Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

Nr. 780

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2021
Hierbij stuur ik u, mede namens de Minister van Economische Zaken en
Klimaat, de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
en de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, de kabinetsreactie op het
advies «Digitaal Duurzaam» van de Raad voor de Leefomgeving en
Infrastructuur (Rli).
Het advies van de Rli gaat over de samenhang tussen de duurzaamheidstransities en de verregaande digitalisering van de toekomstige leefomgeving, waarin zij de nadruk legt op de rol van digitale platforms. In het
advies van de raad staat de volgende vraag centraal: «Hoe hangen
digitalisering en duurzaamheidstransities samen en welke rol van de
overheid is nodig, mogelijk en effectief om digitalisering te laten bijdragen
aan de noodzakelijke transitie naar een duurzame samenleving?»
De raad ziet twee kanten aan de samenhang tussen digitalisering en
duurzaamheid. Enerzijds kunnen data en digitale technologieën gericht
worden ingezet om duurzaamheid te bevorderen door data te verzamelen
en te delen. Anderzijds verandert onze samenleving onder invloed van
digitalisering, zoals de manier waarop we reizen, werken, wonen en
recreëren. Dat heeft gevolgen voor duurzaamheid. Beide vragen om meer
beleidsaandacht, concludeert de Raad.
Het Kabinet verwelkomt het rapport over dit belangrijke thema en
waardeert de inzet van de raad om de samenhang tussen de ontwikkelingen op het gebied van digitalisering en duurzaamheidstransities in
kaart te brengen. De Europese Commissie noemt de digitale en duurzame
transities niet voor niets de «twin transitions»: ze gaan hand in hand en
kunnen elkaar versterken. In de meest recente editie van de Nederlandse

kst-30196-780
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 196, nr. 780

1

Digitaliseringsstrategie1 is eveneens toenemende aandacht voor
duurzaamheid in digitalisering en ook het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit heeft in haar digitaliseringsvisie2, die onlangs
naar de Tweede Kamer is gestuurd, duurzaamheidsdoelen als uitgangspunten genoemd om digitalisering op in te zetten.
De raad geeft in zijn advies concrete handvatten voor de overheid om te
sturen op de digitale leefomgeving met het oog op duurzaamheid. Ook
biedt de raad een interessante kijkrichting door de lagenbenadering die zij
hanteert, met onderscheid tussen fysieke laag, datalaag, platformlaag en
dienstenlaag. Door dit lagenmodel wordt de interactie van de digitalisering op de fysieke leefomgeving zichtbaar gemaakt. Daarnaast stelt de
raad interventies voor in de overheidsorganisatie waarmee deze sturing
succesvol aangepakt kan worden. Het Kabinet ziet in deze waardevolle
aanbevelingen een tweedeling. Enerzijds zijn er aanbevelingen die direct
bruikbaar zijn. Anderzijds zijn er verstrekkende aanbevelingen die nadere
fundamentelere afweging vragen, of die inspelen op een mogelijke
toekomstige ontwikkeling waarvan nu onduidelijk is of deze zich daadwerkelijk gaat aftekenen. Dergelijke afwegingen zijn aan een volgend kabinet.
In deze reactie op hoofdlijnen, houd ik deze indeling aan.
Voordat ik inga op de afzonderlijke aanbevelingen, wijs ik erop dat het
kabinet in zijn beleidscontext een andere definitie hanteert van platforms
dan de Raad. De raad definieert platforms als «alle combinaties van
digitale infrastructuur bestaande uit internet, datacentra en technologische apparatuur die de uitwisseling van gegevens tussen verschillende
partijen mogelijk maken. Op basis van deze technologie wordt een
complex netwerk gecreëerd van partijen die met elkaar interacteren. Er
worden producten en/of diensten aangeboden die via digitale transacties
worden uitgewisseld» (p. 15). Het kabinet ziet digitale platforms echter
doorgaans als een veel nauwere categorie, waarbij platforms partijen zijn
die meerdere afnemers hebben en derhalve dus meerzijdige markten
beheren. Dat is een belangrijk aandachtspunt bij het vertalen van de
adviezen naar een beleidscontext, wanneer de Raad suggesties geeft om
in te spelen op een mogelijk grotere rol van digitale platforms bij de
verduurzaming van de samenleving.
Direct relevante en bruikbare aanbevelingen
De volgende aanbevelingen ziet het kabinet als direct relevant en
bruikbaar:
– Stimuleer digitale alternatieven voor vervuilende activiteiten (aanbeveling 1);
– Zorg dat er standaarden worden ontwikkeld voor de omgang met data
die relevant zijn voor duurzaamheid van de samenleving (aanbeveling
2);
– Voer experimenten uit waarin duurzaamheidseffecten verrekend
worden via digitale platforms (aanbeveling 5);
– Stel eisen en randvoorwaarden aan de omgang van dienstverleners en
uitvoerende partijen met data die zij vergaren en stimuleer duurzame
digitale ontwikkelingen (aanbeveling 6);
– Ontwikkel gedeelde deskundigheid over digitalisering bij overheden
(aanbeveling 7);
– Ontwikkel werkwijzen om met beleid en regelgeving snel op digitale
ontwikkelingen te kunnen inspelen (aanbeveling 8).

1
2

Kamerstuk 26 643, nr. 755
Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 196, nr. 780

2

Het kabinet ontplooit reeds activiteiten in lijn met de genoemde aanbevelingen. Ik geef daarop een toelichting en bespreek welke aanvullende
aandachtspunten uit het Rli advies meegenomen kunnen worden voor
verdere acties. Op de overige aanbevelingen (3, 4 en 9) van de raad, die
mijns inziens meer afweging en afstemming vereisen, kom ik verderop in
deze brief terug.
Aanbeveling 1
In de eerste aanbeveling adviseert de raad digitale alternatieven voor
vervuilende activiteiten aan te moedigen en mogelijk te maken en
zodoende een duurzamer gebruik van de fysieke leefomgeving te
stimuleren. De raad noemt online thuiswerken als concrete mogelijkheid
om blijvend te stimuleren. Dit is in lijn met de inzet van het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijkrelaties op het ondersteunen en stimuleren van hybride werken
en leren. Samen met het spreiden van mobiliteit over de dag en over de
week biedt dit een kans om congestie te dempen en daarmee ook de
uitstoot van schadelijke stoffen te verminderen. Dat gebeurt in samenwerking met andere departementen, overheden, werkgeverskoepels,
werkgeversnetwerken, onderwijskoepels en onderwijsnetwerken. Het Rijk
draagt hier zelf aan bij met het MR-besluit van 18 juni jongstleden om
hybride werken als uitgangspunt voor werken bij de rijksoverheid vast te
leggen. Voorts heeft het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
namens het kabinet de sociaaleconomische Raad (SER) hierbij om advies
gevraagd. Op regionaal niveau komen daar nog andere grote partijen die
gebruik maken van weg en OV bij. De Minister van Infrastructuur en
Waterstaat heeft voor de zomer een brief naar de Kamer gestuurd met
haar voornemens op het terrein van spreiden en mijden3.
Aanbeveling 2
De tweede aanbeveling van de raad betreft de ontwikkeling van
standaarden voor de omgang met data in relatie tot de verduurzaming
van de samenleving. De raad stelt dat de rijksoverheid een verantwoordelijkheid heeft om te zorgen voor breed gedragen standaarden betreffende
de kwaliteit, het gebruik en de analyse van omgevings- en gebruikersdata.
Het Kabinet onderstreept het belang van standaarden, maar is ook van
mening dat het niet aan de overheid alleen is om deze standaarden te
ontwikkelen. Het is noodzakelijk om dit in gezamenlijkheid met de markt te
doen, omdat de standaarden op deze wijze breder gedragen worden. In
sommige aspecten van duurzaamheid kan de markt zelf een oplossing
bieden, zoals het gebruik van digitale data voor efficiënte (retour)logistiek
om het vervoer van passagiers en materialen te optimaliseren. Waar van
toepassing kan de overheid eventuele belemmeringen in regelgeving
wegnemen.
Een goed voorbeeld van een werkend samenspel tussen overheid en
bedrijfsleven vormt de nationale geo-informatieinfrastructuur (NGII).
Onder leiding van de coördinerend Minister voor geo-informatie, zijnde de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, draagt de overheid
zorg voor de ontsluiting van kwalitatief hoogwaardige en gestandaardiseerde basisdata en ontwikkelt de markt bovenop dit fundament allerlei
vormen van dienstverlening. Met de recente toevoeging van de Basisregistratie Ondergrond (BRO) aan de NGII is een nieuwe impuls gegeven
aan dit data-ecosysteem.

3

Kamerstuk 31 305, nr. 331

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 196, nr. 780

3

Om ook voor de toekomst deze samenwerking veilig te stellen, hebben de
betrokken publieke en private partners onlangs hun gezamenlijke visie op
de verdere doorontwikkeling van deze infrastructuur onder de noemer
GeoSamen 24 gepubliceerd. In navolging van de Europese datastrategie
voorziet de visie in een nauwe koppeling tussen enerzijds een sterk
verruimd data-aanbod en anderzijds een datagedreven aanpak van
maatschappelijke vraagstukken resulterend in duurzame oplossingen. De
visie onderkent daarbij het belang van en zet ook in op het maken van
duidelijke afspraken voor het borgen van publieke waarden en het
bewaken van ethische grenzen.
Deze lijn van samen optrekken is tevens gehanteerd bij de realisatie van
het Digitaal Stelsel Omgevingswet en vormt tevens het uitgangspunt voor
het binnenkort publiek-privaat te ontwikkelen afsprakenstelsel Digitaal
Stelsel Gebouwde Omgeving.
Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat ondersteunt de Data
Sharing Coalition, waarin marktpartijen werken aan de totstandkoming
van afsprakenstelsels voor het gebruik van data. Eén van de casussen van
de Data Sharing Coalition richt zich op datadeling om verduurzaming van
woningen te financieren, waarbij sectorpartijen, vooruitlopend op nieuwe
eisen in het wetsvoorstel Energiewet, werken aan het creëren van een
afsprakenstelsel voor het veilig en gestandaardiseerd delen van
energiedata. Eveneens werkt het Ministerie van Binnenlandse Zaken
samen met de markt via het DigiGO programma aan een sectorbrede
afsprakenstelsel voor het delen van data en gegevens over gebouwen en
de gebouwde omgeving.
Ook werkt het Nederlandse bedrijfsleven samen met Europese partners
aan de ontwikkeling van datastandaarden, onder meer via GAIA-X5.
Waar nodig moet de rijksoverheid volgens de raad het gebruik van deze
standaarden afdwingen. Het Kabinet is hierin echter terughoudend, omdat
het van belang is dat de markt de standaarden ondersteunt en dat de
standaarden bijdragen aan de beoogde functionaliteit. Regie vanuit
overheid kan nodig zijn voor de borging van een level playing field, om er
zo voor te zorgen dat er geen partijen uitgesloten worden. Daarnaast is
een sterkere overheidsrol te overwegen wanneer een gebrek aan
standaarden zal leiden tot dubbele of anderszins onnodige investeringen.
Ten slotte is te overwegen om aan te sturen op standaarden indien dit
binnen een specifiek domein tot grote duurzaamheidswinsten kan leiden.
Denk hierbij ook aan de standaard die in het kader van de koppeling van
deelmobiliteitsaanbieders aan MaaS-aanbieders is ontworpen en die
internationaal steeds meer navolging krijgt (TOMP-API). In alle gevallen
dient het formuleren van overbodige standaarden te worden vermeden.
Dit betreft bijvoorbeeld standaarden die anticiperen op een onzekere
ontwikkeling en die vervolgens niet worden gebruikt omdat de ontwikkeling niet doorzet.
Aanbeveling 5
In haar vijfde aanbeveling adviseert de raad om experimenten op te zetten
om inzicht te krijgen in de praktijkeffecten van het afrekenen op basis van
duurzaamheidseffecten. Dergelijke experimenten kunnen inzicht geven in
hoe de duurzaamheidseffecten van bepaalde digitale platforms in de
praktijk uit zullen werken en welke gevolgen dat heeft. Hier ziet het kabinet
zeker mogelijkheden; een deel daarvan is al in ontwikkeling of wordt al
4
5

Zie www.geosamen.nl
Voor meer informatie: What is Gaia-X | Gaia-X Website

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 196, nr. 780

4

gebruikt. Zo kan er in de toekomst bijvoorbeeld via Mobility as a Service
(MaaS) apps worden gewerkt met beloningssystemen om CO2-arm reizen
te bevorderen of er kunnen andere prikkels ingebouwd worden om
duurzaam reisgedrag te stimuleren. Experimenten op dit gebied zijn goed
mogelijk en dit vraagt om duidelijke afspraken met opdrachtnemers
bijvoorbeeld in het kader van concessies voor openbaar vervoer en
deelmobiliteit (in samenwerking met andere overheden).
Ook kan breder denken op het vlak van gedrag helpen om anders te gaan
werken. Hierbij kan gedacht worden aan het aanpassen van onderwijstijden, flexibele werktijden of stimuleren van hybride werken waarmee er
meer spreiding gerealiseerd kan worden of het aantal afgelegde
kilometers beperkt wordt. Zo kan online en hybride vergaderen de
noodzaak tot reizen verminderen. Als reizen noodzakelijk is, kan een
minder vervuilend alternatief gekozen worden zoals een treinreis in plaats
van een vlucht, of een vlucht met minder uitstoot. Dit type onderzoek
waarin duurzaamheidsconsequenties van gedrag duidelijk worden, biedt
ingangen om experimenten voor duurzaam reisgedrag verder vorm te
geven.
Aanbeveling 6
De zesde aanbeveling van de raad betreft het stellen van eisen aan
dienstverleners en uitvoerende partijen rondom het gebruik van data in
relatie tot duurzaamheid. Hiertoe bieden uiteenlopende posities van de
overheid in aanbestedingstrajecten en concessie- en vergunningsverlening mogelijkheden. Zo neemt het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat eisen op in de nieuwe concessie voor de Nederlandse
Spoorwegen die in 2025 ingaat. Ook wordt in het eerder genoemde MaaS
programma gedurende de pilots via een Raamovereenkomst geprobeerd
om inzicht te krijgen in mogelijkheden tot sturing op beleidsdoelen,
waaronder duurzaamheid. Daartoe wordt er geregeld dat MaaS-dienstverleners anonieme data delen over hoe er gereisd wordt met MaaS-apps,
ten behoeve van monitoring van duurzaamheidseffecten. Een vergelijkbaar voorbeeld vormt het programma Talking Traffic waarbij er
eveneens eisen zijn gesteld aan overheden en bedrijven met betrekking
tot datagebruik in de keten, open toetreding, open standaarden en
datagebruiksrechten van partijen in de keten. Op die manier kunnen er
betere informatiediensten voor weggebruikers gemaakt worden.
Daarnaast is binnen Rijkswaterstaat in het najaar van 2020 een traject
gestart om de dataprincipes voor de circulaire economie (CE) verder uit te
werken. Hierbij heeft Rijkswaterstaat een aantal randvoorwaarden
geformuleerd waaraan voldaan moet worden om een goede
data-huishouding voor de CE te realiseren. Deze dataprincipes en
randvoorwaarden worden samen met de markt getest in pilots voor
verdere doorontwikkeling, bijvoorbeeld op het gebied van circulaire
bouweconomie (zoals bij de Nationale Bruggenbank en het Materialenpaspoort6).
Er worden dus in toenemende mate eisen gesteld aan dienstverlenende
en uitvoerende partijen op het gebied van duurzaamheid. Dergelijke eisen,
en controle op nakoming hiervan, zullen in de komende jaren naar
verwachting verder toenemen ten gevolge van zowel de urgentie rondom
duurzaamheid als een doorgaande ontwikkeling rondom digitalisering.

6

Voor meer informatie zie: Home – Bruggenbank en https://madaster.nl/paspoort/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 196, nr. 780

5

Aanbeveling 7
De zevende aanbeveling betreft de ontwikkeling van een gedeelde
deskundigheid over digitalisering bij overheden, zodat digitale ontwikkelingen, die van betekenis zijn voor duurzaamheidstransities, ten volste
kunnen worden benut in de beleidsontwikkeling. Het kabinet steunt deze
aanbeveling van harte en tekent daarbij aan dat het niet alleen gaat om
het aantrekken van data-analisten en IT-ontwikkelaars, maar ook om het
samenstellen van multidisciplinaire teams die de koppeling kunnen
blijven maken tussen beleidsvraagstukken en digitale instrumentatie,
waaronder platformspecialisten. Ook dienen de inkoop en juridische
afdelingen betrokken te worden bij de veranderende (digitaliserings)vraagstukken om ook dat onderdeel van het proces te begeleiden. Daarin
staan we aan het begin van een belangrijke ontwikkeling die de volle
aandacht heeft van het kabinet. Tegelijkertijd werkt het kabinet hier al aan,
bijvoorbeeld in het eerder genoemde ruimtelijkeplannen.nl en het
toekomstige DSO waarin verschillende overheidslagen samenwerken.
Dergelijke initiatieven dragen ook bij aan het ontwikkelen van een
gedeelde gemeenschappelijke expertise binnen het Rijk en haar partners.
Daarnaast werkt Nederland op het gebied van digitaliseringsbeleid actief
samen met andere Europese landen, om enerzijds van elkaars ervaringen
te leren (zoals het eID en de X-road in Estland7), en anderzijds om
gezamenlijk op te trekken bij het invullen van het Europese digitaliseringsbeleid. Veel wetgevende maatregelen die van invloed zijn op de Europese
digitale economie en samenleving worden immers Europees opgesteld.
Te denken valt aan zowel generieke wetgeving zoals de Algemene
Verordening Gegevensbescherming (AVG) of de Europese Mededingingswetgeving, als aanvullende sectorale wetgeving zoals de payment
services directive waarin kaders voor datagebruik voor betaaldiensten
geformuleerd worden. De ontwikkeling van digitaliseringskennis blijft een
belangrijk aandachtspunt in de toekomst.
Aanbeveling 8
In haar achtste aanbeveling adviseert de raad om werkwijzen te ontwikkelen om met beleid en regelgeving snel op digitale ontwikkelingen te
kunnen inspelen.
In de huidige wetgeving is middels de crisis- en herstelwet, voor projecten
met een ruimtelijk of infrastructureel karakter, extra flexibiliteit in
specifieke situaties te realiseren. Ook zijn er verschillende beleidsinstrumenten die ex-ante inzicht geven in de consequenties van beleidsmaatregelen. Zo worden de Maatschappelijke Kosten Baten Analyses (MKBA’s)
gebruikt om op voorhand inzicht te krijgen in de verwachte effecten van
een bepaalde beleidsmaatregel. Ook geeft het Integraal AfwegingsKader
(IAK-vragen) vanuit een breed spectrum zicht op de consequenties van
beoogde maatregelen. Op dit moment wordt eraan gewerkt om deze
laatste tool eerder en beter toe te passen bij beleid en regelgeving8.
Lagere kosten voor het indienen van data maakt het ook mogelijk om af te
stappen van bijvoorbeeld meer rigide milieumodellen, waardoor ruimte
ontstaat voor flexibiliteit en maatwerk. Daadwerkelijk gemeten waarden
versterken de onderbouwing van beleidskeuzes en vereenvoudigt het
verwerven van maatschappelijk draagvlak.
In algemene zin probeert het Kabinet met zijn beleidsontwikkeling altijd zo
flexibel en effectief mogelijk in te spelen op veranderingen en de daarmee
7
8

Voor meer informatie zie: X-Road® – e-Estonia
Bijlage bij Kamerstuk 31 865, nr. 184

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 196, nr. 780

6

gepaard gaande onzekerheden, zoals de manier waarop digitalisering van
onze samenleving zich ontwikkelt. Het Kabinet wijst daarbij op de vanuit
marktpartijen regelmatig gehoorde roep om zowel flexibiliteit als om
duidelijke kaders. Kaders geven een stabiel investeringsklimaat en
flexibiliteit kan ruimte bieden voor innovatie. De keuze voor flexibiliteit en
de kaderzettende rol van de rijksoverheid dienen derhalve in balans te
zijn.
Verreikende aanbevelingen voor nadere beschouwing
Sommige aanbevelingen van de raad vragen nadere beschouwing, of
internationale afstemming om in te schatten of verdere actie mogelijk en
wenselijk is. Zoals de aanbeveling om randvoorwaarden te stellen aan
digitale platforms om te sturen op duurzaamheid (aanbeveling 3) en de
aanbeveling om gebruik te maken van het mededingingsrecht om
duurzaamheidsconsequenties van platformbedrijven te beoordelen
(aanbeveling 4). De implementatie van deze aanbevelingen heeft directe
invloed op de marktordening en kan daarmee ook verstorend werken.
Internationale afstemming is hierin bovendien wenselijk en is mede
afhankelijk van de vraag of het een platform is met een landelijk of
internationaal bereik.
De laatste aanbeveling in het Rli advies betreft krachtig toezicht op
digitalisering in de leefomgeving (aanbeveling 9). Dit advies is niet direct
op te volgen vanwege enerzijds de benodigde internationale afstemming
en anderzijds de nog onduidelijke plek die digitale platforms in de
toekomstige markten in zullen gaan nemen. Ik geef per advies een korte
toelichting met de overwegingen.
Aanbeveling 3
In de derde aanbeveling adviseert de raad dat de rijksoverheid de
spilfunctie van digitale platforms in de leefomgeving moet benutten voor
het verduurzamen van de samenleving, door eisen en randvoorwaarden
te stellen aan transacties en interacties die plaatsvinden op een platform.
Het kabinet is van mening dat bijgestuurd moet kunnen worden,
bijvoorbeeld door het stellen van eisen en randvoorwaarden aan digitale
platforms, als negatieve effecten van activiteiten die gegenereerd worden
via het platform zich manifesteren in de fysieke leefomgeving. Dit vereist
dat continue gemonitord wordt op ontwikkelingen (in technologie, in de
markt) en effecten. Dit kan alleen als daar data over worden gedeeld. Daar
moeten afspraken over worden gemaakt met platformpartijen. Indien
bestaande platforms zich niet lenen voor effectieve sturing op duurzaamheid, of als ze er simpelweg niet zijn, beveelt de raad aan dat
overheden, samen met dienstverleners, platformontwikkelaars en
gebruikers, een platform creëren met regels die duurzaamheid
bevorderen.
In deze aanbeveling zit een inherente aanname dat platforms, in de
definitie van de raad, aan prominentie gaan winnen en wordt een actieve
rol voor de overheid in de marktvorming voorgesteld. De afwezigheid van
zo’n platformlaag kan er ook op wijzen dat er geen behoefte is aan een
dergelijke laag, temeer omdat de rol en de omvang van digitale platforms
naar de toekomst toe vooralsnog niet duidelijk is. Het Kabinet wil niet
sturen op het realiseren van onnodige lagen. Daarnaast is gebleken dat
platforminitiatieven ook door de markt in gang gezet kunnen worden.
Denk hierbij aan private deelplatforms zoals peerby.nl waarbij spullen
geleend kunnen worden, of het autodeelplatform mywheels. Een
interventie door de overheid om een platform te realiseren zou marktverstorend kunnen werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 196, nr. 780

7

Aanbeveling 4
In haar vierde aanbeveling stelt de raad voor om het mededingingsrecht
te gebruiken om de duurzaamheidsconsequenties van platforms te
beoordelen. De raad geeft hierbij aan dat bij het beoordelen of een
platform zijn machtspositie misbruikt, de impact op de leefomgeving mee
moet worden genomen. Verder benoemt de raad de spilfunctie die
platforms hebben. De raad legt hierbij de link met Europese regelgeving
gericht op die spilfunctie, namelijk de Digital Markets Act (DMA). Dit
Europese voorstel bevat regelgeving bevat voor grote platforms waar
consumenten en ondernemers niet omheen kunnen.
Het kabinet ziet de maatschappelijke en politieke discussies die gevoerd
worden over het in generieke zin terugdringen of reguleren van platformmacht. Hierbij is het echter belangrijk om een onderscheid te maken in de
doelstelling van verschillende regelgeving. De DMA heeft als doel
concurrentiebeperkingen tegen te gaan en ondernemers te beschermen
bij transacties met platforms. Het meenemen van de duurzaamheidsdoelstelling betekent een fundamentele wijziging in de doelstelling van het
voorstel. Daar komt bij dat de DMA gericht is op een veel kleiner aantal
platforms dan de raad met haar aanbeveling voor ogen heeft. Het ligt dan
ook niet voor de hand de DMA en het mededingingsbeleid te gebruiken
om duurzaamheidseisen aan platforms op te leggen. Specifieke regelgeving gericht op het bereiken van duurzaamheidsdoelstellingen is hier
een geschikter instrument voor.
Aanbeveling 9
De raad stelt in haar negende aanbeveling dat sturing op onder meer
digitale platforms vanuit duurzaamheidsperspectief, zoals in aanbevelingen 3 en 4 worden bepleit, vraagt om een of meer krachtige toezichthouder(s) met voldoende mandaat om in te grijpen en bij te sturen.
Gezien de reikwijdte van aanbeveling 3 en 4, en de onduidelijkheid van
het doorzetten van de genoemde verregaande ontwikkelingen van digitale
platforms is het nog niet opportuun om toezichthouders extra taken te
geven rondom de handhaving van de emergente platforms. Toezichthouders hebben naast hun handhavende rol, ook een signalerende functie
en hebben dus de gelegenheid om signalen van de platformontwikkeling
verder door te geven als zij die zien, wat mede aanleiding kan zijn voor de
ontwikkeling van specifiek beleid. Vervolgens kan worden bezien op welke
manier toezicht daarop het best ingericht kan worden.
Het advies van de Rli omvat veel aanknopingspunten voor een volgend
kabinet om verdere beleidsinvulling te geven aan de relatie tussen
digitalisering en duurzaamheid. Daarnaast zijn er verschillende elementen
en aanbevelingen die om stevig ingrijpen in het vrije deel van de markt
vragen, zoals op het niveau van platforms. Dat wringt mogelijk met
andere (publieke) belangen, zoals vrijheid van ondernemerschap en vrije
markt- en prijszetting. Verdere besluitvorming hieromtrent is aan een
volgend kabinet.
De boodschap van de Rli is niettemin helder: de overheid wordt geadviseerd digitale technologie en data zelf vaker in te zetten in haar duurzaamheidsbeleid en dient er in haar digitaliseringsbeleid voor te zorgen dat
digitalisering van de samenleving duurzaam is. Daarbij moeten overheidsorganisaties zich beter voorbereiden op digitale ontwikkelingen. De relatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 196, nr. 780

8

tussen digitalisering en duurzaamheid is met dit advies scherper op het
netvlies van het kabinet gekomen. Het kabinet is de raad zeer erkentelijk
voor het agenderen van dit belangrijke thema.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S.P.R.A. van Weyenberg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 196, nr. 780

9