Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Aan de Koningin

Constitutionele Zaken en
Wetgeving
Wetgeving Staatsinrichting en
Grondrechten
Herengracht 17
2511 EG Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
www.minbzk.nl
Contactpersoon
Anton Toebes
T 0704268717
anton.toebe5@imlnbzk.nl

Kenmerk

Datum 2 februari 2010
Betreft Adviesaanvraag Raad van State over de nota van wijziging bij
wetsvoorstel wijziging van de Kieswet houdende verhoging van
de voorkeurdrempel, beperking van de mogelijkheid tot het
aangaan van lijstencombinaties alsmede vaststelling van het
tijdstip van de leden van de Eerste Kamer

2010-0000046520

Op 29 oktober 2009 is het voorstel van wet tot wijziging van de Kieswet houdende
verhoging van de voorkeurdrempel, beperking van de mogelijkheid tot het aangaan
van lijstencombinaties alsmede vaststelling van het tijdstip van de leden van de
Eerste Kamer aangeboden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Hierin is
onder meer opgenomen dat lijstencombinaties in de Eerste Kamer tot stand komen
indien die in meer dan de helft van de provinciale staten zijn aangegaan.
Tijdens het mondeling overieg op 1 december 2009 en met een korte aantekening
van 8 december 2009 heeft de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en de
Hoge Colleges van Staat / Algemene Zaken en Huis der Koningin uit de Eerste
Kamer aangegeven dat zij op dit onderdeel van het wetsvoorstel een alternatieve
regeling prefereert. Daarbij denkt zij in eerste instantie aan het toestaan van
verbindingen tussen politieke groeperingen.
Het kabinet deelt het standpunt van de vaste commissie uit de Eerste Kamer en
heeft het wetsvoorstel dienovereenkomstig aangepast. Bepaald wordt dat politieke
groeperingen hun verbondenheid met elkaar kunnen laten inschrijven in een
register. De lijstencombinaties voor een Eerste Kamerverkiezing worden gebaseerd
op het register zoals dat luidde op de dag voor de stemming van de voorafgaande
provinciale statenverkiezingen. Daarmee wordt het onmogelijk om op basis van de
uitslag van de provinciale statenverkiezing via het aangaan van een verbinding de
verdeling van de (rest)zetels in de Eerste Kamer te beïnvloeden.
Op dit moment ligt deze nota van wijziging voor advies bij de Kiesraad. Gelet op de
wenselijkheid om het wetsvoorstel vóór de komende Eerste Kamerverkiezing in
werking te laten treden, acht ik het wenselijk om al in dit stadium de Raad van
State om advies te vragen. Zodra het advies van de Kiesraad is ontvangen zal het,
met een reactie van het kabinet hierop, zo spoedig mogelijk naar de Raad van
State worden gezonden, zodat de Raad het kan betrekken in zijn advies.
«^1

Pagina 1 van 2

Daartoe gemachtigd door de ministerraad moge ik U verzoeken de bijgevoegde
nota van wijziging op grond van artikel 15, tweede lid, van de Wet op de Raad van
State voor advies aan de Raad van State voor te leggen en de Raad te machtigen
zijn advies rechtstreeks aan mij te doen toekomen.

Datum
2 februari 2010

Kenmerk
2010-0000046520

DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES,

drs. A.Th.B. Bijleveld-Schouten

lü

Pagina 2 van 2

NOTA VAN WIJZIGING
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
A
Artikel I, onderdeel A, komt te luiden:
A
Na artikel Q 6 worden drie artikelen ingevoegd, luidende:
Artikel Q 7
1. Politieke groeperingen kunnen het centraal stembureau voor de verkiezing van de
leden van de Eerste Kamer verzoeken dat zij met elkaar worden verbonden door
inschrijving van hun verbondenheid in een register dat door het centraal stembureau
wordt bijgehouden.
2. Het centraal stembureau beschikt slechts afwijzend op het verzoek, bedoeld in het
eerste lid, indien:
a. de aanduiding van een van de politieke groeperingen niet is geregistreerd
voor de verkiezingen van de leden van de Eerste of Tweede Kamer ingevolge
artikel Q 6, onderscheidenlijk artikel G 1;
b. een van de politieke groeperingen reeds is verbonden met een politieke
groepering die niet mede hetverzoek indient; of
c. het verzoek bij het centraal stembureau is ingekomen op dezelfde dag als of
later dan een ander verzoek dat strekt tot het verbinden van eenzelfde
politieke groepering met een of meer andere politieke groeperingen, tenzij in
het verzoek is aangegeven dat het andere verzoek vervalt of het andere
verzoek op de onder a of b genoemde gronden moet worden afgewezen.
3. Het centraal stembureau beslist binnen twee weken na de dag waarop het verzoek is
ontvangen.
4. De beslissing van het centraal stembureau wordt bekendgemaakt aan de
gemachtigden, bedoeld in artikel G 1, derde lid, onderdeel d, onderscheidenlijk
artikel Q 6, derde lid. Van de beslissing wordt mededeling gedaan in de
Staatscourant.
5. Het register wordt bijgewerkt met ingang van de dag dat de beschikking van het
centraal stembureau onherroepelijk is geworden.
6. Bij ministeriële regeling wordt voor het verzoek, bedoeld in het eerste lid, een model
vastgesteld.
Artikel Q 8
1. Het centraal stembureau schrapt in het register, bedoeld in artikel Q 7, eerste lid, de
verbinding van een politieke groepering met een andere politieke groepering of,
indien zij met meer politieke groeperingen is verbonden, de verbinding met deze
politieke groeperingen, indien:
a. de politieke groepering daartoe een verzoek heeft gedaan; of
b. de aanduiding van de politieke groepering is geschrapt ingevolge artikel Q 6,
onderscheidenlijk artikel 6 1.
2. Artikel Q 7, derde tot en met vijfde lid, Is van overeenkomstige toepassing, met dien
verstande dat ingeval de verbinding van een politieke groepering in het register
wordt geschrapt op grond van het eerste lid, onderdeel b, het centraal stembureau
beslist op dezelfde dag als het beslist dat de aanduiding van de politieke groepering
is geschrapt ingevolge artikel Q 6, onderscheidenlijk artikel 6 1.

'P
^
|^
fj
Cl

3.

Bij ministeriële regeling wordt voor het verzoek, bedoeld in het eerste lid, onderdeel
a, een model vastgesteld.

Artikel Q 9
1. Tegen een beschikking als bedoeld in de artikelen Q 7 en Q 8 kan een
belanghebbende beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State.
2. In afwijking van artikel 6:7 van de Algemene wet bestuursrecht wordt het
beroepschrift ingevolge die wet uiteriijk ingediend op de zesde dag na de
dagtekening van de Staatscourant waarin de beschikking is opgenomen, dan wel na
de dag waarop de beschikking geacht wordt te zijn geweigerd.
3. Artikel D 9, tweede tot en met vierde lid, is van overeenkomstige toepassing.

Artikel I, onderdeel D, komt te luiden:
D
Artikel S 8 komt te luiden:
Artikel S 8
1.

2.
3.
4.

5.

De kandidatenlijsten van verschillende polirieke groeperingen worden door het
centraal stembureau tot een lijstencombinatie verbonden overeenkomstig het
register, bedoeld in artikel Q 7, eerste lid, zoals dat luidde op de dag voor de
stemming van de voorafgaande verkiezing van de leden van provinciale staten.
Oe combinatie heeft betrekking op alle in de onderscheidene provincies vanwege
een groepering ingediende lijsten.
De combinatie geschiedt in alle provincies met dezelfde politieke groepering of
groeperingen.
Indien een politieke groepering die is verbonden met twee of meer andere politieke
groeperingen geen geldige kandidatenlijst heeft Ingeleverd, worden de
kandidatenlijsten van de andere politieke groeperingen tot een lijstencombinatie
verbonden.
Het eerste lid is mede van toepassing, indien politieke groeperingen die zijn
verbonden met een of meer andere politieke groeperingen, hun aanduiding hebben
samengevoegd op alle vanwege die groeperingen ingediende lijsten.

M
in

Toelichting
Met deze nota van wijziging worden aanpassingen in het wetsvoorstel aangebracht met betrekking
tot de verbinding van kandidatenlijsten van de Eerste Kamer tot een lijstencombinatie.
Aanleiding voor deze nota van wijziging
Op grond van de huidige regeling kunnen na afloop van de provinciale statenverkiezingen
lijstencombinaties worden aangegaan voor de Eerste Kamerverkiezing. De regering deelt de mening
van de Eerste Kamer (Kamerstukken I 2008/09, 31200 HA, F) dat dit een onwenselijke situatie is,
omdat het mogelijk is op grond van de resultaten van de provinciale statenverkiezingen de uitslag
van de Eerste Kamerverkiezing te sturen door het al dan niet aangaan van een lijstencombinatie.
In het wetsvoorstel is daarom met betrekking tot het aangaan van lijstcombinaties bepaald dat de
kandidatenlijsten bij de Eerste Kamerverkiezing automatisch tot een lijstencombinatie worden
verbonden indien in meer dan de helft van de provincies zodanige lijstencombinatie is aangegaan
tijdens de laatstgehouden verkiezingen van de leden van provinciale staten. Ik heb de Eerste Kamer
hierover geïnformeerd bij briefvan 28 september 2009 (Kamerstukken l 2009/10, 32 123 IIA, A).
Naar aanleiding van deze brief heeft op 1 december 2009 een mondeling overieg plaatsgevonden
met de leden van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat /
Algemene Zaken en Huis der Koningin uit de Eerste Kamer. Daarbij zijn de bezwaren besproken die
naar het oordeel van deze commissie kleven aan de oplossing die in het wetsvoorstel wordt
voorgesteld. Deze bezwaren spitsen zich toe op twee punten. Ten eerste kunnen politieke partijen
dte zijn georganiseerd als federatief samenwerkingsverband van provinciale politieke partijen geen
Iijstverbinding aangaan voor de Eerste Kamerverkiezing. Ten tweede is er geen sprake meer van
keuzevrijheid voor politieke partijen om al dan niet een lijstencombinatie aan te gaan. Vervolgens
heeft deze commissie medegedeeld dat zij een alternatieve regeling prefereert boven de regeling in
het wetsvoorstel (Korte aantekening van de leden van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
en de Hoge Colleges van Staat / Algemene Zaken en Huis der Koningin van 8 december 2009;
kenmerk 40483/HM/LD). Zij denkt hierbij in eerste instantie aan het verbinden van kandidatenlijsten
op basis van een verbinding die is aangegaan tussen politieke groeperingen.
Het kabinet deelt de bezwaren van de vaste commissie die kleven aan de regeling in het
wetsvoorstel. Daarom heeft de regering besloten het wetsvoorstel aan te passen door verbindingen
van kandidatenlijsten te baseren op een verbinding die is aangegaan tussen politieke groeperingen,
ledere polirieke groepering heeft dan de keuzevrijheid om een lijstencombinatie aan te gaan, zonder
dat het mogelijk is de uitslag van de Eerste Kamerverkiezing te sturen op basis van de uitslag van de
provinciale statenverkiezingen. Het wetsvoorstel is met deze nota van wijziging dienovereenkomstig
aangepast.
Ujstencombinatie op basis van verklaringen van politieke groeperingen
Het kabinet heeft als uitgangspunt genomen dat op grond van artikel 55 van de Grondwet de
verkiezing van de leden van de Eerste Kamer wordt gehouden na de verkiezingen van de leden van
provinciale staten. Uit de grondwetsgeschiedenis blijkt dat hiermee wordt bedoeld dat "het totaal
der verkiezingshandelingen" van de Eerste Kamerverkiezing moet plaatsvinden na de provinciale
statenverkiezingen. (Kamerstukken 111976/77,14 233, nr. 3, blz. 13). Het is daardoor niet mogelijk
dat politieke groeperingen enige verkiezingshandeling voor een bepaalde Eerste Kamerverkiezing
verrichten voorafgaand aan de provinciale statenverkiezingen. Het aangaan van een Iijstverbinding
wordt door het kabinet gezien als een verkiezingshandeling en kan als gevolg daarvan dus niet
geschieden voorafgaand aan de provinciale statenverkiezingen.
Op basis van dit uitgangspunt stelt het kabinet voor dat verschillende politieke groeperingen ln een
register hun verbondenheid met elkaar kunnen laten opnemen. Deze registratie geldt voor
onbepaalde tijd. Het register wordt beheerd door de Kiesraad, die het centraal stembureau is voor
de verkiezingen van de leden van de Eerste Kamer. De registratie wordt geschrapt ofwel op verzoek
van een politieke groepering ofwel vanwege schrapping van de aanduiding van de politieke
groepering.

(fn
ly
^

De registratie heeft uitsluitend gevolgen voor de lijstencombinaties bij Eerste Kamerverkiezingen. Bij
iedere Eerste Kamerverkiezing die volgt op de inschrijving in het register zal het centraal stembureau
kandidatenlijsten van politieke groeperingen tot een lijstencombinatie verbinden overeenkomstig
dat register. Bij de verbinding van kandidatenlijsten tot een lijstencombinarie wordt het register
gevolgd zoals dat luidde op de dag voor de stemming van de voorafgaande provinciale
statenverkiezingen. Het stellen van dit ijkpunt is noodzakelijk omdat politieke groeperingen anders
met de uitslag van de provinciale statenverkiezingen kunnen bepalen welke verbinding een gunstig
effect heeft voor de komende Eerste Kamerverkiezing en op grond daarvan een verbinding laten
registreren.
De voorgestelde regeling is naar het oordeel van het kabinet in overeenstemming met de tekst en de
uirieg van artikel 55 van de Grondwet Het registeren van de verbondenheid kan niet als een
verkiezingshandeling voor een bepaalde Eerste Kamerverkiezing worden gezien omdat de registratie
voor onbepaalde tijd geldt.
Hieronder volgt een toelichring per onderdeel waarin de werking van het register en de verbinding
van kandidatenlijsten tot een lijstencombinatie wordt toegelicht.

In de nieuwe arrikelen Q 7 tot en met Q 9 wordt geregeld hoe politieke groeperingen hun
verbondenheid in een register kunnen laten inschrijven.
Artikel Q 7
Politieke groeperingen kunnen worden verbonden door in een register hun verbondenheid te taten
opnemen. Zij dienen daartoe een verzoek te doen bij de Kiesraad, die het centraal stembureau is
voor de verkiezingen van de leden van de Eerste Kamer. In een ministeriële regeling wordt voor het
verzoek een model opgesteld.
Slechts in drie gevallen beslist de Kiesraad afwijzend op een verzoek.
Ten eerste als de aanduiding van een van de politieke groeperingen niet is geregistreerd voor de
Tweede Kamer- dan wel Eerste Kamerverkiezing. Deze voorwaarde bestaat reeds in het huidige
artikels 8.
Ten tweede als een van de politieke groeperingen reeds is verbonden met een politieke groepering
die niet mede het verzoek indient. Deze voorwaarde is gesteld om het scenario te voorkomen dat
politieke groepering A met politieke groepering B is verbonden, maar politieke groepering A zich
vervolgens ook laat verbinden met polirieke groepering C, terwijl de polirieke groeperingen BenC
niet met elkaar zijn verbonden. In dit geval leveren de twee afzonderiijke verbindingen A-B en A-C
een conflict met elkaar op. Daardoor kan bij de Eerste Kamerverkiezing niet worden bepaald of de
kandidatenlijst van politieke groepering A moet worden verbonden met de kandidatenlijst van
polirieke groepering B of met de kandidatenlijst van polirieke groepering C. Opmerking verdient dat
deze voorwaarde geen beperking is ingeval wordt verzocht om een reeds ingeschreven verbinding
tussen X en Y uit te breiden met Z, door een verzoek bij de Kiesraad te doen om de verbondenheid
tussen X, Y én Z in te schrijven. In dat geval dienen namelijk de reeds verbonden polirieke
groeperingen het verzoek mede in.
Ten derde wordt het verzoek afgewezen indien op dezelfde dag of eerder een ander verzoek bij de
Kiesraad is binnengekomen dat strekt tot het verbinden van eenzelfde politieke groepering met een
of meer andere politieke groeperingen. Hiermee wordt op de situatie gedoeld dat de Kiesraad het
verzoek ontvangt dat A en B zich willen verbinden, terwijl op dezelfde dag of enige tijd later een
verzoek binnenkomt dat A en C zich willen verbinden. In deze situatie is onduidelijk op welk verzoek
de Kiesraad posirief moet beschikken. Het is in geen geval mogetijk dat de Kiesraad op beide
verzoeken posirief beschikt, omdat A dan verbonden is met zowel B als met C, terwijl BenC niet met
elkaar zijn verbonden. In dit geval beschikt de Kiesraad posirief op het verzoek dat als eerste is
binnengekomen. De Kiesraad beschikt afwijzend op het verzoek dat later is binnengekomen dan het
andere verzoek of beschikt afwijzend op beide verzoeken indien ze op dezelfde dag zijn
binnengekomen. De Kiesraad beschikt echter niet afwijzend als in een van de verzoeken is

m

,^
M
^
^

aangegeven dat het andere verzoek vervalt of het andere verzoek moet worden afgewezen op grond
van onderdeet a of b van dat lid.
Artikel Q 7 bepaalt voorts dat de Kiesraad binnen twee weken beslist na de dag waarop het verzoek
is ontvangen. De beslissing wordt bekendgemaakt aan de gemachtigden van de politieke
groeperingen. Van de beslissing w o r d t mededeling gedaan in de Staatscourant
Op grond van het vijfde tid van artikel Q 7 wordt het register bijgewerkt met ingang van de dag dat
een beschikking onherroepelijk is geworden. Deze procedure is neergelegd omdat anders verwarring
kan ontstaan of politieke groeperingen verbonden zijn voor de eerstvolgende Eerste
Kamerverkiezing. Ingevolge het voorgestelde artikel S 8 is namelijk beslissend het register zoats dat
luidde op de dag voor de stemming van de provinciale statenverkiezingen. Indien voor de dag van
stemming een beschikking door de Kiesraad is genomen, strekkende de verbinding van twee
politieke groeperingen, maar vervolgens wordt na de stemming hiertegen succesvol beroep ingesteld
bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, dan kan de vraag rijzen of de verbinding
nu wel of niet meetelt voor de komende Eerste Kamerverkiezing. Indien de verbinding mee zou
tellen, ontstaat de ongewenste situatie dat een onrechtmatig besluit, dat'door de rechter zal worden
vernietigd, de restzetetverdeling beïnvloedt. Indien de verbinding toch niet mee zou tellen is
eventuele beïnvloeding van de restzetelverdeling na stemming van de provinciale statenverkiezingen
niet uit te stuiten. Bijvoorbeeld als een potitieke groepering na de stemming erachter komt dat een
verbinding onrechtmatig tot stand is gekomen. Afhankelijk van de uitslag van de stemming van de
provinciale statenverkiezing kan deze potitieke groepering beslissen om ai dan niet beroep in te
stellen. Om deze problemen te voorkomen is bepaald dat het register w o r d t bijgewerkt op het
moment dat een beschikking van de Kiesraad onherroepelijk is geworden.
Arrikel Q 8
De inschrijving van een verbinding tussen polirieke groeperingen in het register is in beginsel voor
onbepaalde tijd en heeft betrekking op iedere Eerste Kamerverkiezing die volgt op de inschrijving. Er
zijn desalniettemin twee situaties waarin de Kiesraad een verbinding tussen politieke groeperingen
schrapt.
Ten eerste als de aanduiding van een politieke groepering is geschrapt, ingevolge artikel Q. 6, tweede
tid onderscheidenlijk G 1, zevende tid. Dat gebeurt als een politieke groepering heeft opgehouden te
bestaan, daartoe een verzoek heeft gedaan, als vereniging bij onherroepelijke rechteriijke uitspraak
verboden is verklaard en deswege is ontbonden of als voor de laatstgehouden verkiezing van de
leden van de Eerste Kamer geen geldige kandidatenlijst is Ingeleverd. Ten tweede als een politieke
groepering daarom verzoekt, bijvoorbeeld omdat zij zich niet meer verbonden voett met de andere
politieke groeperingen.
In geval een potitieke groepering is verbonden tot twee of meer andere potitieke groeperingen heeft
het schrappen van de verbinding tot gevolg dat zij met geen van deze politieke groeperingen meer is
verbonden. Als bijvoorbeeld A, B en C met elkaar zijn verbonden en C bestuit dat zij niet langer
verbonden wil zijn met A, dan kan zij dus niet de verbinding met alleen A opzeggen. Zou zij dat wel
kunnen dan ontstaat een conflict omdat dan een verbinding overblijft tussen A en B en een
verbinding tussen B en C. Daardoor kan bij de Eerste Kamerverkiezing niet worden bepaald of de
kandidatenlijst van polirieke groepering B moet worden verbonden met de kandidatenlijst van
potitieke groepering A of met de kandidatenlijst van politieke groepering C. Op grond van de
voorgestelde regeling is C, in geval haar verbinding wordt geschrapt, niet langer verbonden met A en
B. Daarbij blijven A e n B wel met elkaar verbonden. Ats B van mening is dat zij liever met C dan met A
is verbonden, dan dient zij eerst haar verbinding, in dit geval de (resterende) verbinding met A, te
schrappen middels een verzoek bij de Kiesraad. Daarna kan zij een verbinding met C aangaan.
Artikel Q 8, tweede lid, bepaalt dat de Kiesraad binnen twee weken beslist op een verzoek van een
polirieke groepering tot het schrappen van haar verbinding met andere politieke groeperingen in het
register. Ingeval de verbinding van een politieke groepering met andere politieke groeperingen wordt
geschrapt omdat haar aanduiding voor de verkiezing is geschrapt beslist de Kiesraad op dezelfde dag
ats dat zij heeft beslist dat de aanduiding van de potitieke groepering is geschrapt ingevolge artikel
u e , onderscheidenlijk artikel G 1. Arrikel Q 8, tweede lid, bepaatt voorts dat de beslissing tot

«gï
W
J\
y
<g

schrappen van een verbinding door de Kiesraad wordt bekendgemaakt aan de gemachtigden van de
politieke groeperingen. Van de beslissing wordt mededeling gedaan in de Staatscourant.
Bij ministeriële regeling wordt voor het verzoek tot schrappen van de verbinding een model
vastgesteld.
Artikel Q 9
In artikel Q 9 is neergelegd welke beroepsprocedure van toepassing is. Belanghebbenden kunnen
rechtstreeks in beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Een snelle
afhandeling van het beroep kan gewenst zijn omdat voor de stemming van de provinciale
statenverkiezingen een beschikking van de Kiesraad onherroepelijk moet zijn, wil zij effect hebben
voor de komende Eerste Kamerverkiezing. Om in een snelle afhandeling van een beroep te kunnen
voorzien, getdt een beroepstermijn van 6 dagen. Daarnaast is artikel D 9, tweede tot en met vierde
tid, van overeenkomstige toepassing, dat eveneens toeziet op versnelde behandeling van het beroep.
B
tn het nieuwe artikel S 8 is geregeld dat het centraal stembureau de kandidatenlijsten van potitieke
groeperingen verbindt tot een lijstencombinatie overeenkomstig het register van artikel Q 7.
Belangrijk is hierbij dat het centraat stembureau als ijkpunt neemt het register zoals dat luidde op de
dag voor de stemming van de voorafgaande provinciale statenverkiezingen. Dit is noodzakelijk omdat
politieke groeperingen anders met de uitslag van de provinciale statenverkiezingen kunnen
uitrekenen welke registratie een restzetel oplevert en op grond daarvan een verbinding met andere
potitieke groeperingen taten registreren.
In het tweede, derde en vijfde lid Is neergelegd wat krachtens het huidige artikel S 8 reeds geldt. Op
grond van het tweede lid heeft de lijstencombinatie betrekking op alle in de onderscheidene
provincies vanwege een groepering ingediende lijsten. Krachtens het derde lid geschiedt de
lijstencombinatie in alle provincies met dezelfde potitieke groepering of groeperingen. Op grond van
het vijfde tid komt een lijstencombinarie tussen kandidatenlijsten van politieke groeperingen ook tot
stand indien twee of meer van de verbonden polirieke groeperingen hun aanduiding hebben
samengevoegd op alle vanwege die groeperingen ingediende lijsten. Hiermee wordt gedoeld op de
situatie dat op grond van het register de politieke groeperingen A, B en C zijn verbonden en
vervolgens A en B voor een Eerste Kamerverkiezing hun aanduidingen samenvoegen tot "A/B". In dat
geval komt er voor die Eerste Kamerverkiezing een lijstencombinatie tot stand tussen de
kandidatenlijsten "A/B" en C.
In het vernieuwde vierde tid is opgenomen dat ats een politieke groepering krachtens het register is
verbonden met twee of meer andere politieke groeperingen, maar deze groepering heeft geen
geldige kandidatenlijst ingeleverd voor de Eerste Kamerverkiezing, een verbinding tot stand komt
tussen de andere potitieke groeperingen die krachtens het register zijn verbonden. Deze verbinding
gaat aldus niet verioren indien een andere polirieke groepering, waartoe zij tevens waren verbonden,
niet meedoet aan de Eerste Kamerverkiezing. Overigens zal deze politieke groepering op grond van
artikel G 1, onderdeel d, haar aanduiding voor de volgende Eerste Kamerverkiezing verliezen
waardoor tevens haar verbinding met de andere politieke groeperingen wordt geschrapt op grond
van het voorgestelde artikel Q 8.

DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSEZAKEN EN KONINKRUKSRELATIES,

M
A. Th. B. Bijleveld-Schouten