Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 442

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 februari 2021
Op 16 december heb ik uw Kamer geïnformeerd over het besluit
eindexamens voortgezet onderwijs 2021 (Kamerstuk 31 289, nr. 4377). De
veranderde omstandigheden, met name de herinvoering van de anderhalve meterregel in het onderwijs, geven aanleiding om dit besluit aan te
vullen. Daarom mogen eindexamenleerlingen die anders net gezakt
zouden zijn dit jaar het eindresultaat van één vak (niet zijnde een kernvak)
wegstrepen als zij daarmee kunnen slagen voor het diploma. Daarnaast
zetten we stevig in op extra ondersteuning van examenleerlingen in de
komende periode en op een warme overdracht naar het vervolgonderwijs.
Deze aanvullende maatregelen komen bovenop de eerder aangekondigde
maatregelen dat leerlingen hun examens dit jaar mogen spreiden over
twee volledige tijdvakken en een extra centraal examen kunnen
herkansen. Voor de uitvoering van dit hele maatregelenpakket trekken wij
een bedrag van 85 miljoen euro uit. In deze brief informeer ik u, mede
namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, over de
aanvullingen op het besluit.
Sinds het besluit van 16 december hebben leerlingen, docenten, schoolleiders en anderen hun zorgen geuit over de doorgang van het centraal
eindexamen in 2021. Waar sommigen pleitten voor het compleet
schrappen van de centrale examens dit jaar, waren andere juist fervent
voorstander van het door laten gaan van het volledige eindexamen.
Onder deze uiteenlopende opvattingen zaten diverse zorgen, waaronder
de zorg of leerlingen zich onder de huidige omstandigheden wel goed
hebben kunnen voorbereiden op hun examens. Ik neem deze zorgen zeer
serieus, temeer omdat ik besef dat de herinvoering van de anderhalve
meterregel impact heeft op het fysieke lesaanbod van scholen.
Tegelijkertijd is er de zorg voor een goede overstap van leerlingen naar
het vervolgonderwijs, zonder teveel deficiënties of achterstanden, zodat zij
een succesvolle studieloopbaan tegemoet gaan. Om recht te doen aan
deze uiteenlopende opvattingen en zorgen heb ik in de afgelopen weken
een aantal opties verkend en die met de belanghebbenden besproken. De
in deze brief geschetste aanvulling op zowel regelgeving als onder-

kst-31289-442
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 442

1

steuning biedt, samen met de eerder genomen maatregelen, de juiste
balans tussen aan de ene kant het garanderen van een volwaardig
diploma voor goede doorstroom naar het vervolgonderwijs, en aan de
andere kant de noodzaak om leerlingen meer ondersteuning en ruimte te
bieden dit diploma te halen.
Eén vak wegstrepen om te kunnen slagen
In aanvulling op de in december aangekondigde maatregelen krijgen
leerlingen de mogelijkheid om na het afleggen van het volledige
eindexamen het eindresultaat van één vak weg te strepen dit jaar, niet
zijnde een kernvak, als zij daardoor alsnog kunnen slagen.1 Het eindresultaat voor dit vak telt dan niet mee in de uitslagbepaling, zoals de
berekening van de 5,5 regel, of het aantal toegestane onvoldoendes. De
resultaten van het weggestreepte vak worden wel vermeld op de cijferlijst
zodat het totale vakkenpakket en de behaalde resultaten van de leerling
inzichtelijk blijven. Met dit diploma kan een leerling, net als andere jaren,
doorstromen naar het vervolgonderwijs. Leerlingen krijgen hiermee
namelijk een volwaardig diploma, waaraan het vervolgonderwijs dan ook
geen aanvullende toelatingsconsequenties kan verbinden. Leerlingen
ronden voor al hun vakken het gehele school- en centraal examen af,
waarmee zij alle benodigde stof hebben aangeboden gekregen, geleerd
en afgesloten.
Extra ondersteuning voor examenleerlingen
In dit uitdagende jaar willen we leerlingen zo goed mogelijk helpen in het
voorbereiden op het eindexamen en het maken van de overstap naar het
vervolgonderwijs of bij de volgende stap binnen het vo. Het belangrijkste
element daarin is goed onderwijs en goede begeleiding van de leerling.
Daarom maken we extra middelen vrij om in de komende maanden in te
zetten op extra ondersteuning van examenleerlingen. Bijvoorbeeld voor
de vormgeving van (individuele) ondersteuning van examenleerlingen via
de scholen, zoals de inzet van studenten uit het hoger onderwijs. Scholen
met achterstandsleerlingen kunnen hiervoor meer budget krijgen. Binnen
het eerder genoemde totaalbedrag van 85 miljoen euro trekken we
hiervoor een bedrag van 37 miljoen euro uit. Ook faciliteren we een nieuw
online platform, waar met ingang van maart filmpjes en ander materiaal
met vakinhoudelijke uitleg van examenstof van goede docenten gratis
beschikbaar is voor alle leerlingen.
Daarnaast verkennen we ook manieren om leerlingen nadat ze geslaagd
zijn te ondersteunen. Bijvoorbeeld door uit te werken hoe een warme
overdracht tussen het vo en het vervolgonderwijs het beste vorm kan
worden gegeven, in het bijzonder voor die leerlingen die gebruik hebben
gemaakt van de mogelijkheid om één vak weg te strepen bij de uitslag.
We doen dit in afstemming met de sectorraden en laten de ideeën en
plannen hiervoor meelopen in de activiteiten onder het nationaal
programma onderwijs na corona.
Voor de groep leerlingen die dit jaar zakt, bestaan er verschillende routes.
Leerlingen kunnen als zij dat willen in het voortgezet onderwijs blijven en
hun examens opnieuw afleggen. Daarnaast kunnen leerlingen er ook voor
kiezen om naar het vavo te gaan, waar zij specifiek kunnen focussen op
het halen van de vakken die zij nog nodig hebben om het diploma te
behalen. Indien een leerling niet meer leerplichtig is, kan hij of zij ook
kiezen om volgend jaar via het staatsexamen de ontbrekende vakken te
behalen.
1

Kernvakken verschillen per schoolsoort. Voor het vmbo is Nederlands een kernvak, voor het
havo en vwo zijn Nederlands en Engels en voor zover van toepassing wiskunde (A, B of C)
kernvakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 442

2

Zoals ik in de brief van december heb aangegeven, vraagt de uitvoering
van dit besluit een extra inspanning van scholen. Scholen en het
personeel zullen dan ook gecompenseerd worden, vanwege de extra
werkzaamheden die ontstaan door de uitbreiding van het examenrooster
en de extra herkansing voor leerlingen. Ook bezie ik op welke wijze
docenten, onderwijsondersteunend personeel, directeuren en andere
betrokkenen binnen de school in regio noord die in hun eerste vakantieweek doorwerken zo goed mogelijk kunnen worden gecompenseerd.
De gesprekken over de nadere uitwerking van een compensatieregeling
start ik volgende week. Hier betrek ik de geëigende partijen bij. Uw Kamer
kan spoedig een incidentele suppletoire begroting verwachten waarmee
middelen voor uitvoeringskosten van de examenketen, en compensatie
voor scholen en docenten in de OCW-begroting worden verwerkt.
Budgettaire verwerking van de extra ondersteuning voor examenleerlingen loopt mee met het nationaal programma onderwijs na corona.
Staatsexamen
Conform de motie van de leden Van Meenen en Van Raan2 heb ik met de
belanghebbenden van het voortgezet speciaal onderwijs en andere
betrokken overleg gevoerd over de maatregelen voor het staatsexamen.
Kandidaten die dit jaar opgaan voor hun diploma kunnen zowel het
centraal als het college-examen van twee vakken herkansen en de
afnames van de centrale examens spreiden over twee tijdvakken.
Daarnaast mogen zij dit jaar net als leerlingen in het regulier onderwijs
het resultaat van één vak wegstrepen als zij hierdoor alsnog kunnen
slagen. De genoemde aanvullende middelen kunnen ook door het vso
worden ingezet om leerlingen extra te ondersteunen de komende
maanden in de voorbereiding op hun examens.
Zoals in december aangekondigd, zijn er daarnaast nog een aantal
aanvullende maatregelen getroffen voor het staatsexamen. Dit betreft
onder meer de mogelijkheid om de eigen docent of vertrouwenspersoon
mee te nemen naar de afname van het mondeling college-examen. Ik
vertrouw er op dat deze mogelijkheid bijdraagt aan het creëren van een
positieve sfeer tijdens het examen; een moment dat voor sommige
kandidaten als erg spannend kan worden ervaren. Om er voor te zorgen
dat alle kandidaten die hier baat bij zouden kunnen hebben er ook gebruik
van kunnen maken, bezie ik in overleg met het College voor Toetsen en
Examens (hierna: CvTE) hoe de voorlichting hierover kan worden
verbeterd.
Naast kandidaten die in 2021 opgaan voor een diploma zijn er ook
kandidaten die dit jaar opgaan voor één of meerdere certificaten. Voor
deze kandidaten is het niet mogelijk om deel te nemen aan bovenstaande
herkansingsregeling. Het bieden van een herkansingsmogelijk aan deze
groep kandidaten raakt aan een breder vraagstuk ten aanzien van de
oplopende druk op de organisatie van het staatsexamen en de uitvoeringsgrenzen die daarmee gepaard gaan. Ik heb uw Kamer vandaag
tevens een brief gestuurd over het staatsexamen vo, waarin ik onder meer
inga op dit vraagstuk. Ook besteed ik in deze brief aandacht aan een
passende wijze van examinering van vso-leerlingen en deel ik middels
deze brief de staatsexamenresultaten 2020 met uw Kamer.
Verkende opties voor herijking
Nadat bleek dat de maatregelen zoals genomen in de brief van december
niet meer afdoende waren, heb ik diverse alternatieven onderzocht. Dit
waren onder andere mogelijkheden om meer of langere tijdvakken te
2

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 179

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 442

3

organiseren en meer herkansingen te bieden. Deze opties stuitten echter
op fundamentele problemen in de uitvoering, zowel voor scholen, als in
de examenketen. Over de grenzen van de uitvoerbaarheid voor de
examenketen heb ik een brief van het CvTE ontvangen, die is bijgevoegd
bij deze Kamerbrief3.
Eén van de besproken herijkingsopties is een langere doorloop van
tijdvakken in en na de zomervakantie waardoor de voorbereidingstijd voor
het examen wordt uitgebreid. Dit is lastig uitvoerbaar voor scholen
vanwege de beschikbaarheid van docenten. Meerdere partijen, waaronder
het LAKS en de studentenbonden gaven aan dat dit voor aankomende
studenten ook niet wenselijk is. Studenten moeten zich kunnen focussen
op hun nieuwe opleiding zonder bezig te hoeven zijn met het afronden
van hun vo-diploma. Om diezelfde reden zijn ook opties afgevallen die
voor een doorloop van examinering in het nieuwe studiejaar zouden
zorgen. We hebben ook de gelijkheid tussen verschillende groepen
eindexamenkandidaten steeds voor ogen gehouden. Het bieden van
bijvoorbeeld een derde herkansing, zoals ook is benoemd in de motie van
de leden Van der Molen en Van Meenen4 is afgevallen omdat eenzelfde
mogelijkheid niet zou kunnen worden geboden aan kandidaten van het
staatsexamen, gelet op de beperkte capaciteit van die voorziening. Een
andere veelgehoorde variant, waarbij leerlingen alleen centraal examen
zouden afleggen in de kernvakken, is afgevallen omdat hiermee een
onnodige afbreuk zou worden gedaan aan de waarde van het diploma, en
leerlingen de mogelijkheid op het behalen van een volwaardig diploma
zou worden ontnomen. De vertegenwoordigers van het vervolgonderwijs
hebben aangegeven dat het voor hen ook essentieel is dat leerlingen dit
jaar het volledige eindexamen afronden, en het niet te beperken tot
kernvakken. Met de juiste ondersteuning en inspanning is ons beeld dat
leerlingen in staat zijn om zich goed voor te bereiden op het eindexamen.
Tot slot
Met deze brief geef ik de gevraagde duidelijkheid over het eindexamen
2021. Daarmee komt rust in een vraagstuk waar, begrijpelijkerwijs, de
afgelopen maanden heel veel discussie over is geweest. Iedereen wil het
beste voor deze leerlingen, zo ook ik. Dat heeft voor mij steeds voorop
gestaan in de gehele besluitvorming. Ik realiseer me dat de meningen
over of dit besluit dat doel dient uiteen zullen lopen, maar met het oog
gericht op de verdere leerloopbaan van deze groep denk ik dat zij het
meest gebaat zijn bij een volwaardig diploma. Ik ben me er echter ook
goed van bewust dat dit besluit een mentale weerslag op leerlingen kan
hebben en dat het veel van ze kan vragen. Ik heb dan ook echt veel
bewondering voor de manier waarop leerlingen, docenten en anderen
omgaan met de huidige omstandigheden en voor de wijze waarop zij zich
inzetten om tot een goede afronding van het eindexamen te komen. Ik
wens hen, en alle leerlingen in het bijzonder, hier veel succes bij de
komende periode.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 172

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 442

4