Standpuntnotitie

Kunststofketen en zwerfafval
VNG-bijdrage aan de hoorzitting van 30 november 2017
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inzameling van al het huishoudelijke afval. Het is een bij
uitstek lokale taak waar iedere inwoner mee te maken heeft. De afgelopen jaren zijn er flinke stappen
gezet door gemeenten en hun inwoners in het verbeteren van afvalscheiding. Gemeenten faciliteren die
verbetering door fors te investeren in hun inzamelsysteem. Ondergrondse containers, andere
ophaalfrequenties en nieuwe afvalbakken zijn het gevolg.
In het kader van het programma Van Afval naar Grondstof (VANG) hebben gemeenten stevig geïnvesteerd in
de (gescheiden) inzameling van opnieuw te in te zetten grondstoffen. Gebaseerd op de bestaande
infrastructuur kiezen gemeenten voor een inzamelsysteem dat tegemoetkomt aan een optimale combinatie
van inzamelmethode, tot aan verwerking van het gehele pakket aan huishoudelijke afvalstromen. Denk hierbij
aan groente-, fruit- en tuinafval, papier, glas, klein chemisch afval en kunststof. Zoals zo vaak richt het huidige
debat zich voornamelijk op een klein maar financieel belangrijk deel van onze afvalinzameling: kunststof
verpakkingen.
Bij onze inwoners is zwerfafval een van de grootste ergernissen. Een korte uiteenzetting van de twee
onderwerpen volgt hieronder.
Kunststofketen
Nog maar sinds 2008 worden kunststofverpakkingen op grote schaal gescheiden ingezameld, gerecycled en
weer toegepast. De ontwikkelingen daarin gaan snel. Door gerecycled kunststof toe te passen in nieuwe
producten, wordt gebruik van primaire grondstoffen beperkt en CO 2-reductie gerealiseerd. Gemeenten vinden
het heel belangrijk om hiermee door te gaan. Met het oog op de breed gedragen wens om productkringlopen
maximaal te sluiten (zowel financieel als qua grondstoffen), is echter meer nodig.
Bredere producentenverantwoordelijkheid kunststof en goede recyclebaarheid kunststof
De uitvoering van de producentenverantwoordelijkheid voor verpakkingen is vastgelegd in de
Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022. Producenten van verpakkingen maken dankbaar gebruik van
de brede inzamelsystemen van gemeenten.
De wettelijke verantwoordelijkheid geldt nu uitsluitend voor verpakkingen, maar daarmee wordt de
materiaalketen van kunststof niet gesloten. Dat leidt tot vreemde situaties. Een badeend gevuld met shampoo
is een verpakking en moet worden gescheiden. De speelgoed-badeend is geen verpakking en maakt dan ook
geen deel uit van de wettelijke producentenverantwoordelijkheid. Dit blijft verwarrend en draagt niet bij aan het
draagvlak onder burgers, wat een negatief effect heeft op de algehele motivatie om al het afval te scheiden.
Daarnaast zorgt de aanwezigheid van complexe kunststofcombinaties (bijvoorbeeld een chipszak) voor
problemen op het gebied van recycling en uiteindelijke toepassing in nieuwe producten. Gemeenten streven
naar een circulaire economie waarin alle soorten kunststof (verpakkingen) goed kunnen worden ingezameld en
gerecycled. Zo komen wij tot een hogere kwaliteit recyclaat en behalen we een grotere milieuwinst.

Verhogen van doelen, kwaliteit en vraag
Voor het realiseren van een circulaire economie (op het gebied van kunststof) moet de keten volledig sluiten,
zowel op financieel vlak als qua grondstoffen. Daarvoor is publiek-private samenwerking onontbeerlijk om de
vraag naar gerecycled kunststof te stimuleren. De in ontwikkeling zijnde uitvoeringsorganisatie beoogt hieraan
tegemoet te komen.
Langjarige zekerheid over kostendekkende vergoedingen voor gemeenten, goed te recyclen kunststof en
stimulering van de vraag, maken ketensluiting ook daadwerkelijk mogelijk.
Op de algemene ledenvergadering van de VNG in 2017 is een motie aangenomen die hier op aansluit en
oproept om de recyclingdoelstelling (nu 52%) voor kunststof te verhogen.
Om kunststof beter en hoogwaardiger te recyclen, is het belangrijk dat de kunststoffen die op de markt
komen te recyclen zijn en dat het kunststof goed wordt gescheiden. Zo kunnen de sorteerinstallaties de
kunststoffen zorgvuldig uit elkaar halen en producenten gerecycled kunststof weer toepassen in nieuwe
producten. Daardoor neemt de milieuwinst van de kunststofrecycling (nog) verder toe en worden de
maatschappelijke kosten beperkt.
In de huidige praktijk slagen producenten, inzamelaars, gemeenten en rijksoverheid er nog niet in om het de
consument en inwoner helder te maken hoe zij bijdragen aan een hoogwaardige inzameling en verwerking van
kunststof. Gemeenten zien het dan ook als een maatschappelijke taak om de vraag naar toepassingen van
gerecycled materiaal te ondersteunen. Door circulair in te kopen wordt de ontwikkeling van een circulaire
economie ondersteund en neemt de waarde van producten toe. We kunnen het echter niet alleen.
Zwerfafval
Eén van de meest genoemde ergernissen van onze inwoners is de aanwezigheid van zwerfafval in de openbare
ruimte. Gemeenten ruimen dat op met hoge maatschappelijke kosten tot gevolg. Elk jaar kost het opruimen de
samenleving ongeveer € 200 miljoen. Dit gaat ten laste van de algemene middelen van gemeenten.
Aanpak
De bestrijding van zwerfafval vraagt om maatschappelijke bewustwording en een brede aanpak met een
diversiteit aan instrumenten. Hierbij spelen alle partijen (van producent tot consument, en van inwoner tot
overheid) een rol. De verscheidenheid aan beschikbare instrumenten en middelen moet optimaal worden
ingezet om de hoeveelheid zwerfafval substantieel te kunnen beperken.
Een uitbreiding van het statiegeldsysteem is een veelgehoorde suggestie om de huidige aanpak te
versterken. Het recente onderzoek van CE laat zien dat een dergelijke uitbreiding in potentie een behoorlijke
impact heeft (reductie van 70 tot 90% van flesjes en blikjes in het zwerfafval). Bijkomend voordeel is dat het
een aanzienlijk effect zou kunnen hebben op de kosten die gemeenten maken om het zwerfafval op te
ruimen (reductie van maximaal 80 miljoen aan opruimkosten). We benadrukken wel dat een brede aanpak
gewenst is. Uitbreiding van het statiegeldsysteem is niet voldoende voor bestrijding van al het zwerfafval,
denk hierbij bijvoorbeeld aan peuken en kauwgom.
Voor vragen kunt u terecht bij Richard van Vliet, richard.vanvliet@vng.nl of 06 575 93 158.