenrechtensituatie van de verschillende inheemse volkeren in de Arctische landen op
dit moment voldoet aan de internationale normen, welke multilaterale
initiatieven op dit moment worden gesteund en of de positie van deze
volkeren bilateraal al eens aan de orde is gesteld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

6

Verder is het Noordpoolgebied een belangrijke bron van fossiele
brandstoffen geworden en wordt naarmate de schaarse van deze
grondstoffen wereldwijd toeneemt het belang van de regio hiervoor in de
toekomst alleen maar groter. Dit heeft grote, negatieve gevolgen voor het
milieu. De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat voor Nederland het
tegengaan van klimaatverandering een belangrijke prioriteit is, maar
concluderen ook dat grondstofwinning in het Noordpoolgebied hier
regelrecht tegenin gaat. Deelt de regering deze conclusie? Hoe wordt
tegengegaan dat het winnen van grondstoffen in de regio bijdraagt aan
verdere klimaatverandering? Kan meer concreet aangeven worden hoe
het in het Beleidskader omschreven optimale evenwicht tussen de
bescherming van het Noordpoolgebied en de bevordering van economische activiteiten in dit gebied eruit zou moeten zien? En hoe zorgt
Nederland ervoor dat in ieder geval haar eigen economische activiteiten
of samenwerking in het Noordpoolgebied voldoen aan de door Nederland
gewenste stringente milieu en veiligheidsnormen? Wat betekent dit
concreet als het gaat om activiteiten van Nederlandse bedrijven zoals
Shell in die gebieden? Ziet de regering ook kansen voor onze industrie in
het schoonmaken van die gebieden, waaronder van nucleair afval?
Inbreng van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggende beleidskader. Deze leden delen de opvatting dat
Nederland een eigen visie dient te blijven ontwikkelen gezien de internationale politieke en economische ontwikkelingen ten aanzien van zowel de
Noord- als Zuidpool. Genoemde leden hebben een aantal vragen.
In het beleidskader geeft de regering aan dat zij aanvullende afspraken wil
maken op het gebied van onder andere visserij en delfstofwinning. Kan de
regering aangeven welke afspraken zij concreet voor ogen heeft?
Daarnaast geeft de regering aan dat zij voorziet dat delfstoffenwinning in
het hoge noorden toe zal nemen en dat zij zich zal inspannen voor het
stellen van strenge voorwaarden. Welke rol ziet de Nederlandse regering
voor zichzelf om de verschillende opvattingen van betrokken landen
dichter bij elkaar te brengen? Hoe zal deze rol worden vertaald naar de
lange-termijn visie op de Nederlandse rol in het gebied? Op welk moment
zal deze visie met de Kamer worden gedeeld? Graag een reactie.
De regering pleit in het beleidskader voor een strenge milieu en
veiligheidsnormen ten aanzien van exploratie van het Noordpoolgebied.
Mede in het ligt van het Nederlandse beleid ten aanzien van de Global
Public Goods kiest Nederland voor deze inzet. De leden van de CDA-fractie
zien grote toegevoegde waarde in een coherent beleid ten aanzien van dit
onderwerp. Onduidelijk blijft in dit kader echter hoe de inzet uit het
beleidskader aansluit bij het bredere beleid op dit gebied. Kan de regering
aangeven op welke manier dit beleid aansluit bij de gekozen inzet op de
Global Public Goods? En welke aansluiting is er bij het Europese beleid
wat Nederland als uitgangspunt heeft gekozen?
Daartegenover staan de economische kansen die het gebied biedt nu
poolijs smelt. Hoe zorgt de Nederlandse regering er voor dat deze kansen
ook daadwerkelijk worden benut en dat Nederlandse kennis op gebied
van water en scheepvaart kan worden ingezet ter duurzame exploratie van
het gebied? Welke concrete stappen zet de regering om, naast inzet op
meer regels, duurzame exploratie mogelijk te maken door gebruik te
maken van Nederlandse kennis en kunde?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

7

Ten aanzien van Antarctica steunt de regering ontwikkeling van duurzaam
toerisme en zelfregulering van de toerismebranche. Kan de regering
aangeven in hoeverre deze inzet overeenkomt met de wens de ongerepte
natuur van Antarctica te behouden en bij te dragen aan een lange
termijnvisie voor toerisme op het continent? Welke inzet kiest de
regering? Graag een reactie.
Inbreng van de fractie van D66
De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennis
genomen van het Beleidskader Nederland en de Poolgebieden 2011–2015.
De leden van de fractie van D66 vernemen graag wanneer de langetermijn visie op de Nederlandse rol in het Noordpoolgebied, waarover in
het Beleidskader gesproken wordt, gereed is. Worden er andere partijen,
zoals het maatschappelijk middenveld, wetenschappelijke instanties en de
Kamer betrokken bij de totstandkoming van deze visie? In het Beleidskader komt naar voren dat de regering wil inzetten op het aanvullen van
bestaande internationale afspraken voor een meer omvattende internationale beheersstructuur voor het noordpoolgebied om een betere
bescherming van het Arctisch milieu te garanderen. Op welke wijze gaat
de regering concreet invulling geven aan haar inzet voor deze meer
omvattende internationale beheerstructuur voor het Noordpoolgebied?
Welke internationale afspraken behoeven aanvulling en op welke termijn
en in welke vorm gaat Nederland zich daarvoor inzetten? Welke rol ziet het
kabinet weggelegd in deze meer omvattende internationale beheersstructuur voor de Arctische Raad? En welke rol is er voor de Europese
Unie en de NAVO met het oog op buitenlandbeleid en de verschuivende
geopolitiek verhoudingen in het Noordpoolgebied?
De leden van de fractie van D66 erkennen de opkomende strategische
belangen van het Noordpoolgebied. «Economische belangen voor
Nederland en de Europese Unie in het Noordpoolgebied tekenen zich af»,
valt te lezen in het Beleidskader. Deze leden vragen zich af hoe de regering
haar belangen in gaat vullen in het Noordpoolgebied. Hoe vindt zij de
balans tussen milieubescherming enerzijds en economische belangen
anderzijds? Is de regering bereid in de internationale arena voor een
moratorium te pleiten voor de winning van delfstoffen zoals olie en gas
op het noordpoolgebied totdat onafhankelijk is onderzocht wat de risico’s
zijn van eventuele olieboringen in het betreffende gebied, en totdat zeker
is dat eventuele lekkages van olie opgeruimd kunnen worden? Gaat de
regering het Nederlandse bedrijfsleven in het Noordpoolgebied faciliteren
ten behoeve van olie- en gasproductie via Project Delta Group? Hoe gaat
Nederland ervoor zorgen dat in ieder geval de economische activiteiten
van Nederlandse bedrijven in de olie en gassector voldoen aan de door
Nederland en de Europese Unie gehanteerde milieu en veiligheidsnormen?
De leden van de fractie van D66 zijn bezorgd over de bescherming van het
milieu in het Arctisch gebied en het klimaat in zijn algemeenheid.
Antarctica is als toeristische bestemming aan populariteit aan het winnen,
maar deze leden onderstrepen dat dit schadelijke gevolgen heeft. De
leden van de fractie van D66 willen graag antwoord op de vraag hoe een
geïntegreerde lange-termijn visie met voldoende randvoorwaarden voor
duurzaam Antarctisch toerisme vorm zal krijgen. Hoe draagt de Europese
Unie bij aan het ontwikkelen van deze visie? Welke maatregelen zijn er
volgens de regering nodig om de natuur te beschermen op Antarctica? Is
er een bereidheid binnen de regering om alle maatregelen die nodig zijn
te nemen om het Arctisch gebied te beschermen tegen de negatieve
gevolgen van het toerisme? Zo ja, hoe zullen deze maatregelen er uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

8

komen te zien? Zou bijvoorbeeld een keurmerk voor duurzaam toerisme
hierbij van waarde kunnen zijn, zodat reizigers kunnen kiezen voor een
verantwoord bezoek en de aanbieders dit terugzien in de prijs?
Het belang van onderzoek in het Arctisch gebied wordt door de leden van
de fractie van D66 onderstreept. Is er binnen de regering de ambitie om, al
dan niet op de lange termijn, een eigen onderzoeksstation op Antarctica te
bezitten? Kunnen de vier mobiele laboratoria die sinds januari 2013
aanwezig zijn een meer permanente status krijgen? Zo ja, wat zijn de
concrete gevolgen daarvan voor de onderzoekspositie van Nederland op
Antarctica? Zo nee, hoe ziet het kabinet de onderzoekspositie van
Nederland op de lange termijn zonder permanent onderzoeksstation? Is
de financiering van het Polaire Programma de komende jaren zeker? Blijft
het zwaartepunt voor de financiering van poolonderzoek ook in de
toekomst bij de ministeries liggen? Kan de regering aangeven hoe de
samenhang tussen wetenschapsgestuurd en beleidsgestuurd onderzoek
in de praktijk vorm zal krijgen?
Inbreng van de fractie van de Partij voor de Dieren
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden de poolgebieden zeer waardevol, en vinden dat deze gebieden zeer goed
beschermd moeten worden. De bescherming van Antarctica is redelijk
goed geregeld, maar dit geldt helaas zeker niet voor de Noordpool. De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat voor
het Noordpoolgebied dezelfde regels zouden moeten worden afgesproken
als die nu gelden voor Antarctica: namelijk dat er geen grondstoffen
gewonnen mogen worden, in ieder geval niet in de eerste helft van deze
eeuw. Waarom is dit niet de inzet van de regering? Onderschrijft de
regering de mening dat de kwetsbare natuur van het Noordpoolgebied
dezelfde bescherming verdient als het Zuidpoolgebied, gezien het unieke
karakter van het gebied en het belang daarvan voor het ecosysteem en
voor mensen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, is de regering bereid alsnog te
pleiten voor een algeheel moratorium op de winning van grondstoffen in
het Noordpoolgebied?
De bescherming van het Noordpoolgebied wordt nu naar de mening van
de leden van de fractie van de PvdD veel te veel overgelaten aan de
Arctische Staten. Deze landen hebben zelf veel belang bij de winning van
grondstoffen uit dit gebied, en hebben stuk voor stuk ook geen beste
reputatie qua bescherming van natuur en milieu. Is de regering bereid om
zich ervoor in te zetten dat ook andere landen een grote stem krijgen in de
bescherming en eventuele bestemmingen van het Noordpoolgebied,
zoals dat ook met Antarctica is gebeurd? Zo nee, waarom niet? Immers,
het Noordpoolgebied is een uniek gebied, de grootste aaneengesloten
wildernis van het Noordelijk halfrond. Het behoud daarvan is niet alleen
van belang voor de Arctische staten, maar voor de hele wereld. Deelt de
regering die mening? Zo nee, waarom niet? Wanneer kan de Kamer de
langetermijnvisie voor de bescherming van het Noordpoolgebied
tegemoet zien, en op welke wijze wordt de Kamer nog betrokken bij de
totstandkoming hiervan?
De leden van de PvdD-fractie merken op dat de Nederlandse regering
ambivalent lijkt te staan in het vraagstuk hoe het Noordpoolgebied zo
goed mogelijk beschermd kan worden. Enerzijds zet de regering in op
milieunormen en een meer omvattende bescherming voor het Noordpoolgebied. Anderzijds ligt de nadruk ook op het winnen van de fossiele
grondstoffen die onder de ijszee liggen en die steeds meer bereikbaar
worden. Kan de regering bevestigen dat het bereikbaarder worden van
deze grondstoffen een gevolg is van het smelten van het zee-ijs, en dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

9

een gevolg is van door mensen veroorzaakte klimaatverandering? Kan de
regering tevens bevestigen dat het winnen en het verbranden van de
aardolie die nu nog veilig onder de zeebodem opgeborgen ligt, de
voortgaande klimaatverandering zal verergeren? Zo ja, deelt de regering
dan de mening van de leden van de fractie van de PvdD dat dit een zeer
wrange situatie oplevert? En dat het extra wrang is wanneer Nederlandse
bedrijven, zoals Shell, winsten maken uit het winnen en verkopen van
deze grondstoffen?
De regering wil zich inzetten voor stringente milieu en veiligheidsnormen
voor het Noordpoolgebied. De leden van de fractie van de PvdD willen
graag concreet weten wat dat inhoudt: welke normen wil de regering
bereiken, en op welke manier denkt zij deze inderdaad te bereiken? En wat
denkt de regering dat deze normen waard zijn, wanneer er eenmaal
inderdaad in het gebied geboord zal worden naar olie en gas? Door wie
en op welke wijze zouden deze normen gehandhaafd moeten worden? Is
de regering van mening dat stringente normen de kans op een olielek ooit
zullen kunnen uitsluiten? Zo ja, waarop is deze mening gestoeld? Zo nee,
waarom is de regering dan toch akkoord met boringen naar olie en gas
onder dit kwetsbare gebied, als zij weet dat de risico’s op een ramp altijd
aanwezig zullen zijn?
Hoe beoordeelt de regering de pogingen van Shell om in de Chukchizee
en de Beaufortzee voor Alaska proefboringen te doen? Kan de regering
deze vragen ook beantwoorden in het licht van de talloze incidenten die
zich de afgelopen jaren hebben voorgedaan met schepen en boorplatforms van Shell? Deelt de regering de mening dat er veel fout is gegaan
rond bijvoorbeeld het boorschip Kulluk, die met 585.000 liter olie aan
boord, tijdens een storm tegen de rotsen gelopen bij het kleine eiland
Sitkalidak, voor de kust van de Amerikaanse staat Alaska? Kan de regering
bevestigen dat het boorschip de Noble Discoverer teveel schadelijke
stoffen heeft uitgestoten in het Noordpoolgebied? Kan de regering de
gevolgen hiervan voor milieu en natuur schetsen? Kan de regering
bevestigen dat de Arctic Challenger, het schip dat de belangrijkste rol zou
moeten spelen in geval van een olielek, ruim 400 tekortkomingen bleek te
vertonen bij keuringen van de Amerikaanse kustwacht? Hoe beoordeelt de
regering dit? Is de regering ervan op de hoogte dat deze Arctic Challenger,
die dus een olielek in het Noordpoolgebied zou moeten kunnen opruimen,
zelf verantwoordelijk is voor kleine olielekkages in de haven van Seattle?
Hoe beoordeelt de regering dat?
Deelt de regering de mening dat de kansen dat er een olielek ontstaat in
het Noordpoolgebied vele malen groter is dan normaal door de barre
weersomstandigheden? En deelt zij dan ook de mening van de leden van
de PvdD-fractie dat de gevolgen van zo’n lek niet te overzien zijn? Immers,
Noordpooldieren zijn zeer kwetsbaar: als hun leefomgeving vervuild raakt,
is er geen alternatief. Zo nee, waarom niet? Zo ja, deelt de regering dan
ook de mening dat boringen niet toegestaan zouden mogen worden in het
Noordpoolgebied? Is een olielek in dat kwetsbare gebied überhaupt wel te
bestrijden in de barre en ijzige omstandigheden rond de Noordpool? In de
regering ervan op de hoogte dat de Amerikaanse milieuorganisatie PEW
dit in 2010 liet onderzoeken, en dat de conclusie van het uitvoerige
rapport luidde: elke poging een olievlek op te ruimen is hier gedoemd te
mislukken? Zo nee, is de regering bereid deze studie alsnog tot zich te
nemen en de reactie hierop aan de Kamer te doen toekomen? Het is in het
Noordpoolgebied ijskoud, de zee is ruw en vol kruiend ijs en de wind kan
plotseling aanzwellen tot orkaankracht. Ook de Amerikaanse geologische
dienst geeft aan dat geen enkele bekende opruimmethode werkt in deze
omstandigheden. In de ogen van de leden van de PvdD-fractie betekent
dit dat er geen enkel risico genomen mag worden in dit gebied, en dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

10

boringen dus niet toegestaan zouden mogen worden. Graag een reactie.
Is de regering ervan op de hoogte dat de kap aan boord van de Arctic
Challenger die, in geval van een olielek, over een blowout geplaatst moet
worden, tijdens het testen in rustige, warme wateren al niet bestand bleek
tegen de druk, en dat dit omschreven werd door een Amerikaanse
medewerker van de overheid als: «It was crushed like a beer can»? Hoe
beoordeelt de regering dit?
Deelt de regering de mening dat de pogingen van Shell om toch in dit
gebied te boren, terwijl er geen enkele manier is om een eventuele ramp
op te ruimen en de gevolgen daarvan zeer groot zullen zijn, niet getuigen
van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, is de regering bereid om druk op Shell uit te oefenen teneinde dit
bedrijf te overtuigen om deze onverstandige pogingen te staken?
Onder het milieuprotocol bij het Verdrag inzake Antarctica zijn ook
aansprakelijkheidsregels opgenomen voor milieubedreigingen. Is het de
inzet van de regering om dit ook voor het Noordpoolgebied te regelen? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze, en hoe zouden deze aansprakelijkheidsregels er dan uit moeten zien volgens de minister? Deze aansprakelijkheidsregels onder het Verdrag inzake Antarctica gaan tot nu toe
slechts over aansprakelijkheid voor bestrijdingsacties in geval van
milieubedreigende noodsituaties. Deze maatregel voorziet dus niet in
alomvattende milieubescherming. In 2015 zou door de verdragspartijen
verder gesproken worden over het uitbreiden van deze maatregelen naar
een meer omvattende milieubescherming, kan de regering daar al een
voortgang over melden? Aan de Kamer is eerder gemeld dat er in de
tussenliggende periode, op initiatief van Nederland, onderzoek zou
worden gedaan naar de technische en economische haalbaarheid van
acties om het milieu te herstellen in het Antarctisch gebied. Kan de
regering aangeven of dit onderzoek ondertussen al resultaten heeft
opgeleverd? De leden van de PvdD-fractie vermoeden dat het in
Antarctica, net zo min als in het Noordpoolgebied, mogelijk is om
eenmaal toegebrachte milieuschade volledig te herstellen, deelt de
regering die indruk? Welke consequenties verbindt zij hieraan met
betrekking tot het soort en aantal activiteiten dat in deze kwetsbare
gebieden zou mogen worden toegestaan?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden het ook van
groot belang dat Antarctica zijn ongerepte karakter behoudt en dat de
menselijke aanwezigheid geen nadelige invloed heeft op de natuur, het
milieu en de wilde dieren. Antarctica is één van de laatste ongerepte
plaatsen op aarde, maar raakt steeds meer in trek bij toeristen. Deze leden
vrezen voor aantasting van het waardevolle gebied door toerisme en door
wetenschappelijk onderzoek. Laatst bleek dat het juist de wetenschappers
zijn die zaden van exoten meenemen onder hun schoenen naar dit
kwetsbare continent. Deelt de regering de zorgen hierover? Worden er
naar aanleiding van deze bevindingen extra maatregelen genomen om de
introductie van invasieve exoten tegen te gaan? Zo ja, welke maatregelen?
Zo nee, waarom niet, en is de regering bereid om in ieder geval voor
Nederlandse onderzoekers hier maatregelen voor te treffen?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zouden graag zien dat
de regering zich met meer ambitie inzet voor de zeer kwetsbare natuurgebieden die onze polen vormen, en vragen de regering om de economische
belangen van bedrijven zoals bijvoorbeeld Shell opzij te schuiven, en zich
te richten op de grote ecologische belangen van deze gebieden. Alleen als
Nederland en Nederlandse bedrijven zelf niet meedoen aan de pogingen
de grondstoffen onder deze natuurgebieden te winnen, zal een oproep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

11

van de regering voor behoud van de natuurwaarden serieus genomen
kunnen worden. Graag een reactie.
II Antwoord van de minister
Cluster I: Een allesomvattende verdragsregeling /waarnemersrol/
bilaterale samenwerking.
Vragen 1, 2, 3, 7, 8, 24 en 26
VVD (1)
De leden van de VVD-fractie willen graag dat de Nederlandse regering, in
EU-verband en/of unilateraal, zich actief gaat inzetten om de Nederlandse
en Europese strategische positie te waarborgen. Samenwerking met
Noorwegen ligt daarbij voor de hand.
Antwoord op vraag 1
De Nederlandse regering deelt deze oproep.
Vragen 2, 7, 24 en 26
VVD (2)
Gesteld wordt dat Nederland niet streeft naar een allesomvattende
verdragsregeling met betrekking tot het Arctische gebied, naar voorbeeld
van het Antarctica-verdrag waar Nederland ook deelgenoot van is. Kan de
regering toelichten waarom dit niet het streven is. Wat zijn de mogelijke
nadelen van een dergelijk allesomvattend verdrag?
PvdA (7)
De leden van de van de PvdA-fractie vragen op welke wijze de regering
denkt invulling te geven aan de internationale beheersstructuur om zo te
komen tot een betere bescherming van het Arctische milieu? Op welke
termijn en hoe gaat Nederland daar invulling aan geven? Waarom streeft
de Nederlandse regering vooralsnog niet naar een alomvattende
verdragsregeling voor het Noordpoolgebied naar het model van het
Antarcticaverdrag?
SP (24)
In het Beleidskader staat dat Nederland vooralsnog niet streeft naar een
alomvattende verdragsregeling voor het Arctische gebied naar het model
van het Antarcticaverdrag. Kan worden aangegeven waarom dit
vooralsnog het geval is? Onder welke omstandigheden zal Nederland wel
naar een alomvattende verdragsregeling voor het Arctische gebied
streven? En zou een alomvattende verdragsregeling niet spanningen die
nu bestaan kunnen wegnemen?
SP (26)
Kan de regering verder aangeven op welke wijze concreet invulling wordt
geven aan haar inzet voor een meer omvattende internationale beheersstructuur voor het Noordpoolgebied? Welke internationale afspraken
behoeven aanvulling, op welke termijn en hoe gaat Nederland zich
daarvoor inzetten?
Antwoord op vragen 2, 7, 24 en 26
Een groot verschil tussen Antarctica en het Arctisch gebied is dat
laatstgenoemde voor een belangrijk deel valt onder de zeggenschap van
aangrenzende soevereine staten. De voornaamste reden voor Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

12

om niet naar een alomvattende verdragsregeling voor het Arctische
gebied te streven naar het model van het Antarcticaverdrag is dat de 8
Arctische staten zelf aangeven daaraan geen behoefte te hebben.
Nederland acht onder de gegeven omstandigheden de Arctische Raad het
meest aangewezen circumpolaire beleidsforum voor de realisering van
overkoepelende Arctische beheersdoelstellingen.
Met Noorwegen en Denemarken, maar ook met Rusland en Canada
onderhoudt Nederland ten aanzien van de Arctische regio al langer
intensieve bilaterale contacten. Tijdens recent hoogambtelijke overleg
tussen Noorwegen en Nederland is besloten de bestaande dialoog tussen
beide landen over de Arctische regio verder te intensiveren. Met Rusland
vindt ook nauwe coördinatie en samenwerking plaats. Tijdens het officiële
bezoek van President Poetin aan Nederland op 8 april 2013 was de
Arctische regio onderwerp van diverse gesprekken met o.a. Minister
Kamp van Economische Zaken en tussen het Nederlands en Russisch
bedrijfsleven in het kader van het Project Delta Group. NL onderhoudt
voorts goede relaties met Denemarken en Groenland waar NL polair
wetenschappelijk onderzoek uitvoert. Ook op Spitsbergen (Noorwegen)
wordt onderzoek uitgevoerd.
Nederland zal zich daarnaast inzetten voor de ontwikkeling van nadere
regels in andere internationale kaders met bevoegdheden die zich
territoriaal en/of functioneel uitstrekken tot het Arctische gebied, zoals de
IMO, OSPAR en de North-East Atlantic Fisheries Organisation.
VVD (3)
Nederland streeft naar een status van waarnemer voor de EU bij de
Arctische Raad. Nederland heeft zelf ook een waarnemersrol. Kan de
regering verder toelichten waarom het gewenst is dat de EU een
waarnemersrol krijgt? Ziet de regering ook mogelijkheden om bilateraal
samen te werken met bijvoorbeeld Denemarken en Noorwegen met
betrekking tot het Arctisch gebied?
Antwoord op vraag 3
Een helder beleidskader op Europees niveau kan synergie opleveren en
een stimulans geven om te komen tot een effectief Arctisch beleid, in
aanvulling op en in samenwerking met het beleid van de 8 Arctische
staten.
Nederland zal actief invulling blijven geven aan haar waarnemerschap bij
de Arctische Raad, met inbegrip van onze deelname aan werkgroepen.
Nederland werd waarnemer ten tijde van de oprichting van de Arctische
Raad in 1996 en is daarmee één van de oudste waarnemers bij deze
organisatie. Nederland steunt een grotere rol van de Unie in het Noordpoolgebied op basis van de Mededeling van de Europese Commissie aan
de Europese Raad en het Europees Parlement «De Europese Unie en het
Noordpoolgebied», dd. 20 november 20081 en de mededeling van de
Commissie en de HV van 26 juni 20122. De ambities van de Commissie
lopen sterk parallel aan het Nederlandse polaire beleid. Daarnaast kan dit
schaalvoordelen en externe effecten opleveren die nationaal niet te
realiseren zijn. De mededeling bevat voorstellen die de positie van de
1

2

Mededeling van de Commissie aan de Raad en het EuropeesParlement «De Europese Unie en
het Noordpoolgebied», dd. 20 november 2008, Document COM(2008) 763 definitief
Mededeling van de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger aan de Raad en het Europese
Parlement Ontwikkeling van een EU Beleid ten opzichte van het Noordpoolgebied: vooruitgang
sedert 2008 en volgende stappen d.d. 26 juni 2012, Document JOIN(2012)19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

13

lidstaten versterken bij hun activiteiten en inspanningen in het Noordpoolgebied. De door de Commissie aangekondigde actievoorstellen beletten
de lidstaten overigens niet om eigen, additionele initiatieven te
ontplooien.
Nederland steunde dus ook het tweede verzoek van de Unie om als
officieel waarnemer te worden toegelaten bij de Arctische Raad. Dit
verzoek is op 15 mei jl. in Kiruna voorlopig aangehouden door de Raad
vanwege Canada’s bezwaar tegen het EU-invoerverbod van zeehondenhuiden uit 2010. De facto is de EU evenwel aanwezig bij officiële bijeenkomsten van de Raad en in contact met de Raad op ambtelijk niveau.
PvdA (8)
Hoe effectief is de samenwerking in de Arctische Raad voor het overeenkomen van afspraken voor een duurzaam beheer van het Noordpoolgebied? Welke mogelijkheden zijn er voor Nederland, als waarnemer bij
de Arctische Raad, om een aanvullende bijdrage te leveren om te komen
tot meer internationale afspraken voor duurzaam beheer van het Arctisch
gebied?
Antwoord op vraag 8
De Arctische Raad, die sinds 1996 bestaat, is een intergouvernementeel
forum op ministerieel niveau. Hoewel de Raad geen verdragsbasis heeft
en geen internationale organisatie is, ontwikkelt deze zich, in samenhang
met de dynamiek op de Noordpool, geleidelijk tot een efficiëntere en
effectievere organisatie. Sinds kort beschikt de Raad over een permanent
secretariaat in Tromsø.
Het voorzitterschap rouleert om de 2 jaar. De acht lidstaten betalen geen
contributie. Besluitvorming vindt plaats bij consensus. De Raad heeft tot
nu toe twee juridisch bindende overeenkomsten aangenomen (Search &
Rescue in 2011, en op 15 mei jl. in Kiruna, Marine Oil Pollution Preparedness and Response in the Arctic). Verder geeft de Raad politieke
verklaringen uit, doet aanbevelingen en formuleert richtlijnen.
De Raad heeft bovendien een groot aantal zeer waardevolle rapporten op
verschillende terreinen over de situatie in het Noordpoolgebied opgesteld
voor het identificeren en oppakken van de uitdagingen waarvoor Staten
staan in het Arctische gebied. Nederland steunt de totstandkoming van
bovengenoemde overeenkomsten. Voor andere onderwerpen kan het
effectiever zijn, naast de Arctische staten, ook andere landen te betrekken
bij de ontwikkeling van nadere regels, zoals voor scheepvaart in polaire
wateren (IMO Polar Code), visserij en de instelling van beschermde
gebieden op zee.
Cluster II: De rol van de EU en de NAVO
Vragen 12, 13, 20, 21, 27, 28 en 37
Vragen 12 en 20
PvdA (12)
Op welke termijn kan de Kamer een meer uitgewerkte visie van de
Nederlandse regering op de buitenlands- en veiligheidspolitieke implicaties van de ontwikkelingen in het Noordpoolgebied tegemoet zien?
PVV (20)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

14

Op welke termijn kan de Kamer voorts een meer uitgewerkte visie van de
regering op de buitenlands- en veiligheidspolitieke implicaties van de
ontwikkelingen in het Noordpoolgebied tegemoet zien?
Antwoord op de vragen 12 en 20
De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) wordt dit jaar gevraagd
een advies uit te brengen over de buitenlandse en veiligheidspolitieke
aspecten van ontwikkelingen in de Noordelijke IJszee. De rol van de NAVO
en andere internationale organisaties zal daarbij aan de orde komen. Het
kabinet zal een officiële reactie opstellen naar aanleiding van dit advies.
Vragen 13 en 21
PvdA (13)
Kan de regering toelichten op welke wijze de geopolitieke betekenis van
het hoge noorden binnen de NAVO tot uiting komt? Wat is de inzet van de
Nederlandse regering met betrekking tot de rol van de NAVO in het
Noordpoolgebied? Wanneer is er overleg geweest binnen de NAVO
Defensie ministeriële over de veiligheidssituatie binnen de Poolgebieden?
Zal Nederland dit zelf agenderen?
PVV (21)
Op welke wijze komt het hernieuwd bewustzijn van de geopolitieke
betekenis van het hoge noorden binnen de NAVO tot uitdrukking? Wat is
de inzet van de regering m.b.t. de rol van de NAVO in het Noordpoolgebied?
Antwoord op de vragen 13 en 21
In de eerste plaats als gevolg van klimaatveranderingen zal de geopolitieke betekenis van het hoge Noorden de komende decennia toenemen.
Deze toenemende betekenis brengt met zich mee dat ook veiligheidsvraagstukken duidelijker en frequenter zullen opspelen. Goede samenwerking tussen alle relevante actoren in het Arctische gebied is van
belang voor het handhaven van de vrede en veiligheid: tot die actoren
behoren de EU en de NAVO, naast de acht Arctische staten, de Arctische
Raad, de Barents Euro-Arctische Raad, de Nordic Council, de IMO en
organisaties van inheemse volkeren.
Vier van de vijf kuststaten van de Arctische Oceaan zijn NAVO-lidstaten.
Nederland is van mening dat het Arctische gebied van blijvende strategische betekenis is voor de NAVO en dat de NAVO daar legitieme
veiligheidsbelangen heeft. Het garanderen van die regionale veiligheid is
een integraal onderdeel van de opdracht aan de NAVO en van de
trans-Atlantische samenwerking. Veiligheid van de bondgenoten is
ondeelbaar en een regionalisatie van het veiligheidsdenken moet worden
vermeden.
Er is op werkniveau aandacht voor het polaire gebied; een informele
Noord-Atlantische Raad hield eind 2012 een discussie over het
onderwerp. Nederland ziet gezien de veiligheidssituatie in het gebied
momenteel geen aanleiding om het Noordpoolgebied te agenderen.
SP (27)
Over de veiligheid staat in het Beleidskader dat de sfeer van confrontatie
die er in het hoge noorden bestond ten tijde van de Koude oorlog, voorbij
is en er sinds begin jaren »90 sprake is van een geheel nieuwe en stabiele
veiligheidsomgeving. De leden van de SP-fractie zetten hier vraagtekens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

15

bij. Tegelijk wordt er in het Beleidskader immers ook op gewezen dat met
name in het nieuwe Russische en Canadese Arctische beleid een
versterkte zichtbaarheid en uitoefening van territoriale soevereiniteit als
een prioriteit wordt aangemerkt. Beide landen hebben hun militaire
capaciteiten in het gebied versterkt. De militaire presentie wordt weer
opgevoerd en deze nieuwe assertiviteit kan leiden tot onbegrip en
spanningen, staat in het Beleidskader. De leden van de SP-fractie zijn van
mening dat maatregelen nodig zijn zodat het toegenomen belang van het
Noordpoolgebied in de nabije toekomst niet zal leiden tot militaire
conflicten. Demilitarisering is bij uitstek het middel tegen escalatie.
Zou Nederland niet moeten streven naar een verdrag waarin de verwijdering van bestaande militaire installaties in het gebied, en inperking dan
wel afschaffing van militaire activiteiten wordt geregeld?
Is de regering bereid om, net als voor het Zuidpoolgebied geldt, in het
Noordpoolbeleid in te zetten op demilitarisering? Indien neen, waarom
niet?
Antwoord op vraag 27
De onderlinge sfeer en samenwerking tussen de Arctische staten is goed;
internationale samenwerking staat voorop en er is geen aanleiding om te
vrezen voor conflicten.
Evenwel blijft het van belang dat de militaire presentie tot redelijke
proporties beperkt blijft en op transparante wijze wordt vormgegeven.
Rusland en Canada voeren hun militaire presentie in de regio langzaam
op. Dat gebeurt op een niveau dat veel lager ligt dan gedurende de Koude
oorlog. De presentie bestaat overwegend uit eenheden die zich bezighouden met kustwachttaken en grensbewaking.
In maart 2009 heeft de Russische Federatie een Arctische strategie
uitgebracht («the fundamentals of Russian State Policy in the Arctic up to
2020 and Beyond»). De nadruk in de strategie wordt niet gelegd op
militaire ontwikkeling, maar op maritieme ordehandhaving. Nederland
onderschrijft het belang van een conflictvrij Arctisch gebied waar de
dialoog prevaleert. De vijf Arctische kuststaten (Rusland, Canada, de
Verenigde Staten, Noorwegen, Denemarken) hebben in 2008 de Ilulissat
declaratie ondertekend, waarin is overeengekomen dat toekomstige
onenigheid in de Arctische regio op diplomatieke wijze zal worden
opgelost. De Arctische kuststaten zijn tevens gehouden aan het
VN-zeerechtverdrag.
Het kabinet ziet op basis van de voornoemde internationale samenwerking in het Noordpoolgebied geen aanleiding zich in te zetten voor
demilitarisering van deze regio.
SP (28)
In het Beleidskader stelt de regering verder dat het hoge Noorden van
blijvende strategische betekenis is voor de NAVO en dat de NAVO daar
legitieme veiligheidsbelangen heeft. Kan verduidelijkt worden wat precies
deze veiligheidsbelangen zijn? Welke rol ziet Nederland precies voor de
NAVO in het Noordpoolgebied?
Is er sprake van permanente militaire activiteiten in het Noordpoolgebied,
bijvoorbeeld in verband met het raketschild, of strategische radarinstallaties?
Hoe vaak wordt er door met intercontinentale bewapende raketten
onderzeeërs onder het Noordpoolijs geoefend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

16

Antwoord op vraag 28
De NAVO heeft vijf lidstaten met grondgebied ten noorden van de
noordelijke poolcirkel. Inherent daaraan heeft de NAVO primair een
collectieve verdedigingstaak in deze regio. Door klimaatveranderingen is
daarnaast rond het Noordpoolgebied sterker dan voorheen sprake van
belangen op het gebied van onder meer infrastructurele veiligheid. Ook is
sprake van territoriale claims en claims op eigendomsrechten van
natuurlijke bronnen.
Nederland ziet in het licht hiervan voor de NAVO ook een rol op het
gebied van waarborging van de veiligheid en stabiliteit van de regio,
waarbij transparante samenwerking met alle actoren in de regio van
evident belang is.
De NAVO heeft geen permanente militaire faciliteiten ten noorden van de
noordelijke poolcirkel, behoudens uitwijkmogelijkheden voor AWACStoestellen. Verschillende NAVO lidstaten ontplooien wel permanent
militaire activiteiten ten noorden van de poolcirkel. Voorbeelden van
permanente militaire activiteiten ten noorden van de noordelijke
poolcirkel zijn radar- en communicatie-installaties en militaire bases op
Groenland, in Alaska en in Noorwegen. Ook het bewaken van het
luchtruim boven het Noordpoolgebied brengt continue militaire aanwezigheid met zich mee.
Meerdere NAVO-lidstaten nemen deel aan de jaarlijkse oefening van de
NATO Response Force rond het Noordpoolgebied. Ook vinden reguliere
oefeningen buiten NAVO-verband in dit gebied plaats. Aan deze
oefeningen kunnen onderzeeboten met ballistische raketten deelnemen.
Nederland beschikt daar zelf overigens niet over.
D66 (37)
In het Beleidskader komt naar voren dat de regering wil inzetten op het
aanvullen van bestaande internationale afspraken voor een meer
omvattende internationale beheersstructuur voor het Noordpoolgebied
om een betere bescherming van het Arctisch milieu te garanderen. Op
welke wijze gaat de regering concreet invulling geven aan haar inzet voor
deze meer omvattende internationale beheerstructuur voor het Noordpoolgebied?
Welke internationale afspraken behoeven aanvulling en op welke termijn
en in welke vorm gaat Nederland zich daarvoor inzetten?
Welke rol ziet het kabinet weggelegd in deze meer omvattende internationale beheersstructuur voor de Arctische Raad?
En welke rol is er voor de Europese Unie en de NAVO met het oog op
buitenlandbeleid en de verschuivende geopolitiek verhoudingen in het
Noordpoolgebied?
Antwoord op vraag 37
Zoals o.a. is aangegeven bij de vragen 2,7,24 en 26 is het grote verschil
tussen Antarctica en het Arctisch gebied dat laatstgenoemde voor een
belangrijk deel valt onder de zeggenschap van aangrenzende soevereine
staten. Dit brengt beperkingen mee voor de rol van derden.
De EU is, gegeven de snelheid waarmee de veranderingen in het
Noordpoolgebied zich voltrekken en haar verantwoordelijkheid als
importeur van natuurlijke hulpbronnen en grondstoffen, van mening dat
extra inspanningen van de EU nodig zijn op het vlak van milieubescherming en de strijd tegen klimaatverandering. De EU is zich ook meer
bewust geworden van haar impact op het Noordpoolgebied en van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

17

mogelijkheden voor duurzame ontwikkeling van deze regio, zowel voor de
lokale bevolking als de EU. De Commissie en de HV stellen voor om dit
EU-beleid verder te ontwikkelen door (1) ondersteuning van kennis op het
gebied van milieu en klimaatveranderingen, (2) verantwoord optreden
m.b.t. economische ontwikkeling gebaseerd op duurzaam gebruik van
natuurlijke hulpbronnen en grondstoffen en inzet van milieudeskundigheid en (3) meer betrokkenheid bij en dialoog met de Arctische staten,
inheemse bevolkingsgroepen en andere partners.
V.w.b. de rol van de NAVO zie de antwoorden op vragen 13, 21 en 28.
Cluster III: Territoriale claims
Vragen 5, 23 en 25
Vragen 5, 23 en 25
VVD (5)
Nederland erkent geen enkele territoriale claim ten aanzien van Antarctica.
Kan de regering toelichten wat het standpunt is van de Nederlandse
regering met betrekking tot territoriale claims op het Arctische gebied?
SP (23)
De Russische vlag die op 2 augustus 2007 door een onderzoeksduikboot
op de zeebodem van de Arctische oceaan werd geplant en de felle
reacties van andere landen hierop, maken voor de leden van de SP-fractie
duidelijk dat haast geboden is met het creëren van een duidelijk mechanisme om de bestaande geschillen op te lossen. Deelt de regering deze
urgentie?
SP (25)
Kan de regering ook aangeven in hoeverre de 55 submissies die op dit
moment bij de Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS)
van de VN liggen overlappende claims betreffen? In hoeveel gevallen
worden gebieden in het Noordpoolgebied door één of meer Arctische
staten geclaimd?
Antwoord op de vragen 5, 23 en 25
Het verschil in benadering van het Antarctische en Arctische gebied hangt
samen met het geografische verschil tussen de twee gebieden. Het
Antarctische gebied bestaat uit onbewoond land omringd door oceanen
en het Arctische gebied uit een oceaan omringd door land; land dat al
sinds millennia wordt bewoond en dat tot de onbetwiste soevereiniteit
van een aantal staten behoort. Volgens de opvatting van Nederland, die
door de overgrote meerderheid van staten wordt gedeeld, kan in het
geheel geen territoriale aanspraak worden gemaakt op het Antarctische
continent en de omringende eilanden. Eveneens onomstreden is dat
Arctische staten soevereiniteit uitoefenen op land en eilanden in het
Arctische gebied.
De territoriale claims in het Arctisch gebied waarover de afgelopen jaren
door de media veelvuldig is bericht betreffen maritieme gebieden, in het
bijzonder het continentaal plat. en het zgn. «verlengde continentaal plat».
Alle Arctische staten, met inbegrip van de Verenigde Staten, zijn het er
echter over eens dat bepaalde rechten die kuststaten in deze zeegebieden
mogen uitoefenen, moeten worden gebaseerd op het zeerecht, zoals
vastgelegd in het VN Zeerechtverdrag. Behoudens de Verenigde Staten
zijn alle Arctische staten partij bij dit verdrag. Op grond van het verdrag
dienen claims die zich verder dan 200 nautische zeemijlen uitstrekken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

18

het land te worden voorgelegd aan het CLCS verdragscomité (Committee
on the Limits of the Continental Shelf). Dit comité doet aanbevelingen aan
staten over de rechtmatigheid van de claims die aan het comité zijn
voorgelegd. De Verenigde Staten kan van dit mechanisme echter geen
gebruik maken zolang het geen partij is bij het verdrag. Er bestaat dus
reeds een mechanisme voor de bepaling van de zeewaartse grenzen van
het continentaal plat. Daarnaast bestaan er geschillen tussen staten over
de zijdelingse afbakening van de zeegrenzen. Voor deze geschillen is geen
nieuw mechanisme nodig. Voorzover de Arctische staten deze geschillen
niet in onderling overleg kunnen oplossen, kunnen zij deze geschillen
voorleggen aan een internationale rechtbank of arbitraal tribunaal. Tussen
Canada en de VS bestaat een geschil over de zeegrens, maar omdat de VS
geen partij is bij het VN-zeerechtverdrag kan de CLCS geen uitspraak doen
over de zeewaartse grens van het Amerikaanse verlengde continentaal
plat.
Afgezien van het territoriale geschil over Hans Eiland (tussen Canada en
Denemarken) zijn er geen territoriale geschillen in het Arctische gebied.
De soevereiniteit van Arctische staten over hun grondgebied wordt door
Nederland niet betwist. Op basis van deze soevereiniteit hebben
kuststaten aanspraken op maritieme zones, waaronder het continentale
plat. Naar verwachting zal de afwezigheid van bilaterale grenzen niet tot
problemen leiden met betrekking tot de procedure voor de CLCS.
Van de in totaal 65 voorleggingen van gegevens (stand per 20 april 2013)
aan de CLCS betreft het overgrote deel gebieden die deel uitmaken van
het continentale plat van meer dan één staat. Het Zeerechtverdrag
voorziet dat het voorleggen van en de behandeling van gegevens door de
CLCS de afbakening van het continentale plat met buurlanden onverlet
laat. De procedure voor de CLCS heeft geen betrekking op deze bilaterale
grenzen, doch heeft slechts betrekking op de vaststelling van de buitengrens van het continentale plat.
In de Noordelijke IJszee hebben alle vijf kuststaten een continentaal plat
voorbij 200 zeemijl. RF en Noorwegen hebben gegevens ingediend. RF is
thans bezig met voorbereiding van een nieuwe submissie. Noorwegen
heeft aanbevelingen die het vaststellen van de buitengrens mogelijk
maken. Canada en Denemarken zijn ook bezig met het voorbereiden van
een submissie. VS verzamelt gegevens, maar heeft geen recht om
gegevens in te dienen zolang het UNCLOS niet heeft geratificeerd.
Overlap bestaat tussen RF/VS (al verdrag) RF/Noorwegen (al verdrag)
RF/Canada (afhankelijk van omvang plat) RF/Denemarken (idem)
Denemarken/Noorwegen (idem) Denemarken/Canada en Canada/VS. Dit
overzicht is exclusief de situatie in de Bering Zee en Norwegian Sea die in
bepaalde definities ook onder het Noordpoolgebied vallen.
Cluster IV: Langetermijnvisie en beleidskader post 2015
Vragen 9, 16, 19, 32b, 36 en 44
Vragen 9, 16, 19, 32b, 36 en 44
PvdA (9)
Wanneer is de geïntegreerde langetermijnvisie op de Nederlandse rol in
het Noordpoolgebied gereed en hoe zal de Kamer bij de totstandkoming
van deze visie worden betrokken?
PvdA (16)
Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie zich af wanneer er een
beleidskader voor de periode na 2015 verwacht mag worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

19

PVV (19)
Wanneer is de langetermijnvisie op de Nederlandse rol in het Noordpoolgebied gereed en hoe zal de Kamer bij de totstandkoming van deze visie
worden betrokken?
CDA (32b)
Daarnaast geeft de regering aan dat zij voorziet dat delfstoffenwinning in
het hoge noorden toe zal nemen en dat zij zich zal inspannen voor het
stellen van strenge voorwaarden. Welke rol ziet de Nederlandse regering
voor zichzelf om de verschillende opvattingen van betrokken landen
dichter bij elkaar te brengen?
Hoe zal deze rol worden vertaald naar de langetermijnvisie op de
Nederlandse rol in het gebied? Op welk moment zal deze visie met de
Kamer worden gedeeld? Graag een reactie.
D66 (36)
De leden van de fractie van D66 vernemen graag wanneer de langetermijnvisie op de Nederlandse rol in het Noordpoolgebied, waarover in het
Beleidskader gesproken wordt, gereed is. Worden er andere partijen, zoals
het maatschappelijk middenveld, wetenschappelijke instanties en de
Kamer betrokken bij de totstandkoming van deze visie?
PvdD (44)
Wanneer kan de Kamer de langetermijnvisie voor de bescherming van het
Noordpoolgebied tegemoet zien, en op welke wijze wordt de Kamer nog
betrokken bij de totstandkoming hiervan?
Antwoord op de vragen 9, 16, 19, 36 en 44
Het huidige beleidskader loopt tot eind 2015. Voor de periode na 2015 zal
een actualisering worden opgesteld van het Nederlands Polair beleid, met
een strategie- en financieringsplan voor het poolonderzoek incluis, en een
langetermijnvisie op de Nederlandse rol in het Noordpoolgebied in
samenspraak met de stakeholders. Uw kamer zal tijdig worden geïnformeerd over de voortgang ervan en bij de opstelling ervan worden
betrokken.
In aanloop naar deze revisie en formulering van een langetermijnvisie is
blijvende betrokkenheid van Nederland bij de Arctische Raad en de
Antarctic Treaty via overleg in combinatie met wetenschappelijk
onderzoek van groot belang.
Cluster V: Onderscheid tussen Noord- en Zuidpool ivm
delfstofwinning/GPG
Vragen 6, 33, 42 en 43
Vragen 6, 33, 42 en 43
VVD (6)
Nederland is tegen de delfstofwinning op Antarctica. Waarom is de
regering hier tegen? Waarom is de regering bijvoorbeeld wel voorstander
van de winning van delfstoffen in het Arctische gebied? Graag een reactie
van de regering.
CDA (33)
De regering pleit in het beleidskader voor een strenge milieu en
veiligheidsnormen ten aanzien van exploratie van het Noordpoolgebied.
Mede in het licht van het Nederlandse beleid ten aanzien van de Global
Public Goods kiest Nederland voor deze inzet. De leden van de CDA-fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

20

zien grote toegevoegde waarde in een coherent beleid ten aanzien van dit
onderwerp. Onduidelijk blijft in dit kader echter hoe de inzet uit het
beleidskader aansluit bij het bredere beleid op dit gebied.
Kan de regering aangeven op welke manier dit beleid aansluit bij de
gekozen inzet op de Global Public Goods? En welke aansluiting is er bij
het Europese beleid wat Nederland als uitgangspunt heeft gekozen?
PvdD (42)
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat
voor het Noordpoolgebied dezelfde regels zouden moeten worden
afgesproken als die nu gelden voor Antarctica: namelijk dat er geen
grondstoffen gewonnen mogen worden, in ieder geval niet in de eerste
helft van deze eeuw. Waarom is dit niet de inzet van de regering?
Onderschrijft de regering de mening dat de kwetsbare natuur van het
Noordpoolgebied dezelfde bescherming verdient als het Zuidpoolgebied,
gezien het unieke karakter van het gebied en het belang daarvan voor het
ecosysteem en voor mensen?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, is de regering bereid alsnog te pleiten voor
een algeheel moratorium op de winning van grondstoffen in het Noordpoolgebied?
PvdD (43)
De bescherming van het Noordpoolgebied wordt nu naar de mening van
de leden van de fractie van de PvdD veel te veel overgelaten aan de
Arctische Staten. Deze landen hebben zelf veel belang bij de winning van
grondstoffen uit dit gebied, en hebben stuk voor stuk ook geen beste
reputatie qua bescherming van natuur en milieu. Is de regering bereid om
zich ervoor in te zetten dat ook andere landen een grote stem krijgen in de
bescherming en eventuele bestemmingen van het Noordpoolgebied,
zoals dat ook met Antarctica is gebeurd? Zo nee, waarom niet? Immers,
het Noordpoolgebied is een uniek gebied, de grootste aaneengesloten
wildernis van het Noordelijk halfrond. Het behoud daarvan is niet alleen
van belang voor de Arctische staten, maar voor de hele wereld. Deelt de
regering die mening?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord op de vragen 6, 33, 42 en 43
De situatie met betrekking tot het Noordpoolgebied en Antarctica is
geheel verschillend.
In 1959 is het Antarctisch verdrag tot stand gekomen, waarmee het
bestuur en beheer over het continent zijn toevertrouwd aan een groep
staten die handelen in het belang van de internationale gemeenschap.
Antarctica is een «global common» waar het belang van wetenschap, het
milieu en internationale vrede voorop staat. Antarctica is aangewezen als
natuurreservaat. Deze aanwijzing ligt ook ten grondslag aan het internationale verbod op de winning van delfstoffen dat in ieder geval tot 2048
van kracht is voor de partijen bij het Milieuprotocol bij het Antarcticaverdrag, waaronder Nederland. Daarna zouden de verdragspartijen
kunnen besluiten het continent open te stellen voor de winning van
delfstoffen indien zij unaniem tot de conclusie komen dat dit wenselijk is
en afspraken zijn gemaakt over de voorkoming van onacceptabele
milieugevolgen. Overigens is delfstoffenwinning op Antarctica voorlopig
economisch oninteressant (technologisch een te grote uitdaging en te ver
verwijderd van de «markt»).
In een groot deel van het Noordpoolgebied is het niet aan Nederland,
maar aan de betreffende staten om de afweging te maken of activiteiten
toegelaten kunnen worden op land en in aangrenzende zeegebieden. De
vooruitzichten voor een constructieve regionale samenwerking hierbij
tussen de acht Arctische staten de komende jaren zijn gunstig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

21

Bijna alle voorzienbare bewezen olie- en gasreserves liggen in de
ondiepere gebieden die vallen onder de rechtsmacht van de Arctische
staten. Het deel van het Noordpoolgebied dat buiten de rechtsmacht van
de Arctische staten ligt beschouwt Nederland als een Global Public Good
en als een gebied dat bescherming verdient met het oog op de klimaatregulerende functie ervan alsmede ten behoeve van de belangen van
toekomstige generaties. Nederland verwijst naar de afspraken in
EU-verband over energie- en klimaatbeleid, zet hier o.a. in op een
duurzaam beheer van het Noordpoolgebied en is bereid bij te dragen aan
de totstandkoming van aanvullende, stringente en bindende internationale normen en afspraken over milieu, visserij, scheepvaart en
delfstofwinning. Nederland zal de naleving van zulke normen en
afspraken aanmoedigen. Bij het bedrijfsleven bestaat ook de behoefte aan
de ontwikkeling en harmonisatie van standaarden.
Voor de winning van minerale rijkdommen van de diepzeebodem is de
Internationale Zeebodemautoriteit verantwoordelijk waarvan Nederland
lid is. Op dit moment is winning van de minerale rijkdommen niet aan de
orde, omdat er geen voorkomens van bekend zijn op of onder de
diepzeebodem in het gebied. Bovendien is, ondanks het versnelde
smelten van het zomerijs aan de randen van de Noordelijke IJszee, de
exploratie en exploitatie van het volle zeegedeelte niet reeël voorstelbaar
op de korte of middellange termijn.
Cluster VI Exploitatie/Nederlands bedrijfsleven/ level playing field
Vragen 4 en 17
Vragen 4 en 17
VVD (4)
Nederland voorziet een groei in de exploitatie van fossiele brandstoffen in
het Arctische gebied. In de notitie wordt vervolgens aandacht besteed aan
de milieuaspecten die hierbij een rol spelen. Kan de regering ook verder
ingaan op de rol die Nederland bedrijven mogelijk kunnen spelen bij de
winning van fossiele brandstoffen in het Arctische gebied? Op welke wijze
stimuleert de Nederlandse regering de betrokkenheid van Nederlandse
bedrijven bij de winning van grondstoffen? Graag een reactie van de
regering hierop.
PVV (17)
Deze leden vragen zich af waarom de regering aangeeft zich terughoudend op te willen stellen ten aanzien van de exploitatie van olie en
gas, als die exploitatie aan geldende milieu en veiligheidsnormen
voldoet?
Hoe verhoudt de Nederlandse terughoudendheid zich tot samenwerking
met de Russische Federatie, die allesbehalve terughoudend is, en tot een
gelijk level playing field?
Antwoord op de vragen 4 en 17
Nederland heeft nauwe economische betrekkingen met de landen met
Arctisch grondgebied. Nederland streeft naar een versterking van de
grondslagen voor langetermijnsamenwerking, vooral met Noorwegen en
de Russische Federatie, ter bevordering van het duurzaam en milieuvriendelijk exploreren, winnen en vervoeren van olie en gas in het Noordpoolgebied. Vanuit het bedrijfsleven is een samenwerkingsverband met
Rusland opgericht, de zgn. Project Delta Group (PDG), waarin bedrijven en
kennisinstellingen samenwerken ten behoeve van de ontwikkeling van
innovatieve concepten en technologieën voor Arctische ontwikkeling. Zo
heeft het Nederlandse bedrijfsleven veel ervaring opgedaan met olie-en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

22

gaswinning in «ijs-gebieden» (Sachalin, Alaska, Kaspische zee) en is
daarom goed gepositioneerd om bij te dragen aan een verantwoorde
ontwikkeling van energiebronnen in Arctische gebieden.
De overheid steunt het bedrijfsleven met economische diplomatie, en zet
zich in voor een level playing field in multilateraal kader en open toegang
tot gemeenschappelijke hulpbronnen op gelijke voorwaarden en voor de
ontwikkeling van internationale (m.n. ISO) standaarden voor energiewinning in Arctische gebieden. Daarbij biedt Nederland steun in de vorm
van capaciteitsopbouw aan landen en regio’s (m.n. Rusland en Groenland)
om hun regelgeving en operationele standaarden tot een internationaal
verantwoord niveau te brengen.
Vanwege de technologische- en milieuuitdagingen en de hoge kosten
verwacht de International Energy Agency (IEA) dat olie en gas uit het
Arctisch gebied op korte termijn nog geen groot aandeel zullen vormen,
doch wellicht op de langere termijn een belangrijkere rol kunnen spelen.
In het Beleidskader Nederland en de Poolgebieden 2011–2015 heeft de
regering aangegeven dat Nederland, gezien de grote milieu en veiligheidsrisico’s, met name in kwetsbare zeeën, terughoudend staat ten
aanzien van verdergaande exploitatie van olie en gas in het Noordpoolgebied. Als dit gebeurt dan dient dit plaats te vinden onder zeer strenge
milieu en veiligheidsnormen, rekening houdend met de specifieke
kwetsbaarheid van het Noordpoolgebied. Indien echter aan de geldende
eisen en voorwaarden van het vergunningverlenende land voldaan wordt,
heeft Nederland geen bezwaar tegen verdergaande exploitatie van olie en
gas in het Noordpoolgebied.
Cluster VII: Delfstofwinning/milieubescherming/klimaat/
concurrentiepositie
Vragen 10, 18, 30, 31, 32a, 34, 38 en 45
Vragen 10, 18, 30, 31, 32a, 34, 38 en 45
PvdA (10)
De leden van de PvdA-fractie willen graag weten of de regering meer
concreet kan aangeven of toekomstige economische activiteiten, zoals
delfstoffenwinning en scheepvaart, de bescherming van het Noordpoolgebied niet te veel zullen belemmeren? Hoe zorgt Nederland ervoor dat in
ieder geval haar eigen economische activiteiten of samenwerking in het
Noordpoolgebied voldoen aan de door Nederland gewenste stringente
milieu en veiligheidsnormen, zonder dat we onze economische concurrentiepositie verliezen? Is een moratorium, zoals dat ook in Antarctica van
kracht is, op bepaalde activiteiten in het noordpoolgebied gewenst?
PVV (18)
De regering pleit voor beter internationale regulering ten aanzien van de
milieu en veiligheidsnormen. Welke internationale afspraken behoeven
aanvulling, op welke termijn, en hoe gaat de regering voorkomen dat
Nederland als het braafste jongetje van de klas zich weg laat concurreren
door andere landen, die zich minder gelegen laten liggen aan de
bescherming van het Noordpoolgebied?
SP (30)
Verder is het Noordpoolgebied een belangrijke bron van fossiele
brandstoffen geworden en wordt naarmate de schaarse van deze
grondstoffen wereldwijd toeneemt het belang van de regio hiervoor in de
toekomst alleen maar groter. Dit heeft grote, negatieve gevolgen voor het
milieu. De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat voor Nederland het
tegengaan van klimaatverandering een belangrijke prioriteit is, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

23

concluderen ook dat grondstofwinning in het Noordpoolgebied hier
regelrecht tegenin gaat. Deelt de regering deze conclusie?
Hoe wordt tegengegaan dat het winnen van grondstoffen in de regio
bijdraagt aan verdere klimaatverandering?
SP (31)
Kan meer concreet aangeven worden hoe het in het Beleidskader
omschreven optimale evenwicht tussen de bescherming van het
Noordpoolgebied en de bevordering van economische activiteiten in dit
gebied eruit zou moeten zien?
En hoe zorgt Nederland ervoor dat in ieder geval haar eigen economische
activiteiten of samenwerking in het Noordpoolgebied voldoen aan de
door Nederland gewenste stringente milieu en veiligheidsnormen?
Wat betekent dit concreet als het gaat om activiteiten van Nederlandse
bedrijven zoals Shell in die gebieden?
Ziet de regering ook kansen voor onze industrie in het schoonmaken van
die gebieden, waaronder van nucleair afval?
CDA (32a)
In het beleidskader geeft de regering aan dat zij aanvullende afspraken wil
maken op het gebied van onder andere visserij en delfstofwinning.
Kan de regering aangeven welke afspraken zij concreet voor ogen heeft?
CDA (34)
Daartegenover staan de economische kansen die het gebied biedt nu
poolijs smelt.
Hoe zorgt de Nederlandse regering er voor dat deze kansen ook daadwerkelijk worden benut en dat Nederlandse kennis op gebied van water en
scheepvaart kan worden ingezet ter duurzame exploratie van het gebied?
Welke concrete stappen zet de regering om, naast inzet op meer regels,
duurzame exploratie mogelijk te maken door gebruik te maken van
Nederlandse kennis en kunde?
D66 (38)
De leden van de fractie van D66 erkennen de opkomende strategische
belangen van het Noordpoolgebied. «Economische belangen voor
Nederland en de Europese Unie in het Noordpoolgebied tekenen zich af»,
valt te lezen in het Beleidskader.
Deze leden vragen zich af hoe de regering haar belangen in gaat vullen in
het Noordpoolgebied.
Hoe vindt zij de balans tussen milieubescherming enerzijds en economische belangen anderzijds?
PvdD (45)
De leden van de PvdD-fractie merken op dat de Nederlandse regering
ambivalent lijkt te staan in het vraagstuk hoe het Noordpoolgebied zo
goed mogelijk beschermd kan worden. Enerzijds zet de regering in op
milieunormen en een meer omvattende bescherming voor het Noordpoolgebied. Anderzijds ligt de nadruk ook op het winnen van de fossiele
grondstoffen die onder de ijszee liggen en die steeds meer bereikbaar
worden. Kan de regering bevestigen dat het bereikbaarder worden van
deze grondstoffen een gevolg is van het smelten van het zee-ijs, en dat dit
een gevolg is van door mensen veroorzaakte klimaatverandering?
Kan de regering tevens bevestigen dat het winnen en het verbranden van
de aardolie die nu nog veilig onder de zeebodem opgeborgen ligt, de
voortgaande klimaatverandering zal verergeren?
Zo ja, deelt de regering dan de mening van de leden van de fractie van de
PvdD dat dit een zeer wrange situatie oplevert?
En dat het extra wrang is wanneer Nederlandse bedrijven, zoals Shell,
winsten maken uit het winnen en verkopen van deze grondstoffen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

24

Antwoord op de vragen 10, 18, 30, 31, 32a, 38 en 45
Klimaatverandering in het Arctische gebied is groter dan in meer
gematigde klimaatzones met het smelten van zee-ijs, permafrost en
kusterosie tot gevolg. Tegelijk biedt het ook zicht op snelle economische
ontwikkelingen. De Nederlandse regering deelt de zorg dat deze economische ontwikkelingen in het Arctisch gebied schade kunnen toebrengen
aan fragiele Arctische ecosystemen, biodiversiteit en ecosysteemfuncties.
Binnen de bestaande verdragen (bv UNCLOS, IMO, CBD), coördinerende
organen (bv Arctische Raad) en bilateraal zal de Nederlandse regering
blijven streven naar regelgeving van de hoogste internationale standaard
om het voorbestaan van kwetsbare ecosystemen, Arctische soorten en
ecosysteemfuncties te waarborgen.
De Arctische Raad is mede een milieuforum dat regelgeving stimuleert,
ook t.b.v. de inheemse bevolking, en zich tevens bezig houdt met olie/gas,
scheepvaart, sociale kwesties ed.) Daarom is het belangrijk dat Nederland
participeert in de daaraan verbonden werkgroepen. Nederland zal
eveneens steun blijven verlenen aan initiatieven van de Internationale
Maritieme Organisatie (IMO) om de milieunormen m.b.t. Arctische
scheepvaart aan te scherpen. De Arctische Raad heeft een speciale
werkgroep opgericht die zich, samen met de IMO, bezig houdt met deze
normen. Nederland streeft er naar dat de «IMO Guidelines for Ships
Operating in Arctic Ice covered Waters» (de zogeheten «Polar Code»)
bindend worden verklaard. Nederland zal die visie binnen de IMO actief
blijven uitdragen en zich inzetten voor een zo spoedig mogelijke besluitvorming terzake.
De Nederlandse regering verleent steun aan verdere werkzaamheden en
initiatieven van de IMO om de veiligheidsnormen m.b.t. de Arctische
scheepvaart te verbeteren, dit gebeurt eveneens in het kader van de Polar
Code. Voorts zal Nederland binnen de kaders van de EU en Arctische Raad
streven naar verbetering van de maritieme toezichtcapaciteit. Het
Europese satellietnavigatiesysteem Galileo kan in het Noordpoolgebied
een belangrijke rol spelen bij een betere en veiliger scheepvaart, maritiem
toezicht en optreden bij rampen.
Nederland zal tenslotte onderzoeken of steun kan worden verleend aan
het omschrijven van sommige scheepvaartroutes in het Noordpoolgebied
als zijnde bijzonder kwetsbare gebieden overeenkomstig de IMO regels
(indien dat door één van de kuststaten wordt voorgesteld).
V.w.b. de inheemse bevolking dient opgemerkt te worden dat binnen
inheemse volkeren genuanceerd wordt gedacht over exploitatie van
hulpbronnen. Velen willen het leefgebied zoveel mogelijk intact laten,
maar er zijn ook voorstanders die willen profiteren van de bodemschatten
die er gedolven kunnen worden. De toepassing van deze normen door de
Arctische staten op hun grondgebied en continentaal plat alsmede andere
staten op schepen die onder hun vlag varen zou voor een «level-playing
field» moeten zorgen zonder gevolgen voor onze economische concurrentiepositie.
Nederlandse bedrijven moeten bij het uitvoeren van werkzaamheden
binnen de Extended Economische Zone (EEZ) niet alleen voldoen aan de
milieu en veiligheidsnormen van Nederland, maar in de eerste plaats aan
de normen van de staat aan wie de EEZ behoort. Tot nu toe worden er
geen economische activiteiten uitgevoerd buiten enige EEZ van een van
de Arctische kuststaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

25

Nederlandse bedrijven spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van
technologieën voor veilige en duurzame activiteiten onder extreme
omstandigheden op het land, in kustgebieden en offshore, en kunnen
vanuit die positie bijdragen aan een acceptabele en verantwoorde
ontwikkeling van het Noordpoolgebied, ook door anderen. Nederland zal
in de relevante stimulerings- en innovatieprogramma’s op vraaggestuurde
basis onderzoek- en ontwikkelingswerk inzake het waarborgen van de
duurzaamheid van Arctische scheepvaart- en offshoretechnologie en
Arctische civiele en waterbouwkundige technieken ondersteunen
voortbouwend op expertise bij het Nederlandse bedrijfsleven en
kennisinstellingen. Nederland zal tevens de technologische en regulatieve
samenwerking met prioritaire Arctische partners (bedrijven, kennisinstellingen en relevante overheden) bevorderen. In dit verband kan de
maritieme innovatieagenda in het kader van de topsector water worden
genoemd.
Ten aanzien van de rol voor het Nederlands bedrijfsleven voor wat betreft
afvalberging in het Arctische gebied kan worden gewezen op de investeringen in het ontmantelen van oude Russische kernonderzeeërs en het
lichten van de Koersk van de bodem van de Barentszee.
Een moratorium op bepaalde activiteiten in het Noordpoolgebied kan op
een gegeven moment opportuun zijn, maar de Arctische staten zullen
hiertoe het initiatief moeten nemen. De VS deden dat reeds t.a.v. visserij.
Washington achtte de kennis over de vispopulaties en hun regeneratiecapaciteit in de zeeën ten noorden van Alaska te gering om gewogen
besluiten over exploitatie te kunnen nemen en kondigde een moratorium
af.
Cluster VIII: Belangen Nederlands bedrijfsleven/ boringen en lekkages
Vragen 39, 46, 47, 48, 50, 51 en 52
Vragen 39, 46, 47, 48, 50, 51 en 52
D66 (39)
Is de regering bereid in de internationale arena voor een moratorium te
pleiten voor de winning van delfstoffen zoals olie en gas op het noordpoolgebied totdat onafhankelijk is onderzocht wat de risico’s zijn van
eventuele olieboringen in het betreffende gebied, en totdat zeker is dat
eventuele lekkages van olie opgeruimd kunnen worden?
Gaat de regering het Nederlandse bedrijfsleven in het Noordpoolgebied
faciliteren ten behoeve van olie- en gasproductie via Project Delta Group?
Hoe gaat Nederland ervoor zorgen dat in ieder geval de economische
activiteiten van Nederlandse bedrijven in de olie en gassector voldoen aan
de door Nederland en de Europese Unie gehanteerde milieu en
veiligheidsnormen?
PvdD (46)
De regering wil zich inzetten voor stringente milieu en veiligheidsnormen
voor het Noordpoolgebied. De leden van de fractie van de PvdD willen
graag concreet weten wat dat inhoudt: welke normen wil de regering
bereiken, en op welke manier denkt zij deze inderdaad te bereiken?
En wat denkt de regering dat deze normen waard zijn, wanneer er
eenmaal inderdaad in het gebied geboord zal worden naar olie en gas?
Door wie en op welke wijze zouden deze normen gehandhaafd moeten
worden?
Is de regering van mening dat stringente normen de kans op een olielek
ooit zullen kunnen uitsluiten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

26

Zo ja, waarop is deze mening gestoeld? Zo nee, waarom is de regering
dan toch akkoord met boringen naar olie en gas onder dit kwetsbare
gebied, als zij weet dat de risico’s op een ramp altijd aanwezig zullen zijn?
PvdD (47)
Hoe beoordeelt de regering de pogingen van Shell om in de Chukchizee
en de Beaufortzee voor Alaska proefboringen te doen? Kan de regering
deze vragen ook beantwoorden in het licht van de talloze incidenten die
zich de afgelopen jaren hebben voorgedaan met schepen en boorplatforms van Shell? Deelt de regering de mening dat er veel fout is gegaan
rond bijvoorbeeld het boorschip Kulluk, die met 585.000 liter olie aan
boord, tijdens een storm tegen de rotsen gelopen bij het kleine eiland
Sitkalidak, voor de kust van de Amerikaanse staat Alaska? Kan de regering
bevestigen dat het boorschip de Noble Discoverer Noble Discoverer teveel
schadelijke stoffen heeft uitgestoten in het Noordpoolgebied? Kan de
regering de gevolgen hiervan voor milieu en natuur schetsen? Kan de
regering bevestigen dat de Arctic Challenger, het schip dat de belangrijkste rol zou moeten spelen in geval van een olielek, ruim 400 tekortkomingen bleek te vertonen bij keuringen van de Amerikaanse kustwacht?
Hoe beoordeelt de regering dit? Is de regering ervan op de hoogte dat
deze Arctic Challenger, die dus een olielek in het Noordpoolgebied zou
moeten kunnen opruimen, zelf verantwoordelijk is voor kleine olielekkages in de haven van Seattle? Hoe beoordeelt de regering dat?
PvdD (48)
Deelt de regering de mening dat de kansen dat er een olielek ontstaat in
het Noordpoolgebied vele malen groter is dan normaal door de barre
weersomstandigheden?
En deelt zij dan ook de mening van de leden van de PvdD-fractie dat de
gevolgen van zo’n lek niet te overzien zijn? Immers, Noordpooldieren zijn
zeer kwetsbaar: als hun leefomgeving vervuild raakt, is er geen alternatief.
Zo nee, waarom niet?
Zo ja, deelt de regering dan ook de mening dat boringen niet toegestaan
zouden mogen worden in het Noordpoolgebied? Is een olielek in dat
kwetsbare gebied überhaupt wel te bestrijden in de barre en ijzige
omstandigheden rond de Noordpool?
PvdD (50)
Het is in het Noordpoolgebied ijskoud, de zee is ruw en vol kruiend ijs en
de wind kan plotseling aanzwellen tot orkaankracht. Ook de Amerikaanse
geologische dienst geeft aan dat geen enkele bekende opruimmethode
werkt in deze omstandigheden. In de ogen van de leden van de
PvdD-fractie betekent dit dat er geen enkel risico genomen mag worden in
dit gebied, en dat boringen dus niet toegestaan zouden mogen worden.
Graag een reactie.
PvdD (51)
Is de regering ervan op de hoogte dat de kap aan boord van de Arctic
Challenger die, in geval van een olielek, over een blowout geplaatst moet
worden, tijdens het testen in rustige, warme wateren al niet bestand bleek
tegen de druk, en dat dit omschreven werd door een Amerikaanse
medewerker van de overheid als: «It was crushed like a beer can?» Hoe
beoordeelt de regering dit?
PvdD (52)
Deelt de regering de mening dat de pogingen van Shell om toch in dit
gebied te boren, terwijl er geen enkele manier is om een eventuele ramp
op te ruimen en de gevolgen daarvan zeer groot zullen zijn, niet getuigen
van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen? Zo nee, waarom niet? Zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

27

ja, is de regering bereid om druk op Shell uit te oefenen teneinde dit
bedrijf te overtuigen om deze onverstandige pogingen te staken?
Antwoord op de vragen 39, 46, 47, 48, 50, 51 en 52
Juist vanwege de barre weersomstandigheden en de specifieke kwetsbaarheid van het Noordpoolgebied staat Nederland terughoudend ten
aanzien van verdergaande exploitatie van olie en gas in het Noordpoolgebied. Als dit gebeurt dan zou dit alleen kunnen plaatsvinden onder zeer
strenge milieu en veiligheidsnormen. Bijna alle olie- en gasreserves liggen
echter in gebieden die vallen onder de soevereiniteit van de Arctische
staten.
In deze Noordpoolgebieden is het niet aan Nederland, maar aan de
betreffende staat om de afweging te maken of activiteiten toegelaten
kunnen worden. Deze staat beoordeelt de risico’s en is verantwoordelijk
om de gevolgen op te lossen, alsmede voor de handhaving van de
vergunningsvoorschriften. Wel kunnen voorwaarden geschapen worden
waardoor de kans op olielekken gering wordt en gevolgen beperkt kunnen
worden. De Nederlandse regering gaat ook niet over de commerciële
keuzes van een bedrijf als Shell. Wel stimuleren we Shell om maatschappelijk verantwoord te ondernemen.
Shell heeft een vergunning van de Amerikaanse overheid en boort binnen
de EEZ van Alaska en dus van de VS. De Nederlandse regering volgt
Shell’s verrichtingen in het Arctische gebied, inclusief haar nieuwe
activiteiten in het Russisch Arctische gebied. Het is de Nederlandse
regering tevens bekend dat Shell exploratieconcessies heeft in Groenlandse wateren. De Nederlandse regering en Shell voeren regelmatig
overleg over de polaire activiteiten.
Shell heeft tegenslagen ondervonden in het 2012 programma in Alaska en
heeft besloten de werkzaamheden voorlopig te staken om na nadere
bestudering aanpassing van een toekomstig boorprogramma voor te
bereiden. Shell voert hierover overleg met Amerikaanse overheidsinstanties.
De test van de Arctic Challenger en de verscheidene olielek interventiesystemen aan boord was een integraal onderdeel van het boorprogramma.
Toen bleek dat de test niet goed uitpakte, werd meteen besloten om niet
in de olie en gas houdende formaties te boren en werd er derhalve geen
risico gelopen op het ontstaan van olielekken. Inmiddels zou de AC
gerepareerd zijn en daarna getest en goedgekeurd door de betreffende
inspectiediensten.
Nederlandse bedrijven moeten op eigen kracht contracten verwerven. De
Project Delta Group is geen consortium maar een zgn. pre-competitief
samenwerkingsverband t.b.v. technologie-ontwikkeling en
-samenwerking. Vanuit die optiek werkt de Nederlandse overheid met
PDG samen, bijv. door gezamenlijke seminars bij gelegenheid van
ontmoeting met Gemengde Russisch-Nederlandse commissies. Ook
steunt Nederland dat, b.v. in ISO-kader, samen met het Nederlands
Normalisatie Instituut gewerkt wordt aan de verdere ontwikkeling van
zulke standaarden. Nederland verwacht dat bedrijven zich houden aan de
hoogste standaarden en eisen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

28

PvdD (49) Onderzoek PEW
Is de regering ervan op de hoogte dat de Amerikaanse milieuorganisatie
PEW dit in 2010 liet onderzoeken, en dat de conclusie van het uitvoerige
rapport luidde: elke poging een olievlek op te ruimen is hier gedoemd te
mislukken? Zo nee, is de regering bereid deze studie alsnog tot zich te
nemen en de reactie hierop aan de Kamer te doen toekomen?
Antwoord op vraag 49
Een dergelijk onderzoek met dezelfde conclusie werd in 2008 door WWF
uitgevoerd (Oil Spill Response Challenges in Arctic Waters). Belangrijke
spelers in de olie en gas industrie hebben de bevindingen van dit rapport
beaamd. Het is volgens de Nederlandse regering dan ook essentieel dat
de vergunningverlenende autoriteiten/landen de hoogst mogelijke
veiligheids- en milieueisen in lijn met wat nodig is, stellen.
PvdD (53) Aansprakelijkheidsregels Antarcticaverdrag
Onder het milieuprotocol bij het Verdrag inzake Antarctica zijn ook
aansprakelijkheidsregels opgenomen voor milieubedreigingen. Is het de
inzet van de regering om dit ook voor het Noordpoolgebied te regelen? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze, en hoe zouden deze aansprakelijkheidsregels er dan uit moeten zien volgens de minister?
Deze aansprakelijkheidsregels onder het Verdrag inzake Antarctica gaan
tot nu toe slechts over aansprakelijkheid voor bestrijdingsacties in geval
van milieubedreigende noodsituaties. Deze maatregel voorziet dus niet in
alomvattende milieubescherming. In 2015 zou door de verdragspartijen
verder gesproken worden over het uitbreiden van deze maatregelen naar
een meer omvattende milieubescherming, kan de regering daar al een
voortgang over melden? Aan de Kamer is eerder gemeld dat er in de
tussenliggende periode, op initiatief van Nederland, onderzoek zou
worden gedaan naar de technische en economische haalbaarheid van
acties om het milieu te herstellen in het Antarctisch gebied. Kan de
regering aangeven of dit onderzoek ondertussen al resultaten heeft
opgeleverd? De leden van de PvdD-fractie vermoeden dat het in
Antarctica, net zo min als in het Noordpoolgebied, mogelijk is om
eenmaal toegebrachte milieuschade volledig te herstellen, deelt de
regering die indruk? Welke consequenties verbindt zij hieraan met
betrekking tot het soort en aantal activiteiten dat in deze kwetsbare
gebieden zou mogen worden toegestaan?
Antwoord op vraag 53
Vanaf de start van de besprekingen over de aansprakelijkheidsregeling
voor Antarctica op grond van artikel 16 van het Protocol inzake milieubescherming heeft Nederland zich ingezet voor een veelomvattend regime,
maar dit doel bleek uiteindelijk onhaalbaar. De in 2005 aangenomen
Annex VI bij het Protocol heeft daarom een beperkte reikwijdte. Zo heeft
de Annex enkel betrekking op situaties die als incident milieu bedreigende
noodsituaties aangemerkt kunnen worden en zijn geen regels opgenomen
over het herstel van schade die niet kon worden voorkomen. Met andere
landen heeft Nederland evenwel laten vastleggen dat de Annex een eerste
stap is in de ontwikkeling van een aansprakelijkheidsregeling. Besluitvorming over het starten van verdere onderhandelingen is voorzien in
2015, afhankelijk van het door de leden van de PvdD bedoeld onderzoek
naar de mogelijkheden van herstel van schade in Antarctica. Dit
onderzoek is inmiddels uitgevoerd en de uitkomsten worden tijdens de
komende vergadering van het Milieucomité (parallel aan de ATCM in
Brussel (20-29 mei 2013)) besproken. Het onderzoek maakt duidelijk dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

29

herstelmaatregelen in Antarctica zeker niet ondenkbaar zijn, al moeten de
te nemen maatregelen en de haalbaarheid daarvan wel van geval tot
geval beoordeeld worden. Het hangt af van de aard van de schade en het
natuurlijk herstel. Dit bevestigt de noodzaak om activiteiten te reguleren
op grond van het preventie- en voorzorgbeginsel. Nederland pleit voor
deze benadering ten aanzien van diverse onderwerpen (zie bijvoorbeeld
de vragen inzake toerisme), maar besluitvorming vraagt uiteindelijk
consensus binnen de ATCM.
PvdD (56) Winning delfstoffen op Noordpool
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zouden graag zien dat
de regering zich met meer ambitie inzet voor de zeer kwetsbare natuurgebieden die onze polen vormen, en vragen de regering om de economische
belangen van bedrijven zoals bijvoorbeeld Shell opzij te schuiven, en zich
te richten op de grote ecologische belangen van deze gebieden. Alleen als
Nederland en Nederlandse bedrijven zelf niet meedoen aan de pogingen
de grondstoffen onder deze natuurgebieden te winnen, zal een oproep
van de regering voor behoud van de natuurwaarden serieus genomen
kunnen worden. Graag een reactie.
Antwoord op vraag 56
Het is niet aan de Nederlandse regering om prioriteiten te geven aan
ontwikkelingen in het Arctische gebied. De Arctische staten zullen de
licenties uitgeven voor exploratie en productieactiviteiten in het Arctische
gebied. Met name in Canada en Groenland hebben de Inuit verregaand
zelfbeschikkingsrecht, ook over bodemschatten. En het is niet zo, dat zij
tegen de winning daarvan zijn. Zij bepalen deels zelf de randvoorwaarden
voor exploitatie.
PvdA (11) Geopolitieke spanning Noordpool
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Nederlandse regering de
geopolitieke spanning beziet die kan ontstaan door de toegang tot nieuwe
olie- en gasreserves en de ontsluiting van nieuwe handelsroutes?
Antwoord op vraag 11
De bewezen olie- en gasreserves liggen voor het allergrootste deel in
gebieden die vallen onder de rechtsmacht van de Arctische staten. Het
staat geologisch vrijwel vast dat in de Centrale Arctische Oceaan – buiten
elke te claimen zone – geen minerale reserves bestaan. De geopolitieke
spanning zal dus voornamelijk de zijdelingse afbakeningen van de
maritieme zones betreffen. De onderlinge sfeer van samenwerking tussen
de Arctische staten is thans goed. De voornaamste in de nabije toekomst
voorzienbare veiligheidsproblemen hebben geen militair karakter, maar
liggen naar verwachting op het vlak van civiele, ecologische en maritieme
veiligheid. Zie ook de antwoorden op vragen 5, 23 en 25.
Cluster IX: Toerisme
Vraag 14, 22, 35, 40 en 54a
Vraag 14, 22, 35, 40 en 54a
PvdA (14)
De leden van de PvdA-fractie willen graag weten wat de regering bedoelt
met het streven naar de ontwikkeling van een geïntegreerde lange-termijn
visie inzake Antarctisch toerisme? Wie zou deze visie moeten ontwikkelen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

30

wat is daarvoor de termijn en hoe draagt Nederland hieraan bij? Welke
maatregelen zijn nodig om de gevolgen van toerisme voor Antarctica als
reservaat voor natuur en vrede te beperken?
PVV (22)
De leden van de PVV-fractie betreuren het dat Nederland geen steun zal
verlenen aan voorstellen gericht op het toestaan van activiteiten met
betrekking tot delfstoffenwinning of permanente toeristische infrastructuur. Is de regering bereid met een open blik te kijken naar veilige
manieren om delfstoffen te winnen? Wat de leden van de PVV-fractie
betreft moet er geen hek om de natuur gezet worden. De mens mag
genieten van de natuur. Deze leden geloven dat de toeristische branche
primair zelf verantwoord toerisme dient te reguleren. Graag vernemen
deze leden waarom de regering zich hiertegen verzet.
CDA (35)
Ten aanzien van Antarctica steunt de regering ontwikkeling van duurzaam
toerisme en zelfregulering van de toerismebranche. Kan de regering
aangeven in hoeverre deze inzet overeenkomt met de wens de ongerepte
natuur van Antarctica te behouden en bij te dragen aan een lange
termijnvisie voor toerisme op het continent? Welke inzet kiest de
regering? Graag een reactie.
D66 (40)
De leden van de fractie van D66 willen graag antwoord op de vraag hoe
een geïntegreerde lange-termijn visie met voldoende randvoorwaarden
voor duurzaam Antarctisch toerisme vorm zal krijgen.
Hoe draagt de Europese Unie bij aan het ontwikkelen van deze visie?
Welke maatregelen zijn er volgens de regering nodig om de natuur te
beschermen op Antarctica?
Is er een bereidheid binnen de regering om alle maatregelen die nodig
zijn te nemen om het Arctisch gebied te beschermen tegen de negatieve
gevolgen van het toerisme? Zo ja, hoe zullen deze maatregelen er uit
komen te zien?
Zou bijvoorbeeld een keurmerk voor duurzaam toerisme hierbij van
waarde kunnen zijn, zodat reizigers kunnen kiezen voor een verantwoord
bezoek en de aanbieders dit terugzien in de prijs?
PvdD (54a)
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden het ook van
groot belang dat Antarctica zijn ongerepte karakter behoudt en dat de
menselijke aanwezigheid geen nadelige invloed heeft op de natuur, het
milieu en de wilde dieren. Antarctica is één van de laatste ongerepte
plaatsen op aarde, maar raakt steeds meer in trek bij toeristen. Deze leden
vrezen voor aantasting van het waardevolle gebied door toerisme.
Antwoorden op de vragen 14, 22, 35, 40 en 54a
De Nederlandse regering acht het niet nodig om iedere vorm van
Antarctisch toerisme te verbieden. Kleinschalig duurzaam toerisme,
gebruikmakend van schepen, waarbij afzonderlijke en cumulatieve
invloeden op Antarctische waarden worden voorkomen, wordt door
Nederland al meerdere jaren toegestaan. Permanente faciliteiten voor
toerisme moeten naar het oordeel van de regering niet toegestaan
worden, met name vanwege de effecten die dergelijke ontwikkelingen
(afzonderlijk en door cumulatie) op de wilderniswaarden van het gebied
zullen hebben. De International Association of Antarctic Touroperators
(IAATO) heeft daartoe een zelfreguleringsregime ontwikkeld, maar dit
maakt overheidsoptreden niet altijd overbodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

31

Een adequate bescherming van Antarctica is gebaat bij een internationale
aanpak van het toerisme op het niveau van de ATCM. Nederland acht het
van groot belang dat de ATCM een proactieve benadering kiest ten
aanzien van ontwikkelingen die in de toekomst nadelige gevolgen
veroorzaken voor de Antarctische waarden (o.a. Antarctische flora en
fauna, wilderniswaarden, wetenschappelijke waarden). Nederland zal
pleiten voor een proactieve aanpak op de ATCM XXXVI in Brussel
(20-29 mei 2013). De Europese Unie is niet direct betrokken bij de
regulering van activiteiten, zoals toerisme, op Antarctica. Wel wordt
regelmatig tijdens de ATCM met andere EU-lidstaten, die betrokken zijn bij
het Antarctisch Verdragssysteem, overleg gepleegd.
De Nederlandse regering is bereid een bijdrage te leveren aan de
bescherming van het Arctische gebied tegen negatieve gevolgen van
toerisme, maar is daarbij sterk afhankelijk van internationale samenwerking. Op in Nederland georganiseerde activiteiten is de Wet
bescherming Antarctica van toepassing. Indien activiteiten worden
georganiseerd in andere staten, dan zullen de initiatiefnemers aan de
regelgeving van die landen moeten voldoen. Voorts maakt Nederland zich
binnen de IMO sterk voor de totstandkoming van een juridisch verbindende Polar Code inzake veiligheid van schepen in polaire wateren.
Over een keurmerk (accreditatiesysteem) voor duurzaam toerisme is
enkele jaren geleden binnen de ATCM uitvoerig gesproken. Nederland
stond destijds open voor dit instrument, maar de besprekingen leidden
toen niet tot overeenstemming. Overigens kan het lidmaatschap van het
zelfreguleringsysteem van de IAATO (zie hieronder) in de praktijk ook als
een zeker keurmerk gezien worden. Het werk van IAATO wordt door veel
partijen bij het Antarctisch Verdrag positief gewaardeerd. In het Arctisch
gebied is ook een zelfreguleringssysteem tot stand gekomen, al is dit
systeem aanzienlijk minder ontwikkeld.
Voor het antwoord op vraag 22 inzake delfstofwinning wordt verwezen
naar cluster VI.
Cluster X: Onderzoek
Vragen 15, 41 en 55
Vragen 15, 41 en 55
PvdA (15)
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan aangeven hoe de
samenhang en synergie tussen het wetenschap en beleid gestuurd
onderzoek wordt vormgegeven? Is er binnen het Polaire Programma
mogelijkheid om meer ruimte te maken voor onderzoek gerelateerd aan
mens en economie, denk daarbij bijvoorbeeld aan de relatie tussen
toerisme en milieu? Zo ja, acht de regering dit wenselijk? Wat is de visie
van de regering op Nederlandse onderzoeksfaciliteiten op Antarctica? Is
het plaatsen van de Nederlandse onderzoekslaboratoria een eerste stap
naar een Nederlands onderzoeksstation? Is het Nederlandse beleid om
substantieel wetenschappelijk onderzoek uit te voeren zonder eigen
infrastructuur op Antarctica op de lange termijn houdbaar?
D66 (41)
Is er binnen de regering de ambitie om, al dan niet op de lange termijn,
een eigen onderzoeksstation op Antarctica te bezitten?
Kunnen de vier mobiele laboratoria die sinds januari 2013 aanwezig zijn
een meer permanente status krijgen?
Zo ja, wat zijn de concrete gevolgen daarvan voor de onderzoekspositie
van Nederland op Antarctica?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

32

Zo nee, hoe ziet het kabinet de onderzoekspositie van Nederland op de
lange termijn zonder permanent onderzoeksstation?
Is de financiering van het Polaire Programma de komende jaren zeker?
Blijft het zwaartepunt voor de financiering van poolonderzoek ook in de
toekomst bij de ministeries liggen? Kan de regering aangeven hoe de
samenhang tussen wetenschapsgestuurd en beleidsgestuurd onderzoek
in de praktijk vorm zal krijgen?
PvdD (55)
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vrezen aantasting van
het waardevolle gebied op Antarctica door wetenschappelijk onderzoek.
Laatst bleek dat het juist de wetenschappers zijn die zaden van exoten
meenemen onder hun schoenen naar dit kwetsbare continent. Deelt de
regering de zorgen hierover? Worden er naar aanleiding van deze
bevindingen extra maatregelen genomen om de introductie van invasieve
exoten tegen te gaan? Zo ja, welke maatregelen? Zo nee, waarom niet, en
is de regering bereid om in ieder geval voor Nederlandse onderzoekers
hier maatregelen voor te treffen?
Antwoord op de vragen 15, 41 en 55
De samenhang en synergie tussen het wetenschaps- en beleidsgestuurd
onderzoek wordt vormgegeven via het Nederlands Polair Programma in
het Interdepartementaal Polair Overleg en in de uitvoering via de
beoordeling van de calls for proposals. Het onderzoek wordt in twee
clusters uitgevoerd: wetenschapsgestuurd en beleidsgestuurd. Voor
honorering in beide clusters is wetenschappelijke kwaliteit een absoluut
vereiste. Verder is er op voorhand geen beperking van welk domein dan
ook. Uiteraard kan via de aansporing vanuit vakdepartementen de
wenselijkheid voor bepaald type onderzoek geuit worden. Het hangt
natuurlijk af van de inzet van onderzoekers of er daadwerkelijk ook
honoreerbare projecten tot stand komen.
De regering is er mee ingenomen dat de onderzoeksfacilitieit op
Antarctica tot stand is gebracht. Met name de coöperatieve opstelling van
de British Antarctic Survey (BAS) in de samenwerking met NWO heeft aan
dit resultaat bijgedragen. De samenwerking met de BAS, en in het
bijzonder het medegebruik van al hun faciliteiten ter plaatse, maakt het
mogelijk voor Nederland goede faciliteiten te bieden aan onderzoekers
zonder het bezit van een eigen station. Dat blijkt ook uit het
semi-permanente karakter van de Nederlandse onderzoekfaciliteit, die
bestaat uit transporteerbare laboratoria. Deze faciliteit draagt bij aan het
substantiële karakter van het Nederlandse wetenschappelijk onderzoek,
maar het Nederlandse polaire onderzoek heeft in de afgelopen decennia
laten zien dat substantiële wetenschappelijke bijdragen geleverd kunnen
worden zonder eigen wetenschappelijk basisstation. Zolang Nederland
dat wenst en overeenstemming kan bereiken met het VK over de
voorwaarden voor het gebruik van het Britse station, is het mogelijk
onderzoek uit te voeren met behulp van de mobiele laboratoria.
De financiering van het Polaire Programma is via het Convenant verzekerd
t/m 2015
Ook in de toekomst blijft het zwaartepunt voor de financiering van het
poolonderzoek bij de ministeries liggen.
Nederland heeft meegedaan aan het onderzoek inzake exoten en dus
mede aan de basis gestaan van de uitkomsten. Als maatregel heeft de
Council of Managers of National Antarctic Programs (COMNAP) inmiddels
al risicoverminderende maatregelen ontwikkeld om het ongezien
transporteren van exoten naar Antarctica te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

33

SP (29) Schendingen van Mensenrechten
De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat de bescherming van de
rechten van inheemse volkeren – en dus ook de Arctische volkeren – een
integraal onderdeel van het Nederlandse mensenrechtenbeleid vormt en
dat daar waar in een Arctisch land de mensenrechtensituatie van deze
volkeren niet voldoet aan de internationale normen, Nederland multilaterale initiatieven tot actie zal ondersteunen en waar opportuun ook
bilateraal de positie van deze volkeren aan de orde zal stellen. Kan de
regering aangeven in hoeverre zij van mening is dat de mensenrechtensituatie van de verschillende inheemse volkeren in de Arctische landen op
dit moment voldoet aan de internationale normen, welke multilaterale
initiatieven op dit moment worden gesteund en of de positie van deze
volkeren bilateraal al eens aan de orde is gesteld?
Antwoord op vraag 29
Nederland heeft de ambitie om bij te dragen aan het tegengaan van
schendingen van de mensenrechten van inheemse volkeren in de
Arctische staten. De bescherming van de rechten van nationale minderheden is uitgegroeid tot een belangrijk aandachtsgebied in internationale
fora, waaraan Nederland deelneemt, zoals de Verenigde Naties, de Raad
van Europa en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa
(OVSE).
De Arctische Raad biedt een platform aan inheemse volkeren om hun
situatie aan de orde te stellen. In de Arctische Raad zijn de organisaties
van inheemse volkeren als «Permanent Participants» bij de discussies
betrokken. Niettemin mag uit het gebruik van het woord «volkeren» in de
oprichtingsverklaring van de Arctische Raad geen conclusie worden
getrokken met betrekking tot de rechten van inheemse volkeren, in het
bijzonder het zelfbeschikkingsrecht, die het internationale recht aan het
woord « volkeren» verbindt. In Canada en in Groenland is weliswaar
verregaand zelfbestuur toegekend aan inheemse gemeenschappen, maar
in de Russische Federatie staan regio’s momenteel onverschillig
tegenover hun inheemse volkeren en vinden er schendingen plaats van
hun wettelijke rechten en belangen. Nederland zal ook in het bilaterale
Nederland-Rusland jaar 2013 het belang van maatschappelijke organisaties voor de ontwikkeling van een democratische samenleving blijven
benadrukken, zoals is gedaan tijdens het bezoek op 8 april 2013 van
President aan Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 134

34