Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1549
Vragen van de leden Becker en Veldman (beiden VVD) aan de ministers van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over het voorkomen en bestrijden van genitale verminking (ingezonden
17 december 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport),
mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
4 februari 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021,
nr. 1242.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Delftse powervrouw zet zich in tegen
vrouwenbesnijdenis: «Dit gebeurt ook in Nederland»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u de Kamer inzicht geven in de (vermoedelijke) cijfers van het aantal
gevallen van genitale verminking in Nederland (hoe vaak vindt het plaats in
Nederland, hoe vaak in het buitenland en hoeveel vrouwen in Nederland zijn
besneden?) en het aantal vrouwen dat zich jaarlijks meldt bij de huisarts met
deze problematiek?
Antwoord 2
Op 3 juli 2019 heeft de Minister van VWS aan uw Kamer de beleidsreactie op
het prevalentierapport van Pharos verstuurd.2 Uit dit onderzoek blijkt dat naar
schatting 41.000 vrouwen genitale verminking (VGV) hebben ondergaan. Het
onderzoek geeft geen actuele cijfers van waar deze besnijdenissen hebben
plaatsgevonden. Het geeft wel aan dat er enkele aanwijzingen zijn dat VGV
plaatsvindt in Europa (bijvoorbeeld in Frankrijk, Italië, Zwitserland en het
Verenigd Koninkrijk), en dat er aanwijzingen zijn dat meisjes slachtoffer
worden van VGV tijdens een vakantie in hun land van herkomst. Het aantal

1

Algemeen Dagblad, 5 maart 2020, «Delftse powervrouw zet zich in tegen vrouwenbesnijdenis:
«Dit gebeurt ook in Nederland»«, https://www.ad.nl/delft/delftse-powervrouw-zet-zich-in-tegenvrouwenbesnijdenis-dit-gebeurt-ook-in-nederland~a18f38a2/
2
Kamerstuk 32 462, nr. 2.

ah-tk-20202021-1549
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

vrouwen dat zich meldt bij de huisarts omdat zij slachtoffer zijn van VGV
wordt niet gemonitord.
Vraag 3 en 8
Deelt u de mening dat preventie van groot belang is bij risicogroepen en dat
al vanaf de vruchtbare levensfase (nog voor een vrouw zwanger wordt),
informatie ter preventie moet worden geboden door de huisarts, om te
voorkomen dat een in de toekomst geboren dochtertje genitaal verminkt gaat
worden? Zo ja, hoe kunt u ervoor zorgen dat huisartsen te allen tijde deze
informatie ook verstrekken?
Bent u bereid om met de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) in gesprek te
gaan om afspraken te maken over de preventie van genitale verminking,
zoals het aangaan van het eerste gesprek bij vermoeden van mogelijke
genitale verminking of van het vaststellen van reeds plaatsgevonden genitale
verminking in de spreekkamer van de huisartsenpost, zodat adequate hulp en
in sommige gevallen een verwijzing naar een gespecialiseerd arts kan
worden geboden?
Antwoord 3 en 8
VGV is een vorm van ernstige en – voor het merendeel van de slachtoffers –
onomkeerbare mishandeling met grote gevolgen voor de mentale en fysieke
gezondheid. Ik deel dan ook de mening dat preventie essentieel is bij de
aanpak van VGV. Het preventiebeleid bestaat uit een aantal generieke en
specifieke maatregelen om VGV te voorkomen, bijvoorbeeld de inzet van
sleutelpersonen.
In de Actieagenda schadelijke praktijken (hierna: de actieagenda) zijn
aanvullende maatregelen opgenomen om VGV te voorkomen.3 Ook het
signaleren door medische professionals bij vermoedens van dreigende VGV
is een belangrijk onderdeel van preventie. VGV is een vorm van kindermishandeling, en valt onder de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (hierna: de Meldcode). De specifieke rol van de huisarts bij VGV betreft
het signaleren en melden van vermoedens van dreigende VGV, het bieden
van nazorg en/of het behandelen van medische complicaties, en het
doorverwijzen naar medische specialisten bij reeds uitgevoerde VGV. Ik ben
bereid om met de LHV in gesprek te gaan over de vraag of er voldoende
bekendheid bij huisartsen is over deze problematiek, of dat aanvullende
informatie nodig is.
Vraag 4 en 5
Deelt u de mening dat preventie een taak is van de gehele keten van zorg: de
huisarts, de verloskundige, gynaecoloog, kinderarts, consultatiebureau en
Jeugd en Gezin, Veilig Thuis?
In hoeverre functioneert de huidige ketenaanpak van genitale verminking?
Hoeveel meldingen van vrouwelijke genitale verminking heeft Veilig Thuis
afgelopen twee jaar gekregen? Hoe vaak heeft Veilig Thuis een onderzoek
ingesteld? Heeft Veilig Thuis bij vastgestelde vrouwelijke genitale verminking
aangifte gedaan? Hoe vaak heeft Veilig Thuis een constatering van vrouwelijke genitale verminking uitgezet bij de Raad voor de Kinderbescherming?
Hoe vaak heeft de Raad voor de Kinderbescherming kinderbeschermingsmaatregelen genomen wegens vrouwelijke genitale verminking?
Antwoord: 4 en 5
In Nederland geldt al jaren een zero tolerance beleid ten aanzien van VGV. De
Nederlandse ketenaanpak van VGV bestaat uit een combinatie van preventie,
wetshandhaving en goede zorg voor vrouwen die een besnijdenis hebben
ondergaan. Het beleid in Nederland is vooral gericht op voorkomen dat een
meisje besneden wordt. Als preventie niet gelukt is, is repressie aan de orde.
Veel professionals hebben een rol bij de aanpak van VGV, waaronder de
Jeugdgezondheidszorg, Veilig Thuis, het onderwijs en verloskundigen.
ZonMw laat momenteel een onderzoek uitvoeren naar het functioneren van

3

Kamerstuk 28 345, nr. 228.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

de ketenaanpak VGV, als onderdeel van het onderzoeksprogramma van
Geweld Hoort Nergens Thuis.4
Alle professionals die geacht worden te werken met de Meldcode hebben een
rol in het signaleren en melden van dreigende VGV. Daarbij wordt binnen de
Nederlandse ketenaanpak nauw samengewerkt tussen alle betrokken partijen
om VGV te voorkomen. De Veilig Thuis organisaties registreren van elke
adviesvraag en melding van huiselijk geweld en kindermishandeling ook de
aard van het vermoedelijke geweld, waaronder VGV. Vanwege het geringe
aantal adviezen en meldingen over VGV worden deze in de statistieken van
het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) meegeteld in de categorie fysieke
kindermishandeling. De Raad voor de Kinderbescherming verzoekt de
kinderrechter om een kinderbeschermingsmaatregel op te leggen als een
minderjarige ernstig in zijn ontwikkeling wordt bedreigd. De oorzaak van deze
ontwikkelingsbedreiging wordt echter niet als zodanig geregistreerd.
Vraag 6 en 11
Bent u bereid de gehele keten beter te laten samenwerken rond deze
problematiek? Zo ja, hoe kunt u ervoor zorgen dat zorgverleners voldoende
kennis hebben van de materie (welke type vrouw heeft grote kans besneden
te zijn, hoe ga je dat lastige gesprek aan, urgentie van preventie inzien, etc.)?
Kunt u een overzicht overleggen van de educatie over genitale verminking die
thans wordt verstrekt aan huisartsen en verloskundigen en in samenspraak
met de KNMG en LHV bezien of er meer gerichte educatie kan worden
gemaakt?
Antwoord 6 en 11
In de Actieagenda Schadelijke Praktijken zijn een aantal maatregelen
aangekondigd die er op gericht zijn om de ketenaanpak VGV verdergaand te
verbeteren. Een voorbeeld hiervan is het verbeteren van de registratie door
de GGD en de JGZ.
Medische professionals zijn een belangrijke schakel in het voorkomen van
VGV en het bieden van de nodige nazorg voor besneden vrouwen en meisjes.
Momenteel beschikken medische professionals over een aantal bronnen van
informatie over VGV. Zo is onlangs de «Leidraad Medische zorg voor
vrouwen en meisjes met vrouwelijke genitale verminking» (hierna: de
leidraad) ontwikkeld. De leidraad geeft medische professionals informatie
over preventie, signaleren en bespreken, gevolgen en behandeling van
(complicaties van) VGV. Met het oog op het verbeteren van de kennis van
professionals om VGV en andere vormen van schadelijke praktijken beter te
herkennen, laat ik, als onderdeel van de actieagenda, e-learning-modules
ontwikkelen voor basisopleidingen en deskundigheidsbevordering voor
professionals. Expliciet onderdeel hiervan is het toepassen van de Meldcode.
Dit ontwikkeltraject wordt op korte termijn gestart.
Vraag 7
Bent u bekend met het handelingsprotocol Vrouwelijke Genitale Verminking
bij minderjarigen van Pharos? Vindt u deze aanpak geschikt en in hoeveel
gemeenten wordt deze geïmplementeerd? Zo ja, waarom wel en sinds
wanneer? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Ja, ik ken dit handelingsprotocol. Het betreft afspraken die zijn gemaakt
tussen onder andere Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en de
politie, over hoe gehandeld dient te worden bij vermoedens van VGV. Het is
een protocol met werkafspraken tussen de partijen, met als doel om de
ketensamenwerking te versterken. Ik beschik niet over gegevens van hoeveel
gemeenten gebruik maken van het protocol.
Vraag 9
Kunt u een toelichting geven op het huidige beleid rond de vergoeding van
hersteloperaties uit het basispakket en hoe wordt omgegaan met cosmetische
hersteloperaties?

4

De praktische uitvoering van het beleid ten aanzien van vrouwelijke genitale verminking en de
behoeften en wensen van de doelgroep – ZonMw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Uw Kamer is op 29 mei 2020 geïnformeerd5 over het advies van het
Zorginstituut dat reconstructieve behandelingen zoals omschreven in de
leidraad behoren tot het basispakket van de zorgverzekering. Vrouwen die
voldoen aan de voorwaarden zoals omschreven door de beroepsgroep
krijgen de hersteloperatie dan ook vergoed uit de basisverzekering. In de
leidraad is aangegeven dat er aan een hersteloperatie nog veel risico’s op
complicaties zijn verbonden. Om die reden worden hersteloperaties enkel om
cosmetische redenen nog niet uitgevoerd. Het is noodzakelijk om eerst meer
inzicht te verkrijgen in de veiligheid en effectiviteit van de hersteloperatie
alvorens beoordeeld kan worden of cosmetische hersteloperaties wenselijk
zijn.
In de leidraad is tevens aangegeven dat het voor een dergelijk onderzoek
naar de veiligheid en effectiviteit van hersteloperaties nodig is dat een groep
vrouwen voor enige tijd gevolgd wordt. Het proces voor het doen van dit
onderzoek loopt. Patiënten worden doorverwezen naar het Amsterdam UMC
waar multidisciplinaire zorg voor deze hersteloperaties gecentraliseerd is
vanwege de expertise die het UMC in huis heeft.
Vraag 10
Bent u bekend met het feit dat artsen momenteel een dot-registratie missen
om medische consulten en eventuele ingrepen bij genitaal verminkte
vrouwen te kunnen registreren, terwijl zij hier wel behoefte aan hebben, en
waarmee ook de zorgsector en het Rijk meer inzicht zou krijgen in de
problematiek? Zo ja, bent u bereid een dot-registratie voor deze zorgvraag
met eventuele operaties te introduceren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Het klopt dat een onderdeel van de zorg zoals genoemd in de leidraad op dit
moment nog niet geregistreerd kan worden door de medisch specialist. Dit
geldt alleen voor de clitorisreconstructie. Voordat dit opgenomen kan worden
in het Diagnose Behandelcombinatie (dbc)systeem is het noodzakelijk voor de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) dat de organisatie van zorg duidelijk is. De
beroepsgroep en de NZa zijn hierover in gesprek en wanneer dit helder is
wordt gekeken hoe deze ingreep in de dbc’s opgenomen kan worden. Voor de
overige zorg genoemd in de leidraad is de bekostiging (in de medisch
specialistische zorg) geregeld.
Vraag 12 en 13
Welke specifieke maatregelen neemt u, de Minister van VWS, om kwetsbare
vrouwen en jonge meisjes uit gemeenschappen waar genitale verminking
vaak (algemeen) geaccepteerd is, tijdens deze gedeeltelijke lockdown alsnog
te bereiken en te informeren over mogelijke hulp die het Rijk en andere
instanties omtrent dit onderwerp kunnen bieden?
Welke ondersteuning biedt u, de Minister van VWS, momenteel aan
instanties als de GGD die door het bestrijden van COVID-19 minder tijd
hebben voor het informeren en helpen van kwetsbare vrouwen en jonge
meisjes die ofwel een reële kans lopen op genitale verminking ofwel al
genitaal verminkt zijn?
Antwoord 12 en 13
Het kabinet heeft sinds het begin van de coronacrisis verschillende maatregelen getroffen om te voorkomen dat de spanningen thuis hoog oplopen, en
om ervoor te zorgen dat slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling op laagdrempelige manieren een melding kunnen doen. Zo is een
chatfunctie bij Veilig Thuis ingevoerd zodat slachtoffers niet hoeven te bellen,
en sinds 1 mei kunnen slachtoffers door het codewoord «masker 19» een
melding doen bij apotheken. Tot op heden heb ik geen signalen ontvangen
dat door de coronacrisis en gebrek aan capaciteit geen mogelijkheid is om in
te zetten op VGV preventie. Ik heb regelmatig contact met alle betrokken
partijen en blijf daarbij alert op deze signalen.

5

Kamerstuk 29 689 nr. 1053
Basispakket van de Zorgverzekeringswet (Zvw) 2021 | Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Vraag 14
Bent u, Minister van SZW, bereid in de inburgeringscursus en het examen
specifiek aandacht te besteden aan de schadelijkheid en illegaliteit van
genitale verminking en dit niet slechts in algemene normen te betrekken in
het cursusaanbod en het examen? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
In de nieuwe opzet van het inburgeringsstelsel wordt het minimum aantal
uren van het participatieverklaringstraject (PVT) uitgebreid van vier naar
twaalf uur. Meer contactmomenten en dus ook momenten van overdracht
van kernwaarden, fundamentele vrijheden en rechten vergroot de kennis van
deze waarden. In het PVT is zowel bij de behandeling van de kernwaarde
vrijheid als bij gelijkwaardigheid ruimte om specifieke thema’s te adresseren.
Het zelfbeschikkingsrecht is expliciet in de participatieverklaring opgenomen.
Het doel van Kennis Nederlandse Maatschappij (KNM), als onderdeel van het
inburgeringsexamen, is om inburgeraars kennis te laten vergaren over regels,
instanties, gebruiken en gewoontes in de Nederlandse samenleving. Dit
resulteert in een breed scala van onderwerpen waarover de inburgeraar iets
moet weten, de zogenaamde eindtermen. Zelfbeschikking, vrijheid van
meningsuiting, gelijkheid en daaraan verbonden rechten maken hier al een
belangrijk onderdeel van uit. Alles overziende zie ik geen aanleiding om het
examen, en daarvan afgeleid het cursusaanbod, aan te passen.
Ter uitvoering van het amendement van het lid Becker – gericht op het
tegengaan van culturele onderdrukking en ter bevordering van zelfbeschikking6 – zet het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in op
voorlichting aan nieuwkomers over het thema zelfbeschikking, waaronder
vrouwelijke genitale verminking.
Vraag 15
Per wanneer zal het aan de Kamer toegezegde beleid geeffectueerd worden
om met extra controles op Schiphol te voorkomen dat meisjes en vrouwen
meegenomen worden naar het buitenland om genitaal verminkt te worden?
Antwoord 15
De versterking van signalering door professionals op vliegvelden voor
dreigende VGV is onderdeel van de actieagenda. Vanwege de coronacrisis ligt
de focus op maatregelen die op dit moment kunnen worden uitgevoerd en
ook in de huidige situatie een bijdrage kunnen leveren aan de aanpak van
VGV. Doordat het vliegverkeer in grote mate stil ligt wordt de prioriteit aan
andere maatregelen gegeven. Het is daarom niet te zeggen vanaf wanneer dit
geeffectueerd wordt.
Vraag 16
Hoe werkt momenteel de vrijwillige meldcode eergerelateerd geweld in het
aantal meldingen dat binnenkomt rond genitale verminking? Bent u bereid te
onderzoeken om een meldplicht te introduceren voor hulpverleners,
onderwijzers en artsen bij Veilig Thuis, bij een vermoeden van (aanstaande)
genitale verminking, zodat altijd hulp wordt geboden en ook een strafrechtelijk traject in gang kan worden gezet richting de daders? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 16
Alle vormen van eergerelateerd geweld vallen onder de Meldcode. Daarnaast
is het een professionele norm om bij vermoedens van acute en structurele
onveiligheid een melding te doen bij Veilig Thuis. De factsheet van Movisie
over (vermoedens van) eergerelateerd geweld is een nuttig hulpmiddel ter
invulling van de stappen van de Meldcode. Het geeft professionals handvatten om de Meldcode toe te passen in situaties waar eer een rol speelt, met
daarbij speciale aandacht voor de familieverhoudingen. In deze factsheet is
VGV als onderwerp opgenomen, en is een verwijzing gemaakt naar het
handelingsprotocol VGV. Dit handelingsprotocol is dan ook leidend. Er zijn
geen actuele cijfers over de hoeveelheid meldingen van VGV die met behulp
van de factsheet van Movisie zijn gedaan.
6

Kamerstuk 35 300, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

Als onderdeel van de actieagenda wordt onderzocht wat professionals
beweegt om bij (vermoedens van) VGV al dan niet de stappen van de
meldcode te doorlopen en waar nodig een melding te doen bij Veilig Thuis.
De reden voor het uitvoeren van het onderzoek is het feit dat de geringe
hoeveelheid meldingen van VGV niet overeenkomt met de prevalentiecijfers
van het onderzoek uitgevoerd door Pharos. In dit onderzoek, waarvan de
resultaten voor de zomer worden verwacht, worden professionals gevraagd
welke stappen zij nemen wanneer zij een vermoeden hebben van (dreigende)
VGV. Op basis hiervan wordt bekeken hoe de toepassing van de Meldcode in
geval van mogelijke VGV kan worden verbeterd. Daarnaast wordt de vraag
voorgelegd of een meldplicht mogelijk behulpzaam kan zijn. Tegelijkertijd
heeft de Raad van State bij het ontwerpbesluit van de aangepaste Meldcode
in 2017 zich kritisch uitgelaten over het invoeren van een meldplicht. Zo
bestaan bijvoorbeeld zorgen over de autonomie van het slachtoffer en de
beperking van de autonomie van de deskundige professional.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6