Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 369

Voorstel van wet van de leden Van Velzen en
Waalkens tot wijziging van de Wet verbod
pelsdierhouderij

Nr. 12

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 september 2010
Bij de behandeling van de novelle tot wijziging van het initiatiefwetsvoorstel verbod pelsdierhouderij heb ik u toegezegd onderzoek te doen
naar de omvang van de mogelijke kosten die het wetsvoorstel met zich
meebrengt voor de Staat en om eventueel te verwachten schadeclaims in
kaart te brengen.
Inhoud wetsvoorstel
Het wetsvoorstel stelt een verbod in op de pelsdierhouderij. Het wetsvoorstel bevat een overgangstermijn. Met de voornoemde novelle is de
overgangstermijn gewijzigd ten opzichte van het oorspronkelijke
wetsvoorstel. De overgangstermijn gaat nu in op de datum van inwerkingtreding van het wetsvoorstel en duurt tot 1 januari 2024. Het wetsvoorstel
bevat geen nadere schadevergoedingsregeling.
Juridisch kader voor schadevergoeding
Op grond van het eerste protocol van het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens heeft eenieder recht op het ongestoord genot van
zijn of haar eigendom. Het protocol geeft aan dat hierop twee uitzonderingen mogelijk zijn: eigendom kan ontnomen of gereguleerd worden. Of
sprake is van ontneming of regulering van eigendom is van invloed op
een eventuele schadevergoedingsplicht door de overheid en ook op de
hoogte van de schadevergoeding. Met het voorgestelde verbod wordt
eigendom gereguleerd. Het verbod op de pelsdierhouderij ontneemt de
nertsenhouders immers niet de eigendom van grond, gebouwen of
dieren. Bij regulering, anders dan bij ontneming van eigendom, is dus niet
per definitie een verplichting tot schadevergoeding.

kst-32369-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 369, nr. 12

1

Vervolgens dient onderzocht te worden of de inbreuk bij wet is voorzien,
of de inbreuk een algemeen belang dient, en of een redelijk evenwicht
bestaat tussen de eisen van het algemeen belang en de bescherming van
de fundamentele rechten van het individu («fair balance»).
Het initiatiefwetsvoorstel voorziet in een wettelijke grondslag voor het
verbod. Het algemeen belang van het wetsvoorstel is blijkens de Memorie
van Toelichting gelegen in de ethische en maatschappelijke weerstand
tegen de bontproductie. De vraag of er sprake is van een verplichting tot
schadevergoeding zal zich dus met name toespitsen op de vraag of er
sprake is van een «fair balance».
Daarbij speelt ten eerste de voorzienbaarheid een rol. Het is vaste
rechtspraak dat ten aanzien van voorzienbaarheid bepalend is of ten tijde
van de investering een concreet beleidsvoornemen ter openbare kennis is
gebracht waarmee de desbetreffende ontwikkeling voorzien had kunnen
worden. Tot slot kan het oordeel over voorzienbaarheid worden beïnvloed
door de vraag of de desbetreffende activiteit door eerdere overheidsmaatregelen reeds was beperkt.
Voorts is de overgangstermijn van belang. De overgangstermijn biedt
meer tijd aan ondernemers om de schade te beperken. Ook kunnen
bepaalde investeringen worden afgeschreven.
Desalniettemin kan er sprake zijn van een disproportionele maatregel in
specifieke gevallen.
Economische schade
Het verbod op de nertsenhouderij veroorzaakt economische schade.
Ondernemers kunnen hun bedrijf niet langer voortzetten. Zoals blijkt uit
het rapport van het Landbouw-Economisch Instituut (LEI) «Sanering
nertsenhouderij in Nederland: een actualisatie» uit 20081 kan deze schade
aanzienlijk zijn. Deze berekeningen zijn nog steeds actueel, omdat het LEI
ook berekend heeft hoe hoog de economische schade zou zijn bij een
overgangstermijn van 15 jaar. Het LEI heeft vanuit een economische
invalshoek berekend wat de gevolgen zijn van het oorspronkelijke
wetsvoorstel. Ik ga hieronder in op de eerder door mij genoemde
schadeposten die mogelijk voor vergoeding in aanmerking komen.
Verplichte investeringen in welzijnsvriendelijke huisvesting van nertsen
Op grond van de Verordening welzijnsnormen nertsen (PPE) 2003 zijn
ondernemers verplicht om op 1 januari 2014 al hun kooien aan te passen
aan de normen van voornoemde verordening. Het LEI heeft bij de
actualisatie in 2008 berekend dat de vermogensschade, waarin naast deze
de welzijnsinvesteringen ook reguliere investeringen zijn meegenomen,
bij een overgangstermijn tot 2024 31 miljoen zou bedragen. Met de
overgangstermijn uit de novelle tot 2024 kunnen de ondernemers
welzijnsinvesteringen terugverdienen of afschrijven over een periode van
tien jaar. Deze afschrijvingstermijn is volgens KWIN (Kwantitatieve
Informatie voor de Veehouderij) een normale termijn voor afschrijvingen
in de land- en tuinbouw2.
Sloopkosten

1

Kamerstukken II, 2008/2009, 30 826, nr. 12.
KWIN is een jaarlijkse uitgave van de Animal
Sciences Group van Wageningen UR.
2

Door het verbod worden de gebouwen van de pelsdierhouders waar
nertsen worden gehouden onbruikbaar. Deze gebouwen zijn ingericht
voor de nertsenhouderij en kunnen niet makkelijk voor andere doeleinden
worden gebruikt. Daarom zullen de gebouwen grotendeels gesloopt
moeten worden. De sloopkosten worden in het LEI-rapport geschat op
ongeveer 13 miljoen. Aangezien een deel van de stallen aangewend kan
worden voor andere activiteiten en een deel van deze schade beschouwd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 369, nr. 12

2

moet worden als ondernemersrisico, is een geschat bedrag van 10
miljoen voor sloopkosten op zijn plaats.
Vermogensschade (pensioenvoorziening)
Voor veel ondernemers vertegenwoordigt de waarde van een bedrijf een
belangrijk onderdeel van de pensioenvoorziening. Indien een verbod op
de pelsdierhouderij doorgang vindt, kan dit invloed hebben op de
oudedagsvoorziening van de ondernemers. Door een verruiming van de
overgangstermijn naar 2024 zullen meer ondernemers met pensioen gaan
in de overgangstermijn. Bij het oorspronkelijke wetsvoorstel zou het gaan
om 43 ondernemers, met de novelle om 53 ondernemers. Het LEI heeft
berekend dat een gemiddelde ondernemer tussen de 0,8 miljoen en
2,6 miljoen schade oploopt bij gedwongen bedrijfsbeëindiging als
gevolg van dit wetsvoorstel ten behoeve van de oudedagsvoorziening.
Conclusie
Het toegezegde nader onderzoek heeft geen nieuwe inzichten opgeleverd
ten aanzien van het juridische kader dat bepaalt in hoeverre de overheid
gehouden is tot het betalen van schadevergoeding. Met de oorspronkelijke overgangstermijn was niet alle schade onevenredig geweest. Ook
met de nieuwe overgangstermijn zal niet alle schade onevenredig zijn.
Desalniettemin kan er sprake zijn van een disproportionele maatregel in
specifieke gevallen.
De verruimde overgangstermijn kan wel invloed hebben op een eventuele
schadevergoeding. Hierover kan ik geen concrete cijfers geven, omdat dit
afhankelijk is van specifieke gevallen. Bovendien is het uiteindelijk aan de
rechter om te bepalen of en zo ja, in welke mate de overheid schade zou
moeten vergoeden.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 369, nr. 12

3