Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 200 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008

Nr. 206

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 augustus 2008
In mijn brief d.d. 19 december 2007 (Kamerstuk 31 200 VIII, nr. 128) heb ik
u aangegeven dat ik u zal informeren over de resultaten van een enquête
die is uitgezet op scholen waar veel leerlingen staan ingeschreven die
afkomstig zijn uit de landen uit Midden en Oost-Europa (zg. MOE landen).
In de brief van 16 juni jl.(Kamerstuk 29 407, nr. 81), die de ministers van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de minister voor Wonen, Wijken en
Integratie aan uw Kamer stuurden is dit eveneens gemeld. Hiermee
voldoe ik aan de in de genoemde brieven gedane toezegging. De verkenning treft u hierbij aan.1
Doel en opzet van het onderzoek
De verkenning naar nieuwkomers uit Midden- en Oost-Europa op Nederlandse basisscholen is uitgevoerd door Forum met de bedoeling zicht te
krijgen op de instroom van deze leerlingen in het onderwijs. Daarnaast
had de verkenning tot doel te peilen of scholen zich voldoende toegerust
achten om leerlingen uit Midden- en Oost- Europese landen op te vangen
en goed onderwijs te geven.
Om deelname zo weinig mogelijk te bemoeilijken door tijdsinvestering of
inzet is gekozen voor een eenvoudige onderzoeksopzet in de vorm van
een internet-enquête.
Feiten en cijfers

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Van de scholen die een enquête hebben ingevuld zijn er uiteindelijk 98
overgebleven die voldeden aan het criterium van het bij een school ingeschreven staan van MOE-leerlingen die korter dan een jaar in Nederland
zijn (nieuwkomers). Op deze scholen staan in totaal 309 nieuwkomers
ingeschreven die uit één van de MOE landen afkomstig zijn. Daarvan heeft
80% de Poolse nationaliteit. Er van uitgaande dat het om een redelijke
respons gaat stelt de onderzoeker dat het aantal nieuwkomers uit
MOE-landen relatief klein is. De telgegevens die mijn departement ter

KST121778
0708tkkst31200VIII-206
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 VIII, nr. 206

1

1

beschikking staan bevestigen dit. Daaruit blijkt dat er per 1 oktober 2006
op 1025 scholen in totaal 1790 MOE-leerlingen staan ingeschreven en dat
er per 1 oktober 2007 op 1166 scholen in totaal 2075 MOE-leerlingen staan
ingeschreven. Dit betreft zowel nieuwkomers als leerlingen die langer dan
een jaar op een basisschool staan ingeschreven. Alhoewel er sprake is
van een licht stijgende lijn van het aantal MOE-leerlingen in het onderwijs
is er naar mijn mening momenteel geen sprake van grootschalige problematiek voor wat betreft de aanwas van MOE-leerlingen in het onderwijs.
Afgaande op de resultaten van het onderzoek van de Algemene Bond
Uitzendondernemingen (ABU) van 13 juni jl. waaruit blijkt dat het aantal
arbeidsmigranten uit de MOE-landen naar Nederland in 2009 minder sterk
zal groeien, kan ervan uit worden gegaan dat het aantal MOE-leerlingen
voor het komende jaar stabiel zal blijven dan wel een dalende trend zal
gaan vertonen.
De scholen
Nagegaan is in hoeverre de scholen gebruik maken van aanvullende
financiële middelen en deskundigheid. Van de 38 scholen met minder dan
vier nieuwkomers hebben er drie aanvullende middelen gevraagd van
gemeenten of andere instanties. Voor steun van het Rijk komen zij niet in
aanmerking, want daarvoor moet een school minstens vier nieuwkomers
hebben. Opmerkelijk is dat van de scholen die wel aan die voorwaarde
voldoen er 35 geen financiële ondersteuning hebben aangevraagd bij
OCW, 10 maken er wel gebruik van. Vijf andere scholen krijgen
OAB-middelen van gemeenten.
Ervaringen met MOE-leerlingen
Ook is getracht inzicht te krijgen in de mate waarin scholen specifieke
voorzieningen treffen. Gebleken is dat bij de geënquêteerde scholen de
opvang van nieuwkomers meestal geen standaardprocedure is met ingebouwde routines en deskundigheid. Ook ondersteuning is niet vanzelfsprekend. Evenmin zijn er overtuigende aanwijzingen voor systematische
deskundigheidsopbouw. Gebleken is evenwel dat er veel zelfvertrouwen
heerst bij scholen in de opvang van de MOE-leerlingen. De geënquêteerde
scholen zijn redelijk optimistisch over het vraagstuk en hebben een positief beeld over de inzet van de betrokken ouders en leerkrachten.
Behoeften en wensen van scholen
Behalve de scholen met slechts één nieuwkomer melden de meeste
respondenten die een budget hebben aangevraagd, dat het budget voor
de opvang van MOE-leerlingen niet volstaat. Hiermee in tegenspraak is
het gegeven dat 35 scholen geen financiële ondersteuning hebben aangevraagd.
Velen hadden graag meer ondersteuning, ook in de contacten met de
ouders. Zeker de helft van de respondenten acht de eigen school onvoldoende toegerust voor het maken van adequate diagnoses en zou graag
gebruik maken van tolken. Ook bijna alle andere behoefte-items scoren
hoog. Alleen de administratieve aspecten rondom nieuwkomers vormen
voor bijna niemand een probleem.
Profielen van MOE-leerlingen
Het beeld dat naar voren komt uit de leerling-portretten is genuanceerd.
Het gaat wel om een kansarme categorie, maar zeker niet problematischer
dan andere kansarme leerlingen in Nederland. Het opleidingsniveau van
de ouders is minder laag dan bij dominante allochtone groepen in Nederland. Dat leerlingen en ouders moeilijk aanspreekbaar zijn bij binnen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 VIII, nr. 206

2

komst ligt voor de hand. Maar bij de overgrote meerderheid is er weinig
twijfel over de vooruitgang in leren.
Slotconclusies
De onderzoeker komt tot de conclusie dat op basis van deze beperkte
verkenning gesteld kan worden dat er, in tegenstelling tot wat de
berichten in de pers suggereren, geen sprake is van een grote instroom
van deze groep leerlingen in het onderwijs, noch van een daarmee
samenhangende opvangproblematiek. Uit de cijfers valt af te leiden dat de
meeste MOE-leerlingen ten opzichte van de in Nederland dominante
allochtone groepen een betere start hebben. In veel opzichten passen ze
in het beeld van autochtone kansarmen. Niettemin is duidelijk dat scholen
het signaal afgeven dat ruimere faciliteiten en ondersteuning gewenst
zijn. Het grote aantal scholen dat meldt niet echt geoutilleerd te zijn voor
de opvang van deze leerlingen is reden tot zorg aldus de onderzoeker.
Gebleken is dat de registratie van deze groepen leerlingen uiterst
gebrekkig is. Dat vraagt volgens de onderzoeker juist om alertheid in de
toekomst. Maar bij registratie alleen zou het volgens de onderzoeker zeker
niet mogen blijven. Het toewerken naar good practice en selectie van best
practices in de opvang van deze leerlingen vergt volgens de onderzoeker
een proactief beleid.
Maatregelen
Het signaal dat de scholen hebben afgegeven dat ruimere faciliteiten
gewenst zijn neem ik serieus, ondanks dat gebleken is dat nog veel van de
onderzochte scholen geen gebruik maken van de aanvullende financiële
mogelijkheden waarop zij een beroep kunnen doen voor leerlingen die
korter dan een jaar in Nederland zijn. In de eerste plaats is dus goede
voorlichting nodig. Daarbij zal het steunpunt MOE-leerlingen dat vanaf
maart van dit jaar operationeel is een rol vervullen. Bij het Steunpunt
kunnen door het basisonderwijs vragen gesteld worden over een goede
vorm van opvang en invulling van het onderwijs aan MOE-leerlingen.
Verder zal ik bevorderen dat via andere kanalen gewezen zal worden op
de mogelijkheid die er bestaat voor scholen om voor extra middelen in
aanmerking te komen voor leerlingen die korter dan een jaar in Nederland
zijn. Daarnaast zal ik het bestaan van deze mogelijkheid onder de
aandacht brengen van de besturenorganisaties.
In de huidige kennis- en informatielacune kan met een eenvoudige monitoring worden voorzien, cijfermatig én inhoudelijk. Aanzetten daarvoor
zijn te vinden in het onlangs gestarte digitale nieuwkomers-volgsysteem
Follow Me van de Landelijke OnderwijsWerkgroep voor Asielzoekers en
nieuwkomers (LOWAN). Ik zal het LOWAN vragen binnen dit systeem
specifiek aandacht te besteden aan deze doelgroep. Daarnaast zal ik het
Steunpunt MOE leerlingen waarbij het LOWAN nauw betrokken is vragen,
de good practices in de opvang van de MOE-leerlingen in beeld te
brengen en deze onder de aandacht te brengen van de scholen.
Om de ontwikkelingen van de MOE-leerlingen in het basisonderwijs te
kunnen blijven volgen zal Forum het komend schooljaar wederom een
enquête uitzetten onder basisscholen. Ik zal Forum vragen of zij dit onderzoek meer gericht kunnen uitvoeren op scholen waarvan bij mijn ministerie bekend is dat hier Poolse leerlingen staan ingeschreven. Tenslotte
deel ik u mee dat Forum het komend najaar een conferentie zal organiseren over de opvang van MOE-leerlingen in het onderwijs.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. A. M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 VIII, nr. 206

3