Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 002

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2015)

Nr. 77

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 november 2014
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Financiën over de publicatie van de Algemene
Rekenkamer van 2 september 2014 inzake Verhoging assurantiebelastingtarief. Realisatie en effect.
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 17 november
2014. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Harbers
Adjunct-griffier van de commissie,
Maas

kst-34002-77
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 77

1

Vraag 1
Kan het kabinet de gevolgen van de verhoging van het assurantiebelastingtarief in kaart brengen?
Het kabinet Rutte/Verhagen heeft besloten tot een verhoging van de
assurantiebelasting aangekondigd van 7,5% naar 9,5% per 1 maart 2011
en per 1 januari 2015 het tarief te verhogen naar 9,7%. De opbrengst van
de maatregel bedroeg 250 miljoen euro.
Het huidige kabinet heeft besloten om het assurantiebelastingtarief vast te
stellen op 21%. De beoogde ingangsdatum was 1 april 2013 zodat de
budgettaire opbrengst € 1.222 miljoen euro in 2013 zou zijn, oplopend tot
1379 miljoen euro structureel. Door de premie van de verzekering aan het
begin van het jaar voor het gehele jaar te betalen, was anticipatie op de
tariefsverhogingen mogelijk. In overleg met de branche is de ingangsdatum van de tariefsverhoging vervroegd naar 1 januari 2013. Afgezien
van mogelijk anticipatiegedrag werden er geen substantiële gedragseffecten verwacht. Naar later bleek zijn deze ook niet opgetreden. Het
patroon van de ontvangen assurantiebelasting geeft geen indicatie dat
meer mensen dan gewoonlijk de premie voor het jaar vooruit hebben
betaald. Het kabinet heeft geen nader onderzoek gedaan naar de gevolgen
van de maatregelen. De feitelijke ontvangsten van de assurantiebelasting
wijken beperkt af van de ramingen, terwijl het algemeen economische
beeld verslechterde in de periode tussen het tijdstip van het voornemen
van de maatregel en de gerealiseerde opbrengst van de assurantiebelasting over het eerste jaar dat de maatregel van kracht is. Naar de
mening van het kabinet betekent dit, dat de tariefsverhoging nauwelijks
tot geen effect heeft gehad op het gebruik van verzekeringen die onder de
assurantiebelasting vallen.
Vraag 2
Kunnen in een schema de kwartaalcijfers van de assurantiebelastingontvangsten worden weergegeven van de afgelopen 5 jaar.
Antwoord
Ontvangsten assurantiebelasting op EMU-basis (in miljoenen euro’s)

1e kwartaal
2e kwartaal
3e kwartaal
4e kwartaal
Totaal (kasbasis)

2009

2010

2011

2012

2013

316
179
181
172
848

328
186
159
188
861

335
262
188
236
1020

408
229
234
274
1145

833
573
473
463
2342

Vraag 3
Hoeveel assurantiebelastingontvangsten zijn er in het eerste half jaar van
2014 binnengekomen?
Antwoord
Er is 1,4 miljard euro aan assurantiebelasting ontvangen in de eerste helft
van 2014.
Vraag 4
Wat is cijfermatige onderbouwing van het kabinet van de conclusie dat
het verschil tussen geraamde en de gerealiseerde opbrengst in belangrijke mate het gevolg is van tegenvallende economische ontwikkelingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 77

2

Antwoord
De afwijking tussen de ramingen van het kabinet voor de jaren 2011, 2012
en 2013 en de gerealiseerde ontvangsten in deze jaren bedragen volgens
de Algemene Rekenkamer +14 miljoen in 2011, -37 miljoen in 2012 en -47
miljoen euro in 2013. De assurantiebelasting hangt op macroniveau
samen met de algemene economische ontwikkeling. Daarnaast kunnen
zich nog specifieke gedragseffecten voordoen als gevolg van stijging van
een wijziging in het tarief van de assurantiebelasting. Met name voor de
jaren 2012 en 2013 geldt dat de ontwikkeling van de particuliere
consumptie veel lager is uitgekomen (net als veel andere macroeconomische indicatoren) dan de oorspronkelijke verwachting. De
Rekenkamer zet de realisatie van de assurantiebelasting in 2012 af tegen
het basispad (middellange termijn raming) van het CPB waarop het
regeerakkoord van Rutte I is gebaseerd. De verwachte waardeontwikkeling van de particuliere consumptie voor 2013 in dit meerjarige beeld
bedroeg 3,3%. De gerealiseerde ontwikkeling bedraagt -0,1% (MEV2015).
Voor 2013 zet de Rekenkamer de realisatie van de assurantiebelasting af
tegen het basispad (middellange termijn raming) van het CPB waarop het
regeerakkoord van Rutte II is gebaseerd. De verwachte waardeontwikkeling van de particuliere consumptie voor 2013 in dit meerjarige beeld
bedroeg 2,0%. De gerealiseerde ontwikkeling in 2013 bedroeg -2,5%
(MEV2015).
Vraag 5
Wat is het effect van de verhogingen van het assurantiebelastingtarief op
de koopkracht van een gemiddeld huishouden?
Antwoord
In de nota naar aanleiding van het nader verslag van het Belastingplan
2013 is ingegaan op de koopkrachteffecten van de verhoging van de
assurantiebelasting. Uit dat antwoord blijkt het volgende.
Het CBS publiceert gegevens over de druk van de assurantiebelasting
naar inkomen en huishoudtype. Op grond van deze gegevens kan een
indicatie worden gegeven van de effecten van de verhoging van de
assurantiebelasting. Daaruit blijkt dat het verschil in belasting tussen
paren met minderjarige kinderen respectievelijk paren zonder kinderen
minder dan € 10 per jaar bedraagt. De verschillen hangen vooral samen
met één of meerpersoonshuishoudens en met het inkomen. In de
onderstaande tabel zijn voor de inzichtelijkheid daarom tevens gegevens
opgenomen waarbij het inkomen is gecorrigeerd voor verschillen in
grootte en samenstelling van het huishouden (gestandaardiseerd
inkomen).
Tabel Assurantiebelasting in euro’s naar inkomen1
Groep

Verdeling naar
bruto inkomen

Verdeling naar
gestandaardiseerd inkomen

assurantiebelasting in 2010
in euro per huishouden
1e 10%-groep
2e 10%-groep
3e 10%-groep
4e 10%-groep
5e 10%-groep
6e 10%-groep
7e 10%-groep

30
25
40
45
50
60
70

45
30
35
50
45
60
65

Naar
bruto
inkomen

Naar gestandaardiseerd inkomen

effect tariefsverhoging van 9,7%
naar 21% in euro per huishouden
54
45
72
81
90
108
126

81
54
63
90
81
108
117

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 77

3

Groep

Verdeling naar
bruto inkomen

Verdeling naar
gestandaardiseerd inkomen

assurantiebelasting in 2010
in euro per huishouden
8e 10%-groep
9e 10%-groep
10e 10%-groep

65
80
85

65
75
80

Naar
bruto
inkomen

Naar gestandaardiseerd inkomen

effect tariefsverhoging van 9,7%
naar 21% in euro per huishouden
117
144
153

117
135
144

1

Bron: berekeningen gemaakt door FIN op basis van http://statline.cbs.nl/StatWeb/selection/
?DM=SLNL&PA=81290NED&VW=T.

Tabel Effect tariefsverhoging assurantiebelasting in euro’s naar huishoudtype1
Huishoudtype

Effect tariefsverhoging assurantiebelasting in
euro’s

Totaal eenpersoonshuishouden
Totaal meerpersoonshuishouden
Totaal paar
Paar, zonder kinderen
Paar, alleen kinderen < 18
Paar, minstens één kind >= 18

54
126
126
117
126
135

1

Bron: berekeningen gemaakt door FIN op basis van http://statline.cbs.nl/StatWeb/selection/
?DM=SLNL&PA=81290NED&VW=T.

Vraag 6
Hoeveel verzekeringen zijn er opgezegd als gevolg van de verhogingen?
Antwoord
Er kan niet worden gekwantificeerd welk deel van de ontwikkeling van de
grondslag van verzekeringen is gerelateerd aan de verhoging van het
tarief van de assurantiebelasting. Gezien de jaar-op-jaar ontwikkeling van
de ontvangsten uit de assurantiebelasting is dit effect hooguit beperkt
geweest.
Vraag 7, 12 en 16
Waar is de verwachting van de stijging van de opbrengsten voor de
assurantiebelasting over 2014 gebaseerd?
Kan het kabinet uiteenzetten waarop de ramingen met betrekking tot een
groeipercentage van de verkoop van assurantiën van 9,6% in een markt
met een dalende trend zijn gebaseerd?
In de begroting 2014 is rekening gehouden met een stijging van de
verkoop van verzekeringen van 9,6% ten opzichte van 2013, terwijl er
sinds 2011 een dalende trend zichtbaar is. Waarom verwacht het kabinet
een stijging van 9,6% in 2014 c.q. waarop is deze raming gebaseerd? Hoe
realistisch is deze raming? Wat zijn de financiële gevolgen als de stijging
van de verkoop 0% is?
Antwoord
In de raming van de Miljoenennota 2014 is nog rekening gehouden met
de in het regeerakkoord verwachte oploop van de maatregel van 2013
naar 2014 vanwege de oorspronkelijk beoogde ingangsdatum van 1 april
2013. Bij het vervroegen van de maatregel is naar 1 januari is deze
boeking niet gewijzigd, rekening houdend met de mogelijkheid dat er eind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 77

4

2012 is geanticipeerd op de verhoging van het tarief van de assurantiebelasting. Op basis van de gerealiseerde ontvangsten over 2013 is geconstateerd dat deze anticipatie niet heeft plaatsgevonden en zal er dus geen
sprake zijn van een oploop in 2014. De raming van de assurantiebelasting
in 2014 is daarop aangepast. Zo gaat de meest actuele raming van de
inkomsten van de assurantiebelasting in 2014 (stand Miljoenennota 2015)
uit van een stijging van de ontvangsten met 1% ten opzichte van 2013.
Vraag 8,9, 10, 15
Gaat het kabinet de wijze van ramen nog grondig evalueren?
Hoe gaat het kabinet in de toekomst beter ramen?
Gaat het kabinet voortaan meer rekening houden met gedragseffecten?
Bij de ex-ante opbrengsten van de lastenmaatregelen in regeerakkoorden
wordt geen rekening gehouden met de zogenaamde macro-economische
doorwerking en bij het inboeken in de begroting wel. Hoe duidt het
kabinet dit verschil? En waarom zou dit wel of niet moeten worden
aangepast bij regeerakkoorden?
Antwoord
Het lastenrelevante effect van beleidsmaatregelen betreft een ex-ante
effect. Dat is het effect van een tariefswijziging of grondslagwijziging
zonder rekening te houden met gedragseffecten, economische ontwikkelingen en andere relevante ontwikkelingen. Deze manier van boeken is
conform de begrotingsregels die sinds jaar en dag en ook door dit kabinet
worden gehanteerd. In de raming van de totale jaarontvangsten van de
verschillende belastingsoorten wordt uiteraard wel rekening gehouden
met alle relevante factoren die van invloed zijn op de ontvangsten. Het
kabinet levert altijd haar beste raming op basis van het meest actuele
economische beeld van het CPB. Als economie tegenvalt, vallen de
inkomsten ook tegen en vice versa. Daarbij gaat het bij de assurantiebelasting in de periode 2010–2013 om relatief beperkte mee- en tegenvallers.
Vraag 11+13
Wat gaat het kabinet doen met de bevindingen van de Algemene
Rekenkamer?
Kan het kabinet uiteenzetten welke stappen het gaat nemen om gehoor te
geven aan het advies van de Algemene Rekenkamer met betrekking tot
macro-economische doorwerking die inzicht geeft in de daadwerkelijke
extra ontvangsten van de verhoging van het assurantiebelastingtarief?
Antwoord
Het kabinet onderschrijft het belang van het monitoren van de effecten
van bezuinigingsmaatregelen en het informeren van de Tweede Kamer
hierover. De verantwoording over bezuinigingsmaatregelen verloopt
primair via de reguliere begrotingsstukken. In aanvulling hierop stelt het
Ministerie van Veiligheid en Justitie jaarlijks een Rijksbreed Wetgevingsoverzicht op waarmee inzicht gegeven wordt in de voortgang van de
bezuinigingsoperatie van het kabinet.
Het zou te ver gaan om voor iedere afzonderlijke maatregel uit het
regeerakkoord en maatregelen die daarna zijn genomen volledige
kwantitatieve ex-ante en ex-post evaluaties inclusief gedragseffecten op te
stellen. In de praktijk is het bovendien vaak niet mogelijk gedragseffecten
van een specifieke maatregel van andere – voor de belastingontvangsten
– relevante factoren (macro-economische ontwikkeling) te scheiden.
De in- en uitverdieneffecten van de bezuinigingen en fiscale maatregelen
van het regeerakkoord zijn als totaalpakket doorgerekend door het CPB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 77

5

Het resulterende beeld is door Financiën via de relevante macroeconomische indicatoren verwerkt in de ramingen van ontvangsten van
alle belastingsoorten.
Het is uiteraard wel van belang om de gevolgen van maatregelen in de
besluitvorming te betrekken en daar in de beleidsstukken aandacht aan te
besteden. Dit geldt voor meerdere beleidsstukken zoals regeerakkoord,
belastingplannen en de beleidsstukken waarin de belastingramingen en
de uiteindelijke verantwoording van de gerealiseerde belastingontvangsten zijn opgenomen. De inspanning moet er op gericht zijn dit
inzicht zoveel mogelijk te verschaffen.
Vraag 14
Na het doorvoeren van de tariefsverhogingen is de verkoop van verzekeringen met assurantiebelasting (vooral schadeverzekeringen) gedaald.
Wat zijn de oorzaken van de dalende verkoop van verzekeringen volgens
het kabinet? Welke ervaringscijfers zijn er beschikbaar voor de daling van
de verkoop van verzekeringen in vorige moeilijke economische periodes?
Antwoord
In onderstaande grafiek is inzichtelijk gemaakt hoe de grondslag voor de
assurantiebelasting zich heeft ontwikkelt. Maandelijks fluctuaties kunnen
groot zijn. In 2013 lag de grondslag gedurende vrijwel het hele jaar zelfs
hoger dan in de periode daarvoor. In de maand december 2013 deed zich
een forse daling van de grondslag voor. In de loop van 2014 ligt het
niveau van de grondslag weer op het gemiddelde niveau rond de 11
miljard, dat is gelijk aan het niveau in de periode juli 2010–2012. Als
december 2014 dezelfde lage ontvangsten laat zien als december 2013
dan blijft de grondslag op een peil van 11 miljard. Mocht blijken dat lage
ontvangsten in december 2013 een incident is geweest dan komt het
niveau van de premiegrondslag weer op het niveau van 11,5 miljard. Dat
is gelijk aan het niveau van de grondslag in de periode voor juli 2010. Al
met al is er geen sprake van een dalende grondslag van de assurantiebelasting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 77

6