Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

490
Vragen van de leden Ceder en Van der Graaf (beiden ChristenUnie) aan de
Minister van Buitenlandse Zaken over de aanval van Azerbeidzjan op de
Armeense enclave Nagorno-Karabach (ingezonden 20 september 2023).
Antwoord van Minister Bruins Slot (Buitenlandse Zaken) (ontvangen
28 november 2023).
Vraag 1
Hoe denkt u dat massale etnische zuivering van de Armeense oorspronkelijke
bevolking van Nagorno-Karabach nog te voorkomen is, nu Azerbeidzjan het al
maanden afgesloten gebied heeft aangevallen?
Antwoord 1
Zoals eerder met uw Kamer gedeeld, hebben Nederland en de EU de militaire
escalatie door Azerbeidzjan ten stelligste veroordeeld.1 Na de militaire aanval
is de etnisch Armeense bevolking in korte tijd de Azerbeidzjaanse regio
Nagorno-Karabach massaal ontvlucht. Meer dan 101.000 vluchtelingen uit
Nagorno-Karabach zijn sindsdien aangekomen in Armenië.
Of sprake is geweest van een etnische zuivering is een juridisch ingewikkelde
kwestie. Het kabinet zal in een separate brief op deze vraag ingaan, mede in
het kader van de aangenomen motie van het Lid Ceder2 over op basis van
feiten beoordelen of de vlucht van de Armeense bevolking uit NagornoKarabach na de blokkade van en aanval op de enclave neerkomt op etnische
zuivering.
Vraag 2
Welke actie bent u van plan te ondernemen om binnen de Europese Raad te
komen tot effectieve stappen ten opzichte van Azerbeidzjan om dit scenario te
voorkomen?
Antwoord 2
De EU beraadt zich momenteel allereerst op de wijze waarop Armenië
gesteund kan worden. Hierover is kort gesproken tijdens de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van 23 oktober jl. Zoals vermeld in het verslag van de
RBZ stelde de Hoge Vertegenwoordiger Borrell in dit kader voor dat EDEO de

1
2

ah-tk-20232024-490
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024, nr. 192
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2733

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

mogelijkheden voor non-lethale EPF zorgvuldig zal verkennen. Hetzelfde geldt
voor de mogelijkheden om de Europese Unie Missie in Armenië (EUMA) te
versterken met meer mensen en meer patrouilles. EDEO zal voorts, met een
missie naar Armenië, de mogelijkheden voor economische steun in kaart
brengen. Nederland heeft conform de motie van het lid Ceder3 in de Raad
steun uitgesproken voor bovenstaande ideeën en andere EU-lidstaten
opgeroepen dit ook te doen. Tevens heeft Nederland conform de motie van
leden Bikker en Omtzigt aangegeven dat in geval van nieuw geweld binnen
de EU gesproken moet worden over gepaste maatregelen4.
De EU zal daarnaast blijven inzetten op het faciliteren van het vredesproces
teneinde te komen tot een duurzaam vredesakkoord tussen Armenië en
Azerbeidzjan, waarin o.a. de territoriale integriteit van beide landen expliciet
wordt erkend.
Vraag 3
Bent u van mening dat het aanspreken van beide partijen en het oproepen
van Azerbeidzjan om de uitspraken van het Internationaal Gerechtshof na te
leven voldoende is geweest om Azerbeidzjan duidelijk te maken dat etnische
zuivering van Nagorno-Karabach onaanvaardbaar is? Zo ja, waarom?
Antwoord 3
Zoals eerder met de Kamer gedeeld, hebben Nederland en de EU
Azerbeidzjan meermaals opgeroepen om de uitspraak van het Internationaal
Gerechtshof van 22 februari 2023 na te leven.5 Na maandenlange onderhandelingen leek op 18 september jl. een akkoord bereikt over gelijktijdige
opening van de Lachin-corridor en de Agdam-toegangsweg. Dit heeft niet
kunnen voorkomen dat Azerbeidzjan op 19 september koos voor militaire
escalatie, waarop vrijwel alle Armeense inwoners van Nagorno-Karabach de
enclave binnen korte tijd hebben verlaten en hun toevlucht hebben gezocht in
Armenië.
Vraag 4
Klopt het dat de voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen
afgelopen juli nog in Azerbeidzjan is geweest om de gasexporten vanuit
Azerbeidzjan te verhogen?6 Hoe kan het dat Europa maar blijft inzetten op
gasaankopen vanuit Azerbeidzjan, terwijl de afsluiting van de enclave op dat
moment al maanden bezig was en terwijl bekend is dat deze gasleveranties
door Azerbeidzjan worden gecompenseerd met Russisch gas?
Antwoord 4
In juli 2022 heeft de voorzitter van de Europese Commissie Ursula Von der
Leyen een memorandum van overeenstemming getekend met Azerbeidzjan
om de gasexport naar de EU te verdubbelen. Dit is in lijn met de EU-inzet
t.a.v. diversificatie bij nieuwe strategische partners om de afhankelijkheid van
Russisch gas te verminderen, in het kader van de REPowerEU-strategie. Zoals
eerder met uw Kamer gedeeld, importeerde Azerbeidzjan volgens mediaberichten via een tijdelijk contract gedurende een half jaar (november 2022–
maart 2023) maximaal 1 miljard kubieke meter Russisch gas voor binnenlands gebruik.7
Vraag 5
Blijft u voorstander van deze gasovereenkomst met Azerbeidzjan? Zo ja,
waarom?
Antwoord 5
De EU-inzet op diversificatie via de REPowerEU-strategie om de afhankelijkheid van Russisch gas af te bouwen is van groot belang. Op EU niveau geldt
dat gasimport uit Rusland nog niet volledig is vervangen. Hoewel het aandeel
3

Motie Ceder, Kamerstuk 21 501-02, nr. 2732.
Motie Bikker en Omtzigt, Kamerstukken 36 410, nr. 31.
5
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 3545
6
Poltico, 19 september 2023, «Azerbaijan launches attack in Nagorno-Karabakh, announces
«evacuation» of Armenian population» (https://www.politico.eu/article/azerbaijan-launch-antiterror-operation-nagorno-karabakh-armenia/).
7
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1791
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

van gas uit Azerbeidzjan in de totale import in de EU relatief gering is, draagt
het wel bij aan het verminderen van de gasimport uit Rusland en de
leveringszekerheid in de EU. De EU importeerde in 2022 ongeveer 4% van het
totale EU-verbruik aan gas vanuit Azerbeidzjan. Nederland importeert geen
Azerbeidzjaans gas. Andere lidstaten, m.n. Italië, Griekenland en Bulgarije
importeren in relatieve zin het meeste gas uit Azerbeidzjan8.
Vraag 6
Bent u nog steeds van mening dat sancties niet helpen? Deelt u de mening
dat het stadium waarin sancties effect hadden kunnen hebben, nu voorbij is?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Nederland heeft direct na de militaire escalatie en conform de motie
Bikker/Omtzigt in Brussel aangedrongen op maatregelen, waaronder
sancties9. Uw Kamer is hierover geïnformeerd tijdens het notaoverleg
mensenrechtenbeleid op 25 september jl.10 en tijdens het commissiedebat
Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken van 11 oktober jl.11.
Tijdens de RBZ op 23 oktober jl. en op 13 november jl. heeft Nederland het
belang benadrukt van het door de EU gefaciliteerde vredesproces, maar
daarbij aangegeven dat in geval van de dreiging van nieuw geweld gesproken moet worden over gepaste maatregelen12.
Vraag 7
Kunt u deze vragen zo snel mogelijk beantwoorden, gezien de urgentie van
de situatie?
Antwoord 7
Vanwege de snelle ontwikkelingen moesten de antwoorden enkele keren
aangepast worden om de meest actuele stand van zaken weer te geven.

8

Gegevens ENTSOG, Enerdata.net.
Motie Bikker en Omtzigt, Kamerstukken 36 410, nr. 31.
Kamerstukken 32 735, nr. 376
11
Kamerstukken 21 501-02, nr. 2774.
12
Verslag 23/10/2023, Kamerstuk 21 501-02, nr. 2776. Verslag van RBZ 13 november 2023 komt
uw Kamer zo spoedig mogelijk toe.
9

10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3