Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 015

Kindermishandeling

Nr. 115

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2015
Bij brief van 24 maart 2015 van de vaste commissie voor Veiligheid en
Justitie heeft uw Kamer mij verzocht om een reactie op het bericht in het
algemeen Dagblad van 21 maart 2015 onder de titel «Overheid heeft
pedofilie jarenlang gedoogd». In totaal zijn vanuit de verschillende fracties
26 vragen gesteld. Bij brief van 18 juni 2015 heeft u verzocht om beantwoording van de vragen uiterlijk op 24 juni 2015.
Een deel van de vragen ziet op de Gemeentelijke Gezondheidsdienst
(GGD) van de gemeente Amsterdam. Ik heb die vragen dan ook
voorgelegd aan de gemeente Amsterdam. Bij brief van de burgemeester
van Amsterdam van 8 juni 2015 heb ik daarop een reactie ontvangen.
Voor de beantwoording van de vragen is door medewerkers van de
gemeente Amsterdam gezocht in het Stadsarchief Amsterdam, de digitale
catalogus van het Informatie- en documentatiecentrum van de GGD
Amsterdam en het Bestuursinformatiesysteem Amsterdam. Mede door dit
uitgebreide archiefonderzoek heeft de beantwoording helaas langer
geduurd dan verzocht.
Hieronder ga ik in volgorde van het verzoek in op de gestelde vragen.
Voor de leesbaarheid heb ik ook de vragen opgenomen.
Vragen van de leden van de VVD-fractie
1. Wat is uw algemene reactie op het bericht: «Overheid heeft
pedofilie jarenlang gedoogd»?
Antwoord:
De informatie die ik van het Openbaar Ministerie (OM) en de gemeente
Amsterdam heb ontvangen, biedt geen steun voor de stelling dat de
overheid pedofilie jarenlang heeft gedoogd. De advocaat die in het
krantenbericht wordt aangehaald, geeft aan dat hij daarvan overtuigd is,
maar het bericht bevat daarvoor geen feitelijke aanknopingspunten. Het in
het artikel genoemde Rolodex-onderzoek alsmede andere onderzoeken

kst-31015-115
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 015, nr. 115

1

die in die periode zijn uitgevoerd, laten zien dat van gedogen van een
situatie waarin minderjarige jongens werden geprostitueerd geen sprake
was.
2. Kunt u reageren op de laatste alinea van voornoemd bericht
waarin staat dat op basis van informatie bij de Amsterdamse
politie in 1998 een start is gemaakt met het «Rolodex
onderzoek» en dat dus wel degelijk strafrechtelijk onderzoek is
gedaan naar eventueel gepleegde strafbare feiten waaraan in het
artikel wordt gerefereerd?
Antwoord:
Het Rolodex-onderzoek is gestart naar aanleiding van verklaringen van
een zedendelinquent in diens eigen strafzaak. Hij legde verklaringen af
over misbruik van jongens beneden de 16 jaar, dat zou hebben plaatsgevonden vanuit een (homo-)bordeel annex escortbureau in Amsterdam.
Een onderzoek naar dit bordeel heeft uiteindelijk in 1999 geleid tot
vervolging en veroordeling van twee personen, de bordeelhouder en één
van diens ronselaars, tot respectievelijk 3 jaar gevangenisstraf en vijftien
maanden gevangenisstraf waarvan 6 maanden voorwaardelijk. Omdat de
genoemde zedendelinquent in zijn verklaringen had gemeld dat twee
(toenmalige) hoofdofficieren van justitie diensten zouden afnemen bij het
homobordeel, is gelijktijdig het Rolodex-onderzoek gestart waarbinnen
deze specifieke signalen werden onderzocht.
Naar aanleiding van een verzoek op grond van de Wet openbaarheid van
bestuur is op 23 december 2013 een samenvatting en een inventarisatie
van het Rolodex-onderzoek openbaar gemaakt. Deze documenten zijn
gepubliceerd op rijksoverheid.nl.
Vragen van de leden van de SP-fractie
1. Wat is uw reactie op het bericht: «Overheid heeft pedofilie
jarenlang gedoogd»?
Antwoord:
Zie de hiervoor gegeven antwoorden op de vragen van de VVD-fractie.
2. Wat is uw reactie op de bewering van advocaat De Witte die
stelt dat bordelen met minderjarige jongens jarenlang niet zijn
aangepakt in de jaren ’80 en ’90, en dat dit bekend was bij
instanties als de GGD? Is de rol van de overheid op dit punt al
eens onderzocht? Zo nee, zou dit alsnog onderzocht moeten
worden? Zo ja, hoe gaat dat gebeuren?
Antwoord:
Zoals hiervoor in antwoord op de vragen van de VVD-fractie is aangegeven, hebben wel degelijk strafrechtelijke onderzoeken plaatsgevonden.
Het College van burgemeester en Wethouders van de gemeente
Amsterdam was bekend met de omstandigheid dat zich onder homoprostituees minderjarige jongens bevonden. Het College heeft in 1989, naar
aanleiding van een notitie van raadslid Van Schijndel uit 1988, een notitie
geschreven inzake zwerfjongeren en jongensprostitutie. In deze notitie
wordt verwezen naar een onderzoek uit 1989, waarin geschat werd dat er
ongeveer 1.250 á 1.300 dak- en thuisloze jongeren in de binnenstad van
Amsterdam verbleven, dat 79% van deze groep bestond uit jongens
waarvan het grootste deel tussen de 16 en de 20 jaar oud was en dat 15%
van deze jongens geld verdiende in de seksindustrie. Het raadslid Van
Schijndel schatte dat het ging om ongeveer 150 á 200 jongens in de
leeftijd van 17 tot 25 jaar. De gemeenteraad van Amsterdam heeft in 1989
ingestemd met de notitie en het voorgestelde beleid om het prostitu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 015, nr. 115

2

tieteam van de GGD uit te breiden met een veldwerker specifiek voor
jongensprostitutie.
Bij de GGD-Amsterdam was uit het eindrapport «Onderzoek onder
homoprostituees (1986–1987)» eveneens bekend dat minderjarige jongens
werkzaam waren in de prostitutie. Dit onderzoek was gericht op het
vóórkomen van seksueel overdraagbare aandoeningen bij mannelijke
prostituees in Amsterdam. Er is door de GGD echter geen specifiek
onderzoek verricht naar prostitutie door minderjarigen.
De rol van de overheid bij de aanpak van jongensprostitutie in Amsterdam
is niet onderzocht. Ik zie in het door de advocaat gestelde geen aanleiding
voor een dergelijk onderzoek.
Vragen van de leden van de CDA-fractie
1. Deelt u de mening dat de volgende zinsnede uit de brief van
ambassadeur Bekink aan het lid Wolf van het Amerikaans
Congres van 17 augustus 2012 incorrect is: «The allegations
against Mr. Demmink were thoroughly investigated by the Public
Prosecution Service, in full accordance with the Dutch Criminal
Code and Code of Criminal Procedure. The Public Prosecution
service decided that the accusations were unfounded.
Furthermore, it established that Mr. Demmink was not in Turkey
in the period in question. Decisions not to prosecute were upheld
by the court of appeal»?
2. Bent u bereid een nieuwe brief te sturen aan de Amerikaanse
Congresleden die de brief gehad hebben, waarin u ingaat op de
huidige stand van zaken en aangeeft dat er wel degelijk een
onderzoek loopt? Zo, nee waarom niet?
Antwoord:
De brief van de ambassadeur zoals in de vraag aangehaald, is een
weergave van de destijds – in augustus 2012 – geldende stand van zaken.
Eerst op 21 januari 2014 heeft het gerechtshof ’s-Hertogenbosch de
vervolging van de heer Demmink bevolen en het OM opgedragen daartoe
een opsporingsonderzoek in te stellen. Ik zie geen aanleiding Amerikaanse
Congresleden op de hoogte te stellen van een Nederlandse strafzaak
waarbij geen Amerikaanse belangen (meer) betrokken zijn. Bovendien is
de beslissing van het gerechtshof voor een ieder te raadplegen. Thans is
er in het Amerikaanse Congres geen resolutie meer aanhangig, hetgeen
mede zal zijn ingegeven door het feit dat het onderzoek waartoe deze
resolutie destijds impliciet opriep, inmiddels loopt.
3. Kunt u alle antwoorden op WOB-verzoeken die op het Rolodex
onderzoek betrekking hebben, openbaar maken, zoals gewoon is
voor WOB-verzoeken?
Antwoord:
Het is beleid op mijn ministerie dat beslissingen op verzoeken op grond
van de Wet openbaarheid van Bestuur (Wob), samen met daarbij
openbaar gemaakte informatie, geanonimiseerd worden gepubliceerd op
de website rijksoverheid.nl. De beslissingen op Wob-verzoeken die
specifiek betrekking hebben op het Rolodex-onderzoek zijn gepubliceerd
en nog steeds raadpleegbaar. Het betreft twee besluiten van 23 december
2013, een besluit van 9 december 2014 en een besluit van 26 mei 2015.
4. Klopt het dat de heer Raphael Beth, orthopedagoog en
toentertijd in dienst van de GGD als sociaal werker, in een artikel
in Trouw van 3 augustus 1998 een verklaring aflegde omdat hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 015, nr. 115

3

tussen 1988 en 1994 vrijwel dagelijks als streetcornerworker in
Amsterdamse bordelen, oppikplaatsen en homobars verkeerde en
in de krant het volgende verklaarde: «De jongenshoerenscene is
in grote lijnen onder te verdelen in het reguliere en het pedoprostitutiecircuit. Die eerste groep, waar onderzoeker Beth zich
voornamelijk op richtte, werkt in bordelen en bars in de Paardenstraat, het gebied rond de Nieuwendijk, het Centraal Station en
enkele parken. Zo’n 400 jongens uit binnen- en buitenland
verdienen er hun brood»?
Antwoord:
Ik heb kennis genomen van het artikel in Trouw van 3 augustus 1998 met
daarin de in de vraagstelling opgenomen uitlatingen van de heer Beth.
Naar de aard en omvang van de prostitutie door minderjarige jongens zijn
diverse onderzoeken gedaan. De omvang kan niet met zekerheid worden
vastgesteld, maar in verschillende onderzoeken wordt over de jaren 80 en
90 een schatting van ongeveer 1500 minderjarigen over heel Nederland
gehanteerd1.
5. Heeft de heer Beth meldingen gemaakt van misbruik bij
meerderen, beleidsmedewerkers en ambtenaren en zijn daarvan
nog meldingen bekend? Wat is er met die meldingen gedaan?
Antwoord:
Er is onderzoek verricht in het Informatie- en documentatiecentrum van de
GGD. Binnen de GGD zijn geen andere (papieren of digitale) archieven.
In het archief van de GGD is geen documentatie gevonden waaruit blijkt
dat de heer Beth melding heeft gemaakt over misbruik.
6. Kunt u nagaan of destijds de politie, het Openbaar Ministerie
(OM) en/of het college van B&W in Amsterdam op de hoogte
waren van de jongenshoerenscene in de hoofdstad?
Antwoord:
Ja, dit was het geval. Zie ook de hiervoor gegeven antwoorden op de
vragen van de VVD- en de SP- fractie.
7. Hoeveel aangiftes zijn er tussen 1988 en 2000 in Amsterdam
gedaan wegens verkrachting, seks met minderjarigen en andere
vergrijpen uit deze groep en tot hoeveel veroordelingen heeft dat
geleid?
Antwoord:
Het is niet mogelijk om deze specifieke informatie uit de administratiesystemen van het OM te verkrijgen ten aanzien van strafbare feiten tegen
minderjarige jongensprostituees. Slechts door een zeer omvangrijk
dossieronderzoek van alle individuele zaken met feiten die als misbruik
van een minderjarige kunnen worden gekwalificeerd (artikelen 242, 244,
245, 247 en 249 van het Wetboek van Strafrecht), zou deze vraag mogelijk
beantwoord kunnen worden in die gevallen waarin de betreffende
aangifte daadwerkelijk tot een strafzaak heeft geleid. Van de aangiften die
destijds niet tot een strafzaak hebben geleid, zullen de feiten veelal zijn
verjaard en zijn de registraties vernietigd op grond van de geldende
bewaartermijnen voor deze aangiften.

1

Korf D.J., Benschop A. & Knotter J. (2009): Verborgen werelden, minderjarige jongens,
misbruik en prostitutie, Amsterdam: Rozenberg Publishers (VU-onderzoek in opdracht van het
WODC)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 015, nr. 115

4

8. Klopt het dat in 1997 minstens zes politie- en justitiemedewerkers verdacht werden van seksuele contacten met minderjarigen? Zijn deze medewerkers hangende het onderzoek op enig
moment op non-actief gesteld?
Antwoord:
Het Rolodex-onderzoek is gestart nadat een verdachte in een andere zaak
verklaarde dat twee toenmalige hoofdofficieren van justitie diensten
afnamen van een bordeel waar ook minderjarige jongens werkten. Ook
verklaarde deze persoon over zijn contacten met enkele politieambtenaren
van het politiekorps Amsterdam-Amstelland. Naast het Rolodexonderzoek is deze laatste verklaring ook aanleiding geweest voor het
formuleren van een onderzoeksopdracht naar corruptie door personeelsleden van het regionaal politiekorps Amsterdam-Amstelland. Of een
dergelijk onderzoek heeft plaatsgevonden en om hoeveel politieagenten
dit ging, heeft de politie Amsterdam niet meer kunnen vaststellen.
Het Rolodex-onderzoek richtte zich in de eerste plaats op twee toenmalige
hoofdofficieren van justitie. Lopende het onderzoek is ook een tweetal
andere medewerkers met een juridische overheidsfunctie in beeld
gekomen. Uit onderzoeksbevindingen kwam naar voren dat deze twee
personen afnemers waren van de homoseksuele diensten van het
bordeel.
Het College van procureurs-generaal kwam tot de conclusie dat op grond
van het onderzoek de twee hoofdofficieren van justitie niet als verdachte
konden worden beschouwd. Ten aanzien van de twee medewerkers met
een juridische overheidsfunctie kwam het College tot de conclusie dat niet
gebleken is dat zij zich schuldig zouden hebben gemaakt aan strafbare
feiten. Zoals reeds aangehaald is deze informatie, naar aanleiding van een
verzoek op grond van de Wet openbaarheid van bestuur, bij beslissing van
23 december 2013 openbaar gemaakt door middel van een samenvatting
en een inventarisatie van het Rolodex-onderzoek.
Er is destijds geen aanleiding gezien om disciplinaire maatregelen tegen
betrokkenen te nemen.
9. Heeft de Britse politie in de onderzoeken naar pedofilie in hoge
kringen van de afgelopen jaren (bijvoorbeeld de zaak-Seville,
maar ook rond leden van het parlement en andere hoge kringen)
contact opgenomen met de Nederlandse politie over Nederlandse
verdachten, Nederlandse jongens, misbruik in Nederland of
andere zaken die Nederland raken? Zo ja, kunt u dan beschrijven
welke Nederlandse leads die onderzoeken hebben?
Antwoord:
Meer in het algemeen kan ik u berichten dat het niet ongebruikelijk is om
in dergelijke grote onderzoeken via de internationale politielijnen – veelal
slechts op hoofdlijnen – te informeren naar mogelijke relaties met
buitenlandse onderzoeken. In sommige gevallen leidt dit dan tot formele
rechtshulpverzoeken. Ik ben niet bekend met een inkomend rechtshulpverzoek van (de betreffende onderzoeksteams uit) het Verenigd Koninkrijk
aan Nederland noch met een eventuele relatie van de Britse onderzoeken
met Nederlandse onderzoeken.
Vragen van de leden van de SGP-fractie
1. In hoeverre is de berichtgeving waar dat er sprake was van een
omvangrijk pedofilienetwerk en dat de overheid dit jarenlang
heeft gedoogd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 015, nr. 115

5

Antwoord:
Zie de hiervoor gegeven antwoorden op de vragen van de VVD-fractie.
2. Wat was hiervan bekend binnen het Ministerie van (Veiligheid
en) Justitie en bij het OM en bij wie was dit bekend?
Antwoord:
De problematiek van minderjarigen in de prostitutie, in het bijzonder in
steden als Amsterdam en Rotterdam, was in algemene zin bekend. Ook
was bekend dat bordeelhouders, pornoproducenten en afnemers van
diensten in meer of mindere mate met elkaar in contact stonden. Dat werd
bevestigd in strafrechtelijke onderzoeken, waaronder bijvoorbeeld het
eerdergenoemde onderzoek naar het homobordeel in Amsterdam. Dat wil
nog niet zeggen dat sprake was van een omvangrijk pedofilienetwerk en
laat staan dat het door de overheid werd gedoogd. Gelet op de gevoeligheid van het onderzoek is de Minister van Justitie destijds geïnformeerd over het Rolodex-onderzoek.
3. Is het waar dat ook de GGD destijds op de hoogte was van het
bestaan van dit netwerk en de praktijken en dat er sprake was
van het negeren hiervan?
Antwoord:
Zie de hiervoor gegeven antwoorden op de vragen van de SP-fractie.
4. Is bekend in hoeverre er binnen het OM en de GGD ooit intern
over is geklaagd?
Antwoord:
Voor zover u met uw vraag bedoelt dat binnen het OM en de GGD destijds
intern zou zijn geklaagd over het feit dat er vanuit de overheid onwil zou
zijn om de problematiek van prostitutie van minderjarigen aan te willen
pakken, is dat niet vastgesteld.
In brede zin vormde de precaire positie van minderjarigen in de prostitutie
juist een prioriteit binnen het landelijk beleid. In 1995 trad het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind in werking voor Nederland.
Dit verdrag verplicht Staten ertoe «het kind te beschermen tegen alle
vormen van seksuele exploitatie en seksueel misbruik». De bescherming
van minderjarigen tegen elke vorm van seksueel misbruik vormde een
van de hoofddoelstellingen van de Wet opheffing algemeen bordeelverbod uit 1997. Dit vertaalde zich onder andere in een verscherpte
strafbaarstelling van elke vorm van seksueel misbruik of exploitatie van
minderjarigen.
5. Welk verzoek is er precies gedaan bij de Amsterdamse
rechtbank?
Antwoord:
Bij de rechtbank Amsterdam is namens een man, die stelt als minderjarige
in de kinderprostitutie te zijn misbruikt, een verzoekschrift ingediend tot
civielrechtelijke voorlopige getuigenverhoren. De Staat heeft, gelet op de
mogelijke aansprakelijkstelling van de Staat en de gevraagde getuigen,
van dit verzoekschrift aan de rechtbank een afschrift ontvangen.
6. Op welke wijze is gewaarborgd dat er binnen de politie en het
OM mogelijkheden zijn om onafhankelijk te laten onderzoeken of
er sprake is van misbruik of andere ernstige delicten door
topambtenaren? Welke procedures gelden hiervoor? Hoe is daarin
de onafhankelijkheid gewaarborgd en ook dat er geen sprake is
van mogelijkheden voor beïnvloeding?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 015, nr. 115

6

Antwoord:
Binnen de wettelijke kaders van het strafprocesrecht wordt iedere
strafzaak door de politie en het OM in beginsel op gelijke wijze behandeld.
Verder heeft iedere verdachte, zowel in de opsporings- als in de vervolgingsfase, gelijke rechten en plichten. Aan de strikte afbakening van
bevoegdheden en taakverdelingen onder de procesdeelnemers wordt
strak de hand gehouden, hetgeen garandeert dat distantie wordt bewaard
tussen bijvoorbeeld opsporingsambtenaren en officieren van justitie
enerzijds en verdachten anderzijds. De rechter toetst dit proces ook.
Distantie ten aanzien van verdachten die de integriteit van de rechtspleging of het openbaar bestuur in gevaar brengen, wordt gewaarborgd
door de Rijksrecherche het onderzoek te laten uitvoeren. De Rijksrecherche valt als enige onderdeel van de Nationale politie onder de
verantwoordelijkheid van het College van procureurs-generaal van het
OM: zij verricht haar onderzoeken rechtstreeks in opdracht van het College
en valt ook beheersmatig onder het College. Op deze wijze kan de
Rijksrecherche onpartijdig en met distantie onderzoek verrichten naar
(vermeend) strafbaar gedrag door overheidsfunctionarissen.
In gevallen waarin verdachten in nauwe relatie staan tot opsporingsambtenaren of medewerkers van het OM uit een bepaalde regio, wordt de
distantie gewaarborgd door het onderzoek en de vervolging over te
dragen aan een niet betrokken politie-eenheid of arrondissementsparket.
7. Is er onderzoek verricht naar de wijze waarop deze onafhankelijkheid gewaarborgd is en in hoeverre er sprake is van mogelijkheden voor verbetering?
Antwoord:
Ik ben van oordeel dat de hierboven beschreven werkwijze zorgt voor
onafhankelijkheid van het onderzoek en geen wijziging behoeft.
8. Is volledig gewaarborgd dat personen die onderwerp zijn van
een strafrechtelijk onderzoek zich op geen enkele wijze kunnen
mengen in de behandeling van hun zaak?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 6 en 7.
Vragen van de fractie Bontes/Van Klaveren
1. In hoeverre onderschrijft u het beeld dat advocaat De Witte
schetst over het jarenlange gedogen van pedofilie door de
Nederlandse overheid?
Antwoord:
Ik verwijs naar de hiervoor gegeven antwoorden op de vragen van de
VVD-fractie.
2. Klopt het dat zelfs hoofdofficieren en hoge ambtenaren zich in
het Amsterdamse pedoprostitutiecircuit hebben begeven? Zo ja,
wat kunt u hierover mededelen?
Antwoord:
Ik verwijs naar het hiervoor weergegeven antwoord op vraag 8 van de
CDA-fractie.
3. Kunt u aangeven of het pedoprostitutiecircuit in die tijd
bekend was bij de overheid, bijvoorbeeld bij instanties als de
GGD?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 015, nr. 115

7

Antwoord:
Ik verwijs naar de hiervoor gegeven antwoorden de vragen van de
VVD-fractie, de SP-fractie en de CDA-fractie.
4. Bent u bereid om als nieuw bewindspersoon schoon schip te
maken op uw departement en deze beerput helemaal te openen,
zodat adequaat onderzoek kan worden gedaan naar het
pedoschandaal in de jaren ’80 en ’90?
Antwoord:
Uit de overige antwoorden blijkt dat met betrekking tot minderjarigenprostitutie meerdere onderzoeken hebben plaatsgevonden. Ik zie geen
aanleiding voor een nader onderzoek.
5. Deelt u de mening van de voormalige Minister van Veiligheid
en Justitie ten aanzien van de kwestie Demmink, namelijk dat
«het niets was, niets is en ook niets zal worden»?
Antwoord:
Gelet op het feit dat er een strafrechtelijk onderzoek loopt naar de heer
Demmink, onthoud ik mij van een oordeel hierover.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 015, nr. 115

8