Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

333
Vragen van de leden Sneller (D66) en Bromet (GroenLinks) aan de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over antwoorden op eerdere
schriftelijke vragen inzake het artikel «Nederlandse gemeenten overtreden
massaal de wet door achterkamertjes in te duiken» (2023Z12312) (ingezonden
14 september 2023).
Antwoord van Minister De Jonge (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 30 oktober 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2023–2024, nr. 235.
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Nederlandse gemeenten overtreden
massaal de wet door achterkamertjes in te duiken»1, «Maas in de wet laat
gemeenten achterkamertjes in duiken; D66 wil dat Minister dat gat dicht»2,
«Betoog: Open overheid, papieren werkelijkheid»3 en «Wees terughoudend
met besloten vergaderen»?4
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u van mening dat raadsvergaderingen in principe openbaar zouden
moeten zijn, en dat helder onderbouwd zou moeten worden waarom
bepaalde vergaderingen zich buiten de gangbare vormen van democratische
controle kunnen voltrekken?

1

De Stentor, 24 juni 2023 (https://www.destentor.nl/apeldoorn/nederlandse-gemeentenovertreden-massaal-de-wet-door-achterkamertjes-in-te-duiken~a4f62a2a/
?referrer=http%3A%2F%2Fkva%2F).
2
De Stentor, 1 september 2023 (https://www.destentor.nl/apeldoorn/maas-in-de-wet-laatgemeenten-achterkamertjes-in-duiken-d66-wil-dat-minister-dat-gat-dicht~ae733ba6/
?referrer=http%3A%2F%2Fkva%2F).
3
VNG, 1 september 2023 (https://vng.nl/artikelen/betoog-open-overheid-papieren-werkelijkheid).
4
Binnenlands Bestuur, 4 september 2023 (https://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-enorganisatie/minister-meer-duidelijkheid-over-commissiestelsel).

ah-tk-20232024-333
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Raadsvergaderingen zijn inderdaad openbaar; besloten raadsvergaderingen
zijn de uitzondering op de hoofdregel. De Grondwet, artikel 125, schrijft dit
voor. Hetzelfde geldt voor vergaderingen van raadscommissies en door de
raad ingestelde bestuurscommissies en overige commissies. In de Gemeentewet is een procedure vastgelegd die gevolgd moet worden als de raad
besloten wenst te vergaderen. Dat kan alleen indien ten minste een vijfde van
het aantal leden dat de presentielijst heeft getekend daarom verzoekt of de
voorzitter dit nodig oordeelt. Hoewel de wet niet vastlegt in welke gevallen
besloten vergaderd mag worden, is de mogelijkheid besloten te vergaderen
zoals in de Grondwet bepaald naar haar aard een uitzondering. Een voorstel
om besloten te vergaderen zal derhalve gemotiveerd moeten worden.
Vervolgens moet de raad dan wel de raadscommissie ook nog bij meerderheid instemmen met het in beslotenheid vergaderen.
Naast de raadsvergadering worden dus ook de vergaderingen van raadscommissies (en door de raad ingestelde bestuurscommissies en overige
commissies) gereguleerd in de Gemeentewet. Alle vergaderstructuren die
worden ingesteld om de besluitvorming in de raadsvergadering voor te
bereiden zijn een raadscommissie. Daarmee is de wettelijke procedure inzake
openbaarheid en besloten vergaderen van toepassing op een groot deel van
de overleggen die in gemeenten plaatsvinden.5 Het is denkbaar dat in een
gemeente ook overleggen en bijeenkomsten plaatsvinden waarin geen
besluitvorming wordt voorbereid en die derhalve buiten het hier beschreven
wettelijk kader vallen. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om heisessies met
de gehele raad of bijeenkomsten waarbij de leden van een fractie technische
vragen kunnen stellen aan ambtenaren. Dergelijke bijeenkomsten zijn op
zichzelf niet verboden, maar mogen niet in de plaats komen van reguliere
vergaderingen. De voorschriften voor de vergaderingen van de gemeenteraad
en de raadscommissies waarin besluitvorming aan de orde is of wordt
voorbereid en waarin raadsleden hun bevoegdheden als volksvertegenwoordiger uitoefenen, hebben tot doel politieke besluitvorming te organiseren op
een wijze die voor inwoners en kiezers inzichtelijk en controleerbaar is.
Hiervoor zijn waarborgen ingebouwd, zoals de verplichting om de agenda
vooraf openbaar te maken. Daarnaast is de gelijke informatiepositie van alle
raadsleden een belangrijk uitgangspunt dat met zich brengt dat het overleg
tussen raad en college zoveel mogelijk in de raadsvergadering dient plaats te
vinden. Dit uitgangspunt komt onder meer naar voren in de inlichtingenplicht
van het college die jegens de raad als geheel geldt, ook als de inlichtingen
door een of meer individuele raadsleden worden gevraagd.6
Vraag 3 en 4
Deelt u de mening dat de wijze waarop de «informele bijeenkomsten» op dit
moment worden georganiseerd tegen het principe van «openbaarheid tenzij»
is en daarmee indruist tegen de geest van de Wet open overheid? Zo nee,
waarom niet?
Deelt u de mening van een van de onderzoekers dat, zelfs als «bijeenkomsten» als informeel worden aangeduid, het officiële voor de raad georganiseerde aangelegenheden zijn en dat het onwenselijk is dat daarvoor geen
regels gelden?
Antwoord 3 en 4
Zowel vergaderingen van de raad, als vergaderingen van commissies worden
gereguleerd in de Gemeentewet, zoals hiervoor vermeld. Daarnaast kunnen
er bijeenkomsten zijn die geen raads- en commissievergaderingen zijn en die
derhalve niet worden gereguleerd in de Gemeentewet. Daarin kan geen
besluitvorming plaatsvinden, want die moet plaatsvinden in de raadsvergadering. Ook gaat het in deze bijeenkomsten niet om de voorbereiding van de
besluitvorming in de raadsvergadering, want die vindt plaats in de raadscommissies. Het is onwerkbaar en ook niet wenselijk om elke denkbare bijeenkomst in de gemeente in de wet te reguleren. Voor bijvoorbeeld heisessies

5

Daarnaast is ten aanzien van door de raad ingestelde zogeheten «overige commissies» nog in
de wet vastgelegd dat de raad de openbaarheid van de vergaderingen van deze commissies
regelt.
6
Zie artikel 169, derde lid, Gemeentewet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

met de gehele raad, de hierboven genoemde bijeenkomsten van een fractie
met een of meer ambtenaren of nieuwjaarsbijeenkomsten is regulering in de
wet niet passend.
Wel is hierbij het volgende van belang. De hoofdregel is dat de wet de
vergaderingen van de raad regelt. Aanvullende overlegstructuren kunnen
behulpzaam zijn bij het functioneren van het bestuur, maar kunnen niet in de
plaats komen van een politiek debat in een vergadering van de raad. Waar
sprake is van besluitvorming of voorbereiding van die besluitvorming dient
dit te gebeuren binnen de wettelijk geregelde vergaderingen. Daarbij is
openbaarheid altijd het uitgangspunt. Zowel de Grondwet als de Gemeentewet schrijven dit voor. Dit staat los van de Wet open overheid, die overigens
alleen betrekking heeft op openbaarmaking van documenten en niet op de
openbaarheid van vergaderingen.
Op basis van de informatie in de betreffende artikelen van De Stentor kan ik
niet in algemene zin de conclusie trekken dat de wijzen waarop informele
bijeenkomsten op dit moment worden georganiseerd tegen dit uitgangspunt
indruisen. Zowel het type informele bijeenkomst, als de redenen om achter
besloten deuren te vergaderen, kunnen per geval verschillen. Zolang men
zich houdt aan het voorgeschreven regime van de Gemeentewet is dit
toegestaan. Het college van burgemeester en wethouders dient dit te
bewaken. Ook de gemeenteraad en raadscommissie dienen hierop toe te
zien. Zij dienen in voorkomende concrete gevallen bij meerderheid te
beslissen over de beslotenheid van vergaderingen waarin besluitvorming
plaatsvindt of wordt voorbereid en waarin raadsleden hun bevoegdheden als
volksvertegenwoordiger uitoefenen.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u de opmerking van een van de onderzoekers in het artikel
dat het onderscheid tussen «vergaderingen «en bijeenkomsten» enigzings
gekunsteld is aangezien de Gemeentewet geen onderscheid maakt in de type
vergaderingen?
Antwoord 5
Die conclusie deel ik niet. De Gemeentewet reguleert de raadsvergadering en
de vergaderingen van de verschillende categorieën commissies (raadscommissies, bestuurscommissies en overige commissies). Een groot deel van de
overleggen die raadsleden met elkaar en met de leden van het college
hebben, buiten de raadsvergadering om, vindt plaats in een commissie. Ook
daarvoor gelden wettelijke regels. Er zijn echter bijeenkomsten met een meer
informeel, incidenteel karakter die niet als raads- of commissievergadering
kunnen worden beschouwd. Deze bijeenkomsten worden in de Gemeentewet
genoemd noch gereguleerd. Het houden van deze bijeenkomsten en
overleggen is niet bezwaarlijk zolang deze niet in de plaats komen van de
wettelijke gremia zoals de raadsvergadering of de raadscommissie. Dat zijn
immers de aangewezen bijeenkomsten voor het stellen van vragen aan het
college, het debatteren over kwesties in de gemeente en het voorbereiden
van besluiten van de raad.
Vraag 6
Kan de Minister meer duidelijkheid geven over wat precies verstaan wordt
onder respectievelijk een vergadering en een bijeenkomst en wat de
verschillen tussen beiden zijn?
Antwoord 6
Zoals in het antwoord op vraag 5 aangegeven, noemt en reguleert de
Gemeentewet de raadsvergaderingen en de vergaderingen van raadscommissies, bestuurscommissies en overige commissies. Raadscommissies zijn
commissies die worden ingesteld om de besluitvorming in de raadsvergadering voor te bereiden en om met het college of de burgemeester te overleggen. Bestuurscommissies kunnen door de raad, het college of de burgemeester worden ingesteld en het orgaan dat een bestuurscommissie heeft
ingesteld kan dan vervolgens een of meer van zijn eigen bevoegdheden
overdragen aan die bestuurscommissie. Overige commissies zijn andere
commissies die door de raad, het college of de burgemeester worden
ingesteld. Deze kunnen bijvoorbeeld zijn belast met het doen van onderzoek
of hebben een adviserende taak. Als de raad een raadscommissie of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

bestuurscommissie instelt, bepaalt de raad hiervoor de taken, de bevoegdheden, de samenstelling en de werkwijze. Op deze commissies is een aantal
regels met betrekking tot raadsvergaderingen van toepassing, waaronder de
regels met betrekking tot openbaarheid van de agenda en van de vergadering. In de circulaire over het commissiestelsel in de Gemeente- en Provinciewet zal voor de praktijk nader worden verduidelijkt welke typen commissies
er zijn en welke regels gelden voor die verschillende typen commissies. Ik
verwacht deze circulaire nog dit jaar gereed te hebben.
Vraag 7
Bent u bereid om al dan niet in samenwerking met de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG), de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden,
Het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, en de Wethoudersvereniging, in kaart te brengen welke typen en hoeveel bijeenkomsten en vergaderingen er per jaar in de afgelopen vijftien jaar zijn georganiseerd voor
gemeenteraadsleden, in hoeverre deze openbaar waren zodat een eventuele
trend te ontwaren valt?
Antwoord 7
Een dergelijk kwantitatief onderzoek overweeg ik op dit moment niet. Juist
als het gaat om bijeenkomsten met een informeel karakter zal het zeer lastig
zijn om in kaart te brengen hoe vaak deze precies hebben plaatsgevonden de
afgelopen jaren. Wel deel ik de wens om in beeld te krijgen in hoeverre voor
gemeenten voldoende duidelijk is dat hulpstructuren niet in de plaats kunnen
komen van de vergaderorde van de verschillende gemeentelijke organen die
de Gemeentewet regelt. Ik ben dan ook graag bereid om met de genoemde
partijen hierover in overleg te gaan.
Vraag 8
Kunt u de ciculaire eerst in concept delen met de Kamer voordat het officieel
in werking treedt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Een circulaire is met name bedoeld als instrument om de praktijk te helpen
bij het toepassen van (nieuwe of bestaande) wet- en regelgeving. In dit geval
gaat het om uitleg en toepassing van het wettelijk kader in de Gemeente- en
Provinciewet met betrekking tot de verschillende typen commissies. Omdat
het bij een circulaire gaat om een uiteenzetting en uitleg van geldende
wettelijke kaders en niet om nieuw beleid, is het niet gebruikelijk om
circulaires vooraf in concept voor te leggen aan uw Kamer. Wel ben ik
vanzelfsprekend graag bereid uw Kamer een afschrift te sturen van de
circulaire over het commissiestelsel als deze wordt gepubliceerd.
Vraag 9
Bent u bereid om een voorlichting te vragen bij de Raad van State over de
vraag of de Wet open overheid en de Gemeentewet momenteel voldoende
duidelijkheid geven over welke bijeenkomsten en vergaderingen openbaar
danwel besloten mogen zijn en welke mogelijkheden de wetten bieden om
«informele bijeenkomsten» beter te reguleren?
Antwoord 9
Op dit moment vind ik het in de eerste plaats van belang dat voor gemeenten
op grond van het wettelijk regime duidelijk is welke verschillende vergaderstructuren er zijn en welk wettelijk kader op dit moment voor die vergaderstructuren geldt, onder meer als het gaat om openbaarheid. Met de circulaire
over het commissiestelsel wordt beoogd hierover nadere duidelijkheid te
verschaffen. Vervolgens zal vanuit mijn ministerie in gesprek worden gegaan
met in ieder geval de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de
Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, om te inventariseren in hoeverre
het bestaande wettelijk kader voldoende duidelijkheid biedt. Het vragen van
een voorlichting bij de Raad van State overweeg ik niet. Overigens is het
wettelijk kader inzake besloten vergaderen alleen in de Gemeentewet
neergelegd en niet in de Wet open overheid. Die laatste wet ziet op de
openbaarmaking van informatie die is neergelegd in documenten en niet op
de openbaarheid van vergaderingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4