8

De provincies geven bij het maken van hun
gebiedsplannen aan welke aanvullende
maatregelen waar nodig zijn om de doelen
te halen (vanuit de KRW en de
Nitraatrichtlijn).

17 Behoud van waardevolle bodems en
duurzaam beheer van landbouwbodems. Er
moet zoveel mogelijk bodem intact blijven
voor landbouw en natuur, daardoor is voor
verstedelijking en infrastructuur slim
meervoudig landgebruik nodig, met zo min
mogelijk afdekking (zie bebouwd gebied).

28 Breng de grondwaterbalans terug met een
hoger grondwaterpeil en werk dit in
gebiedsprocessen uit zodat verdroging
daadwerkelijk wordt bestreden. Dit kan
een verhoging van 10 tot 30 cm betekenen.
Vergun alle ontrekkingen en reguleer die.
Bepaal in de gebiedsprocessen rond natuur
en natura2000 gebieden een
ontrekkingsvrije zone toewerkend naar
zones van 1 kilometer in 2030.

(denk aan stuwtjes, bassins, en/of
peilgestuurde infiltratiesystemen), ze dit
positief op de waterbalans mogen zetten. Bij
beperkingen op de onttrekking kunnen we
lobbyen dat ze dit water (wat ze dus ‘extra’
vastgehouden hebben) ook weer ten alle
tijden ‘uit’ het watersysteem mogen halen.
Dat is een stimuleringsbeleid, in plaats van dat
je vermindering van het watergebruik gaat
‘afdwingen’. Feitelijk pleiten we dus voor een
stoffenbalans, waarbij water op bedrijfsniveau
(en door te trekken naar een gebiedsniveau)
ook een plek krijgt.
LTO maakt zich ernstig zorgen over de
decentralisatie van de verantwoordelijkheden
rondom het behalen van de gestelde doelen.
Zorgen zijn er over wie welke rol en
bevoegdheid hierin neemt, en hoe de
onderlinge afstemming verloopt tussen
landelijk en provinciaal. LTO eist dat aan de
voorkant de regionale LTO-organisaties (LLTB,
LTO Noord en ZLTO) betrokken worden bij
deze planvorming; zij kennen het gebied het
beste, vertegenwoordigen het belang van de
land- en tuinbouw en weten wat de
(on)mogelijkheden zijn. LTO is fel tégenstander
van provinciale aanscherpingen ten behoeve
van landelijk waterkwaliteitsbeleid!
LTO pleit voor een instandhouding van het
land- en tuinbouwareaal en zou graag zien dat
hier in de Kamerbrief ‘Water en Bodem
Sturend’ een minimaal (concreet; in hectares!)
doel op gesteld wordt. Nu neemt dit areaal
jaarlijks af, terwijl alle opgaven
(voedselproductie en extensivering) meer
grond vragen. Zie ook de LTO Grondvisie
(2021).
LTO is tegenstander van een koerswijziging
naar ‘functie volgt peil’. In plaats daarvan pleit
LTO voor een ‘een passend peil’, als resultante
van een belangenafweging, waarbij centraal
moet staan dat aan ondernemers
toekomstperspectief wordt geboden en dat
aanpassen (transitie) tijd kost en niet ten koste
mag gaan van de inkomenspositie van de
ondernemer. Een ‘passend peil’ vraagt
vervolgens van ondernemers om met dit
uitgangspunt rekening te houden bij het
maken van bedrijfsplannen en de uitwerking
daarvan in de bedrijfsvoering. Uitsluiten van
onttrekkingen in (en rondom) N2000-gebieden

is wat LTO betreft onbespreekbaar. Dit zou
een ernstige bedreiging zijn van veel bedrijven
die voor hun watervoorziening van oudsher
hiervan afhankelijk zijn voor hun
bedrijfsvoering. Daarbij is het bij uitstek een
taak van de waterschappen om eventuele
voorwaarden te stellen aan
(grondwater)onttrekkingen en dat dient
volgens LTO zo te blijven. Verder merkt LTO op
dat het beperken van onttrekking ook nadelige
gevolgen heeft voor de waterkwaliteit.

27 Houd water vast in de bodem t.b.v.
voldoende water en herstel van natuur.
Hiervoor dient de bodem vitaal te zijn (een
functionerend ecosysteem met o.a.
voldoende organische stof). Herinricht
gebieden t.b.v. herstel balans
(grond)watersysteem met bufferwerking.

Het verbeteren van de bodem is een
wederzijds belang. Ten aanzien van het herstel
van de balans van het (grond)watersysteem
merkt LTO op dat dit in gezamenlijkheid met
alle betrokkenen dient te gebeuren. LTO pleit
dan ook voor een (grond)waterbalans op
gebiedsniveau. Voor LTO is het uiterst
onwenselijk dat alle beekdalen een opgelegde
verplichting krijgen met bufferzones van xaantal meters. LTO is voorstander van een
gebiedsgerichte benadering op
stroomgebiedsniveau, waarbij alle
instrumenten en opties open op tafel moeten
komen te liggen. Het van bovenaf opleggen
van een bepaalde structurerende keuze voor
een bufferzone werkt averechts en
contraproductief.

7

Vastgelegde maatregelen voor verbeteren
van waterkwaliteit worden uitgevoerd,
waaronder de
stroomgebiedsbeheerplannen,
maatregelen ten behoeve van de
Kaderrichtlijn Water (KRW) en het 7e
Nitraat Actieprogramma.

9

Er komt beperktere ruimte voor
koelwaterlozingen.

10 In onze watersystemen is meer ruimte
nodig voor waterberging, zoetwaterbuffers
en waterafvoer.
11 In het IJsselmeer, Markermeer en de
randmeren moet rekening worden
gehouden met grotere peilfluctuaties,
hogere waterstanden en het verder
uitzakken van het peil. Peilfluctuaties van
plus of min 20 cm of meer kunnen in de
toekomst noodzakelijk zijn om de
zoetwatervoorraad te vergroten. Daarnaast
moet als gevolg van zeespiegelstijging, op
de lange termijn rekening gehouden
worden met een mogelijke peilopzet van
het gemiddelde winterpeil van plus 30 cm
in het IJssel- en Markermeer.
12 Nieuwe ontwikkelingen in de buitendijkse
IJsselmeergebieden, die effect hebben op
het waterbergend vermogen zijn niet
toegestaan, tenzij van nationaal belang.

13 Om te voorkomen dat nieuwe objecten of
activiteiten de rivieren minder
klimaatrobuust maken, wordt de nieuwe
koers nieuwe bebouwing in het rivierbed
(stroomvoerend -en bergend regime van de
rivier) niet langer toe te staan.

De verantwoordelijkheid voor deze
structurerende keuze ligt primair bij het Rijk
(ministerie van IenW en LNV), de
waterschappen, provincies en Rijkswaterstaat.
LTO merkt op dat zij zich graag vooraf
betrokken worden bij de planvorming,
aangezien de agrarische sector een van de
grootste belanghebbende is. LTO pleit voor
verruiming van het beleid, waarbij naast
middelenbeleid ook perspectief wordt
geboden voor doelenbeleid met bijbehorende
mogelijkheden tot maatwerk.
Dit is primair een aangelegenheid voor de
industrieën. LTO merkt hierbij op dat in het
kader van de regionale waterbalansen,
koelwaterlozing soms een interessante optie
kan zijn voor de aanvoer van water in land- en
tuinbouwgebieden. Dit moet wat LTO betreft
ook in ogenschouw genomen blijven worden.
Zie reactie 2.

Voor de landbouw is het beschikken over
voldoende zoetwater (niet te weinig, niet te
veel) van existentieel belang voor de
grondgebonden productie. Het vergroten van
de veerkracht van de grotere wateren zoals
het IJsselmeer, Markermeer en de randmeren
ten behoeve van het vergroten van de
zoetwatervoorraad is ook in het belang van de
land- en tuinbouw. Daarnaast blijft LTO
pleiten voor investeringen in grote
infrastructurele werken (zoals sluis in de
Nieuwe Waterweg) om de verzilting in delen
van Nederland tegen te gaan, en het water
langer vast te houden.
LTO gaat ervan uit dat bestaande activiteiten
(incl. teelten) hier niet door worden geraakt.
Daarnaast benadrukt LTO dat in de
uitwaarden goede land- en tuinbouwgronden
te vinden zijn, die volgens LTO onder het mom
‘bodem sturend’ voor de land- en tuinbouw
beschikbaar moeten blijven.
LTO pleit om bestaande vigerende
bestemmingsplannen (incl. bouwblok)
behouden blijven. Daarbij benadrukt LTO het
belang van agrarische bedrijven in en rondom
de uitwaarden van rivieren, waarbij veel van
deze bedrijven ook waardevolle
ecosysteemdiensten leveren.

14 Er moet voldoende ruimte worden
vrijgehouden voor toekomstige
dijkversterkingen.
15 Met het oog op zeespiegelstijging wordt
voor onze kustlijn vooralsnog geen
zeewaartse bebouwing toegestaan.
16 We versterken de regie en de integrale
afweging op de inrichting van de
ondergrond. Dit om verdere aantasting van
de bodem te voorkomen en de ondergrond
efficiënt in te richten. Het gaat hierbij
bijvoorbeeld om het instandhouden van
bodemlagen en het beschermen van
natuurlijke bodemschatten als
grondwatervoorraden.
18 Vermindering van verstoring van de bodem
en meer hergebruik van grond. De inzet is
dat natuurlijk kapitaal (de levende bodem)
niet onnodig wordt weggegraven en wordt
vernietigd. Ook wordt door met minder
transport van grond minder CO2
uitgestoten en wordt voorkomen dat
verontreinigde grond wordt verspreid.
19 Preventie van bodemverontreiniging en
sanering blijven een prioriteit. Omdat we
de ondergrondse ruimte intensiever gaan
benutten, zullen we vaker oude
verontreinigingen tegenkomen. Ruimtelijke
ontwikkelingen bieden kansen om
bestaande verontreinigingen op een logisch
moment aan te pakken. Nieuwe (diffuus
verspreide) verontreinigingen worden
aangepakt, met de nadruk op preventie.
22 Minimaliseren aanvoer gebiedsvreemd
water door zoveel mogelijk water in het
gebied vast te houden en daarvoor meer
ruimte te maken. Wentel de gevolgen van
peilverhoging voor watervraag en
piekbelasting/wateroverlast zo min
mogelijk af. Met name in perioden van
droogte zal externe aanvoer toch nodig
blijven.
24 Breng waterkwaliteit op orde en houd het
zo (2027).
25 Alle watergebruikers houden rekening met
periodes van watertekort en verzilting
tijdens droogte en nemen daartegen hun

LTO erkent het belang. Tegelijkertijd pleit LTO
voor een goede compensatieregeling voor het
verlies aan land- en tuinbouwgrond als gevol
van mogelijke toekomstige dijkversterkingen.
LTO stelt op basis van de nu voorliggende
teksten dat deze structurerende keuze geen
(nadelige) gevolgen heeft voor de land- en
tuinbouw.
LTO beschouwt dit als positief als het gaat om
het behouden van de bodemstructuur.
Bodemverbetering (denk bijvoorbeeld aan het
keren van veengronden) dient echter wel ten
alle tijden toegestaan te blijven. LTO pleit voor
het benoemen van een minimaal areaal ten
behoeve van de instandhouding van areaal ten
behoeve van de land- en tuinbouw.
LTO is het grotendeels eens met deze
structurerende keuze. Dit betreft ook met
name andere sectoren. Daar waar het gaat
om grondbewerking met doel verbetering van
de landbouwbodem, dient dit mogelijk te
blijven.

LTO is voorstander van preventie met in
ogenschouw van huidig en gepland gebruik
van de bodem. LTO merkt wel op dat het naijleffect in ogenschouw genomen dient te
(blijven) worden.

LTO merkt hierbij dat voor oppervlaktewater
reeds een verdringingsreeks bestaat. Het
belang van zoetwater is voor de land- en
tuinbouw van vitaal belang, en LTO
onderschrijft hiermee het belang van het
behouden van externe aanvoer van zoetwater.

LTO vraagt zich af in hoeverre de gestelde
doelen van de Kaderrichtlijn Water haalbaar
zijn (in de gegeven tijdsspanne).
Dit is een wederzijds belang. Ten aanzien van
de afwenteling van privaat naar publiek merkt
LTO op dat dit niet in algemeenheden

26

29

30

31

32

maatregelen (niet afwentelen van privaat
naar publiek)
Breng waterkwaliteit op orde en houd het
zo (2027). Stop verontreiniging van
(grond)water. Bescherm
zoetwaterbronnen.
Risico’s ten aanzien van overstromingen,
wateroverlast, bodemdaling en
drinkwaterbeschikbaarheid worden
richtinggevend bij de locatiekeuze van
woningbouw. Hiervoor is door IenW een
concept richtinggevend kader ontwikkeld,
dat sturing moet geven aan de locatiekeuze
voor woningbouw. Dit houdt in dat er in
gebieden met minimale water- en
bodemrisico’s gemakkelijk klimaatadaptief
gebouwd kan worden. In gebieden waar de
risico’s groter zijn, alleen onder
voorwaarden gebouwd kan worden. Voor
de zeer kwetsbare en risicovolle gebieden
geldt een ‘nee tenzij’ principe. Anders
bouwen kan wel; Drijvend, hoogwatervrij
of tijdelijk. Bouwen op slappe bodems kan
alleen als er niet in tijd, plaats of publiekprivaat afgewenteld wordt er voor
voldoende waterberging gezorgd wordt.
Locaties waar mogelijk in de toekomst de
ruimte nodig is voor dijkversterking,
rivierverbreding of waterberging worden
niet benut om de woningbouwopgave in te
vullen.
De ‘landelijke maatlat voor een groene
klimaatadaptieve gebouwde omgeving’
(voorzien december 2022) wordt vooruitlopend op interbestuurlijke
vaststelling en mogelijke wettelijke
borging- toegepast zodat het bebouwd
gebied klimaatadaptief en natuurinclusief
wordt ingericht en (ver)bouwd.
Stuur aan op minder netto-landgebruik
voor ontwikkelingen.

afgekondigd kan worden, maar dat gekeken
moet worden naar de individuele casussen.
Zie reactie 24.

Niet (of in sterk verminderde mate) relevant
voor de land- en tuinbouw.

Niet (of in sterk verminderde mate) relevant
voor de land- en tuinbouw.

Niet (of in sterk verminderde mate) relevant
voor de land- en tuinbouw.

Zie reactie 17.