Ook het particuliere zorgaanbod moet verantwoord zijn
Signalement van de Inspectie jeugdzorg
augustus 2010
Inleiding
In deze nota zal de Inspectie jeugdzorg naar voren brengen dat zij op dit moment
grote risico’s signaleert ten aanzien van de kwaliteit van de jeugdzorg en dat deze
risico’s voortvloeien uit de beperkingen van het huidige wettelijke stelsel.
De inspectie is van mening dat daar, waar in een georganiseerd verband zorg
wordt verleend aan kinderen, te allen tijde sprake dient te zijn van verantwoorde
zorg. Sinds enige tijd treft de inspectie steeds vaker situaties aan waarin door
andere dan reguliere (jeugd)zorgaanbieders of reguliere zorginstellingen in een
georganiseerd verband zorg aan kinderen wordt verleend. De inspectie noemt dit
‘particulier zorgaanbod’. Dit particulier zorgaanbod valt niet onder de directe
werking van enig wettelijk kwaliteitskader, hetgeen volgens de inspectie
onacceptabele risico’s met zich brengt voor de betreffende kinderen.
De inspectie zal hierna kort uiteenzetten wat zij verstaat onder particulier
zorgaanbod en wanneer hiervan gebruik wordt gemaakt. Vervolgens zal de
inspectie toelichten welke risico’s zij signaleert en wat volgens haar de oorzaken
hiervan zijn. Ten slotte zal de inspectie u voorstellen om te komen tot een
oplossing waarin alle zorg die in een georganiseerd verband aan kinderen wordt
geboden, ongeacht het wettelijke domein of de financieringsstructuur, valt onder
een systeem van wettelijke kwaliteitseisen en onafhankelijk toezicht.
Probleemschets
Particulier zorgaanbod
De inspectie bemerkt dat er de laatste jaren in toenemende mate door andere
dan reguliere (jeugd)zorgaanbieders of reguliere zorginstellingen in een
georganiseerd verband zorg wordt geboden aan kinderen. De inspectie noemt dit
zorgaanbod ‘particulier zorgaanbod’. Het gaat vaak om, op een kleine of
middelgrote schaal georganiseerde, opvang van kinderen, die voor jeugdzorg of
AWBZ-zorg zijn geïndiceerd. Deze organisaties pretenderen crisiszorg,
overbruggingszorg, verblijf, begeleiding en/of behandeling te bieden. Dit vindt
plaats in een huiselijke setting, in een instelling of op een boerderij, in Nederland
of in het buitenland.
De inspectie heeft tijdens haar toezicht geconstateerd dat het particulier
zorgaanbod met name in de volgende drie situaties voorkomt.
Allereerst is er de situatie waarin een bureau jeugdzorg ter overbrugging van de
wachtlijsten bij een reguliere jeugdzorgaanbieder een jeugdige plaatst bij een

Pagina 1 van 4

organisatie met particulier zorgaanbod. Het betreffende bureau jeugdzorg
financiert deze plaatsing veelal uit het beschikbare flexbudget. De duur van de

Fout! Bladwijzer niet
gedefinieerd.

plaatsing varieert van enkele weken tot enkele maanden en, in uitzonderlijke
gevallen, enkele jaren.
Ook komt het regelmatig voor dat een reguliere jeugdzorgaanbieder een jeugdige
die zich met een aanspraak op jeugdzorg tot haar heeft gewend, doorplaatst bij
een organisatie met particulier zorgaanbod. Voor een dergelijke constructie wordt
de term ‘onderaannemerschap’ gebruikt. Een reguliere jeugdzorgaanbieder maakt
gebruik van een onderaannemer, hetzij omdat zij zelf geen plaats vrij heeft, hetzij
omdat zij van mening is dat zij geen passende zorg voor de betreffende jeugdige
kan bieden.
Verder is er de situatie waarin een jeugdige door middel van een
persoonsgebonden budget (pgb) bij een organisatie met particulier zorgaanbod
wordt geplaatst. De reden hiervoor is niet zelden een gebrek aan beschikbare
plekken bij de reguliere jeugdzorginstellingen.
Risico’s van particulier zorgaanbod
Uit het vorenstaande blijkt, dat er bij het gebruik van particulier zorgaanbod
sprake is van een onoverzichtelijke samenloop van (indirecte)
financieringsstromen. Vast staat in ieder geval dat geen sprake is van directe
provinciale subsidiëring, reden waarom deze particuliere aanbieders niet
rechtstreeks vallen onder de werking van de Wet op de jeugdzorg en het toezicht
van de Inspectie jeugdzorg. Een en ander betekent derhalve dat 1) niet
gewaarborgd is dat de aldaar verblijvende kinderen de zorg ontvangen die ze
nodig hebben, 2) niet gewaarborgd is dat de verleende zorg van een voldoende
verantwoord, veilig en deskundig niveau is en 3) er geen onafhankelijk toezicht is
op de particuliere zorgaanbieders. Dit alles maakt dat onverantwoorde situaties
onopgemerkt kunnen blijven, iets wat naar de mening van de Inspectie jeugdzorg
niet in het belang is van de betrokken kinderen. Daar komt bij dat bij veel
particuliere organisaties het winstoogmerk een dermate belangrijke drijfveer lijkt
te zijn, dat zij er weinig belang bij hebben om de periode van (crisis)opvang zo
kort mogelijk te houden. In de ogen van de inspectie is er dan ook sprake van
onacceptabele risico’s voor kinderen die zorg nodig hebben.
Redenen voor gebruik particulier zorgaanbod
De inspectie heeft geconstateerd dat het gebruik van particulier zorgaanbod de
afgelopen jaren sterk is toegenomen en dat het afgelopen jaar zeer frequent
gebruik is gemaakt van dit zorgaanbod. Zoals hiervoor is beschreven, lijkt de

Pagina 2 van 4

wachtlijstproblematiek en het gebrek aan passende (crisis)zorg binnen de
jeugdzorg en de gezondheidszorg hieraan debet te zijn.

Fout! Bladwijzer niet
gedefinieerd.

Aanhoudende tendens
De inspectie kan geen exacte opgave doen van de omvang van het particulier
zorgaanbod. Dit vloeit voort uit het hiervoor geschetste gebrek aan wettelijke
kwaliteitseisen en onafhankelijk toezicht. Op dit moment kan een ieder besluiten
particulier zorgaanbod te organiseren, zonder dat hij gecontroleerd of
geregistreerd hoeft te worden. Voor zover de inspectie thans bekend is, zijn er in
Nederland minstens honderd organisaties met een particulier zorgaanbod voor
jeugdigen in een huiselijke setting. Verder zijn er in Nederland enkele honderden
boerderijen met een particulier zorgaanbod voor jeugdigen.
De inspectie gaat ervan uit dat sprake is van een aanhoudend en toenemend
gebruik van particulier zorgaanbod. Dit geldt zowel voor het gebruik door bureaus
jeugdzorg ter overbrugging van de wachtlijsten, voor het onderaannemerschap,
als voor het gebruik door middel van pgb’s. De laatste tijd constateert de
inspectie in toenemende mate dat bureaus jeugdzorg die de ondertoezichtstelling
over een kind uitoefenen, wegens de wachtlijsten bij de reguliere
jeugdzorgaanbieders het betreffende kind door middel van een pgb bij een
organisatie met particulier zorgaanbod plaatsen.
Weliswaar hebben zowel het IPO als u zich op het standpunt gesteld dat bureaus
jeugdzorg en jeugdzorgaanbieders kinderen met een jeugdzorgindicatie alleen
dienen te plaatsen in instellingen die voldoen aan de eisen van de Wet op de
jeugdzorg en de afspraken zoals vastgelegd in het Protocol Nieuwe
zorgaanbieders, maar de signalen die de inspectie ook thans nog uit het veld
opvangt, wekken de indruk dat niet alle provincies, bureaus jeugdzorg en
jeugdzorgaanbieders zich aan dit standpunt conformeren. De inspectie heeft de
indruk dat zolang de wachtlijstproblematiek en het gebrek aan passend
zorgaanbod blijven bestaan, particulier zorgaanbod voortgaand en wellicht in
andere constructies haar weg zal blijven zoeken en vinden naar de vraag naar
jeugdzorg en dat provincies, bureaus jeugdzorg en zorgaanbieders naar
mogelijkheden zullen blijven zoeken om hiervan gebruik te kunnen maken.
Analyse en voorstel Inspectie jeugdzorg
Hiervoor is uiteengezet dat het gebruik van particulier zorgaanbod leidt tot
onacceptabele risico’s voor kinderen, doordat het binnen het particulier
zorgaanbod ontbreekt aan een wettelijk kwaliteitskader en onafhankelijk toezicht.

Pagina 3 van 4

Het gebrek aan wettelijke kwaliteitskaders en onafhankelijk toezicht is, daar waar
het de jeugdzorg betreft, het gevolg van een gesloten wettelijk systeem, dat tot

Fout! Bladwijzer niet
gedefinieerd.

gevolg heeft dat de eisen van de Wet op jeugdzorg slechts directe werking
hebben voor de provinciaal gefinancierde zorgaanbieders en niet voor de
particuliere zorgaanbieders waarvan door bureaus jeugdzorg en
jeugdzorgaanbieders gebruik wordt gemaakt. Daar waar het gaat om het
particulier zorgaanbod dat wordt gefinancierd door middel van een pgb, stelt het
kabinet zich op het standpunt dat de verantwoordelijkheid voor het stellen van
eisen aan de te leveren zorg en het houden van toezicht op deze zorg in de eerste
plaats ligt bij de houder van het pgb, zodat ook in dit geval geen sprake is van
directe werking van wettelijke kwaliteitskaders of onafhankelijk toezicht.
De inspectie is van mening dat daar, waar in een georganiseerd verband zorg
wordt verleend aan kinderen, te allen tijde sprake dient te zijn van zorg van een
voldoende verantwoord, veilig en deskundig niveau, ongeacht de bestuurlijke
relatie of de financiële grondslag. Daarom beveelt de inspectie u aan te komen tot
een oplossing waarin alle zorg die in een georganiseerd verband aan kinderen
wordt geboden, valt onder een systeem van wettelijke kwaliteitseisen en
onafhankelijk toezicht. De inspectie kan zich voorstellen dat dit een plaats krijgt in
een vernieuwd toekomstig stelsel van jeugdzorg. Daarop vooruitlopend zou u er
nu al toe over kunnen gaan om het particuliere zorgaanbod onder een
registratieplicht te brengen vergelijkbaar met die in de gezondheidszorg, zodat
alle jeugdzorgaanbieders bij de inspectie bekend zijn. Daarnaast zou u nu al ertoe
kunnen overgaan voor de organisaties met particulier zorgaanbod een systeem
van toelating en verwijdering in te stellen, zodat de kwaliteit van de jeugdzorg
gehandhaafd kan worden.

Pagina 4 van 4