Stand van de uitvoering sociale
zekerheid juni 2019

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

Inhoud

Inleiding—3
1
1.1
1.1.1
1.1.2
1.2
1.2.1
1.2.2

Prestaties in 2018—4
Kerncijfers SVB—4
Prestaties—4
Klanttevredenheid—4
Kerncijfers UWV—4
Prestaties—4
Klanttevredenheid—5

2
2.1
2.2

Dienstverlening die om mensen draait—6
Dienstverlening SVB—6
Dienstverlening UWV—8

3

Aandacht voor handhaving—16

4

Gegevensuitwisseling en privacy—18

5
5.1
5.2
5.3
5.4

Waarborgen voor dienstverlening in de toekomst—21
Sturing en toezicht—21
Toekomstbestendige uitvoering—21
Cultuur UWV—23
Internationale ontwikkelingen—26

Pagina 2 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

Inleiding

Voor u ligt de publicatie Stand van de uitvoering van de sociale zekerheid. Hiermee
informeren wij (de minister en de staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid) uw Kamer over de inzet van de SVB en UWV om goede
dienstverlening aan te bieden waarin mensen centraal staan. De Stand van de
uitvoering wordt u twee maal per jaar aangeboden en is gebaseerd op de
voortgangsinformatie die wij van UWV en de SVB ontvangen in rapportages en
gesprekken die wij met de zbo’s voeren.
Betalingen vinden tijdig en rechtmatig plaats en burgers zijn tevreden over de
dienstverlening. Tegelijkertijd spelen er de nodige uitdagingen en risico’s en zijn
prestaties onderwerp van brede belangstelling. De uitvoering van de sociale
zekerheid kent de nodige verbeterpunten, waar veel aandacht voor is. Hierbij is ook
het samenspel tussen departement en uitvoering van belang. We zijn ons bewust
van de grote opgave waar UWV en de SVB voor staan.
Niet alles kan gelijktijdig opgepakt worden. Dat betekent dat er geprioriteerd en
geïnvesteerd wordt en dat de uitvoering tijd nodig heeft om nieuw beleid te
implementeren. Bovendien ligt er een grote opgave om ervoor te zorgen dat de
uitvoering in de toekomst klaar is voor de veranderende maatschappelijke opgave
en ook dan goede dienstverlening kan blijven leveren.
Met deze Stand van de uitvoering ontvangt u tevens de eindrapportage ‘Extern
Onderzoek Meldstructuur en -Cultuur Uitkeringsfraude UWV’ en het eerste
onderzoeksrapport van de review naar het UWV Informatieplan.

Pagina 3 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

1

Prestaties in 2018

Met onze brief van 14 mei jl.1 hebben wij u de jaarverslagen van UWV en de SVB
over 2018 aangeboden. Hieronder treft u de prestaties van de zbo’s in een
vogelvlucht.
1.1

Kerncijfers SVB
In 2018 hebben 5,5 miljoen mensen een uitkering van de SVB ontvangen. Samen
ontvingen zij € 45 miljard vanuit 15 wetten en regelingen. Het grootste deel van de
mensen kreeg een uitkering vanuit de AOW. Van deze mensen wonen er circa
390.000 in het buitenland en ontvangen daar AOW of Kinderbijslag.

1.1.1

Prestaties
Over het algemeen zijn de prestaties van de SVB op orde. Vrijwel alle normen op
het gebied van nationale tijdigheid worden gehaald. Wel is zichtbaar dat een aantal
prestaties onder druk staat. Dit zien we nadrukkelijk bij de tijdigheid van de
internationale AKW in 2018 (realisatie 63%).
De rechtmatigheid van het totaal van de SV-wetten lag met een realisatie van
99,97% boven de norm van 99%. De achterblijvende rechtmatigheidsscore voor de
AIO is in 2018 hersteld. De rechtmatigheid Anw voldoet in 2018 met een score van
98,8% in 2018 niet aan de norm van 99%. De SVB treft hier extra maatregelen in
lijn met de bij de AIO gebruikte methodiek.

1.1.2

Klanttevredenheid
De klanttevredenheid over de uitvoering van de AOW, AKW, Anw en AIO (exclusief
bezwaar en klachten) ligt in 2018 op een 8,0. In 2016 en 2014 werd een 7,7
gescoord. Het aantal door de SVB geregistreerde klachten is in 2018 min of meer
gelijk gebleven ten opzichte van 2017. Het aantal bezwaarzaken is gedaald. In 2018
zijn er 9.454 bezwaren afgehandeld, ten opzichte van 13.198 in 2017. Daarvan zijn
er 2.534 gegrond zijn verklaard; in 2017 lag dit op 3.448. In 2019 voert de SVB een
klanttevredenheidsonderzoek uit over het bezwaarproces, om nog scherper te
krijgen welke aspecten belangrijk zijn voor de klanttevredenheid en welke
verbetermogelijkheden er zijn.

1.2

Kerncijfers UWV
UWV heeft in 2018 aan ruim 1,2 miljoen mensen een uitkering verstrekt, voor een
bedrag van € 19,9 miljard. Het grootste deel (812.000 mensen) ontving een
arbeidsongeschiktheidsuitkering.

1.2.1

Prestaties
De reguliere uitvoering van UWV is in 2018 grotendeels volgens verwachting
verlopen. De tijdigheid van de eerste betaling van uitkeringen voldeed ook in 2018
aan de gestelde norm. De UWV-brede rechtmatigheid lag in 2018 met een realisatie
van 98,9% net onder de norm van 99%. UWV heeft aangegeven in te zetten op
verbeteracties.
1

Kamerstukken II, 2018/2019, 26 448, nr. 622
Pagina 4 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

1.2.2

Klanttevredenheid
De landelijke klanttevredenheidscijfers van uitkeringsgerechtigden (7,1) en
werkgevers (6,6) liggen boven de afgesproken norm, maar daalden wel iets ten
opzichte van 2017 (7,2 en 6,7). Het aantal afgehandelde klachten is gedaald in
2018 naar 7.300 (2017: 8.100), dit is in lijn met de daling van het aantal ontvangen
klachten.

Pagina 5 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

2

Dienstverlening die om mensen draait

In een periode waarin veel aandacht is voor de prestaties, is het goed om te zien
hoe de UWV- en SVB-medewerkers zich inzetten om de dienstverlening aan burgers
en bedrijven te blijven verbeteren en aan te sluiten bij de wensen en behoeften.
Waar mogelijk gebeurt dit digitaal en waar extra aandacht nodig is, is het streven
om persoonlijk contact en maatwerk te bieden. Verbeteren van de uitvoering van de
sociale zekerheid betekent ook het inspelen op signalen die daarin naar voren
komen. Hierbij informeren we uw Kamer daarover.
2.1

Dienstverlening SVB
De SVB stelt zichzelf tot doel te blijven vernieuwen, terwijl de basis op orde wordt
gehouden. Het werken vanuit de bedoeling, waarbij ‘werken aan bestaanszekerheid
en het vergroten van de eigen regie van burgers’ centraal staat, wordt steeds
vanzelfsprekender voor de medewerkers van de SVB. Het is steeds meer verankerd
in de reguliere manier van werken. In 2020 wordt verder ingezet op het vinden en
analyseren van situaties waarin de regelgeving knelt. Niet alleen wordt een
oplossing gezocht, de ervaring wordt ook ingezet om een lerend effect binnen de
organisatie te creëren.
Herstelactie schuldig nalatig
In de brief van 19 november 20182 is aangekondigd dat er een herstelactie zal
plaatsvinden naar aanleiding van een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep
(CRvB) met betrekking tot schuldig-nalatig verklaren. Er is sprake van schuldignalatigheid wanneer blijkt dat er verwijtbaar geen of te weinig AOW-premie is
betaald. Er vindt dan een korting plaats op de (in de toekomst te ontvangen) AOWuitkering. Belastingaanslagen met belastingschuld maar zonder AOW-premieschuld
zijn achteraf, gezien de uitspraak van de CRvB, onterecht door de Belastingdienst
aan de SVB voorgedragen om schuldig-nalatig te worden verklaard. In mei jl. is
gestart met herstel ten aanzien van circa 1.500 personen die AOW-gerechtigd zijn
en personen die binnenkort AOW-gerechtigd worden, omdat de intrekking van de
schuldig-nalatig verklaring in deze gevallen direct gevolgen heeft voor de AOWuitkering. De hoogte van de AOW wordt in deze gevallen individueel beoordeeld en
met terugwerkende kracht aangepast. Daarnaast worden circa 35.000 onterecht
afgegeven schuldig-nalatig verklaringen ingetrokken. Dit betreft een administratieve
correctie en zal hoofdzakelijk geautomatiseerd gebeuren. Tevens wordt in circa
9.000 gevallen die terecht schuldig-nalatig zijn verklaard, het schuldig-nalatig
percentage aangepast op basis van de nieuwe gegevens die zijn ontvangen van de
Belastingdienst. Wanneer de herstelactie is afgerond, wordt het proces heringericht
en kan de gegevensuitwisseling tussen de SVB en Belastingdienst worden hervat.
Hiertoe dienen systeemaanpassingen te worden gedaan bij beide organisaties.
In het Algemeen Overleg Pensioenen van 6 februari jl. is door het lid Omtzigt
gevraagd hoe de groep er uitziet die schuldig-nalatig wordt verklaard en in hoeverre
mensen binnen deze groep die in het buitenland wonen, AOW opbouwen. Uit
gegevens van de SVB blijkt dat van de personen die schuldig-nalatig zijn verklaard
circa 65% in Nederland woont, circa 15% in het buitenland (top 3: België,
Duitsland, Groot- Brittannië) en van circa 20% is geen actueel woonadres bekend.
In aanvulling daarop willen wij toelichten dat het niet zo is dat mensen die in het
buitenland verblijven AOW opbouwen. Voor de mensen binnen de groep die
2

Kamerstukken II 2018/2019, 32 043, nr. 426
Pagina 6 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

schuldig-nalatig zijn verklaard en in het buitenland verblijven, geldt echter dat zij
eerder in Nederland woonden of werkten en daarmee belasting- en premieplichtig
waren. Bij vertrek naar het buitenland hebben zij vermoedelijk hun zaken niet goed
afgewikkeld, waardoor er een schuld is blijven staan die uiteindelijk heeft geleid tot
de schuldig-nalatig verklaring. Circa 80% van de schuldig nalatig verklaarden heeft
de Nederlandse nationaliteit en ongeveer 4% heeft de AOW-leeftijd bereikt.
Schuldenaanpak
Naast het toetsen en betalen, zet de SVB zich ook op andere manieren in voor de
burger en levert in samenwerking met ketenpartners (vooral gemeenten) een
bijdrage aan het voorkomen en oplossen van schulden. In 2018 zijn alle locaties van
de SVB met een Werkplaats Problematische Schulden gestart, van waaruit
verschillende activiteiten worden opgepakt in het kader van schuldenaanpak. Een
signaal dat kan wijzen op problematische schulden is bijvoorbeeld beslaglegging van
derden op een lopende uitkering. In dat geval neemt de SVB contact op met de
burger. Als deze behoefte heeft aan (schuld)hulpverlening, dan zorgt de SVB er
vervolgens voor dat de betreffende gemeente contact op neemt. Voor schuldenaren
en hulpverleners is het vaak moeilijk om inzicht in bestaande schulden te verkrijgen.
Vanaf 2018 is op mijnsvb.nl voor klanten inzichtelijk wat hun actuele lopende
schulden bij de SVB zijn.
Overbruggingsuitkering AOW (OBR)
De SVB heeft onlangs laten weten dat er sprake was van een fout in de digitale
aanvraag voor de OBR. Om in aanmerking te kunnen komen dient onder meer
voldaan te worden aan de inkomenstoets (200% WML voor alleenstaanden/300%
WML voor gehuwden) en aan de vermogenstoets. Indien sprake is van overig
inkomen tijdens de uitkeringsduur, wordt dit in mindering gebracht op de OBRuitkering. De SVB heeft vastgesteld dat klanten waarvan de VUT-uitkering is gestopt
of verlaagd vóór het peilmoment van de entreetoets, mogelijk ten onrechte de
melding hebben gekregen dat het inkomen te hoog is om in aanmerking te komen
voor de overbruggingsregeling. Circa 60 mensen hebben deze foutieve melding
gezien. Door deze foutieve melding kunnen aanvragers ontmoedigd zijn de OBRaanvraag door te zetten. Indien wel een digitale aanvraag voor de OBR is gedaan
wordt deze inhoudelijk op juiste wijze beoordeeld. De SVB heeft de ontmoedigende
tekst van de melding verwijderd uit de aanvraagmodule en onderzoekt hoeveel van
de circa 60 mensen die de ontmoedigende tekst hebben gezien, hierdoor geen
aanvraag hebben gedaan, en of deze personen gericht kunnen worden benaderd. De
staatssecretaris zal de Tweede Kamer hierover later informeren.
Internationale dienstverlening SVB
De dienstverlening van de SVB is grensoverschrijdend. Wijzigingen in internationale
wet- en regelgeving, maar ook culturele, politieke en technische verschillen tussen
Nederland en de landen waarmee de SVB samenwerkt, maken de groeiende
internationale uitvoering complex. Dit leidt ertoe dat de toekenning of wijziging van
uitkeringen met een internationale component veelal handmatig wordt uitgevoerd.
Naarmate het internationale vlak steeds verder groeit en in complexiteit toeneemt,
wordt de uitvoeringstaak voor de SVB op dit terrein arbeidsintensiever. Om deze
uitdaging het hoofd te bieden, zet de SVB in op de verbetering van de processen
van de internationale uitvoering. Een goede en efficiënte gegevensuitwisseling met
buitenlandse overheden en zusterorganen is daarbij van groot belang, maar niet
eenvoudig te realiseren.
De realisatie van de internationale tijdigheid is in de eerste vier maanden van 2019
gedaald tot 37,7%. Hier zet de SVB extra capaciteit op in. Dit wordt mede mogelijk
gemaakt doordat bij de voorjaarsbesluitvorming € 5 miljoen beschikbaar is gesteld
Pagina 7 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

voor de dienstverlening door de SVB. Hoe de realisatie van de internationale
tijdigheid zich echter ontwikkelt is onzeker, mede gezien de invoering van Electronic
Exchange of Social Security Information (EESSI), gericht op digitalisering van het
internationale berichtenverkeer tussen sociale zekerheidsinstellingen, per 3 juli
2019.
Export kinderbijslag
Op 14 februari 2019 heeft de CRvB een uitspraak gedaan, waaruit blijkt dat
exportbeperking op kinderbijslag naar Turkije op basis van het bilaterale sociale
zekerheidsverdrag niet is toegestaan wanneer de betrokkene uitsluitend de Turkse
nationaliteit heeft én in Nederland in loondienst werkzaam is (of WW of ZW
ontvangt) én het kind van betrokkene in Turkije woont. Naar aanleiding van deze
uitspraak zal de SVB, met instemming van SZW, de betreffende groep personen
kinderbijslag toekennen en afzien van toepassing van de Wet herziening
exportbeperking kinderbijslagen en het woonlandbeginsel. Het betreft een beperkte
groep van ongeveer twintig personen. In totaal zijn de kosten circa
€ 25.000 per jaar indien wordt afgezien van toepassing van het woonlandbeginsel.
2.2

Dienstverlening UWV
UWV zorgt voor de landelijke uitvoering van de werknemersverzekeringen en voor
arbeidsmarkt- en gegevensdienstverlening. De dienstverlening van UWV en de
organisatie zelf staan volop in de publieke belangstelling, niet altijd in positieve zin.
Wij hechten eraan om hier op te merken dat bij UWV ook goede resultaten worden
behaald in de dienstverlening. Zo is in 2018 van 184.100 mensen de WW-uitkering
beëindigd wegens werkhervatting. Ook kregen in dat jaar 13.300 mensen met een
arbeidsbeperking (waaronder 9.000 Wajong-gerechtigden) een baan, in 2017 waren
dat er 13.000.
Daarnaast is UWV nauw betrokken bij de uitwerking van het Breed Offensief en
Perspectief op Werk. Hierover heeft de staatssecretaris u in de kamerbrief Stand
van zaken uitwerking "Breed Offensief" van 23 mei jl.3 uitgebreid geïnformeerd. De
Wet tegemoetkomingen loondomein (Wtl), die voorziet in drie nieuwe instrumenten
om mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt in dienst te nemen of te
houden is succesvol geïmplementeerd. Werkgevers die loonkostenvoordeel willen
ontvangen, moeten in het bezit zijn van een doelgroep-verklaring. Deze wordt door
de werknemer aangevraagd. In 2018 heeft UWV circa 40.000 aanvragen ontvangen.
Het aantal ontvangen doelgroep-verklaringen van gemeenten blijft achter bij de
verwachting. Onderzocht wordt hoe het aantal ontvangen doelgroep verklaringen
verhoogd kan worden.
Intensivering dienstverlening
In 2018 is UWV gestart met het intensiveren van de dienstverlening aan mensen
met een WW-, WGA- of Wajonguitkering. Hierbij informeren wij u over de
voortgang.
WW-dienstverlening
De WW-dienstverlening combineert online dienstverlening, die voor alle
werkzoekenden beschikbaar is, met aanvullende persoonlijke dienstverlening voor
WW-gerechtigden die een grotere kans op langdurige werkloosheid hebben. Van de
€ 70 miljoen uit het regeerakkoord die structureel beschikbaar is voor
dienstverlening door UWV, wordt vanaf 2019 ongeveer € 30 miljoen per jaar
geïnvesteerd in de persoonlijke dienstverlening WW. Met deze investering kan UWV
3

Kamerstukken II 2018/2019, 34 352, nr. 163
Pagina 8 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

persoonlijke dienstverlening bieden aan WW-gerechtigden met een zwakke en
matige arbeidsmarktpositie. Uitgangspunt is dienstverlening op het juiste moment
en op maat, gedurende de gehele WW-periode.
UWV is in het voorjaar van 2018 gestart met het intensiveren van de
dienstverlening om te groeien richting de afspraken voor 2019. In de vorige Stand
van de uitvoering van december 20184 hebben wij uw Kamer op de hoogte gesteld
van het feit dat de dienstverlening aan WW-gerechtigden door UWV nog niet op het
gewenste niveau was. Ook hebben wij aangegeven dat UWV verschillende
activiteiten gaat uitvoeren in het kader van het verbeteren van de dienstverlening.
De transitie van online dienstverlening naar meer persoonlijke dienstverlening
vereiste een grotere inspanning dan op voorhand was verwacht. Dankzij de inzet
van het afgelopen half jaar toont de huidige uitvoering van de WW-dienstverlening
verbetering. UWV heeft stappen gezet in het verhogen van het aantal uren dat ook
daadwerkelijk aan de werkzoekende kan worden besteed gedurende de gehele WWperiode. Dit door middel van ondersteuning van het vakmanschap voor zowel
adviseurs als regionale managers en aangescherpte sturing. Ook heeft UWV extra
ingezet op het beter in beeld brengen van de dienstverlening die UWV biedt. UWV
heeft geconstateerd dat in het kader van de dienstverlening activiteiten worden
uitgevoerd die niet in productiecijfers terugkomen. UWV heeft deze activiteiten
geïnventariseerd. Voorwaarde voor het opnemen van deze activiteiten in de
productiecijfers is dat de dienstverlening moet passen binnen de kaders van het
dienstverleningsconcept WW. Daarnaast verbetert UWV de registratiediscipline. Een
juiste en volledige registratie van de dienstverlening maakt de daadwerkelijk
gerealiseerde dienstverlening inzichtelijk.
Om de realisatie van de dienstverlening aan WW-gerechtigden op het afgesproken
niveau te brengen zet UWV de huidige verbeteringen door om in 2020 tot een
volledig sluitende dienstverlening te komen.
De effectiviteit van de ingezette instrumenten en de volledigheid van de uitvoering
van de opdracht vormen samen het fundament onder de WW-dienstverlening. De
inzet van het UWV is erop gericht om de dienstverlening WW door te ontwikkelen
tot het afgesproken niveau in 2020. Wij zijn blij met de inspanningen die UWV
afgelopen half jaar heeft verricht en ook de urgentie en scherpte waarmee UWV aan
de slag is gegaan om de dienstverlening te verbeteren. De minister heeft UWV
gevraagd deze urgentie en scherpte in de loop van het proces vast te houden. Ook
heeft de minister UWV verzocht om de WW-dienstverlening door te ontwikkelen en
daarbij veel aandacht te besteden aan de kwaliteit en de effectiviteit van de
instrumenten.
WGA-dienstverlening
Overeenkomstig de toezegging in het Algemeen Overleg Arbeidsongeschiktheid van
22 maart jongstleden informeren wij u hierbij nader over de beoogde
doorontwikkeling van de WGA-dienstverlening.
Voorheen was de activerende dienstverlening aan WGA-gerechtigden beperkt. Mede
vanwege spanning op het beschikbare budget, heeft UWV scherpe keuzes moeten
maken bij de invulling van de ondersteuningsopgave. Als gevolg daarvan raakte een
deel van de WGA-gerechtigden uit beeld. De rechtmatigheid van de
uitkeringsverstrekking kwam onder druk te staan. In de afgelopen jaren waren dan
ook inhaalslagen nodig voor diverse groepen WGA-gerechtigden, waarvan de
4

Kamerstukken II 2018/2019, 26 448, nr. 608
Pagina 9 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

Algemene Rekenkamer onlangs een overzicht heeft gegeven in haar rapport bij het
SZW-jaarverslag 2018. Met ingang van 2017 is voor een nieuw
dienstverleningsmodel gekozen. Publiekverzekerde WGA-gerechtigden met actueel
arbeidsvermogen krijgen vijf jaar basisdienstverlening. Met het regeerakkoord is
hiervoor vanaf 2019 structureel € 10 miljoen extra per jaar beschikbaar gekomen.
Doorontwikkeling
Op dit moment is de WGA-dienstverlening van UWV in verdere opbouw langs twee
actielijnen. De eerste actielijn is gericht op het verder op orde krijgen van de basis
en de tweede op een verdere doorontwikkeling van de WGA-dienstverlening.
1. Basis op orde
UWV heeft de afgelopen jaren al flinke stappen gezet om de dienstverlening op orde
te krijgen. Dit vraagt nog het nodige van UWV. Naast de intensivering van de
sturing op de opdracht door SZW, zijn er forse inspanningen van UWV om de sturing
op de uitvoering te intensiveren en te centraliseren. Dit proces is in volle gang.
Concreet betekent het dat UWV centraal en regionaal zicht heeft op de WGAgerechtigden die ondersteuning nodig hebben, op de productie en prestaties, en op
de ontwikkelingen hierin. UWV realiseert de bestaande prestatieafspraken maar
heeft nog wel ambities op kwaliteit en kwantiteit. In 2018 heeft UWV de capaciteit al
fors kunnen uitbreiden en dit zet de komende jaren door. Zoals gezegd in de vorige
Stand van de uitvoering, vergt het tijd voordat de extra UWV-adviseurs volledig
inzetbaar zijn, want zij krijgen eerst een uitgebreide opleiding. De initiële opleiding
van adviseurs intensieve dienstverlening duurt 10 maanden en het opleidingsdeel
van arbeidsdeskundigen 18 maanden. Daarna volgt nog een praktijkdeel.
Gedurende het opleidingstraject zijn zij beperkt productief. Om de beschikbare
capaciteit optimaal te benutten, verstevigt UWV de centrale planning en aansturing.
De komende jaren zet UWV in op versterking van het dienstverleningsmodel.
Daarbij wordt meer ruimte gegeven aan het vakmanschap van de UWVprofessionals. Ook heeft UWV geïnvesteerd in de basis van de dienstverlening,
namelijk het eerste oriëntatiegesprek tussen de WGA-gerechtigde en de UWVadviseur. Meer dan in het verleden ligt de focus nu op de opvolging van deze
gesprekken, bijvoorbeeld sollicitatie-activiteiten of het volgen van reintegratietrajecten. De feitelijke interventies voor WGA-gerechtigden worden
ingekocht bij re-integratiebureaus. De afgelopen periode is de inzet van reintegratiebureaus uitgebreid met zogenaamde ‘werk-fit’ trajecten, zodat ook
cliënten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt daarvan gebruik kunnen maken.
De inzet van extra persoonlijke dienstverlening bij UWV zal er naar verwachting toe
leiden dat nog meer WGA-gerechtigden met een grote afstand de stap naar een
werktraject zullen kunnen zetten.
2. Doorontwikkeling dienstverlening
Persoonlijke aandacht en maatwerk kan mensen dichter bij werk brengen. Met het
effectonderzoek dat in oktober start, gaat meer zicht ontstaan op de impact van
intensievere dienstverlening als geheel (persoonlijke dienstverlening van UWV en
inkoop van re-integratietrajecten).5 Dat zien we als winst. Goed onderzoek heeft tijd
nodig. Met de mid-term review in 2021 ontstaat een eerste inzicht in de
doelmatigheid en doeltreffendheid van de WGA-dienstverlening en de eindresultaten
zijn op zijn vroegst eind 2024 beschikbaar. Verder heeft het onderzoek betrekking
op de dienstverlening als geheel. Welk onderdeel van de dienstverlening welk effect
bewerkstelligt, brengt dit effectonderzoek beperkt in beeld. Verdiepend onderzoek
zien we als een volgend hoofdstuk. Daarnaast is niet zeker dat dit onderzoek een
5

Kamerstukken II, 2018/2019, 26448, nr. 620
Pagina 10 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

positieve business case oplevert in louter financiële termen. Activering is immers
gericht op het benutten van de restverdiencapaciteit, waarbij het recht op een
uitkering blijft bestaan. Daarnaast leidt werkhervatting niet altijd tot een besparing
op de uitkeringslasten vanwege de financiële prikkel in de WGA voor de WGAgerechtigde, waardoor het benutten van de restverdiencapaciteit tot een hogere
uitkering leidt. Daarnaast leidt de dienstverlening ook tot andere maatschappelijke
baten en die brengt dit onderzoek ook zo veel mogelijk in kaart. Met gemiddeld
meer tijd voor dienstverlening kan worden geïnvesteerd in mensen die verder
afstaan van de arbeidsmarkt, waarbij vaak sprake is van multi-problematiek. De
weg naar werkhervatting is voor deze groep vaak lang, ook wanneer het
economisch tij meezit. Daarom wordt in het onderzoek gekeken naar stappen op de
participatieladder en bijvoorbeeld de gezondheidsbeleving.
In het effectonderzoek worden WGA-gerechtigden betrokken die vanaf oktober 2019
instromen. Een groep van circa 6.000 personen komt in aanmerking voor drie jaar
extra persoonlijke dienstverlening op circa twee derde van de UWV-vestigingen.
Voor deze eerste groep heeft UWV substantieel meer ruimte om maatwerk te
leveren en re-integratiedienstverlening in te zetten. Daar staat om
onderzoekstechnische redenen een ongeveer even grote controlegroep tegenover
die in beginsel geen dienstverlening krijgt aangeboden. Deze groep wordt niet
opgeroepen voor een eerste oriëntatiegesprek en krijgt in beginsel geen verdere
dienstverlening (wel op eigen verzoek, zij worden per brief geïnformeerd). De
verdeling over deze twee groepen is aselect. Een derde groep krijgt op de overige
UWV-vestigingen de reguliere dienstverlening. Op dit moment vindt de selectie
plaats van een onderzoeksbureau dat het onderzoek gaat begeleiden. UWV en SZW
werken nauw samen bij de opzet, uitvoering en evaluatie van dit effectonderzoek en
via deze periodieke Stand van de uitvoering zal de minister de Tweede Kamer
blijven informeren.
De verdere doorontwikkeling van de WGA-dienstverlening krijgt de komende jaren
zijn beslag. Naast de inzet van meer persoonlijke dienstverlening werkt UWV aan de
ontwikkeling en inzet van instrumenten, zodat re-integratietrajecten gerichter
kunnen worden ingezet. Een dergelijk instrument, de werkverkenner, heeft zijn
waarde bij de WW-dienstverlening al bewezen. Ook loopt een kennisprogramma van
UWV en SZW tezamen dat tot doel heeft de evidence base onder de uitvoering te
versterken. Zo zal de Tweede Kamer binnenkort worden geïnformeerd over het
onderzoek naar de effectiviteit van jobcoaching.
Claimbeoordeling- en borgingssysteeem (CBBS)
UWV heeft recent onderzoek verricht naar verbeteringen in de
matchingssystematiek van het claimbeoordeling- en borgingssysteem (CBBS). Uit
het onderzoek blijkt dat verbeteringen op drie vlakken mogelijk zijn:
geautomatiseerde matching, vulling van het functiebestand en handelen van
professionals (verzekeringsartsen, arbeidsdeskundigen en arbeidsdeskundig
analisten). Volgens planning zijn aanpassingen die naar voren komen uit dit
onderzoek operationeel in 2020.
Uw Kamer heeft in de aangenomen motie Pieter Heerma/Wiersma6 verzocht om te
onderzoeken op welke wijze en in welke mate het niet spreken van de Nederlandse
taal meeweegt bij de (her)beoordeling van arbeidsongeschiktheid. Mondelinge
beheersing van de Nederlandste taal is in het Schattingsbesluit
arbeidsongeschiktheidswetten aangemerkt als een bekwaamheid die algemeen

6

Kamerstukken II, 2018/2019, 29 544, nr. 896
Pagina 11 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

gebruikelijk is en binnen 6 maanden kan worden verworven. 7 Tijdens het Algemeen
Overleg Arbeidsongeschiktheid dat de minister op 27 maart jl. met uw Kamer heeft
gevoerd, heeft de minister gezegd dat hij het niet spreken van de Nederlandse taal
op zich geen reden vindt om iemand arbeidsongeschikt te verklaren. Vanuit de
huidige beoordelingssystematiek arbeidsongeschiktheid blijkt dat, indien een
opleidingsniveau 3 of hoger (VMBO+) wordt vastgesteld, het mogelijk is dat er geen
functieduiding plaats kan vinden door het niet beheersen van de Nederlandse taal.
Ook kan het voorkomen dat als gevolg van het niet beheersen er alleen functies met
een lager opleidingsniveau geduid kunnen worden, waardoor het
arbeidsongeschiktheidspercentage hoger wordt.
Beheersing van de Nederlandse taal wordt door UWV niet afzonderlijk geregistreerd.
Wij zullen in samenwerking met UWV laten onderzoeken hoe vaak het voorkomt dat
geen functieduiding mogelijk is en hoe vaak het niet beheersen van de Nederlandse
taal leidt tot een hoger arbeidsongeschiktheidspercentage. Aan de hand van de
uitkomsten wordt bekeken of wijziging van het huidige beleid mogelijk of
noodzakelijk is. In de volgende Stand van de uitvoering in de sociale zekerheid
wordt u hierover geïnformeerd.
Artsencapaciteit
Conform onze toezegging in de Stand van de uitvoering van juli 20188 en de
toezegging aan de leden Wiersma en Pieter Heerma tijdens het Algemeen Overleg
van 27 maart jl. hebben wij de afgelopen tijd met UWV de balans opgemaakt rond
de benodigde en beschikbare artsencapaciteit voor de uitvoering van sociaalmedische beoordelingen. UWV heeft het afgelopen jaar veel werk verzet om die
balans te verbeteren. De voorraad herbeoordelingen die UWV moet verrichten, stijgt
daardoor minder snel dan voorheen, maar er is nog altijd sprake van groei. We
hebben daarom met elkaar geconcludeerd dat er geen sprake is van een
trendbreuk. Bovendien zullen de komende jaren steeds meer mensen in de WIA
komen en daarmee zal ook het aantal uit te voeren sociaal-medische beoordelingen
toenemen.
Wij vinden het om die reden noodzakelijk om aanvullende maatregelen te nemen.
Alleen op die manier kunnen we ervoor zorgen dat in de toekomst iedere
uitkeringsgerechtigde op het juiste moment een (nieuwe) sociaal-medische
beoordeling krijgt. We hebben UWV daarom gevraagd om taakdelegatie zo snel en
zo breed mogelijk verdergaand in te voeren, om de beperkte artsencapaciteit beter
te benutten. Dit betekent onder meer dat UWV niet alleen bij de uitvoering van de
Ziektewet, maar ook bij de uitvoering van de WIA gaat werken met de inzet van
sociaal-medisch verpleegkundigen.
Mede in het licht van de brief die wij u 12 juni jl. stuurden9 over het nadere
onderzoek naar de werkwijze op kantoor Groningen, vinden wij het van groot belang
dat die verdere invoering van taakdelegatie zorgvuldig wordt vormgegeven. Met
UWV samen laten wij daarom onafhankelijk onderzoek doen naar randvoorwaarden
die gelden voor het zorgvuldig uitbreiden van de inzet van taakdelegatie. Op basis
van de onderzoeksresultaten besluiten wij of en zo ja welke juridische
belemmeringen wij voor verdere uitbreiding moeten wegnemen. Waar nodig nemen
wij hierin ook de herziening, verduidelijking en uitbreiding van UWV’s Handreiking
Taakdelegatie mee, ook om uitvoering te geven aan de motie Wiersma/Pieter

Art. 9 Schattingsbesluit arbeidsongeschiktheidswetten
Kamerstukken II, 2017/2018, 26 448, nr. 605
9
Kamerstukken II, 2018/2019, 26 448 nr. 624
7
8

Pagina 12 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

Heerma10. Vanzelfsprekend worden de relevante beroepsgroepen bij het gehele
traject betrokken.
Gezien de winst die UWV verwacht te realiseren door taakdelegatie zo snel mogelijk
verdergaand in te voeren, kiezen we er op dit moment niet voor om in te zetten op
taakherschikking of op het weghalen van taken bij UWV. Ook andere recente
ontwikkelingen geven daartoe geen aanleiding. Zo zien we een stijging in de netto
capaciteit verzekeringsartsen bij UWV en heeft UWV een begin gemaakt met de
implementatie van verschillende adviezen van de expertgroep ‘Gerichte inzet van
verzekeringsarts’.
Tenslotte informeren wij u hierbij ook over drie andere recente ontwikkelingen die
verband houden met de capaciteit voor sociaal-medische beoordelingen, zoals onder
meer toegezegd in de procesbrief aan uw Kamer van 12 april jl.11:
Onderzoek beloning verzekeringsartsen UWV
27 maart jl. publiceerde UWV op de website het rapport ‘Onderzoek beloning
verzekeringsartsen UWV’, dat wij kort daarvoor aanboden aan UWV. In het rapport
wordt geconcludeerd dat de beloning van verzekeringsartsen in dienst van UWV in
de praktijk lager is dan de beloning van zowel verzekeringsartsen in de private
sector als van andere artsen in een vergelijkbare functie, zoals bedrijfsartsen. Dit
verschil vormt volgens UWV een mogelijke verklaring voor UWV’s structurele
uitdaging om voldoende verzekeringsartsen te werven en te behouden. Het rapport
vormde daarom aanleiding voor UWV om over te gaan tot het toekennen van een
‘arbeidsmarkttoeslag’ voor alle verzekeringsartsen en artsen in opleiding, in elk
geval voor de periode van mei 2019 tot en met december 2023. De hoogte van de
toeslag ligt rond de vijf procent van het loon en varieert per persoon: onder andere
artsen die hun opleiding tot verzekeringsarts geheel hebben afgerond en
verzekeringsartsen die verantwoordelijkheid dragen voor werkzaamheden die onder
taakdelegatie worden verricht, krijgen een hogere toeslag. Naast de
arbeidsmarkttoeslag werkt UWV op dit moment aan de uitwerking van een
aanvullende toeslag voor artsen op basis van prestatie-indicatoren. De verwachting
van UWV is dat ook deze toeslag ongeveer vijf procent van het loon zal bedragen.
Na december 2023 zal UWV bezien of continuering van de toeslagen gewenst is.
Verkenning prikkels richting de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten
(IVA)
In de bijlage bij de Stand van de uitvoering van juli 2018 hebben wij uw Kamer
toegezegd nader onderzoek te doen naar voorstel 22 van de expertgroep ‘Gerichte
inzet van verzekeringsarts’: het afschaffen van de financiële prikkel richting de IVA.
Naar aanleiding van vragen van het lid Wiersma in het Algemeen Overleg van 27
maart jl. hebben wij toegezegd onze conclusies op dit punt in deze brief met u te
delen.
Voor het aanvragen van een WIA-(her)beoordeling zijn twee verschillende financiële
prikkels te onderscheiden:
1. een prikkel voor werknemers, die voortvloeit uit het verschil in
uitkeringshoogte van vijf procentpunt tussen de IVA en de WGA;
2. een prikkel voor werkgevers, gelegen in het feit dat (ex-)werknemers met
een WGA-uitkering tot hogere lasten voor werkgevers leiden dan (ex-)
werknemers met een IVA-uitkering.

10

11

Kamerstukken II, 2018/2019, 29 544, nr. 905
Kamerstukken II, 2018/2019, 29 544, nr. 895
Pagina 13 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

Wij concluderen dat het wegnemen van deze prikkels vooralsnog onwenselijk is. Dit
lichten we hieronder toe.
1. Werknemersprikkel
De WGA is er op gericht mensen te stimuleren hun restverdiencapaciteit te
benutten. De manier waarop de hoogte van de uitkering in de WGA wordt
vastgesteld past bij deze prikkel. Mensen in de IVA zijn volledig en duurzaam
arbeidsongeschikt, en hebben daardoor weinig mogelijkheden op de arbeidsmarkt.
Voor het wegnemen van de prikkel voor werknemers zou het gelijktrekken van het
uitkeringsniveau voor WGA en IVA een mogelijkheid zijn. Dat kan op twee
manieren. Ten eerste zou het uitkeringsregime van IVA-gerechtigden ook voor
WGA-gerechtigden kunnen gaan gelden. Dat zou leiden tot een forse vermindering
van de prikkel tot het benutten van de verdiencapaciteit en een verhoging van de
uitkeringslasten. Wij vinden dat ongewenst. Daarnaast zou de prikkel
gelijkgetrokken kunnen worden door het uitkeringsregime van de WGA-gerechtigden
ook voor de IVA-gerechtigden te laten gelden. In dat geval passen de financiële
prikkels die geïntroduceerd worden niet bij de mogelijkheden die IVA-gerechtigden
over het algemeen hebben. Ook dat is een ongewenste uitkomst.
Daarnaast is het de vraag of het wegnemen van de financiële prikkel voor
werknemers er toe zal leiden dat het aantal aanvragen voor herbeoordelingen
significant vermindert. Er zijn namelijk ook andere redenen om een herbeoordeling
aan te vragen, zoals veranderingen in de beperkingen of de (on)mogelijkheid om
aan re-integratie deel te nemen.
2. Werkgeversprikkel
Ook voor werkgevers zijn de financiële prikkels voor WGA en IVA verschillend. Voor
de WGA geldt premiedifferentiatie: de WGA-premie is afhankelijk van de sector, de
omvang van de werkgever en het aantal WGA-gerechtigden. De IVA wordt
gefinancierd uit de basispremie WAO/WIA; een premie die voor alle werkgevers
gelijk is.
Om de financiële prikkel voor het aanvragen van herbeoordelingen door werkgevers
weg te nemen, zou de financieringssystematiek voor IVA en WGA gelijk getrokken
moeten worden. Dat zou op twee manieren kunnen. Ten eerste door het regime van
de WGA voor de IVA te laten gelden. Werkgevers zouden dan niet meer als collectief
financieel verantwoordelijk zijn voor de IVA-instroom, maar er zou dan sprake zijn
van een individuele of sectorale aansprakelijkheid. Dat vinden wij ongewenst. Waar
werkgevers de hoogte van hun WGA-lasten kunnen beïnvloeden door de reintegratie van zieke ex-werknemers te stimuleren, is deze beïnvloeding in de IVA in
beginsel niet mogelijk. De tweede mogelijkheid om de prikkel weg te nemen is door
het regime voor de IVA ook voor de WGA te laten gelden. Hierdoor neemt de prikkel
voor werkgevers om actief mee te werken aan werkhervatting van
arbeidsongeschikte (ex-)medewerkers echter af. We verwachten dat dit leidt tot
minder werkhervatting en hogere uitkeringslasten. Dat is een ongewenste
ontwikkeling.
Pilots maatwerk voor niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten
UWV zal op korte termijn in pilotvorm starten met de continue monitoring van
uitkeringsgerechtigden in de categorie ‘WGA 80-100 medisch’: mensen die op
medische gronden volledig arbeidsongeschikt zijn verklaard, zonder dat de
duurzaamheid daarvan is vastgesteld. Teams van verzekeringsartsen, medisch
secretaressen en sociaal-medisch verpleegkundigen krijgen in deze pilots, binnen de
Pagina 14 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

bestaande juridische kaders voor taakdelegatie, de verantwoordelijkheid en de
ruimte om op de juiste manier contact te houden met uitkeringsgerechtigden. Op
die manier zijn zij mogelijk beter in staat om te bepalen op welke momenten
sociaal-medische beoordelingen plaats moeten vinden. Eind dit jaar informeren we u
over de uitwerking en voortgang van deze pilots.
Herinrichting Ziektewet-arbodienstverlening
UWV heeft per 1 januari 2019 het nieuwe model voor de werkwijze ZW-Arbo
geïmplementeerd. In dit nieuwe model vult elke aanvrager voor de Ziektewet (ZW)
een digitale vragenlijst in waarbij UWV onder meer de reden voor
arbeidsongeschiktheid uitvraagt. Op basis van de informatie uit de vragenlijst wordt
besloten over standaardafhandeling van de ziekmelding of het bieden van
maatwerk. De medewerker verzuimbeheersing verzorgt afhandeling en begeleiding
bij kortdurend verzuim. De medewerker werkt hierbij altijd geprotocolleerd en onder
verantwoordelijkheid van een arts.
In antwoord op Kamervragen van het lid Tanamal van 14 november 201712, over
het niet zorgvuldig omgaan met het medisch beroepsgeheim door het UWV, is
toegelicht dat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) een onderzoek had ingesteld
naar de verzameling van persoonsgegevens betreffende de gezondheid door
medewerkers verzuimbeheersing van UWV. De AP heeft in mei 2019 geconcludeerd
dat de gegevensverwerking in het nieuwe model voldoet aan de AVG.
Voorzieningen
Uit intern onderzoek van UWV blijkt dat er administratieve onvolkomenheden zijn bij
de toekenning van werknemersvoorzieningen (o.a. vervoersvoorzieningen,
jobcoaches, etc.). Die onvolkomenheden kunnen leiden tot een zekere mate van
onrechtmatigheid. UWV treft maatregelen om het hele proces van voorzieningen te
verbeteren, waardoor ook deze administratieve onvolkomenheden tot een minimum
worden beperkt. De uitvoering van voorzieningen is inmiddels geconcentreerd op
een aantal kantoren en de verantwoordelijkheid voor de aansturing van het
uitvoeringsproces is belegd bij een landelijk manager. UWV bewaakt hierbij de
balans tussen enerzijds de verbetering van het uitvoeringsproces en anderzijds het
belang van de klant om toegang te krijgen tot voorzieningen.

12

ah-tk-20172018-425
Pagina 15 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

3

Aandacht voor handhaving

UWV en SVB zetten in op de verdere versterking van handhaving langs de lijnen van
de SZW handhavingskoers 2018-2021.13 Daarbij is met name aandacht voor
preventie, data-analyse, effectief handhaven, internationale inspanningen en
ketensamenwerking.
In een separate brief in deze zending wordt uw Kamer geïnformeerd over de
belangrijkste fraudefenomenen die UWV, SVB, gemeenten en Inspectie SZW in het
afgelopen jaar hebben opgemerkt en de manier waarop zij die hebben opgepakt.
Daarnaast sturen wij u ook een brief met de eerste resultaten van de maatregelen
die zijn ingezet naar aanleiding van de fraude met WW uitkeringen, om fraude
gericht aan te pakken en de handhaving te versterken. Tevens vindt u hierbij de
brief over uitkeringen aan gedetineerden, zoals toegezegd in het mondelinge
vragenuur van 4 juni 2019 naar aanleiding van het bericht dat gedetineerden
onterecht uitkeringen hebben ontvangen.
Aandacht voor handhaving bij de SVB
Tot en met het derde kwartaal van 2019 geeft de SVB uitvoering aan de
businesscase intensivering handhaving. Hiervoor is gedurende 4 jaar € 7,6 miljoen
per jaar beschikbaar gesteld. In het jaarverslag 2018 heeft de SVB gerapporteerd
over de resultaten tot en met 2018. De uitvoering van de businesscase is in lijn met
de handhavingskoers en heeft een positief resultaat. Bij de Voorjaarsbesluitvorming
zijn daarom vanaf het 4e kwartaal 2019 middelen voor de SVB vrij gemaakt om de
inzet op handhaving structureel te continueren op het huidige niveau.
Handhaving bij inkomsten 16/17-jarigen en recht op AKW
In vervolg op de vorige Stand van de uitvoering informeert de staatssecretaris u
over de verdere handhaving bij inkomsten van 16/17-jarigen. Het recht op AKW
vervalt wanneer 16/17-jarigen een studie volgen aan het hoger onderwijs of meer
bijverdienen dan een vastgesteld bedrag. Ouders zijn verplicht om relevante
omstandigheden voor het recht op AKW te melden aan de SVB. Daarnaast
handhaaft de SVB deze eisen door gegevensuitwisseling met DUO. Voor de
bijverdiengrens gaat deze informatie-uitwisseling over BOL/BBL-leerlingen en
leerlingen met een startkwalificatie. Met het nieuwe uitvoeringssysteem vAKWerk is
de SVB op termijn in staat om deze gegevensuitwisseling grotendeels sluitend te
maken door een koppeling met de Polis administratie van het UWV. In de
kabinetsreactie op de beleidsdoorlichting artikel 10 Tegemoetkoming ouders14 heeft
de staatssecretaris aangegeven dat zij de eisen voor 16/17-jarigen in de AKW met
uw Kamer wil bespreken. Naar aanleiding daarvan zal de staatssecretaris bezien hoe
de handhaving in de toekomst vorm moet krijgen. We hebben de SVB verzocht tot
dat moment op de bestaande wijze te handhaven.
Vermogensonderzoeken
Eerder is uw Kamer geïnformeerd over de uitvoering van vermogensonderzoeken in
het buitenland15 en de samenwerking tussen de SVB, het International Bureau
Fraude-informatie van UWV en het Kenniscentrum Handhaving en Naleving van de
VNG. De SVB is tevens in drie landen gestart met een pilot met beslaglegging in het
buitenland. Er is tot nog toe nog geen beslag gelegd. Het beeld is dat beslaglegging
Kamerstukken II, 2017/2018, 17 050, nr. 541
Kamerstukken II, 2018/2019, 30 982, nr. 46
15
Kamerstukken II, 2017/2018, 17 050, nr. 542
13
14

Pagina 16 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

in het buitenland niet gemakkelijk uit te voeren is. Wij informeren u in de volgende
Stand van de uitvoering over de ontwikkelingen rond de pilot.

Pagina 17 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

4

Gegevensuitwisseling en privacy

De toenemende digitalisering leidt tot kansen in het verbeteren van de
dienstverlening en handhaving en stelt tegelijkertijd steeds hogere eisen aan de
beveiliging en brengt allerlei privacyvraagstukken met zich mee. UWV en SVB
wisselen op grote schaal gegevens uit met burgers en met andere organisaties.
Datalekken
Zoals aangegeven in de vorige Stand van de uitvoering informeren we u hierbij over
de gemelde datalekken bij UWV en de SVB. In de periode 1 januari tot met 30 april
2019 hebben er bij UWV en de SVB respectievelijk 165 en 319 datalekken
plaatsgevonden. Het betrof hoofdzakelijk gevallen waarin het om de
persoonsgegevens van één persoon ging, bijvoorbeeld een verkeerd geadresseerde
brief. Elk datalek is er een teveel vanwege de impact op betrokkenen, het handelen
is er vanzelfsprekend bij beide organisaties op gericht om datalekken te voorkomen.
De maatregelen zoals in de vorige Stand van de uitvoering gemeld, blijven
onverkort van kracht. Alle datalekken zijn gemeld bij de Autoriteit
Persoonsgegevens (AP). In drie situaties, die zich voordeden bij UWV, betrof het
grote aantallen persoonsgegevens. Deze gevallen lichten we hieronder toe. Tevens
willen wij u informeren over het feit dat UWV heeft gemeld dat door een vergissing
van een werkgever via de loonaangifteketen een groot aantal testdata in de
polisadministratie terecht is gekomen. Deze fictieve gegevens waren deels aan
bestaande personen gekoppeld. In de polisadministratie zijn deze data inmiddels
verwijderd. Tevens zijn organisaties die mogelijk gebruik hebben gemaakt van de
foutieve gegevens ingelicht, zodat zij passende maatregelen kunnen treffen.
Misbruik werkgeversaccount
Zoals gemeld in de brief van 3 mei 201916 zijn tussen 17 en 30 april 2019 in totaal
117.000 cv’s gedownload. Hiervoor is misbruik gemaakt van een account van één
werkgever. Het account van de werkgever is direct geblokkeerd. UWV heeft aangifte
gedaan bij de politie en het Nationaal Cyber Security Centrum. Uit een evaluatie van
het incident bleek dat het gebrek aan een automatische waarschuwing bij ongewone
activiteiten geleid heeft tot een late ontdekking van het aantal downloads. UWV
heeft alle wachtwoorden van werkgevers gereset en de controles aangescherpt.
Daarnaast gaat UWV automatische waarschuwingssignalen inbouwen om eerder
verdacht gedrag te kunnen opsporen. Ook wordt onderzocht of het mogelijk is om
het aantal downloads te maximeren.
Externe harde schijf verloren
Een medewerker van UWV is recent onderweg een externe harde schijf met onder
andere burgerservicenummers en arbeidsongeschiktheidspercentages van circa
114.000 cliënten verloren. Deze gegevens waren versleuteld en zijn niet zonder
meer te herleiden naar individuele personen. De medewerker heeft niet de juiste
UWV-procedures gevolgd met betrekking tot mobiele gegevensdragers. UWV neemt
maatregelen om medewerkers extra bewust te maken van het risico van het gebruik
van gegevensdragers. Daarnaast wordt extra gecontroleerd op beveiliging en
versleuteling. Ook wordt het gebruik van gegevensdragers teruggedrongen.
Tenslotte wordt de aanwezigheid van persoonsgegevens in bestanden en datasets
waar mogelijk continu verder beperkt.
16

Kamerstukken II, 2018/2019, 26 448, nr. 623
Pagina 18 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

Datalek via email
Een medewerker van UWV heeft onlangs bij een uitnodiging via de email een
bestand met persoonsgegevens van 586 cliënten aan 99 cliënten meegestuurd. De
medewerker heeft hiermee de UWV-procedures niet gevolgd. Zo is het tegen UWV
beleid om direct via de email met cliënten te communiceren (dat gaat via een
systeem) én is het zogenaamde vier-ogen-principe niet toegepast. De cliënten die
het selectiebestand ontvangen hebben, is gevraagd het bestand en eventuele lokale
kopieën te verwijderen.
SONAR
UWV en een deel van de gemeenten maken gebruik van het klantvolgsysteem
SONAR om cliënten te matchen op werk. Dit systeem kent enkele beveiligingsrisico’s
en bij de bouw van dit systeem in het verleden is het principe van privacy by design
niet toegepast. Er zijn op dit moment nog geen datalekken vanuit SONAR bekend.
UWV en gemeenten zijn van de risico’s op de hoogte. UWV is momenteel bezig met
het verbeteren van SONAR op het gebied van informatiebeveiliging en privacy. De
gesprekken die lopen tussen UWV en de VNG betreffen de verbetermaatregelen die
UWV treft en die relevant zijn voor gemeenten.
Maatregel werkmappen
In december 2018 heeft UWV een technische maatregel doorgevoerd waardoor het
niet langer mogelijk is bepaalde type bestanden (Excel) in de werkmap van cliënten
te plaatsen. Hierdoor worden datalekken, waarbij per ongeluk selectiebestanden
met persoonsgegevens gedeeld worden door ze in de werkmap van cliënten te
plaatsen, voorkomen.
Data-analyseomgevingen UWV
UWV kent een aantal grotere en kleinere data-analyse omgevingen. De invoering
van de AVG heeft in 2018 voor UWV aanleiding gegeven om de beveiliging van de
data-analyse omgevingen binnen UWV te onderzoeken. Uit dit onderzoek is een
aantal risico’s naar voren gekomen. Om deze risico’s af te dekken is het project
Beveiliging en Professionalisering Data Analyseomgevingen opgestart. Hoofddoel
van dit project is om de beveiliging van de data-analyse omgevingen naar een hoger
niveau te brengen en tegelijkertijd de bruikbaarheid van de omgevingen te
waarborgen. Inmiddels is de toegang tot de data-analyse omgevingen beter
beveiligd. Zo kan er alleen nog maar vanuit UWV-locatie toegang worden verkregen
en zijn de export mogelijkheden beperkt. Ook zijn er eisen gesteld aan het
personeel dat toegang heeft tot deze omgevingen: medewerkers die met gevoelige
data werken dienen onder andere over een VOG en ondertekende
geheimhoudingsverklaring te beschikken en de e-learning integriteit te hebben
gevolgd. Verder zijn logging en monitoring en het autorisatiebeheer verbeterd.
Foutieve gegevensuitwisseling APG en SVB
APG kan een aanvulling op het ABP-pensioen verstrekken die qua hoogte afhankelijk
is van de AOW-partnertoeslag. Voor de uitvoering van deze ABP-compensatie maakt
APG gebruik van een geautomatiseerde gegevensuitwisseling met de SVB. Zoals
aangegeven in de vorige Stand van de uitvoering is eind 2018 gebleken dat zich een
fout in de gegevensuitwisseling over de AOW-partnertoeslag heeft voorgedaan in de
periode december 2013-mei 2015. Voor ruim 2.000 personen zijn geen wijzigingen
in de AOW-partnertoeslag doorgegeven aan APG en heeft ABP in ruim 500 gevallen
een te hoge aanvulling op de partnertoeslag betaald. Er zijn geen gevolgen voor de
AOW-uitkering van deze groep.

Pagina 19 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

De minister van SZW heeft hierover met de voorzitter van het bestuur van ABP
gesproken, zoals toegezegd in antwoord op de mondelinge vragen hierover van het
lid Omtzigt d.d. 5 maart 2019. In dat gesprek is het ABP verzocht om zoveel
mogelijk coulance te betonen bij het hanteren van de terugvorderingstermijn. Het
ABP heeft onlangs laten weten om de lopende terugvorderingen op te schorten in
afwachting van de uitkomsten van lopende rechtszaken. Daarnaast evalueert het
ABP momenteel in bredere zin het terugvorderingsbeleid. Deelnemers worden
schriftelijk en telefonisch op de hoogte gebracht van de terugbetaalverplichting. De
volledige groep deelnemers zal voor de zomer door ABP zijn geïnformeerd.

Pagina 20 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

5

Waarborgen voor dienstverlening in de toekomst

5.1

Sturing en toezicht
Zoals in de brief over de voortgang van maatregelen bij UWV van 7 maart jl.17
aangegeven, vervroegen wij een deel van de evaluatie van de Wet SUWI en de voor
2020 toegezegde evaluatie van het toezichtbeleid. Dit onderzoek gaat in op de
sturing en toezicht binnen en op de zbo’s, waarbij de centrale vraag is in hoeverre
de huidige invulling van de sturing en het toezicht werkbaar en effectief is. We
verwachten de uitkomsten van dit onderzoek in de eerste helft van 2020 aan de
Tweede Kamer te kunnen aanbieden. Op basis van dit onderzoek wordt bezien of en
welke maatregelen ten aanzien van het toezicht noodzakelijk zijn. Vooruitlopend op
dit onderzoek intensiveren wij nu al het toezicht en verbeteren we het
risicomanagement bij UWV en SVB.
Intensivering toezicht
Dit jaar worden diverse maatregelen genomen om het toezicht te versterken. Zo
wordt de positie van het Audit Advies Committee (AC) UWV versterkt zodat
dilemma’s en risico’s in de uitvoering eerder zichtbaar en besproken worden. Het AC
heeft voortaan een externe onafhankelijke voorzitter en bestaat uit vijf externe
leden met een andere blik op UWV. De taken van het AC worden verbreed; het AC
zal gevraagd en ongevraagd advies, inspiratie en tegenkracht (countervailing
power) aan de Raad van Bestuur UWV geven op diverse terreinen, waaronder ICT,
risicomanagement en de wijze van samenwerking tussen SZW en UWV. Het AC kan
waar nodig ook in contact treden met het departement.
Zoals hierboven aangegeven, wordt een evaluatie uitgevoerd naar het
toezichtbeleid. Ook zal meer gebruik worden gemaakt van de mogelijkheid om
risicogerichte, verdiepende onderzoeken te laten uitvoeren in aanvulling op
onderzoeken vanuit de accountantsdiensten van de zbo’s. De Auditdienst Rijk voert
momenteel twee onderzoeken uit op verzoek van SZW. Een review op de
werkzaamheden van de interne accountantsdiensten van UWV en SVB inzake de
verantwoording 2018 en, om van elkaar te leren, een onderzoek naar de wijze
waarop het toezicht op de zbo’s bij andere departementen is vormgegeven.
Risicomanagement
Er is veel aandacht voor risico’s in de uitvoering. We zijn met de SVB en UWV in
gesprek over de wijze waarop risicomanagement nog beter kan worden ingezet in
de sturing- en verantwoordingsrelatie. Daartoe hebben gezamenlijke risicosessies
plaatsgevonden in het eerste kwartaal van 2019. Deze sessies hebben geleid tot
geïntensiveerde aandacht voor de waarde van risicomanagement als
sturingsinstrument voor de zbo’s en in de relatie met SZW. Dit wordt nu verder
voortgezet, met als doel om de kwaliteit van het risicomanagement en de
informatiedeling over de risico’s verder te verbeteren.

5.2

Toekomstbestendige uitvoering
Voor uitvoeringsorganisaties is het een uitdaging hun primaire taak naar behoren uit
te voeren én tegelijkertijd deze uitvoering robuust en toekomstbestendig te maken.
Om aan alle verwachtingen en eisen te voldoen, dienen uitvoeringsorganisaties hun
dienstverlening voortdurend te vernieuwen. Dit vraagt om capaciteit en prioritering
17

Kamerstukken II, 2018/2019, 26 448, nr. 610
Pagina 21 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

in wendbaarheid van personeel, processen, IT-systemen en
informatievoorzieningen. Politieke en maatschappelijke wensen ten aanzien van
nieuw beleid, het doorvoeren van noodzakelijke vernieuwing en het borgen van de
continuïteit leiden tot stevige uitdagingen voor uitvoeringsorganisaties. Burgers en
bedrijven ervaren in toenemende mate de gevolgen hiervan. De ministeries van
SZW, Financiën en BZK nemen het initiatief een taakopdracht te formuleren voor
een probleemanalyse, gericht op de grote uitvoeringsorganisaties. Uw Kamer zal
hierover voor Prinsjesdag nader worden geïnformeerd. Het streven is om de
probleemanalyse met scenario’s van mogelijke oplossingsrichtingen begin 2020 op
te leveren.
Ook staan er meerdere onderzoeken gepland die een bijdrage moeten leveren aan
een meer toekomstbestendige uitvoering. Als separate brief treft u de nadere
uitwerking van de beleidsdoorlichting van begrotingsartikel 11 Uitvoering en de
Evaluatie van de Wet SUWI. De uitkomsten van deze gecombineerde studie worden
uiterlijk 2021 aan de Tweede Kamer verzonden. Tevens wordt er in 2019 gestart
met een toekomstverkenning naar de uitvoering van de sociale zekerheid. Dit
onderzoek zal in het voorjaar van 2020 worden afgerond. Dit onderzoek vormt
samen met andere relevante publicaties, waaronder de uitkomsten van de
Commissie Regulering van werk, input voor de eerdergenoemde beleidsdoorlichting
begrotingsartikel 11 Uitvoering en de Evaluatie van de Wet SUWI.
SVB
De SVB heeft in 2018 en 2019 diverse verbeteringen doorgevoerd in de bestaande
IT-systemen. De implementatie van vAKWerk, waarbij het AKW–systeem is
geïntegreerd in het AOW-systeem, was in 2018 een belangrijke mijlpaal. Wel is
gebleken dat het meer tijd kost dan verwacht om de medewerkers zich de nieuwe
systematiek en aangepaste werkwijzen eigen te laten maken en dat het systeem
nog niet de efficiëntie levert die beoogd was. De SVB voert hierop een analyse uit en
beziet welke optimalisaties mogelijk zijn.
De uitdaging op IT-gebied blijft ook de komende jaren onverminderd groot.
Gekoppeld aan de wens van de SVB om de dienstverlening effectiever, efficiënter en
op hoger kwalitatief niveau te organiseren, laat de SVB een extern onderzoek
uitvoeren met de centrale vraag hoe het presterend vermogen van IT kan bijdragen
aan een hogere kwaliteit van de dienstverlening en aanbevelingen te doen hoe beide
(IT en dienstverlening) kunnen worden verbeterd.
Veel werk van de SVB verloopt geautomatiseerd. Het handmatige werk dat
overblijft, is veelal complex en daardoor arbeidsintensief en vraagt in vergelijking
met het reguliere werk extra en soms andere vaardigheden. De SVB geeft daarom
extra aandacht aan de inzetbaarheid van de medewerkers en investeert in het op
het gewenste niveau krijgen van mobiliteit, zowel bij de uitstroom als instroom van
medewerkers. Gedurende enige tijd ziet de SVB de spanning zich opbouwen en dat
uit zich uit in het onder druk staan van de tijdigheidsnormen, een hoge werkdruk en
hoog ziekteverzuim. In 2019 hebben wij extra middelen aan de SVB ter beschikking
gesteld om extra personeelscapaciteit in te zetten. De SVB heeft aangegeven dat
een meerjarige en duurzame personele transitie noodzakelijk is om de continuïteit
van de dienstverlening en de toekomstbestendigheid van de organisatie te blijven
borgen. Wij zijn hierover met de SVB in gesprek.
UWV
Voor het toekomstbestendig en wendbaar maken van het ICT-landschap van UWV
vormt het meerjarige UWV Informatieplan (UIP) sinds 2016 de leidraad. Stabiliteit,
continuïteit en informatieveiligheid hebben daarbij de hoogste prioriteit gekregen,
Pagina 22 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

gevolgd door de invoering van nieuwe wet en regelgeving. Na veel aandacht voor
deze onderwerpen zet UWV conform zijn meerjarenplanning de komende jaren in op
het fundamenteel vernieuwen van het ICT-landschap. Dit is nodig zodat UWV ook
naar de toekomst toe goede dienstverlening kan bieden aan burgers en werkgevers.
De realiteit blijft dat ICT een schaarse capaciteit is en dat UWV voortdurend keuzes
maakt tussen prioriteiten. Voor de komende jaren staan nog veel uitdagingen te
wachten.
Gezien het belang van het UIP is besloten door de Auditdienst Rijk (ADR) een extern
evaluatieonderzoek uit te laten voeren naar het plan. Doel van het onderzoek is het
inzicht geven aan SZW en UWV in de wijze waarop en mate waarin het UIP heeft
bijgedragen aan de meerjarige ICT-ontwikkeling bij UWV en het gesprek hierover
tussen SZW en UWV. Hieruit worden leerpunten gedestilleerd voor het huidige
totstandkomingsproces van het UIP en om de sturingsrelatie tussen SZW en UWV
verder te verbeteren. Het onderzoeksrapport over de eerste fase van het
evaluatieonderzoek is bijgevoegd bij deze Stand van de uitvoering.
Ons beeld uit deze eerste fase is dat het UIP zowel door SZW als door UWV als
nuttig is ervaren om een goede balans te vinden tussen de prioriteiten. Omdat het
UIP onderschreven wordt door SZW en UWV is het een gedragen kader om
afwegingen ten aanzien van de prioritering van ICT-projecten inzichtelijk te kunnen
maken. De meerjarigheid van het UIP heeft bijgedragen aan de planbaarheid van de
projectportfolio van het UWV. Ook maakt het UIP beter inzichtelijk wat de
consequenties zijn van beslissingen. In de volgende fase van dit onderzoek worden
meer leerpunten geformuleerd. Deze zullen ook met u gedeeld worden.
Het is van belang uw Kamer goed mee te nemen in de UWV ICT-strategie. De
Kamer ontvangt daarom ook sinds enkele jaren het UIP. Voor het vervolgonderzoek
zal daarom vanuit de ADR contact worden gezocht met enkele leden van uw Kamer
om te bezien of deze aansluit op de informatiebehoefte van de Kamer.
5.3

Cultuur UWV
De bijgevoegde rapportage ‘Extern Onderzoek Meldstructuur en -Cultuur
Uitkeringsfraude UWV’ is het eindverslag van het externe cultuuronderzoek dat is
uitgevoerd als één van de maatregelen, die zijn aangekondigd in de brief d.d. 7
maart jl., om een open cultuur bij UWV te versterken. Het onderzoek geeft
antwoord op de specifieke onderzoekopdracht die in november 2018 is vastgesteld
in samenspraak met de begeleidingscommissie: “Maak inzichtelijk welke
mogelijkheden (lijn/vangnet) UWV haar medewerkers biedt om signalen (van
ongenoegen) en zorgen die ze in de uitvoering van de publieke taak tegenkomen
(specifiek in relatie tot uitkeringsfraude) te melden en/of bespreekbaar te maken, of
gebruik ervan door UWV gestimuleerd wordt en geef aanbevelingen voor mogelijke
verbetering.”
Samengevat stellen de onderzoekers dat sprake is van een sterk gedeelde positieve
en open organisatiecultuur waarin veel bespreekbaar is, maar waarin men elkaar
onvoldoende aanspreekt op ongewenst gedrag. In de perceptie van de medewerkers
ligt de focus te veel op productienormen en is er binnen het primair proces te weinig
aandacht voor fraudedetectie en fraudebestrijding. Van een angstcultuur – in het
bijzonder in verband met het melden van fraude en andere misstanden – is geen
sprake.
Vrijwel alle medewerkers die zijn bevraagd, ervaren een sterke mate van
beroepstrots, hebben hart voor de zaak en veel loyaliteit richting de organisatie als
Pagina 23 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

geheel, het Nederlandse stelsel van sociale zekerheid en het overgrote deel van hun
clientèle. Tegelijkertijd geldt deze loyaliteit een stuk minder richting direct
leidinggevenden, ‘het hoofdkantoor’ en ‘de politiek’. Mede op basis van eerdere
interne onderzoeken is het beeld dat medewerkers zich gewaardeerd voelen én hun
welzijn en werkplezier in orde is. Tegelijkertijd voelt men zich weinig invloedrijk en
zelfstandig binnen de afdeling en organisatie en worden leidinggevenden door een
groot aantal medewerkers niet als de aangewezen sparringpartner, vraagbaak of
meldpunt gezien.
Melden van fraudesignalen
Het doen van meldingen wordt niet ontmoedigd maar ook niet aangemoedigd. Er is
een uitgebreid stelsel van meldmogelijkheden voor fraude en misstanden en een
meerderheid van de medewerkers geeft aan te weten waar ze wat moeten melden
en dit ook daadwerkelijk te doen. Het aantal mogelijkheden voor medewerkers om
signalen van fraude op te vangen, lijkt in de loop der tijd verminderd, omdat veel
controlehandelingen door het geautomatiseerde systeem worden gedaan. Hoewel
medewerkers in het nieuwe proces wel degelijk ruimte hebben om in te grijpen en
fouten te corrigeren, wordt dit door hen niet als zodanig gepercipieerd. Daarnaast
komt uit het onderzoek een aantal andere knelpunten en dilemma’s naar voren die
tot gevolg kunnen hebben dat medewerkers niet of nauwelijks fraudesignalen
melden. Het gaat daarbij om factoren als een gebrek aan een eenduidige definitie
van fraude, te weinig tijd en een te hoge werkdruk, een gebrek aan prioriteit bij het
management en medewerkers, gebrek aan prioriteit bij medewerkers zelf, ervaren
(fysieke) afstand tot de divisie Handhaving en onvoldoende vertrouwen in nut van
melding en effectieve afhandeling.
De bekendheid van enkele specifieke meldpunten als de instituten
vertrouwenspersoon en Luisterend Oor is minder groot dan die van het Centraal
Meldpunt Fraude en Bureau Integriteit. De ‘meldregeling UWV’ voorziet in
beschermingsmaatregelen voor melders en geeft de mogelijkheid om te melden bij
een externe vertrouwenspersoon wanneer dit intern niet mogelijk is. Ondanks deze
voorziening is volgens de onderzoekers support onder medewerkers waar te nemen
voor klokkenluiders die naar buiten treden als de interne mogelijkheden geen
resultaat opleveren.18
De aanbevelingen uit het onderzoek zien op structuur en proces, cultuur en
leiderschap en oriëntatie, training en communicatie. Voor wat betreft het eerste
gaat het om de inrichting van (interne) vertrouwenspersonen en bekendheid met
specifieke meldpunten als het Luisterend Oor, mogelijkheden om de (fysieke)
afstand tot handhaving te verkleinen, en het vinden van de juiste balans tussen
verdere automatisering en het benutten van de professionele kwaliteiten. Ten
aanzien van cultuur en leiderschap, wordt aanbevolen de aanpak van fraude een
onderdeel van de (interne) sturing te maken, bijvoorbeeld door het formuleren van
meer integrale en meer kwalitatieve prestatie indicatoren, het bespreken van vooren nadelen van persoonlijke caseloads en het investeren in de bekendheid van
loketten en meldpunten. Ook wordt aanbevolen te investeren in een beter gedeelde
gemeenschappelijke definitie van fraude, frequentere communicatie over de
procedure van afhandeling van fraudemeldingen, de ruimte die medewerkers zelf
hebben bij de beoordeling van WW aanvragen, en het melden van
fraudevermoedens explicieter onderdeel laten zijn van opleidingen en
werkoverleggen. Tot slot wordt geadviseerd regelmatig aandacht te besteden aan

In de interviews waren medewerkers niet op de hoogte of deze interne mogelijkheden in de
gevallen die recent een platform in de media kregen, ook zijn benut.
18

Pagina 24 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

de bestaande meldregeling UWV en gesprekken binnen UWV over recente
klokkenluidersincidenten.
De Raad van Bestuur van UWV herkent zich in de conclusie dat UWV integriteit
serieus neemt en ziet de aanbevelingen als een uitgelezen kans om structureel tot
een betere balans tussen dienstverlening en controle te komen. De aanbevelingen
die betrekking hebben op de ruimte voor en kennis van fraudeaspecten zullen mee
worden genomen in het programma Vertrouwen in Vakmanschap dat in 2018 is
gestart. Dit programma wordt geïntensiveerd. Fraudealertheid en kennis bij
medewerkers en management worden een nadrukkelijker element in dit
programma, onder meer door versterking van opleidingen. Uitgangspunt is dat
medewerkers meer ruimte krijgen om onderzoek te doen als zij twijfel hebben bij
een uitkeringsaanvraag. Ook zal nadrukkelijker het gesprek tussen medewerkers,
staf en management worden gevoerd over doelstellingen, resultaten en
kwaliteitseisen.
Voor wat betreft de aanbevelingen die zien op een betere informatieverstrekking
over afhandeling van fraudesignalen, gaat UWV, mede tegen de achtergrond van de
uitkomsten van het onderzoek van de accountantsdienst, dat in de brief over WWmaatregelen nader wordt toegelicht, investeren in een betere informatievoorziening,
zowel waar het gaat om terugkoppeling naar aanleiding van een interne melding, als
om meer periodieke algemene fraude informatie, waaronder met betrekking tot de
definitie en scope van fraude. Om meer direct contact tussen medewerkers van
Handhaving en medewerkers in het primaire proces te stimuleren, zullen
handhavingsexperts periodiek alle vestigingen van UWV bezoeken in de vorm van
‘spreekuren’. Tot slot zal ook verder ingezet worden op de samenhang en
bekendheid van de verschillende loketten waar medewerkers terecht kunnen en een
herijking van de structuur van de vertrouwenspersonen.
Wij vinden het van groot belang dat UWV de verschillende aanbevelingen
voortvarend oppakt. Medewerkers moeten zich intern gehoord voelen en
vermoedens van fraude of andere zorgen gerelateerd aan de uitvoering moeten
effectief worden geadresseerd. De kracht van elke organisatie berust op de inzet en
betrokkenheid van haar medewerkers. Dat begint met dat medewerkers zich ook als
meer invloedrijk en zelfstandig zien en leidinggevenden als sparringpartner,
vraagbaak en meldpunt worden ervaren. Het is van belang de voortgang hier de
komende jaren actief op te monitoren en we zullen dan ook met UWV het gesprek
aangaan over hoe we deze organisatieontwikkeling op een goede manier inzichtelijk
kunnen maken, waarbij tegelijkertijd sprake is van voldoende rust en ruimte voor
het UWV om deze ontwikkeling vorm te geven.
Ook willen we het gesprek aangaan met UWV over de prestatieafspraken die wij met
UWV maken in het kader van de planning & control cyclus. Sturing op prestatie
indicatoren als aantallen beslissingen die tijdig worden genomen en rechtmatigheid
is belangrijk in het kader van verantwoorde overheidsuitgaven en efficiëntie We
moeten evenwel oog hebben voor de negatieve effecten die dit kan hebben in de
uitvoering, bijvoorbeeld waar het gaat om handhaving. De uitdaging is om naar
maatschappelijk effect-“sturing” en effect-verantwoording te gaan, waar efficiëntie
en doelmatigheid nog steeds onderdeel van zijn, maar ook publieke waarde en “de
bedoeling” meer een plek hebben. In de herijking van prestatie indicatoren door
SZW en UWV die in 2020 in gemeenschappelijk overleg plaatsvindt, zal dit
nadrukkelijk de ambitie zijn. De interne sturing van UWV en de prestatieafspraken
die SZW met UWV maakt, dienen op elkaar aan te sluiten. Professionals moeten in
de uitvoering op alle niveaus oprecht de ruimte ervaren om te leren, en zich
gewaardeerd te weten in hun complexe opgave in de praktijk.
Pagina 25 van 26

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid juni 2019 | 28 juni 2019

5.4

Internationale ontwikkelingen
Nieuwe wetgeving vanuit de Europese Unie vraagt steeds meer inzet van lidstaten
en hun uitvoeringsorganisaties. Daarbij komt dat door de EU steeds meer wordt
aangestuurd op voorgeschreven technische oplossingen in EU-wetgeving. De
reikwijdte en details van deze technische toepassingen zijn echter vaak nog niet
bekend op het moment van bekrachtiging van EU-wetgeving. Dit brengt een mate
van onzekerheid met zich mee, wat een risico vormt voor de implementatie door
uitvoeringsorganisaties. Bovendien is er samenhang met implementatie van
nationale wet- en regelgeving en andere noodzakelijke aanpassingen, waardoor dit
gaat knellen bij de zbo’s, bijvoorbeeld in IV-planning en ICT-capaciteit.
Zo vraagt het project Electronic Exchange of Social Security Information (EESSI),
gericht op digitalisering van het berichtenverkeer tussen sociale
zekerheidsinstellingen, veel van UWV en de SVB. De verwachting is dat met de
implementatie van EESSI de productie en prestaties in het internationale proces in
eerste aanleg onder druk komen te staan. Een big bang scenario rondom de
implementatie waar Europa op afstevende, is gelet op huidige (beperkte) voortgang
in de lidstaten niet haalbaar. Eind juni zullen de Europese Commissie (EC) en de
lidstaten besluiten hoe de fase na 3 juli eruit gaat zien, omdat niet alle landen
gereed zullen zijn en er dus een hybride situatie van uitwisseling (via EESSI en
huidige veelal reeds elektronische berichten manieren van uitwisseling, zowel
elektronisch als op papier) noodzakelijk zal zijn. UWV en de SVB zullen EESSI
stapsgewijs blijven implementeren, mede gelet op zaken die de EC naar
verwachting nog moet mitigeren. Zo moet nog blijken of de EESSI-componenten
AVG-proof zijn en moet bij iedere uitwisseling het risico op een datalek zo klein
mogelijk zijn.

Pagina 26 van 26