Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3713
Vragen van het lid Van Raan (PvdD) aan de Ministers van Financiën en voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over investeringen van
ontwikkelingsbanken in de vee-industrie (ingezonden 31 juli 2020).
Mededeling van Minister Hoekstra (Minister van Financiën), mede namens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen
12 augustus 2020).
Vraag 1
Kent u het bericht «Revealed: development banks funding industrial livestock
farms around the world» uit The Guardian van 2 juli 2020?1
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat de International Finance Corporation (IFC), onderdeel
van de Wereldbank, en de European Bank for Reconstruction and Development (EBRD), de afgelopen tien jaar $ 2,6 miljard hebben geïnvesteerd in het
deel van de vee-industrie dat juist destructief is voor het behalen van de
klimaatdoelstellingen van Parijs?
Vraag 3
Op welke manier vindt u het zelf nog langer moreel te rechtvaardigen dat de
ontwikkelingsbanken hun beleid rechtvaardigen door er alleen op te wijzen
dat ze slechts inspelen op de vraag naar vlees en zuivel en dat vlees en zuivel
onderdeel uitmaken van de eetgewoonten van mensen in ontwikkelingslanden, en dus geen oog hebben voor het feit dat aanbod van vlees en zuivel
onderdeel van de oorzaak van de klimaat- en biodiversiteitscrisis is en het in
het kader van het klimaatakkoord van Parijs juist de bedoeling is dat
wereldwijd de productie en consumptie van vlees en zuivel afgeschaald
wordt?
Vraag 4
Bent u bekend met het gegeven dat de productie van vlees en zuivel in zeer
belangrijke mate bijdraagt aan onder meer waterverontreiniging en uitputting
van zoetwater, ontbossing, verlies van de biodiversiteit en klimaatverande-

1

ah-tk-20192020-3713
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://www.theguardian.com/environment/2020/jul/02/revealed-development-banks-fundingindustrial-livestock-farms-around-the-world

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

ring?2 Zo ja, op welke manier vindt u het zelf nog moreel verantwoord om
geen veroordelende uitspraken te doen over het uitleengedrag van de
Wereldbank en de EBRD?
Vraag 5
Onderschrijft u het gegeven dat, hoewel de uitstoot van broeikasgassen per
dier wellicht minder kan zijn, door de toename van het totale aantal dieren
ook de totale hoeveelheid uitstoot van broeikasgassen toeneemt en onderschrijft u ook dat dit niet langer verantwoord is? Zo nee, op welke manier is
de toename van broeikasgassen toelaatbaar?
Vraag 6
Bent u bekend met het gegeven dat het vooral ontwikkelingslanden zijn die
het eerste en het meeste last hebben van de gevolgen hiervan?
Vraag 7
Herinnert u zich het VN-rapport van augustus 2019 over het verband tussen
landgebruik, klimaatverandering en voedselzekerheid, waarin staat dat
voedselzekerheid alleen bereikt kan worden als wereldwijd de overstap wordt
gemaakt naar een meer plantaardig dieet?3
Vraag 8
Vindt u het, hierop gelet, in het belang van ontwikkelingslanden, klimaatrechtvaardig dat er door met name door Westerse landen gedomineerde
internationale banken geïnvesteerd wordt in dergelijke ontwrichtende
vee-industrie? Zo ja, op welke manier?
Vraag 9
Op welke manier is het financieren van multinationals zoals Danone en
Smithfield Foods, Inc. door IFC en de EBRD, zoals vermeld in het bericht, in
het langere termijn duurzame belang van de mensen in ontwikkelingslanden?
Bent u zich ervan bewust dat dit juist niet in hun lange termijn duurzame
belang kan zijn4? Bent u bekend met de meerwaarde die kleine familiebedrijven in ontwikkelingssamenwerking kunnen hebben, zoals geschetst door de
Special Rapporteur on Food? Kunt u toelichten hoe u de meerwaarde van
kleine familiebedrijven ziet en hoe het financieren van multinationals door IFC
en de EBRD kleine familiebedrijven helpt?
Vraag 10
Bent u bekend met het artikel «Kippenbedrijf van duizelingwekkende
proportie, gestimuleerd door de EU» in NRC van 11 mei 2019, waarin de
gevolgen van de megaplofkipfabriek MHP – ook gefinancierd door IFC en de
EBRD – op allerlei dimensies naar voren komen? Deelt u de mening dat dit
niet in het lange termijn duurzame belang is van ontwikkelingslanden, en
welke lessen trekt u hieruit voor in de toekomst?
Vraag 11
Wat betekent het financieren van de multinationals in de vee-industrie voor
de concurrentiepositie van lokale boeren en ondernemers, voor het risico
voor lokale gemeenschappen om afhankelijk te worden van multinationals,
voor het landgebruik, de landverdeling, eigendomsverhoudingen, de kwaliteit
van leven en werk, de gezondheid van omwonenden en de werknemers en
voor de impact op en de uitputting van natuurlijke bronnen?

2

https://www.ad.nl/nieuws/vooral-arme-landen-dupe-van-klimaatverandering-bij-ons-minderextreem-weer~a815b825/; https://www.theguardian.com/environment/2018/oct/10/hugereduction-in-meat-eating-essential-to-avoid-climate-breakdown
3
https://www.ipcc.ch/srccl/; https://nos.nl/artikel/2296740-vn-klimaatrapport-voedseltekort-dreigtvanaf-2050-door-klimaatverandering.html
4
Zoals geïllustreerd in bijvoorbeeld het artikel «Kippenbedrijf van duizelingwekkende proportie,
gestimuleerd door de EU» in NRC van 11 mei 2019 (https://www.nrc.nl/nieuws/2019/05/11/bioindustrie-aan-de-buitengrens-a3959881)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 12
Op welke manier draagt het financieren van de vlees- en zuivelindustrie in
landen waar de vlees- en zuivelconsumptie op hoog of gemiddeld niveau is,
zoals vermeld in het bericht, nog bij aan de voedselzekerheid en armoedebestrijding?
Vraag 13
Onderschrijft u dat «ontwikkelingssamenwerking» die neerkomt op het
financieren van de grootschalige en dus ontwrichtende vlees- en zuivelindustrie, perverse prikkels creëert die de overstap op een plantaardig eetpatroon
afremt en landen op de langere termijn niet helpt in hun duurzame ontwikkeling? Zo nee, waarom niet?
Vraag 14
Hoe wordt geborgd dat het belang van een duurzame ontwikkeling van en
een transitie naar een meer plantaardig dieet in ontwikkelingslanden voorop
staat?
Vraag 15
Vindt u investeringen in de grootschalige vee-industrie via ontwikkelingsbanken en grote internationale bedrijven, al met al, een wenselijke manier van
ontwikkelingssamenwerking? Zo ja, waarom?
Vraag 16
Van welke ontwikkelingsbanken is Nederland lid en hoeveel draagt Nederland
per jaar per ontwikkelingsbank af?
Vraag 17
Welke van de ontwikkelingsbanken waar Nederland lid van is, naast de IFC en
de EBRD, investeren nog meer in de grootschalige vlees- en zuivelindustrie
en op welke manieren doen zij dit? Hoeveel geld hebben zij in de afgelopen
tien jaar in de grootschalige vlees- en zuivelindustrie geïnvesteerd, in welke
landen en voor welke projecten?
Vraag 18
Welke van de ontwikkelingsbanken waar Nederland lid van is hebben in de
afgelopen tien jaar activiteiten gefinancierd die de vraag naar vlees- en
zuivelvervangers doet toenemen en op welke manier doen zij dit? Om
hoeveel geld gaat het en om welke projecten?
Vraag 19
Klopt het dat ontwikkelingsbanken in hun beoordeling van projecten geen
rekening houden met het vraageffect dat investeringen in de vee-industrie
sorteren, zoals in het bericht wordt gesuggereerd. Hoe kijkt u hier tegenaan?
Vraag 20
Onderschrijft u de stelling dat niet uitgesloten kan worden dat Nederland via
de afdrachten aan ontwikkelingsbanken, indien hiermee geïnvesteerd wordt
in de vlees- en zuivelindustrie, extra vraag naar dierlijke producten creëert,
terwijl dit op de langere termijn zal leiden tot verminderde voedselzekerheid,
meer dierenleed en meer klimaat- en biodiversiteitsproblemen wereldwijd?
Vraag 21
Onderschrijft u de stelling dat niet uitgesloten kan worden dat Nederland zich
op deze manier (mede-)schuldig kan maken aan de grootschalige vernietiging
van de leefomgeving van mens en dier?
Vraag 22
Op welke concrete manieren kunt u invloed uitoefenen op het beleid van de
ontwikkelingsbanken om niet langer te investeren in de vee-industrie, hoe
hebt u hier in de afgelopen tien jaar invulling aan gegeven en bent u bereid
om uw inspanningen op te voeren? Hoe gaat u dat doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Mededeling
Hierbij laat ik u, mede namens de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking, weten dat ik de Kamervragen van het lid Van
Raan (PvdD) over investeringen van ontwikkelingsbanken in de vee-industrie
(ingezonden 31 juli met kenmerk 2020Z14438) helaas niet binnen de
gebruikelijke termijn kan beantwoorden. In verband met het zomerreces en
de beperkte aanwezigheid bij de betreffende internationale financiële
instellingen in de zomerperiode, is er meer tijd nodig voor het verzamelen
van de gevraagde informatie. Ik streef ernaar om de antwoorden zo spoedig
mogelijk naar uw Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4