Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten
inzichtelijk'

Colofon
Titel

Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Uitgebracht aan

Voorzitter begeleidingscommissie beleidsdoorlichting
‘Scholen maken resultaten inzichtelijk; directeur VO van
OCW mw. mr. C.A.M.E. Mattijssen.

Datum

3 november 2014

Kenmerk

ADR/2014/1449

Status

Definitief

Inlichtingen
Auditdienst Rijk
070-342 7700

Inhoud

1
1.1

Samenvatting
Samenvatting

5
5

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Inleiding en aanpak
Inleiding
Onderzoeksaanpak
Uitvoering
Leeswijzer rapport

8
8
8
9
9

3
3.1
3.2

Afbakening beleidsterrein
Afbakening beleidsterrein
Samenhang met andere beleidsdoorlichtingen

10
10
10

4
4.1
4.1.1
4.1.2
4.1.3
4.1.4
4.1.5
4.1.6
4.2

Motivering van het gevoerde beleid
Aanleiding voor het beleid
Vrije schoolkeuze
Horizontale verantwoording
Benchmarken
Selectie
Maatstaffixatie
Reputatieschade
Verantwoordelijkheid Rijksoverheid

12
12
12
13
13
13
13
14
14

5
5.1
5.2

Het beleidsterrein en bijbehorende uitgaven
15
Aard en samenhang van de ingezette instrumenten
15
Met welke uitgaven gaat het beleid gepaard, inclusief kosten op andere terreinen
of voor andere partijen
17
Wat is de onderbouwing van de uitgaven? Hoe zijn deze te relateren aan de
componenten volume/gebruik en aan prijzen/tarieven
17

5.3

6
6.1
6.1.1
6.1.2
6.1.3
6.1.4
6.2

6.2.1
6.2.2
6.2.3
6.2.4
6.2.5
6.3
6.3.1
6.3.2
6.3.3

Gevoerde beleid, effecten en doelmatigheid
19
Hoofdlijn A: Docenten, schoolleiders en instellingen kunnen zich met elkaar
vergelijken, van elkaar leren en zich op grond daarvan verbeteren.
19
ManagementVenster (VO), VenstersPO (PO)
19
MBO Benchmark
21
Diagnostische tussentijdse toets onderbouw voor Nederlands en wiskunde
21
Resumé
22
Hoofdlijn B: Ouders, leerlingen, studenten, bedrijfsleven, samenleving en
overheid kunnen zich een oordeel vormen over de kwaliteit van instellingen en
die met elkaar vergelijken.
22
Vensters voor Verantwoording (incl. Schoolkompas) (VO) en VenstersPO (PO) 22
Stimuleren ouderbetrokkenheid (PO, VO en MBO)
26
JOB-monitor, Geïntegreerd Jaardocument en Studie in Cijfers mbo.
27
Stichting Studiekeuze123 en Studiebijsluiter voor het HO.
30
Resumé
34
Hoofdlijn C: Vanuit haar stelselverantwoordelijkheid formuleert de overheid
ambitieuze streefdoelen en heldere normen.
34
Voor PO, VO en MBO zijn streefniveau’s en/of doelstellingen opgenomen.
34
Kwaliteitsafspraken in MBO met streefdoelen
36
Prestatieafspraken met universiteiten en hogescholen.
36

6.3.4
6.4

6.4.3
6.4.4
6.4.5

Resumé
37
Hoofdlijn D: De overheid creëert voorwaarden, met centrale toetsen, examens en
toezicht, zodat scholen hun prestaties zichtbaar maken.
37
Verplichte rekentoets.
38
Ontwikkelen methode om toegevoegde waarde (van onderwijsinstelling) in kaart
te brengen voor PO en VO.
38
Eindtoets in het PO.
39
Invoering landelijke examinering Taal en rekenen bij MBO.
39
Resumé
40

7
7.1

Samenvattend beeld
Uitkomsten effecten, doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid

41
41

Bijlage 1
Bijlage 2

43

6.4.1
6.4.2

Bijlage 3
Bijlage 4

Doel Inspanningen Netwerk (DIN)
Streefniveau’s en/of doelstellingen opgenomen in de OCW
begroting 2012
Gehanteerde bronnen en documenten
Verklaring afkortingen

4 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

44
46
48

1

Samenvatting

1.1

Samenvatting
Beleidsdoorlichting Scholen maken resultaten inzichtelijk
In deze rapportage zijn de resultaten van de beleidsdoorlichting scholen maken
resultaten inzichtelijk opgenomen. Deze beleidsdoorlichting behandelt de periode
2012-2014 voor onderdelen van de onderwijsartikelen PO (art. 1), VO (art. 3),
MBO (art. 3) en HO (art. 6 en 7) en de beleidsagenda 2012.
De regeling Periodiek evaluatieonderzoek (RPE)1 schrijft voor dat het gevoerde
beleid met enige regelmaat ten minste eens in de zeven jaar geëvalueerd moet
worden. Een beleidsdoorlichting is er op gericht om de doeltreffendheid en
doelmatigheid van het gevoerde beleid inzichtelijk te maken. Deze
beleidsdoorlichting heeft betrekking op de beleidsdoelstelling:
Scholen maken resultaten inzichtelijk en worden aangesproken
op hun prestaties waarvoor door de overheid heldere normen zijn
geformuleerd.
In de beleidsagenda 2012 van OCW is deze algemene doelstelling als volgt
verder uitgewerkt: “Een belangrijke voorwaarde voor betere prestaties is het
zichtbaar maken van resultaten. Docenten, schoolleiders en instellingen kunnen
zich met elkaar vergelijken, van elkaar leren, en zich op grond daarvan
verbeteren. Ook kunnen ouders, leerlingen studenten, bedrijfsleven, de
samenleving en de overheid zich een oordeel vormen over de kwaliteit van
instellingen en die met elkaar vergelijken. Vanuit haar
stelselverantwoordelijkheid formuleert de overheid ambitieuze streefdoelen en
heldere normen. Ze creëert voorwaarden, met centrale toetsen, examens en
toezicht, zodat scholen hun prestaties zichtbaar maken.”
Onderzoeksaanpak
Overeenkomstig de RPE is gebruik gemaakt van de ‘synthese benadering’; er is
uitsluitend gebruik gemaakt van reeds beschikbare informatie en
onderzoeksmateriaal. Er is geen aanvullend eigenstandig inhoudelijk onderzoek
verricht. Deze beleidsdoorlichting is uitgevoerd door de Auditdienst Rijk.
Bij de beoordeling van het beschikbare informatie en onderzoeksmateriaal om een
uitspraak te kunnen doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid is de volgende
‘getrapte’ aanpak gekozen; bepalen mate van doelbereiking, bepalen
instrumentrealisatie, bepalen van de mate van de effectiviteit van het
beleid(instrument) indien (causaal)effectonderzoek beschikbaar is en anders op
basis van ander beschikbare informatie, bepalen mate van doelmatigheid via de
verhouding van ingezet budget en gerealiseerde effectiviteit. Op basis deze vragen
is een samenvattende beeld beschreven over de doeltreffendheid en doelmatigheid
van het gevoerde beleid.
Rol en verantwoordelijkheden Rijksoverheid
Van oudsher leggen onderwijsinstellingen verantwoording af aan de
onderwijsinspectie. De inspectie maakt haar bevindingen per onderwijsinstelling
op hoofdlijnen openbaar, tegenwoordig op de website. Daarnaast zijn
onderwijsinstellingen verplicht om jaarlijks een toelichting te geven op de
bedrijfsvoering in de vorm van het jaarverslag en de jaarrekening. Ook moeten
1

Regeling Periodiek evaluatieonderzoek, Staatscourant 2012 nr. 18352, 11 september 2012

5 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

scholen in het funderend onderwijs elk jaar de schoolgids maken om ouders en
leerlingen te informeren over het reilen en zeilen op de school. Ondanks deze
instrumenten heeft OCW geoordeeld dat het onvoldoende mogelijk was voor
maatschappelijke actoren om zich een oordeel te vormen over de
onderwijsresultaten van een onderwijsinstelling, om die te vergelijken met
andere onderwijsinstellingen en om instellingen daarop aan te spreken. Deze
actoren beter inzicht geven in de onderwijsresultaten kan een positieve invloed
hebben op de kwaliteit van het onderwijsstelsel.
OCW heeft geprobeerd het openbaar maken van onderwijsresultaten, wat
belangrijk is voor de verantwoording, op zo’n manier vorm te geven dat het
zoveel mogelijk leidt tot positieve effecten maar niet tot negatieve. Wat OCW
betreft werkt dit het beste als het openbaar maken van resultaten uit scholen
zelf komt. Scholen zelf kunnen het beste inzicht geven in de aspecten van
onderwijskwaliteit die moeilijk te kwantificeren zijn, zoals de sfeer op school en
de filosofie achter het onderwijs dat zij aanbieden. Juist dit soort aspecten vinden
ouders ook belangrijk bij de schoolkeuze, zo blijkt uit onderzoek van onder
andere de gemeente Amsterdam. Scholen zijn in positie om de dialoog aan te
gaan met ouders en leerlingen over de resultaten en kunnen deze ook van de
nodige toelichting voorzien en nuanceren. Scholen zelf aan de slag laten gaan
met het in kaart brengen van hun onderwijskwaliteit stimuleert daarnaast een
ambitieus leerklimaat, omdat scholen op basis van deze informatie hun
onderwijsproces kunnen bijsturen. Ten slotte zullen scholen geneigd zijn meer
informatie prijs te geven als zij het gevoel hebben dat dit op een goede,
genuanceerde manier gebeurt, in plaats van dat er wordt afgerekend op een paar
indicatoren.
Beleidsinstrumenten
Om de beleidsdoelstelling te realiseren heeft OCW voor vier hoofdlijnen de
volgende instrumenten ontwikkeld en ingezet. De vier hoofdlijnen kennen een
onderlinge samenhang, waarbij de opbrengsten van hoofdlijnen C en D input
leveren aan de hoofdlijnen A en B. Hierbij is in lijn met de beleidstheorie gekozen
voor instrumenten (vooral subsidies en wet- en regelgeving) waarbij het
openbaar maken uit de scholen zelf komt. Hierna zijn de instrumenten per
hoofdlijn weergegeven:
Hoofdlijn A: Docenten, schoolleiders en instellingen kunnen zich met elkaar
vergelijken, van elkaar leren en zich op grond daarvan verbeteren.
1) ManagementVenster (VO), VenstersPO (PO)
2) MBO Benchmark
3) Diagnostische tussentijdse toets onderbouw voor Nederlands en
wiskunde
Hoofdlijn B: Ouders, leerlingen, studenten, bedrijfsleven, samenleving en
overheid kunnen zich een oordeel vormen over de kwaliteit van instellingen en
die met elkaar vergelijken.
4) Vensters voor Verantwoording (incl. Schoolkompas) (VO), VenstersPO
(PO)
5) Stimuleren ouderbetrokkenheid (PO, VO en MBO)
6) JOB-monitor, Geïntegreerd Jaardocument en Studie in cijfers mbo.
7) Stichting Studiekeuze en Studiebijsluiter voor het HO.
Hoofdlijn C: Vanuit haar stelselverantwoordelijkheid formuleert de overheid
ambitieuze streefdoelen en heldere normen.
8) Voor PO, VO en MBO streefniveaus en doelstellingen in de begroting.
9) Kwaliteitsafspraken in het MBO met streefdoelen.
10) Prestatieafspraken in het HO

6 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Hoofdlijn D: De overheid creëert voorwaarden, met centrale toetsen, examens en
toezicht, zodat scholen hun prestaties zichtbaar maken.
11) Verplichte rekentoets
12) Ontwikkelen methode om toegevoegde waarde (van onderwijsinstelling)
in kaart te brengen in PO en VO.
13) Eindtoets in het PO.
14) MBO invoering landelijke examinering Taal en rekenen.
De reikwijdte van deze doorlichting is vanuit de doelstelling begrenst tot deze
hoofdlijnen.
De insteek is hiermee vrij instrumenteel en gebaseerd op internationaal
onderzoek waaruit blijkt dat toetsen, het vaststellen van streefdoelen en ambities
en het inzichtelijk maken van prestaties randvoorwaarden zijn voor een goed
functionerend onderwijsstelsel.
Uitkomsten m.b.t. effecten, doeltreffendheid en doelmatigheid
Op basis van het beschikbare materiaal bij de vier hoofdlijnen van het beleid
blijkt dat scholen en instellingen hun resultaten inzichtelijk maken en daarnaast
werken aan het implementeren van andere instrumenten om dit inzicht verder te
vergroten (toegevoegde waarde, ouderbetrokkenheid, in het MBO ontwikkeling
van ‘MBO Transparant’, BPV monitor en een Studiebijsluiter en VenstersPO).
De doorlichting toont aan dat alle instrumenten uit de beleidsdoelstelling zijn
ontwikkeld en geïmplementeerd (dit laatste niet voor een methode voor
toegevoegde waarde). Bij de keuze voor de instrumenten blijkt dat de
prestatieafspraken in het HO op basis van een afweging door de commissie
Veerman tot stand zijn gekomen. De Vensters in het PO en VO zijn, om het
draagvlak te vergroten, in samenwerking met de sectorraden ontwikkeld.
Bij de keuze voor de andere genoemde instrumenten heeft geen geëxpliciteerde
afweging of vergelijking met alternatieve instrumenten plaatsgevonden op basis van
doeltreffendheid of doelmatigheid. Dit geldt met name voor de instrumenten van de
hoofdlijnen A en B.
Uit de doorlichting blijkt dat voor de inzet van de instrument relatief beperkte
investeringen zijn gepleegd voor subsidies naast de aanpassingen in wet- en
regelgeving voor met name toetsen en examens.
Ook blijkt uit deze doorlichting dat voor de instrumenten VenstersVO, ouderbetrokkenheid, Stichting Studiekeuze (SK123) en Studiebijsluiter HO en
prestatieafspraken HO monitoring onderzoek beschikbaar is over het gebruik.
Van de instrumenten SK123 en de Studiebijsluiter is tevens onderzoek waaruit
blijkt hoe het door de doelgroep (studenten) wordt gebruikt en welke effecten ze
hebben in relatie tot andere voorlichtingsbronnen.
Voor de andere instrumenten van de hoofdlijnen A en B zijn geen onderzoeken
voorhanden die inzicht geven in de mate waarin instrumenten door stakeholders
ook daadwerkelijk worden gebruikt om zich een oordeel te vormen over de
kwaliteit van instellingen en die met elkaar te vergelijken. Het ontbreekt aan
zicht op het effect op de hogere doelstelling om tot betere onderwijsprestaties te
komen. Wel zijn met de PO-Raad en VO-raad afspraken gemaakt om in 2015 een
onderzoek uit te voeren naar bekendheid en tevredenheid van Vensters bij
ouders.
De evaluatie betreft de periode 2012-2014, deze korte evaluatieperiode verklaart
dat veel onderzoek nog niet beschikbaar kan zijn.
Vanuit de doelstellingen van de hoofdlijnen C en D, met uitzondering van de
prestatieafspraken in HO en MBO, is monitoring niet aan de orde omdat het gaat
om het realiseren van toetsen en examens en het benoemen van streefniveaus
en doelstellingen.

7 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

2

Inleiding en aanpak

2.1

Inleiding
Periodiek dient het beleid van de Rijksoverheid geëvalueerd te worden waarbij
wordt gekeken naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde
overheidsbeleid. Dit is weergegeven in de Regeling Periodieke
Evaluatieonderzoeken (RPE). Met dit onderzoek wordt uitvoering gegeven aan de
RPE. De doorlichting kan betrekking hebben op een samenhangend deel van één
of meerdere beleid/begrotingsartikelen.
Conform de RPE wordt in dit onderzoek ten minste aangegeven de:

Afbakening van het onderzochte beleidsterrein

Motivering van het beleid en daarmee beoogde doelen

Beschrijving van het beleidsterrein en daarmee gemoeide uitgaven

Overzicht van uitgevoerde onderzoeken naar doeltreffendheid en doelmatigheid,
inclusief een motivatie van het evaluatieprogramma.

Effecten van het gevoerde beleid en analyse en beoordeling van
doeltreffendheid en doelmatigheid waarbij de onderlinge samenhang van
instrumenten in ogenschouw genomen wordt.

2.2

Onderzoeksaanpak
De volgende uitgangspunten en werkwijze zijn bij deze beleidsdoorlichting
gehanteerd:

De synthese benadering zoals benoemd in de RPE; er is uitsluitend gebruik
gemaakt van reeds beschikbare informatie en onderzoeksmateriaal. Er is geen
aanvullend eigenstandig inhoudelijk onderzoek verricht naar de effectiviteit en
doelmatigheid van het beleid.

Bij de inventarisatie van het beschikbare informatie en onderzoeksmateriaal om
een uitspraak te kunnen doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid is de
volgende ‘getrapte’ aanpak gekozen;
o Bepalen mate van doelbereiking; kan op basis van (‘SMART’)
geformuleerde doelstellingen en beschikbare informatie uitspraak over de
(mate) van doelbereiking gedaan worden? Het kan hier gaan om een
momentopname maar ook over doelbereiking over verloop van tijd
(monitoring). Wat is de mate van doelbereiking geweest?
o Bepaal de instrumentrealisatie; duiding van het instrument en daaraan
gerelateerde uitgaven.
o Bepaal de mate van de effectiviteit van het beleid(instrument); in welke
mate blijkt dat het beleid(instrument) aantoonbaar aan de doelbereiking
heeft bijgedragen. Is er inzicht in de causale relaties tussen het
beleidsinstrument en gerealiseerde doel; z.g. effectonderzoeken.
o Goed effectonderzoek is niet altijd uitvoerbaar en/of kostbaar i.r.t.
ingezette middelen; is er dan andere informatie beschikbaar op grond
waarvan een indicatie van de effectiviteit kan worden gegeven
(plausibiliteit)?
o Bepaal de mate van doelmatigheid via de verhouding van ingezet budget
en gerealiseerde effectiviteit. Indien over de effectiviteit geen enkele
uitspraak gedaan kan worden, is het gevoerde beleid doorgaans niet
doelmatig.
o Op basis van voorgaande punten wordt het samenvattende beeld over de
doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid beschreven.

8 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

2.3

Uitvoering
Deze beleidsdoorlichting is uitgevoerd door de Auditdienst Rijk (ADR).

2.4

Leeswijzer rapport
In de hoofdstukken 3 tot en met 6 worden de specifieke vragen uit de RPE
beantwoord. Hoofdstuk 7 bevat het samenvattende beeld.

9 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

3

Afbakening beleidsterrein

1. Welk artikel (onderdeel)wordt behandeld in de beleidsdoorlichting?
2. Indien van toepassing: wanneer worden/zijn de andere artikelonderdelen
doorgelicht?
3.1

Afbakening beleidsterrein
Deze beleidsdoorlichting heeft betrekking op de beleidsdoelstelling:
Scholen maken resultaten inzichtelijk maken en worden aangesproken
op hun prestaties waarvoor door de overheid heldere normen zijn
geformuleerd.
Deze beleidsdoorlichting behandelt de periode 2012-2014 voor onderdelen van
de artikelen PO, VO, MBO en HO. In dit rapport is de hoofddoelstelling gesplitst
in vier met elkaar samenhangende hoofdlijnen, deze hoofdlijnen zijn ook
opgenomen in de beleidsagenda van de OCW begroting 2012.
A. Docenten, schoolleiders en instellingen kunnen zich met elkaar vergelijken, van
elkaar leren en zich op grond daarvan verbeteren.
B. Ouders, leerlingen, studenten, bedrijfsleven, samenleving en overheid kunnen
zich een oordeel vormen over de kwaliteit van instellingen en die met elkaar
vergelijken.
C. Vanuit haar stelselverantwoordelijkheid formuleert de overheid ambitieuze
streefdoelen en heldere normen.
D. De overheid creëert voorwaarden, met centrale toetsen, examens en toezicht,
zodat scholen hun prestaties zichtbaar maken.
Met betrekking tot deze doelstelling heeft OCW in de beleidsagenda 2012 een
aantal beleidsinstrumenten aangekondigd in het funderend onderwijs (primair
onderwijs resp. voortgezet onderwijs, artikel 1 en 3), het middelbaar
beroepsonderwijs (artikel 4) en het hoger onderwijs (artikel 6 en 7). De in deze
beleidsdoorlichting opgenomen doelstelling ‘onderwijsresultaten inzichtelijk
maken’ en de daarvoor ingezette instrumenten vormen een deel van alle
beleidsinspanningen van OCW op deze artikelen.

3.2

Samenhang met andere beleidsdoorlichtingen
OCW heeft met betrekking tot het onderwijs, in haar beleidsagenda
verschillenden, met elkaar samenhangende, doelstellingen geformuleerd. In het
schema is de samenhang tussen verschillende beleidsdoelstellingen weergeven.
De hoogste doelstelling is ‘Prestaties van leerlingen en studenten omhoog’. In dit
schema is weergegeven dat de doelstelling ‘Prestaties van leerlingen en
studenten omhoog’ ( BD-1), een relatie heeft met de andere
beleidsdoelstellingen (BD-2 t/m BD-5). Die andere beleidsdoelstellingen BD 2 t/m
BD-5 zijn belangrijke ‘instrumenten’ om de doelstelling ‘Prestaties van leerlingen
en studenten omhoog’ (BD-1) te bereiken.
Ten aanzien van voorgenoemde beleidsdoelstellingen staan in 2014 en 2015
beleidsdoorlichtingen(BD) geprogrammeerd op de volgende wijze:

Prestaties van leerlingen en studenten omhoog (BD-1) in 2015.

Scholen en instellingen met een ambitieus leerklimaat (BD-2) in 2014.

10 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'






Goed opgeleide en professionele leraren, docenten en schoolleiders (BD-3) in
2015.
Scholen en instellingen maken resultaten inzichtelijk en worden aangesproken
op hun prestaties, waarvoor door de overheid heldere normen zijn geformuleerd
(BD-4, in 2014; dit onderzoek).
Doelmatigheid en focus op het onderwijs (BD-5) in 2015.

Afbeelding samenhang beleidsdoelstellingen (BD) 1 t/m 5 voor het onderwijs

De bovengenoemde beleidsdoorlichtingen gaan in op de speerpunten van het
OCW-beleid zoals geformuleerd in de beleidsagenda 2012. Daarnaast wordt
momenteel met de OESO een plan uitgewerkt om de OESO in 2015 een review
van het Nederlandse onderwijsstelsel te laten verrichten. Deze review richt zich
op de vraag hoe ons onderwijsstelsel functioneert en hoe dit functioneren kan
worden verklaard.

11 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

4

Motivering van het gevoerde beleid

3. Wat was de aanleiding voor het beleid? Is deze aanleiding nog actueel?
4. Wat is de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid?
4.1

Aanleiding voor het beleid
De autonomie van onderwijsinstellingen is in de afgelopen decennia enorm
toegenomen. De invoering van de lumpsumbekostiging in het funderend
onderwijs heeft hier in belangrijke mate aan bijgedragen. Vanwege de
toegenomen vrijheid die onderwijsinstellingen hebben gekregen in het besteden
van publieke middelen is ook de behoefte aan verantwoording toegenomen. Uit
internationaal onderzoek blijkt daarnaast dat verantwoording één van de
onderscheidende kenmerken is van goed presterende onderwijsstelsels2, naast
het formuleren van heldere kaders door de overheid en veel autonomie voor de
onderwijsinstellingen.
Van oudsher leggen onderwijsinstellingen verantwoording af aan de
onderwijsinspectie. De inspectie maakt haar bevindingen per onderwijsinstelling
op hoofdlijnen openbaar, tegenwoordig op de website. Daarnaast zijn
onderwijsinstellingen verplicht om jaarlijks een toelichting te geven op de
bedrijfsvoering in de vorm van het jaarverslag en de jaarrekening. Ook moeten
scholen in het funderend onderwijs elk jaar de schoolgids vaststellen om ouders
en leerlingen te informeren over het reilen en zeilen op de school. Ondanks deze
instrumenten heeft OCW geoordeeld dat het onvoldoende mogelijk was voor
maatschappelijke actoren om zich een oordeel te vormen over de
onderwijsresultaten van een onderwijsinstelling, om die te vergelijken met
andere onderwijsinstellingen en om instellingen daarop aan te spreken. Deze
actoren beter inzicht geven in de onderwijsresultaten kan een positieve invloed
hebben op de kwaliteit van het onderwijsstelsel. Vanuit de theorie is bekend dat
dit globaal gesproken via drie mechanismen3 werkt;

de vrije schoolkeuze

horizontale verantwoording en

benchmarken.

4.1.1

Vrije schoolkeuze4
Het eerste mechanisme waarmee inzichtelijkheid in onderwijsresultaten leidt tot
hogere onderwijskwaliteit is de vrije schoolkeuze. Leerlingen hebben er baat bij
een school te kiezen met een hogere kwaliteit. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld
dat ouders die post ontvingen over de kwaliteit van scholen voor een betere
school kozen en dat hun kinderen vervolgens beter presteerden. Kwaliteit moet
daarbij breed opgevat worden. Het gaat niet alleen om informatie over
bijvoorbeeld toetsscores. Juist door een breder pallet aan informatie beschikbaar
te maken, kan een school zich onderscheiden ten opzichte van de concurrentie.
Dit kan leiden tot onderwijsinnovaties. Vanwege de vrije schoolkeuze kunnen de
beste concepten en best presterende onderwijsinstellingen worden beloond met
meer aanmeldingen, wat de kwaliteit van het onderwijs als geheel uiteindelijk
ten goede komt.
2 Webbink, H.D., R. van Elk en M. van der Steeg, 2009, Wat is bekend over de effecten van kenmerken van

onderwijsstelsels?; een literatuurstudie. CPB Document 187, Centraal Planbureau, Den Haag
3 Waslander, S., Pater, C. & Van der Weide, M. (2010), Markets in education: An analytical review of empirical research
on market mechanisms in education, OECD Education Working Papers, No. 52, OECD Publishing, Parijs
4 Van Elk, Lanser & Veldhuizen (2011), Onderwijsbeleid in Nederland; De kwantificering van effecten, CPB
Achtergronddocument, CPB, Den Haag

12 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

4.1.2

Horizontale verantwoording5
Het tweede mechanisme is horizontale verantwoording, het feit dat inzicht in
resultaten de inspraak en het corrigerend vermogen versterkt van de diverse
belanghebbenden zoals ouders, leerlingen en studenten, het bedrijfsleven en de
overheid. Als deze diverse belanghebbenden beter op de hoogte zijn van de
onderwijsresultaten kunnen zij beter het gesprek aangaan met het bestuur van
de onderwijsinstelling over wat er eventueel beter kan. Voor een goede werking
van dit mechanisme is het onder andere van belang dat de getoonde informatie
aansluit bij de behoefte van de belanghebbenden, volledig is, eenvoudig te
verkrijgen, begrijpelijk en gebruiksvriendelijk is.

4.1.3

Benchmarken6
Het derde mechanisme is benchmarken. De inzichtelijkheid van resultaten kan
bijdragen aan het lerend vermogen van onderwijsinstellingen. Als instellingen
inzicht hebben in de eigen prestaties en die kunnen vergelijken met de prestaties
van andere instellingen, kunnen zij hun kracht of zwaktes ontdekken en daaraan
gaan werken. Transparantie van resultaten kan leiden tot beter zicht op best
practices. Op die manier stimuleert het innovatie en kennisdeling tussen scholen.
Als de resultaten van een onderwijsinstelling sterk afwijken van vergelijkbare
instellingen dan kan dit een wake-up call zijn voor de betrokken instelling.
Naast deze drie mechanismen waarmee inzicht in resultaten een positief effect
kan hebben op de onderwijskwaliteit, kan het ook juist negatieve effecten
hebben. Drie mogelijke negatieve effecten die ook nadrukkelijk bij OCW op het
netvlies staan bij het inzichtelijk maken van resultaten zijn:

selectie,

maatstaffixatie en

reputatieschade.

4.1.4

Selectie
Selectie is een manier waarop onderwijsinstellingen op een kunstmatige manier
de onderwijsresultaten kunnen verhogen. Dit kan bijvoorbeeld door het
ontmoedigen door scholen van bepaalde leerlingen om zich aan te melden op de
school, het uitsluiten van kinderen bij toetsen, het vaker laten blijven zitten van
kinderen, afstroom van kinderen naar een lager onderwijsniveau of instroom op
een te laag niveau om de prestaties op niveau te houden en vaker doorverwijzen
naar speciaal onderwijs. In diverse internationale studies wordt aangetoond dat
het openbaar maken van onderwijsresultaten heeft geleid tot selectie bij
toelating7.

4.1.5

Maatstaffixatie
Maatstaffixatie is het risico dat de aandacht voor vakken waarvan de resultaten
openbaar worden gemaakt (bijvoorbeeld taal en rekenen) ten koste gaat van
vakken die in mindere mate worden getoetst of andere kwaliteiten van
onderwijsinstellingen die moeilijker gekwantificeerd kunnen worden (zoals de
mate waarin een onderwijsinstelling bijdraagt aan de sociale ontwikkeling van
leerlingen). Zo zijn er aanwijzingen dat de nadruk op verantwoording in het
onderwijsbeleid van de Verenigde Staten ertoe heeft geleid dat leraren
selectiever zijn in welke stof zij tijdens de les behandelen8.
5

6
7
8

Waslander, S., Pater, C. & Van der Weide, M. (2010), Markets in education: An analytical review of empirical
research on market mechanisms in education, OECD Education Working Papers, No. 52, OECD Publishing,
Parijs
Koning, P. & K. van der Wiel (2010a) School Responsiveness to Quality Rankings: An Empirical Analysis of
Secondary Education in the Netherlands, Centraal Planbureau, Discussion paper 149, Den Haag
De Wolf, I.F., & Janssens, F.J.G (2005), Effects and side effects of inspections and accountability in education;
an overview of empirical studies, University of Amsterdam, Amsterdam
Supovitz, J. (2009), Can high stakes testing leverage educational improvement? Prospects from the last
decade of testing and accountability reform, Graduate School of Education, Consortium for Policy Research in
Education, University of Pennsylvania, Philadelphia

13 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

4.1.6

Reputatieschade
Als gevolg van ‘naming and shaming’ kan reputatieschade optreden, waardoor
scholen geen tweede kans krijgen. Het openbaar maken van onderwijsresultaten
kan in dat geval een buitenproportioneel groot (negatief) effect hebben.

4.2

Verantwoordelijkheid Rijksoverheid
De hiervoor besproken negatieve effecten komen ook terug in de commotie die
ontstond rond de publicatie van ranglijsten van scholen door dagblad Trouw.
Trouw kreeg in 1998 door middel van een WOB-verzoek de beschikking over de
gegevens die bij de inspectie bekend waren over de onderwijsresultaten van
scholen in het voortgezet onderwijs, waaronder gemiddelde eindexamencijfers.
Trouw maakte hier gebruik van om een ranglijst van scholen te maken. Het was
echter onduidelijk in hoeverre de ranglijst representatief was voor de kwaliteit
van de scholen in kwestie. Jaren later diende RTL een soortgelijk WOB-verzoek in
voor het primair onderwijs om de gemiddelde Citoscores van scholen te mogen
publiceren. Ook dit viel niet goed, de nadruk kwam hiermee volgens velen op de
resultaten op taal en rekenen te liggen.
OCW heeft geprobeerd het openbaar maken van onderwijsresultaten, wat
belangrijk is voor de verantwoording, op zo’n manier vorm te geven dat het
zoveel mogelijk leidt tot de genoemde positieve effecten maar niet tot de
negatieve. Wat OCW betreft werkt dit het beste als het openbaar maken van
resultaten uit scholen zelf komt9.
Scholen zelf kunnen het beste inzicht geven in de aspecten van
onderwijskwaliteit die moeilijk te kwantificeren zijn, zoals de sfeer op school en
de filosofie achter het onderwijs dat zij aanbieden. Juist dit soort aspecten vinden
ouders ook belangrijk bij de schoolkeuze, zo blijkt uit onderzoek van onder
andere de gemeente Amsterdam10. Scholen zijn in positie om de dialoog aan te
gaan met ouders en leerlingen over de resultaten en kunnen deze ook van de
nodige toelichting voorzien en nuanceren. Scholen zelf aan de slag laten gaan
met het in kaart brengen van hun onderwijskwaliteit stimuleert daarnaast een
ambitieus leerklimaat, omdat scholen op basis van deze informatie hun
onderwijsproces kunnen bijsturen. Ten slotte zullen scholen geneigd zijn meer
informatie prijs te geven als zij het gevoel hebben dat dit op een goede,
genuanceerde manier gebeurt, in plaats van dat er wordt afgerekend op een paar
indicatoren.

9
10

Voor Vensters geldt wel dat het gebruik maakt van alle relevante centraal beschikbare data
(opbrengstgegevens) bij de overheid
Gemeente Amsterdam (2003), Schoolkeuzemotieven. Onderzoek naar het Schoolkeuzeproces van
Amsterdamse Ouders, Dienst Onderzoek en Statistiek, Amsterdam

14 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

5

Het beleidsterrein en bijbehorende uitgaven

5. Wat is de aard en samenhang van de ingezette instrumenten?
6. Met welke uitgaven gaat het beleid gepaard, inclusief kosten op andere
terreinen of voor andere partijen?
7. Wat is de onderbouwing van de uitgaven? Hoe zijn deze te relateren aan de
componenten volume/gebruik en aan prijzen/tarieven?
5.1

Aard en samenhang van de ingezette instrumenten
Vanuit de hiervoor geschetste achtergrond heeft OCW in de beleidsagenda 2012
een aantal beleidsinstrumenten aangekondigd in het funderend onderwijs (artikel
1 en 3), het middelbaar beroepsonderwijs (artikel 4) en het hoger onderwijs
(artikel 6 en 7) om onderwijsresultaten inzichtelijk te maken voor de
verschillende belanghebbenden en te zorgen dat deze belanghebbenden
onderwijsinstellingen hierop kunnen aanspreken. Om dit mogelijk te maken heeft
OCW diverse beleidsinstrumenten ingezet die globaal in twee categorieën zijn in
te delen:

Toetsen, normen en toegevoegde waarde (uitgewerkt in de Hoofdlijnen C en D)

Inzichtelijk maken van onderwijsresultaten door instellingen voor alle
belanghebbenden (uitgewerkt in de hoofdlijnen A en B).
Toetsen, normen en toegevoegde waarde
Een voorwaarde voor de werking van de hiervoor beschreven mechanismen is
dat er instrumenten zijn om de kwaliteit van het onderwijs in kaart te brengen.
Dit is één van de redenen dat in de beleidsagenda 2012 werd aangekondigd dat
er een centrale eindtoets zou komen in 2013 in het primair onderwijs. Het
speciaal basisonderwijs moet volgen in het voorjaar van 2015. Er komen
landelijke examens voor taal en rekenen in het middelbaar beroepsonderwijs en
een diagnostische toets in de onderbouw van het voortgezet onderwijs voor
Nederlands en Wiskunde.
De hiervoor beschreven mechanismen werken alleen goed als de getoonde
onderwijsresultaten toerekenbaar zijn aan de onderwijsinstelling waar zij
betrekking op hebben. Een groot deel van toetsscores wordt verklaard door de
achtergrondkenmerken van leerlingen en is in die zin niet toerekenbaar aan de
onderwijsinstelling. De onderwijsinstelling kan dan door selectie de toetsscores
kunstmatig proberen te verhogen. Om een maatstaf te ontwikkelen waarin
toetsscores met deze informatie worden genuanceerd is in de beleidsagenda
2012 aangekondigd in 2012 pilots toegevoegde waarde in het basisonderwijs uit
te voeren waarin ook een begintoets voor het basisonderwijs wordt ontwikkeld.
Lang niet alle aspecten van het onderwijs laten zich echter vangen in een
toetsscore. Zo heeft OCW ervoor gekozen om aan te sturen op een jaarlijkse
meting van de tevredenheid van het bedrijfsleven, studenten en docenten in het
middelbaar beroepsonderwijs en moet er meer inzicht komen in de overhead
binnen het middelbaar beroepsonderwijs. Een andere uitdaging is om inzichtelijk
te maken wat de kwaliteit is van onderwijsvormen waar toetsen niet gebruikelijk
zijn. Daarom moeten beroepsgerichte examens voldoen aan een landelijk
keurmerk, worden in het voortgezet speciaal onderwijs kerndoelen ingevoerd in
2012 en krijgt de onderbouw van het voortgezet onderwijs kennisbases voor
vakken zonder centrale toetsing. OCW vond niet alleen onderlinge
vergelijkbaarheid belangrijk, maar wou ook in overleg met de sector afspreken
wat ‘goede’ resultaten zijn. Dit is natuurlijk tijd- en contextgebonden, daarom
heeft OCW ervoor gekozen streefdoelen met de sector af te spreken.

15 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Inzichtelijk maken van onderwijsresultaten door instellingen voor alle
belanghebbenden
Met de PO-Raad is afgesproken dat in 2013 Vensters PO zou worden ingevoerd
(in navolging van Vensters voor Verantwoording in het voortgezet onderwijs). Dit
instrument brengt de beschikbare informatie over onderwijsresultaten handig bij
elkaar op een website en maakt het eenvoudig om vergelijkingen te maken
tussen scholen. Dit is makkelijker dan het doornemen van een stapel
schoolgidsen of jaarverslagen. Dit kan ook op een goedkope manier door de
informatie die OCW al heeft (zoals toetsscores) beschikbaar te stellen en scholen
dit te laten aanvullen met bij de scholen beschikbare informatie, zoals de
tevredenheid van leerlingen. Daarnaast laat de ervaring in het voortgezet
onderwijs zien dat dit instrument ook makkelijk aangepast kan worden voor de
verschillende belanghebbenden. Zo bestaat in het voortgezet onderwijs het
ManagementVenster, waarmee instellingen zich kunnen vergelijken met
informatie die niet geschikt is om openbaar te maken maar wel waardevol om
onderlinge vergelijkingen te maken en daarvan te leren en de dialoog aan te
gaan met diverse belanghebbenden.
Specifiek gaat het hierbij om de volgende instrumenten (1 t/m 14) geordend
naar de vier hoofdlijnen. Deze hoofdlijnen dienen in samenhang te worden
bezien, waarbij opbrengsten uit de hoofdlijnen C en D input zijn voor de
instrumenten onder de hoofdlijnen A en B.
Hoofdlijn A: Docenten, schoolleiders en instellingen kunnen zich met elkaar
vergelijken, van elkaar leren en zich op grond daarvan verbeteren.
1) ManagementVenster (VO), VenstersPO (PO)
2) MBO Benchmark
3) Diagnostische tussentijdse toets onderbouw voor Nederlands en
wiskunde
Hoofdlijn B: Ouders, leerlingen, studenten, bedrijfsleven, samenleving en
overheid kunnen zich een oordeel vormen over de kwaliteit van instellingen en
die met elkaar vergelijken.
4) Vensters voor Verantwoording (incl. Schoolkompas) (VO), VenstersPO
(PO)
5) Stimuleren ouderbetrokkenheid (PO, VO en MBO)
6) JOB-monitor, Geïntegreerd Jaardocument en Studie in cijfers mbo.
7) Stichting Studiekeuze en Studiebijsluiter voor het HO.
Hoofdlijn C: Vanuit haar stelselverantwoordelijkheid formuleert de overheid
ambitieuze streefdoelen en heldere normen.
8) Voor PO, VO en MBO streefniveaus en doelstellingen in de begroting.
9) Kwaliteitsafspraken in het MBO met streefdoelen.
10) Prestatieafspraken in het HO
Hoofdlijn D: De overheid creëert voorwaarden, met centrale toetsen, examens en
toezicht, zodat scholen hun prestaties zichtbaar maken.
11) Verplichte rekentoets
12) Ontwikkelen methode om toegevoegde waarde (van onderwijsinstelling)
in kaart te brengen in PO en VO.
13) Eindtoets in het PO.
14) MBO invoering landelijke examinering Taal en rekenen.
In bijlage 1 zijn schematisch per hoofddoelstelling de verschillende instrumenten
weergegeven. Hierin is ook de aard van de instrumenten (subsidies, wet- en
regelgeving, voorlichting en agendering en onderzoek en pilots) vermeld.
In de begroting van OCW zijn voor deze beleidsdoelstellingen en/of instrumenten de
volgende verplichtingen opgenomen. Het gehanteerde niveau in de begroting maakt

16 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

het niet altijd mogelijk om gedetailleerd aan te geven welke middelen worden
ingezet voor de instrumenten die in deze beleidsdoorlichting worden doorgelicht.

5.2

Met welke uitgaven gaat het beleid gepaard, inclusief kosten op andere
terreinen of voor andere partijen
Begroting verplichtingen11
Bedragen*€1000
Art. 1 Invoering centrale eindtoets en leerlingvolgsysteem
Artikel 3 Taal en rekenen
Artikel 3 Wet SLOA15
Artikel 4 Versterken centrale en
uniforme toetsing.
Artikel 4 Taal en rekenen
Artikel 6 en 7 Profilering
(prestatieafspraken
HBO+WO)16
Artikel 6 en 7 Studiekeuzeinformatie

201212

201313

201414

25.375

0

0

8.074
45.922
11.911

0
65.018
13.612

0
52.412
13.612

56.109
0

58.520
277.547

52.600
296.126

2.400

2.400

2.280

NB. De bedragen genoemd bij artikel 1, 3 en 4 zijn niet 1 op 1 gerelateerd aan de beleidsdoelstellingen en
instrumenten van deze doorlichting. Zo is het bij artikel 1 genoemde leerlingvolgsysteem onderdeel van de
beleidsdoorlichting ‘Ambitieus Leerklimaat’.

5.3

Wat is de onderbouwing van de uitgaven? Hoe zijn deze te relateren aan
de componenten volume/gebruik en aan prijzen/tarieven
In de tabel hieronder zijn de uitgaven voor specifieke instrumenten weergegeven.
Dit betreft een opgave van de OCW directies17. Hoewel deze informatie veelal niet
aansluit met de informatie uit de begroting (zie tabel bij 5.2) bevat het wel een
goed beeld van de kosten van de specifieke instrumenten die zijn ingezet.
Daarnaast is voor zover bekend informatie opgenomen over de administratieve
lasten voor de instellingen.

11

Artikel 1 is Primair Onderwijs, Artikel 3 is Voortgezet Onderwijs, Artikel 5 is Beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie en Artikel 6 en 7 Hoger Onderwijs. Kanttekening hierbij; de begroting bevat veelal
bedragen op hoofdlijnen. Hierdoor is een eenduidige aansluiting van de begroting met instrumenten van deze
beleidsdoorlichting niet mogelijk.
12
Begroting OCW 2012, Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 2, b
13
14
15
16
17

Begroting OCW 2013, Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 2, blz. 81
Begroting OCW 2014, Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 2, blz. 104
O.a. bijdrage voor toetsontwikkeling, de al langer bestaande centrale examens in het VO. Het hiermee
gemoeide bedrag staat los van deze doorlichting.
Voor de prestatieafspraken is een deel van het lumpsum budget t.w. 7% afgezonderd, deze bekostiging is nu
gekoppeld aan de prestatieafspraken.
De verstrekte opgaven van de directies zijn in dit kader niet gecontroleerd.

17 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Bedragen*€1000
(voor specifieke
instrumenten)
Ouderbetrokkenheid (PO,
VO en MBO)
PO; Vensters PO18
PO; Centrale eindtoets19
PO; Leerwinst en
toegevoegde waarde
VO; Vensters20
VO; Tussentijdse toets
onderbouw voor
Nederlands en wiskunde
VO; Toegevoegde waarde
VO; Rekentoets21
MBO; Subsidie MBO-Raad
(Benchmark)
MBO; Studiebijsluiter
MBO: subsidie JOBMonitor
MBO; subsidie BPV
monitor
HO prestatieafspraken
(HO+WO)
HO kosten Reviewcommissie23
HO; studiebijsluiter24
HO; subsidie Studiekeuze

18

19

20

21

22
23

24

2012

2013

2014

Administratieve
lasten

1.200
677
374
1.464

1.400
2.141
1.216
504

200
2.230
3.000
41

2.000

1.000

1.000

4.000
500

6.000

0

6.000
500
5.000
0

164

0
150

185
150

0

233
0

277.547

296.126

1.612

970

1.012

2.400

130
2.400

2.280

1.15522

In het kader van het bestuursakkoord PO zal € 1 miljoen structureel worden toegevoegd aan de lumpsum
(materiële instandhouding) voor het informatiesysteem Vensters. In deze tabel is deze uitwerking niet
opgenomen.
Betreft voor 2014 een schatting van kosten. Kosten hebben betrekking op de ontwikkeling van de eindtoets
(Cito), vergoeding voor CvTE voor beschikbaar stellen en verspreiden van de centrale toets, vergoeding
andere aanbieders van toetsen, kosten van de expertgroep en de evaluatie.
Subsidie voor de VO Vensters is vooral in de periode 2007-2010 verstrekt (totaal circa € 5,7 miljoen), betreft
zowel de subsidie voor VO-Vensters, Schoolkompas en Management. Bedrag van € 2 miljoen is een laatste
subsidie voor de bouw van VenstersVO. Vanaf 1-1-2013 is de lumpsum subsidie voor VO instellingen
structureel verhoogd met in totaal € 1 miljoen voor de exploitatie van VO-Vensters. In de tabel is deze reeks
ingepast.
Schatting van de kosten voor de periode 2012-2014 voor subsidies aan SLA, Cito en CvTE voor
respectievelijke het organiseren van de rekentoetswijzer, het produceren van de rekentoets en het
coördineren van de rekentoetsafname (en het hele proces)
Door de beleidsdirectie berekende administratieve last voor de periode 2013-2016 voor HO+WO.
De Reviewcommissie is door de Staatssecretaris van OCW ingesteld om de minister te adviseren over de met
elke individuele instelling te maken prestatieafspraak, het opstellen van een jaarlijks monitorrapport over de
voortgang en het opstellen van een eindevaluatie. De Reviewcommissie is ingesteld voor de periode 1 januari
2012 tot 31 december 2016.
Subsidie voor de studiebijsluiter is eenmalig, verdere kosten voor de studiebijsluiter worden door Stichting
Studiekeuze123 gedragen vanuit de basissubsidie van OCW.

18 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

6

Gevoerde beleid, effecten en doelmatigheid

8. Welke evaluaties (met bronvermelding) zijn uitgevoerd, op welke manier is het
beleid geëvalueerd en om welke redenen?
9. Welke beleidsonderdelen zijn (nog) niet geëvalueerd? Inclusief uitleg over de
(on)mogelijkheid om de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid in de
toekomst te evalueren.
10. In hoeverre maakt het beschikbare onderzoeksmateriaal uitspraken over de
doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleidsterrein mogelijk?
11. Welke effecten heeft het beleid gehad? Zijn er positieve en/of negatieve
neveneffecten?
12. Hoe doeltreffend is het beleid geweest?
13. Hoe doelmatig is het beleid geweest?
Afgezien van de in deze doorlichting genoemde onderzoeken is er geen specifieke
onderzoeksprogrammering. Resultaten inzichtelijk is geen voor de hand liggend
onderwerp voor beleidsonderzoek. De instrumenten worden gerealiseerd en
daarmee is het (bestaan) dan ook aangetoond.
In deze paragraaf worden per hoofdlijn de instrumenten toegelicht. Allereerst
volgt een beschrijving van het instrument, gevolgd door de status van het
instrument (in ontwikkeling of geïmplementeerd), effecten van het instrument en
per instrument het beschikbare onderzoeksmateriaal. Tot slot wordt per
instrument de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid
beschreven en wordt afgesloten met een samenvattend beeld.

6.1

Hoofdlijn A: Docenten, schoolleiders en instellingen kunnen zich met
elkaar vergelijken, van elkaar leren en zich op grond daarvan
verbeteren.

6.1.1

ManagementVenster (VO), VenstersPO (PO)
Beschrijving
Naast de algemeen toegankelijke VenstersVO bestaat binnen het voortgezette
onderwijs ook een ManagementVenster. Dit Venster is niet openbaar toegankelijk
maar alleen beschikbaar voor de onderwijsinstellingen zelf 25. Onderwijsinstellingen
kunnen zich met elkaar vergelijken met dit Venster, het zogeheten ‘benchmarken’.
De gedachte achter het niet openbaar maken van dit Venster is dat
onderwijsinstellingen in dat geval bereid zullen zijn meer en gedetailleerdere
informatie beschikbaar te stellen. Het ManagementVenster bevat uitgebreidere
vergelijkingsmogelijkheden met andere scholen dan het openbare Venster. Ook
bevat het ManagementVenster financiële informatie. Goed gebruik van het
ManagementVenster kan bijdragen aan het creëren van een cultuur van
opbrengstgericht werken op scholen, een belangrijk speerpunt van het OCW-beleid.
De venster worden samen met sectorraden ontwikkeld en voor de Venters PO geldt
dat hierbij de VenstersVO als voorbeeld hebben gediend.
In november 2013 is het Schoolvenster van het Primair Onderwijs
(www.scholenopdekaart.nl) gelanceerd. Gedurende de periode 2012-2015 wordt
Vensters PO onder verantwoordelijkheid van de PO-Raad ontworpen en gebouwd.
25

De gedachte achter het niet openbaar maken van het managementvenster is dat dit venster gedetailleerde
informatie op schoolniveau bevat ten behoeve van de interne kwaliteitszorg die niet geschikt is om openbaar
te maken.

19 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Bij de ontwikkeling van Schoolvenster van het Primair Onderwijs wordt gebruik
gemaakt van de expertise die is opgedaan met de ontwikkeling van VenstersVO.
Voor de ontwikkeling van VenstersVO als Vensters PO wordt gebruik gemaakt
van Stichting Schoolinfo die deze informatieproducten initieert en ontwikkelt
voor, en vooral in samenwerking met het primair en voortgezet onderwijs en
ketenpartners. De vensters zijn, voor het vergroten van draagvlak, tot stand
gekomen in bestuurlijk overleg tussen OCW en PO- en VO-raad.
Er zijn 3 vensters, te weten:

Horizontale Venster (publiek toegankelijk) Met behulp van dit venster kunnen
scholen (en besturen) hun opbrengsten en resultaten breed inzichtelijk maken
en delen met hun belanghebbenden. Het Horizontale Venster is gericht op de
dialoog met de stakeholders in de omgeving van de school.

Management Venster (alleen toegankelijk voor de scholen en besturen) Met
behulp van de informatie binnen dit venster kunnen scholen en schoolbesturen
gericht werken aan het stimuleren en versterken van opbrengstgericht werken.
Leerkrachten, schoolleiders en bestuurders kunnen binnen het Venster hun
informatieproducten (rapportages) opvragen, hierbij valt te denken aan een
financieel jaarverslag, groei of krimp van de school of verdiepende
eindtoetsgegevens. Binnen dit Venster worden tevens verschillende
benchmarkmogelijkheden ontwikkeld.

Schoolkeuze Venster is een website waarop ouders die een basisschool voor hun
kind kiezen, basisscholen met elkaar kunnen vergelijken.
Status
Het ManagementVenster VO is online sinds 2011 en beschikt over 13 rapporten op
school- of bestuursniveau.
Met Schoolvensters van het Primair Onderwijs is medio 2014 begonnen met de
inrichtingsfase, uiteindelijk moeten alle basisscholen in 2015 de kwaliteit en de
opbrengsten transparant via Vensters PO beschikbaar stellen.
Effecten
In de periode van 1 april 2013 tot en met 31 maart 2014 heeft ruim 80% van de
scholen gebruik gemaakt van een of meer rapporten uit het ManagementVenster in
het VO. Al deze scholen hebben in elk geval het rapport Examenresultaten
gedownload. Het rapport Opbrengsten is daarna het populairst, met ruim 2.000
downloads. Bijna alle scholen (97 procent) doen mee aan Vensters.
Met Schoolvensters van het Primair Onderwijs is medio 2014 begonnen met de
inrichtingsfase, uiteindelijk moeten alle basisscholen in 2015 de kwaliteit en de
opbrengsten transparant via Vensters PO beschikbaar stellen. Een andere
doelstelling is dat in 2015 70% van de basisscholen Vensters PO
(Managementvenster) gebruikt voor het evalueren van de eigen doelstellingen ten
aanzien van kwaliteit en opbrengsten.
Beschikbaar onderzoeksmateriaal
Informatie over het gebruik van ManagementVensters VO betreft een opgave van
de beleidsdirectie VO op basis van een uitvraag bij Stichting Schoolinfo. Gezien
het startmoment van Vensters PO kan hiervoor nog geen onderzoek beschikbaar
zijn.
Samenvattend beeld
Met de VenstersVO en Vensters PO is een instrument beschikbaar voor docenten,
schoolleiders en instellingen om zich met elkaar te kunnen vergelijken, van
elkaar te leren en zich op grond daarvan te verbeteren. De venster worden
samen met sectorraden ontwikkeld en voor de Venters PO geldt dat hierbij de
VenstersVO als voorbeeld hebben gediend. Er zijn op dit moment echter (nog)
geen onderzoeken voorhanden die inzicht geven in de mate waarin dit

20 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

instrument door en binnen een instelling ook daadwerkelijk wordt gebruikt om te
vergelijken, van elkaar te leren en zich op grond hiervan te verbeteren.
6.1.2

MBO Benchmark
Beschrijving en status
De MBO-Raad heeft sinds 2006 de MBO-benchmark ontwikkeld die door de
instellingen gebruikt kan worden om zich met elkaar te vergelijken. De benchmark
bestaat op dit moment uit 2 bouwstenen: studiesucces en financiën. De resultaten
van de MBO-benchmark zijn bedoeld voor instellingen en om die reden niet
(volledig) openbaar.
Wel openbaar zijn de sectorrapportage ‘Bouwsteen studiesucces’26 en ook de
sectorrapportage Financiën.
Voor studiesucces bevat de website tevens een grafiek per individuele instelling met
scores ten opzichte van de sectorgemiddelden op de onderdelen; diplomaresultaat,
resultaat jonger dan 23 jaar, resultaat 23 jaar en ouder en jaarresultaten per
niveau.
Effecten en beschikbaar onderzoeksmateriaal
Via de website van de MBO-Raad zijn de uitkomsten van de benchmark
beschikbaar (openbaar). Informatie over het feitelijke gebruik van het
instrument benchmark zijn op dit moment niet beschikbaar. Over effecten van
het gebruik van het instrument benchmark is op dit moment geen
onderzoeksmateriaal beschikbaar.
Samenvattend beeld
Met de Benchmark MBO is een instrument beschikbaar voor docenten,
schoolleiders en instellingen om zich met elkaar te kunnen vergelijken, van
elkaar te leren en zich op grond daarvan te verbeteren. Er zijn op dit moment
echter (nog) geen onderzoeken voorhanden die inzicht geven in de mate waarin
dit instrument door en binnen instelling ook daadwerkelijk wordt toegepast om te
vergelijken, van elkaar te leren en zich op grond hiervan te verbeteren.
Er wordt door de Stuurgroep Benchmark (bestaande uit de Mbo Raad en een aantal
collegeleden van instellingen) op dit moment gesproken over uitbreiding van de
bouwstenen, bijvoorbeeld met tevredenheid studenten, tevredenheid bedrijfsleven
en tevredenheid medewerkers. Het onderzoek naar medewerkerstevredenheid is in
2013 gestart en wordt gefaseerd ingevoerd; het is de bedoeling dat het onderzoek
in 2015 is afgerond.

6.1.3

Diagnostische tussentijdse toets onderbouw voor Nederlands en wiskunde
Binnen het voorgezet onderwijs bestaat al langer het centraal examen met toezicht
en publicaties door de Onderwijsinspectie. In aanvulling hierop ligt er een
wetsvoorstel27 voor een diagnostische tussentijdse toets onderbouw voor
Nederlands en wiskunde. In de brief Kamerstuk 31 293 nr. 204, van 13 juni 2014
over nut en noodzaak van toetsen in het funderend onderwijs kondigt de
staatssecretaris aan dat de diagnostische tussentijdse toets niet verplicht zal worden
gesteld. Wel worden scholen aangemoedigd dit instrument te benutten om hun
onderwijs verder te verbeteren. Dit kan onder andere door onderlinge vergelijkingen
te maken. Met de VO-raad zijn in het Sectorakkoord VO afspraken gemaakt over
interactieve doorontwikkeling van de diagnostische tussentijdse toets in pilots.

26
27

Benchmark middelbaar beroepsonderwijs 2012, Bouwsteen studiesucces. Sectorrapportage MBO-Raad
november 2013
Kamerstuk 33661 nr. 4 vergaderjaar 2012-2013, Voorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs

21 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Met de diagnostische tussentijdse toets is er een instrument ontwikkeld dat
scholen kunnen gebruiken voor de verdere verbetering van hun onderwijs, maar
het gebruik wordt niet verplicht gesteld.
6.1.4

Resumé
De doelstelling van deze hoofdlijn is om docenten, schoolleiders en instellingen in
staat te stellen zich met elkaar te kunnen vergelijken, van elkaar te leren en zich op
grond daarvan verbeteren. Het effect van het overheidsbeleid is zichtbaar in de
instrumenten die zijn ontwikkeld om docenten, schoolleiders en instellingen in staat
te stellen zich met elkaar te kunnen vergelijken, van elkaar te leren en zich op
grond daarvan verbeteren. Met ManagementVenster VO, VenstersPO en MBO
Benchmark zijn mogelijkheden gecreëerd voor docenten, schoolleiders en
instellingen om zich te kunnen vergelijken.
Over de doeltreffendheid (het gebruik) is beperkt onderzoeksinformatie beschikbaar
afgezien van enkele gebruikscijfers van het ManagementVensterVO. Er zijn verder
geen onderzoeken (monitoring) bekend die inzicht geven in de mate waarin deze
instrumenten door docenten, schoolleiders en instellingen worden gebruikt. De
evaluatie betreft de periode 2012-2014, deze korte evaluatieperiode verklaart dat
veel onderzoek nog niet beschikbaar kan zijn.
Voor de doelmatigheid van het beleid heeft voor de inzet van de instrumenten
ManagementVensterVO, VenstersPO en MBO Benchmark geen geëxpliciteerde
afweging of vergelijking met alternatieve instrumenten plaatsgevonden op basis van
doeltreffendheid of doelmatigheid. Kanttekening hierbij is wel dat deze instrumenten
samen met sectorraden zijn ontwikkeld en dat voor de Venters PO geldt dat hierbij
de VenstersVO als voorbeeld hebben gediend. Daarnaast zijn deze instrumenten
gerealiseerd met een relatief beperkte investering28 (in de periode 2012-2014 circa
€ 9 miljoen). Tot slot blijkt uit onderzoek dat inzicht in resultaten (zie voetnoot 5)
kan bijdragen aan het lerend vermogen van onderwijsinstellingen. Als instellingen
inzicht hebben in de eigen prestaties en die kunnen vergelijken met de prestaties
van andere instellingen, kunnen zij hun kracht of zwaktes ontdekken en daaraan
gaan werken. Transparantie van resultaten kan leiden tot beter zicht op best
practices. Op die manier stimuleert het innovatie en kennisdeling tussen scholen.
Als de resultaten van een onderwijsinstelling sterk afwijken van vergelijkbare
instellingen dan kan dit een wake-up call zijn voor de betrokken instelling.

6.2

Hoofdlijn B: Ouders, leerlingen, studenten, bedrijfsleven, samenleving
en overheid kunnen zich een oordeel vormen over de kwaliteit van
instellingen en die met elkaar vergelijken.

6.2.1

Vensters voor Verantwoording (incl. Schoolkompas) (VO) en VenstersPO (PO)
Beschrijving en status
Binnen het funderend onderwijs wordt door het schoolbestuur en de scholen
traditioneel informatie ter beschikking gesteld ten behoeve van de publieke
verantwoording door middel van de jaarverslaggeving, het schoolplan en de
schoolgids. Daarnaast is een nieuw instrument geïntroduceerd: Vensters voor
Verantwoording. Vensters is een uitgebreid informatiesysteem waarmee
schoolbesturen en scholen zich kunnen verantwoorden naar alle betrokkenen in en
om het onderwijs. Vensters maakt daarvoor allereerst gebruik van de beschikbare
informatie waarover de overheid reeds beschikt, onder andere gemiddelde
eindexamencijfers. Daarnaast verzamelt Vensters nieuwe informatie, bijvoorbeeld
over het schoolklimaat en de veiligheid op de scholen, over de tevredenheid van
ouders, leerlingen en personeel en over het aantal thuiszitters. Hiervoor is door
28

Afgezet tegen de totale begroting van OCW voor PO ( € 9.460 miljoen), voor VO (€ 6.965 miljoen) en MBO
(€ 3.385 miljoen)

22 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Stichting Schoolinfo onderzoek gedaan29 naar welke informatie ouders en leerlingen
belangrijk vinden. De venster worden samen met sectorraden ontwikkeld en voor de
Venters PO geldt dat hierbij de VenstersVO als voorbeeld hebben gediend.
Met Schoolkompas, een onderdeel van Vensters, kunnen ouders en leerlingen
eenvoudig scholen met elkaar vergelijken op een aantal indicatoren naar keuze. Zo
kunnen zij dus scholen met elkaar vergelijken op de aspecten die zij het belangrijkst
vinden aan het onderwijs. Belangrijk is verder de mogelijkheid voor
onderwijsinstellingen om een toelichting te geven bij de indicatoren. Dit zorgt voor
draagvlak in het onderwijs: het geeft scholen het gevoel dat zij niet worden
afgerekend aan de hand van kille cijfers. Vensters voor Verantwoording is in 2007
geïnitieerd door de VO-sector om inzicht te bieden in de resultaten op schoolniveau
en hiermee (horizontale) verantwoording af te leggen aan de maatschappij.
Daarnaast biedt Vensters voor Verantwoording de mogelijkheid aan scholen om de
eigen resultaten onderling te vergelijken en daarmee de eigen prestaties blijvend te
verbeteren. Het bestuur van de VO-raad heeft in 2009 ervoor gekozen om bij de
nadere ontwikkeling van Vensters voor Verantwoording een toekomstbestendige
infrastructuur te bouwen die op te schalen is naar andere koppelvlakken al naar
gelang de informatiebehoefte van de VO-sector. Dit besluit is genomen op basis van
de volgende trends die gesignaleerd zijn:

De maatschappij vraagt in toenemende mate van scholen om inzicht in
resultaten en horizontale verantwoording.

Daarnaast hebben scholen in toenemende mate behoefte om te leren van elkaar
om de eigen onderwijsprestaties te optimaliseren.

De VO-sector heeft behoefte aan specifieke informatie over het Voortgezet
Onderwijs om de maatschappelijke opdracht waar te kunnen maken.”
In november 2013 is het Schoolvenster van het primair onderwijs gelanceerd.
Gedurende de periode 2012-2015 wordt Vensters PO onder verantwoordelijkheid
van de PO-Raad ontworpen en gebouwd.
Er zijn 3 vensters:

Horizontale Venster (publiek toegankelijk) Met behulp van dit venster kunnen
scholen (en besturen) hun opbrengsten en resultaten breed inzichtelijk maken
en delen met hun belanghebbenden. Het Horizontale Venster is gericht op de
dialoog met de stakeholders in de omgeving van de school.

Management Venster (alleen toegankelijk voor de scholen en besturen) Met
behulp van de informatie binnen dit venster kunnen scholen en schoolbesturen
gericht werken aan het stimuleren en versterken van opbrengstgericht werken.
Leerkrachten, schoolleiders en bestuurders kunnen binnen het Venster hun
informatieproducten (rapportages) opvragen, hierbij valt te denken aan een
financieel jaarverslag, groei of krimp van de school of verdiepende
eindtoetsgegevens. Binnen dit Venster worden tevens verschillende
benchmarkmogelijkheden ontwikkeld.

Schoolkeuze Venster (publiek toegankelijk) Dit venster heeft tot doel om ouders
te ondersteunen bij het maken van een keuze voor een basisschool voor hun
kind(eren). Het venster is gericht op het vergelijken en benchmarken van POscholen en gaat ouders eenvoudig en stapsgewijs helpen bij het maken van een
PO-schoolkeuze.
Status
SchoolVenster VO is online sinds 2010 en Schoolkompas en het Management
Venster (VO) sinds 2011. Het Schoolvenster van het primair onderwijs
(Scholenopdekaart) is eind 2013 gestart, en wordt in de periode tot 2015 verder
ontwikkeld.

29

Bron; informatie beleidsdirectie VO. Desgevraagd is niet een onderzoeksrapportage beschikbaar

23 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Effecten
Op de websites www.schoolvo.nl, www.schoolkompas.nl en
www.scholenopdekaart.nl is te zien hoe deze instrumenten werken.
Over het gebruik van Venster VO zijn de volgende gegevens bekend30:
Aan het einde van de projectfase (2010) van Vensters VO deed 95% van de scholen
vrijwillig mee. Op dit moment (mei 2014) heeft 85% alle indicatoren gevuld en
gepubliceerd. In de periode januari tot en met maart 2014 hebben zo’n 57.000
unieke gebruikers schoolvo.nl bezocht. In totaal bezochten zij de site 78.120 keer.
Per sessie worden ruim 2,4 pagina’s bekeken (in totaal 185.000 pagina’s) en een
bezoek van de site duurt gemiddeld ongeveer 2,5 minuut.
De periode januari t/m maart is de periode waarin nagedacht wordt over de
schoolkeuze. Dit is dus ook de periode waarin Schoolkompas.nl het meest
geraadpleegd wordt.
In de periode januari tot en met maart 2013 werd Schoolkompas voor het eerst
landelijk gebruikt. Hieronder de bezoekerscijfers van vorig jaar, afgezet tegen die
van dit jaar.

Unieke bezoekers
Aantal bezoeken
Aantal pagina’s tijdens
bezoek
Duur bezoek (minuten)

Jan-maart 2013
26.650
35.850
2.83

Jan-maart 2014
32.650
43.500
2,82

3,3

3,3

Op basis van een overzicht van Stichting Schoolinfo blijkt dat per februari 2014
85% van de schoolbesturen een actieve gebruiker is van Vensters PO. Voor
7.693 scholen zijn de algemene gegevens, aantal leerlingen, waardering
Inspectie, voedingsgebied en personeelskenmerken ingevoerd. Voor 7.317
scholen zijn tevens de resultaten van de eindtoets en het schooladvies voor het
vervolgonderwijs gepubliceerd.

30

Bron: Informatie verkregen van beleidsdirecties VO en PO, afkomstig van Schoolinfo.

24 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

In het schema hieronder is een overzicht opgenomen van de beoogde indicatoren
zoals die opgenomen zullen gaan worden in de Vensters PO.

Beschikbaar onderzoeksmateriaal
Het beschikbare onderzoeksmateriaal is afkomstig van Stichting Schoolinfo die ter
ondersteuning van de scholen informatieproducten (www.schoolvo.nl,
www.schoolkompas.nl en www.scholenopdekaart.nl) voor het primair en voortgezet
onderwijs ontwikkelt.
Met de PO-Raad en de VO-raad is afgesproken dat zij zich maximaal zullen
inspannen om ervoor te zorgen dat in 2017 alle scholen hun informatie delen via
Vensters. De sectorraden zullen deelname op diverse manieren stimuleren,
bijvoorbeeld door het organiseren van bijeenkomsten en het creëren van (extra)
functionaliteiten die de scholen werk uit handen nemen.
In het sectorakkoord31 tussen OCW en de VO-raad is afgesproken dat de sector
verantwoordelijkheid neemt voor een toegankelijk, compleet en betrouwbaar
VenstersVO. In 2015 wordt een onderzoek gehouden onder ouders naar de
bekendheid van en de tevredenheid over Schoolkompas. Ook met de PO-Raad is
afgesproken om in 2015 in het PO een onderzoek uit te voeren naar bekendheid en
tevredenheid bij ouders32.
Samenvattend beeld
Met de VenstersVO en Vensters PO is een instrument beschikbaar voor ouders,
leerlingen, studenten, bedrijfsleven, samenleving en overheid om zich een
oordeel te kunnen vormen over de kwaliteit van instellingen en die met elkaar te
vergelijken. De venster worden samen met sectorraden ontwikkeld en voor de
Venters PO geldt dat hierbij de VenstersVO als voorbeeld hebben gediend.
Voor het VO zijn ook cijfers bekend over het gebruik van de Vensters. Voor
VenstersPO ontbreken deze nog omdat VenstersPO in de opstartfase verkeert.
Afgezien van gebruiksgegevens van VenstersVO zijn op dit moment geen
onderzoeken voorhanden die inzicht geven in de mate waarin dit instrument door
deze stakeholders ook daadwerkelijk wordt toegepast om zich een oordeel te
31
32

Sectorakkoord VO 2014-2017 ‘Klaar voor de toekomst. Samen werken aan onderwijskwaliteit’ d.d. 17 april
2014
Bestuursakkoord Primair Onderwijs ‘De school van 2020’ d.d. 10 juli 2014

25 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

vormen over de kwaliteit van instellingen en die met elkaar vergelijken. Het
gebruik van de VenstersVO en Vensters PO door ouders zal dat in 2015 worden
onderzocht.
6.2.2

Stimuleren ouderbetrokkenheid (PO, VO en MBO)
Beschrijving en status
Doelstelling van het verbeteren van de ouderbetrokkenheid is:
Partnerschap tussen scholen en ouders van hoge kwaliteit, en
Scholen hebben ouderbetrokkenheid standaard in hun visie en schoolbeleid.
Verbeteren van ouderbetrokkenheid is niet primair een kwestie van meer geld of
meer regels het is meer het agenderen van het onderwerp. De huidige
beleidstheorie is gebaseerd op reviewstudies33, vooral in de Verenigde Staten en het
Verenigd Koninkrijk. Uit deze reviewstudie blijkt dat ouderbetrokkenheid bijdraagt
aan zowel de leerprestaties van leerlingen als aan hun motivatie, hun welbevinden,
hun zelfbeeld en hun zelfwaardering. Voor alle leeftijdgroepen blijkt dat de
betrokkenheid van ouders bij het leren thuis de grootste effecten sorteert.
In 2014 is een ‘call for proposals’ gestart door het Nationaal Regieorgaan
Onderwijsonderzoek (NRO).Het NRO-onderzoek moet inzichtelijk maken op welke
wijze de betrokkenheid van ouders bij school (verder) kan worden bevorderd, zodat
de ontwikkeling van hun kinderen gestimuleerd wordt. Het onderzoek zal zich
richten op twee thema’s:

Ouderbetrokkenheid en cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkelingen en

Ouderbetrokkenheid en loopbaankeuze in het (v)mbo.
Specifieke betrokkenheid van OCW voor ouderbetrokkenheid richt zich op het
agenderen van het onderwerp en partijen stimuleren om bestaand materiaal uit te
wisselen en te gebruiken en om nieuw materiaal te ontwikkelen.
Effecten en beschikbaar onderzoeksmateriaal
Over ouderbetrokkenheid zijn meerdere onderzoeksrapporten beschikbaar zoals
de Monitors ouderbetrokkenheid uit 2009, 2012 en de eind dit jaar te verschijnen
monitor 2014 en het SCP rapport Samen scholen. Deze onderzoeken
benadrukken veelal het belang van ouderbetrokkenheid en de wijze waarop
ouderbetrokkenheid wordt ingevuld. Maar in het rapport ouderbetrokkenheid
2012 wordt ook geconcludeerd dat de betrokkenheid van ouders bij de school en
het onderwijs aan hun kinderen de afgelopen jaren is toegenomen. In
vergelijking met 2009 is vooral de informatie-uitwisseling tussen scholen en
ouders verbeterd.
Er zijn geen onderzoeken die specifiek ingaan op de effecten gerelateerd aan de
inspanningen van OCW voor ouderbetrokkenheid.
Samenvattend beeld
Uit de monitors ouderbetrokkenheid blijkt dat de betrokkenheid van ouders bij de
school verbeterd. Ook blijkt dat de inspanningen van de afgelopen jaren er bij veel
mensen en organisaties toe geleid hebben dat zij ouderbetrokkenheid een belangrijk
onderwerp vinden. Uit SCP-onderzoek uit 201334 blijkt dat ouders, leraren en
schoolleiders vinden dat samenwerking belangrijk is voor de leerresultaten van
kinderen. Er zijn geen evaluaties of monitors beschikbaar over de doelmatigheid en
doeltreffendheid van de inspanningen.

33
34

Leraren en ouderbetrokkenheid; een reviewstudie naar de effectiviteit van ouderbetrokkenheid en de rol die
leraren daarbij kunnen vervullen. Radboud Universiteit Nijmegen, oktober 2013.
Samen Scholen; Ouders en scholen over samenwerking in basisonderwijs, voortgezet onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs. Sociaal en Cultureel Planbureau, september 2013

26 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

6.2.3

JOB-monitor, Geïntegreerd Jaardocument en Studie in Cijfers mbo.
Beschrijving JOB-monitor
De JOB-monitor 2014 is het tevredenheidsonderzoek van de Jongeren Organisatie
Beroepsonderwijs (JOB) onder studenten in het MBO. De resultaten zijn openbaar
en toegankelijk via www.jobmonitorresultaten.nl. Studenten zijn hiermee in staat
om verschillende mbo instellingen met elkaar te vergelijken. De JOB-monitor wordt
uitgevoerd met een financiële bijdrage van OCW.

Status
De JOB-monitor betreft een monitor die, sinds 2005, elke 2 jaar wordt uitgevoerd
in opdracht van JOB.
Effecten en onderzoeksmateriaal
Bij de laatste monitor in 2014 hebben 255.851 studenten de JOB-monitor ingevuld,
dit is circa 51% van de populatie. Op dit moment zijn geen onderzoeken
voorhanden die inzicht geven in de mate waarin dit instrument door studenten en
andere stakeholders ook daadwerkelijk wordt toegepast.
Samenvattend beeld
Met de JOB-monitor is een instrument beschikbaar voor ouders, studenten,
bedrijfsleven, samenleving en overheid om zich met de resultaten uit de monitor
een oordeel te kunnen vormen over de kwaliteit van mbo instellingen en die met
elkaar te vergelijken. Ook is bekend dat in 2014 ruim 250.000 studenten de JOBmonitor hebben ingevuld. Afgezien van informatie over het aantal deelnemers
aan de JOB-monitor zijn op dit moment geen onderzoeken voorhanden of
geprogrammeerd die inzicht geven in de mate waarin de uitkomsten van de JOBmonitor door deze stakeholders ook daadwerkelijk worden gebruikt.
Beschrijving en status Geïntegreerd Jaardocument
Het Geïntegreerd Jaardocument (GJ) is het belangrijkste instrument voor mbo
instellingen om (publieke) verantwoording over het gevoerde beleid af te leggen.
Met het oog op de onderlinge vergelijkbaarheid dienen instellingen vanaf 2008 in
het jaardocument verantwoording af te leggen op grond van een aantal vastgestelde
indicatoren. Over de indicatoren en het GJ vindt regelmatig overleg plaats tussen

27 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

OCW en MBO-Raad. De GJ’s zijn openbaar en afzonderlijk te raadplegen, maar zijn
niet op één locatie te vinden.
Effecten en onderzoeksmateriaal
In 2013 heeft Panteia in opdracht van het ministerie van OCW onderzoek gedaan
naar de kwaliteit van de Geïntegreerde Jaarverslagen 2012 in het mbo 35. Panteia
concludeert in het rapport dat van de beoordeelde elementen (indicatoren) in de
jaarverslagen van 2012 84% voldoet aan de daartoe opgestelde normen. In 2010
was dat 75% en in 2009 was dat nog 62%. Op dit moment zijn geen onderzoeken
voorhanden die inzicht geven in de mate waarin dit instrument door stakeholders,
anders dan OCW, daadwerkelijk wordt toegepast.
Samenvattend beeld
Met het Geïntegreerd Jaardocument (GJ) is een instrument beschikbaar voor
ouders, studenten, bedrijfsleven, samenleving en overheid om zich een oordeel
te kunnen vormen over de kwaliteit van mbo instellingen en die met elkaar te
vergelijken. Uit onderzoek blijkt dat in 2012 84% van de jaarverslagen voldoet
aan de geldende normen (voorgeschreven indicatoren zijn opgenomen). Afgezien
van informatie over het voldoen aan de wettelijke informatieverplichtingen zijn
op dit moment geen onderzoeken voorhanden die inzicht geven in de effecten
van dit instrument. Niet bekend is of en in welke mate stakeholders, anders dan
het ministerie van OCW, gebruik maken van het Geïntegreerd Jaardocument.

Beschrijving Studie in Cijfers mbo
Studie in Cijfers mbo (ook studiebijsluiter mbo genoemd) geeft een beeld van
hoe een opleiding van een school het doet in vergelijking met dezelfde opleiding
bij andere een school.
Naast de score van de opleiding op een school is ook het landelijk gemiddelde
van deze opleiding in Studie in Cijfers mbo opgenomen.

35

‘Het beste geïntegreerd’. Analyse geïntegreerd jaardocument mbo 2013. Panteia

28 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Status
Studie in Cijfers mbo is in 2014 gerealiseerd. Het is de bedoeling dat instellingen
voor elke opleiding Studie in Cijfers beschikbaar stellen.
Effecten en onderzoeksmateriaal
Op dit moment zijn geen onderzoeken voorhanden die inzicht geven in de mate
waarin dit instrument door studenten en andere stakeholders ook daadwerkelijk
wordt toegepast.
Samenvattend beeld
Met Studie in Cijfers is een instrument beschikbaar voor studiekiezers en hun
ouders om met relevante, betrouwbare, onafhankelijke, actuele, toegankelijke
vergelijkbare informatie over opleidingen en de arbeidsmarkt, een weloverwogen
studiekeuze te kunnen maken. Met dit instrument helpen onderwijs en
bedrijfsleven mee aan het verder toegankelijk maken van beschikbare en
objectieve informatie over opleidingen en de arbeidsmarkt. Deze objectieve
informatie over arbeidsmarktkansen en de kwaliteit van opleidingen is al
beschikbaar, maar nog niet op een centrale plek. Deze informatie voor de
(aankomende) studenten per opleiding is nu overzichtelijk gebundeld in Studie in
Cijfers. Hiermee is Studie in Cijfers een waardevolle aanvulling op de huidige
LOB-activiteiten van de instelling.

29 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Er zijn op dit moment geen onderzoeken voorhanden of geprogrammeerd die
inzicht geven in de mate waarin Studie in Cijfers door de stakeholders ook
daadwerkelijk wordt gebruikt.
6.2.4

Stichting Studiekeuze123 en Studiebijsluiter voor het HO.
Beschrijving SK123 en NSE
Het subsidiëren van de Stichting Studiekeuze123 (SK123) is één van de
instrumenten die beoogt om de kwaliteit en het rendement van het hoger onderwijs
te vergroten. Doel van de stichting is om zoveel mogelijk (aankomende) studenten
te informeren om tot een goede opleidingskeuze te komen en daarmee
studievertraging en zelfs studie-uitval te voorkomen. De website van de stichting en
de jaarlijkse Nationale Studenten Enquête (NSE) zijn de belangrijkste instrumenten
van SK123. De website bevat naast de studentenoordelen ook de informatie uit de
accreditatie door de NVAO.
De Nationale Studenten Enquête (NSE) is het grootschalige landelijke onderzoek
waarin jaarlijks bijna alle studenten in het hoger onderwijs worden uitgenodigd om
hun mening te geven over hun opleiding. Alle NVAO-geaccrediteerde opleidingen
aan hogescholen en universiteiten in Nederland kunnen participeren aan dit
onderzoek. Gedachte achter de NSE is dat objectieve informatie over opleidingen en
instellingen bijdraagt aan de kwaliteit en transparantie van het hoger onderwijs.
Vanuit die gedachte heeft het ministerie van OCW in overleg met de hoger
onderwijsinstellingen aan Studiekeuze123 de opdracht gegeven om de Nationale
Studenten Enquête te organiseren. Studentenoordelen zijn een waardevolle
informatiebron voor studiekiezers die bezig zijn met het maken van hun
studiekeuze. Want wie kan de opleiding nu beter beoordelen dat de huidige student?
Daarnaast worden de oordelen gebruikt voor de interne kwaliteitszorg en bij de
benchmarking van opleidingen en instellingen.
Het is belangrijk dat studenten al vóór het begin van hun studie in positie worden
gebracht op basis van vergelijkbare informatie.
Status
De stichting ontvangt jaarlijks, vanaf 2005, een subsidie voor de uitvoering van
de jaarlijkse Nationale Studenten Enquête, het onderhouden van de studiekeuze
database en de website www.studiekeuze123.nl.
Effecten
De effectiviteit kan worden afgemeten aan het aantal bezoekers van de website van
SK123 en de uitkomsten van de NSE. Voor beide zijn geen streefwaarden benoemd.

30 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Over het bezoek aan de website van SK123 zijn de volgende gegevens bekend:

Bron: www.studielink.nl

De resultaten van de jaarlijkse Nationale Studenten Enquête (NSE) worden
openbaar gemaakt door ze geanonimiseerd terug te leveren aan de instellingen
zodat zij kwaliteitsverbetering kunnen uitvoeren naar aanleiding van de resultaten.
Daarnaast worden de studentenoordelen, voor individuele instellingen, ook getoond
op Studiekeuze123.nl aan studiekiezers. De geanonimiseerde resultaten worden ook
gebruikt voor beleidsdoeleinden en voor publicaties zoals Elsevier (De beste studies)
en CHOI (Keuzegids).
Over de respons voor de NSE zijn de volgende cijfers, ontleend aan de uitgave van
SK12336, bekend:

36

‘Onderzoeksverantwoording Nationale Studenten Enquête 2013’, SK123 april 2014

31 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

De gedeeltelijke hieronder opgenomen factsheets van zowel HO als WO geven
aan hoe de scores voor HO en WO zich verhouden tot die van vorig jaar voor de
gehele sector.

Samenvattend beeld
Met SK123 en de NSE zijn instrumenten beschikbaar voor met name studenten
om zich een oordeel te kunnen vormen over de kwaliteit van HO en WO
instellingen en die met elkaar te vergelijken. De monitor van ResearchNed (zie
hieronder bij Studiebijsluiter) geeft inzicht in de effecten (mate van gebruik) van
deze instrumenten. Daarnaast worden de uitkomsten van de NSE teruggelegd bij
de instelling zodat zij kwaliteitsverbetering kunnen uitvoeren naar aanleiding van
de resultaten. Met de uitkomsten van de enquête worden de instellingen, door
studenten, aangesproken op hun prestaties. Op dit moment zijn geen
onderzoeken voorhanden of geprogrammeerd waaruit blijkt of en in welke mate
de uitkomsten van de NSE door de instellingen worden gebruikt.

32 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Beschrijving Studiebijsluiter voor het HO
Uit onderzoek door de Landelijke Studenten Vakbond, getiteld
‘Studiekeuzevoorlichting: Voorliegen of voorlichten?’ is gebleken dat in diverse
voorlichtingsbrochures van universiteiten gekleurde en onjuiste informatie wordt
verstrekt, waardoor geen goed beeld wordt gegeven van opleiding. De kans op
een verkeerde studiekeuze en daardoor uitval nemen toe37. In de motie Lucas38
wordt ook gevraagd om de studievoorlichting te expliciteren.
Dit is aanleiding geweest om de studiebijsluiter te ontwikkelen. De ontwikkelde
studiebijsluiter is een gestandaardiseerde bijsluiter die verplichte basisinformatie
bevat per opleiding.
Status
De studiebijsluiter wordt met ingang van 2014 door de universiteiten en
hogescholen gebruikt. Bij de ontwikkeling van de Studiebijsluiter zijn o.a. betrokken
Studiekeuze 123 , LAKS, JOB en MBO- en VO-raad. SK123 heeft met subsidie van
OCW de studiebijsluiter ontwikkeld.
Effecten en beschikbaar onderzoeksmateriaal
OCW laat vanaf 2013 gedurende drie jaren monitoren hoe het gebruik van Studie in
Cijfers (studiebijsluiter) zich ontwikkelt en welke effecten het gebruik van studie in
Cijfers heeft in vergelijking met andere voorlichtingsbronnen. Het gebruik en de
invloed worden gedurende deze jaren gemonitord door gebruik te maken van het
jaarlijkse onderzoek de Startmonitor.
De eerste rapportage39 laat zien dat (onderzoek instroom september 2013):

Studie en cijfers (studiebijsluiter ) in 4% van de gevallen is gebruikt als
voorlichtingsbron.

De website SK123 werd in 26% van de gevallen gebruikt.

Raadplegen van website van instelling en algemene voorlichtingsdagen scoren
met resp. 68% en 65% het hoogste.

Een derde van de gebruikers van Studie in Cijfers (34%) geeft aan dat dit hun
keuze in belangrijke mate beïnvloed heeft.

De helft van de gebruikers benut Studie in Cijfers (de Studiebijsluiter) om
opleidingen met elkaar te vergelijken. Belangrijkste gegevens hierbij waren
percentage afgestudeerden met een baan, percentage studenten dat het
diploma behaalt, doorstroom naar het 2 jaar en de studenttevredenheid.
Tot slot bevat het onderzoek informatie over welke gegevens de student heeft
gemist bij de informatie over studiekeuze.
Samenvattend beeld
Met de Studiebijsluiter is met name voor studenten een instrument beschikbaar
om zich een oordeel te kunnen vormen over de kwaliteit van HO en WO
instellingen en die met elkaar te vergelijken. De monitor van ResearchNed geeft
inzicht in de effecten (mate van gebruik en beïnvloeding keuze) van het
instrument Studiebijsluiter.

37
38
39

Kamerstuk 31 288 nr. 245 van 19 december 2013
Kamerstuk 31 288 nr. 214 van 26 september 2011
Gebruik en invloed Studie in Cijfers; Eerste rapportage op basis van de Startmonitor september 2013.
ResearchNed, december 2013

33 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

6.2.5

Resumé
De doelstelling van deze hoofdlijn is om ouders, leerlingen, studenten, bedrijfsleven,
samenleving en overheid in staat te stellen zich een oordeel te vormen over de
kwaliteit van instellingen en die met elkaar vergelijken. Het effect van het
overheidsbeleid is zichtbaar in de instrumenten die zijn ontwikkeld om ouders,
leerlingen, studenten, bedrijfsleven, samenleving en overheid in staat te stellen zich
een oordeel te vormen over de kwaliteit van instellingen en die met elkaar te
vergelijken. Met Vensters voor Verantwoording VO (incl. Schoolkompas), Vensters
PO, JOB-monitor, Geïntegreerd jaardocument, Studie in cijfers mbo, SK123 en de
Studiebijsluiter zijn mogelijkheden gecreëerd voor ouders, leerlingen, studenten,
bedrijfsleven, samenleving en overheid om zich een oordeel te vormen over de
kwaliteit van instellingen en die met elkaar vergelijken.
Voor de doeltreffendheid is onderzoeksinformatie beschikbaar over het gebruik van
VenstersVO en Schoolkompas en Stichting Studiekeuze en de Studiebijsluiter (zie
vorige paragraaf).
Voor de instrumenten Vensters PO, JOB-Monitor Geïntegreerd Jaardocument en
Studie in cijfers mbo is het bestaan aangetoond. Er zijn hiervoor geen onderzoeken
bekend die inzicht geven in de mate waarin deze instrumenten door ouders,
leerlingen, studenten, bedrijfsleven, samenleving en overheid worden gebruikt. De
evaluatie betreft de periode 2012-2014, deze korte evaluatieperiode verklaart dat
veel onderzoek nog niet beschikbaar kan zijn.
Voor de doelmatigheid van het beleid heeft voor de inzet van de instrumenten
Vensters voor Verantwoording VO (incl. Schoolkompas), Vensters PO, JOB-monitor,
Geïntegreerd jaardocument, Studie in cijfers mbo, SK123 en de Studiebijsluiter
geen geëxpliciteerde afweging of vergelijking met alternatieve instrumenten
plaatsgevonden op basis van doeltreffendheid of doelmatigheid. Wel zijn de venster
samen met sectorraden ontwikkeld, voor draagvlak, en voor de Venters PO geldt dat
hierbij de VenstersVO als voorbeeld hebben gediend. Ook heeft voor het realiseren
van deze instrumenten een relatief beperkte investering plaatsgevonden (in de
periode 2012-2014 circa € 11 miljoen, exclusief kosten Venster, meegeteld bij
hoofdlijn A).

6.3

Hoofdlijn C: Vanuit haar stelselverantwoordelijkheid formuleert de
overheid ambitieuze streefdoelen en heldere normen.

6.3.1

Voor PO, VO en MBO zijn streefniveau’s en/of doelstellingen opgenomen.
In de begroting 2012 zijn o.a. streefniveau’s en/of doelstellingen opgenomen voor
gemiddelde score in basisvakken, excellente leerlingen en studenten, percentage
deelnemers per mbo niveau dat de opleiding succesvol afrondt, verhoging
rendement en percentage opbrengstgerichte scholenverwijzen. Een volledig
overzicht van geformuleerde streefniveau’s en/of doelstellingen is opgenomen in
bijlage 2.

34 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

In de begroting 2013 zijn identieke doelstellingen geformuleerd. In de begroting
2014 wordt een andere indeling gevolgd; per beleidsdoelstelling zijn indicatoren met
streefwaarden benoemd t.w.:

Met het opnemen van deze streefniveau’s en/of doelstellingen in de begroting
heeft OCW invulling gegeven aan de beleidsdoelstelling om ambitieuze
streefdoelen en heldere normen te formuleren.
In de begroting 2014 is de volgende monitor (Trends in Beeld 201340) over de
streefdoelen en realisatiewaarde opgenomen.

Naast de doelstellingen en streefniveau’s opgenomen in de begroting zijn ook
bestuursakkoorden met de VO-raad en de PO-Raad gesloten waarin ambities en
prestatieafspraken zijn opgenomen. Met de Kamerbrief van 1 november 201241 is
verslag uitgebracht over de voortgang bij de bestuursakkoorden. Specifiek voor VO
zijn er monitor metingen42 beschikbaar die de voortgang van de afspraken in het
Bestuursakkoord VO volgen.

40
41
42

Trends in Beeld is de stelselmonitor van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, samengesteld
door de directie Kennis.
Kamerbrief van 1 november 2012 over de voortgang bestuursakkoorden, referentie 454938
Monitor Bestuursakkoord VO; meting 2012, Regioplan oktober 2012
Monitor Bestuursakkoord VO; meting 2013 , Regioplan januari 2014

35 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

6.3.2

Kwaliteitsafspraken in MBO met streefdoelen
Beschrijving
In juli 2014 is een bestuurakkoord gesloten tussen de Minister van OCW en de MBORaad waarin tevens afspraken zijn vastgelegd over de kwaliteitsafspraken mbo.
De eisen die aan het kwaliteitsplan worden gesteld en de inrichting van het proces
gedurende de looptijd zijn onderdeel van de regeling kwaliteitsafspraken die in het
najaar na consultatie van bestuurlijke partijen wordt vastgesteld. Het kwaliteitsplan
van iedere instelling zal aan de voorkant beoordeeld gaan worden door een door
OCW aangewezen organisatie met expertise. In het op te stellen kwaliteitsplan zal
de instelling SMART-doelstellingen (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch,
Tijdgebonden) en de aanpak dienen te beschrijven om de doelstellingen te
realiseren.
In opzet hebben de kwaliteitsafspraken in het mbo overeenkomsten met de
kwaliteitsafspraken in het hoger onderwijs. Er is hiermee gekozen voor een reeds
ontwikkeld ‘instrument’.
Status
Met dit akkoord als kader zal de regeling kwaliteitsafspraken mbo worden opgesteld
waarvan een concept naar verwachting in september 2014 aan de Tweede Kamer
zal worden aangeboden43.
Effecten en beschikbaar onderzoeksmateriaal
Voor het instrument van kwaliteitsafspraken is in het bestuursakkoord ook voorzien
in een evaluatie. Een tussentijdse, onafhankelijke evaluatie (midterm review) is
voorzien in 2017.
Samenvattend beeld
Met het invullen van het bestuursakkoord en de uitwerking daarvan heeft OCW
invulling gegeven aan de beleidsdoelstelling om ambitieuze streefdoelen te
formuleren. De prestatieafspraken in het mbo zijn mede ingegeven door de
prestatieafspraken in het hoger onderwijs.

6.3.3

Prestatieafspraken met universiteiten en hogescholen.
Beschrijving
De prestatieafspraken met universiteiten en hogescholen zijn mede op basis van het
advies van de commissie Veerman44 en de werkgroep profilering en bekostiging45 tot
stand gekomen. Profilering en prestaties belonen is in het rapport van de commissie
Veerman als aanbeveling opgenomen.
Status en effecten
Met alle individuele universiteiten en hogescholen zijn prestatieafspraken gemaakt
voor de periode 2013 – 2016. De Reviewcommissie hoger onderwijs en onderzoek
heeft alle ingediende individuele voorstellen voor prestatieafspraken terzake van
kwaliteit/studiesucces, profilering en valorisatie beoordeeld en heeft hierover een
advies aan de minister uitgebracht.
Beschikbaar onderzoeksmateriaal
De instellingen rapporteren jaarlijks over de voortgang in de jaarverslagen. De
reviewcommissie monitort de ontwikkelingen op verschillende onderdelen van de
prestatieafspraken: indicatoren voor kwaliteit en studiesucces en genomen
maatregelen, profilering en zwaartepuntvorming en tot slot valorisatie. Hierover
43
44
45

Kamerstuk 31 524 nr. 212, van 11 juli 2014, aanbieding Bestuursakkoord mbo
‘Differentiëren in drievoud’, Advies van de Commissie Toekomstbestendig Hoger Onderwijs Stelsel, april 2010
‘Naar een meer geprofileerd hoger onderwijs en onderzoek’, Een procesaanpak voor profilering en
profielgebonden bekostiging, Werkgroep Profilering en bekostiging, 12 mei 2011

36 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

brengt de reviewcommissie jaarlijks een rapportage uit op stelselniveau. Het eerste
rapport (over 2013) is in januari 2014 uitgekomen46, deze rapportage bevat tevens
een nulmeting. In deze rapportage concludeert de Reviewcommissie dat instellingen
slechts in beperkte mate resultaten kunnen rapporteren in een jaarverslag dat zo
kort volgt op het afsluiten van de prestatieafspraken. De rapportage bevat daarom
een eerste analyse van de te verwachten opbrengsten van de prestatieafspraken47.
Naast de jaarlijkse stelselrapportage zal de commissie de minister van OCW
adviseren over de voortgang bij individuele instellingen: in 2014 bij de midterm
review en in 2016 bij de beoordeling of de door de instellingen geformuleerde
ambities zijn behaald. De eindrapportage van de commissie in 2016 zal niet alleen
de jaarlijkse stelselrapportage bevatten maar tevens de haar opgedragen
eindevaluatie over de wijze waarop aan de bekostiging op kwaliteit en profiel vorm
is gegeven.
Samenvattend beeld
De prestatieafspraken met universiteiten en hogescholen zijn mede op basis van
het advies van de commissie Veerman en de werkgroep profilering en
bekostiging tot stand gekomen. Met alle universiteiten en hogescholen zijn
prestatieafspraken gemaakt waarmee OCW invulling heeft gegeven aan de
beleidsdoelstelling om ambitieuze streefdoelen te formuleren. Tevens zijn
afspraken gemaakt voor evaluatie van deze afspraken in 2014 en 2016. Met de
uitkomsten van deze evaluaties kan de minister van OCW instellingen
aanspreken op de behaalde resultaten.
6.3.4

Resumé
De doelstelling van deze hoofdlijn is om vanuit de overheid ambitieuze streefdoelen
en heldere normen te formuleren. Het effect van het overheidsbeleid is zichtbaar in
de streefdoelen die zijn opgenomen in de OCW begroting 2012 t/m 2014. Daarnaast
zijn voor het HO en het MBO prestatieafspraken gemaakt waarin ambitieuze
doelstellingen en streefwaarden zijn opgenomen. Voor de prestatieafspraken in het
HO is tevens voorzien in een jaarlijkse monitoring en evaluaties door een
onafhankelijke reviewcommissie. De prestatieafspraken in hoger onderwijs zijn
mede op advies van de commissie Veerman tot stand gekomen.
De kosten voor de werkzaamheden van de reviewcommissie zijn in de periode
2012-2014 circa € 3,6 miljoen. Dit is een minimale investering afgezet tegen de in
de OCW begroting 2012 voor HO opgenomen begrote uitgaven van € 2.495 miljoen.
De MBO prestatieafspraken moeten nog verder worden uitgewerkt. Op dit moment
is geen informatie beschikbaar over de hiermee gemoeide uitgaven.

6.4

Hoofdlijn D: De overheid creëert voorwaarden, met centrale toetsen,
examens en toezicht, zodat scholen hun prestaties zichtbaar maken.
Onderwijsinstellingen vallen onder het toezicht van de Inspectie van het Onderwijs.
In het onderwijsverslag ‘De staat van het Onderwijs’48 doet de inspectie jaarlijks
verslag van dit toezicht. De inspectie beoordeeld de kwaliteit van het onderwijs om
scholen inzicht te bieden en daar waar nodig ook direct aan te spreken, niet om hen
af te rekenen. De inspectie geeft niet één cijfer aan het onderwijs; er gaat veel goed
en er kan veel beter.

46
47
48

Stelselrapportage 2013 Reviewcommissie Hoger Onderwijs en Onderzoek, Den Haag januari 2014
Kamerstuk 31 288 nr. 379, van 18 februari 2014, Voortgang Hoofdlijnenakkoord en Prestatieafspraken Hoger
Onderwijs en Onderzoek.
Laatst verschenen is het onderwijsverslag 2012/2013 van april 2014, Inspectie van het Onderwijs.

37 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

6.4.1

Verplichte rekentoets.
Binnen het voorgezet onderwijs bestaat al langer het centraal examen met toezicht
en publicaties door de Onderwijsinspectie. In aanvulling hierop is met ingang van
schooljaar 2013/2014 de verplichte rekentoets ingevoerd. De rekentoets is primair
een afsluitende toets voor de leerling, als onderdeel van het eindexamen. Scholen
kunnen ervoor kiezen het gemiddelde rekentoetscijfer van hun leerlingen openbaar
te maken.
Met het invoeren van de verplichte rekentoets heeft OCW voorwaarden gecreëerd
zodat instellingen hun prestaties op het gebied van rekenen zichtbaar kunnen
maken.

6.4.2

Ontwikkelen methode om toegevoegde waarde (van onderwijsinstelling) in kaart
te brengen voor PO en VO.
Om de kwaliteit van onderwijsinstellingen te kunnen beoordelen moet duidelijk
worden wat de bijdrage van een school is aan de prestaties van leerlingen.
Toetsresultaten geven een indicatie hiervan. Centrale toetsing is belangrijk omdat
dit de prestaties van leerlingen van verschillende scholen onderling vergelijkbaar
maakt. Een gemiddeld eindexamencijfer van een school is echter een vrij botte
benadering van de toegevoegde waarde van een school omdat het voor een groot
deel wordt bepaald door de achtergrond van de leerling van die school. In het
funderend onderwijs zijn pilots gestart om in 2013 en 2014 de toegevoegde
waarde49 van instellingen in kaart te brengen.
De eindrapportage van de CED-groep50 over leerwinst en toegevoegde waarde in het
primair onderwijs is in januari 2014 verschenen.
De Onderwijsraad heeft in april 2014 een advies uitgebracht ‘Toegevoegde waarde:
een instrument voor onderwijsverbetering – niet voor beoordeling’. De raad vindt
dat leerwinst en toegevoegde waarde goede instrumenten zijn om scholen te helpen
hun onderwijs te verbeteren. Ze zijn echter niet bruikbaar voor een oordeel over de
kwaliteit van de school als geheel.
OCW is zich bewust van de complexiteit en mogelijke beperkingen van het
concept toegevoegde waarde51. Tegelijkertijd toont de pilot in het PO aan dat het
in potentie een waardevol concept is. De ontwikkelde methode om toegevoegde
waarde voor het PO in beeld te brengen is complex en vraagt om verdere
uitwerking. Daarom is in het PO besloten om eerst verder onderzoek te doen
naar de gebruikswaarde en praktische toepasbaarheid ervan. Op basis van de
resultaten van dit onderzoek zal OCW de afweging maken of het wenselijk is om
dit concept beschikbaar te stellen als hulpmiddel voor scholen of in de
verantwoording.
De pilots in het VO zijn in 2012 gestart en worden binnenkort afgerond. Naar
verwachting worden de eindresultaten begin 2015 bekend gemaakt. Er is nog
geen besluit genomen over eventueel verder onderzoek naar de ontwikkeling van
een maatstaf voor toegevoegde waarde.

49

50
51

Onder toegevoegde waarde wordt verstaan de bijdrage van de school aan de ontwikkeling (de leerwinst) van
een leerling. Leerwinst is de toename van vaardigheden, kennis en/of competenties van individuele leerlingen
of groepen van leerlingen, gedurende (een bepaald deel van) de leerweg.
Leerwinst en toegevoegde waarde in het primair onderwijs, januari 2014 CED-Groep,
Kamerstuk 31 293 nr. 204, van 13 juni 2014, nut en noodzaak toetsen in het funderend onderwijs.

38 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

6.4.3

Eindtoets in het PO.
De maatregel van een centrale eindtoets staat niet op zichzelf maar dient een
belangrijke ambitie om het beste uit iedere leerling te halen door ons onderwijs op
een hoger niveau te brengen. Dit begint met het volgen van de vorderingen van
leerlingen op individueel, groep- en schoolniveau en vervolgens om het inzicht hierin
als leerkracht en onderwijsteam te benutten om het onderwijs te verbeteren. Dit
systematisch en doelgericht werken wordt gevat onder de term opbrengstgericht
werken. Scholen die dit goed en consequent doen, halen betere resultaten. Bij veel
scholen is hierin nog vooruitgang te boeken52.
Ten aanzien van het principe van verplichte eindtoetsing is geen alternatief of
globalere invulling overwogen. De regering hecht er aan duidelijk in de wet vast te
leggen dat iedere leerling recht heeft op een onafhankelijke vaststelling van het
beheersingsniveau voor taal en rekenen aan het eind van het primair onderwijs.
Het toetsbesluit PO is met ingang van 01-08-2014 in werking getreden. De effecten
van de invoering van het toetsbesluit PO zullen worden geëvalueerd door een
onderzoeksbureau. Het geplande onderzoek gaat uit van een tussenrapportage eind
2016 en een eindrapportage eind 2018. Met het invoeren van deze centrale
eindtoets heeft OCW voorwaarden gecreëerd zodat instellingen op dit punt hun
prestaties zichtbaar kunnen maken.

6.4.4

Invoering landelijke examinering Taal en rekenen bij MBO.
In de brief aan de Tweede Kamer van 19 december 2012 hebben de bewindslieden
van OCW maatregelen aangekondigd die inhouden dat de pilotfase voor
referentieniveaus (2F en 3F) wordt verlengd. In het studiejaar 2014-2015 is er voor
het eerst sprake van centrale examinering voor Nederlandse taal 3F in mb0-4 en
telt het behaalde resultaat mee in de slaag-zakbeslissing, rekenen 3F volgt een jaar
later. Voor mbo-2 en -3 is er in het studiejaar 2015-2016 voor het eerst sprake van
centrale examinering voor Nederlandse taal 2F waarbij het resultaat meetelt,
rekenen 2F volgt een jaar later.
De verlenging van de pilotfase betekent dat voor alle betrokkenen meer tijd
beschikbaar is om zich voor te bereiden op de centrale examinering in het mbo. Het
biedt instellingen meer ruimte om ervaring op te doen ter voorbereiding daarvan.
In 2012-2013 wordt ervaring opgedaan op de volgende punten:

opschaling naar realistische studentaantallen per afnameperiode;

logistiek en organisatie van herkansingen;

examinering van kandidaten met een beperking.
De opgedane ervaringen in 2012-2013 kunnen worden benut voor het studiejaar
2013-2014, zodat in 2014-2015 de afname van de centrale examens vlekkeloos kan
verlopen. Het College voor Examens raadde instellingen aan om studenten die in
pilots van 2012-2013 een onvoldoende hadden behaald, herkansingen aan te
bieden. Op deze wijze kan de onderwijsinstelling voldoende ervaring opdoen met
realistische studentaantallen en met de organisatie van herkansingen. De
verplichting om examens af te nemen gebaseerd op de referentieniveaus, blijft
onverkort bestaan. Indien de instelling een aantal studenten niet wil laten
deelnemen aan pilotexamens moet de instelling een (ander) instellingsexamen
inzetten voor meting van het vereiste referentieniveau. Studenten kunnen zelf niet
besluiten wel of niet deel te nemen aan de pilot-examens.
Vanaf 2014 – 2015 zal voor het eerst sprake zijn van centrale examinering in het
mbo. Met het invoeren van deze centrale examinering heeft OCW voorwaarden
gecreëerd zodat instellingen op dit punt hun prestaties zichtbaar kunnen maken.

52

Kamerstukken 1 2012/12, 33 157, C Memorie van antwoord

39 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

6.4.5

Resumé
De doelstelling van deze hoofdlijn is om vanuit de overheid voorwaarden te creëren
met centrale toetsen, examens en toezicht zodat scholen hun prestaties zichtbaar
maken. Het effect van het overheidsbeleid is zichtbaar met de wettelijke regeling
voor de Eindtoets in het PO, landelijke examinering Taal en rekenen in het MBO en
de verplichte rekentoets in het VO.
Een methode om toegevoegde waarde van onderwijstellingen in kaart te brengen in
het PO en VO is ontwikkeld, maar het gebruik is complex, er lopen nog pilots.
De uitgaven voor de gerealiseerde instrumenten zijn ook hier relatief beperkt,
afgezet tegen de totale begroting voor PO VO en MBO.

40 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

7

Samenvattend beeld

7.1

Uitkomsten effecten, doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
Op basis van het beschikbare materiaal bij de vier hoofdlijnen van het beleid
blijkt dat scholen en instellingen hun resultaten inzichtelijk maken en daarnaast
werken aan het implementeren van andere instrumenten om dit inzicht verder te
vergroten (toegevoegde waarde, ouderbetrokkenheid, in het MBO ontwikkeling
van ‘MBO Transparant’, BPV monitor en Studie in cijfers mbo en VenstersPO).
De doorlichting toont aan dat alle instrumenten uit de beleidsdoelstelling zijn
ontwikkeld en geïmplementeerd (dit laatste nog niet voor een methode voor
toegevoegde waarde). Bij de keuze voor de instrumenten blijkt dat de
prestatieafspraken in het HO op basis van een afweging door de commissie
Veerman tot stand zijn gekomen. De Vensters in het PO en VO zijn, om het
draagvlak te vergroten, in samenwerking met de sectorraden ontwikkeld.
Bij de keuze voor de andere genoemde instrumenten heeft geen geëxpliciteerde
afweging of vergelijking met alternatieve instrumenten plaatsgevonden op basis van
doeltreffendheid of doelmatigheid. Dit geldt met name voor de instrumenten van de
hoofdlijnen A en B.
Uit de doorlichting blijkt dat voor de inzet van de instrument relatief beperkte
investeringen zijn gepleegd voor subsidies naast de aanpassingen in wet- en
regelgeving voor met name toetsen en examens.
Ook blijkt uit deze doorlichting dat voor de instrumenten VenstersVO, ouderbetrokkenheid, Stichting Studiekeuze en Studiebijsluiter HO en prestatie
afspraken HO monitoring onderzoek beschikbaar is over het gebruik. Van de
instrumenten SK123 en de Studiebijsluiter is tevens onderzoek waaruit blijkt hoe
het door de doelgroep (studenten) wordt gebruikt en welke effecten ze hebben in
relatie tot andere voorlichtingsbronnen.
Voor de andere instrumenten van de hoofdlijnen A en B zijn geen onderzoeken
voorhanden die inzicht geven in de mate waarin instrumenten door stakeholders
ook daadwerkelijk worden gebruikt om zich een oordeel te vormen over de
kwaliteit van instellingen en die met elkaar vergelijken. Het ontbreekt aan zicht
op het effect op de hogere doelstellingen om tot betere onderwijsprestaties te
komen. Wel zijn met de PO-Raad en VO-raad afspraken gemaakt om in 2015 een
onderzoek uit te voeren naar bekendheid en tevredenheid van Vensters bij
ouders.
De evaluatie betreft de periode 2012-2014, deze korte evaluatieperiode verklaart
dat veel onderzoek nog niet beschikbaar kan zijn.
Vanuit de doelstellingen van de hoofdlijnen C en D, met uitzondering van de
prestatieafspraken in HO en MBO, is monitoring niet aan de orde omdat het gaat
om het realiseren van toetsen en examens en het benoemen van streefniveaus
en doelstellingen.
De reikwijdte van deze doorlichting is vanuit de doelstelling begrenst tot het
vaststellen dat docenten, schoolleiders en instellingen zich met elkaar kunnen
vergelijken, van elkaar leren en zich op grond daarvan verbeteren, ouders,
leerlingen, studenten, bedrijfsleven, samenleving en overheid kunnen zich een
oordeel vormen over de kwaliteit van instellingen en die met elkaar vergelijken, dat

41 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

de overheid ambitieuze streefdoelen en heldere normen formuleert en voorwaarden
creëert, met centrale toetsen, examens en toezicht, zodat scholen hun prestaties
zichtbaar maken. De insteek is hiermee vrij instrumenteel en gebaseerd op
beleidsonderzoek waaruit blijkt dat toetsen, het vaststellen van streefdoelen en
ambities en het inzichtelijk maken van prestaties randvoorwaarden zijn voor een
goed functionerend onderwijsstelsel.

42 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Bijlage 1 Doel Inspanningen Netwerk (DIN)

43 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Bijlage 2: Streefniveau’s en/of doelstellingen opgenomen in de OCW
begroting 2012
1. Gemiddelde score in basisvakken
Primair onderwijs:
a) gemiddelde score CITO-eindtoets omhoog van 535,4 in 2010 naar het niveau
van 537 in 2015
b) gemiddelde taalvaardigheidsscores in groep 8 van het bao hoger dan 250
c) gemiddelde rekenvaardigheidsscores in groep 8 van het bao hoger dan 250
Voortgezet onderwijs:
d) gemiddelde PISA-score wiskunde van 526 in 2009 naar 536 in 2015 en 541 in
2018
e) gemiddelde PISA-score lezen van 508 in 2009 naar 516 in 2015 en 520 in
2018
f) gemiddelde PISA-score science van 522 in 2009 naar 526 in 2015 en 528 in
2018
2. Excellente leerlingen en studenten
a) po: de grensscore voor de beste 20% van de leerlingen stijgt naar 545 in
2015 (2010: 543/544)
b) vo: de gemiddelde eindexamencijfers (CE+SE) van de 20% best presterende
vwo-leerlingen van 7,6 in 2010 naar 7,8 in 2015
c) ho: in 2014 neemt 10% van de studenten deel aan excellente trajecten
(huidige percentages: ca. 0,17% in het hbo en ca. 3% in het wo)
3. Verhogen percentage deelnemers per mbo niveau dat de opleiding
succesvol afrondt
Diplomaresultaat, streefniveaus:
a) niveau 1: van 58% in 2008 naar 65% in 2015
b) niveau 2; van 54% in 2008 naar 70% in 2015
c) niveau 3; van 65% in 2008 naar 70% in 2015
d) niveau 4; van 70% in 2008 naar 75% in 2015
4. Verhogen rendement
a) verminderen aantal voortijdig schoolverlaters van 42.600 in 2009 naar 35.000
in 2012 en 25.000 in 2016
b) verhogen rendement/verminderen studie-uitval in het ho conform
prestatieafspraken met de universiteiten en hogescholen in 2012
5. Percentage opbrengstgerichte scholen
a) in po van 30% naar 60% in 2015 en naar 90% in 2018
b) in vo naar minstens 50% in 2015 en naar 90% in 2018
c) in het (v)so naar minstens 25% in 2012, minstens 50% in 2015 en minstens
75% in 2018
6. Intensivering onderwijstijd
a) uitbreiding van het aanbod van vve, schakelklassen en zomerscholen aan
kinderen met risico op taalachterstand (streefdoelen worden uitgewerkt in
prestatieafspraken met
de G4 en de VNG)
b) verhogen onderwijsintensiteit conform meerjarenafspraken die uiterlijk juni
2012 met individuele hogescholen en universiteiten worden gemaakt

44 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

7. Onderpresterende scholen/opleidingen
a) in po reductie van het aantal zeer zwakke scholen van 57 naar 35 in 2015; het
aantal taal- en rekenzwakke scholen van 238 naar 119 in 2015
b) in (v)so verdere reductie van het aantal (zeer) zwakke scholen
c) in vo geen stijging van het aantal (zeer) zwakke scholen
d) in het mbo geen stijging van het aantal (zeer) zwakke opleidingen
8. Aantal leraren, docenten dat over een master- of PhD-graad beschikt
a) po, vo, mbo: kwantitatieve doelen worden in overleg met het veld in 2012
bepaald
b) hbo: percentage op master- of PhD-niveau opgeleide leraren/docenten bedraagt
80% in 2016 (in 2009 63%)
9. Bekwame leraren en schoolleiders
a) in 2016 voldoen alle leraren in po en vo aan de bekwaamheidseisen op de
onderdelen «afstemmen op verschillen en opbrengstgericht werken» (indicatoren
van de Inspectie van
het Onderwijs)
b) leraren die in 2016 vanuit de hbo-lerarenopleidingen op de arbeidsmarkt komen,
hebben hun bekwaamheid voor de kenniscomponent op basis van landelijke
extern gelegitimeerde toetsen aangetoond
c) in 2016 voldoen alle schoolleiders po en vo en teamleiding/middenmanagement
in het mbo aan de dan geldende bekwaamheidseisen
10. Geregistreerde leraren
In 2014 is 40% van de leraren in po, vo en mbo die voldoen aan de
bekwaamheidseisen opgenomen in het register voor leraren. In 2018 is dat 100%
en heeft het register civiel effect
11. Deelname eindtoets basisonderwijs
Vanaf voorjaar 2013 leggen alle leerlingen in het basisonderwijs de verplichte
eindtoets af
12. Percentage opleidingen met voldoende examenkwaliteit in mbo
In 2012 is het percentage opleidingen mbo met voldoende examenkwaliteit 85%
(2010: 63%)
13. Mbo: tevredenheid studenten, docenten en bedrijfsleven
a) van mbo-studenten: indicator wordt verder ontwikkeld
b) van mbo-docenten over organisatie/begeleiding studie: indicator wordt nog
ontwikkeld
c) van bedrijfsleven over mbo onderwijs en mbo afgestudeerden: indicator en
streefwaarde volgen na aanbesteding en ontwikkeling
14. Prestatieafspraken ho. Prestatieafspraken per instelling over onder
meer kwaliteitsoordelen, accreditatie, uitval, rendement, docentenkwaliteit
en reductie overhead

45 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Bijlage 3 Gehanteerde bronnen en documenten
Literatuurlijst
































Begroting OCW 2012, Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII,
nr. 2, b
Begroting OCW 2013, Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII,
nr. 2, blz. 81
Begroting OCW 2014, Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII,
nr. 2, blz. 104
Benchmark middelbaar beroepsonderwijs 2012, Bouwsteen studiesucces.
Sectorrapportage MBO-Raad, november 2013
Bestuursakkoord Primair Onderwijs 2012-2015, 17 januari 2012
Bestuursakkoord Primair Onderwijs ‘De school van 2020’, 10 juli 2014
De staat van het onderwijs, Onderwijsverslag 2012/2013, Inspectie van het
Onderwijs, april 2014
De Wolf, I.F., & Janssens, F.J.G (2005), Effects and side effects of
inspections and accountability in education; an overview of empirical studies,
University of Amsterdam, Amsterdam
‘Differentiëren in drievoud’, Advies van de Commissie Toekomstbestendig
Hoger Onderwijs Stelsel, april 2010 (commissie Veerman)
Gebruik en invloed Studie in Cijfers; Eerste rapportage op basis van de
Startmonitor september 2013. ResearchNed, december 2013
Gemeente Amsterdam (2003), Schoolkeuzemotieven. Onderzoek naar het
Schoolkeuzeproces van Amsterdamse Ouders, Dienst Onderzoek en
Statistiek, Amsterdam
Het beste geïntegreerd’. Analyse geïntegreerd jaardocument mbo 2013.
Panteia
Instellingsbesluit Reviewcommissie hoger onderwijs en onderzoek,
Staatscourant 2012 nr. 5217, 19 maart 2012
Kamerstuk 31 288 nr. 245 van 19 december 2013
Kamerstuk 31 288 nr. 214 van 26 september 2011
Kamerstuk 31 288 nr. 379, van 18 februari 2014, Voortgang
Hoofdlijnenakkoord en Prestatieafspraken Hoger Onderwijs en Onderzoek.
Kamerstuk 31 293 nr. 204, van 13 juni 2014, nut en noodzaak toetsen in het
funderend onderwijs
Kamerstuk 31 524 nr. 212, van 11 juli 2014, aanbieding Bestuursakkoord
mbo
Kamerstuk 33 157, C Memorie van antwoord, Eerste Kamer, vergaderjaar
2012-2013
Kamerstuk 33 661 nr. 4 vergaderjaar 2012-2013, Voorstel Wijziging van de
Wet op het voortgezet onderwijs
Koning, P. & K. van der Wiel (2010a) School Responsiveness to Quality
Rankings: An Empirical Analysis of Secondary Education in the Netherlands,
Centraal Planbureau, Discussion paper 149, Den Haag
Leerwinst en toegevoegde waarde in het primair onderwijs, CED-Groep,
januari 2014
Leraren en ouderbetrokkenheid; een reviewstudie naar de effectiviteit van
ouderbetrokkenheid en de rol die leraren daarbij kunnen vervullen. Radboud
Universiteit Nijmegen, oktober 2013
Monitor Bestuursakkoord VO: Meting 2012. Regioplan, oktober 2012
Monitor Bestuursakkoord VO: Meting 2013. Regioplan, januari 2014
Monitor ouderbetrokkenheid in het funderend onderwijs, Eerste meting onder
scholen en ouders, Ecorys, 9 juli 2009
Monitor ouderbetrokkenheid in het po, vo en mbo, Tweede meting, Ecorys en
Oberon, 27 september 2012

46 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

















‘Naar een meer geprofileerd hoger onderwijs en onderzoek’, Een
procesaanpak voor profilering en profielgebonden bekostiging, Werkgroep
Profilering en bekostiging, 12 mei 2011
Onderzoeksverantwoording Nationale Studenten Enquête 2013, Stichting
Studiekeuze123, april 2014
Regeling Periodiek evaluatieonderzoek, Staatscourant 2012 nr. 18352, 11
september 2012
Samen Scholen; Ouders en scholen over samenwerking in basisonderwijs,
voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. Sociaal en Cultureel
Planbureau, september 2013
Sectorakkoord VO 2014-2017 ‘Klaar voor de toekomst. Samen werken aan
onderwijskwaliteit’ d.d. 17 april 2014
Stelselrapportage 2013 Reviewcommissie Hoger Onderwijs en Onderzoek,
Den Haag januari 2014
Supovitz, J. (2009), Can high stakes testing leverage educational
improvement? Prospects from the last decade of testing and accountability
reform, Graduate School of Education, Consortium for Policy Research in
Education, University of Pennsylvania, Philadelphia
Trends in Beeld 2013, Zicht op Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, september
Van Elk, Lanser & Veldhuizen (2011), Onderwijsbeleid in Nederland; De
kwantificering van effecten, CPB Achtergronddocument, CPB, Den Haag
Waslander, S., Pater, C. & Van der Weide, M. (2010), Markets in education:
An analytical review of empirical research on market mechanisms in
education, OECD Education Working Papers, No. 52, OECD Publishing, Parijs
Webbink, H.D., R. van Elk en M. van der Steeg, 2009, Wat is bekend over de
effecten van kenmerken van onderwijsstelsels?; een literatuurstudie. CPB
Document 187, Centraal Planbureau, Den Haag

Websites
http://www.schoolvo.nl
http://www.schoolkompas.nl
http://www.scholenopdekaart.nl
http://www.studiekeuze123.nl
http://www.studielink.nl
http://www.jobmonitorresultaten

47 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Bijlage 4 Verklaring afkortingen
ADR
BD
BPV-monitor
COE’s
CvE
Dtt
GJ
HO
JOB
LAKS
LOB
MBO
NRO
NSE
NVAO
OESO
PO
SCP
SK123
SMART
VO
WO
WOB-verzoek

Auditdienst Rijk
Beleidsdoorlichting
Beroepspraktijkvorming-monitor
Centraal ontwikkelde examens
College voor Examens
Diagnostische tussentijdse toets
Geïntegreerd jaardocument
Hoger Onderwijs
Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs
Landelijk Aktie Komitee Scholieren
Loopbaanoriëntatie en –begeleiding
Middelbaar Beroeps Onderwijs
Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek
Nationale Studenten Enquête
Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie
Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling
Primair Onderwijs
Sociaal en Cultureel Planbureau
Stichting Studiekeuze 123
Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch,
Tijdgebonden
Voortgezet Onderwijs
Wetenschappelijk Onderwijs
Wet openbaarheid van bestuur-verzoek

48 | Beleidsdoorlichting 'Scholen maken resultaten inzichtelijk'

Auditdienst Rijk
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
(070) 342 77 00