JAARVERSLAG 2009
Bureau BIBOB

Ministerie van Justitie
Dienst Justis
Bureau BIBOB
April 2010

1

Inhoud

1.

VOORWOORD......................................................................................................................................................3

2.

CIJFERS.....................................................................................................................................................................4

2.1 HET BIBOB- ADVIES
2.2 AANTAL ADVIESAANVRAGEN
2.3 AANTAL UITGEBRACHTE ADVIEZEN
2.4 DOORLOOPTIJDEN

3.

BEGELEIDINGSTAAK.................................................................................................................................10

3.1 ONTWIKKELINGEN
3.2 ADVIES EN VOORLICHTING

4.

4
5
7
9

10
11

ORGANISATIE ..................................................................................................................................................12

4.1 BUREAU BIBOB
4.2 KWALITEIT

12
12

2

1.

Voorwoord

Het doel van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (hierna Wet
BIBOB) is te voorkomen dat de overheid ongewild criminele activiteiten faciliteert. Bestuursorganen
kunnen mede op grond van een BIBOB-advies beslissen of zij aan een (rechts)persoon een
vergunning of subsidie verstrekken of een overheidsopdracht gunnen. Ondernemers, die
bijvoorbeeld hun vergunning gebruiken voor criminele activiteiten, worden zo buitenspel gezet. Dit
komt bovendien de bonafide ondernemers ten goede en bevordert een eerlijke concurrentiepositie.
Het jaarverslag van het Bureau BIBOB (hierna het Bureau) maakt inzichtelijk op welke wijze het
instrument BIBOB hieraan bijdraagt.
In 2009 heeft het Bureau na een zorgvuldige beoordeling van alle relevante feiten en
omstandigheden 237 adviezen en 63 aanvullende adviezen u itgebracht. In de 237 uitgebrachte
adviezen werd 100 maal geconcludeerd dat er een ‘ernstig gevaar’ was dat de vergunning
misbruikt zou worden voor het ontplooien van criminele activiteiten. Het ging niet alleen om
katvanger- en dekmantelconstructies, maar ook omvangrijke witwaspraktijken en fraudezaken
waren aan de orde. 47 maal was sprake van een mindere mate van gevaar voor criminele
activiteiten en 90 maal was er sprake van geen gevaar. Alhoewel het feit dat het aantal
uitgebrachte adviezen niet significant is gestegen ten opzichte van het jaar 2008, is de complexiteit
van de adviezen toegenomen. Medewerkers van het Bureau dienen in staat te zijn ingewikkelde
constructies te herkennen en op waarde te schatten. Ondanks deze toenemende complexiteit van
de BIBOB-adviezen, is het overgrote deel van de adviezen juridisch houdbaar gebleken. Niet alleen
de bestuursrechter in eerste aanleg maar ook de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State heeft in bijna 90% van de uitspraken in 2008 en 2009 het besluit van het bestuursorgaan,
dat was gebaseerd op een BIBOB-advies, in stand gelaten. Dit geeft ook een indicatie van de
zorgvuldigheid waarmee de adviezen tot stand komen.
Dit is voor het Bureau echter geen reden om achterover te gaan leunen. Het Bureau is ambitieus
en stelt zich tot doel om zich (ook de komende jaren) te blijven verbeteren. In 2009 is gewerkt aan
het creëren van meer transparantie ten aanzien van de totstandkoming van BIBOB-adviezen.
Voorbeelden hiervan zijn de (voorbereiding van de) oprichting van een externe kwaliteitscommissie
die de kwaliteit van de adviezen toetst en het opstellen van beleidsregels. Hiermee wordt ook
tegemoet gekomen aan het bezwaar dat de werkwijze van het Bureau een “black box” zou zijn.
Daarnaast is hard gewerkt aan de voorgenomen wijziging van de Wet BIBOB. In dit wetsvoorstel –
dat in februari 2010 in consultatie is gegaan - wordt niet alleen een aantal praktische zaken
meegenomen maar wordt ook tegemoetgekomen aan een aantal wensen ten aanzien van de inzet
van het instrument BIBOB. Hiermede wordt onder meer bewerkstelligd dat het instrument BIBOB
ook in andere sectoren, zoals de vastgoedsector, kan worden ingezet. Bestuursorganen krijgen zo
nog meer mogelijkheden om malafide ondernemers te weren.
C.A.J.F. Verheij
Directeur Bureau BIBOB

3

2.

Cijfers

2.1

Het BIBOB-advies

Met de Wet BIBOB beschikken bestuursorganen over een weigerings- en intrekkingsgrond voor
vergunningen, subsidies en aanbestedingen. Indien gevaar bestaat dat de gewenste beschikking
gebruikt wordt om criminele activiteiten te ontplooien of te continueren, dan wel dat ter verkrijging
van de gewenste beschikking een strafbaar feit is gepleegd, kunnen bestuursorganen een beroep
doen op deze wet.
Het BIBOB-instrumentarium moet worden gezien als een aanvullend middel. Bestuursorganen
dienen eerst de eigen bronnen te raadplegen en de mogelijkheden van reeds bestaande
weigerings- en intrekkingsgronden te onderzoeken, voordat advies wordt aangevraagd bij het
Bureau. Wanneer gebleken is dat deze niet toereikend zijn en daardoor vermoedelijk misbruik niet
kan worden voorkomen, zal een adviesaanvraag een logische volgende stap zijn. Op basis van een
diepgaand bronnenonderzoek stelt het Bureau een advies op, waarin wordt gemotiveerd in
hoeverre er gevaar bestaat dat de vergunning, subsidie, of aanbesteding gebruikt zal worden voor
criminele doeleinden. Voor bestuursorganen vormt het advies veelal de basis van de motivering
van een door hen te nemen besluit.
Om zijn adviestaak zo verantwoord mogelijk te vervullen, dient het Bureau een zo volledig mogelijk
beeld te krijgen van de aanvrager, zijn onderneming en zijn (zakelijke) relaties. Op basis van de
door het bestuursorgaan verstrekte informatie wordt een eerste analyse gemaakt welke
natuurlijke- en rechtspersonen (mogelijk) betrokken zijn bij de vergunning- of subsidieaanvraag of
aanbesteding. Gaande het onderzoek wordt de lijst met betrokkenen aangepast als het onderzoek
daartoe aanleiding geeft. Uiteindelijk onderzoekt het Bureau, ten aanzien van de onderneming die
de beschikking heeft aangevraagd, in ieder geval de organisatiestructuur, de financiering, wie
zeggenschap heeft of hebben in de onderneming, alsmede de verhouding tot andere
ondernemingen. Daarnaast is het van belang om de (zakelijke) relaties tussen de betrokken
(natuurlijke- en rechts-) personen in kaart te brengen.
Om een gedegen onderzoek te kunnen doen heeft het Bureau de mogelijkheid een veelheid van
bronnen te raadplegen, zodat het advies een zo compleet mogelijk beeld schetst. Allereerst
beschikt het Bureau over verschillende gegevens van de betrokkene(n). Indien een bestuursorgaan
een advies vraagt, is de betrokkene verplicht een aantal formulieren in te vullen.
In deze formulieren wordt onder andere gevraagd naar wie zeggenschap heeft of hebben binnen de
onderneming, wie verder bij de onderneming betrokken zijn, zoals de leidinggevenden, en hoe de
onderneming wordt gefinancierd. Deze gegevens zijn voor het Bureau essentieel om het onderzoek
te starten. Vervolgens wordt door de onderzoekers van het Bureau informatie vergaard uit
verschillende open en gesloten bronnen. Openbare bronnen zijn bronnen die voor iedereen
toegankelijk zijn, zoals het Kadaster, het handelsregister van de Kamer van Koophandel, en het
internet.
Onder een gesloten bron worden gegevensbestanden verstaan waaruit uitsluitend op grond van
een in de wet geregelde bevoegdheid gegevens kunnen worden verkregen. De belangrijkste
gesloten bronnen worden standaard bevraagd zoals de Belastingdienst die informatie verschaft
over belastinggegevens van personen en ondernemingen, de diverse politieregio’s die informatie

4

uit de verschillende registers verschaffen, de Arbeidsinspectie, de Fiscale Inlichtingen- en
Opsporingsdienst/Economische Controle Dienst, de Rijksdienst voor het Wegverkeer, en het
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen.
Dan zijn er nog gesloten bronnen die alleen worden geraadpleegd als de verwachting is dat er
relevante informatie uit naar voren zal komen. Het gaat dan onder meer om het Openbaar
Ministerie, de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, de Immigratie- en Naturalisatiedienst, de
Algemene Inspectiedienst, het Centraal Justitieel Incassobureau.
Nadat de gevraagde gegevens door het Bureau zijn ontvangen, worden deze beoordeeld en
geanalyseerd. Alle informatie die na de analyse relevant wordt geacht, staat in een apart hoofdstuk
in het advies met de titel ‘Broninformatie’ opgenomen.
In het hoofdstuk ‘Broninformatie’ wordt aan alle (combinaties van) natuurlijke- en/of
rechtspersonen een aparte paragraaf gewijd. In deze paragrafen wordt per informatieleverancier
aangegeven welke informatie is aangeleverd. Deze informatie vormt het uitgangspunt voor het
hoofdstuk ‘Bevindingen’ waarin het totaalbeeld wordt geschetst van alle relevante informatie, zowel
ontlastend als belastend. Vervolgens worden de bevindingen in het hoofdstuk ‘Motivering’ geplaatst
in het juridische kader van artikel 3 van de Wet BIBOB. Tot slot wordt in het hoofdstuk ‘Conclusie’
kort vermeld of in de zin van artikel 3, eerste lid, onderdeel a en/of b van de Wet BIBOB is
gebleken van een ernstig gevaar, een mindere mate van gevaar of geen gevaar. Het is ook
mogelijk dat wordt geconcludeerd dat ter verkrijging van de aangevraagde dan wel gegeven
beschikking een strafbaar feit is gepleegd. Tenslotte is het mogelijk dat het Bureau op basis van
artikel 12, vierde lid, van de Wet BIBOB aanvullende informatie heeft gevraagd teneinde zijn
onderzoek te kunnen verrichten, en dat de aanvrager te kennen heeft gegeven deze informatie niet
te verschaffen of dat de aanvrager onvolledige/onvoldoende informatie heeft verschaft. Conform
artikel 4, tweede lid, van de Wet BIBOB wordt dit aangemerkt als ernstig gevaar.
2.2

Aantal adviesaanvragen

In 2009 heeft het Bureau 260 aanvragen voor een BIBOB-advies ontvangen en 61 aanvragen voor
een aanvullend BIBOB-advies. Verder zijn in 2009 22 adviesaanvragen (waaronder enkele
aanvullende adviesaanvragen) om diverse redenen door bestuursorganen ingetrokken. Ten
opzichte van vorig jaar is het aantal adviesaanvragen vrijwel gelijk gebleven, het aantal aanvragen
voor een aanvullend advies is bijna verdubbeld. Op 31 december 2009 waren er 45
adviesaanvragen in behandeling.

5

350
300

34

61

250
200
150
100

263

267

260

2007

2008

2009

174

50
0
2006

Adviesaanvragen

Aanvullende adviesaanvragen

In 2006 en 2007 was het aantal adviesaanvragen voor een aanvullend advies gering. In 2008
steeg het aantal adviesaanvragen voor een aanvullend advies significant en deze stijging heeft zich
doorgezet in 2009. Dit is de reden dat de aanvragen voor een aanvullend advies een plek hebben
gekregen in bovenstaande grafiek.
Een aanvullend advies kan worden aangevraagd in het kader van het zienswijzegesprek of de
bezwaarprocedure van het bestuursorgaan. Het bestuursorgaan is verplicht om zich, na ontvangst
van het BIBOB-advies, ervan te vergewissen dat het advies op deugdelijke wijze tot stand is
gekomen en dat de daarin opgenomen bevindingen de conclusie kunnen dragen. Een reden om een
aanvullend advies te vragen is gelegen in het feit dat de aanvrager of houder van de vergunning
tijdens het zienswijzegesprek of in de bezwaarprocedure feiten en omstandigheden aandraagt die
een ander licht op het advies doen schijnen. Het bestuursorgaan vraagt het Bureau in zo’n geval
om een aanvullend advies waaruit moet blijken of aangedragen feiten en omstandigheden moeten
leiden tot een ander standpunt of een wijziging in de motivering. Het geven van een aanvullend
advies vraagt dezelfde zorgvuldigheid, en afhankelijk van de vraagstelling ook in veel gevallen
dezelfde hoeveelheid tijd, als het geven een ‘gewoon’ advies. Dit is zeker het geval indien tussen
het oorspronkelijke advies en de aanvraag van een aanvullend advies geruime tijd is verstreken.
De zorgvuldigheid vergt dan veelal een aantal feiten opnieuw te onderzoeken.
Bij vergunningen kan de Wet BIBOB worden toegepast binnen de volgende branches: horeca,
milieu (vergunningplichtige inrichtingen volgens de Wet milieubeheer), bouw (reguliere
bouwvergunningen), transport (goederen- en personenvervoer), toekenningen in het kader van de
telecommunicatiewet en vervreemding van onroerend goed door woningcorporaties. Verder is de
wet van toepassing op een aantal exploitatievergunningen voor bepaalde inrichtingen, zoals de
coffeeshops, seksinrichtingen, speelautomatenhallen en de smart- en growshops. Voor wat betreft
de aanbestedingen is de Wet BIBOB van toepassing binnen de sectoren bouw, milieu en ict. Bij

6

subisidies zijn er geen sectoren of branches aangewezen. Of bepaalde subsidies onder het BIBOBinstrumentarium vallen, moet zijn aangegeven in de desbetreffende subisidieregeling.
Van het aantal adviesaanvragen hadden er 251 betrekking op een vergunningaanvraag, zeven op
een aanbesteding, en twee op een subsidieaanvraag. Gemeenten dienden met 232 aanvragen de
meeste adviesaanvragen in, gevolgd door provincies met twaalf adviesaanvragen, zelfstandige
bestuursorganen met negen aanvragen en rijksoverheidsorganen met zeven aanvragen.
Veruit de meeste adviesaanvragen hadden in 2009, evenals in voorgaande jaren, betrekking op de
horecabranche, namelijk 153. Daarna volgden de coffeeshops met 24 aanvragen, en de
seksbranche met 23 aanvragen. Verder hadden twintig aanvragen betrekking op de bouwbranche
(waarvan twee aanvragen betrekking hadden op een aanbesteding,) achttien op
milieuvergunningen, acht op de transportsector, vijf op aanbestedingen in de ict-branche, vier op
smart- en growshops, en twee o p speelautomatenhallen. In 2009 zijn voor het eerst
adviesaanvragen binnengekomen op het terrein van subsidies (twee) en vervreemding van
onroerende zaken1 (één).

horeca

5

seksinrichtingen

1

SGH-shops

2
18

bouw

2 8

coffeeshops

24

milieu
speelautomatenhallen
transport

20
4

153
23

subsidie
VOG
ict

adviesaanvragen per branche

2.3

Aantal uitgebrachte adviezen

In 2009 heeft het Bureau 237 adviezen en 63 aanvullende adviezen uitgebracht. In deze cijfers
zijn ook adviezen opgenomen die in 2008 zijn aangevraagd, maar in 2009 zijn uitgebracht. Het
aantal afgegeven BIBOB-adviezen is licht gedaald en het aantal afgegeven aanvullende BIBOBadviezen is aanzienlijk gestegen ten opzichte van 2008.

1

Op grond van art. 61a van de Woningwet is voor de vervreemding van onroerend goed door een instelling
zoals genoemd in artikel 70 een vergunning vereist. Een dergelijke vergunning kan op grond van de Wet BIBOB
worden onderworpen aan de BIBOB-toets.

7

350
300
31

63

250

200
150

265

237

197

100
127

50
0
2006

2007

aantal uitgebrachte adviezen

2008

2009

aantal uitgebrachte aanvullende adviezen

In 2009 heeft het Bureau 216 adviezen afgegeven aan gemeenten, veertien aan provincies, vier
aan de rijksoverheid en drie aan zelfstandige bestuursorganen. Van de afgegeven adviezen hadden
er 144 betrekking op de horecasector, 23 op coffeeshops, 21 op seksinrichtingen, achttien op de
milieusector, zestien op de bouwsector, vijf op smart- en growshops, vijf op de transportsector,
twee op speelautomatenhallen, twee op subsidies, en één op vervreemding van onroerend goed.
Opvallend is met name de daling van het aantal afgegeven adviezen dat betrekking heeft op
smart- en growshops, in 2008 waren dit er 26. In 2008 was sprake van een stijging, waarschijnlijk
als gevolg van het feit dat met name de grensgemeenten een vergunningplicht voor deze branche
in hun Algemene Plaatselijke Verordening hadden opgenomen en de daarvoor aangevraagde
vergunningen hadden gescreend.
In 2009 zijn voor het eerst BIBOB-adviezen afgegeven voor subsidieaanvragen. Dit past in de trend
van uitbreiding van de toepassing van de Wet BIBOB in andere sectoren. Zo hebben in 2009 enkele
gemeenten de benodigde goedkeuring aangevraagd bij de ministers van Justitie en van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties om in een subsidieverordening op te nemen dat de Wet
BIBOB zal worden toegepast.
Ten opzichte van 2008 zijn er verder geen opvallende verschillen.

8

horeca

1

16

2

coffeeshops

2

seksinrichtingen

5 5

milieu

18

bouw
SG-shops

21
144

23

transport
speelautomatenhalle
n
subsidies

adviezen per branche

De uitgebrachte adviezen kunnen worden onderverdeeld in de mate van gevaar dat de
aangevraagde beschikking mede zal worden gebruikt om uit gepleegde strafbare feiten verkregen
of te verkrijgen voordelen te benutten of om strafbare feiten te plegen (artikel 3, eerste lid, van de
Wet BIBOB). Van de uitgebrachte adviezen betrof het 90 maal geen gevaar (38%), 47 maal een
mindere mate van gevaar (20%) en 100 maal een ernstig gevaar (42%).

geen gevaar
90

100

enige mate van
gevaar
ernstig gevaar
47
mate van gevaar

2.4

Doorlooptijden

Ingevolge artikel 15 van de Wet BIBOB dient een BIBOB-advie s uiterlijk binnen een termijn van
acht weken na binnenkomst van de adviesaanvraag door het Bureau te worden afgegeven. Dit
betreft een termijn van vier weken, met de mogelijkheid van een eenmalige verlenging van vier
weken. De termijn waarbinnen het bestuursorgaan de beschikking moet afgeven, wordt verlengd
met de termijn van (hooguit) acht weken waarbinnen het BIBOB-advies moet worden afgegeven.
Indien het Bureau een adviesaanvraag niet binnen de termijn van acht weken afhandelt, heeft het
bestuursorgaan minder tijd een besluit te nemen. Dit is vooral een probleem bij bouwvergunningen
die aan een fatale termijn gebonden zijn.2

De vergunning wordt geacht te zijn verleend indien het bestuursorgaan niet tijdig op de vergunningaanvraag
beschikt. Verzoeken om een advies bij bouwvergunningen worden door het Bureau met voorrang in
behandeling genomen.
2

9

In 2009 heeft het Bureau 60% van het aantal adviezen binnen de termijn van acht weken
gegeven. 27% van de adviezen werd binnen een termijn van 8 tot 12 weken afgegeven en in 13%
van de gevallen was sprake van een termijn langer dan 12 weken. De complexiteit van een zaak of
de te late levering van informatie door de aanvrager of een van de informatieleveranciers zijn vaak
de oorzaak van overschrijdingen van de termijn.
In 2009 heeft het Bureau 4.523 informatieverzoeken ingediend. Gebleken is dat in 79% van de
gevallen de informatieleveranciers tijdig hun gegevens verstrekken. De overige 21% heeft niet of
te laat gereageerd. De percenta ges zijn exact gelijk aan de percentages van 2008. Indien bleek dat
bepaalde informatieleveranciers structureel te laat of te weinig gegevens verstrekten, werd er
contact opgenomen met deze informatieleveranciers om opnieuw termijnafspraken te maken.
In sommige gevallen is het noodzakelijk informatie op te vragen bij buitenlandse autoriteiten.
Hiervoor dient contact te worden opgenomen met de landelijk BIBOB-officier van justitie of de
minister van Financiën. In 2009 is 27 maal informatie opgevraagd uit het buitenland, veel meer
dan in 2008 toen slechts zeven maal informatie uit het buitenland werd opgevraagd. In acht
gevallen werd tijdig een antwoord ontvangen. De overige informatie werd niet of niet tijdig
verkregen.

3.

Begeleidingstaak

3.1

Ontwikkelingen

Het ondersteunen van bestuursorganen bij de implementatie en het toepassen van de Wet BIBOB
is een wettelijke taak van het Bureau.
Deze rol van het Bureau ziet met name op het geven van voorlichting, in de vorm van het geven
van cursussen, presentaties en workshops, het beantwoorden van vragen die per e -mail of telefoon
binnenkomen en het onderhouden van de website .
Om bestuursorganen zo goed mogelijk van dienst te zijn worden de ontwikkelingen met betrekking
tot de Wet BIBOB, onder andere regelgeving en jurisprudentie, gevolgd en zo nodig omgezet in
een praktische uitleg. Een voorbeeld daarvan is de Dienstenrichtlijn. Hoewel de Wet BIBOB niet
direct onder de reikwijdte van de Dienstenrichtlijn valt, heeft de invoering wel enkele gevolgen
voor de toepassing van de Wet BIBOB door bestuursorganen. Het ministerie van Economische
Zaken heeft, in samenwerking met het Bureau BIBOB, een factsheet uitgebracht waarin is
aangegeven wat de gevolgen zijn van de nieuwe regelgeving voor het toepassen van het BIBOBinstrument. De facsheet is vermeld op de website , www.dienstjustis.nl.
Daarnaast zijn voorlichtingsbijeenkomsten gehouden en (landelijk) bestuursorganen bezocht om
bredere bekendheid van de Wet BIBOB te bewerkstelligen en de inzet van het instrumentarium te
stimuleren.
In 2009 heeft een inventarisatie plaatsgevonden van het aantal bestuursorganen dat BIBOB-beleid
heeft vastgesteld en dit beleid bij het Bureau heeft laten registreren. Voorts is geïnventariseerd
welke bestuursorganen wel beleid hebben vastgesteld, maar nog geen werkafspraken met het
Bureau hebben gemaakt.
Per brief zijn bestuursorganen waarvan bekend is dat ze geen BIBOB-beleid hebben vastgesteld,
geattendeerd op de mogelijkheden die het instrumentarium van de Wet BIBOB biedt. Naar
aanleiding van de brief kreeg het Bureau verschillende aanvragen binnen van, met name

10

gemeenten, voor het toesturen van voorbeeld -beleidslijnen om aan de hand daarvan over te gaan
tot het opstellen van BIBOB-beleid.
In totaal hebben inmiddels 306 bestuursorganen BIBOB-beleid bij het Bureau geregistreerd, 276
daarvan zijn gemeenten.
In 2009 heeft de inrichting van de Regionale Informatie - en Expertise Centra (Riec’s) verder vorm
gekregen. Deze centra ondersteunen op regionaal niveau een integrale aanpak van de
georganiseerde criminaliteit. Het breder en intensiever toepassen van de Wet BIBOB door
gemeenten en provincies maakt onderdeel uit van deze aanpak. In 2009 heeft de samenwerking
van het Bureau met de Riec’s onder meer geresulteerd in het deelnemen aan een landelijke
werkgroep, bestaande uit projectleiders van enkele Riec’s, die onder andere tot taak heeft een
algemene werkwijze inzake de ondersteuning van bestuursorganen bij het toepassen van de Wet
BIBOB tot stand te brengen. In 2009 h eeft een drietal Riec’s een bezoek gebracht aan het Bureau
om kennis te maken en om te praten over samenwerking. Eén van de manieren waarop het Bureau
samenwerkt met de Riec’s is door op verzoek overzichten te verstrekken van het aantal gemeenten
binnen een bepaalde regio dat BIBOB-beleid bij het Bureau heeft laten registreren. Zodoende krijgt
het Riec een overzicht van de zogenaamde witte vlekken in een bepaalde regio. De samenwerking
tussen het Bureau en de Riec’s bestaat verder uit het geven van presentaties (en/of aanwezig zijn
met een stand) op BIBOB-middagen die door het Riec werden georganiseerd. In 2010 wordt de
samenwerking tussen het Bureau en de Riec’s geïntensiveerd.

3.2

Advies en voorlichting

In 2009 zijn er door het Bureau 30 voorlichtingsbijeenkomsten gegeven aan gemeenten, politie,
het Openbaar Ministerie, en Riec’s. Ook werd door medewerkers van het Bureau een
voorlichtingsmiddag verzorgd voor juristen werkzaam bij de Raad van State , waarbij de stand van
zaken met betrekking tot de (toepassing van) de Wet BIBOB en de wijze waarop het BIBOBonderzoek wordt uitgevoerd voor het voetlicht werden gebracht.
De voorlichting aan gemeenten is vaak gegeven in de vorm van de cursus “De Wet BIBOB en het
eigen huiswerk” . Het is duidelijk dat gemeenten soms wel BIBOB-beleid hebben vastgesteld maar
nog niet zover zijn gekomen dit beleid op een adequate manie r in de praktijk vorm te geven. De
door het Bureau BIBOB ontwikkelde cursus biedt de uitvoerende ambtenaren van de gemeente een
handvat om in de praktijk met de Wet BIBOB aan de slag te gaan. Er wordt aan de hand van een
casus geoefend in het beoordelen van documenten en het herkennen van indicatoren van criminele
activiteiten.
Tweemaal per jaar organiseert het Bureau een landelijke bijeenkomst voor bestuursorganen
waarbij de stand van zaken met betrekking tot de Wet BIBOB en het toepassen daarvan wordt
besproken. Verder kunnen de deelnemende bestuursorganen van te voren aangeven welke
(knel)punten zij graag op de agenda willen zetten. De bijeenkomsten zijn ook bedoeld om
ervaringen uit te wisselen en best-practices te delen.
In het kader van het geven van informatie en advies werden in 2009 vele honderden telefoontjes
en e -mailberichten beantwoord. De vragen hadden betrekking op allerlei aspecten van de Wet
BIBOB. De vragen waren onder meer afkomstig van: gemeenteambtenaren, provincieambtenaren,
politiefunctionarissen, medewerkers van het Openbaar Ministerie, ondernemers, studenten, en
vergunningaanvragers.

11

De website is een belangrijk middel voor het Bureau om burgers en overheidsorganen op de
hoogte te houden van alles wat met de Wet BIBOB te maken heeft. In 2009 werd de structuur van
de website verbeterd en werden enkele pagina’s van de website vernieuwd.
Vanuit het Bureau wordt ook incidenteel samengewerkt met opleidingsinstituten. Zo heeft het
Bureau in 2009 meegewerkt aan een thema -middag van de Politie-Academie in Zutphen over de
bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit.
Tot slot werd in het kader van het geven van voorlichting een aandeel geleverd aan congressen en
seminars.

4.

Organisatie

4.1

Bureau BIBOB

Het Bureau is onderdeel van de Dienst Justis van het ministerie van Justitie.
De Dienst Justis is de screeningsautoriteit op het gebied van integriteit van het ministerie van
Justitie. Integriteit is een maatstaf om betrouwbaarheid en kwaliteit van het functioneren van
personen en organisaties te beoordelen. Justis toetst of personen relevante antecedenten hebben
die het uitoefenen van een bepaald beroep of werk in de weg staan. Daarnaast toetst Justis of
partijen die bepaalde verklaringen, vergunningen en subsidies aanvragen, aan integriteitseisen
voldoen. Deze screening van betrouwbaarheid vermindert veiligheidsrisico’s en draagt zo bij aan
een integere en veiligere samenleving. Ook voert Justis de regelgeving op het gebied van
naamswijziging en gratie uit.
Behalve de teammanager bestaat het Bureau uit senior medewerkers, begeleidingsadviseurs ,
onderzoekers, en administratief medewerkers . In totaal werken 33 medewerkers bij het Bureau. De
senior medewerkers, in 2009 waren dit er vijf, sturen elk een team van onderzoekers aan. Elk
team behandelt in beginsel adviesaanvragen uit één bepaalde regio . Het doel hiervan is het borgen
en verder uitbouwen van kennis en expertise met betrekking tot criminelen en/of criminele
activiteiten in bepaalde provincies of regio’s. Alleen als de adviesaanvragen in één bepaalde regio
zich opstapelen, vindt er overheveling naar een ander team plaats. De medewerkers bij het Bureau
hebben verschillende achtergronden. Er zijn juristen, criminologen, financiële experts en mensen
met een politie -achtergond bij het Bureau werkzaam.
Medewerkers die zich bezig houden met integriteitsscreening dienen zelf uiteraard boven alle twijfel
verheven te zijn. De onderzoekers bij het Bureau ondergaan daarom een veiligheidsonderzoek,
uitgevoerd door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. Bij indiensttreding bij het Bureau
krijgen medewerkers een presentatie over het belang van integer handelen en over de wijze
waarop met de zeer vertrouwelijke informatie moet worden omgegaan.
4.2
Kwaliteit
Het Bureau werkt permanent aan verbetering van de kwaliteit en expertise. Dat het Bureau
daarmee al op de goede weg is, maken de uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State duidelijk. In bijna 90% van de uitspraken in 2008 en 2009 werd het besluit van het
bestuursorgaan, dat was gebaseerd op een BIBOB-advies, in stand gelaten.
In 2009 is de professionalisering verder vormgegeven.

12

Zo is in het afgelopen jaar alle jurisprudentie opnieuw geanalyseerd, geordend en in een nieuw
zoeksysteem opgenomen. Indien daar aanleiding voor was, werden werkwijzen hieraan aangepast.
Verder werden regelmatig relevante casussen besproken, interessante punten daaruit gesignaleerd
en terugkoppeld naar de medewerkers.
Het waarborgen en uitbreiden van de expertise van de medewerkers van het Bureau krijgt veel
aandacht. Niet alleen inhoudelijke kennis is van belang maar ook een goed analytisch vermogen en
een uitstekende schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid. De medewerkers krijgen bij indiensttreding
een introductiecursus over het uitvoeren van het onderzoek en over het schrijven van een BIBOBadvies. Maandelijks worden themabijeenkomsten georganiseerd waarbij deskundigen worden
uitgenodigd een inhoudelijk onderwerp te presenteren. In 2009 gaven deskundigen onder meer
een presentatie over de aanpak van milieucriminaliteit en over de aanpak van hennepteelt.
Voor het Bureau zijn de informatieleveranciers uiteraard van groot belang. Er wordt daarom
geïnvesteerd in goede contacten met de informatieleveranciers. In dat kader hebben verschillende
onderzoekers van het Bureau in 2009 stage gelopen bij verschillende informatieleveranciers. Dit
leverde niet alleen nieuwe inzichten op voor de medewerkers van het Bureau maar ook voor de
medewerkers van de desbetreffende dienst.
Teneinde de kwaliteit van de adviezen te bevorderen en te borgen is in 2009 besloten tot de
vorming van een kwaliteitscommissie. Deze commissie zal steekproefsgewijs BIBOB-adviezen
kunnen onderwerpen aan een nadere beoordeling en naar aanleiding daarvan aanbevelingen
kunnen doen. De aanstelling en werkwijze van de commissie zal in de nie uwe Wet BIBOB geregeld
moeten worden en daarom is in 2009 besloten het opzetten van de kwaliteitscommissie onderdeel
te maken van het wetswijzigingstraject. Aangezien dit traject geruime tijd zal duren, is in 2009
een aanzet gegeven tot het onderzoeken van de mogelijkheden om vooruitlopend op de
wetswijziging de kwaliteitscommissie werkzaam te laten zijn.
In het kader van de verdere professionalisering van het Bureau is gekeken naar de mogelijkheid
meer inzicht te geven in de wijze waarop een advies van het Bureau aan een bestuursorgaan tot
stand komt. Meer transparantie kan onder meer verkregen worden door het o pstellen van
beleidsregels. De beleidsregels BIBOB kunnen de werkwijze van het Bureau bevatten en kunnen
invulling geven aan definities uit de Wet BIBOB. Eind 2009 is een begin gemaakt met het opstellen
van dergelijke beleidsregels. De beleidsregels zullen periodiek aangepast worden naar aanleiding
van gewijzigde inzichten en relevante jurisprudentie.
Het Bureau bewaakt de kwaliteit van de adviezen onder meer middels een permanent
klanttevredenheidsonderzoek, waarbij de bestuursorganen wordt gevraagd een evaluatieformulier
in te vullen na ontvangst van het BIBOB-advies. Voor zover de formulieren daartoe aanleiding
gaven, werd de werkwijze aangepast. Uit de evaluatieformulieren komt naar voren dat het werk
van het Bureau positief wordt beoordeeld . Op de terreinen van doorlooptijden, bruikbaarheid van
het advies, leesbaarheid van het advies, volledigheid van het advies en communicatie tijdens het
onderzoeksproces werd de bestuursorganen gevraagd een rapportcijfer te geven.
Dit levert het volgende beeld op.

13

Doorloop-

Volledigheid

Bruikbaarheid

Leesbaarheid

Communicatie

tijden

advies

advies

advies

tijdens
onderzoeksproces

Gemiddeld
rapportcijfer

7

7

7

8

8

De uitkomsten van de evaluatie van adviezen zijn belangrijk voor het Bureau omdat zodoende de
vinger aan de pols kan worden gehouden wat betreft de kwaliteit van de adviezen en wat betreft
de werkwijze.

14