Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 407

Vrij verkeer werknemers uit de nieuwe EU
lidstaten

Nr. 196

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 september 2014
In mijn brief aan uw Kamer van 13 september 20131 over de maatregelen
om EU-arbeidsmigratie in goede banen te leiden, heb ik onderzoek
aangekondigd naar de maatschappelijke aansluiting van kinderen van
EU-arbeidsmigranten in Nederland. Graag bied ik u hierbij aan het rapport
«Poolse, Bulgaarse en Roemeense kinderen in Nederland: een verkenning
van hun leefsituatie» van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)2.
1. Bevindingen uit het onderzoek
Het verkennend onderzoek geeft een goed eerste beeld van de leefsituatie
van Poolse, Bulgaarse en Roemeense kinderen in Nederland waarbij
vooral de aard van de geconstateerde problematiek in kaart is gebracht. Ik
heb het SCP verzocht om naar aanleiding van deze bevindingen een
verdiepend onderzoek te verrichten waarbij ook de omvang en de
representativiteit van de gesignaleerde problemen inzichtelijk worden
gemaakt. Daarnaast komt er meer zicht op de verschillen binnen de
groepen.
Uit de verkenning blijkt dat de aard van de problematiek waar Poolse,
Bulgaarse en Roemeense kinderen tegenaan lopen voor een belangrijk
deel overeenkomt met vraagstukken waar veel kinderen van andere
migranten in meer of mindere mate mee te maken hebben. Hierbij valt te
denken aan problemen met de beheersing van de Nederlandse taal,
onzekere en slechte woon- en leefomstandigheden, ouders die een
gebrekkige kennis hebben van de Nederlandse samenleving, cultuurverschillen en een grote gerichtheid op het land van herkomst. Tieners die
het Nederlandse onderwijs instromen hebben meer moeite om de

1
2

kst-29407-196
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Kamerstuk 29 407, nr. 175.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 407, nr. 196

1

Nederlandse taal te leren en om een diploma op niveau te halen. In
sommige gevallen kan dit leiden tot spijbelen en voortijdig schoolverlaten.
Migranten uit Polen, Bulgarije en Roemenië hebben ook specifieke
migratiekenmerken. Allereerst is het pendel- en verhuisgedrag erg hoog.
Bij andere migratiestromen naar Nederland is het mobiliteitsgedrag
beduidend lager. De reden voor de mobiliteit kan uiteenlopend zijn zoals
familiebezoek, gezondheidszorg en soms laten ouders hun kinderen ook
een tijd achter bij familie in het herkomstland. Hierdoor kunnen de
kinderen ontworteld raken. Daarnaast onderbreken ze onnodig hun
schoolloopbaan met als gevolg dat dit invloed heeft op hun slagingskansen in de Nederlandse samenleving.
Uit de verkenning blijkt verder dat er signalen zijn dat een deel van de
kinderen niet staan ingeschreven in het bevolkingsregister. Een aantal van
deze kinderen gaat ook niet naar school (de zgn. «onzichtbare kinderen»).
Door het slechte zicht op de kinderen is de kans groot dat niet alle in
Nederland wonende Poolse, Bulgaarse en Roemeense kinderen onderwijs
volgen of door jeugdgezondheidszorg worden gezien. Om hoeveel
niet-geregistreerde en niet-schoolgaande kinderen het gaat is op dit
moment onbekend.
Tot slot blijkt dat met name Poolse ouders die lange dagen werken, hun
kinderen vaak alleen thuis laten, ook op jonge leeftijd. Dat trekt een flinke
wissel op de zelfstandigheid van de kinderen en kan leiden tot (emotionele) problematiek.
2. Hoe verder?
Op dit moment kan niet gesteld worden dat de leefsituatie van Poolse,
Bulgaarse en Roemeense kinderen dusdanig ernstig is dat acuut ingrijpen
noodzakelijk is. Uit de verkenning blijkt bijvoorbeeld dat de jonge kinderen
taalachterstanden makkelijk inhalen en dat zij het vaak goed doen in het
onderwijs. Ook de fysieke gezondheid van de kinderen die bij de jeugdgezondheidszorg in beeld zijn, lijkt over het algemeen goed. Wel is het nodig
dat waar noodzakelijk preventieve maatregelen worden getroffen om te
voorkomen dat problemen groter worden. Overheden, maatschappelijke
instellingen en mensen uit de doelgroep mogen dan ook niet stil zitten. Dit
geldt temeer omdat het aantal kinderen uit Midden- en Oost-Europese
landen naar verwachting de komende jaren zal blijven stijgen. Momenteel
lopen reeds verschillende activiteiten die een succesvolle maatschappelijke aansluiting van de kinderen in de Nederlandse samenleving
bevorderen; daarbij zal ik naar aanleiding van het verkennend onderzoek
– vooruitlopend op de uitkomsten van het hiervoor genoemde verdiepend
onderzoek – een aantal extra maatregelen treffen:
a. Algemene maatregelen EU-arbeidsmigratie
In de Kamerbrief van 13 september 2013 staan de algemene maatregelen
van het Rijk genoemd om de migratie van EU-arbeidsmigranten in goede
banen te leiden.3 De maatregelen betreffen de domeinen: werk en
handhaving; aanpak misbruik van sociale voorzieningen; overlast en
criminaliteit; Registratie; participatie en huisvesting. Deze maatregelen
hebben ook invloed op de leefsituatie van de kinderen van
EU-arbeidsmigranten. In het najaar van 2014 wordt uw Kamer per brief
geïnformeerd over de voortgang en de resultaten van deze maatregelen.

3

Kamerstuk 29 407, nr. 175.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 407, nr. 196

2

b. Voorlichting in herkomstlanden
De ouders en verzorgers van de kinderen zijn eerst verantwoordelijke voor
een goede leefsituatie van hun kinderen. Dit geldt als zij pendelen tussen
herkomstland en Nederland maar zeker ook als zij er voor kiezen voor
langere tijd in Nederland te blijven. Kiezen voor Nederland betekent een
keuze voor een actieve deelname aan de samenleving en leren omgaan
met de rechten en plichten die hier gelden. Daar hoort bij dat ouders en
verzorgers hun kinderen ondersteunen bij hun worteling in de Nederlandse samenleving en grenzen stellen aan gedrag waar dat nodig is.4
Hier moeten ze bewust van zijn nog voordat ze naar Nederland migreren.
Vanaf oktober 2014 wordt de capaciteit op de ambassades in Polen,
Bulgarije en Roemenië uitgebreid. Onderdeel van het takenpakket van
deze lokaal geworven medewerkers is om, in samenwerking met lokale
organisaties, potentiële migranten te wijzen op de risico’s die zij lopen als
zij onvoorbereid naar Nederland gaan. In de voorlichting zal ook gewezen
worden op de mogelijke migratiegevolgen voor de kinderen en de
verantwoordelijkheid hierbij van ouders en verzorgers.
c. Toegang tot jeugdhulp
Gemeenten worden door de nieuwe Jeugdwet in 2015 verantwoordelijk
voor de jeugdhulp. Met de nieuwe Jeugdwet ontstaan meer mogelijkheden voor preventie, integrale hulp en maatwerk dichtbij in de buurt.
Gemeenten moeten ervoor zorgen dat het aanbod van hulpverlening ook
aansluit bij de vraag van de migrantengezinnen. Dit kan bijvoorbeeld door
het stellen van eisen aan jeugdhulpaanbieders en hen aan te sporen
samen te werken met migrantenzelforganisaties. Zij kunnen behulpzaam
zijn bij het inschakelen van informele netwerken rond de gezinnen en bij
het verbeteren van de communicatie tussen scholen en ouders.
Gemeenten en jeugdhulpaanbieders kunnen hierbij gebruik maken van de
ervaringen die zijn opgedaan met het ZonMw-programma «Diversiteit in
het jeugdbeleid».
d. Onderwijs kinderen van nieuwkomers
Het is belangrijk dat kinderen van nieuwkomers goed worden opgevangen
in het onderwijssysteem om snel de basisvaardigheden aan te leren,
waaronder de taal, om deel te kunnen nemen aan het reguliere onderwijs.
Het aandeel EU-migranten kinderen in het onderwijs is de afgelopen jaren
gegroeid. Ook zij moeten de kansen krijgen hun talenten volledig te
benutten. Net als voor de ouders, is taal voor deze kinderen een middel
om te mee te kunnen doen in de Nederlandse samenleving; aan het
onderwijs, ter voorbereiding op de arbeidsmarkt en aan het sociale leven.
Het instromen in het primair en voortgezet onderwijs betekent ook de
eerste stap van integratie voor deze migrantenkinderen. Vanuit mijn
ministerie is er samen met LOWAN5 begin juni een rondetafelgesprek
georganiseerd met betrokkenen over de organisatie en kwaliteit van
onderwijs aan kinderen van nieuwkomers. Met het Ministerie van OCW
ben ik momenteel in gesprek om de kennis die bestaat over en binnen het
nieuwkomersonderwijs te versterken. Voorts wil ik in het verdiepend
onderzoek aandacht besteden aan enkele zaken die door het SCP zijn
gesignaleerd, zoals de uitstroom naar vervolgonderwijs en eventuele
knelpunten daarin.

4
5

Kamerstuk 32 824 , nr. 7, Agenda Integratie.
Landelijke OnderwijsWerkgroep voor Asielzoekers en nieuwkomers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 407, nr. 196

3

e. Niet-geregistreerde kinderen
Ieder kind moet onderwijs aangeboden krijgen, zo ook de kinderen die om
diverse redenen niet ingeschreven staan. Daarom laat de gemeente
Rotterdam in samenwerking met het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in het najaar een onderzoek uitvoeren naar niet
geregistreerde kinderen. Dit onderzoek zal input leveren voor een
vervolgstrategie om deze kinderen optimaal naar het onderwijs toe te
leiden. Ook in het verdiepend onderzoek van het SCP zal – in aansluiting
op het onderzoek van de gemeente Rotterdam – gericht naar deze groep
kinderen worden gekeken.
f. Stichting Lize
Het landelijk netwerk van organisaties en initiatieven voor EU-migranten,
dat door Stichting Lize wordt gecoördineerd, heeft als doel dat betere
onderlinge kennisuitwisseling en samenwerking wordt gerealiseerd met
het oog op het verbeteren van de maatschappelijke positie van Europese
migranten. Daarnaast wordt naar mogelijke oplossingen voor door de
gemeenschap zelf geconstateerde knelpunten en problemen gezocht. De
maatschappelijke aansluiting van kinderen van EU-arbeidsmigranten is
een van de thema’s die Lize met zelforganisaties en sleutelfiguren uit dit
netwerk gaat bespreken. Uitgangspunt bij deze bespreking is op welke
wijze, vanuit de eigen verantwoordelijkheid en in onderlinge samenwerking, kan worden bijgedragen aan oplossingen voor de ervaren
knelpunten.
De resultaten van het verdiepend onderzoek verwacht ik in het najaar van
2015 aan uw Kamer te kunnen aanbieden. Daarbij zal ik u ook op de
hoogte stellen van de naar aanleiding van het verdiepend onderzoek te
nemen maatregelen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 407, nr. 196

4