•

Nederlandse
Vereniging van Banken
NVB reactie op het conceptwetsvoorstel gegevensverwerking door
samenwerkingsverbanden
De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) en banken hebben met aandacht kennisgenomen
van het wetsvoorstel gegevensverwerking persoonsgegevens (WGS). Het WGS beoogt in een
juridische basis te voorzien voor de verwerking van persoonsgegevens en andere gegevens in een
samenwerkingsverband die door een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) wordt ingesteld of
aangewezen. Het voorstel ambieert hiermee knelpunten weg te nemen bij de gegevensverwerking
binnen samenwerkingsverbanden die bijvoorbeeld financieel-economische criminaliteit bestrijden.
De NVB en banken onderstrepen het belang om alle vormen van criminaliteit te bestrijden en zijn
ervan overtuigd dat een integrale aanpak, waarin publieke en private partijen samenwerken,
effectiever is, dan een situatie waarin geen samenwerking plaatsvindt. Om die reden is de afgelopen
jaren geInvesteerd in publiek-private samenwerking om vormen van maatschappij ontwrichtende
financieel-economische criminaliteit tegen te gaan, bijvoorbeeld op het gebied van cybercrime en
terrorismefinanciering. Bovendien wordt steeds vaker de inzet van private partijen in de bestrijding
van financieel-economische criminaliteit verwacht om bijvoorbeeld efficienter en effectiever invulling
te geven aan wettelijke verplichtingen zoals de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren
(Wwft).
Het wetsvoorstel biedt in theorie een mogelijkheid om de gewenste effectiviteit van samenwerking,
waarbij sprake is van persoonsgegevensuitwisseling in het geval van zwaarwegende
maatschappelijke belangen, te versterken. De NVB en banken ondersteunen deze ambitie — om die
reden is de afgelopen periode samen met de publieke partners verenigd in het Financieel Expertise
Centrum Publiek Private Samenwerkingl (FEC-PPS) het belang ervan onderstreept via een brief
(kenmerk 2286594) die op 21 juli 2017 was verstuurd aan het ministerie van Justitie en Veiligheid.
Tegelijk bestaat er in de voorgestelde opzet nog te veel onduidelijkheid over onder meer de feitelijke
reikwijdte van de wet, de privacy van burgers en klanten, de mate waarin medewerking en
samenwerking al dan niet op basis van vrijwilligheid geschiedt en de voorgestelde wijzingen in de
geheimhoudingsplicht van toezichthouders die mogelijk deelnemer zijn in een bij AMvB aangewezen
samenwerkingsverband.
In deze reactie worden deze onduidelijkheden verder toegelicht.

In het FEC-PPS werken DNB, Belastingdienst, FIOD, Financial Intelligence Unit — Nederland, Nationale Politie, Openbaar Ministerie, AFM
en banken samen om financieel-economische criminaliteit te bestrijden.

1

Gustav Mahlerplein 29-35 • 1082 MS Amsterdam °

www.nvb.ni

1/6

O

Nederlandse
Vereniging van Banken

Voorbeeld van publiek-private samenwerkingen doelgerichte informatiedeling
Een betere samenwerking tussen overheid en private partijen kan leiden tot effectievere en
efficientere bestrijding van (financieel-economische) criminaliteit. Banken zijn bijvoorbeeld op grond
van de Wet ter Voorkoming van Witwassen en Terrorismefinanciering (Wwft) verplicht transacties te
melden waarvan zij aanleiding hebben om te veronderstellen dat deze verband kunnen houden met
witwassen of het financieren van terrorisme. Het detecteren van transacties gerelateerd aan
witwassen en terrorismefinanciering is een uitdagende taak, die soms lijkt op het zoeken naar een
speld in een hooiberg. De ruime meldplicht die financiele instellingen hebben, leidt ertoe dat veel
informatie wordt gedeeld met de overheid. Door efficientere gegevensuitwisseling — voorzien van
robuuste waarborgen voor de privacy van betrokkenen — tussen de overheid en private partijen kan
de capaciteit bij de sector en de opsporingsdiensten efficienter worden ingezet. De overheid
beschikt immers over veel informatie die feitelijk `de hooiberg' van transacties kleiner kan maken en
derhalve het zoeken naar fraude gemakkelijker maakt — en vanuit privacy oogpunt proportioneler is.
De banken hebben om deze reden verzocht de mogelijkheden te onderzoeken om meer informatie
van de overheid te ontvangen, teneinde de informatiestroom richting de opsporingsdiensten
efficienter en doelgerichter te maken. E.e.a. uiteraard rekening houdend met alle waarborgen die bij
dergelijke informatie-uitwisseling behoren.
Daarom zijn banken in samenwerking met het OM, Politie, FIOD en FIU-NL in 2017 een pilot gestart
om de variabelen te kunnen onderkennen om terrorismefinanciering beter te kunnen opsporen.
Hierbij worden spelden, die bij de overheden bekend zijn, gedeeld met de deelnemende partijen in
het samenwerkingsverband van de Terrorisme Financiering Taskforce; waarop de private partijen
analyse uitvoeren op (mogelijke) netwerken van financiering van terrorisme. Deze pilot leverde
kwalitatief betere resultaten op en leidde tot meer meldingen van ongebruikelijke transacties die bij
de FIU-NL gemeld konden worden op basis van de Wwft. De pilot is inmiddels verlengd voor
tenminste een jaar. Ook internationaal is er een sterke behoefte om via publiek-private
samenwerking op effectieve wijze een bijdrage te leveren aan de bestrijding van financieeleconomische criminaliteit, waarbij op gerichte wijze persoonsgegevens worden uitgewisseld*.
*RUST (2017) 'The role of financial information-sharing partnerships in the disruption of crime'

1. Reikwijdte van taak en doel samenwerkingsverband
Zoals verwoord in de MvT voorziet het wetsvoorstel in een "kapstok" waaraan
samenwerkingsverbanden op uiteenlopende terreinen opgehangen kunnen worden, die vervolgens
via een AMvB worden vormgegeven. De reikwijdte is hierdoor onduidelijk, met name omdat art. 2 lid
b spreekt over "het uitoefenen van toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften". Dit is een
zeer ruim criterium, dat van toepassing is op vrijwel alles waar de overheid zich mee bezig houdt.
Het zou wenselijk zijn om onderwerpen als bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering, en
het bevorderen van de integriteit van het financiele stelsel expliciet als zwaarwegend belang aan te
merken.
Verzoek om art. 2 aan te passen zodat de reikwijdte van het wetsvoorstel niet volledig
"onbepaald" is. ledere vorm van toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften valt nu
onder de reikwijdte van het voorstel, zonder dat onderscheid wordt gemaakt in de zwaarte
van wettelijke voorschriften.
Verzoek om een lid toe te voegen aan art. 2 zodat de onderwerpen bestrijding van
witwassen en terrorismefinanciering en het bevorderen van de integriteit van het financiele
stelsel expliciet in het wetsvoorstel als zwaarwegend belang worden aangemerkt.

Gustav Mahlerplein 29-35 1082 MS Amsterdam

www.nvb.n1

2/6

Nederlandse
Vereniging van Banken
2. Privacy
Een van de essentiele aspecten van het wetsvoorstel is de uitwisseling van persoonsgegevens in
het kader van de samenwerkingsverbanden. Wanneer persoonsgegevens worden verwerkt, moet dit
plaatsvinden conform de Algemene Verottlening Gegevensbescherming (AVG) en de
Uitvoeringswetgeving Algemene Verordening Gegevensbescherming (UAVG). De NVB en het FEC
PPS zijn van mening dat de privacy van de burger te alien tijde dient te worden gewaarborgd.
Op grond van de AVG dient de overheid de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) te raadplegen bij het
opstellen van een voorstel van wet die de verwerking van persoonsgegevens betreft, zoals dit
wetsvoorstel. De NVB en het FEC PPS verwachten dat de AP in haar nog op te stellen
wetgevingsadvies meer duidelijkheid zal scheppen op verschillende aspecten van de wet die naar
onze mening bijzondere aandacht behoeven. Het gaat bijvoorbeeld over de volgende onderwerpen:
a) de noodzaak om nadere invulling te geven aan het begrip "zwaarwegend belang";
b) de noodzaak van een heldere grondslag voor private partijen om persoonsgegevens van
strafrechtelijke aard en eventuele bijzondere persoonsgegevens te mogen verwerken in het
kader van publieke/private samenwerkingen;
c) een uitleg over de verhouding tussen dit wetsvoorstel en de UAVG, in het bijzonder de
mogelijkheid van de Nederlandse wetgever om middels dit wetsvoorstel, en de daarop
gebaseerde AMvBs, uitzondering te maken bij de toepassing van de doelbinding- en
verenigbaarheidsbeginselen;;
d) de mogelijkheid tot het gebruik maken van geautomatiseerde besluitvorming bij profilering
en de keuze die in dit verband die in de UAVG is gemaakt;
e) de transparantievereisten van de AVG, de rechten van de betrokkenen en de basisprincipes
waaraan iedere verwerking van persoonsgegevens moet voldoen.
3. Waarborgen voor gegevenskwaliteit/validatie
Het wetsvoorstel speelt onder andere in op bredere ontwikkelingen op het gebied van digitalisering
en het gebruik van gegevens. Zodoende wordt er een kader geschetst die het mogelijk moet maken
dat organisaties in samenwerking beter een (gezamenlijk) doel kunnen vervullen zoals de bestrijding
van financieel-economische criminaliteit. Banken worden als mogelijke deelnemers in het
wetsvoorstel genoemd en er wordt verwacht dat zij o.a. persoonsgegevens zullen aanleveren
binnen een samenwerkingsverband. Binnen de bovengenoemde ontwikkelingen van digitalisering
en het gebruik van gegevens zou het ook passend zijn als banken de mogelijkheid krijgen om hun
klantgegevens te toetsen aan een onafhankelijke bron als de BRP om de integriteit van de financiele
sector te versterken. Het gaat hierbij alleen om het verifieren van data op basis van hit/no hit en niet
om toegang tot gegevens in de BRP. Fraude kan op deze manier beter worden bestreden. Dit zou
ook in het voordeel voor overige deelnemers in een samenwerkingsverband werken, omdat de
informatie die banken leveren daardoor actueler en vollediger is.
Verzoek aan de wetgever om te bepalen dat banken de door de klant opgegeven gegevens,
zoals naam, adres, geboortedatum en BSN, kunnen toetsen via een hit/no hit met de
gegevens zoals die in de BRP zijn geregistreerd. Dit verzekert niet alleen een verbetering
van de kwaliteit van de gegevens die banken leveren in een samenwerkingsverband, maar
draagt ook bij aan de integriteit van het financiele systeem.
4. Deelname van private partijen
Het wetsvoorstel noemt private partijen als mogelijke deelnemers van een samenwerkingsverband
die door een AMvB wordt ingesteld of aangewezen, maar geeft vervolgens onvoldoende aandacht
aan hun (rechts)positie. Zo bepaalt artikel 8 lid 2 dat private partijen verplicht kunnen worden
maatregelen te nemen om de gegevensverwerking onafhankelijk te laten geschieden van andere
activiteiten. Daarbij moeten maatregelen worden genomen om de kwaliteit van de gegevens te
waarborgen, resultaten te valideren, onderlinge toegang te regelen en niet noodzakelijke gegevens
of te schermen. Het is daarnaast denkbaar dat een private partij in meerdere
samenwerkingsverbanden wordt opgenomen. Dit kan betekenen dat een deelnemer voor meerdere,

Gustav Mahlerplein 29-35 1082 MS Amsterdam

www.livb.n1

3/6

•

Nederlandse
Ilereniging van Banken
wellicht sterk gelijkende, data sets verschillende maatregelen moeten nemen. Het kan zeer kostbaar
worden om per samenwerkingsverband in al dan niet vergelijkbare data sets dergelijke maatregelen
te treffen in het geval er per AMvB andere regels gelden.
Daarnaast stelt art. 4 lid 1 dat de verwerking van gegevens binnen het samenwerkingsverband een
gezamenlijke verantwoordelijkheid is van de deelnemers, en dat elke deelnemer is dus aansprakelijk
kan worden gesteld voor mogelijke schade. De algemene verantwoordelijkheid voor
gegevensverwerking zou beter gespecificeerd kunnen worden, omdat dit aansprakelijkheidsrisico
zeer belastend kan zijn voor de samenwerking.
Tot slot lijkt het wetsvoorstel nog onvoldoende de wettelijke basis neer te leggen voor de verwerking
van strafrechtelijke gegevens door private partijen, aangezien dit slechts is toegestaan binnen de
kaders van de AVG en UAVG.
•

Verzoek om te verduidelijken of deelname door private partijen aan een
samenwerkingsverband vrijwillig dan wel verplicht is.
Verzoek om art. 4 lid 2 aan te passen zodat (primair) de rechten en plichten van deelnemers
over en weer concreet worden uitgewerkt in de wet, dan wel dat deze (subsidiair) niet
slechts kunnen (optioneel), maar zullen (zekerheid) worden uitgewerkt bij AMvB. Dit om te
voorkomen dat voor deelnemers onduidelijk is welke partij wanneer waarvoor
verantwoordelijk is.

5. Samenwerking private en publieke partijen
Een nauwere samenwerking tussen overheid en private partijen kan leiden tot een efficientere en
effectievere bestrijding van financieel-economische criminaliteit en versterking van de integriteit van
de financiele markten. Wel moet worden opgemerkt dat die samenwerking op een weloverwogen
manier moet worden vormgegeven. Het wetsvoorstel lijkt gegeven de reikwijdte niet alleen op tal
van overheidsterreinen van toepassing te zijn, maar ook belangrijke overwegingen in nader te
bepalen AMvBs uit te werken. Hierbij bestaat de vraag of de knelpunten die worden gesignaleerd in
de inleiding van de MvT effectief worden geadresseerd. De banken zien dit wetsvoorstel in
samenhang met het wetsvoorstel Verwijzingsportaal Bankgegevens, en merken op dat zij te maken
hebben met versdiillende nieuwe wetsvoorstellen ten behoeve van hetzelfde doel: de bestrijding
van financieel-economische criminaliteit.
➢

Verzoek om een impact- en kosten/batenanalyse uit te voeren om te onderzoeken in
hoeverre het wetsvoorstel de gesignaleerde knelpunten oplost die worden genoemd in de
MvT.

•

Verzoek om een analyse uit te voeren, in overleg met alle betrokken partijen, naar de
samenhang van het WGS en wetsvoorstel Verwijzingsportaal Bankgegevens en de impact
daarvan op de bescherming van banken met betrekking tot hun rechtspositie. Bij die
analyse is het wenselijk dat de uitkomsten worden betrokken van de onderzoeken die
momenteel worden verricht naar de effectiviteit van het Nederlandse beleid ter voorkoming
en bestrijding van witwassen en van terrorismefinanciering. Deze onderzoeken zijn door het
WODC extern aanbesteed en worden aansluitend met een integrate beleidsreactie naar de
Tweede Kamer worden gestuurd. Zie in dit verband ook de TK-brief van 13 juni 2018 van de
minister van Justitie met een overzicht van de vigerende regels over gegevensuitwisseling
(Kamerstukken 112017/18, 29 754, nr. 460).

6. Rol toezichthouder en wijziging van artikel 1:93f Wft
Het wetsvoorstel voorziet in een uitzondering op de geheimhoudingsplicht van de financiele
toezichthouders, zoals vastgelegd in artikel 1:89 Wet financieel toezicht (Wft). Art. 1:89 Wft
implementeert een groot aantal richtlijnen en verordeningen, die beperkingen stellen aan de
verstrekking aan derden (of het publiek) van vertrouwelijke gegevens over financiele instellingen die

Gustav Mahlerplein 29-35 1082 MS Amsterdam

+31(0)20 55 02 888

www.nvb.n1

4/6

0
0

Nederlandse
Vereniging van Banken
berusten bij de toezichthouders. Uitzonderingen op de hoofdregel dat verstrekte informatie geheim
blijft, zijn te vinden in artikelen 1:90 tot en met 1:93f van de Wft. Deze artikelen schrijven nauwkeurig
voor aan welke instanties in afwijking van de hoofdregel informatie kan worden verstrekt en met
welk doel. Het voorliggende wetsvoorstel maakt echter niet duidelijk met welk specifiek doel van
zwaarwegend algemeen belang de geheimhoudingsplicht doorbroken zal worden, maar stelt louter
dat dit op het moment van het aanwijzen van de AFM of DNB zal worden beoordeeld. De stringente
geheimhoudingsplicht van de toezichthouders moet echter beter worden gewaarborgd. Hierbij moet
gewaakt worden dat de juiste bevoegdheden worden gebruikt in het kader van
samenwerkingsverbanden omdat toezichthouders via hun toezichtsbevoegdheid (ABW) informatie
kunnen opvragen over transacties van burgers en klanten. Het verwerken van deze informatie in
een samenwerkingsverband moet passend zijn binnen de kaders van een zwaarwegend algemeen
belang. Daarnaast creeert het wetsvoorstel de mogelijkheid dat toezichtvertrouwelijke informatie
terecht kan komen bij opsporings- en vervolgingsinstanties. Voorkomen moet worden dat dit gaat
leiden tot zelfincriminatie. Tot slot worden de Nederlandse toezichthouders expliciet genoemd, zoals
AFM en DNB, maar bepaalde banken staan ook onder ECB-toezicht. Onduidelijk is nog hoe de ECB
als toezichthouder zich kan verhouden tot een samenwerkingsverband die wordt ingesteld door een
AMvB.
➢

Verzoek aan de wetgever om in geval van de betrekking van de AFM of DNB eisen te
stellen zodat gespecificeerd wordt in welke gevallen zij een uitzondering krijgen op hun
geheimhoudingsplicht. Dit hangt samen met de onbepaaldheid van art. 2 lid b waarin
'toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften' een criterium is waar een doel van
zwaarwegend algemeen belang aan moet voldoen.

➢

Verzoek om duidelijk te maken welke rol Europese toezichthouders in het kader van dit
wetsvoorstel krijgen.

Gustav Mahlerplein 29-35 • 1082 MS Amsterdam •

www.nvb.n1

5/6

Nederlandse
Vereniging van Banken
Artikelsgewijze opmerkingen
Art. 1
•
Bij . AMvB kunnen ook private worden aangewezen .als onderdeel van een
samenwerkingsverband: kan een private partij weigeren?
•
Wat is de reikwijdte van 'andere gegevens' naast persoonsgegevens?
Art. 3
•
Wanneer kwalificeert deelname van een deelnemer als 'noodzakelijk voor het doel van het
samenwerkingsverband'?
Art. 4
•
Wat zijn de taken van een contactpunt? Hoe moet dat gezien worden in het kader van een
convenant tussen publieke partijen en private partijen?
•
AVG bepaalt in art. 26 dat gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken aan betrokkene hun
onderlinge regeling beschikbaar stellen, waaraan lid 3 toevoegt dat betrokkenen ongeacht
hetgeen lid 1 bepaalt zijn rechten kan uitoefenen. In hoeverre is dit recht geborgd?
Art. 5
•
Voorbeeld van een materiele omkering: elke deelnemer verstrekt gegevens aan het
samenwerkingsverband 'voor zover noodzakelijk' in plaats van 'verstrekt alleen die gegevens
die van groot belang zijn voor'.
Art. 7
•
Verstrekking aan deelnemers en derden is standaard in plaats van dat per situatie bekeken
wordt of verstrekking noodzakelijk is.
•
Zeker verstrekking aan derden zou standaard niet moeten plaatsvinden tenzij er zwaarwegende
belangen zijn om dat wel te doen.
Art. 8
•
Lid 2: Deze bepaling kan betekenen dat private partijen verplicht kunnen worden om separate
verwerkingen en bijbehorende processen op te tuigen, los van hun reguliere verwerkingen: dit
kan een forse administratieve lastenverzwaring betekenen.
•
Lid 3: het is maar de vraag of risicomeldingen zomaar verwerkt kunnen worden in een
samenwerkingsverband.
Art. 11
•
Dit betekent een onwenselijk ruime algemene uitzondering op het beroepsgeheim van AFM en
DNB waardoor zij niet alleen kunnen deelnemen aan samenwerkingsverbanden, maar ook
informatie met andere partijen, waaronder private partijen, binnen het samenwerkingsverband
delen die tot voor kort onder de geheimhouding viel.
MvT
•
P. 21, derde paragraaf, stelt dat "De AVG vergt anders dan artikel 10 van de Grondwet geen
formeel-wettelijke grondslag voor beperkingen van het recht op eerbiediging van de persoonlijke
levensfeer". Dit lijkt niet in lijn te zijn met artikel 23 AVG over "beperkingen". Beperkingen
mogen slechts plaatsvinden op basis van Unie- of lidstaatsrechtelijke bepalingen. In Nederland
zijn de uitzonderingen/beperkingen op de rechten van de betrokkene en plichten van de
verwerkingsverantwoordelijke opgenomen in hoofdstuk 4 UAVG.

Gustav Mahlerplein 29-35 1082 MS Amsterdam

www.nvb.n1

6/6