Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2020

Nr. 53

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 december 2019
Hierbij bied ik u het verslag aan van de bijeenkomst van ministers van
Buitenlandse Zaken van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking
in Europa (OVSE), die op 5 en 6 december te Bratislava plaatsvond.
Algemeen
De Ministeriële Raad van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking
in Europa vond dit jaar onder Slowaaks voorzitterschap plaats in
Bratislava, op 5-6 december. De gepolariseerde situatie in de OVSE-regio
heeft een wissel getrokken op de onderhandelingen over concrete
besluiten. Niet alleen het conflict in Oekraïne beheerste de agenda, ook
andere conflicten beïnvloedden de bereidheid om concessies te doen,
waarbij het vereiste van consensus door delegaties gebruikt werd om hun
positie kracht bij te zetten. De EU-inzet richtte zich op behoud van normen
en waarden, zoals op het gebied van mensenrechten en gendergelijkheid
en op dialoog. Daarbij gaat kwaliteit boven kwantiteit en wordt kritisch
gekeken naar de toegevoegde waarde van ontwerpbesluiten.
Evenals voorgaande jaren kon geen overeenstemming worden bereikt
over een gezamenlijke slotverklaring, noch over een verklaring over de
situatie in en rond Oekraïne.
Bij gebrek aan consensus over veel van de voorgestelde besluiten werden
door groepen landen in wisselende samenstelling verklaringen afgelegd
over voor hen belangrijke onderwerpen. Nederland heeft zich o.a.
aangesloten bij een oproep tot modernisering van het Weens Document
(samen met NAVO-partners, Finland en Zweden) en een verklaring over
mensenrechten (met EU en andere Westerse landen).
Tijdens de plenaire spraken 66 delegaties, het overgrote deel vertegenwoordigd door de Minister van Buitenlandse Zaken. Terugkerende

kst-35300-V-53
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 53

1

elementen waren dit jaar de situatie in Oekraïne, waarbij veel landen de
hoop uitspraken dat de Normandië-4 bijeenkomst in Parijs op 9/12
resultaat zou hebben. Veel steun was er ook voor de Special Monitoring
Mission van de OVSE in Oekraïne. De illegale annexatie van de Krim werd
door veel delegaties veroordeeld. Andere veelgenoemde onderwerpen
waren de wens tot modernisering van het Weens Document en voortzetting van de Structured Dialogue over wapenbeheersing en veiligheid in
Europa. Een meerderheid van landen steunde de oproep van de
Chairman-in-Office (CiO) aan landen om zich te hercommitteren aan de
OVSE en haar principes en zich uit te spreken voor dialoog en een
coöperatieve houding («Bratislava Appeal»). Het belang van mensenrechten als integraal onderdeel van het alomvattend veiligheidsconcept
van de OVSE kwam bij veel delegaties terug.
Verklaringen en besluiten
Als aangegeven bracht de Ministeriele Raad van 2019 weinig formele
besluiten voort. Het Slowaakse voorzitterschap slaagde er in een akkoord
te bereiken over de voorzitterschappen voor 2021 en 2022, van respectievelijk Zweden en Polen. De continuïteit van de organisatie is hiermee
verzekerd. Ook werd een besluit aangenomen over een naamsverandering
van de samenwerking met de Mediterrane en Aziatische Partners.
In de Eerste dimensie (politiek-militair) werd overeenstemming bereikt
over twee verklaringen, een ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van
de OVSE Gedragscode over politiek-militaire aspecten van veiligheid en
een vanwege het 25-jarig jubileum van de OVSE Principes voor
non-proliferatie en het 15-jarig jubileum van VNVR Resolutie 1540. In de
tekst over de Code of Conduct werd, mede op Nederlandse aandrang voor
het eerst een verwijzing naar Veiligheidsraadresolutie 1325 (Women,
peace and security) opgenomen, waarmee de relevantie van de rol van
vrouwen en het belang van gelijke kansen in de veiligheidssector worden
erkend. Besluiten over grensbewaking en de bestrijding van terrorisme
vielen ten prooi aan de verschillen in belangen en prioriteiten tussen
Westerse en Oost-Europese landen.
Geen van de drie conceptbesluiten in de Tweede dimensie (economischmilieu) haalde de eindstreep. Het betrof teksten over energiezekerheid,
digitale innovatie en internationale milieucriminaliteit. Het besluit over
digitalisering leek lange tijd kans van slagen te hebben. Veel Westerse
landen waren echter kritisch over de toegevoegde waarde t.o.v. eerder
aangenomen teksten over dit onderwerp en wilden alleen akkoord gaan
als er hoge standaarden over de toepasselijkheid van internationaal recht,
mensenrechten en gendergelijkheid zou worden opgenomen. Dit bleek
uiteindelijk niet haalbaar.
In de Derde dimensie (mensenrechten en democratisering) werd
onderhandeld over drie besluiten: over tolerantie en non-discriminatie,
over marteling en over de vrijheid van vreedzame vergadering. Om
diverse redenen kon over geen van drie overeenstemming worden
bereikt. Zo was bij laatstgenoemd voorstel het wel of niet opnemen van
een verwijzing naar «bezetting» in de tekst een breekpunt, waarover de
delegaties van Oekraïne en Rusland het niet eens konden worden.
Nederlandse interventie
In mijn interventie heb ik het belang van internationale organisaties, de
OVSE in het bijzonder, in tijden van spanning benadrukt. Voorwaarde
daarvoor is wel dat alle deelnemende Staten zich aan hun verplichtingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 53

2

houden en dat de organisatie zich aan nieuwe uitdagingen, zoals cyber en
hybride dreigingen, aanpast.
De rol van de OVSE/SMM in Oost-Oekraïne is een belangrijke illustratie
van dit belang, zeker na het neerhalen van MH17. In dit verband heb ik alle
OVSE-landen opgeroepen volledig mee te werken aan het onderzoek, in
lijn met VN Veiligheidsraad-resolutie 2166. Nederland is een constructieve
partner in de OVSE, niet alleen bijvoorbeeld als voorzitter van de
Structured Dialogue, maar ook als een grote donor van mensenrechtenprojecten: in de OVSE-regio 7 miljoen euro in 2020. Vrijheid van
godsdienst en levensovertuiging, gelijke rechten voor LHBTI’s, vrijheid
van meningsuiting en van de media en steun voor maatschappelijke
organisaties zijn daarbij voor Nederland prioriteiten.
Bijeenkomst met mensenrechtenverdedigers
Tijdens een aparte ronde-tafelbijeenkomst op de Nederlandse ambassade
in Bratislava heb ik gesproken met een aantal mensenrechtenactivisten uit
landen in Oost-Europa en de Balkan. Thema was dit jaar de Vrijheid van
vereniging en vergadering (freedom of peaceful assembly, FoPA). De
deelnemers aan de bijeenkomst waren het met elkaar eens dat de situatie
in de regio m.b.t. FoPA verder verslechterde. Hierbij werden specifiek de
Foreign Agent Law in Rusland en camera’s met gezichtsherkenning in
Servië genoemd. In Oekraïne was een klein lichtpuntje te zien: sinds 2015
heeft daar ieder jaar een Pride optocht kunnen plaatsvinden, die daarvoor
steeds door de rechter verboden was. Deze bijeenkomst bood mij de
gelegenheid om uit de eerste hand te vernemen hoe maatschappelijke
organisaties tegen de situatie in hun landen aankijken. Het is tevens een
uiting van steun aan het werk van mensenrechtenverdedigers en van het
belang dat Nederland daaraan hecht.
Vooruitblik
Per 1 januari a.s. neemt Albanië het voorzitterschap over van Slowakije.
De Raad nam het besluit de volgende Ministeriële Raad te houden in
Tirana, op 3-4 december 2020.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 53

3