Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 066

Belastingdienst

Nr. 898

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2021
Via het toeslagenstelsel wordt jaarlijks € 13 miljard (in ruim 8 miljoen
toeslagen) uitgekeerd aan 6 miljoen huishoudens. Als burgers in een
stabiele situatie verkeren gaat dit in veel gevallen goed. In de toeslagenmonitor geeft 92% van de ondervraagden aan neutraal tot zeer tevreden
te zijn over het proces van aanvragen, ontvangen en de dienstverlening
door Toeslagen1. Een groeiende groep burgers die graag zelf hun zaken
digitaal met de overheid regelt, wordt steeds beter en sneller bediend.
Tegelijkertijd blijkt dat ook voor deze groep het toeslagenstelsel complex
werkt en gevolgen – bijvoorbeeld van wijzigingen – niet altijd zijn te
overzien. Dan kunnen verbeteringen bijdragen aan een betere begrijpelijkheid en meer zekerheid.
In andere gevallen heeft het stelsel ertoe geleid dat burgers in ernstige
problemen kwamen en hebben de toeslagen die bedoeld zijn om burgers
financiële steun te bieden in moeilijke tijden, juist onzekerheid, onduidelijkheid en onvoorspelbaarheid veroorzaakt. Bijna een half miljoen burgers
(8%)2 is niet tevreden over het proces en de dienstverlening van
Toeslagen. Circa 200.000 burgers hebben te maken met terugvorderingen
van 1.000 euro of hoger. De complexiteit van het stelsel, de digitalisering
en centralisering van de dienstverlening en het ontbreken van maatwerk
tonen het belang van een andere aanpak. Een aanpak om de geloofwaardigheid en het vertrouwen van burgers te herstellen en zeker van de
groep die voor financiële steun afhankelijk is van de overheid. Het kabinet
wil dat doen met een eenvoudiger stelsel waarin burgers vooraf meer
zekerheid hebben over hun inkomensondersteuning én door met
maatwerk en eenvoud beter aan te sluiten bij de belevingswereld van een
groep minder zelfredzame burgers. In de formatie zal hierover besloten
moeten worden.
1

2

kst-31066-898
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Rapport Motivaction; Toeslagenmonitor 0-meting; december 2020. Bijlage 3, Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl.
Rapport Motivaction; Toeslagenmonitor 0-meting; december 2020. Bijlage 3, Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

1

Het afgelopen jaar is veel tijd en energie gestoken in het nadenken over
het sterk vereenvoudigen en verbeteren van het toeslagenstelsel. Om op
de lange termijn toe te werken naar een toegankelijker en begrijpelijker
stelsel zijn alternatieven uitgewerkt voor een ander toeslagenstelsel en
scenario’s voor het inrichten van een nieuw stelsel van kindvoorzieningen3. Voor het kabinet is het overduidelijk dat een aantal problemen
niet binnen het huidige toeslagenstelsel kan worden opgelost en dat we
op termijn toe moeten naar vernieuwing van het stelsel. Vernieuwing van
enkele of alle toeslagen zal niet eenvoudig zijn en verbeteringen in de
dienstverlening zullen niet van vandaag op morgen zichtbaar zijn.
Daarnaast vergt het moeilijke politieke keuzes met belangrijke consequenties, ook voor de uitvoering, en zal waarschijnlijk meerdere kabinetsperiodes behelzen. Het is daarbij goed om te realiseren dat voor de meest
kwetsbare groep maatwerk ook in een nieuw stelsel vereist blijft.
Dit langetermijnperspectief vermindert geenszins het belang om op korte
termijn en binnen het huidige stelsel verder te werken aan verbeteringen.
Verbeteringen waardoor er meer helderheid en zekerheid aan de voorkant
ontstaat voor alle toeslaggerechtigden. De motie van de leden
Lodders/Van Weyenberg4 ondersteunt de ingezette richting en biedt de
volgende stap naar verbeteringen voor de burger. De motie roept op om
verdere kortetermijnverbeteringen in het huidige toeslagenstelsel te
onderzoeken en deze daar waar mogelijk door te voeren om schrijnende
situaties en terugvorderingen te voorkomen. Daarnaast is in de reactie op
het rapport van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) toegezegd voor de formatie te inventariseren welke
verdere verbeteringen op kortere termijn mogelijk zijn binnen het huidige
stelsel, eveneens refererend aan de motie Lodders/Van Weyenberg.
In deze brief informeer ik uw Kamer mede namens de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en de Minister voor Medische zorg en Sport over de
huidige stand van zaken van deze inventarisatie. Deze inventarisatie is
nadrukkelijk een momentopname. Het onderkennen van knelpunten is een
continu proces. Dit traject is onderdeel van het grotere proces van
stappen naar vernieuwing en verbetering van het gehele toeslagenstelsel.
Als bijlagen5 bij deze brief treft u een uitwerking aan van 1) het overzicht
van geïnventariseerde knelpunten en 2) de fiches met uitvoeringsgevolgen voor de knelpunten waar op dit moment een oplossing voor is
uitgewerkt. Een volgend kabinet zal moeten besluiten over sommige
uitgewerkte oplossingen (categorie B, zie paragraaf 3) vanwege de
fundamentele gevolgen deze met zich meebrengen. Ik zal de Kamer op
een later tijdstip informeren over de oplossingen voor knelpunten
(categorie C, zie paragraaf 3) die op dit moment nog niet uitgewerkt zijn
vanwege de complexiteit van deze maatregelen.
1. Ingezette verbeteringen
De uitwerking van de motie Lodders/Van Weyenberg ligt in het verlengde
van een al langer lopend traject om het huidige toeslagenstelsel te
verbeteren. Onderstaande knelpunten zijn de afgelopen periode opgelost
of worden op korte termijn opgelost:

3

Zie de Eindrapportage Scenariostudie Vormgeving Kindvoorzieningen, 14 december 2020
(Kamerstuk 31 322, nr. 424) en de Eindrapportage Alternatieven voor het toeslagenstelsel,
14 december 2020 (Kamerstuk 31 066, nr. 760).
4
Kamerstuk 35 572 nr. 49.
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

2

•

•

•

•

•

Op 1 juli 2020 is de Wet hardheidsaanpassing Awir aangenomen6.
Hierdoor is het mogelijk geworden om tegemoet te komen aan niet
voorziene en niet beoogde gevolgen van de toepassing van wet- en
regelgeving op het gebied van toeslagen.
In de twee deelrapporten van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Toeslagen zijn knelpunten gesignaleerd en maatregelen
onderzocht om het huidige stelsel te verbeteren en alternatieven voor
het toeslagenstelsel te verkennen. Een deel van de maatregelen uit het
eerste deelrapport van het IBO Toeslagen en enkele knelpunten uit de
lijst met schrijnende situaties zijn in de Wet verbetering uitvoerbaarheid toeslagen aangepakt die beide Kamers eind vorig jaar hebben
aangenomen7. Hiermee is een stap gezet in het intensiveren van de
menselijke maat in het toeslagensysteem en is de positie van de
toeslaggerechtigde versterkt. Op grond van deze wet ontstaat
toeslagpartnerschap op de eerste dag van de maand volgend op het
aangaan van dat partnerschap en niet meer met terugwerkende kracht
naar het begin van het kalenderjaar. Bij de zorgtoeslagen worden er
geen eisen meer gesteld aan de verzekerdheid van de partner en is er
een doelmatigheidsgrens geïntroduceerd om terugvorderingen te
verminderen. Ook in het geval van gezinnen met een partner in
detentie is de aanspraak op kinderopvangtoeslag uitgebreid. Gezinnen
waarin één ouder werkt en de andere ouder een vrijheidsbenemende
straf heeft van minimaal drie maanden, kunnen per 2022 kinderopvangtoeslag krijgen. Een aantal schrijnende situaties door toeslagpartnerschap is hierdoor opgelost.
Eind vorig jaar is ook de Verzamelwet Kinderopvang aangenomen8.
Deze wet regelt onder andere de aanspraak op kinderopvangtoeslag
voor huishoudens waarvan één van de partners een indicatie heeft
vanuit de Wet Langdurige Zorg (Wlz) (vanaf 2021 bij een permanente
en vanaf 2023 bij een tijdelijke indicatie).
De Kinderombudsman heeft in 2017 een rapport geschreven over de
gevolgen van het koppelingsbeginsel voor gezinnen met een partner
zonder verblijfsstatus waarvan de kinderen wel een verblijfsrecht
hebben9. Het gezin heeft dan geen recht op toeslagen. Naar aanleiding
van dit rapport is een interdepartementale werkgroep opgericht om
vergelijkbare problematiek rondom het koppelingsbeginsel in kaart te
brengen en waar mogelijk op te lossen. Voor het kindgebonden budget
is het Ministerie van SZW voornemens om per 1 januari 2022 een
uitzondering in de Wet op het kindgebonden budget op te nemen voor
de groep ouders met een partner zonder geldige verblijfstitel waarvan
de kinderen wel een verblijfstitel hebben. Deze uitzondering biedt een
oplossing voor de meest schrijnende situaties waar deze gezinnen in
zitten.
In de Fiscale Vereenvoudigingswet 2017 (FVW 2017)10 is het stroomlijnen van invorderingsregelgeving belastingen en toeslagen opgenomen (SRB). Dit onderdeel van de FVW 2017 is nog niet in werking
getreden. Zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde invordering
staat voorop. Om beter aan te sluiten bij het doenvermogen van
burgers en ter bescherming van het bestaansminimum vindt op dit
moment een heroverweging van SRB plaats. Hierbij wordt onderzocht
welke onderdelen, al dan niet in een aangepaste vorm, wenselijk en
voor de burger gunstig zijn. In de tweede kabinetsreactie op de POK
wordt uw Kamer over de voortgang van dit onderwerp verder
geïnformeerd.

6

Wet van 1 juli 2020, Stb. 2020, nr. 227.
Wet van 16 december 2020, Stb. 2020, nr. 543.
Wet van 2 december 2020, Stb. 2020, nr. 518.
9
Nederlandse kinderen ontkoppeld, Kinderombudsman rapport dd. 8 december 2017.
10
Wet van 21 december 2016, Stb. 2016, nr. 546.
7
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

3

•

•

•

Toeslagen investeert in de dienstverlening naar burgers. Toeslagen
neemt vaker contact op met burgers en neemt meer tijd voor de
behandeling van vragen, wijzigingen en bezwaren. Daartoe zijn in 2020
de eerste 40 medewerkers aangenomen voor de balies en 100 extra
medewerkers voor de uitvoering van toeslagen. In 2021 vindt in
dezelfde orde van grootte verdere opschaling plaats. Met het Bestedingsplan POK zullen in latere jaren nog meer uitbreidingen plaatsvinden. Niet alleen worden de eigen balievoorzieningen en -locaties
uitgebreid maar worden er ook nauwere samenwerkingen aangegaan
met andere dienstverleners zodat er op nog veel meer plaatsen en nog
meer in nabijheid van burgers ondersteuning kan worden verleend. De
nieuwe medewerkers zijn onder andere persoonlijk begeleiders die
burgers kunnen helpen bij vragen, en medewerkers die proactief
contact zoeken met burgers bij onjuiste of onvolledige aanvragen en
bij klachten en bezwaar. Zo worden burgers bij wie het bezwaar is
afgewezen vaak gebeld met een toelichting en de mogelijkheid om
vragen te stellen. Ook kan de burger dan (vaak gemakkelijker dan in
een brief) meer feiten en omstandigheden aandragen zodat het meest
passende en begrijpelijke besluit wordt genomen (menselijke maat).
Om de toekenningszekerheid van burgers te vergroten signaleert en
contacteert Toeslagen de burgers proactief als de situatie van burgers
afwijkt van de actuele gegevens van Toeslagen. Vorig jaar is de
Kinderopvangtoeslagapp geïntroduceerd waarmee ouders gegevens
over hun kinderopvangtoeslag makkelijk kunnen bijhouden en
bijwerken. Gebruikers van de app krijgen een melding als gegevens
mogelijk niet meer actueel zijn, bijvoorbeeld omdat hun uurtarief
mogelijk is gewijzigd. In de app krijgt de burger het verzoek dit aan te
passen. Zo worden ouders geholpen om te voorkomen dat zij achteraf
kinderopvangtoeslag moeten terugbetalen. Dit jaar levert al 85% van
de Kinderopvangorganisaties op vrijwillige basis de actuele afgenomen opvanguren aan. Zowel de kinderopvangbranche, de oudervertegenwoordiging als ook recent de SER zijn zeer positief over deze
ontwikkeling. Het is nu al zichtbaar dat ouders daarmee een toeslag
veel vaker en in de actualiteit aanpassen. Samen zorgen we er zo voor
dat substantiële terugbetalingen (en nabetalingen) worden voorkomen. De SER adviseert zelfs om vaart te maken met de verplichtstelling van die gegevensleveringen zodat nog meer ouders goed
geholpen kunnen worden. Een dergelijke verbetering is er begin 2021
ook gerealiseerd voor de huurtoeslag. Met verhuurders is afgesproken
en wettelijk geregeld dat zij huurverlagingen direct doorgeven aan
Toeslagen zodat de toeslag snel wordt aangepast.
Verder zijn diverse pilots gestart om bij ingrijpende gebeurtenissen als
trouwen, geboorte, overlijden of scheiden de burger hulp aan te
bieden. Ook worden zij geattendeerd bij life-events, zoals een brief aan
18-jarigen, nabestaanden en startende zzp-ers. Om de begrijpelijkheid
van brieven te vergroten legt Toeslagen de brieven voor aan een
burgerpanel en wordt onderzoek gedaan naar de leesbaar- en
begrijpelijkheid van de brieven. Lessen daaruit worden ook toegepast
in het digitale toeslagenaanvraagsysteem. Ook krijgen burgers de
mogelijkheid om op verzoek snel en eenvoudig informatie en
documenten naar Toeslagen toe te sturen. Doel is om, waar burgers
dat nodig hebben, te zorgen voor persoonlijke begeleiding, zowel aan
de balie als aan de telefoon en online.

2. Aanpak inventarisatie knelpunten
Een interdepartementale werkgroep (hierna: werkgroep) bestaande uit
medewerkers van de Ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(SZW), Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Financiën (FIN) en van Toeslagen heeft,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

4

in aanvulling op de reeds lopende verbetertrajecten, geïnventariseerd
welke knelpunten er binnen het huidige stelsel zijn en hoe die opgelost
kunnen worden. Deze inventarisatie is gebaseerd op openbare rapporten,
signalen uit de uitvoeringspraktijk van Toeslagen, signalen vanuit
stakeholders en signalen van de toeslagdepartementen. De eerdere
rapporten van het IBO Toeslagen en de daarop volgende Eindrapportage
Alternatieven voor het toeslagenstelsel11 schetsen naast alternatieven ook
vereenvoudigingen van het stelsel en mogelijkheden om de problematiek
van het stelsel deels op te lossen en meer zekerheid te bieden aan
toeslagontvangers.
3. Mogelijke verbeteringen in het huidige stelsel
Uit de analyse van de werkgroep voor de uitwerking van de motie
Lodders/Van Weyenberg blijkt dat de meest voor de hand liggende
maatregelen om knelpunten en schrijnende situaties op te lossen al
genomen zijn. Dit betreft voornamelijk maatregelen waarvoor geen
andere politieke afweging nodig is geweest. Desalniettemin heeft de
werkgroep een flink aantal resterende knelpunten in het huidige toeslagenstelsel geïnventariseerd. Die zijn opgenomen in tabel 1. Daarbij is
gekeken naar knelpunten en schrijnende situaties maar is tevens de kans
benut om breder te kijken naar verbeteringen. Ook als het niet gaat om
urgent schrijnende situaties. In bijlage 1 bij deze brief is een uitgebreidere
beschrijving van de geïdentificeerde knelpunten te vinden12.
De geïnventariseerde knelpunten vallen uiteen in vier categorieën. De
eerste categorie (categorie A) bestaat uit verbeteringen die op korte
termijn mogelijk zijn; oplossingen voor knelpunten die dit demissionaire
kabinet op korte termijn zelf ter hand neemt. Deze korte termijn verbeteringen hebben beperkte uitvoeringstechnische en juridische consequenties en vrijwel geen budgettaire gevolgen, en zijn daarmee ook op
korte termijn te realiseren.
Onder de maatregelen in categorie A die het demissionaire kabinet zelf
nog ter hand neemt, vallen ook aanbevelingen van de commissie
praktische rechtsbescherming13 waar deze de toeslagen betreffen. De
commissie praktische rechtsbescherming constateert in haar rapport
«Burgers beter beschermd» dat burgers in de praktijk op hindernissen
stuiten, waardoor zij onvoldoende rechtsbescherming ervaren in de
praktijk. Het is daarom belangrijk knelpunten ten aanzien van de
praktische rechtsbescherming in de wet- en regelgeving op te lossen en
daarnaast de communicatie, dienstverlening en voorlichting naar de
burger zodanig in te richten dat het voeren van juridische procedures zo
min mogelijk nodig is.
Voor veel overgebleven knelpunten (categorie B t/m D) geldt dat de
oplossing grotere juridische, budgettaire en uitvoeringstechnische
gevolgen heeft dan waar een demissionair Kabinet over kan beslissen.
Veel van de knelpunten in deze categorieën komen voort uit fundamentelere beleidsbeslissingen in het verleden. Oplossingen voor die situaties
vergen daarom een andere politieke afweging dan voorheen. Een volgend
Kabinet zal voor de oplossingen in de categorieën B t/m D daarin een
integrale afweging moeten maken, rekening houdend met de beperkte
capaciteit voor nieuwe wetgeving bij Toeslagen. Er moet een zorgvuldige
afweging worden gemaakt welke maatregelen op korte termijn kunnen
11

Eindrapportage Alternatieven voor het toeslagenstelsel, 14 december 2020 (Kamerstuk 31 066,
nr. 760).
12
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
13
Kamerstuk 31 066, nr. 820.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

5

worden geïmplementeerd. Niet alles kan en niet alles kan tegelijk. De in
gang gezette verbeteringen vragen, naast het reguliere werk en
onderhoud, veel capaciteit. Uitvoeringstoetsen van nieuw beleid zijn
noodzakelijk om een definitief oordeel te geven over de uitvoerbaarheid
en inpasbaarheid, voordat kan worden besloten een beoogde oplossing
daadwerkelijk in wet- en regelgeving om te zetten.
De tweede categorie (categorie B) betreft knelpunten waarbij de oplossing
op dit moment is uitgewerkt en de uitvoeringsconsequenties hiervoor zijn
ingeschat door Toeslagen. De knelpunten en oplossingen uit categorie A
en B zijn – waar dat aan de orde is, met name waar het gaat om nieuwe
wetgeving – uitgewerkt in fiches die als bijlage bij deze brief worden
meegestuurd. Belangrijke elementen die mee hebben gespeeld bij de
uitwerking van de fiches zijn de uitvoerbaarheid en oog voor de menselijke maat.
In de derde categorie (categorie C) vallen knelpunten die nog nader op
(uitvoerings-)gevolgen onderzocht moeten worden. Het onderkennen van
knelpunten is een continu proces, daarom geeft de opsomming in deze
brief een momentopname en een stand van zaken weer. Ik en mijn
collega’s van SZW, BZK en VWS zullen uw Kamer op gezette tijdstippen,
in de voortgangsrapportage Toeslagen, blijven informeren over binnengekomen signalen van knelpunten binnen het huidige toeslagenstelsel en de
stand van zaken bij de uitwerking van oplossingsrichtingen.
De vierde en laatste categorie (categorie D) zijn knelpunten die inherent
zijn aan het huidige toeslagenstelsel. Deze knelpunten kunnen niet
worden opgelost zonder over te gaan tot een nieuw stelsel. Toeslagen
probeert, samen met de toeslagdepartementen, door middel van het
verbeteren van de dienstverlening de negatieve gevolgen van deze
knelpunten zo veel mogelijk te verkleinen.
Zoals gezegd zijn in onderstaande tabel de geïdentificeerde knelpunten
opgenomen. In bijlage 1 is een uitgebreidere omschrijving van deze
knelpunten opgenomen. Daar waar aan de orde – met name waar het gaat
om nieuwe wetgeving – is voor de knelpunten uit categorie A en B een
fiche opgesteld. De fiches zijn als bijlage 2 bij deze brief opgenomen14.
Tabel 1: geïdentificeerde knelpunten huidige toeslagenstelsel
Mogelijk knelpunt

Fichenummer indien aanwezig

Categorie A: Geïdentificeerde knelpunten waarvoor de oplossing al in gang is gezet of die nog door dit
demissionaire kabinet in gang gezet worden
Er wordt nog te weinig gebruik gemaakt van mogelijkheid om kinderopvangtoeslag rechtstreeks uit te betalen aan kinderopvangorganisaties

1

Huurtoeslag wordt stopgezet bij geboorte kind waarvoor niet tijdig een
verblijfsvergunning wordt aangevraagd

2

Recht op huurtoeslag vervalt structureel (ook als inkomen en vermogen weer
voldoen aan eisen huurtoeslag) bij overschrijding maximum huurgrens in jaar
dat geen recht op huurtoeslag bestaat

3

Onduidelijkheid bij geschil over toetsingsinkomen of er bezwaar gemaakt
moet worden of er een verzoek ingediend moet worden bij de inspecteur
Burger die bezwaar maakt wordt niet altijd gehoord
Bezwaar wordt niet inhoudelijk beoordeeld als deze te laat is ingediend

14

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

6

Mogelijk knelpunt

Fichenummer indien aanwezig

Een toeslag kan in het voordeel van een burger worden herzien tot vijf jaar,
deze herzieningstermijn kan in sommige gevallen knellen
Procedures in hoger beroep die misschien voorkomen hadden kunnen worden
door meer checks and balances bij Toeslagen

Categorie B: Knelpunten waarvoor de oplossing op dit moment al is uitgewerkt, hierover moet een volgend
kabinet beslissen
Door samenwonen van een ouder en kind (mantelzorg, tijdelijk inwonen)
kunnen onbedoelde toeslagpartnerschappen ontstaan

4

De vermogensgrens in de huurtoeslag ligt laag en daarnaast kennen de
toeslagen verschillende hoogtes van vermogensgrenzen

5

Bij intrekking verblijfsvergunning met terugwerkende kracht moeten ook
toeslagen met terugwerkende kracht terugbetaald worden

6

Boven de maximum huurgrens (€ 752) is er geen recht op huurtoeslag

7

Meerpersoonshuishoudens hebben in tegenstelling tot de meeste huurtoeslagontvangers geen recht op huurtoeslag boven aftoppingsgrens

8

Minimumleeftijd huurtoeslag komt niet meer overeen met minimumloon
(Wml)

9

Achterblijvers van noodgedwongen elders verblijvende partner (detentie,
nareizende partner van statushouder) krijgen geen alleenstaande ouderkop
kindgebonden budget

10

Het recht op kinderopvangtoeslag is gekoppeld aan het aantal uren van de
partner die het minste werkt, dit kan in sommige gevallen knellen.

11

Categorie C: Knelpunten die nog nader onderzocht moeten worden
De uitzonderingen op het inkomensbegrip verschillen tussen toeslagen
Het UWV kan het inkomen van personen met een lage uitkering (bijvoorbeeld
WW of WIA) via de Toeslagenwet aanvullen tot het bruto sociaal minimum op
huishoudniveau. Het is echter mogelijk dat eenverdienerhuishoudens ondanks
die aanvulling toch netto onder de bijstandsnorm uitkomen door afbouwen
van toeslagen
Er zijn problemen bij de toepassing van de 10%-regeling in relatie tot
bijvoorbeeld bijstandsuitkeringen
Problemen met inschrijvingen Basisregistratie personen (Brp) als de gegevens
niet actueel, onvolledig of onjuist zijn.
Om aanspraak te maken op kinderopvangtoeslag moet de ouder (en de
toeslagpartner) voldoen aan de arbeidseis of gekenmerkt worden als
doelgroeper. Daarover bestaat in sommige gevallen onduidelijkheid.
In de uitvoering van de kinderopvangtoeslag (KOT) zijn er signalen dat ouders
moeilijkheden ervaren in het aanleveren van de nodige bewijsstukken,
wanneer ouder en initiële toeslagpartner uit elkaar zijn gegaan en het contact
slecht is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

7

Mogelijk knelpunt

Fichenummer indien aanwezig

Ouders die zorgpremie betalen voor inwonende meerderjarige kinderen,
kunnen geen zorgtoeslag krijgen op eigen rekeningnummer.
Bij een partner buiten Europese Unie kan de ouder in Nederland geen
aanspraak maken op kinderopvangtoeslag.
Een ouder die in eerste instantie recht heeft op kinderopvangtoeslag, kan door
een gewijzigde (medische) situatie dit recht verliezen op het moment dat de
gewijzigde situatie ervoor zorgt dat de ouder niet meer kan werken.
Sommige promovendi hebben geen recht op kinderopvangtoeslag omdat zij
niet voldoen aan de arbeidseis en er geen arbeidsrelatie is tussen de promovendus en de universiteit.
In tegenstelling tot de kinderbijslag kan het recht op kindgebonden budget van
één van de ouders niet aan beide co-ouders worden uitbetaald.

Categorie D: Knelpunten inherent aan het huidige toeslagenstelsel; werken aan verbetering dienstverlening
Als studenten, bijstandsgerechtigden, re-integreerders gaan werken kan dit
leiden tot inkomensstijging en mogelijk tot minder toeslagen
Ontslagvergoeding telt mee als inkomen en heeft daarmee met terugwerkende
kracht gevolgen voor het hele toeslagjaar
Wisselend inkomen zorgt voor lastig in te schatten draagkracht
De toeslagen kunnen worden verrekend met een openstaande schuld
Een groep burgers maakt geen gebruik van toeslagen, hoewel zij daar wel
recht op zouden hebben.
4. Brede maatschappelijke impact
Samen met de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heb ik
intensief gesproken over verbeteringen binnen het huidige stelsel met
stakeholders uit het maatschappelijk veld, onder andere in twee brede
digitale bijeenkomsten. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft tevens één bijeenkomst bijgewoond. Tijdens de
bijeenkomsten is met toeslaggerechtigden, vertegenwoordigers van
maatschappelijke organisaties en belangenvertegenwoordigers gesproken
over de knelpunten en oplossingsrichtingen.
Ik dank alle deelnemers voor de waardevolle input. De stakeholders staan
positief tegenover het snel oplossen van knelpunten in het huidige
toeslagensysteem. Daarbij geven zij aan dat het belangrijk is tegelijkertijd
over het langetermijnperspectief en de fundamentele problematiek van
het toeslagenstelsel na te blijven denken. De snelheid van het oplossen
van problemen binnen het huidige toeslagenstelsel mag niet ten koste
gaan van de zorgvuldigheid. Dit punt neem ik nadrukkelijk ter harte. Bij
een aantal oplossingen voor knelpunten die in deze brief worden
geïnventariseerd is er meer tijd nodig om de (uitvoerings-)gevolgen te
onderzoeken.
Veel deelnemers konden zich vinden in de maatregelen die werden
voorgelegd. De Nationale ombudsman vroeg met name aandacht voor de
gevallen dat er geen recht bestaat op de alleenstaande ouderkop bij een
noodgedwongen elders verblijvende Awir-partner en dat geen recht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

8

bestaat op kinderopvangtoeslag bij een partner buiten de EU. De
oplossing voor de problematiek rondom de alleenstaande ouderkop bij
een noodgedwongen elders verblijvende partner is geadresseerd in fiche
10 van categorie B. Deze oplossing heeft echter dusdanige consequenties
dat een nieuw kabinet hierover een politieke beslissing moet maken. De
oplossing rondom de problematiek van het recht op kinderopvangtoeslag
bij een partner buiten de EU is ons bekend, maar vergt nog nader
onderzoek en valt onder categorie C.
Ook bracht de Nationale ombudsman de problematiek bij ouders en hun
kinderen als gevolg van het koppelingsbeginsel onder de aandacht. Het
huidige demissionaire kabinet neemt in dit kader zelf maatregelen zoals
de verhoging van de leeftijd waarop de verblijfsstatus van de medebewoner relevant is naar 18 jaar in de huurtoeslag (fiche 2, categorie A) en is
SZW voornemens om per 1 januari 2022 een uitzondering in de Wet op
het kindgebonden budget op te nemen voor de groep ouders met een
partner zonder geldige verblijfstitel waarvan de kinderen wel een
verblijfstitel hebben (paragraaf 1). Daarnaast wordt de problematiek
rondom het terugvorderen van toeslagen bij het intrekken van de
verblijfsvergunning met terugwerkende kracht geadresseerd in fiche 6 van
categorie B.
Duidelijk is dat de complexiteit in het stelsel vanuit het burgerperspectief
minder moet. Daarbij werden kinderopvangtoeslag, huurtoeslag en
kindgebonden budget het meeste genoemd. Aan de voorkant moet er
meer zekerheid voor burgers komen. Een aantal oplossingen die in deze
brief gepresenteerd worden zien hiertoe op het afschaffen of verminderen
van voorwaarden. Hierdoor kunnen schrijnende situaties opgelost
worden. Dit betekent evenwel dat het stelsel minder gericht wordt.
Betrokken partijen geven aan dat het verbeteren van de dienstverlening
minstens zo cruciaal is als het wegnemen van de knelpunten in wet- en
regelgeving. Door proactief met burgers in contact te treden en burgers te
helpen die niet mee kunnen komen, kunnen veel problemen voorkomen
worden. Ook noemen zij het belang van fysieke balies waar mensen met
vragen terecht kunnen. Zoals een van de deelnemers het goed
verwoordde: «de menselijke maat betekent vaak ook menselijk contact». Ik
onderschrijf dat volledig en wil dat de kwetsbare groep burgers kan
vertrouwen op toeslagen. Met de eerdergenoemde verbeterstappen in de
dienstverlening wordt daar hard aan gewerkt.
Stakeholders benadrukken voorts dat de uitwerking van wet- en regelgeving in de praktijk cruciaal is. Zij zien veel ruimte om het huidige stelsel
steeds beter te laten werken voor de burger. Vanuit hun persoonlijke
ervaringen dragen zij suggesties aan voor het verbeteren van de
dienstverlening aan de burgers. Vooropgesteld vinden zij een persoonlijke
en menselijke benadering richting de burger belangrijk. Niet iedereen kan
meekomen in het sterk gedigitaliseerde toeslagenproces dat veel vraagt
van het doenvermogen van de ontvanger. Het is onze gezamenlijk
verantwoordelijkheid om deze burgers zo goed mogelijk te helpen in alle
fasen van het proces. Daarin waarderen we het hulpaanbod van stakeholders om burgers vanuit hun expertise te ondersteunen in bijvoorbeeld
het aanvragen van de toeslag. Vanuit de uitvoering wordt gewerkt aan
persoonlijke begeleiding, bijvoorbeeld door een persoonlijk zaakbehandelaar mee te laten kijken met de ouder of door weer meer mensen aan
de balies te kunnen helpen met hun vragen. Doel is om daarin steeds
verder te kijken hoe we samen de dienstverlening naar burgers kunnen
verbeteren, waar nodig maatwerk kunnen leveren en alle veranderingen
die we doorvoeren ook actief terug te leggen bij toeslagontvangers en
betrokkenen uit het maatschappelijk veld. Zie hiervoor ook de ingezette

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

9

verbeteringen in de dienstverlening in paragraaf 1. Op die manier houden
we zicht hoe de maatregelen uitwerken in de praktijk en of deze daadwerkelijk voor een verbetering voor de burger zorgen.
5. Hoe we verder werken
Ruim zes miljoen huishoudens zijn jaarlijks afhankelijk van toeslagen. In
veel gevallen gaat dit goed, maar de schrijnende situaties en het gebrek
aan individueel maatwerk voor een kwetsbare groep onderstreept voor
het Kabinet de ingeslagen richting om deze burgers beter en persoonlijker
te bedienen. Daarin past een individuele en behulpzame benadering
waarin we als overheid naast de burger staan. Met de ingezette verbetertrajecten en beschreven oplossingen voor een aantal onmiskenbare
knelpunten werken we toe naar een situatie waarin we burgers meer
zekerheid geven.
De inventarisatie in deze brief en – waar mogelijk – het aanpakken van
knelpunten en schrijnende situaties ligt in het verlengde van een al langer
lopend proces om het huidige toeslagenstelsel te verbeteren. Niet elk
knelpunt kan op korte termijn worden opgelost. Ook is soms nader
onderzoek nodig. De oorzaken van deze knelpunten en mogelijke
oplossingen hiervoor worden in een structureel samenwerkingsverband
tussen de departementen en de uitvoering verder onderzocht.
Tijdens de uitwerking van de motie Lodders/Van Weyenberg is door de
departementen en de uitvoering onderstreept dat een dergelijk samenwerkingsverband zeer wenselijk en zinvol is. Deze samenwerking maakt het
mogelijk knelpunten te blijven signaleren en oplossingen hiervoor te
onderzoeken.
Zoals eerder beschreven worden in nauwe samenwerking met de
Ministeries van de VWS, BZK en SZW verschillende stappen gezet om de
dienstverlening te verbeteren voor de zorgtoeslag, huurtoeslag, het
kindgebonden budget en de kinderopvangtoeslag. Met de Ministeries van
BZK en SZW zijn separate verbetertrajecten met Belastingdienst/
Toeslagen voor respectievelijk de huurtoeslag en de kinderopvangtoeslag
gestart. In deze verbetertrajecten wordt specifiek gekeken naar verbeterpunten voor de huurtoeslag en de kinderopvangtoeslag. De opgehaalde
signalen waar nu niet direct een oplossing voor is worden in beide
trajecten meegenomen, maar ook nieuwe signalen kunnen hierin een
plaats krijgen. Met VWS wordt momenteel een traject voor het verbeteren
van de zorgtoeslag opgestart om ook daar de terugvorderingen terug te
dringen, knelpunten op te lossen en de dienstverlening te verbeteren.
Over al deze verbeteringen blijven wij in nauw contact met burgers en alle
betrokken partijen uit het maatschappelijk veld. En zoals eerder gezegd,
zal ik samen met mijn collega’s van SZW, BZK en VWS uw Kamer op
gezette tijdstippen, in de voortgangsrapportage Toeslagen, blijven
informeren over binnengekomen signalen van knelpunten binnen het
huidige toeslagenstelsel en de stand van zaken bij de uitwerking van
oplossingsrichtingen.
De Staatssecretaris van Financiën,
A.C. van Huffelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 898

10