Partijen hebben samen belangrijke stappen gezet en afspraken gemaakt om te
komen tot een grotere bijdrage van fysio- en oefentherapie aan passende zorg.
Maar momenteel zijn er op alle drie de randvoorwaarden vervolgstappen nodig
om inzicht te krijgen in passende fysio- en oefentherapeutische zorg.
In dialoog met beroepsgroepen, patiëntenorganisaties, zorgverzekeraars en de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) hebben we gespecificeerd wat er nog moet
gebeuren voordat het Zorginstituut u een eindadvies kan geven over een andere
vormgeving van de aanspraak op fysio- en oefentherapeutische zorg in de
basisverzekering (stap 8 in het eerdergenoemde overkoepelende plan van
aanpak). Wij verwachten dit eindadvies in de loop van 2024 te kunnen opstellen.

Zorginstituut Nederland
Zorg
Paramedische Zorg
Datum
4 januari 2024
Onze referentie
2023048602

We zetten nu in op twee sporen: de door het BO vastgestelde programmalijn en
tegelijkertijd de kansrijke bouwstenen (zoals benoemd in hoofdstuk 7 van de
voortgangsrapportage). Zoals beschreven in het plan van aanpak moet daarna
politieke besluitvorming plaatsvinden (stap 9) over een andere inrichting van de
aanspraak op fysio- en oefentherapeutische zorg uit het basispakket in de
toekomst.
In het laatste hoofdstuk van de voortgangsrapportage hebben wij vastgesteld
welke bouwstenen, of onderdelen daarvan, al op korte termijn mogelijk kunnen
voldoen aan de programmalijn. Over deze (onderdelen van) bouwstenen zullen
wij versneld advies uitbrengen aan u, zodat de geadviseerde aanpassingen in de
aanspraak op fysio- en oefentherapie kunnen worden opgenomen in de
Kamerbrief over wijziging basispakket 2025. Hiermee verbeteren we de
toegankelijkheid van deze zorg en draagt het maximaal bij aan de beweging naar
passende zorg in brede zin.
Het Zorginstituut is graag bereid de inhoud van het advies nader toe te lichten.
We zien uit naar uw reactie.
Hoogachtend,

Sjaak Wijma
Voorzitter Raad van Bestuur

Pagina 2 van 2

Voortgangsrapportage
passende zorg voor
fysiotherapie en
oefentherapie
Op weg naar een hervorming van de aanspraak op passende eerstelijns fysio- en
oefentherapeutische zorg

Voortgangsrapportage

19 december 2023

Inhoudsopgave

1
1.1
1.1.1
1.1.2
1.2
2
2.1
2.1.1
2.2
2.2.1
2.2.2
3
3.1
3.1.1
3.1.2
4
4.1
4.1.1
4.1.2
4.1.3
4.1.4
4.1.5
4.1.6
4.1.7
4.2
4.2.1
4.2.2
4.2.3
5

5.1
5.2

Samenvatting

4

Inleiding

7

Kwaliteitskader fysio- en oefentherapie (randvoorwaarde 1)
Disclaimer
Passende fysio- en oefentherapeutische zorg
Visie van de Kwaliteitsraad op het kwaliteitskader
Rollen en verantwoordelijkheden bij de ontwikkeling kwaliteitskader
Vervolgstappen om te voldoen aan randvoorwaarde 1

8
8
8
9
10
10

Inzicht in stand van wetenschap en praktijk (randvoorwaarde 2) 12
Geduide fysio- en oefentherapeutische zorg in 2023 door het Zorginstituut 12
Geduide fysio- en oefentherapeutische zorg in 2023
13
Inzicht in waardegedreven fysio- en oefentherapeutische zorg door
samenspel tussen betrokken partijen
13
Basisverzekerde fysio- en oefentherapeutische zorg
14
Rollen en verantwoordelijkheden
14
Advies over passende bekostiging (randvoorwaarde 3)
Disclaimer
Advies passende bekostiging
Toekomstige passende bekostiging
Vervolgstappen zijn nodig

15
15
15
15
16

Eerstelijns fysio- en oefentherapie en de budgettaire impact in 10
bouwstenen
17
Bouwstenen die in de huidige situatie uit de aanvullende zorgverzekering
worden bekostigd
17
Kortdurende fysio- en oefentherapie bij volwassenen zonder chronische
indicatie
17
Langdurige fysio- en oefentherapie bij volwassenen zonder chronische
indicatie
18
Fysio- en oefentherapie die tweedelijnszorg kan voorkomen of vervangen 18
Fysio- en oefentherapie bij aandoeningen uit de wachtkamer
19
Fysio- en oefentherapie als onderdeel van reablement voor ouderen (70+)
zonder chronische indicatie
19
Fysio- of oefentherapeutische diagnostiek en triage bij klachten van het
houdings- en bewegingsapparaat van volwassenen
20
Eerste twintig behandelsessies van fysio- of oefentherapie bij chronische
indicaties
20
Bouwstenen die in de huidige situatie uit de basisverzekering worden
bekostigd
21
Fysio- of oefentherapie bij aandoeningen die expliciet in de wet worden
benoemd
21
Fysio- of oefentherapie bij chronische indicaties voor volwassenen
22
Fysio- of oefentherapie voor kinderen/jongeren tot 18 jaar
22
Verwachting van de maatschappelijke impact bij een betere toegang
tot passende fysio- en oefentherapeutische zorg
23
Disclaimer
23
Fysio- en oefentherapie helpt mensen beter functioneren
23
Passende fysio- en oefentherapie kan de samenleving helpen door substitutie
en preventie van andere zorg
23

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 2 van 32

5.2.1
5.2.2
5.3
5.4
5.5
5.5.1
5.5.2
5.6
6
6.1
6.2
6.3
7
7.1
7.2

Samenwerking met zorgprofessionals in de eerste lijn
24
Passende fysio- en oefentherapie in de eerste lijn kan duurdere
tweedelijnszorg voorkomen
24
Passende fysio- en oefentherapie helpt de samenleving door het verhogen
van participatie
24
Vergroten maatschappelijke impact eerstelijns fysio- en oefentherapie
25
Inzicht in mogelijke financiële gevolgen bij een wijziging in de aanspraak op
passende fysio- en oefentherapie
25
Verdelingseffect door een wijziging in de aanspraak op passende fysio- en
oefentherapie
25
De rol van eigen betalingen en het eigen risico op toegankelijkheid van zorg
26
Vervolgstappen zijn nodig om maatschappelijke impact te kwantificeren
26
Conclusie
Vervolgstappen zijn nodig
Onderdelen van fysio- en oefentherapeutische zorg die op korte termijn
voldoen aan de drie randvoorwaarden
Conclusie voortgangsrapportage

27
27
27
28

Versnelling van de toegankelijkheid op onderdelen van de fysio- en
oefentherapie met grote kans op bijdrage aan passende zorg
29
Vaststelling rapport
29
Kansrijke bouwstenen voor versnelde verbetering van de toegankelijkheid op
passende fysio- en oefentherapie
29

Bijlagen

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

32

Pagina 3 van 32

Samenvatting
In dit tussentijdse rapport beschrijft Zorginstituut Nederland de voortgang van de
beweging naar passende fysio- en oefentherapeutische zorg. Betrokken partijen
hebben al belangrijke stappen gezet. Maar vervolgstappen zijn nodig voor de
randvoorwaarden die het Zorginstituut heeft gesteld in het rapport ‘Passende zorg voor
fysiotherapie en oefentherapie. Samen in beweging naar besluitvorming over een
aanspraak op passende eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg uit het
basispakket’. Deze vervolgstappen zijn nodig om inzicht te krijgen in passende fysioen oefentherapeutische zorg. Het Zorginstituut kan de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS) nu nog geen eindadvies geven over een passende manier om
eerstelijns fysio- en oefentherapie te vergoeden uit het basispakket van de
zorgverzekering. Eerstelijns wil zeggen dat het zorg is waarvoor mensen zelf een
afspraak kunnen maken, zonder verwijzing van een arts. Het Zorginstituut vervolgt de
programmalijn om samen met de partijen de drie randvoorwaarden in te vullen voor
passende fysio- en oefentherapeutische zorg. Als deze zijn ingevuld, kan het
Zorginstituut advies geven over een geschikte manier om eerstelijns fysio- en
oefentherapie te vergoeden uit het basispakket.
Aanleiding voor dit voortgangsrapport
Omdat we verwachten dat een juiste inzet van fysio- en oefentherapie een belangrijke
bijdrage kan leveren aan passende zorg, onderzoekt het Zorginstituut op verzoek van
de minister van VWS hoe vergoeding van eerstelijns fysio- en oefentherapie uit het
basispakket van de zorgverzekering vorm kan krijgen. In januari 2023 hebben we
daarover een rapport uitgebracht met als titel Passende zorg voor fysiotherapie en
oefentherapie. In het rapport beschrijven we een route die het mogelijk maakt om
langs de principes van passende zorg een toekomstige aanspraak in de
basisverzekering vorm te geven. Het is nog geen eindadvies, maar de weg
daarnaartoe. Samen met beroepsgroepen, patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars
hebben we een programmalijn ontwikkeld om drie randvoorwaarden in te vullen die
nodig zijn voor een optimale bijdrage van fysio- en oefentherapie aan passende zorg.
De drie randvoorwaarden zijn:
1. De ontwikkeling van een Kwaliteitskader fysio- en oefentherapeutische zorg, waarin
zorgaanbieders, patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars samen de
kwaliteitseisen voor goede zorg vastleggen en dat aansluit op het Kader Passende
zorg.
2. Fysio- en oefentherapeutische zorg moet waardegedreven zijn. Hiervoor is inzicht
nodig in de effectiviteit van behandelingen en de gezondheidswinst voor patiënten.
3. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) stelt een advies op over passende financiering
van eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg.
Hieronder beschrijven wij kort wat er tot nu toe is bereikt bij het invullen van deze
randvoorwaarden.
Voortgang randvoorwaarde 1: kwaliteitskader fysio- en oefentherapie
Een belangrijk deel van deze randvoorwaarde is ingevuld. Beroepsgroepen,
patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars hebben samen het Kwaliteitskader fysio- en
oefentherapie ontwikkeld. In dit kwaliteitskader hebben zij concrete afspraken
uitgewerkt over goede fysio- en oefentherapeutische zorg die voldoet aan de principes
van passende zorg. Momenteel ontwikkelen zij een bijbehorend ontwikkel- en
implementatieplan. Op 23 november 2023 is het kwaliteitskader niet aangenomen
door de leden van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF).
Leden die tegen het kwaliteitskader stemmen spreken voornamelijk onvrede uit over
de huidige penibele situatie in de beroepsgroep en onduidelijkheid over de
VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 4 van 32

randvoorwaarden. Zij zijn van mening dat invulling van randvoorwaarden voor zowel
implementatie als doorontwikkeling nodig is alvorens akkoord te kunnen gaan met het
kwaliteitskader. Het KNGF gaat vervolgstappen zetten om te bepalen wat er nodig is
om het draagvlak voor het kwaliteitskader te vergroten. Naar verwachting bieden de
partijen het kwaliteitskader uiterlijk 28 maart 2024 voor opname in het Register van
het Zorginstituut. Daarin staan alle afspraken over goede zorg in Nederland waaraan
partijen zich moeten houden. Als het kwaliteitskader in het Register staat, is
randvoorwaarde 1 volledig ingevuld.
Voortgang randvoorwaarde 2: fysio- en oefentherapeutische zorg moet
waardegedreven zijn
Een deel van deze randvoorwaarde is ingevuld, en een deel nog niet. Waardegedreven
betekent dat zorg waarde moet toevoegen aan gezondheid en kwaliteit van leven van
mensen, tegen een redelijke inzet van geld, personeel en grondstoffen. Bij beoordeling
van waardegedrevenheid kijken we niet naar zorg op persoonlijk niveau, maar op
groepsniveau. We kijken of de behandeling echt werkt en meerwaarde heeft voor
grote groepen patiënten in Nederland. Wettelijk heet dit criterium de ‘stand van de
wetenschap en praktijk’. Dit is het wettelijke criterium voor zorg om in aanmerking te
komen voor vergoeding uit het basispakket. Dit basispakket heeft een gesloten en een
open deel. In het gesloten deel stelt de overheid vast wat vergoed wordt. En in het
open deel spreken zorgaanbieders en zorgverzekeraars samen af welke zorg vergoed
mag worden. De besluitvorming waar we nu aan werken gaat over de overgang van
fysio- en oefentherapeutische zorg uit het gesloten deel van het basispakket naar het
open deel.
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars moeten samen gaan bespreken welke onderdelen
van eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg wel of niet voldoen aan de wettelijke
criteria, of over welke onderdelen zij nog twijfelen over de stand van de wetenschap
en praktijk. Hierover zijn bestuurlijk geaccordeerde afspraken gemaakt. Het is nu aan
de betrokken partijen om ook de vervolgstappen te zetten. Zonder hun welwillende
inzet en samenwerking is het niet mogelijk om de ingezette beweging naar passende
fysio- en oefentherapie te vervolgen.
Voortgang randvoorwaarde 3: advies over passende financiering
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) ziet de huidige bekostiging, volgens het fee-forservices-model, als het meest passend voor 2025. Het is daarbij wel mogelijk om
afspraken te maken over andere vormen van bekostiging van fysio- en
oefentherapeutische zorg voor specifieke patiëntengroepen via de facultatieve
prestaties of de beleidsregel Innovatie voor kleinschalige experimenten. Op de langere
termijn ziet de NZa wel mogelijkheden voor andere bekostigingsvormen die de
beweging naar passende zorg kunnen faciliteren. De NZa geeft in het advies aan dat er
vervolgstappen nodig zijn om gedetailleerd advies te kunnen geven welk
bekostigingsmodel passend is bij fysio- en oefentherapeutische zorg.
Eerstelijns fysio- en oefentherapie in 10 bouwstenen
Om het doel van passende zorg te bereiken en besluitvorming zo goed mogelijk te
ondersteunen hebben we samen met de betrokken partijen 10 bouwstenen van
eerstelijns fysio- en oefentherapie benoemd. Aan de hand daarvan beschrijven we de
huidige situatie, de bijbehorende kosten en het verwachte budgettaire en
maatschappelijke effect als deze zorg wordt vergoed uit het basispakket van de
zorgverzekering.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 5 van 32

De 10 bouwstenen zijn:
1. kortdurende fysio- en oefentherapie bij volwassenen zonder chronische indicatie;
2. langdurige fysio- en oefentherapie bij volwassenen zonder chronische indicatie;
3. fysio- en oefentherapie die tweedelijnszorg kan voorkomen of vervangen;
4. fysio- en oefentherapie bij aandoeningen uit de wachtkamer;
5. fysio- en oefentherapie voor ouderen zonder chronische indicatie;
6. fysio- of oefentherapeutische triage en diagnostiek bij klachten van het houdingsen bewegingsapparaat;
7. eerste twintig behandelsessies van fysio- of oefentherapie bij chronische indicaties;
8. fysio- of oefentherapie bij aandoeningen die expliciet in de wet worden benoemd;
9. fysio- of oefentherapie bij chronische indicaties voor volwassenen;
10. fysio- of oefentherapie voor kinderen/jongeren tot 18 jaar.
Het Zorginstituut adviseert de minister om deze bouwstenen niet als losse elementen
te beschouwen, maar deze als een geheel te beschouwen in het politieke besluit over
passende fysio- en oefentherapie.
Vervolgstappen voor overgang van gesloten naar open aanspraak
Het Zorginstituut ziet dat de betrokken partijen samen al veel stappen hebben gezet in
de beweging naar passende fysio- en oefentherapeutische zorg. De beweging naar
passende zorg kunnen we alleen gezamenlijk voortzetten en het is essentieel om ook
de vervolgstappen samen uit te voeren. In dit voortgangsrapport beschrijven we welke
stappen al wel zijn gezet en welke vervolgstappen nodig zijn om te komen tot
passende fysio- en oefentherapeutische zorg. Het doel is om zoveel mogelijk bij te
dragen aan passende zorg in Nederland. Het Zorginsituut identificeert de meest
kansrijke bouwstenen om versneld de toegankelijkheid op passende fysio- en
oefentherapie voor deze bouwstenen te bevorderen. Het Zorginstituut adviseert om
zijn faciliterende rol voort te zetten en in samenspel de beweging naar passende zorg
te vervolgen.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 6 van 32

Inleiding
Betrokken partijen hebben belangrijke stappen gezet om inzicht te geven in passende fysio- en
oefentherapeutische zorg. Maar vervolgstappen zijn nodig voordat het Zorginstituut een
volledig eindadvies kan uitbrengen over passende eerstelijns fysio- en oefentherapeutische
zorg op basis van de programmalijn die is vastgesteld in het advies ‘Passende zorg voor
fysiotherapie en oefentherapie. Samen in beweging naar besluitvorming over een aanspraak op
passende eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg uit het basispakket’.1 Daarom kan het
Zorginstituut nog geen eindadvies geven over een vormgeving van de aanspraak op passende
eerstelijns fysio- en oefentherapie. In dit voortgangsrapport beschrijven we welke stappen al
wel zijn gezet en wat er nog nodig is om aan de randvoorwaarden te voldoen.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft het Zorginstituut gevraagd te
adviseren over een geschikte vormgeving van de aanspraak op eerstelijns fysio- en
oefentherapie binnen het basispakket van de zorgverzekering, rekening houdend met de
principes van passende zorg.2,2B Het doel is dat fysio- en oefentherapie optimaal bijdraagt aan
de beweging naar passende zorg en de toekomstbestendigheid van de hele zorg in Nederland.
Het Zorginstituut bracht januari 2023 een advies uit aan de minister van VWS met daarin een
beschrijving van de programmalijn. Met deze programmalijn (zie bijlage 1) werken de
betrokken partijen in samenwerking met overheidspartijen toe van een gesloten naar een open
omschreven aanspraak op passende fysio- en oefentherapeutische zorg. De betrokken partijen
zijn beroepsverenigingen, patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars (zie bijlage 2).
Het vertrekpunt van de programmalijn is de consensus onder de betrokken partijen dat een
aanspraak op passende eerstelijns fysio- en oefentherapie binnen het basispakket belangrijk is
voor een groeiende groep verzekerden en de beweging naar passende zorg kan ondersteunen.1
Om de vier principes van passende zorg in voldoende mate en samenhang te verankeren in de
te verzekeren fysio- en oefentherapeutische zorg, moet aan drie randvoorwaarden zijn
voldaan:
1. De ontwikkeling van een Kwaliteitskader fysio- en oefentherapie, waarin partijen
gezamenlijk kwaliteitseisen voor goede zorg vastleggen en dat aansluit op het Kader
Passende zorg1;
2. Fysio- en oefentherapeutische zorg moet waardegedreven zijn. Hiervoor is inzicht nodig in
de effectiviteit van behandelingen en de gezondheidswinst voor patiënten (wettelijk
criterium ‘stand van de wetenschap en praktijk’)1;
3. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) stelt een advies op over passende bekostiging van
eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg.1
Afspraken over de te zetten stappen zijn vastgelegd in het bestuurlijk geaccordeerde plan van
aanpak Naar een passende aanspraak op eerstelijns fysio- en oefentherapie.3 Om de
randvoorwaarden in te vullen, hebben partijen intensief samengewerkt in een werkgroep. Het
Zorginstituut faciliteert en ondersteunt partijen bij het uitvoeren van het plan van aanpak. 3
In de hoofdstukken 1, 2 en 3 van dit voortgangsrapport beschrijven we hoe ver partijen tot
dusver zijn gekomen met het invullen van de randvoorwaarden. In hoofdstuk 4 brengen we de
budgettaire omvang in beeld van eerstelijns fysio- en oefentherapie. Hiervoor introduceren we
tien bouwstenen die gezamenlijk eerstelijns fysio- en oefentherapie beschrijven en waarmee
we gerichter inzicht kunnen geven in de budgettaire omvang. In hoofdstuk 5 gaan we in op de
uitkomsten van een voorlopige maatschappelijke impactanalyse. Daarin beschrijven we op
welke manieren eerstelijns fysio- en oefentherapie positief kan bijdragen aan de Nederlandse
samenleving. In hoofdstuk 6 concluderen we welke vervolgstappen nodig zijn met
bijbehorende rollen en verantwoordelijkheden van de betrokken partijen en overheidspartijen.
We sluiten af met hoofdstuk 7 waarin we kansrijke bouwstenen identificeren op basis waarvan
we versneld de beweging naar passende zorg kunnen maken door de toegankelijkheid op
fysio- en oefentherapie te verbeteren.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 7 van 32

gegeven aan de partijen over het kwaliteitskader. Een samenvatting hiervan leest u in
paragraaf 1.1.1. Het volledige advies van de KR over het kwaliteitskader is opgenomen in
bijlage 3.
1.1.1

Visie van de Kwaliteitsraad op het kwaliteitskader
De KR heeft het kwaliteitskader met genoegen gelezen en is onder de indruk van wat de
partijen tot nu toe met elkaar hierin heeft vastgelegd. Aan de KR is gevraagd of het
kwaliteitskader in voldoende mate beschrijft hoe passende fysio- en oefentherapeutische zorg
gewaarborgd wordt én of het in voldoende mate aansluit op het Kader Passende zorg.
De KR is van mening dat aan veel facetten van passende zorg aandacht is besteed. Als de KR
kijkt naar de inhoudsopgave met relevante onderwerpen voor een maatschappelijk kader, ziet
hij veel elementen in het kwaliteitskader terugkomen, met name met betrekking tot het
uitwerken van de principes passende zorg.
De uitwerking van de verschillende onderwerpen en ambities in het Kwaliteitskader is wel
voornamelijk beschrijvend van aard. Het ontbreekt in veel gevallen aan concreetheid, dit is wel
wenselijk aldus de KR. Partijen dienen inzicht te geven in een concreet tijdspad voor het
verwezenlijken van de ambitie. Ook vraagt de KR om inzicht te geven in de context informatie
zoals de ontwikkelingen en feitelijke trends in de sector naar omvang, aard en volume van
verleende fysio- en oefentherapeutische zorg en beschikbare kwaliteitsindicatoren zoals
beoogd in onder andere ambitie 7.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 9 van 32

Ten aanzien van de verdere concretisering kan gedacht worden aan de volgende
uitwerking/toevoeging bij herziening:
 Maak een vertaalslag wat het Kwaliteitskader betekent voor kosten, personeel en
duurzaamheid;
 Maak duidelijk hoe het eigenaarschap van dit Kwaliteitskader belegd is;
 Maak een schets van de sector met een cijfermatige onderbouwing, dit is nodig als
nulmeting voor aansluitende monitoring van de ontwikkelingen in de sector en de impact
daarvan op andere sectoren;
 Maak meer bindende afspraken voor multidisciplinair en zo nodig ook domein
overstijgend samenwerken;
 Voeg een afwegingskader toe dat je hanteert bij schaarste;
 Voeg toe hoe je zorgdraagt voor goed werkgeverschap/werkplezier/diversiteit van
personeel en duurzaamheid;
 Geef aan hoe de versterking van de data infrastructuur in de sector samenhangt met de
bredere landelijke ontwikkelingen in kader van o.a. de wet WEGIZ en de PGO;
 Beschrijf hoe met monitoring inzicht verkregen kan worden in de (ontwikkeling van de)
kosten in de sector;
 Beschrijf hoe je de samenleving betrekt bij kwaliteit.

1.1.2

Rollen en verantwoordelijkheden bij de ontwikkeling kwaliteitskader
Het kwaliteitskader is tot stand gekomen door een intensieve samenwerking tussen de
partijen.4 Eerst hebben deze partijen gezamenlijk het kwaliteitskader aan het Zorginstituut
aangeboden voor plaatsing op de Meerjarenagenda.5 De Meerjarenagenda is een
prioriteitenlijst kwaliteitsdocumenten die ontwikkeld moeten worden. Het Zorginstituut
stimuleert de ontwikkeling van deze kwaliteitsdocumenten.5
Vervolgens hebben de partijen, onder leiding van een onafhankelijk penvoerder, afspraken
gemaakt over welke onderdelen er in het kwaliteitskader moeten komen, het zogenaamde
raamwerk. De KR heeft op verzoek van de partijen feedback gegeven op dit raamwerk en
partijen hebben het raamwerk bestuurlijk geaccordeerd. Vanaf januari 2023 hebben de
partijen de intensieve samenwerking voortgezet om de inhoud van het kwaliteitskader vorm te
geven. Het Zorginstituut faciliteerde de partijen als onafhankelijk voorzitter om het goede
gesprek te voeren en om tot concrete afspraken te komen. De onafhankelijk penvoerder
ondersteunde de partijen bij het schriftelijk opstellen van het kwaliteitskader. Tussentijds heeft
de KR zijn visie gegeven op een voorlopige versie van het kwaliteitskader (zie bijlage 3). De
partijen hebben in september 2023 uitgesproken dat ze het samen voor honderd procent eens
zijn over de inhoud van het kwaliteitskader.4 De eerste versie van het Kwaliteitskader fysio- en
oefentherapie is gepubliceerd op de website van het KNGF.4

1.2

Vervolgstappen om te voldoen aan randvoorwaarde 1
Momenteel werken de partijen aan het uitvoeringsplan dat bij het kwaliteitskader hoort en
tegelijk daarmee aan het Register van het Zorginstituut moet worden aangeboden. In het
uitvoeringsplan beschrijven de partijen welke documenten ontwikkeld worden om de ambities
in het kwaliteitskader te verwezenlijken. Denk aan onder andere richtlijnen,
meetinstrumenten, onderzoeksagenda. Daarbij maken ze inzichtelijk op welke termijn ze een
bepaalde ambitie willen verwezenlijken en wat het gewenste eindpunt daarvan is. Ook
beschrijven partijen welke vervolgstappen nodig zijn om de ambities in de praktijk te
implementeren en welke kosten hier naar verwachting mee gemoeid zijn. Ten slotte maken
partijen afspraken over wie financieel verantwoordelijk is voor bepaalde onderdelen van het
uitvoeringsplan.
Parallel hieraan bespreken de partijen het kwaliteitskader met hun eigen achterban. Steun en
draagvlak bij de achterban zijn essentieel voor een gezamenlijke aanbieding aan het Register
en voor het implementeren van de gemaakte afspraken in de praktijk. Partijen beschrijven in
het uitvoeringsplan wat passende financiële middelen zijn voor de ontwikkeling,
doorontwikkeling en implementatie van het kwaliteitskader. Passende financiële middelen en
draagvlak onder de achterban van partijen zijn essentieel voor de uitvoerbaarheid van het
kwaliteitskader.
VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 10 van 32

Naar verwachting bieden partijen het kwaliteitskader met het uitvoeringsplan in maart 2024
aan voor opname in het Register van het Zorginstituut. Het Zorginstituut toetst het
kwaliteitskader aan de criteria van het toetsingskader. Bij een positieve toets wordt het
kwaliteitskader opgenomen in het Register.5 Als het kwaliteitskader is opgenomen in het
Register, is voldaan aan randvoorwaarde 1.1 In het eindadvies van het Zorginstituut aan VWS
houdt het Zorginstituut rekening met de uitwerking van het kwaliteitskader inclusief het
uitvoeringsplan ten opzichten van de zeven onderdelen die benoemd zijn in het rapport
Passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie en met de verwerking van de feedback van
de KR aan partijen.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 11 van 32

2

Inzicht in stand van wetenschap en praktijk
(randvoorwaarde 2)
De betrokken partijen hebben nog niet voldaan aan de tweede randvoorwaarde. Deze luidt:
Fysio- en oefentherapeutische zorg moet waardegedreven zijn. Hiervoor is inzicht nodig in de
effectiviteit van behandelingen en de gezondheidswinst voor patiënten (wettelijk criterium
‘stand van de wetenschap en praktijk’).1 Om dit inzicht te krijgen moet duidelijk worden welke
zorg wel of niet voldoet aan dit wettelijke criterium en bij welke zorg dat nog niet duidelijk is.1
Het Zorginstituut en de betrokken partijen voeren hiervoor twee processen uit. Het
Zorginstituut duidt indicatie-interventiecombinaties die zijn opgenomen in de zogenoemde
‘wachtkamer’.1 De betrokken partijen maken samen inzichtelijk welke overige fysio- en
oefentherapeutische zorg die in de huidige aanspraak onder de aanvullende verzekering valt
voldoet aan de wettelijke criteria en kwaliteitsafspraken. In de toekomst kan deze zorg worden
opgenomen in het te verzekeren pakket voor passende eerstelijns fysio- en
oefentherapeutische zorg, afhankelijk van het politieke besluit over een eventuele wijziging
van de aanspraak op passende fysio- en oefentherapeutische zorg.

2.1

Geduide fysio- en oefentherapeutische zorg in 2023 door het
Zorginstituut
Het Zorginstituut heeft tussen januari 2023 en december 2023 drie van de zes geagendeerde
indicatie-interventiecombinaties in de wachtkamer geduid en een standpunt hierover
uitgebracht. Voor de overige drie onderwerpen is het Zorginstituut in afwachting van
(aanvullende) onderzoeksgegevens om een actuele beoordeling van de stand van de
wetenschap en praktijk uit te voeren. Tabel 1 beschrijft de huidige status en vervolgplanning
van de zes geagendeerde onderwerpen in de wachtkamer.
Tabel 1. De huidige stand van zaken voor de wachtkamer: veelbelovende indicatieinterventiecombinaties waarover het Zorginstituut een uitspraak doet over de stand van de
wetenschap en praktijk

Het begrip 'wachtkamer' komt u t het advies Passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie van het Zorginst tuut uit januari
2023.2 Die wachtkamer bestaat uit ind catie-interventiecombinaties waarvan het Zorginstituut op dit moment de stand van de
wetenschap en praktijk beoordeelt.
1

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 12 van 32

2.1.1

Geduide fysio- en oefentherapeutische zorg in 2023
Het Zorginstituut heeft in 2023 twee adviezen uitgebracht over fysio- en oefentherapeutische
indicatie-interventiecombinaties, een derde advies is afgerond en wordt naar verwachting
begin 2024 gepubliceerd.
Het eerste advies gaat over fysio- en oefentherapie bij mensen met fibromyalgie.6 Het
Zorginstituut concludeert dat het op basis van het beschikbare wetenschappelijke bewijs zeer
onzeker is of dat eerstelijns monodisciplinaire fysio- en oefentherapie voor patiënten met
fibromyalgie effectiever is dan geen behandeling of behandeling van de huisarts, reumatoloog
en/of andere medisch specialist.6 Monodisciplinaire fysio- en oefentherapie voor patiënten met
fibromyalgie zal hierna geen onderdeel uitmaken van het te verzekeren pakket. Dit advies
maakt inzichtelijk dat de kwaliteit van het onderzoek naar monodisciplinaire fysio- of
oefentherapeutische behandeling bij fibromyalgie onvoldoende is.6 Dit is de belangrijkste
oorzaak van de negatieve uitkomst van de duiding. Wetenschappers bevelen in de literatuur
aan om patiënten met fibromyalgie in een multidisciplinaire setting te behandelen.7 Het
Zorginstituut beveelt daarom aan om de effecten van multidisciplinair georganiseerde zorg
voor patiënten met fibromyalgie, waarvan eerstelijns fysio- of oefentherapie onderdeel
uitmaakt, bij patiënten met fibromyalgie te beoordelen.6
Het tweede advies betreft multimodale prehabilitatie bij hoog-risicopatiënten met darmkanker.
Het Zorginstituut concludeert dat het op basis van het beschikbare wetenschappelijke bewijs
zeer onzeker is of multimodale prehabilitatie leidt tot minder ernstige complicaties na een
operatie of tot een sneller herstel bij hoog-risicopatiënten na een geplande operatie voor
colorectaal carcinoom. Dit advies maakt inzichtelijk dat de kwaliteit van het onderzoek naar
multimodale prehabilitatie bij hoog-risicopatiënten met darmkanker onvoldoende is. Dit is de
belangrijkste oorzaak van de negatieve uitkomst van de duiding. Daarmee voldoet deze zorg
momenteel niet aan het wettelijk criterium ‘stand van de wetenschap en praktijk’ en zal het
geen onderdeel uitmaken van het verzekerde pakket.
Het derde advies gaat over fysio- en oefentherapie bij mensen met reumatoïde artritis met
ernstige functionele beperkingen. Dit advies volgt begin 2024. Het Zorginstituut concludeert
dat deze zorg voldoet aan de stand van de wetenschap en praktijk. Op dit moment wordt deze
zorg getoetst aan de overige pakketcriteria (kosteneffectiviteit, noodzakelijkheid en
uitvoerbaarheid). Als de zorg voldoet aan alle pakketcriteria kan het Zorginstituut adviseren
om deze zorg onderdeel te laten uitmaken van het verzekerde pakket voor fysio- en
oefentherapeutische zorg.

2.2

Inzicht in waardegedreven fysio- en oefentherapeutische zorg
door samenspel tussen betrokken partijen
In de programmalijn is afgesproken dat de betrokken partijen samen inzichtelijk maken welke
fysio- en oefentherapeutische zorg die nu vergoed wordt vanuit aanvullende zorgverzekeringen
voldoet aan de wettelijke criteria en kwaliteitsafspraken van de basiszorgverzekering. In de
toekomst kan deze zorg worden opgenomen in het te verzekeren pakket voor passende
eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg, afhankelijk van het politieke besluit over een
eventuele wijziging van de aanspraak op passende fysio- en oefentherapeutische zorg.
De beroepsgroepen hebben aan Zorgverzekeraars Nederland (ZN) een niet-limitatief overzicht
voorgelegd van aandoeningen, inclusief onderbouwing van de inzet van fysio- en
oefentherapie. Maar ZN onthoudt zich van uitspraken over ‘de stand van de wetenschap en
praktijk’ van deze lijst en legt de verantwoordelijkheid bij het Zorginstituut. Het Zorginstituut
streeft er echter naar om vanuit een faciliterende rol ervoor te zorgen dat partijen het
volgende inzichtelijk maken: welke onderdelen voldoen aan passende fysio- en
oefentherapeutisch zorg, welke onderdelen niet voldoen aan passende zorg en over welke
onderdelen twijfel bestaat. De betrokken partijen hebben over deze lijst dus niet de dialoog
gevoerd en inzicht gegeven in welke onderdelen van eerstelijns fysio- en oefentherapeutische
zorg, die nu vergoed wordt vanuit aanvullende zorgverzekeringen, voldoen aan de wettelijke
VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 13 van 32

criteria en kwaliteitsafspraken en welke (nog) niet. Wél hebben partijen gezamenlijk de
overkoepelende uitgangspunten van passende fysio- en oefentherapeutische zorg uitgewerkt in
het Kwaliteitskader fysio- en oefentherapeutische zorg. Het kwaliteitskader was een
basisvoorwaarde voor partijen om samen inzichtelijk te maken welke onderdelen van fysio- en
oefentherapeutische zorg wel of niet voldoen aan de wettelijke criteria. Daarom heeft dit in de
uitwerking van de programmalijn prioriteit gekregen boven de dialoog over welke fysio- en
oefentherapeutische zorg voldoet aan de wettelijke criteria en kwaliteitsafspraken.
Het is voor het Zorginstituut op dit moment nog onduidelijk over welke onderdelen van de
fysio- en oefentherapeutische zorg die wordt vergoed van uit de aanvullende verzekering
partijen het eens zijn over de stand van de wetenschap en praktijk en bij welke onderdelen zij
twijfelen of de zorg aan dat criterium voldoet. Partijen hebben daarmee nog niet voldaan aan
dit onderdeel van randvoorwaarde 2 uit de programmalijn (zie bijlage 1) die bestuurlijk is
geaccordeerd.
2.2.1

Basisverzekerde fysio- en oefentherapeutische zorg
De betrokken partijen stellen de fysio- en oefentherapeutische zorg die momenteel onderdeel
is van het verzekerde pakket zoals omschreven in Bijlage 1 bij het Besluit zorgverzekering
(Bzv) en artikel 2.6 lid 2 tot en met 7 van het Bzv niet ter discussie.8 Partijen stellen het eens
te zijn dat deze zorg voldoet aan de wettelijke criteria en kwaliteitsafspraken. Het Zorginstituut
constateert dat daarmee voor deze zorg wel is voldaan aan randvoorwaarde 2.

2.2.2

Rollen en verantwoordelijkheden
Om de beweging naar passende zorg te maken, moeten partijen inzicht geven in passende
fysio- en oefentherapeutische zorg zoals beschreven in de programmalijn passende fysio- en
oefentherapeutische zorg. Daarom is het voor de invulling van randvoorwaarde 2 van belang
dat alle betrokken partijen zich houden aan de afgesproken programmalijn, zoals beschreven
in het rapport Passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie.1 Zorgverzekeraars
Nederland (ZN) heeft op 28 september 2023 schriftelijk (zie bijlage 4) aangegeven dat ze het
oorspronkelijke plan met betrekking tot randvoorwaarde 2 onverstandig achten en stellen voor
dat alleen het Zorginstituut uitspraken doet over de stand van de wetenschap en praktijk voor
de fysio- en oefentherapeutische zorg. In dit memo van ZN ziet het Zorginstituut
aanknopingspunten om de constructieve samenwerking met de partijen voort te zetten. Het
Zorginstituut wil daarom de dialoog met en tussen de partijen blijven faciliteren. Het
Zorginstituut stelt dat het belangrijk is om in de beweging naar passende zorg:
1. Het goede gesprek over randvoorwaarde 2 met en door alle betrokken partijen op
constructieve wijze te blijven voeren;
2. Het bestuurlijk overleg fysio- en oefentherapie te gebruiken om het proces te evalueren en
de voortgang op randvoorwaarde 2 te monitoren na minimaal 6 maanden met alle partijen,
op basis van de gemaakte afspraken en zoals beschreven in het rapport Passende zorg voor
fysiotherapie en oefentherapie.1
Alleen gezamenlijk kunnen we de ingezette beweging naar passende zorg voor de fysio- en
oefentherapie voortzetten.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 14 van 32

(verschillen) in de patiëntenpopulatie en de fysiotherapeutische behandelmogelijkheden. Deze
heterogeniteit maakt het lastig om één bekostigingsvorm te vinden die geschikt is voor de alle
fysio- en oefentherapeutische zorg. Een oplossing hiervoor kan zijn om per onderdeel van
fysio- en oefentherapeutische zorg (zie hoofdstuk 4) te bekijken welk bekostigingsmodel de
beweging naar passende zorg het beste zou kunnen ondersteunen. Dit kan resulteren in een
combinatie van bekostigingsmodellen, bijvoorbeeld bundelbekostiging voor een groep van
aandoeningen/indicaties die voldoen aan de criteria voor bundelbekostiging, en bekostiging
volgens het fee-for-service-model voor de groep van aandoeningen/indicaties waarvoor
bundelbekostiging (nog) niet mogelijk is of die de beweging naar passende zorg het beste
ondersteunt.
3.1.2

Vervolgstappen zijn nodig
De NZa heeft op hoofdlijnen advies gegeven aan de demissionaire minister van VWS over
passende bekostiging voor eerstelijns fysio- en oefentherapie. De NZa veronderstelt dat de
wijze waarop de aanspraak op passende fysio- en oefentherapie is omschreven, bepalend is
voor de mogelijkheden in de bekostiging. Dit komt voort uit het feit dat de bekostiging de
aanspraak volgt. Hierdoor kan de NZa op dit moment geen gedetailleerd advies geven over
een passende bekostiging van fysio- en oefentherapeutische zorg.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 16 van 32

4

Eerstelijns fysio- en oefentherapie en de
budgettaire impact in 10 bouwstenen
In dit hoofdstuk maken we inzichtelijk wat de budgettaire omvang is van 10 subcategorieën
van de fysio- en oefentherapie, die we de bouwstenen voor passende fysio- en
oefentherapeutische zorg noemen. In de loop van het traject passende fysio- en
oefentherapeutische zorg is duidelijk geworden dat er geen financiële dekking is voor
uitbreiding van fysio- en oefentherapeutische zorg binnen de basisverzekering. Met deze
bouwstenen kunnen we inzichtelijk maken wat de budgettaire omvang is van een bouwsteen.
En of deze bouwsteen wel of niet voldoet aan de randvoorwaarden voor passende fysio- en
oefentherapeutische zorg. Dit is nodig om een onderbouwde inschatting te maken van de
verwachte budgettaire impact van een eventuele wijziging in de aanspraak op verzekerde zorg.
De bouwstenen zijn gedefinieerd in samenspraak met de betrokken partijen. We beschrijven
per bouwsteen de omvang van de vergoedingen voor fysio- en oefentherapie in 2022 en, waar
mogelijk, wat er nog nodig is om een eventuele verandering van de aanspraak op deze zorg
mogelijk te maken. Een gedetailleerde onderbouwing bij de verschillende bedragen en patiëntof behandelaantallen staat in bijlage 6.
Fysio- en oefentherapie wordt voor patiënten die daarop zijn aangewezen deels vergoed uit de
basiszorgverzekering (Bzv), deels uit aanvullende zorgverzekeringen (Azv) en komt deels voor
eigen rekening van patiënten. In totaal is in 2022 uit aanvullende zorgverzekeringen en de
basiszorgverzekering voor € 1,75 miljard eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg
vergoed. Uit de aanvullende zorgverzekeringen werd afgerond € 1,08 miljard vergoed en
vanuit de basiszorgverzekering € 0,67 miljard. Ongeveer 83 procent van de volwassen
patiënten had in 2022 een aanvullende zorgverzekering afgesloten.11

4.1

Bouwstenen die in de huidige situatie uit de aanvullende
zorgverzekering worden bekostigd
In de volgende paragrafen beschrijven we welke bouwstenen op dit moment worden bekostigd
uit de aanvullende zorgverzekering. We specificeren globaal om welke verleende zorg het gaat
en wat de kosten hiervoor is geweest in 2022. Waar relevant laten we zien welke mogelijke
effecten het heeft als bepaalde zorg vergoed zou worden uit het basispakket.

4.1.1

Kortdurende fysio- en oefentherapie bij volwassenen zonder chronische indicatie
Deze bouwsteen omvat zorg bij een grote hoeveelheid indicaties (aandoeningen) waarbij een
kortdurende fysio- of oefentherapeutische interventie wordt toegepast. De groep patiënten van
70 jaar en ouder is hier buiten beschouwing gelaten, de behandeltrajecten van deze groep
worden gepresenteerd in paragraaf 4.1.5. De zorg bestaat uit behandeltrajecten met 1 tot
maximaal 11 behandelsessies. Daarin vindt diagnostiek plaats, vaak gevolgd door enkele
sessies voor instructie, ondersteuning en behandeling. In overleg met de betrokken partijen
zijn we er bij deze bouwsteen van uitgegaan dat de fysio- of oefentherapeut in de eerste twee
gedeclareerde behandelsessies triage en diagnostiek heeft uitgevoerd. We laten daarom de
eerste twee behandelsessies van deze bouwsteen hier buiten beschouwing en we presenteren
dit in paragraaf 4.1.6.
In totaal zijn er in 2022 bij 1.63 miljoen volwassen patiënten kortdurende behandelepisoden
gedeclareerd uit de aanvullende zorgverzekering. De totale kosten waren €224,9 miljoen.
De partijen moeten de dialoog nog voeren over welke indicatie-behandelcombinaties binnen
deze bouwsteen in aanmerking komen voor vergoeding uit de basisverzekering bij een
eventuele verruiming van de aanspraak, zodat er consensus bestaat of de zorg voldoet aan de
wettelijke criteria.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 17 van 32

4.1.2

Langdurige fysio- en oefentherapie bij volwassenen zonder chronische indicatie
Deze bouwsteen omvat zorg bij een kleinere groep indicaties (aandoeningen) waarbij een
behandeltraject van meer dan 11 behandelsessies fysio- of oefentherapie wordt toegepast. De
groep patiënten van 70 jaar en ouder is hier buiten beschouwing gelaten, de behandeltrajecten
van deze groep worden gepresenteerd in paragraaf 4.1.5. Zorg bij aandoeningen die op de lijst
met chronische indicaties staan behoort niet tot deze bouwsteen (zie paragraaf 4.2.2). In
overleg met de betrokken partijen zijn we er bij deze bouwsteen van uitgegaan dat de fysio- of
oefentherapeut in de eerste twee gedeclareerde behandelsessies triage en diagnostiek heeft
uitgevoerd. We laten daarom de eerste twee behandelsessies van deze bouwsteen hier buiten
beschouwing en we presenteren dit in paragraaf 4.1.6.
In totaal ging het om 424.537 mensen met een langdurig behandeltraject. Het gemiddeld
aantal behandelingen in deze patiëntengroep was 21 (range 12 tot 184) De kosten waren in
2022 € 236,2 miljoen voor behandeltrajecten met meer dan 11 behandelsessies (exclusief de
eerste twee behandelsessies) vergoed uit aanvullende zorgverzekeringen voor volwassenen
van 18-70 jaar.2
De betrokken partijen moeten de dialoog nog voeren over welke indicatie-behandelcombinaties
binnen deze bouwsteen in aanmerking komen voor vergoeding uit de basisverzekering bij een
eventuele verruiming van de aanspraak, omdat er consensus bestaat dat die zorg voldoet aan
de wettelijke criteria.

4.1.3

Fysio- en oefentherapie die tweedelijnszorg kan voorkomen of vervangen
Deze bouwsteen omvat zorg bij de indicaties meniscusletsel of voorste kruisbandletsel van de
knie en hartaandoeningen waarvoor hartrevalidatie noodzakelijk is. Op basis van eerder
gepubliceerd onderzoek is aannemelijk gemaakt dat bij deze indicaties sprake is van
substitutiepotentieel.12 Dat betekent dat passende eerstelijns fysio- en oefentherapie duurdere
tweedelijnszorg kan voorkomen of vervangen.
De kosten waren in 2022 € 3 miljoen voor fysio- en oefentherapie, bij de drie bovengenoemde
aandoeningen, die tweedelijnszorg kan voorkomen of vervangen. Er werd € 0,5 miljoen (1.931
patiënten) vergoed voor kosten van fysio- of oefentherapeutische behandeling voor meniscusof kruisbandletsel van de knie en € 2,5 miljoen (6.895 patiënten) voor behandeling voor
hartaandoeningen (coronair lijden). Deze bedragen zijn de meerkosten voor de fysio- en
oefentherapeutische zorg. De mogelijke besparing die het op levert door het voorkomen van
tweedelijns zorg wordt hierin niet meegenomen.
Het voorkómen van duurdere tweedelijnszorg levert waardegedreven zorg op, die bovendien
dichter bij de patiënt kan worden georganiseerd. In het onderzoek van Equalis werd geschat
dat het substitutiepotentieel een mogelijke besparing van tussen de €14 miljoen en €71
miljoen bedraagt, voor de aandoeningen COPD, knieletsel, coronair lijden en Parkinson. Als we
alleen naar de aandoeningen van deze bouwsteen kijken, meniscusletsel, voorste
kruisbandletsel en hartaandoeningen, dan gaat het om een potentiele besparing van €19
miljoen.12 Dit is de mogelijke besparing op totale zorgkosten als eerstelijns fysio- en
oefentherapie ingezet zou worden en daardoor tweedelijns zorg wordt voorkomen, volgens de
maximale omvang die in het onderzoek is beschreven.12 Het is te verwachten dat het aantal
patiënten dat fysio- of oefentherapie ontvangt voor meniscusletsel, voorste kruisbandletsel en
hartaandoeningen stijgt, als voor deze bouwsteen vergoeding uit de basiszorgverzekering
mogelijk wordt. Waardoor de kosten voor deze bouwsteen stijgen, maar ook het
besparingspotentieel.
De betrokken partijen moeten de dialoog nog voeren over welke indicatie-behandelcombinaties
binnen deze bouwsteen in aanmerking komen voor vergoeding uit de basisverzekering bij een
eventuele verruiming van de aanspraak, omdat er consensus bestaat over deze substitutieeffecten.

Kosten van diagnostiek en triage die deel uitmaken van de langdurige behandeltrajecten bij volwassenen (ingeschat op gem ddeld
twee consultatiesessies per episode) zijn hierin buiten beschouwing gelaten, omdat deze zijn opgenomen in de bouwsteen die in
paragraaf 4.1.6. is beschreven. De kosten van diagnostiek en triage bij langdurige behandeltrajecten zijn opgenomen in de
bouwsteen “Diagnostiek en triage volwassenen met klachten en aandoeningen van het houdings- en bewegingsapparaat” (zie
paragraaf 4.1.6)).
2

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 18 van 32

4.1.4

Fysio- en oefentherapie bij aandoeningen uit de wachtkamer
Deze bouwsteen omvat zorg bij de indicatie-interventiecombinaties waarover het Zorginstituut
een duiding doet. Deze zijn beschreven in tabel 1, paragraaf 2.1.
De omvang van in 2022 verleende zorg voor de indicaties uit de wachtkamer is al
verdisconteerd in de bouwstenen ‘Kortdurende behandeltrajecten’ en ‘Langdurige
behandeltrajecten’ bij volwassenen met niet-chronische indicaties (paragrafen 4.2.1 en 4.2.2),
met uitzondering van de indicaties waarvoor een voorwaardelijk toelatingstraject is ingesteld.
Dit zijn Reumatoïde artritis (RA), Spondyloartritis en Paramedische herstelzorg na COVID-19
(PMHC). De kosten van deze voorwaardelijke toelatingstrajecten zijn meegerekend onder de
basisverzekering (paragraaf 4.2).
Het duidingsonderzoek loopt nog voor de meeste indicatie-interventiecombinaties die zijn
opgenomen in de wachtkamer. Alleen voor de indicatie RA is het onderzoek afgerond. Hiervoor
is een budgetimpactanalyse (BIA) opgesteld die uitkomt op een kostenstijging voor de
basisverzekering van € 2,2 miljoen.
Aparte vermelding is nodig voor het voorwaardelijk toelatingstraject van de paramedische
herstelzorg na een COVID-19-infectie. Ook hiervoor loopt nog het duidingsonderzoek naar de
resultaten van het wetenschappelijk onderzoek dat is uitgevoerd. De kosten van deze
multidisciplinaire behandeling, die bij ongeveer 85 procent van de patiënten alleen fysio- of
oefentherapie bevatte, zijn in 2022 onder een specifieke diagnosecode geregistreerd en niet
verdisconteerd in de bouwstenen van de paragrafen 4.2.1 of 4.2.2. De kosten bedroegen in
2022 in totaal € 67 miljoen. Deze zijn meegerekend onder de kosten voor de basisverzekering
in 2022. Er was echter in 2022 al wel sprake van een forse daling in vergelijking met eerdere
jaren. Voor 2023 is een prognose gemaakt dat de kosten uitkomen op € 34 miljoen.

4.1.5

Fysio- en oefentherapie als onderdeel van reablement voor ouderen (70+) zonder
chronische indicatie
In de literatuur vallen kwetsbare patiënten van 70 jaar of ouder met een mobiliteitsvraagstuk
onder de term reablement. De fysio- en oefentherapeutische behandeling van reablement richt
zich op het vergroten van de zelfredzaamheid en het herstel van functionele vaardigheden bij
kwetsbare ouderen die een tijdelijke of blijvende beperking hiervan ondervinden. De
leeftijdsgrens van 70 jaar of ouder is gebaseerd op literatuur. Bij het berekenen van de
budgettaire omvang voor deze bouwsteen konden we geen rekening houden met specifieke
zorg- of hulpvraag van de patiënt, maar wel met een leeftijdsgrens.
Dij de berekening van de budgettaire omvang van deze bouwsteen is gekeken naar een groot
aantal indicaties (aandoeningen) waarbij een kortdurend of langdurig fysio- of
oefentherapeutisch behandeltraject wordt toegepast bij oudere patiënten (70 jaar en ouder)
zonder chronische indicatie. We weten echter niet hoe groot het percentage is van kwetsbare
patiënten met een hulpvraag gericht op mobiliteit. Hiervoor is nader onderzoek nodig. In
overleg met de betrokken partijen zijn we er bij deze bouwsteen van uitgegaan dat de fysio- of
oefentherapeut in de eerste twee gedeclareerde behandelsessies triage en diagnostiek heeft
uitgevoerd. We laten daarom de eerste twee behandelsessies van deze bouwsteen hier buiten
beschouwing en we presenteren dit in paragraaf 4.1.6.
In 2022 ontvingen 740.551 volwassenen van 70 jaar en ouder zonder chronische indicatie
fysio- of oefentherapie, waaronder 550.368 patiënten (74%) met een kortdurend
behandeltraject (minder dan 11 behandelsessies; exclusief de eerste twee behandelsessies) en
190.183 patiënten (26%) met een langduriger behandeling (meer dan 11 behandelsessies;
exclusief de eerste twee behandelsessies). De kosten waren in 2022 € 190,3 miljoen voor deze
behandeltrajecten bij ouderen van 70 jaar en ouder3.

Kosten van diagnostiek en triage die deel uitmaken van de langdurige behandeltrajecten (ingeschat op gemiddeld twee
consultatiesessies per episode) zijn hierin buiten beschouwing gelaten, omdat deze zijn opgenomen in de bouwsteen die in
paragraaf 4.1.6. is beschreven. De kosten van diagnostiek en triage bij langdurige behandeltrajecten zijn opgenomen in de
bouwsteen “Diagnostiek en triage volwassenen met klachten en aandoeningen van het houdings- en bewegingsapparaat” (zie
paragraaf 4.1.6
3

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 19 van 32

Op basis van doelmatigheidsonderzoek is gebleken dat het behandelprogramma ‘Coach2Move’
voor kwetsbare ouderen (70+) met mobiliteitsproblemen kosteneffectief is.13 Tegenover de
kosten van dit programma staat een grotere daling van andere zorgkosten. De betrokken
partijen moeten de dialoog nog voeren of dit behandelprogramma in aanmerking komt voor
vergoeding uit de basisverzekering bij een eventuele verruiming van de aanspraak, omdat er
consensus bestaat dat deze zorg voldoet aan de wettelijke criteria.
4.1.6

Fysio- of oefentherapeutische diagnostiek en triage bij klachten van het houdings- en
bewegingsapparaat van volwassenen
Deze bouwsteen omvat consultatie van een fysio- of oefentherapeut voor diagnostiek en triage
bij klachten en aandoeningen van het bewegingsapparaat. Om een grove inschatting te maken
van de huidige omvang van consultaties waarin diagnostiek en triage een belangrijke rol speelt
hebben we de kosten berekend van de eerste twee consultaties van alle behandeltrajecten bij
volwassen patiënten zonder chronische indicatie.
In 2022 kregen 3,83 miljoen patiënten kortdurende of langdurige behandeltrajecten vergoed.
De kosten voor de eerste twee consultaties van deze behandeltrajecten vergoed uit
aanvullende zorgverzekeringen waren in 2022 € 293,4 miljoen.
Consultatie gericht op diagnostiek en triage is een logisch startpunt en onderdeel van elk
zorgtraject. In Nederland is in de afgelopen jaren op beperkte schaal geëxperimenteerd met
het benutten van de expertise van fysio- en oefentherapeuten in de huisartsenzorg.
Bijvoorbeeld op locaties met een schaarste aan huisartsen waardoor de huisartsenzorg in het
geding kwam. Betrokken partijen moeten de beste wijze om deze zorgactiviteit te organiseren
in de samenwerking tussen huisartsen en fysio- of oefentherapeuten nog uitwerken. De
aanspraak op consultatie van de fysio- of oefentherapeut ten behoeve diagnostiek en triage
behoort al tot de verzekerde zorg wanneer het valt onder de zorg zoals huisartsen plegen te
bieden. In samenspraak met de huisartsenorganisaties en de zorgverzekeraars kan nu al
bekostiging uit het huisartssegment worden ingeregeld. Deze vorm van kortdurende
consultatie van de fysio- of oefentherapeut kan daarom nu al toegankelijker worden voor de
patiënt, omdat bij goede organisatie en inregeling van deze zorg het eigen risico niet van
toepassing is. Na het stellen van een diagnose kan de fysio- of oefentherapeut adviseren wat
de patiënt zelf kan doen (zelfzorg) en hoe de patiënt beter met de klachten kan omgaan
(zelfmanagement), maar ook wat de mogelijkheden zijn om onderliggende oorzakelijke
factoren zoals (ongezonde) leefstijl of overgewicht aan te pakken (geïndiceerde preventie).
Het Zorginstituut stelt dat het pakketcriterium ‘noodzakelijkheid’ niet van toepassing is voor
deze bouwsteen, omdat het niet gaat om een uitbreiding van het te verzekeren pakket, maar
om een verandering van de organisatie van de zorg.

4.1.7

Eerste twintig behandelsessies van fysio- of oefentherapie bij chronische indicaties
Deze bouwsteen omvat de eerste twintig behandelsessies van fysio- of oefentherapeutische
zorg bij chronische indicaties die op de chronische lijst staan.8A Het Zorginstituut heeft in een
eerder advies aan VWS onderzocht hoe de balans mogelijk kan worden verbeterd tussen de
toegankelijkheid, doelmatigheid en uitvoerbaarheid van de te verzekeren zorg zoals
omschreven in bijlage 1 van het Besluit zorgverzekeringen. Het Zorginstituut stelde daarin dat
het vergoeden van de eerste twintig behandelingen uit de basisverzekering een mogelijke
verbetering betekent voor de toegankelijkheid. Maar ook dat het geen bijdrage levert aan
doelmatige zorg als dit zou plaatsvinden zonder kwaliteitscriteria en passende bekostiging.
Tijdens een invitational conference in februari 2022 hebben partijen unaniem aanbevolen om
niet onder tijdsdruk een wijziging door te voeren en de resultaten mee te nemen in het project
passende fysio- en oefentherapeutische zorg.
In 2022 werd bij 119.908 patiënten met een chronische indicatie een behandeltraject
voortgezet na de eerste twintig behandelingen, die op dit moment zijn uitgesloten van
vergoeding. De kosten van de eerste 20 behandelingen van deze behandeltrajecten worden
geschat op € 91 miljoen. Deze kosten worden vaak gedeeltelijk of geheel via de aanvullende
verzekeringen vergoed, en voor het overige vanuit eigen financiële middelen van de patiënt.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 20 van 32

Door het opheffen van de eigen bijdrage van de kosten van de eerste twintig behandelsessies
verwachten wij een toename van de toegankelijkheid tot de zorg voor patiënten met een
chronische indicatie, vooral voor mensen zonder aanvullende zorgverzekering. Het is moeilijk
om een inschatting te maken hoeveel patiënten nu fysio- of oefentherapeutische zorg mijden,
omdat ze de eigen bijdrage voor de eerste twintig behandelsessies te hoog vinden. Mogelijk is
het percentage waarmee het aantal behandeltrajecten voor een chronische indicatie toeneemt
gelijk aan het percentage patiënten dat nu geen aanvullende zorgverzekering heeft afgesloten
(17 procent in 2022).
Daarnaast heeft het opheffen van de eigen bijdrage als voordeel voor de kosten van de eerste
twintig behandelsessies dat het passende bekostiging mogelijk maakt voor integrale
zorgprogramma’s zoals. Denk hierbij bijvoorbeeld aan patiënten met de Ziekte van Huntington.
Door de beperking in de aanspraak – geen vergoeding voor eerste 20 behandelingen
fysiotherapie vanuit het basispakket - moet de geleverde fysio- en oefentherapeutische zorg
volgens de wet- en regelgeving teruggerekend worden naar het aantal zittingen. Dit is niet
mogelijk in de praktijk omdat het hier gaat om een integraal zorgprogramma.10
Het Zorginstituut ziet de zorg in deze bouwsteen in principe als noodzakelijk te verzekeren
zorg. Het vervolg van de behandeling maakt namelijk wel onderdeel uit van het basispakket.
Opname van de eerste twintig behandelingen in het basispakket zal deze zorg toegankelijker
maken voor mensen die erop zijn aangewezen. Bij de chronische indicaties is sprake van een
hoge ziektelast, die niet goed in te schatten is voordat zo een indicatie zich laat zien. De
kosten van de eerste twintig behandelingen zijn relatief hoog, waardoor opname in het
basispakket solidair zou zijn. Als de eerste twintig behandelingen niet worden vergoed vanuit
het basispakket, belemmert dat de toegankelijkheid van deze zorg en treft het vooral mensen
met lage inkomens. Zij kunnen vanwege de hoge kosten geen aanvullende verzekering
afsluiten of deze zorg zelf bekostigen. Een deel van deze doelgroep gebruikt hiervoor een
vangnet vanuit een gemeentelijke of fiscale regeling. Maar veel van deze regelingen blijken in
de praktijk niet de mensen te bereiken om wie het gaat. Dit vergroot de kans op
gezondheidsverschillen en staat daarmee haaks op het principe van passende zorg.
Daarnaast heeft de uitsluiting van de eerste twintig behandelsessies van deze zorg bij
chronische indicaties heeft geen medisch inhoudelijke reden. Daarom is politieke
besluitvorming nodig om aanspraak mogelijk te maken op vergoeding vanuit de
basiszorgverzekering, voor de eerste twintig behandelsessies van deze zorg. Om de uitgave
van kosten te verkleinen, moet overwogen worden of andere maatregelen mogelijk zijn, naast
uitsluiting van de eerste twintig behandelingen. Bijvoorbeeld door het verbeteren van de
doelmatigheid van de zorg of een betere omschrijving van deze zorg in richtlijnen en
bekostigingswijzen die de beweging naar passende zorg beter ondersteunen.

4.2

Bouwstenen die in de huidige situatie uit de basisverzekering
worden bekostigd
In de volgende paragrafen beschrijven we welke bouwstenen op dit moment al worden
bekostigd uit het basispakket van de zorgverzekering. We specificeren om welke verleende
zorg het gaat en wat de kosten zijn geweest in 2022.

4.2.1

Fysio- of oefentherapie bij aandoeningen die expliciet in de wet worden benoemd
Deze bouwsteen omvat zorg voor vier indicaties die expliciet in artikel 2.6 Bzv worden
genoemd.4 Hierover zijn in het verleden pakketinstroomadviezen uitgebracht die door de
minister zijn opgevolgd.

Het gaat om fysio- of oefentherapie bij urine-incontinentie (20.609 patiënten, € 4,1 miljoen), perifeer arterieel vaatlijden
(PAV; ook wel aangeduid als claudicatio intermittens (CI); 22.127 patiënten, € 11,4 miljoen), chronisch obstructieve
pulmonale longaandoening (COPD) (43.692 patiënten, € 41,6 miljoen) en heup- of knie-artrose (47.810 patiënten, € 11,8
miljoen).
4

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 21 van 32

In totaal zijn in 2022 132.933 volwassen patiënten met één van deze aandoeningen behandeld
door een fysio- of oefentherapeut. De kosten waren in 2022 € 69 miljoen voor fysio- en
oefentherapie bij deze aandoeningen vergoed uit de basiszorgverzekering.
Voor fysio- of oefentherapie bij een of meer van de indicaties die al in de basiszorgverzekering
zijn opgenomen kan overwogen worden om een bekostigingsexperiment op te zetten. Daarin
kan de NZa onderzoeken of andere manieren van bekostiging passende zorg meer bevorderen
dan de huidige bekostigingswijze. Het opzetten van bekostigingsexperimenten wordt op dit
moment belemmerd door de wijze waarop in artikel 2.6 Bzv de maximale aantallen fysio- of
oefentherapeutische behandelsessies zijn geformuleerd.
Een advies van het Zorginstituut met daarna politieke besluitvorming is nodig om deze
beperkingen op te heffen en daarmee één of meer bekostigingsexperimenten mogelijk te
maken. Wij verwachten dat, zonder verandering van de bekostigingswijze, bij het opheffen van
de beperkingen de kosten voor fysio- en oefentherapie zullen stijgen met € 6,5 miljoen bij alle
vier de indicaties. Het Zorginstituut stelt dat het pakketcriterium ‘noodzakelijkheid’ niet van
toepassing is voor deze bouwsteen, omdat het niet gaat om een uitbreiding van het te
verzekeren pakket. Maar omdat het gaat om een verandering van de wettelijke omschrijving
van deze zorg, door het schrappen van de aangegeven beperkingen op de behandeling.
Het Zorginstituut stelt voor deze bouwsteen het pakketcriterium ‘noodzakelijkheid’ niet ter
discussie vanuit het gezichtspunt van solidariteit. Een aparte overweging bij de
noodzakelijkheid is de toegang tot goede en effectieve zorg niet op voorhand door de
regelgeving moet worden belemmerd door te stellen dat een claim op de solidariteit niet is
gerechtvaardigd.
4.2.2

Fysio- of oefentherapie bij chronische indicaties voor volwassenen
Deze bouwsteen omvat zorg voor patiënten met een chronische indicatie die is opgenomen in
bijlage 1 bij artikel 2.6 Bzv. Fysio- of oefentherapie wordt bij deze indicaties vergoed uit de
basiszorgverzekering, met uitzondering van de eerste twintig behandelsessies van het totale
behandeltraject (ook als dit meerdere jaren doorloopt). Bij verschillende onderdelen van
bijlage 1 bij artikel 2.6 Bzv zijn ook andere beperkingen in de totale behandelduur van de
fysio- en oefentherapie geformuleerd.
In 2022 werd voor 305.710 patiënten met een chronische indicatie fysio- of oefentherapie
vergoed vanaf de 21ste behandeling. De kosten waren in 2022 € 368 miljoen voor fysio- en
oefentherapie bij de chronische indicaties vergoed uit de basiszorgverzekering.5

4.2.3

Fysio- of oefentherapie voor kinderen/jongeren tot 18 jaar
Deze bouwsteen omvat zorg voor kinderen tot 18 jaar, waarvoor sinds jaar en dag aanspraak
bestaat voor fysio- en oefentherapeutische zorg, voor zowel kortdurende behandelingen als
langdurige trajecten vanwege een chronische indicatie die is opgenomen in bijlage 1 bij artikel
2.6 Bzv. In 2022 ging het in totaal om 460.072 kinderen. Bij kinderen zonder chronische
indicatie komen de eerste 9 behandelsessies fysiotherapie en oefentherapie in aanmerking
voor vergoeding uit het basispakket, en bij onvoldoende resultaat nog eens maximaal 9
behandelsessies. Bij kinderen met een chronische indicatie komen alle fysio- en
oefentherapeutische behandelingen voor vergoeding in aanmerking (inclusief de eerste twintig
behandelsessies van een behandeltraject). In totaal waren de kosten € 161 miljoen in 2022
voor fysio- en oefentherapie bij kinderen tot 18 jaar. Hiervan hield in totaal € 37 miljoen bij
42.119 kinderen verband met een chronische indicatie.

5

Dit is exclusief de eerste twintig behandelsessies die in bouwsteen 4.1.7. zijn benoemd.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 22 van 32

oefentherapie. Bijvoorbeeld door goede samenwerking binnen de eerstelijnszorg, het
bevorderen van waardegedreven zorg op de juiste plek en het organiseren van zorg rondom en
dicht bij de patiënt.1
5.2.1

Samenwerking met zorgprofessionals in de eerste lijn
Ter versterking van de eerste lijn kan de fysio- of oefentherapeut met specifieke kennis van
diagnostiek en triage worden ingezet om hulpvragen van patiënten met klachten aan het
houdings- en bewegingsapparaat goed te beantwoorden.1 Dit kan ertoe leiden dat minder
patiënten een beroep op huisartsen hoeven doen bij dit type klachten, zodat huisartsen ontlast
kunnen worden, en minder patiënten onnodig worden verwezen naar medisch specialisten in
de tweede lijn (zoals orthopeden en neurologen) om antwoord op de hulpvraag te krijgen.14

5.2.2

Passende fysio- en oefentherapie in de eerste lijn kan duurdere tweedelijnszorg
voorkomen
Een aanspraak op passende fysio- en oefentherapie kan het leveren van de juiste zorg op de
juiste plek bevorderen.12 Bijvoorbeeld door verschillende klachten aan het houdings- en
bewegingsapparaat doelmatig te behandelen met fysio- of oefentherapie.12 Bij een
degeneratieve meniscusscheur kan fysiotherapie bijvoorbeeld een kosteneffectief alternatief
zijn voor een chirurgische ingreep.15 Een inventarisatie van onderzoeksbureau Ecorys liet zien
dat er meerdere indicaties zijn waarbij fysio- en oefentherapie een kosteneffectief alternatief
kan zijn voor duurdere, ingrijpende en meer risicovolle behandelingen.16 Voor een aantal van
deze indicaties heeft onderzoeksbureau Equalis berekend wat de inzet van fysio- en
oefentherapie aan besparing kan opleveren.12 Onderzoekers vergeleken hiervoor de huidige
zorgtrajecten van COPD, knieletsel, coronair lijden en Parkinson met fictieve zorgtrajecten
waarbinnen fysio- en oefentherapie een standaardonderdeel zou zijn. Ze kwamen op die wijze
tot een potentiële besparing van € 14 miljoen tot € 71 miljoen, doordat duurdere zorg wordt
vervangen of voorkómen. Volgens een eerdere berekening van het Zorginstituut wordt jaarlijks
€ 31 miljoen bespaard door bij mensen met claudicatio intermittens invasieve behandelingen
te vervangen door fysio- en oefentherapie.17
Naast het vervangen van (duurdere) zorg kan fysio- en oefentherapie ook voorkómen dat een
patiënt bepaalde andere zorg nodig heeft. Zo kan fysio- en oefentherapie worden ingezet ter
preventie van complicaties zoals decubitus (doorligwonden), of voor sneller herstel na een
operatie door patiënten vooraf fitter te krijgen.18 Fysio- en oefentherapie kan ook bijdragen
aan de zelfredzaamheid van patiënten en daarmee aan hun mogelijkheden om langer
zelfstandig te blijven. Daarmee kan de vraag naar informele en langdurige zorg van deze
mensen verlagen. Een (kosten)effectief voorbeeld hiervan is de interventie ‘Coach2Move’.13
Deze interventie helpt ouderen met een mobiliteitsbeperking door hun kwetsbaarheid te
verlagen.

5.3

Passende fysio- en oefentherapie helpt de samenleving door
het verhogen van participatie
Een aanspraak op passende eerstelijns fysio- en oefentherapie kan een positieve bijdrage
leveren aan de samenleving door het behouden of verhogen van de sociale rolvervulling en
maatschappelijke participatie van patiënten (inclusief arbeidsparticipatie). Passende eerstelijns
fysio- en oefentherapie kan bij bepaalde indicaties mensen helpen om te blijven participeren.
Zo kan het mensen met reumatoïde artritis helpen om te blijven werken.19 Ook zijn er
aanwijzingen dat passende eerstelijns fysio- en oefentherapie kan bijdragen aan eerdere
terugkeer naar werk, school, of sportactiviteit, minder vóórkomen van tijdelijke uitval en
behoud van productiviteit. Resultaten van een systematische literatuurreview gaven
bijvoorbeeld aan dat (multidisciplinaire) interventies om baanverlies te voorkomen een effect
kunnen hebben op het werkvermogen, ziekteverzuim en vooral het baanverlies bij mensen met
artritis.20 Een andere review concludeerde dat niet-farmacologische interventies een klein maar
significant effect hebben op de arbeidsparticipatie van mensen met reumatische aandoeningen
en andere aandoeningen aan het bewegingsapparaat.21 Het effect kan erg verschillen tussen
interventies, en de onderzoekers wijzen op het belang om zorg af te stemmen op de specifieke
context. Zo kan fysio- en oefentherapie kinderen en volwassenen met een beperking helpen
om mee te doen in de samenleving.
VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 24 van 32

5.4

Vergroten maatschappelijke impact eerstelijns fysio- en
oefentherapie
Mogelijk kan de maatschappelijke impact van passende fysio- en oefentherapie optimaal
worden benut door deze zorg toegankelijker te maken met het verruimen van de wettelijke
aanspraak. Er zijn momenteel mensen die om financiële redenen afzien van fysio- en
oefentherapie.22 Vanwege het gebrek aan vergoedingsmogelijkheden voor fysio- of
oefentherapie kunnen zij afzien van deze zorg en uitwijken naar duurdere tweedelijns zorg, die
– afhankelijk van welke aandoening – niet effectiever is voor een groot deel van de patiënten.
Als deze patiënten door een aanpassing van de wettelijke aanspraak passende eerstelijns
fysio- en oefentherapie kunnen krijgen, stijgen de collectieve uitgaven voor fysio- en
oefentherapie. Maar alle voorgenoemde voorbeelden kunnen een kostenbesparing opleveren.
Voor de maatschappij door de positieve bijdragen aan participatie in de samenleving, en voor
de hele gezondheidszorg doordat bij een aantal aandoeningen duurdere (en vaak meer
intensieve) tweedelijnszorg wordt vervangen of voorkomen. Een ander belangrijk effect kan
zijn dat het initiatieven stimuleert voor multidisciplinaire behandelprogramma’s in de eerste
lijn, die momenteel lastig te realiseren zijn door het ontbreken van collectieve vergoeding van
het onderdeel fysio- en oefentherapie binnen die programma’s. Door passende fysio- en
oefentherapie kan ook dit soort multidisciplinaire zorg toegankelijker worden.1

5.5

Inzicht in mogelijke financiële gevolgen bij een wijziging in de
aanspraak op passende fysio- en oefentherapie
Het Zorginstituut adviseert de demissionaire minister van VWS om de te verwachten financiële
gevolgen nader te onderzoeken bij een mogelijke wijziging in de aanspraak op passende fysioen oefentherapie. Het verruimen van de wettelijke aanspraak kan voor bepaalde Nederlanders
financieel voordelig zijn en voor andere Nederlanders financieel nadelig. Hierin moet rekening
worden gehouden met het financiële effect op de zorgpremie, de kosten voor de aanvullende
verzekering, het eigen risico en eigen betalingen voor fysio- en oefentherapie.

5.5.1

Verdelingseffect door een wijziging in de aanspraak op passende fysio- en
oefentherapie
Als de politiek besluit om de aanspraak op eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg te
wijzigen in een open aanspraak voor passende fysio- en oefentherapeutische zorg die voldoet
aan de drie randvoorwaarden, gaat er een verschuiving plaatsvinden van zorg die uit de
aanvullende verzekering werd vergoed en die na de wijziging uit de basisverzekering wordt
vergoed. Deze verschuiving is financieel voor bepaalde Nederlanders voordelig en voor
anderen nadelig.
In Nederland had in 2023 83 procent van de mensen een aanvullende zorgverzekering naast
de wettelijk verplichte zorgverzekering.10 Van de € 1,78 miljard die in 2022 aan eerstelijns
fysio- en oefentherapie werd gedeclareerd betrof € 1,11 miljard deze aanvullende verzekering
(zie hoofdstuk 4). Als de wettelijke aanspraak wordt uitgebreid, zal dit waarschijnlijk voor een
groot deel gaan om zorg die momenteel uit de aanvullende verzekering wordt bekostigd.
Hierdoor zal de premie van de wettelijk verplichte zorgverzekering omhoog kunnen gaan, en
kan de premie van de aanvullende zorgverzekering mogelijk omlaag. De financiële gevolgen
daarvan zullen per persoon verschillen en mede afhangen van de huidige premie voor de
aanvullende verzekering, de dekking van die verzekering en het individuele gebruik van fysioen oefentherapie. Voor mensen zonder aanvullende verzekering die geen fysio- en
oefentherapie nodig hebben zal het financieel nadelig zijn, doordat hun wettelijke zorgpremie
mogelijk hoger wordt. Voor mensen zonder aanvullende verzekering die wél fysio- en
oefentherapie gebruiken, zal het mogelijk voordelig zijn als hun eigen uitgaven aan fysio- en
oefentherapie hoger zijn dan de stijging van de wettelijke zorgpremie. Het Zorginstituut
adviseert de demissionaire minister van VWS om het verdelingseffect bij een mogelijke
toekomstige wijziging van de aanspraak nader te onderzoeken. Hierbij moet bijvoorbeeld ook
rekening worden gehouden met de te verwachten kostenbesparing door substitutie-effecten.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 25 van 32

5.5.2

De rol van eigen betalingen en het eigen risico op toegankelijkheid van zorg
Als er een eigen betaling gevraagd wordt of als het eigen risico moet worden aangesproken
binnen de wettelijk verzekerde zorg, kan dit tot gevolg hebben dat de financiële
toegankelijkheid verslechtert voor een deel van de aanvullend verzekerde Nederlanders. Een
Nederlandse studie naar het gebruik van fysio- en oefentherapie bij artrose liet zien dat het
eigen risico een belemmerende factor kan zijn voor de toegang tot zorg.23

5.6

Vervolgstappen zijn nodig om maatschappelijke impact te
kwantificeren
Er zijn aanwijzingen dat passende eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg een positieve
impact kan hebben op de maatschappij. De omvang van die impact is momenteel niet bekend,
mede doordat er momenteel geen voorgestelde wijziging van de wettelijke aanspraak is
geformuleerd. Na volledige invulling van de drie randvoorwaarden kan het Zorginstituut de
maatschappelijke impact nader bekijken.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 26 van 32

6

Conclusie
Het Zorginstituut is in december 2023 gevraagd om een volledig eindadvies te geven aan de
demissionaire minister van VWS over een wijziging van de aanspraak op passende fysio- en
oefentherapeutische zorg. Daartoe is het Zorginstituut nog niet in staat. Partijen hebben
samen belangrijke stappen gezet en afspraken gemaakt om inzicht te geven in passende fysioen oefentherapeutische zorg. Maar momenteel zijn vervolgstappen nodig voor alle drie de
randvoorwaarden, voordat het Zorginstituut een volledig eindadvies kan uitbrengen over
passende eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg. De uitvoering van de programmalijn is
een omvangrijk en complex traject. Het vraagt om een verandering in ons denken over de
toekomst van de fysio- en oefentherapie. Het Zorginstituut heeft in het proces van de
totstandkoming van het kwaliteitskader (randvoorwaarde 1) gezien dat partijen hiertoe in staat
zijn. Het is nu aan de betrokken partijen om ook de vervolgstappen te zetten. Zonder hun
welwillende inzet en samenwerking is het niet mogelijk om de ingezette beweging naar
passende fysio- en oefentherapie te vervolgen.

6.1

Vervolgstappen zijn nodig
De betrokken partijen zijn samen op weg naar het invullen van de randvoorwaarden voor
passende fysio- en oefentherapeutische zorg, op basis van de programmalijn die het
Zorginstituut in januari 2023 heeft geadviseerd aan de demissionaire minister van VWS.
Vervolgstappen op de drie randvoorwaarden zijn nodig om volledig inzicht te krijgen in
passende fysio- en oefentherapeutische zorg. Deze vervolgstappen zijn:
Randvoorwaarde 1: het kwaliteitskader fysio- en oefentherapie
 Partijen stellen het uitvoeringsplan op dat hoort bij het kwaliteitskader.
 Partijen autoriseren het kwaliteitskader bij de achterban.
 Partijen bieden uiterlijk 28 maart 2024 het kwaliteitskader inclusief het uitvoeringsplan
gezamenlijk aan voor opname in het Register.
 Het Zorginstituut toetst het kwaliteitskader aan de criteria van het Toetsingskader.
Randvoorwaarde 2: zorg is waardegedreven
 Partijen komen op basis van de gezamenlijk geïdentificeerde en beoordeelde bewijs tot
consensus over welke onderdelen van de fysio- en oefentherapie waardegedreven zijn en
welke niet.
 Het Zorginstituut faciliteert het gesprek tussen de partijen om te komen tot consensus
over waardegedreven zorg.
 Het Zorginstituut beoordeelt de indicatie-interventiecombinaties waarover partijen geen
consensus bereiken of deze voldoen aan de stand van de wetenschap en praktijk.
 Het Zorginstituut duidt de zorg uit de wachtkamer en geeft advies aan de minister van
VWS over het wel of niet opnemen van deze zorg in het basispakket van de Zvw.
Randvoorwaarde 3: passende bekostiging
 De NZa en het Zorginsituut stellen vast dat de samenhang tussen de drie
randvoorwaarden van groot belang is. Daarom willen zij gezamenlijk optrekken in de
eindadvisering over passende fysio- en oefentherapeutische zorg.
 De NZa blijft onderdeel van de programmalijn en ziet mogelijkheden om opvolging te
geven aan het advies Passende bekostiging van eerstelijns fysio- en oefentherapie door
samen met veld- en overheidspartijen één of meerdere bekostigingsexperimenten uit te
werken.

6.2

Onderdelen van fysio- en oefentherapeutische zorg die op korte
termijn voldoen aan de drie randvoorwaarden
We hebben de eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg opgeknipt in 10 bouwstenen (zie
hoofdstuk 4), om de budgettaire omvang inzichtelijk te maken en de dialoog gericht te kunnen
voeren over het invullen van de randvoorwaarden voor het gehele domein. Er zijn drie
bouwstenen waarvoor de randvoorwaarden al ingevuld zijn of waarvoor een of meer
randvoorwaarden niet van toepassing zijn. Dit zijn de bouwstenen:
VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 27 van 32





Eerste twintig behandelsessies van fysio- of oefentherapie bij chronische indicaties
(bouwsteen 7);
Fysio- of oefentherapie bij aandoeningen die expliciet in de wet worden benoemd
(bouwsteen 8);
Fysio- of oefentherapeutische diagnostiek en triage bij klachten van het houdings- en
bewegingsapparaat (bouwsteen 6).

De toegankelijkheid van deze drie bouwstenen van de eerstelijns fysio- en oefentherapie kan
op korte termijn al toenemen, vooruitlopend op een mogelijke verdere verruiming van de
aanspraak. Politieke besluitvorming kan het mogelijk maken om de huidige beperkingen in de
aanspraak op te heffen op de bouwstenen ‘Eerste twintig behandelsessies van fysio- of
oefentherapie bij chronische indicaties’ en ‘Fysio- of oefentherapie bij aandoeningen die
expliciet in de wet worden benoemd’. Wij adviseren om bij deze twee bouwstenen de
onderbouwing voor het loslaten van beperkingen te beschrijven in aparte deeladviezen. Zo kan
op korte termijn politieke besluitvorming in gang worden gezet, mits randvoorwaarde 1
volledig is ingevuld. Oftewel: dat het kwaliteitskader is opgenomen in het Register.
Er is geen wijziging van de aanspraak nodig voor de bouwsteen ‘Fysio- of oefentherapeutische
diagnostiek en triage bij klachten van het houdings- en bewegingsapparaat’. Na invulling van
randvoorwaarde 1 zijn zorgverzekeraars aan zet samen met beroepsgroepen, waaronder in dit
geval huisartsen. Het is aan hen om de organisatie en vergoeding van deze zorg vorm te
geven. Voor deze bouwsteen is randvoorwaarde 2, waardegedreven zorg, niet van toepassing.
Diagnostiek en triage vormen namelijk het startpunt, waarvandaan de deskundige fysio- of
oefentherapeut behandelopties kan afwegen met de patiënt. Voor besluitvorming over deze
bouwsteen is het vooral belangrijk dat er goede afstemming plaatsvindt met de huisartsen om
deze zorg efficiënt te organiseren.
Het Zorginstituut stelt dat diagnostiek en triage behoren tot de noodzakelijk te verzekeren zorg
bij patiënten met klachten van het bewegingsapparaat. Het Zorginstituut stelt dat omdat dit
type consultatie een logisch startpunt vormt van elk zorgtraject en valt onder zorg zoals
huisartsen die plegen te bieden. De huisarts kan voor de uitvoering van diagnostiek en triage
een deskundige fysio- of oefentherapeut op dit terrein inschakelen en met de zorgverzekeraar
afspraken maken over de bekostiging van deze zorg. Het gaat hier om een verandering van de
organisatie van de zorg en niet om een uitbreiding van het te verzekeren pakket. Er is dan
sprake van vervanging van de zorg die de huisarts biedt, omdat patiënten met klachten van
het bewegingsapparaat direct de fysio- of oefentherapeut kunnen consulteren. Hierbij hoeft bij
uitzondering alleen een huisartsconsult plaats te vinden bij patiënten uit deze groep, wanneer
er aanwijzingen zijn voor een specifieke aandoening die door de huisarts moet worden
behandeld.

6.3

Conclusie voortgangsrapportage
Het Zorginstituut constateert dat er op alle drie de randvoorwaarden vervolgstappen nodig zijn
voordat het Zorginstituut een volledig eindadvies kan uitbrengen over een wijziging van de
aanspraak op passende eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg. De invulling van de drie
randvoorwaarden geeft meer zicht op wat een eventuele wijziging in de aanspraak op
passende fysio- en oefentherapeutische zorg inhoudt. Het Zorginstituut heeft dit inzicht nodig
om de budgettaire en maatschappelijke impact van een mogelijke wijziging van de aanspraak
verder te kwantificeren. Inzicht in passende fysio- en oefentherapeutische zorg, de budgettaire
impact en de maatschappelijke impact samen vormen de basis voor ons eindadvies. Daarmee
kan een politiek besluit worden genomen over een wijziging in de aanspraak op passende
eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg. Hiermee verbeteren we de toegankelijkheid van
deze zorg en draagt het maximaal bij aan de beweging naar passende zorg in brede zin.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 28 van 32

7

Versnelling van de toegankelijkheid op
onderdelen van de fysio- en oefentherapie met
grote kans op bijdrage aan passende zorg
Dit hoofdstuk bevat de conclusies van de Raad van Bestuur van het Zorginstituut over deze
rapportage en de vervolgstappen.

7.1

Vaststelling rapport
De Raad van Bestuur van het Zorginstituut heeft in zijn vergadering op 12 december 2023
deze voorgangsrapportage vastgesteld. Op grond van ontwikkelingen die hebben
plaatsgevonden na de consultatieperiode is besloten dat in een laatste hoofdstuk wordt
beschreven welke bouwstenen, of onderdelen daarvan, al op korte termijn zouden kunnen
voldoen aan de programmalijn. Over deze (onderdelen van) bouwstenen zal het Zorginstituut
versneld advies uitbrengen aan de minister van VWS, zodat de geadviseerde aanpassingen in
de aanspraak op fysio- en oefentherapie kunnen worden opgenomen in de Kamerbrief over
wijziging basispakket 2025. Voor deze onderdelen van fysio- en oefentherapie kan de
toegankelijkheid versneld verbeteren en bijdragen aan passende zorg in brede zin. Het
Zorginstituut werkt tegelijkertijd verder aan de bouwstenen die nog niet op korte termijn
kunnen voldoen aan de randvoorwaarden en adviseert over deze onderdelen in het eindadvies
over passende fysio- en oefentherapeutische zorg.

7.2

Kansrijke bouwstenen voor versnelde verbetering van de
toegankelijkheid op passende fysio- en oefentherapie
Het Zorginstituut wil eind eerste kwartaal van 2024 advies uitbrengen aan de minister van
VWS over mogelijke aanpassingen in de aanspraak op fysio- en oefentherapie per 1 januari
2025, die kansrijk zijn om (op onderdelen) te kunnen bijdragen aan het verhogen van de
toegankelijkheid op passende fysio- en oefentherapeutische zorg. Het Zorginstituut heeft in de
vergadering van 12 december 2023 vastgesteld dat de volgende bouwstenen kansrijk zijn:
 Fysio- en oefentherapie die tweedelijnszorg kan voorkomen of vervangen (bouwsteen 3);
 Fysio- en oefentherapie bij aandoeningen uit de wachtkamer (bouwsteen 4);
 Fysio- en oefentherapie als onderdeel van reablement voor ouderen (70+) zonder
chronische indicatie (bouwsteen 5);
 Fysio- of oefentherapeutische diagnostiek en triage bij klachten van het houdings- en
bewegingsapparaat (bouwsteen 6);
 Eerste twintig behandelsessies van fysio- of oefentherapie bij chronische indicaties
(bouwsteen 7);
 Fysio- of oefentherapie bij aandoeningen die expliciet in de wet worden benoemd
(bouwsteen 8).

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 29 van 32

Referenties
1

2A

3

4

5
6

7
8A

9

10
11
12

13

14

15

Zorginstituut Nederland. (2023). Advies Passende zorg voor fysiotherapie en
oefentherapie. Afkomstig van
https://www.zorginstituutnederland.nl/publicaties/adviezen/2023/01/17/advies--passende-zorg-voor-fysiotherapie-en-oefentherapie
Welzijn en Sport Ministerie van Volksgezondheid. (2021). Adviesaanvraag fysio- en
oefentherapie. Afkomstig van
https://www.zorginstituutnederland.nl/werkagenda/publicaties/brief/2021/11/15/advie
saanvraag-fysio--en-oefentherapie; B Zorginstituut Nederland. (2021). Projectbrief
adviesaanvraag fysio- en oefentherapie. Afkomstig van
https://www.zorginstituutnederland.nl/werkagenda/publicaties/brief/2021/12/24/proje
ctbrief-adviesaanvraag-fysio--en-oefentherapie
Welzijn en Sport Ministerie van Volksgezondheid. (2021). Projectplan aanspraak fysioen oefentherapie. Afkomstig van
https://www.zorginstituutnederland.nl/publicaties/publicatie/2021/11/29/projectplanaanspraak-fysio--en-oefentherapie
Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2023). Kwaliteitskader
fysiotherapie en oefentherapie. Afkomstig van
https://www.kngf.nl/binaries/content/assets/kngf/onbeveiligd/vak-enkwaliteit/kwaliteit/kwaliteitskader/231004-kwaliteitskader-fysiotherapie-enoefentherapie-def.pdf
Zorginstituut Nederland. Zorginzicht. Afkomstig van
https://www.zorginzicht.nl/kwaliteitsinstrumenten?sortering=status
Zorginstituut Nederland. (2023). Standpunt - Eerstelijns fysio- en oefentherapie bij
fibromyalgie kan niet worden vergoed uit basispakket. Afkomstig van
https://www.zorginstituutnederland.nl/publicaties/standpunten/2023/08/04/standpunt
---eerstelijns-fysio--en-oefentherapie-bij-fibromyalgie-kan-niet-worden-vergoed-uitbasispakket
G.J. Macfarlane, et al.,. (2017). EULAR revised recommendations for the management
of fibromyalgia. Annals of the Rheumatic Diseases 76(2), 318-328.
wetten.overheid.nl. Bijlage 1 van het Besluit zorgverzekering. Afkomstig van
https://wetten.overheid.nl/BWBR0018492/2022-01-01/#Bijlage1; B
wetten.overheid.nl. Besluit zorgverzekering. Afkomstig van
https://wetten.overheid.nl/BWBR0018492/2022-01-01.
Zorginstituut Nederland. (2022). Kader passende zorg. Afkomstig van
https://www.zorginstituutnederland.nl/publicaties/adviezen/2022/06/28/kaderpassende-zorg
Nederlandse Zorgautoriteit. (2023). Passende bekostiging van fysiotherapie en
oefentherapie (in concept). Afkomstig van in concept
Nederlandse Zorgautoriteit. (2023). Kerncijfers zorgverzekeraars. Afkomstig van
https://www.nza.nl/zorgsectoren/zorgverzekeraars/kerncijfers-zorgverzekeraars
Equalis. (2021). Het substitutiepotentieel van uitgebreidere inzet fysio- en
oefentherapie. Afkomstig van https://equalis.nl/wp-content/uploads/2021/05/EqualisSubstitutiepotentieel-fysio-en-oefentherapie-Eindrapportage-def.pdf.
De Vries NM, Staal B, van der Wees PJ, & et al. (2016). Patient centred physical
therapy is (cost)- effective in increasing physical activity and reducing frailty in older
adults with mobility problems: a randomized controlled trial with 6 months follow-up. J
Cachexia Sarcopenia Muscle, 7, 422-435.
Ho‑Henriksson C, Svensson M, Thorstensson CA, & Nordeman L. (2022).
Physiotherapist or physician as primary assessor for patients with suspected knee
osteoarthritis in primary care – a cost‑efectiveness analysis of a pragmatic trial. BMC
Musculoskeletal Disorders. doi:https://doi.org/10.1186/s12891-022-05201-3
van de Graaf V.A, van Dongen J.M, Willigenburg N.W, ESCAPE Research group, & et al.
(2020). How do the costs of physical therapy and arthroscopic partial meniscectomy
compare? A trial-based economic evaluation of two treatments in patients with
meniscal tears alongside the ESCAPE study. British Journal of Sports Medicine 54, 538545.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 30 van 32

16

17

18

19

20

21

22

23

Ecorys. (2020). Substitutie van Zorg, fysio- en oefentherapie op de juiste plek.
Afkomstig van https://equalis.nl/wp-content/uploads/2021/05/EqualisSubstitutiepotentieel-fysio-en-oefentherapie-Eindrapportage-def.pdf.
Zorginstituut Nederland. (2021). Eindevaluatie Perifeer Arterieel Vaatlijden. Afkomstig
van https://www.zorginstituutnederland.nl/publicaties/rapport/2021/07/27/zzeindevaluatie-pav
Groen LCB van Gestel T, Puik JR, van Rooijen SJ, van der Zaag-Loonen HJ,
Schoonmade LJ, Danjoux G, Daams F, Schreurs WH, Bruns ERJ. . (2022). Fit4Surgery
for cancer patients during covid-19 lockdown - A systematic review and meta-analysis.
Eur J Surg Oncol, 48, 1189-1197.
et al. Berner C. (2018). Work ability and employment in rheumatoid arthritis: a crosssectional study on the role of muscle strength and lower extremity function.
International journal of rheumatology.
C.M.T. Madsen, S.K. Bisgaard, J. Primdahl, & et al. (2021). A Systematic Review of
Job Loss Prevention Interventions for Persons with Inflammatory Arthritis. J Occup
Rehabil 31, 866–885
Butink MHP, Webers C, Verstappen SMM, Falzon L, Betteridge N, Wiek D, . . . Boonen
A. (2023). Non-pharmacological interventions to promote work participation in people
with rheumatic and musculoskeletal diseases: a systematic review and meta-analysis
from the EULAR taskforce on healthy and sustainable work participation. RMD Open, 9.
M. Meijer, A. Brabers, & J De Jong. (2023). Bijna één op de tien Nederlanders zegt te
bezuinigen op zorg. Afkomstig van https://www.nivel.nl/nl/nieuws/bijna-een-op-detien-nederlanders-zegt-te-bezuinigen-op-zorg
Dros JT, van Dijk CE, Bo I, Meijer WM, Chorus A, Miedema H, . . . Verheij RA. (2023).
Healthcare utilization patterns for knee and hip osteoarthritis before and after changes
in national health insurance coverage: a data linkage study from the Netherlands.
Health Policy, 133.

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 31 van 32

Bijlagen
Bijlage 1 - Betrokken partijen
Beroepsverenigingen
• Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF)
• Stichting Keurmerk Fysiotherapie (SKF)
• Vereniging van Oefentherapeuten Cesar en Mensendieck (VvOCM)
Zorgverzekeraars
• Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
Patiëntenfederatie Nederland
Overheidspartijen
Nederlandse Zorgautoriteit
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Zorginstituut Nederland

VOORTGANGSRAPPORTAGE | 19 DECEMBER 2023 | Voortgangsrapportage
passende zorg voor fysiotherapie en oefentherapie

Pagina 32 van 32

Conceptadvies Kwaliteitsraad m.b.t. Kwaliteitskader Fysiotherapie
en Oefentherapie
oktober 2023

Aan de Kwaliteitsraad (KR) is gevraagd of het Kwaliteitskader Fysiotherapie en Oefentherapie
(hierna: het Kwaliteitskader) in voldoende mate beschrijft hoe passende fysio- en
oefentherapeutische zorg geborgd wordt én of het in voldoende mate aansluit op het kader
Passende zorg. Om deze vragen te beantwoorden heeft de KR het Kwaliteitskader naast het
kader Passende zorg gelegd, naast de eerder gegeven feedback van de KR en naast de
inhoudsopgave van de KR m.b.t. maatschappelijke kaders.
De KR heeft met genoegen het Kwaliteitskader gelezen en is onder de indruk van wat de
tripartiete stuurgroep tot nu toe met elkaar hierin heeft vastgelegd. Aan veel facetten van
passende zorg is aandacht besteedt. Als de KR naar de inhoudsopgave kijkt met relevante
onderwerpen voor een maatschappelijk kader, ziet hij veel elementen in het Kwaliteitskader
terugkomen, met name met betrekking tot het uitwerken van de principes passende zorg.
De uitwerking van de verschillende onderwerpen in het Kwaliteitskader is wel voornamelijk
beschrijvend van aard; er zijn veelal geen concrete normen gesteld. Het meest specifiek is de
uitwerking van de 14 ambities in tabel 2 met een globale tijdsindicatie voor de diverse
(deel)ambities. De KR vindt het wenselijk dat in een eerste herziening van het Kwaliteitskader
een stevige concretiseringsslag plaats vindt op basis van gerealiseerde voortgang. Daarbij zou
het ook behulpzaam zijn om ontwikkelingen en feitelijke trends in de sector naar omvang, aard
en volume van verleende zorg en beschikbare kwaliteitsindicatoren zoals beoogd in onder
andere ambitie 7, als context informatie te verstrekken. Op basis van deze feitelijke context/
trend informatie en de voortgang van de realisatie van de ambities kan de passendheid van de
zorg op hoofdlijnen worden beoordeeld en met betrokken partijen worden bediscussieerd.
De KR adviseert derhalve ambities concreter te maken en binnen de gestelde tijd te realiseren.
De uitwerking van deze ambities kan daarna als norm voor de sector gesteld worden. Deze
concretiseringsslag van het Kwaliteitskader op basis van feitelijke voortgang kan ook als
ambitie opgenomen worden.
Ten aanzien van de verdere concretisering kan gedacht worden aan de volgende
uitwerking/toevoeging bij herziening:











Maak een vertaalslag wat het Kwaliteitskader betekent voor kosten, personeel en
duurzaamheid;
Maak duidelijk hoe het eigenaarschap van dit Kwaliteitskader belegd is;
Maak een schets van de sector met een cijfermatige onderbouwing, dit is nodig als nulmeting voor aansluitende monitoring van de ontwikkelingen in de sector en de impact
daarvan op andere sectoren;
Maak meer bindende afspraken voor multidisciplinair en zo nodig ook
domeinoverstijgend samenwerken;
Voeg een afwegingskader toe dat je hanteert bij schaarste;
Voeg toe hoe je zorgdraagt voor goed werkgeverschap/werkplezier/diversiteit van
personeel en duurzaamheid;
Geef aan hoe de versterking van de data infrastructuur in de sector samenhangt met
de bredere landelijke ontwikkelingen in kader van o.a. de wet WEGIZ en de PGO;
Beschrijf hoe met monitoring inzicht verkregen kan worden in de (ontwikkeling van de)
kosten in de sector;
Beschrijf hoe je de samenleving betrekt bij kwaliteit.

Voor een uitgebreide reactie op het Kwaliteitskader verwijst de KR naar de bijlage.
1

Bijlage Reflectie aan de hand van inhoudsopgave
maatschappelijk kader
1. Algemene inleiding

Urgentie en afbakening sector, cliënt zorgpad en cijfermatige onderbouwing

Maatschappelijke ontwikkelingen worden in het Kwaliteitskader geschetst, ontwikkelingen in de
zorg en samenleving worden globaal benoemd, maar er is geen vertaalslag gemaakt wat dit
betekent voor kosten, personeel en duurzaamheid.
Hiermee wordt de urgentie voor de sector om te gaan handelen volgens het kader niet
beschreven. Wel wordt in hoofdstuk 7 Agenda en ambitie aangegeven waar naartoe gewerkt
moet worden: naar effectieve, kosteneffectieve fysio- en oefentherapeutische zorg, leren en
verbeteren, samen beslissen, beter monitoren/data verzamelen en digitale gegevensuitwisseling, domein- en sector-overstijgend samenwerken en professioneel en
interprofessioneel samenwerken.
De reikwijdte van het Kwaliteitskader wordt beschreven en ook de leidende wetgeving. Ook
bevat het Kwaliteitskader een algemene brede beschrijving van de doelgroep en een
beschrijving van een specifieke doelgroep met casussen ter ondersteuning.
Er wordt verwezen naar het zorgpad, binnen dit Kwaliteitskader de patiëntreis genoemd, die
generiek beschreven staat in het Beroepsprofiel en voor specifieke doelgroepen in
(fysiotherapeutisch/oefentherapeutische en/of externe) richtlijnen.
Het eigenaarschap van dit Kwaliteitskader wordt niet benoemd. Blijft dit bij de stuurgroep
liggen? Wie is aanspreekpunt/verantwoordelijk, ook voor de opvolging van de ambities, het
onderhoud van het kader, eventuele herzieningen en het implementatieplan?
Een schets van de sector met een cijfermatige onderbouwing ontbreekt en deze is wel
noodzakelijk. Hoeveel therapeuten zijn er, waar zitten ze, hoeveel en wat voor patiënten
worden er jaarlijks behandeld en waarvoor. Het liefst ook aangevuld met kosten. Dit beeld
moet gevormd kunnen worden, ook om inzicht te krijgen in veranderingen en verbeteringen die
de komende tijd gaan plaatsvinden. Als er cyclisch gewerkt gaat worden, is het belangrijk dat
er een nulmeting is voor het monitoren en leren en verbeteren. Ook maakt dit mogelijk om de
impact van het werken volgens dit kader inzichtelijk te maken.

2. Uitwerking principes Passende zorg

Sectorspecifieke vertaling van de principes passende zorg om de gewenste
verbeteringen te formuleren en te realiseren

De principes passende zorg worden in het Kwaliteitskader uitgebreid uitgewerkt.
Waardegedreven
Het kader bevat een overzicht van doelgroepen waarvan de zorg beschreven is in KNGFrichtlijnen en externe richtlijnen zoals die van medisch specialisten waarin aanbevelingen zijn
opgenomen voor fysiotherapeutisch en oefentherapeutisch handelen (bijlage 2). Ook wordt niet
aanbevolen zorg genoemd binnen drie aandoeningsgebieden en is de ambitie geformuleerd om
een actuele en volledige 'beter laten'-lijst op te stellen op basis van handelingen (voornamelijk
interventies, maar kan ook diagnostiek zijn) die worden afgeraden in richtlijnen. Maar er wordt
verder geen aandacht gegeven aan doelmatig gebruik van mensen en middelen bij uitvoering
van richtlijnen/protocollen/standaarden.
Goed samenwerken wordt genoemd, evenals het schetsen van alternatieven, echter geen
2

bindende afspraken. De KR benadrukt dat passende zorg en waardegedreven zorg belangrijk
zijn om te monitoren in een voorwaardelijke setting. KR adviseert om een monitorsysteem te
ontwikkelen dat de stand van zaken van passende fysio- en oefentherapeutische zorg in beeld
brengt. Hoe ontwikkelt de praktijk zich? Kan spiegelinformatie worden gebruikt om de praktijk
beter te leren kennen? Ook retrospectief kan data gebruikt worden om te kijken hoe de
behandeling(en) in het verleden zijn gegaan en deze data kan gebruikt worden als een
voorwaardelijke baseline.
Dit moet een proces van doorlopend leren van praktijkdata ondersteunen over wat behaalde
gezondheidswinst is/de toevoeging is aan kwaliteit van leven. Want kennis en evidentie zijn
niet statisch maar dynamisch, én gebonden aan een veranderende context.
Dit kan worden onder gebracht in een kennisagenda.
Gezondheid in plaats van ziekte
Er wordt aandacht gegeven aan hoe fysio- en oefentherapie kan bijdragen aan preventie. De
samenwerking buiten het zorgdomein wordt genoemd en hier is ook ambitie op gesteld: het
versterken van regionalisering en het ondersteunen van startende samenwerkingsverbanden
met professionals in zorg en welzijn en het publieke domein t.b.v. de kwaliteit, toegankelijkheid
en organiseerbaarheid van zorg, het bevorderen van gezondheidsvaardigheden en het
reduceren van gezondheidsverschillen. Maar er zijn geen bindende afspraken voor
multidisciplinair en zo nodig ook domeinoverstijgend samenwerken geformuleerd.
Zorg die samen met patiënten/cliënten tot stand komt
Samen beslissen wordt goed beschreven in het kader. Er wordt aangegeven aandacht te
hebben voor gezondheidsachterstanden, laag of anders geletterdheid en beperkte
gezondheidsvaardigheden. Fysiotherapeuten en oefentherapeuten kunnen hiervoor gebruik
maken van checklists en van keuzehulpen die het goede gesprek ondersteunen. Het
Kwaliteitskader geeft aan dat wel blijkt dat samen beslissen nog niet volledig geïmplementeerd
is in het fysio- en oefentherapeutisch handelen, ondanks de beschikbaarheid van deze tools om
het proces te ondersteunen. En dat patiënten samen beslissen ook niet altijd zo ervaren. Hierop
zijn ambities geformuleerd, de KR vindt het belangrijk dat deze normerend gesteld gaan
worden.
Er wordt aangegeven welke patiënteninformatie beschikbaar is, maar ook ambitie om meer te
ontwikkelen. Hier worden indicatoren op ontwikkeld om dit te meten.
Ook wordt het belang van persoonsgerichte zorg aangestipt.
Passende zorg op de juiste plek
Het kader gaat hier uitgebreid op in. Fysiotherapeuten en oefentherapeuten werken veelal in de
directe omgeving van mensen of komen indien nodig bij mensen aan huis. Genoemd wordt dat
een weloverwogen inzet van geld, mensen en materialen hierbij een belangrijke rol speelt en
dat daarbij gekeken wordt wat de patiënt of cliënt zelf kan doen en wat informele zorg kan
bijdragen. Zo dienen therapeuten op de hoogte te zijn van regionaal aanbod van zorg- en
welzijnsprofessionals, burgerinitiatieven en bijvoorbeeld het lokale aanbod van sport- en
beweegactiviteiten. Fysiotherapeuten en oefentherapeuten in de wijk moeten makkelijk kunnen
schakelen tussen het gezondheidsdomein, het sociale domein en het publieke domein om bij te
dragen aan passende zorg. Daarbij dient ook de samenhang met werk en afstemming met de
bedrijfsgezondheidszorg te worden benoemd. Ook wordt er verwezen naar het toepassen van
digitale zorg, deze richtlijn is echter nog in ontwikkeling.
Er zijn goede ambities geformuleerd: (1) digitale zorg en efficiënte aanbiedingsvormen van
therapie moeten een passend onderdeel vormen van de fysiotherapeutische en
oefentherapeutische zorg waarmee een doelmatige inzet van dure infrastructuur en schaars
personeel wordt nagestreefd; en (2) fysiotherapeuten en oefentherapeuten werken en
organiseren de zorg domein- en sector overstijgend ten behoeve van de patiënt.
De bouwstenen zijn er, het kader beschrijft deze, maar hoe dit gerealiseerd wordt nog niet.
3

3. Ethische dilemma’s en afwegingskader

Beschrijving van ethische dilemma’s en goede morele waarden-gedreven
afwegingen

Dit onderdeel mist in het Kwaliteitskader. Dit is jammer, omdat de Kwaliteitsraad sectoren
toewenst om hier zelf over na te denken en eigen verantwoordelijkheid in te nemen. Welk
afwegingskader hanteer je bij schaarste?

4. Organisatie van zorg

Organisatie van (informele) zorg met aandacht voor o.a. samenwerken,
governance, scholing, verduurzaming, innovaties en digitalisering

Een algemene beschrijving van de organisatie van fysio- en oefentherapeutische zorg mist. Het
kader geeft de indruk dat er voornamelijk vrijgevestigde fysio- en oefentherapeuten zijn en
zelfstandige klinieken. En dat er voorlopers zijn die in een kwaliteitsregister opgenomen zijn.
In paragraaf 6.3 Organisatie, samenwerking, coördinatie en uitvoering van zorgactiviteiten en
behandelprogramma’s wordt wel beschreven dat er binnen en buiten het domein samengewerkt
wordt, maar niet hoe dit georganiseerd is. Wel is mooie ambitie geformuleerd dat
fysiotherapeuten en oefentherapeuten lokaal en regionaal werken en de (preventieve) zorg
organiseren ter bevordering van veerkracht, welzijn en welbevinden van de individuele patiënt
en de lokale/sociale gemeenschap.
Voor wat betreft duurzaamheid wordt aangegeven dat de fysiotherapeut en oefentherapeut een
verantwoordelijkheid voelt ten aanzien van duurzaamheid (energie, materialen,
schoonmaakmiddelen, transport). Maar hier wordt verder niet op ingegaan.
Jammer dat er nog geen aandacht besteed wordt in het kader hoe (de veerkracht van) de
professional ondersteund wordt, hoe zorggedragen wordt voor goed werkgeverschap en
werkplezier en hoe wordt aangesloten bij diversiteit van de zorgprofessional.
Voor wat betreft gegevensuitwisseling zijn vier ambities opgesteld:
Fysiotherapeuten en oefentherapeuten verzamelen, interpreteren en gebruiken data in de
dagelijkse zorg voor de patiënt en voor praktijkvoering.
-

Fysiotherapeuten en oefentherapeuten gebruiken generieke uitkomstindicatoren om te
leren en te verbeteren en voor externe transparantie.

-

Fysiotherapeuten en oefentherapeuten ontwikkelen en gebruiken waar nodig specifieke
kwaliteitsindicatoren voor trunci of enkele nader vast te stellen aandoeningen om te leren
en te verbeteren.

-

Digitale gegevensuitwisseling tussen zorgverleners ontzorgt de patiënt en draagt bij aan de
veiligheid van zorg.
En zijn er kwaliteitseisen voor informatievoorziening.
Voor fysiotherapie en oefentherapie worden deze gegevens verzameld in de Landelijke
Database Fysiotherapie (LDF), Landelijke Database Kwaliteit (LDK) en Landelijke Database
Oefentherapie (LDO). Deze databases voldoen aan de wettelijke eisen op het gebied van
beveiliging, privacy en gegevensuitwisseling en ethische richtlijnen. Dit zorgt voor de borging
van de kwaliteit en integriteit van de verzamelde informatie (data) in deze databases. De
samenhang met de landelijke standaardisatie van een EPD, de WEGIZ en initiatieven rond PGO
verdienen hierin meer aandacht.
Eisen voor scholing komen aan de orde in paragraaf 5.3 Hoe de beroepsgroepen kwaliteit van
zorg bevorderen en borgen.
4

5. Financiering

Inzicht in kosten en waaruit deze gefinancierd worden, inclusief barrières en
evaluatie

Dit onderdeel mist.

6. Samen leren en verbeteren

Goed monitorsysteem, kort cyclisch leren en verbeteren en passende data- en
onderzoeksinfrastructuur

Samen leren en verbeteren komt uitgebreid aan de orde, maar is nu nog geen common sense.
Wel is een ‘voorlopersgroep’ hier al goed mee bezig en het Kwaliteitskader meldt dat dit op
termijn de norm zal zijn. Opleidingseisen en nascholingen staan in het Kwaliteitskader
genoemd.
De beroepsgroep fysiotherapie kent verschillende mogelijkheden voor praktijken om zich te
registreren: registratie in het basispraktijkregister en registratie in het Keurmerk
praktijkregister. Het basispraktijkregister maakt onderdeel uit van het Kwaliteitshuis
Fysiotherapie.
Hierbij zijn continu leren en verbeteren met visitaties en het verzamelen van data de norm. Op
termijn zal registratie in het basis Praktijkregister van het Kwaliteitshuis Fysiotherapie, mits
wordt voldaan aan de hiervoor gestelde randvoorwaarden, als veldnorm worden geïntroduceerd
(zie 5.7 Ambities en hoofdstuk 7 Ontwikkelagenda en implementatie). Maar wel pas in 2030.
De Kwaliteitsraad ziet dit liever eerder.
Het kader geeft aan dat dashboards zoals die van de Landelijke Database Fysiotherapie,
Landelijke Database Kwaliteit en de Landelijke Database Oefentherapie het gebruik van data
ondersteunen en inzicht bieden in resultaten op individueel niveau, praktijkniveau, regioniveau
en op het niveau van de beroepsgroep waardoor benchmarking mogelijk wordt. Dit sluit goed
aan bij de monitorende rol die de Kwaliteitsraad graag ziet. Maar dit vereist nog wel veel van
de sector. Er zijn wel mooie ambities geformuleerd, ook voor het ontwikkelen van
proces-, structuur- of uitkomstindicatoren en de uitwisseling van de daaropvolgende data.
(Ambities 6a t/m e staan geformuleerd voor 2023, klopt dat?)
Er staat aangegeven dat interne en externe stakeholders, onder meer fysiotherapeuten en
oefentherapeuten, onderzoekers, huisartsen, medisch specialisten en patiëntvertegenwoordigers, actief betrokken zijn bij de totstandkoming van de kennisagenda’s en
onderzoek, ook in samenwerking met andere disciplines, alsmede een agenda ten aanzien van
nieuwe richtlijnen.

7. Betrekken en informeren samenleving

Van tripartiet naar omnipartiet (samenleving ‘aan tafel’)

Dit onderdeel mist.

8. Implementatieplan

Beschrijving van aanpak en evaluatie (hoe, wie, wat en wanneer)

In het kader staat dat voor de uitvoering van de ontwikkelprojecten en voor de implementatie
van het Kwaliteitskader als geheel, inclusief de resultaten van de ontwikkelprojecten, er nog
veel randvoorwaarden in te vullen zijn. Deze hebben een inhoudelijke, organisatorische en
financiële component.
5

Voor de ontwikkelprojecten die in hoofdstuk 7 zijn beschreven wordt een plan van aanpak
opgesteld, waarin ook de tijdsfasering, de betrokken partijen en de benodigde financiële
middelen zijn uitgewerkt.
Daarnaast wordt een implementatieplan uitgewerkt om het draagvlak in de gehele
beroepsgroepen van fysiotherapie en oefentherapie te vergroten en de toepassing van het
Kwaliteitskader te bevorderen. Aangezien het Kwaliteitskader van groot belang is voor alle
eerstelijns fysiotherapeuten en oefentherapeuten en de praktijkorganisaties waarin zij
werkzaam zijn, zal de implementatie veel tijd en financiële middelen vergen.
Het plan van aanpak voor de ontwikkelprojecten en het implementatieplan zijn onlosmakelijk
verbonden aan het Kwaliteitskader en zullen tegelijk daarmee worden aangeboden aan het
Register van het Zorginstituut. De Kwaliteitsraad heeft deze plannen nog niet gezien en vraagt
zich wel af hoe de fysiotherapeuten en oefentherapeuten in Nederland met/volgens het
Kwaliteitskader aan de slag gaan?

6

Opvatting van ZN over het traject passende aanspraak fysio- en oefentherapie
Het traject om te komen tot een passende aanspraak fysio- en oefentherapie is door ZIN en VWS
gekenschetst als een showcase voor passende zorg. ZN wil hier graag bijdragen ten behoeve van de patiënt
en verzekerde. Daar gaat het ten slotte om. Ons voorstel is om gecontroleerde stappen te gaan zetten. Dan
kan gewerkt worden aan bewijs voor de toegevoegde waarde van fysio- en oefentherapie in behapbare
brokken. Een meer fasegewijze aanpak draagt ook bij aan het vergroten van het onderlinge vertrouwen en er
kan tegelijk een maatschappelijke businesscase gemaakt worden ter ondersteuning van politieke
besluitvorming.
SWEP
Het gehele traject rondom fysio- en oefentherapie vindt plaats onder de noemer van passende zorg en kent
zijn oorsprong in de wens om deze zorg beter toegankelijk te maken voor patiënten. Echter, daar waar in IZA
onder dezelfde noemer van passende zorg ingezet op een besparing van €1,8 mld ZVW-breed, wordt in dit
kader gesproken over een mogelijke uitbreiding van het pakket met €1 mld bij een volledig open aanspraak.
Om een dergelijk advies te kunnen geven achten wij het van het grootste belang dat de zorg die via collectieve
middelen wordt betaald, voldoet aan stand van wetenschap en praktijk. Daaraan voorafgaand zal overigens
duidelijk moeten zijn dat er sprake is van noodzakelijkheid om deze zorg te verzekeren.
Om te kunnen bepalen of zorg een te verzekeren prestatie is onder de Zvw, moet SWEP van deze zorg niet ter
discussie staan. Dat in het geval van fysio- en oefentherapie mogelijk voor veel behandelingen SWEP nog niet
vaststaat, is ook bij het ZIN bekend. Het is aan ZIN om hier een uitspraak over te doen. Wij denken graag mee
met het ZIN hoe de SWEP duiding van fysio- en oefentherapeutische zorg praktisch uitvoerbaar gemaakt zou
kunnen worden.
Het oorspronkelijke plan om te redeneren vanuit de gedachte van een open aanspraak en van daaruit te kijken
naar de twijfel welke zorg niet aan SWEP zou voldoen, achten wij een onverstandige route. Dat zou betekenen
dat per direct een grote hoeveelheid zorg waarvan de SWEP niet is vastgesteld, toegelaten zou kunnen
worden tot de ZVW. Dit zal leiden een toename van de schadelast met € 1 mld, waarvan een groot deel niet
verantwoord kan worden. Dit staat lijnrecht tegenover de andere beweging zoals ZEGG waarbij juist gekeken
wordt wat uit het pakket kan. Vanuit onze maatschappelijke betrokkenheid achten wij dat niet verstandig.
Bovendien, ervaringen in de MSZ en de MSR leren dat het toelaten tot het pakket en het er vervolgens weer
uithalen zeer weerbarstig is. Wij stellen daarom voor om deze discussie aan de voorkant voeren. Aan het
doelbewust laten instromen van zorg waarvan verwacht kan worden dat de effectiviteit uiteindelijk niet kan
worden aangetoond, is in deze tijd van schaarste van arbeidskrachten en toenemende zorgkosten,
maatschappelijk onverstandig en niet verdedigbaar.
Wij zijn van mening dat het beoordelen SWEP van fysio- en oefentherapie moet plaatsvinden voordat het
gesprek over overheveling kan plaatsvinden. Dit kan via een klassieke duiding van het ZIN, dan wel via de
route van een Veelbelovende Zorg traject.
Gelet op de korte tijd tot aan de gewenste oplevering van het advies van ZIN, is ons advies om te kiezen voor
een pragmatische insteek en daarbij te anticiperen op de realistische verwachting dat de ruimte in het
financiële kader gering zal zijn.
ZN voorstel
ZN stelt voor om stapsgewijs vorm en inhoud te geven aan het traject passende zorg en onderscheid daarin de
volgende punten:
a)

Onderzoek de mogelijkheid om de beperkende maatregel van de eerste 20 behandelingen voor eigen
rekening af te schaffen. Dit draagt direct bij aan het verbeteren van de toegankelijkheid van de fysioen oefentherapeutische zorg en het geeft een vermindering van de administratieve lasten van de
zorgverleners. Bovendien is altijd al een lastig uit te leggen regel geweest aan de verzekerde.
(bouwsteen 5a)

b) Ga experimenteren met het operationaliseren van passende zorg en een passende bekostiging met
een of meer van de vier aandoeningen waarbij SWEP is vastgesteld en waarvoor reeds een aanspraak
bestaat (COPD, artrose, urine-incontinentie en etalagebenen). Op deze manier kan ervaring worden
opgedaan met de uitwerking van passende zorg, een passende aanspraak en een passende

bekostiging. Een passende bekostiging kan tevens een nieuw perspectief bieden voor de discussie
over tarieven (bouwsteen 2 en 5b).
c)

Onderzoek als eerste de SWEP van zorg met substitutiepotentieel dat duurdere vormen van zorg kan
voorkomen, verplaatsen of vervangen voor toelating tot het pakket. De juiste zorg op de juiste plek
pur sang. Begin met de uitkomsten van al bekend substitutie-onderzoek. Dit is een bouwsteen die
een inhoudelijke potentie heeft om het pakket uit te breiden.
Dit onderzoek kan worden uitgevoerd in de vorm van een klassieke duiding dan wel onder de noemer
van een Veelbelovende Zorg traject. Het gaat daarbij om de aandoeningen zoals genoemd is onder
bouwsteen 3: coronair lijden, voorste kruisband letsel en degeneratief meniscusletsel. (De ziekte van
Parkinson die in dit kader genoemd wordt, heeft betrekking op de eerste 20 behandelingen en zit in
al vervat in punt a.)

d) Onderzoek de mogelijkheid om triage/ diagnostiek breed toegankelijk te maken als onderdeel van
huisartsenzorg. Een degelijke rol zien wij weggelegd voor speciaal opgeleide fysiotherapeuten
(extended scope therapeuten) Daarmee wordt een handvat geboden aan de huisarts voor Meer tijd
voor de patient. En door het onder het huisartsenkader te plaatsen, is het eigen risico niet aan de orde
en hoeft er geen aanpassing in de bekostiging te komen. (bouwsteen 4/ bouwsteen 6a).
e)

Wij raden af om kortdurende enkelvoudige fysiotherapie over te hevelen naar de basisverzekering
(bouwsteen 1). Waar het traject geïnitieerd is om de toegankelijkheid te verbeteren, is de patiënt
beter af met de keuzemogelijkheid voor een beperkte aanvullende verzekering, in plaats van dat het
ten laste komt van het verplicht eigen risico. Het vaststellen van de SWEP voor deze kortdurende
zorg is derhalve niet prioritair.

f)

Verder vinden het wij het niet prioritair om wat er al in het pakket zit en nog niet geduid is op dit
moment ter discussie te stellen (bouwsteen 7).

Bijlage 6 – Cijfermatige onderbouwing van
de PAFOZ bouwstenen
Samenvattende tabel
In tabel 1 hieronder worden alle bouwstenen met de totale uitgaven onder elkaar
gezet, met een uitsplitsing van de aanvullende en basisverzekering. Een gedetailleerde
toelichting per bouwsteen volgt daaronder.
Tabel 1. Uitgaven per bouwsteen fysio- en oefentherapie vanuit AV en BV in 2022

Inleiding
In 2022 is in totaal 1,751 miljard euro aan fysio-en oefentherapie gedeclareerd. Hiervan was
€0,67 miljard vanuit de basisverzekering (ofwel Zorgverzekeringswet (Zvw)) gedeclareerd en
€1,08 miljard vanuit de aanvullende verzekering. Het Zorginstituut heeft met betrokken
partijen een aantal zogenaamde bouwstenen vastgesteld, om te kwantificeren hoe dit bedrag
grotendeels is opgebouwd. In dit document wordt per bouwsteen de uitgaven berekend,
voornamelijk op basis van de gedeclareerde uitgaven aan fysio-en of oefentherapie in 2022.
Hierbij wordt beschreven welke aannames zijn gedaan en welke literatuur en/of data hiervoor
is gebruikt.
Er zijn in totaal 10 bouwstenen vastgesteld. Ten eerste worden de uitgaven aan de
bouwstenen die nu ten laste van de aanvullende verzekering worden gedeclareerd beschreven
(bouwstenen 1-7) en vervolgens de bouwstenen gedeclareerd vanuit de basisverzekering
(bouwstenen 8-10).
Voor de meeste bouwstenen hebben we gebruikt gemaakt van de Vektis-data. Dit zijn
declaratiegegevens, waarin onder meer nagenoeg alle declaraties van eerstelijns
paramedische zorg te vinden zijn. Analyse op deze data is door het Zorginstituut zelf
uitgevoerd. Daar waar we de uitgaven niet uit de Vektis-data konden halen, hebben we
gerekend met een tarief van €38 per zitting fysio- of oefentherapie. De Vektis-data is
nagenoeg volledig gevuld, maar het vormt niet de absolute weerspiegeling van de
zorgpraktijk. De betrouwbaarheid van de data is groot, maar registratiefouten, ontbrekende
declaraties en interpretatiefouten kunnen ervoor zorgen dat de data er anders uitzien en
geïnterpreteerd worden dan dat de praktijk is.
Declaratiedata zijn persoonsgegevens. Deze worden weliswaar gepseudonimiseerd
aangeleverd, maar desondanks is het van belang dat de data conform AVG gerapporteerd en
gedeeld worden. Dat betekent dat de gegevens in deze rapportage niet herleidbaar zijn tot
een verzekerde, zorgaanbieder, zorginstelling, verzekeraard en dergelijke.

1

In de samenvattende tabel op pagina 2 wordt een totaal gedeclareerd bedrag van 1,71 miljard gepresenteerd (1,04 miljard AV
en
0,67 miljard BV). Dit verschil is enerzijds te verklaren door afrondingsverschillen en anderzijds doordat niet alle declaraties uit de
AV in de bouwstenen zijn opgenomen, waarvan de hoogste uitgaven u t de AV buiten de bouwstenen de eerste 20
behandelingen van patiënten met een chronische indicatie zijn (CSI-code 008).

Bouwsteeen 1: Kortdurende fysio- en oefentherapie bij
volwassenen zonder chronische indicatie.
Deze bouwsteen omvat zorg bij een grote hoeveelheid indicaties (aandoeningen) waarbij een
kortdurende fysio- of oefentherapeutische interventie wordt toegepast. De groep patiënten
van 70 jaar en ouder is hier buiten beschouwing gelaten, de behandeltrajecten van deze groep
worden gepresenteerd in bouwsteen 5. De zorg bestaat uit behandeltrajecten met 1 tot
maximaal 11 behandelsessies. Daarin vindt diagnostiek plaats, vaak gevolgd door enkele
sessies voor instructie, ondersteuning en behandeling. In overleg met de betrokken partijen
zijn we er bij deze bouwsteen van uitgegaan dat de fysio- of oefentherapeut in de eerste twee
gedeclareerde behandelsessies triage en diagnostiek heeft uitgevoerd. We laten daarom de
eerste twee behandelsessies van deze bouwsteen hier buiten beschouwing en we presenteren
dit in bouwsteen 6, die specifiek over triage en diagnostiek gaat.
Bij de analyse van Vektis-data hebben we gekeken naar het aantal kortdurende
behandeltrajecten2 bij patiënten van 18-70 jaar met declaraties uit de aanvullende
verzekering (AV). De behandeltrajecten die patiënten zelf betalen (en dus niet via een AV
declareren blijven buiten beschouwing, omdat data hierover ontbreken).
Concreet hebben we een kortdurend behandeltraject gedefinieerd als: een behandeltraject
met CSI-code 09 en minder dan 12 sessies. In totaal zijn er in 2022 bij 1,63 miljoen
volwassen patiënten kortdurende behandelepisoden gedeclareerd, met totale uitgaven van €
224,9 miljoen.
Tabel 2 Aantal en uitgaven trajecten minder met dan 12 sessies in 2022

Bouwsteen 2: fysio- en oefentherapie bij volwassenen zonder
chronische indicatie
Deze bouwsteen omvat zorg bij een kleinere groep indicaties (aandoeningen) waarbij een
behandeltraject van meer dan 11 behandelsessies fysio- of oefentherapie wordt toegepast. De
groep patiënten van 70 jaar en ouder is hier buiten beschouwing gelaten, de
behandeltrajecten van deze groep worden gepresenteerd in bouwsteen 5. Zorg bij
aandoeningen die op de lijst met chronische indicaties staan behoort niet tot deze bouwsteen
(zie bouwsteen 9). In overleg met de betrokken partijen zijn we er bij deze bouwsteen van
uitgegaan dat de fysio- of oefentherapeut in de eerste twee gedeclareerde behandelsessies
triage en diagnostiek heeft uitgevoerd. We laten daarom de eerste twee behandelsessies van
deze bouwsteen hier buiten beschouwing en we presenteren dit in bouwsteen 6.

2

Het gaat hier dus niet om nieuwe behandeltrajecten, waarbij er alleen trajecten worden geteld met een behandelvrije periode
van 90 dagen per patiënt. Dat zou uitkomen op €514 in totaal voor kortdurende trajecten en dus 7,8% minder uitgaven.

Deze bouwsteen is op dezelfde manier berekend als bouwsteen 1, alleen in dit geval hebben
langdurend behandeltraject gedefinieerd als: een behandeltraject met CSI-code 09 en meer
dan 11 sessies. Ook hier hebben we alleen gekeken naar de leeftijdsgroep van 18 tot 70 jaar.
In totaal is er in 2022 voor 445.962 patiënten van 18-70 € 248,4 miljoen gedeclareerd.
Tabel 3 Aantal en uitgaven trajecten met meer dan 11 sessies in 2022

Bouwsteen 3: Fysio- en oefentherapie die tweedelijnszorg kan
voorkomen of vervangen
Substitutiepotentieel
Deze bouwsteen omvat zorg bij de indicaties meniscus- of voorste kruisbandletsel van de knie
en hartaandoeningen waarvoor hartrevalidatie noodzakelijk is. De budget impact van deze
bouwsteen hebben we gebaseerd op het Equalis rapport “Het substitutiepotentieel van
uitgebreidere inzet fysio- en oefentherapie”3. In dit rapport zijn de op substitutiewinst
onderzochte aandoeningen COPD, coronair lijden, ziekte van Parkinson, en knieletsel (voorste
kruidbandletsel en degeneratief meniscusletsel). Gezien het feit dat FT/OT al vergoed wordt
voor COPD en ziekte van Parkinson (laatste vanaf de 21ste behandeling), wordt dit mogelijke
substitutiepotentieel al (grotendeels) verzilverd en zijn de uitgaven vanuit de basisverzekering
(BV) al gemaakt. Daarom schenken we in deze bouwsteen alleen aandacht aan de
onderstaande drie aandoeningen uit het Equalis rapport:
Coronair lijden4: hartrevalidatie na een behandeling voor coronair lijden kan een
positieve invloed hebben op de kwaliteit van leven, de kans op herhaling in het 1 e jaar
verlagen van 35% naar 17,5% en de kans op overlijden verkleinen van 4% naar 2,5%.
Hartrevalidatie conform de hiervoor opgestelde richtlijn is multidisciplinair van aard met naast
de fysio- of oefentherapeut inzet van bijv. diëtist, psycholoog, of maatschappelijk werker. Een
belangrijk onderdeel van de hartrevalidatie is het beweegprogramma dat door de fysio- of
oefentherapeut wordt aangeboden. De deelnamegraad aan een hartrevalidatie-traject is nu
slechts 30%. Equalis heeft doorberekend wat de substitutiewinst zal zijn indien de
deelnamegraad wordt verhoogd naar 40%, 50% en 60%. Het substitutiepotentieel voor
coronair lijden wordt dan geschat tussen €14 miljoen en €42 miljoen, afhankelijk van het
bereiken van een hogere deelnamegraad door het wegnemen van barrières zoals een
ontoereikende verwijzing, patiënten die weigeren deel te nemen, door zorgverzekeringen
ingestelde budgetplafonds, gebrek aan faciliteiten, reistijd en onvoldoende maatwerk van
interventies.
Voorste kruisbandletsel: Na een voorste kruisbandletsel is het van belang om de knie
eerst tot rust te laten komen. Vervolgens vindt een keuze voor behandeling plaats: operatief
(VKB-reconstructie) of conservatief door middel van fysio- of oefentherapie. Equalis
concludeert dat er geen of beperkte verschillen in klinische uitkomsten zijn tussen beide
behandelmethoden op zowel korte als lange termijn. Equalis gaat ervan uit dat 4.460 van de
in totaal 5.575 patiënten in de huidige situatie een VKB-reconstructie ontvangen, bij een deel
gevolgd door een post-operatieve fysio- of oefentherapie ter bevordering van het herstel. Door
bij al deze patiënten te starten met een conservatieve fysio- en oefentherapiebehandeling,
3
4

Van Drunen et al. 2021. Het substitutiepotentieel van uitgebreidere inzet fysio- en oefentherapie. Equalis
Monodisciplinaire FT/OT-behandeling bij coronair lijden is in 2011 negatief geduid, dus de vraag is in hoeverre deze

substitutiewinst realistisch is.

wordt een afname verwacht van het aantal VKB-reconstructies met 25% (laag scenario) tot
50% (hoog scenario) en de daaropvolgende fysio- en oefentherapie. Na aftrek van de
behandelkosten van de in opzet conservatieve fysio- en oefentherapie wordt het
substitutiepotentieel geschat op €3,1 miljoen tot €8,9 miljoen. De impact is afhankelijk van de
effectiviteit van de conservatieve behandeling en de mate waarin patiënten bereid zijn om met
een conservatieve FT/OT-behandeling te willen starten.
Degeneratief meniscusletsel: Er zijn geen significante verschillen in klinische
uitkomsten op korte of lange termijn tussen een conservatieve FT/OT-behandeling en een
artroscopische (partiële) meniscectomie bij degeneratief meniscusletsel. Equalis stelt dat
orthopeden bij veel patiënten zonder slotklachten boven 40 jaar een artroscopie afraden.
Hierdoor is het aantal artroscopieën vanwege meniscusletsel in de afgelopen jaren al sterk
gedaald. Een conservatieve FT/OT-behandeling bestaat in de recente literatuur uit gemiddeld
16 zittingen in 2 maanden. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 70% van de patiënten met de
conservatieve behandeling voldoende geholpen is en dat slechts 30% gedurende of na afloop
van de conservatieve behandeling alsnog een meniscectomie ondergaat. Zo’n 70%-75% van
alle patiënten met meniscusletsel is ouder dan 40 jaar en een groot deel van hen zou bij
afwezigheid van slotklachten in eerste instantie aangewezen zijn op conservatieve FT/OTbehandeling. Met deze informatie schat Equalis dat bovenop de gerealiseerde afname nog
ongeveer 5% van de huidige artroscopieën wegens meniscusdegeneratie voorkomen kan
worden, door te starten met een conservatieve FT/OT-behandeling. Dit gaat gepaard met een
substitutiewinst van €2,1 miljoen tot €2,8 miljoen.
Equalis gaat bij de verschillende aandoeningen voor een deel van de patiënten uit van een
relatief laag aantal behandelingen. Omdat het niet realistisch lijkt dat bij deze lage aantallen
FT/OT-behandelingen zodanig grote effecten worden bereikt dat substitutie van zorg
gerealiseerd kan worden, houden wij in deze bouwsteen rekening met de door Equalis
benoemde ondergrenzen van substitutiewinst. Hiermee komen we op een substitutiepotentieel
van in totaal € 19,2 miljoen.
Tabel 4 Substitutiepotentieel van FT/OT bij drie aandoeningen

Uitgaven Fysio- en oefentherapie
We hebben in de Vektis data gekeken naar de aantallen patiënten en uitgaven van fysio- en
oefentherapie vanwege coronair lijden, voorste kruisbandletsel en degeneratief meniscusletsel
in 2022. Hiertoe hebben wij de onderstaande diagnose(groep)codes geselecteerd:
- Diagnosecodes knieletsel:
7903 – Gecombineerd Knie/ Onderbeen/ Voet - Meniscectomie, synovectomie
7922 – Gecombineerd Knie/ Onderbeen/ Voet - Chondropathie / arthropathie
/ meniscuslaesie
7933 – Gecombineerd Knie/ Onderbeen/ Voet - Spier-, peesruptuur /
haematoom
7934 - Gecombineerd Knie/ Onderbeen/ Voet - Hydrops / haemarthos /
haematoom
- Diagnosegroepcodes coronair lijden:
40 - Inwendige organen thorax - Hartaandoeningen
41 – Inwendige organen thorax - Myocard-infarct (AMI)
De uitgaven waren in 2022 € 3 miljoen voor fysio- en oefentherapie die tweedelijnszorg kan
voorkomen of vervangen. Er werd € 0,5 miljoen (1.931 patiënten) vergoed voor uitgaven van
fysio- of oefentherapeutische behandeling voor meniscus- of kruisbandletsel van de knie en
€ 2,5 miljoen (6.895 patiënten) voor behandeling voor hartaandoeningen (coronair lijden).

Bouwsteen 4: Fysio- en oefentherapie bij aandoeningen uit de
wachtkamer
De omvang van in 2022 verleende zorg voor de indicaties uit de wachtkamer is al
verdisconteerd in de bouwstenen 1 ‘Kortdurende behandeltrajecten’ en 2 ‘Langdurige
behandeltrajecten’ bij volwassenen met niet-chronische indicaties (zie in tabel 1, bouwsteen
4a), met uitzondering van de indicaties waarvoor een voorwaardelijk toelatingstraject is
ingesteld (zie in tabel 1, bouwsteen 4b). Dit zijn Reumatoïde artritis (RA), Paramedische
herstelzorg na COVID-19 (PMHC) en spondyloartritis. De uitgaven van voorwaardelijke
toelatingstrajecten zijn meegerekend onder de basisverzekering.
De Budget Impact van Reumatoïde Artritis (RA) wordt geschat op een uitgavenstijging voor de
basisverzekering van € 2,2 miljoen. Deze zijn overgenomen uit het standpunt van RA 5. De
uitgaven aan de paramedische herstelzorg na een COVID-19-infectie zijn in de Vektis-data
geselecteerd op basis van hun respectievelijke CSI-codes 020 en 021. De uitgaven bedroegen
in 2022 in totaal € 67 miljoen. De uitgaven voor spondyloartritis uit het voorwaardelijk
toelatingstraject zijn nog niet bekend.

Bouwsteen 5: Fysio- en oefentherapie als onderdeel van
reablement voor ouderen (70+) zonder chronische indicatie
In de literatuur vallen kwetsbare patiënten van 70 jaar of ouder met een mobiliteitsvraagstuk
onder de definitie van reablement. Voor cijfermatige uitwerking van deze bouwsteen kon geen
rekening worden gehouden met deze specifieke patiëntkarakteristieken. Deze bouwsteen
omvat zorg bij een groot aantal indicaties (aandoeningen) waarbij een kortdurend of langdurig
fysio- of oefentherapeutisch behandeltraject wordt toegepast bij oudere patiënten (70 jaar en
ouder) zonder chronische indicatie. We weten echter niet hoe groot het percentage is van
kwetsbare patiënten met een hulpvraag gericht op mobiliteit. Hiervoor is nader onderzoek
nodig. In overleg met de betrokken partijen zijn we er bij deze bouwsteen van uitgegaan dat
de fysio- of oefentherapeut in de eerste twee gedeclareerde behandelsessies triage en
diagnostiek heeft uitgevoerd. We laten daarom de eerste twee behandelsessies van deze
bouwsteen hier buiten beschouwing en we presenteren dit in bouwsteen 6.
In de Vektis-data is gekeken naar het aantal unieke datums van een gedeclareerde
prestatiecode per verzekerde in 2022, in de FT/OT-zorg, vergoed vanuit de aanvullende
verzekering voor patiënten van 70 jaar en ouder. In 2022 ontvingen 740.551 volwassenen van
70 jaar en ouder zonder chronische indicatie fysio- of oefentherapie, waaronder 550.368 met
een kortdurend behandeltraject (minder dan 11 behandelsessies) en 190.183 patiënten een
langduriger behandeling (meer dan 11 behandelsessies). De uitgaven waren in 2022 €190,3
miljoen.
Tabel 5 Aantal en uitgaven trajecten bij ouderen (70+) in 2022

5

Standpunt Zvw Langdurige gesuperviseerde actieve oefentherapie bij patiënten met reumatoïde artritis met ernstige functionele
beperkingen, nog niet gepubl ceerd.

Bouwsteen 6: Fysio- of oefentherapeutische diagnostiek en
triage bij klachten van het houdings- en bewegingsapparaat
van volwassenen
Bij deze bouwsteen kijken we hoeveel uitgaven vanuit de basisverzekering gemoeid zijn
wanneer we de eerste twee consulten zouden vergoeden voor patiënten zonder chronische
indicatie of aandoening die genoemd wordt in artikel 2.6 Bzv, die nu FT/OT vanuit de AV
betalen. Hierbij is gekeken naar het totaal aantal patiënten in de Vektis-data met FT/OT-zorg
vanuit de aanvullende verzekering, zonder een chronische indicatie in 2022. Dit gaat om 3,83
miljoen patiënten. De uitgaven aan het vergoeden van 2 sessies ten behoeve van consultatie,
diagnostiek, instructie en indiceren van preventie zou neerkomen op €293,4 miljoen.
Tabel 6 Aantal en uitgaven trajecten meer dan 11 sessies in 2022

Bouwsteen 7: Eerste twintig behandelsessies van fysio- of
oefentherapie bij chronische indicaties
Om na te wat de budget impact is wanneer de vergoeding van de eerste 20 FT/OTbehandelingen bij patiënten met een chronische indicatie in het basispakket wordt
opgenomen, hebben we in de Vektis-data gekeken naar het aantal patiënten dat fysio- of
oefentherapie krijgt wegens een chronische indicatie vanaf de 21ste behandeling (CSI-code
001). We zijn niet uitgegaan van het aantal patiënten dat vanuit de AV vergoeding heeft
ontvangen voor (een deel van) de eerste twintig FT/OT-behandelingen, omdat niet alle
patiënten een AV hebben en zelf deze zorg hebben betaald.
Het aantal nieuwe patiënten met een chronische indicatie dat in 2022 vanuit de BV vergoeding
(vanaf de 21ste behandeling) heeft ontvangen, bedraagt 119.900. Voor de eerste 20
behandelingen bij deze patiënten komen we uit op €91 miljoen (bij een tarief per sessie van
€38).
In 2022 heeft het Zorginstituut ook analyses uitgevoerd op declaratiedata van fysio- en
oefentherapie om een raming te kunnen doen over wat de totale uitgaven zullen zijn als we de
eerste 20 sessies van alle chronische indicaties (al dan niet tot een bepaald bedrag) zouden
vergoeden vanuit de Zorgverzekeringswet. Destijds ging het Zorginstituut uit van €185
miljoen aan extra uitgaven. Hierbij zijn een aantal aannames gedaan, die we nu, op basis van
recentere data en voortschrijdend inzicht, hebben kunnen weerleggen. Er is namelijk
uitgegaan van een sterke aanzuigende werking van het vergoeden van FT/OT vanuit de
basisverzekering: toename van het aantal patiënten van 20%. Als we deze aanname loslaten,
komen we uit op €93 miljoen euro aan meeruitgaven voor de eerste 20 behandelingen van de
chronische lijst op basis van de meest actuele data destijds. Het bedrag dat in 2022 genoemd
werd is op basis van de schatting van de uitgaven van 2022. Destijds waren er nog geen
cijfers van de uitgaven van 2022. Het ging om een stijging van 25,5% van de uitgaven.
Overige aannames die destijds gedaan zijn:
Stijging totale uitgaven 2019 – 2022 van 10%

-

Alleen volwassenen van 18 jaar en ouder meegenomen
Toename aantal patiënten van 20%.

Bouwsteen 8: Fysio- of oefentherapie bij aandoeningen die
expliciet in de wet worden benoemd
Bij deze bouwsteen hebben we geraamd hoeveel extra uitgaven er vanuit de Zvw zullen zijn
als we alle beperkingen op aantallen en duur bij de aandoeningen die in artikel 2.6 Bzv
genoemd worden loslaten. Deze aandoeningen (urine-incontinentie, perifeer arterieel lijden,
knie- en heupartrose en COPD) zijn in de Vektis-data vanuit de BV geselecteerd op basis van
hun overeenkomstige CSI-code. In totaal zijn in 2022 132.933 volwassen patiënten met één
van deze aandoeningen behandeld met fysio- of oefentherapie. De kosten waren in 2022 € 69
miljoen voor fysio- en oefentherapie bij deze aandoeningen vergoed uit de
basiszorgverzekering. Wij verwachten dat bij het opheffen van de beperking de kosten zullen
stijgen met € 6,5 miljoen voor fysio- en oefentherapie bij deze vier aandoeningen (het
gemiddelde van de totale verwachte uitgavenstijging in tabel 4). Per aandoening hebben we
deze ramingen als volgt gemaakt:
Urine-incontinentie (UI): Er waren in 2022 ruim 20.609 unieke patiënten met FT/OTbehandelingen voor UI (CSI-code 010). Per patiënt worden nu maximaal 9 sessies vergoed.
Analyse op de declaratiedata uit 2022 laat zien dat 23% van de patiënten op of boven die 9
sessies zit. Op basis daarvan nemen we aan dat voor 77% van de patiënten 1-8 sessies
blijkbaar voldoende waren en dat 23% van de patiënten mogelijk meer dan 9 sessies nodig zal
gaan hebben. We maken de raming over 5 of 10 extra sessies, immers we weten niet precies
hoeveel extra behandelingen patiënten zullen gaan krijgen als er geen beperking meer is. De
extra uitgaven bedragen dan 0,23*(20.609 *5*38) en 0,23*(20.609*10*38). Zie tabel 4
hieronder.
- Perifeer arterieel vaatlijden (PAV): Er waren in 2022 ruim 22.127 patiënten met FT/OTbehandelingen wegens PAV (CSI-code 011). Per patiënt worden nu maximaal 37 sessies
vergoed. Bij PAV ontving in 2022 23% van de patiënten 37 sessies of meer. We maken de
raming over 5 of 10 extra sessies, immers we weten niet precies hoeveel extra behandelingen
patiënten zullen gaan krijgen als er geen beperking meer is. De extra kosten bedragen dan
0,23*(22.127 *5*38) en 0,23*(22.127*10*38).
Knie- en heupartrose: Er waren in 2022 47.810 patiënten met FT/OT-behandelingen
wegens knie- of heupartrose (CSI-code 012). Per patiënt worden nu maximaal 12 sessies
vergoed. 48% van de patiënten zit op of boven dit aantal. Bij artrose gaan we bij de raming
van extra uitgaven uit van max. 4 extra sessies, gebaseerd op de Deense GLA:D-studie6. De
extra kosten bedragen dan 0,48*(47.810*4*38).
COPD: voor deze analyse hebben we CSI-code 013 (startjaar COPD risicogroep A,
eenmalig max. 5 behandelingen gedurende 12 maanden) en CSI-code 014 (startjaar COPD
risicogroep B1, eenmalig maximaal 27 behandelingen gedurende 12 maanden)
samengenomen, evenals CSI-code 015 (startjaar COPD risicogroep C/D, eenmalig max. 70
behandelingen) en CSI-code 018 (startjaar COPD-risicogroep B2, eenmalig max. 70
behandelingen gedurende 12 maanden). Voor de risicogroep A/B1 geldt dat 30% van de
patiënten 27 of meer behandelingen heeft ontvangen. Voor risicogroep B2/C/D is het
percentage dat 70 of meer behandelingen heeft ontvangen 2%. De overige CSI-codes voor
COPD omvatten onderhoudsbehandelingen en gezien het feit dat de richtlijn hierover zegt dat
gemiddeld één FT/OT-behandeling per week in de onderhoudsfase voldoende is, gaan we er
niet vanuit dat hier extra vraag naar zal zijn. De A- en B1 klassen tellen ongeveer 3.000
patiënten per jaar. De B2-, C- en D-klassen tellen 10.000 patiënten per jaar. We maken de
raming over 5 of 10 extra sessies, immers we weten niet precies hoeveel extra behandelingen
patiënten zullen gaan krijgen als er geen beperking meer is. De extra uitgaven bedragen dan
6

Skou, S.T., Roos, M.R. 2017. Good Life with osteoArthritis in Denmark (GLA:D™): evidence-based education and supervised
neuromuscular exercise delivered by certified physiotherapists nationwide. BMC Musculoskeletal Disorders volume 18:72

voor de lagere klassen 0,3*(3.000*5*38)=€171.000 of 0,3*(3.000*10*38)=€342.000; en
voor de hogere klassen 0,02*(10.000*5*38)=€38.000 tot 0,02*(10.000*10*38)=€76.000.
In tabel 7 is een samenvatting van de extra uitgaven per aandoening gegeven.
Tabel 7. Budget Impact van het loslaten van de beperkende voorwaarden voor FT/OT op 4 aandoeningen in het
basispakket

Bouwsteen 9: Fysio- of oefentherapie bij chronische indicaties
voor volwassenen
Deze bouwsteen omvat zorg voor patiënten met een chronische indicatie die is opgenomen in
bijlage 1 bij artikel 2.6 Bzv. Fysio- of oefentherapie wordt bij deze indicaties vergoed uit de
basiszorgverzekering, met uitzondering van de eerste twintig behandelingen van het totale
behandeltraject (ook als dit meerdere jaren doorloopt).
Deze groep patiënten zijn geselecteerd in de Vektis-data door CSI-code 001 (indicatie die
voorkomt op Bijlage 1 van het Besluit Zorgverzekering, vanaf de 21ste behandeling volgend
op CSI 008) en leeftijd 18 jaar of ouder.
In 2022 werd voor 305.710 patiënten met een chronische indicatie fysio- of oefentherapie
vergoed vanaf de 21ste behandeling. De uitgaven waren in 2022 € 368 miljoen voor fysio- en
oefentherapie bij de chronische indicaties vergoed uit de basiszorgverzekering.

Bouwsteen 10: Fysio- of oefentherapie voor kinderen/jongeren
tot 18 jaar
Deze bouwsteen omvat zorg voor kinderen tot 18 jaar, voor wie fysio- en oefentherapeutische
zorg vanwege een chronische indicatie vergoed wordt. Deze groep patiënten is geselecteerd
uit de Vektis-data op basis van de CSI-code: 001 (alle behandelingen die onder de chronische
indicatie vallen. In tegenstelling tot volwassenen hoeven kinderen de eerste 20 behandelingen
niet zelf te betalen) en leeftijd van 17 jaar en jonger. De kinderen zonder chronische indicatie
zijn geselecteerd op basis van de CSI-codes 004, 005, 006 en 007, die het aantal verzekerde
sessies fysio- dan wel oefentherapie weerspiegelen.
In 2022 ging het in totaal om 460.072 kinderen onder de 18 jaar die vanuit de
basisverzekering fysio- en/of oefentherapie vergoed hebben gekregen. Bij kinderen zonder
chronische indicatie komen de eerste 9 behandelsessies fysiotherapie en oefentherapie in
aanmerking voor vergoeding uit het basispakket, en bij onvoldoende resultaat nog eens
maximaal 9 behandelsessies. Bij kinderen met een chronische indicatie komen alle fysio- en
oefentherapeutische behandelingen voor vergoeding in aanmerking (inclusief de eerste twintig
behandelsessies van een behandeltraject). In totaal waren de uitgaven € 161 miljoen in 2022
voor fysio- en oefentherapie bij kinderen tot 18 jaar. Hiervan hield in totaal € 37 miljoen bij
42.119 kinderen verband met een chronische

Inhoud
Zoals ik eerder in de Kamerbrief versterking eerstelijnszorg van 17 mei jl. 4
aangaf, staan fysio- en oefentherapeuten dicht bij de patiënt, focussen ze op het
dagelijks functioneren van patiënten en kunnen ze huisartsen, in sommige
gevallen medisch specialisten en andere zorgverleners ontlasten. Derhalve is het
van belang om de maatschappelijke impact die fysio- en oefentherapeuten hebben
op onder andere de participatie van de patiënt in de samenleving te belichten als
impact op de toegankelijkheid van zorg. Daarom vraag ik u om binnen uw huidige
programmalijn voor het traject ‘Naar een passende aanspraak fysio- en
oefentherapie’ de maatschappelijke impact van de gevolgen van meer eerstelijns
fysio- en oefentherapeutische zorg in het basispakket explicieter te belichten als
onderdeel van uw eindadvies.

Directoraat Generaal
Langdurige Zorg
Directie Zorgverzekeringen
Team Beleid B

Afbakening
Ik vraag u om in uw eindadvies voor een passende aanspraak van eerstelijns
fysio- en oefentherapeutische zorg in de basisverzekering de maatschappelijke
impact van deze zorg kwalitatief te beschrijven en waar mogelijk kwantitatief te
onderbouwen. Waar mogelijk zet u de maatschappelijke impact van meer
eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg in de basisverzekering af tegen de
maatschappelijke impact van deze zorg volgens de huidige aanspraak.
Ik verzoek u om binnen uw advies minstens aandacht te geven aan de impact van
meer eerstelijns fysio- en oefentherapeutische zorg in het basispakket op:
•
de participatie van patiënten in de samenleving, waarbij u specifiek
aandacht heeft voor arbeidsparticipatie;
•
de financiële toegankelijkheid van eerstelijns fysio- en
oefentherapeutische zorg, dit ook in relatie tot de financiële
toegankelijkheid van zorg in het algemeen. Hierbij gaat het minstens over
de impact van het eigen risico, eventuele eigen bijdragen en de
aanvullende verzekering op de zorgafname van patiënten. Daarnaast is er
aandacht voor de impact van (de hoogte van) de zorgpremie op de
burger;
•
preventie van zorg.
Procesafspraken
Als laatste verzoek ik u, zoals gebruikelijk, de inzichten van veldpartijen te
benutten voor het expliciteren van de maatschappelijke impact van eerstelijns
fysio- en oefentherapeutische zorg en hen zo nodig nauw te betrekken.

4

Kamerstuk 33578, nr. 95.
Pagina 2 van 3

Tot slot
Ik ga ervan uit dat de kosten die gemoeid zijn met deze vraag kunnen worden
opgevangen binnen de door VWS beschikbaar gestelde middelen en voor zover dit
niet het geval is, dat deze worden meegenomen in de gebruikelijke afspraken rond
de planning en control cyclus tussen het Zorginstituut en VWS.

Directoraat Generaal
Langdurige Zorg
Directie Zorgverzekeringen
Team Beleid B

Hoogachtend,
de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,
namens deze,
de directeur Zorgverzekeringen,

mw. mr. K.T. Lammertsma

Pagina 3 van 3

Bijlage 8 - Reacties schriftelijke
consultatie
Voorafgaand aan de publicatie van dit rapport zijn de betrokken partijen (zie bijlage 1)
uitgenodigd voor een schriftelijke consultatie inclusief beantwoording van de consultatievraag
“Deelt u de lijn van de voortgangsrapportage? Waarom wel of waarom niet?”. In deze bijlage
geven we de antwoorden van partijen op de consultatievraag weer.
In de verwerking van de schriftelijke consultaties heeft het Zorginstituut onderscheid gemaakt
tussen consultatiereacties op de inhoud van dit rapport en consultatiereacties op het
vervolgproces. Deze laatste gaan niet over de voortgang van de programmalijn en hebben we
daarom niet meegenomen in dit rapport. De partijen krijgen ieder een reactie op hoofdlijnen
welke afweging het Zorginsituut heeft gemaakt bij de verwerking van de consultatiereacties.
Consultatievraag
Deelt u de lijn van de voortgangsrapportage?
Waarom wel of waarom niet?
Antwoorden
Zorgverzekeraars Nederland: Zorgverzekeraars Nederland hebben geen inhoudelijk commentaar op

deze voortgangsrapportage gegeven.
Patiëntenfederatie Nederland: De Patiëntenfederatie Nederland steunt de lijn van de
voortgangsrapportage. De rapportage geeft goed weer wat de stand van zaken van het gehele
PAFOZ traject is en in welke richting het traject zich vanaf hier kan en moet richten.
Beroepsverenigingen: De beroepsverenigingen delen de lijn van de voortgangsrapportage,
maar zien graag een duidelijk onderscheid tussen de voortgang van de programmalijn en de
bouwstenen die zijn opgenomen om de budgettaire omvang van eerstelijns fysio- en
oefentherapie inzichtelijk te maken.

Colofon
Volgnummer

2023042577
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Contactpersoon

Afdeling
Team

Zorg
Paramedische, Hulpmiddelen en Mondzorg

Uitgebracht aan

Demissionaire minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport