Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 680

Parlementair onderzoek Lessen uit recente
arbeidsmigratie

Nr. 5

BIJLAGE: CORRESPONDENTIE MET HET KABINET

kst-32680-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

2

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Den Haag, 1 augustus 2011
Antwoorden van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op
vragen van de tijdelijke commissie Lessen uit recente arbeidsmigratie aan
de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het gevoerde
beleid inzake arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa (ingezonden
23 juni 2011).
1 t/m 4
Welke ontwikkelingen heeft u waargenomen op het terrein van de
arbeidsmarkt en sociale zekerheid als gevolg van de komst van arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa per 1 januari 2004?
Welke van deze ontwikkelingen zijn hierbij als probleem gemarkeerd? Kan
dit met onderzoeksgegevens worden onderbouwd?
Welk beleid is hierbij ingezet om deze problemen aan te pakken?
Zijn hierbij (concrete) doelstellingen geformuleerd?
De belangrijkste ontwikkeling is dat de arbeidsmigratie uit de Midden- en
Oost-Europese landen (MOE-landen) de laatste jaren sterk is gestegen. De
stijging is veel groter dan verwacht.
Bij de invoering van vrij werknemersverkeer met de MOE-landen1 per
1 mei 2007 heeft het kabinet een aantal flankerende beleidsmaatregelen
genomen met als doelstelling het tegengaan van oneerlijke concurrentie
(«gelijk loon voor gelijk werk») en het waarborgen van voldoende goede
huisvesting. Onderdelen van dit flankerend beleid zijn de invoering van
een bestuurlijke boete in de WML, afspraken tussen het ministerie van
SZW en sociale partners over handhaving van arbeidsvoorwaarden en
maatregelen op het terrein van huisvesting. Voor een uiteenzetting van de
inhoud van dit flankerend beleid verwijs ik u kortheidshalve naar de
brieven die mijn voorgangers over dit onderwerp naar de Tweede Kamer
hebben gestuurd.2 Naderhand zijn aanvullende maatregelen genomen,
zoals een intensivering van de handhaving door de Arbeidsinspectie in
sectoren waar veel arbeidsmigranten uit MOE-landen werken, voorlichting
aan arbeidsmigranten in hun eigen taal en maatregelen om fraude en
illegaliteit in de uitzendbranche tegen te gaan. In dit verband verwijs ik
ook naar de betreffende Kamerstukken.3

1
Polen, Hongarije, Tsjechië, Slovenië,
Slowakije, Estland, Letland en Litouwen.
2
Zie bijvoorbeeld Kamerstukken II 2006–2007,
29 407, nrs. 32, 53 en 55.
3
Zie bijvoorbeeld Kamerstukken II 2007–2008,
29 407, nrs. 76 en 81.
4
«De Europese grenzen verlegd, Evaluatie
flankerend beleid vrij verkeer van werknemers
MOE-landen», Regioplan (2008); «De
economische impact van arbeidsmigratie uit
de MOE-landen, Bulgarije en Roemenië, Een
studie naar de omvang, aard en economische
effecten van arbeidsmigratie», SEO Economisch Onderzoek (2008).
5
«De Europese grenzen verlegd, Evaluatie
flankerend beleid vrij verkeer van werknemers
MOE-landen», Regioplan (2008).

In 2007 en 2008 is in opdracht van de toenmalige minister van SZW een
aantal externe onderzoeken uitgevoerd naar de effecten van de invoering
van vrij werknemersverkeer met de MOE-landen.4 Uit het onderzoek «De
Europese grenzen verlegd»5 naar de effecten van een aantal flankerende
beleidsmaatregelen is onder meer het volgende naar voren gekomen.
Begin 2008 waren er naar schatting minimaal 100 000 arbeidsmigranten
uit de MOE-landen in Nederland. Zij werken vooral in sectoren waarvoor
werkgevers moeilijk personeel kunnen vinden op de Nederlandse
arbeidsmarkt: land- en tuinbouw, bouw, schoonmaak. De verdringing van
werknemers op de Nederlandse arbeidsmarkt lijkt daarmee beperkt, aldus
Regioplan. Overigens vind ik het ongewenst dat steeds meer arbeidsmigranten worden aangetrokken voor laag- en ongeschoold werk, terwijl
honderdduizenden mensen die kunnen werken met een uitkering aan de
kant staan. De insteek van werkgevers, werkzoekenden en uitvoeringsinstanties moet zijn om arbeidsaanbod uit Nederland in te zetten voor dit
werk. UWV en gemeenten krijgen daarom meer middelen om het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

3

weigeren van werk of het niet meewerken aan re-integratiemaatregelen
strenger te sanctioneren. Ook is de afgifte van het aantal tewerkstellingsvergunningen sinds 1 juli jl. zoveel mogelijk beperkt.
Een andere constatering van Regioplan was dat er onvoldoende zicht is
op de naleving van arbeidsvoorwaarden, omdat niet alle misstanden
worden gemeld.
5
Hoe succesvol is dit beleid geweest? Kunt u dit succes met analyses en
onderzoeksgegevens onderbouwen?
Het aantal arbeidsmigranten uit de MOE-landen is de laatste jaren sterk
gestegen, en zal mogelijk verder stijgen. Arbeidsmigranten hebben de
afgelopen jaren hun nut voor de economie bewezen en vervullen ook in
de toekomst een rol. Als gevolg van het grotere Europese arbeidsaanbod
is de illegale tewerkstelling gedaald.1 Ook werken de meeste arbeidsmigranten tegen normale arbeidsvoorwaarden.
1

Het overtredingspercentage van de Wet
arbeid vreemdelingen is gedaald van 25% in
2005 naar 16% in 2008. In 2009 en 2010 is het
percentage weer licht gestegen naar 17%
(2009) en 18% (2010).
2
Eind 2010 ontvingen 1070 personen met een
nationaliteit van een van de MOE-landen een
bijstandsuitkering.
Eind 2008 waren dit er 460. (www.cbs.nl) Het
aantal WW-uitkeringen aan personen met een
nationaliteit van een van de MOE-landen is
gestegen van 107 in 2007 naar 1527 eind 2010.
(bron: UWV).
3
Een voorbeeld van een schijnconstructie is
schijnzelfstandigheid: arbeidsmigranten doen
zich soms voor als zelfstandige, maar zijn
feitelijk werknemer. Met betrekking tot
Bulgaren en Roemenen wordt de tewerkstellingsvergunningplicht hiermee ontdoken. De
Arbeidsinspectie heeft in de jaren 2008, 2009
en 2010 respectievelijk 991, 1695 en 748
zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers)
aangetroffen. Hiervan bleken 248 personen
(2008), 426 personen (2009) en 255 personen
(2010) als pseudozelfstandige werkzaam te
zijn. Van deze pseudozelfstandigen betrof het
aandeel Bulgaren in 2008 80%, in 2009 85% en
in 2010 84%.
4
Kamerstukken II, 2010–2011, 29 407, nr. 118.
5
«Aantal Midden- en Oost-Europeanen in vijf
jaar tijd verdubbeld», www.cbs.nl (2011). Dit
betreft migranten die als inwoner in de GBA
en/of als werknemer bij UWV zijn geregistreerd.
6
Zie voetnoot 4. Verder: «Evaluatie werknemersverkeer MOE-landen», Ecorys (2006),
«Arbeidsmigranten uit Midden- en
Oost-Europa», Risbo (2009).
7
In 2004 schatte het CPB dat de instroom van
het aantal migranten uit de MOE-landen,
uitgaande van vrij werknemersverkeer, in de
periode 1 mei 2004-1 mei 2006 7500 tot 15 000
zou bedragen, bovenop 10 000 seizoensarbeiders. («Arbeidsmigranten uit de Middenen Oost-Europese toetredingslanden», CPB
(2004)).

Dat neemt echter niet weg dat er ook nog steeds knelpunten zijn. Zo is een
groot deel van de arbeidsmigranten niet geregistreerd in de verschillende
systemen (GBA, IND). Dit maakt onder meer gerichte controle op
huisvesting en de inning van belastingen problematisch. Ook doen
migranten uit de MOE-landen een toenemend beroep op sociale voorzieningen. Het beroep op de sociale zekerheid van migranten uit de
MOE-landen is in absolute zin beperkt, maar neemt toe.2
Werkgevers, waaronder malafide uitzendbureaus, houden zich onvoldoende aan de voor hen geldende regelgeving, met onderbetaling van
arbeidsmigranten, schijnconstructies en andere misstanden als gevolg.3
Ook zijn er knelpunten op het terrein van huisvesting en inburgering. Om
de arbeidsmigratie uit andere EU-landen in goede banen te leiden hebben
kabinet en gemeenten gezamenlijk een pakket maatregelen vastgesteld.
De maatregelen hebben betrekking op de terreinen voorlichting, registratie, werk en handhaving van arbeidsregels, sociale voorzieningen,
huisvesting, inburgering en terugkeer. Voor een beschrijving hiervan
verwijs ik u naar de brief van 14 april jl. die ik uw Kamer, mede namens de
ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en voor
Immigratie en Asiel heb gestuurd.4
6
Wordt het aantal arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa
gemonitord? Op basis van welke gegevens, om welke aantallen gaat het
en hoe verhouden deze zich tot de ramingen uit 2004?
Het aantal arbeidsmigranten uit de MOE-landen is niet exact bekend: een
aanzienlijk deel van hen is niet geregistreerd. De ondergrens van de
schattingen wordt steeds gevormd door de aantallen die wél staan
geregistreerd. Het aantal geregistreerde migranten kan op verschillende
manieren worden gemeten. Volgens het CBS waren er begin 2011 bijna
200 000 migranten uit de MOElanden in Nederland geregistreerd.5
Omdat de exacte omvang van de arbeidsmigratie uit de MOE-landen niet
bekend is, zijn sinds 2004 in opdracht van het kabinet op een aantal
momenten schattingen6 gemaakt van het (verwachte) aantal arbeidsmigranten uit de MOE-landen. De eerste schattingen van het CPB7 in 2004
zijn in de loop der jaren telkens naar boven bijgesteld. Vast staat dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

4

arbeidsmigratie uit de MOE-landen veel groter is gebleken dan aanvankelijk verwacht. Naar verwachting in de tweede helft van augustus zal de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uw Kamer een
nieuwe schatting doen toekomen van het aantal migranten uit de
MOE-landen. Deze schatting betreft zowel geregistreerde als
niet-geregistreerde migranten over de jaren 2008 en 2009.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

5

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Den Haag, 12 augustus 2011
Antwoorden van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op vragen van de tijdelijke commissie Lessen uit recente arbeidsmigratie aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over
het gevoerde beleid inzake arbeidsmigratie uit Midden- en Oost-Europa
(ingezonden 23 juni 2011).
1 en 2
Welke ontwikkelingen heeft u waargenomen op het terrein van de
huisvesting en leefbaarheid als gevolg van de komst van arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa per januari 2004?
Welke van deze ontwikkelingen zijn hierbij als een probleem gemarkeerd?
Kan dit met onderzoeksgegevens worden onderbouwd?
Sinds de toetreding van de 8 MOE-landen1 in 2004 en de openstelling van
onze arbeidsmarkt op 1 mei 2007 is de arbeidsmigratie de afgelopen jaren
sterk gestegen. Daarvan hebben vooral de land- en tuinbouwsector, maar
ook de bouw-, transport- en logistieksector sterk geprofiteerd2. Daarnaast
heeft de komst van de arbeidsmigranten ook gezorgd voor een aantal
knelpunten, onder andere op het terrein van huisvesting.
In de afgelopen jaren is er op diverse beleidterreinen hard gewerkt aan
het goed begeleiden van de arbeidsmigranten in Nederland. Zowel aan de
arbeidsmarktkant, als ook bij huisvesting en inburgering hebben steeds
meer gemeenten, werkgevers en verhuurders elkaar gevonden. Mij zijn
goede samenwerkingsvoorbeelden bekend in de gemeente Eemsmond, in
Horst aan de Maas en in het Westland.
In de Kamerbrieven van 18 april jongstleden (Kamerstukken II, 2010–2011,
29 407, nr. 118) en van juni 2010 (Kamerstukken II, 2010–2011, bijlage bij
29 407, nr. 106) wordt ingegaan op de meest recente trends en ontwikkelingen als ook knelpunten en oplossingen als gevolg van de arbeidsmigratie.

1
Met MOE-landen worden de volgende
landen bedoeld: Polen, Tsjechië, Slowakije,
Hongarije, Slovenië, Letland, Estland,
Litouwen, Bulgarije en Roemenië.
2
Onderzoek Regioplan (juni 2008): De
Europese grenzen verlegd, Evaluatie
flankerend beleid vrij verkeer van werknemers
MOE-landen.

Ten aanzien van de ontwikkelingen op het terrein van huisvesting kan ik
het volgende constateren. De vraag naar huisvesting van arbeidsmigranten verschilt van de vraag van autochtone Nederlanders.
MOE-landers zijn vooral op zoek naar allerlei vormen van tijdelijke
huisvesting. Door de blijvende toestroom van migranten is die vraag
permanent geworden, dus partijen moeten veel meer inspelen op een
groeiende, permanente vraag naar tijdelijke vormen van huisvesting. Daar
waar sprake is van definitieve vestiging, vinden arbeidsmigranten hun
weg via reguliere kanalen voor huur- of koopwoningen.
Voor grote aantallen MOE-landers is huisvesting inmiddels aanwezig.
Aanvankelijk zochten werkgevers oplossingen in kleinschalige huisvestingsprojecten. Met de opkomst van gespecialiseerde uitzendbureaus is
de nadruk meer op grootschaliger oplossingen komen te liggen: oude
hotels, leegstaande kloosters, afgestoten asielzoekerscentra zijn in de
afgelopen jaren verbouwd voor de huisvesting van MOE-landers. Ook
leegstaande kantoren worden steeds meer verbouwd tot zogeheten
Polenhotels.
Daarnaast zoeken werkgevers en uitzendbureaus hun heil in gewone
(koop)woningen voor kamergewijze verhuur. Huisjesmelkers springen in
dit gat, in metname de grote steden, met overlast en overbewoning tot
gevolg. Om te zorgen dat gemeenten hun handhavingscapaciteit vooral

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

6

kunnen inzetten voor de aanpak van huisjesmelkerij, maakt het rijk
afspraken met uitzendbureaus over kwaliteitsnormen voor huisvesting.
Deze afspraken worden opgenomen in de CAO voor uitzendkrachten en
de sector zelf gaat ze handhaven. Zo wordt voorkomen dat illegale
huisvestingssituaties kunnen ontstaan.
Daarnaast constateer ik nog steeds een huisvestingsopgave die regionaal
geconcentreerd is. In Noord-Brabant, Limburg en West-Friesland wordt
voortvarend samengewerkt aan het realiseren van voldoende huisvesting.
In die gebieden is de problematiek minder groot dan in de grote steden
Den Haag en Rotterdam. De aanpak van deze problematiek maakt daar
onderdeel uit van de wijkaanpak en de verbetering van de leefbaarheid.
3 en 4
Welk beleid(sinstrument) is hierbij ingezet om deze problemen aan te
pakken?
Zijn hierbij (concrete) doelstellingen geformuleerd?
Het betreft hier een beleidsverantwoordelijkheid die de wetgever bij de
gemeenteautoriteiten heeft gelegd. Vanaf 2008 vindt er evenwel intensief
overleg plaats over de ondersteunende maatregelen die nodig zijn. Een
belangrijke doelstelling is het realiseren van voldoende tijdelijke
huisvesting. Daarbij wordt verwacht dat iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid neemt. Gemeenten zijn de regievoerders rondom de
huisvesting van arbeidsmigranten en het bevorderen van de leefbaarheid
van wijken. Van gemeenten waar veel MOE-landers aanwezig zijn (wonen
of werken) wordt verwacht dat zij in hun woningvoorraadbeleid en
woonruimteverdelingsbeleid rekening houden met deze instroom. Ook
zullen deze gemeenten veel actiever in regionaal verband afspraken
moeten maken over de huisvestingsopgave, want naast verhuurders en
werkgevers zijn ook buurgemeenten en provincies belangrijke spelers op
dit terrein. Het rijk is met gemeenten voortdurend in gesprek en biedt hen
ondersteunende faciliteiten die hen beter in staat stellen hun verantwoordelijkheden te nemen. Zo is het geïnitieerde netwerk van gemeenten met
een relatief groot aandeel MOE-landers een belangrijk platform voor
gemeenten om kennis en ervaringen uit te wisselen over knelpunten in de
handhaving en huisvesting. In het verlengde van bovengenoemd netwerk,
heeft het rijk een praktijkteam beschikbaar dat een gemeente op afroep
met raad en daad bijstaat. Daarbij kan het gaan om de inbreng van
specialistische kennis, maar ook om steun en bemiddeling tussen lokale
en regionale partijen onderling. Uitgangspunt bij dit alles is dat het rijk de
verantwoordelijkheden van gemeenten, maar ook van verhuurders,
MOE-landers en de werkgevers niet overneemt.
Daarbij kan geconstateerd worden dat op een aantal punten versteviging
van het beleid noodzakelijk is. Om die reden maakt het kabinet bijvoorbeeld afspraken met koepels van woningcorporaties en studentencorporaties over samenwerking en kennisuitwisseling rondom de (tijdelijke)
huisvesting van MOE-landers. Gemeenten worden in regionaal verband
actief door BZK aangesproken op een evenwichtige verdeling van het
aanbod van huisvesting over de gehele regio. In het verlengde van de
landelijke afspraken met de corporatiekoepels worden ook woningcorporaties in die betreffende regio aangespoord om hun taak ten aanzien van
tijdelijke huisvesting op te pakken. De eerder genoemde Cao-afspraken
met de uitzendbureaus over kwaliteitsnormen voor huisvesting zie ik als
een belangrijk instrument om gemeenten te ontlasten in de handhaving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

7

5
Hoe succesvol is dit beleid geweest? Kunt u dit succes met analyses en
onderzoeksgegevens onderbouwen?
Over het algemeen zijn de huisvestingsproblemen in de afgelopen jaren
adequaat door de gemeenten opgepakt. Gezien het grote aantal arbeidsmigranten waar het om gaat op dit moment, zijn er in een aantal
gemeenten, in het bijzonder Den Haag en Rotterdam, evenwel nog
problemen. Voor een deel is dit toe te schrijven aan de integrale aanpak
van betrokken partijen. Ook het rijksbeleid heeft daarin bijgedragen.
Zo hebben zich sinds de oprichting van het gemeentenetwerk voor
MOE-landergemeenten, inmiddels 40 gemeenten aangesloten. Ook is het
rijk in 8 regio’s in gesprek over een betere verdeling van de huisvestingsopgave of het stimuleren van partijen. In samenwerking met de VNG
onderzoekt BZK momenteel de mogelijkheden en wenselijkheid van een
«virtual community» voor kennisdeling tussen gemeenten over onder
andere de huisvesting van MOE-landers. Tot slot hebben zowel de VNG
als ook een achttal gemeenten (waaronder Den Haag, Rotterdam en
Westland) tijdens de bestuurlijke overleggen van 30 november 2010 en
van 8 april 2011 aangegeven dat zij tevreden zijn over de inzet van en de
samenwerking met het rijk bij aanpak van de problematiek rondom de
arbeidsmigratie uit de MOE-landen.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

8

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Den Haag, 10 augustus 2011
In uw brief van 23 juni 2011, stelt u mij een aantal vragen over het
gevoerde onderwijsbeleid inzake kinderen van arbeidsmigranten uit
Midden- en Oost-Europa. Hieronder ga ik op de door u gestelde vragen in.
1
Welke ontwikkelingen heeft u waargenomen op het terrein van het
onderwijs als gevolg van de komst van arbeidsmigranten uit Midden- en
Oost-Europa per 1 januari 2004.
Geen knelpunten door leerlingen afkomstig uit Midden- en Oost-Europa
(MOE-leerlingen) in het basis- en voortgezet onderwijs
Eind 2007 zijn door enkele basissscholen en gemeenten signalen
afgegeven dat de opvang van kinderen uit Midden- en Oost-Europa in het
onderwijs (financiële) problemen met zich mee zouden brengen. Om de
omvang van de problematiek in kaart te brengen is aan het Instituut voor
Multiculturele vraagstukken Forum gevraagd een enquête te houden
onder scholen. In juni 2008 heeft Forum het rapport Nieuwkomers uit
Midden- en Oost-Europa op Nederlandse basisscholen- een verkenning
gepubliceerd. Conclusie was dat er geen sprake was van een grote
instroom van de kinderen uit Midden- en Oost-Europa, noch van een
daarmee samenhangende opvangproblematiek. Deze uitkomst is d.d.
29 augustus 2008 (Kamerstuk 31 200 VIII, nr. 206) aan de voorzitter van de
Tweede Kamer gemeld. In deze brief is aangegeven dat er in het
schooljaar 2008–2009 weer een enquête was gepland. De resultaten van
deze vervolgenquête zijn opgenomen in het rapport Nieuwkomers uit
Midden- en Oost-Europa op Nederlandse basisscholen II – Een herhaalde
verkenning (2009/2010), Forum november 2010. De voornaamste
conclusies uit het rapport zijn dat, in lijn met de eerste inventarisatie, het
beeld lijkt te worden bevestigd dat het niet om een omvangrijke groep
gaat en dat de aanwezigheid van MOE-leerlingen door de meeste scholen
niet als een knelpunt wordt ervaren.
Ook vanuit het voortgezet onderwijs zijn geen signalen gekomen dat de
aanwezigheid van MOE-leerlingen specifieke problemen in de klas
opleveren. MOE-leerlingen worden bij de meeste scholen ondergebracht
in internationale schakelklassen. Door extra aandacht aan de Nederlandse
taal worden zij klaargestoomd om in te stromen in het reguliere voortgezet onderwijs.
Informatiepunt
Als gevolg van de afgegeven signalen in 2007 is er in 2008 een apart
informatiepunt ingericht bij het Landelijk Steunpunt Specifieke
doelgroepen (LISD). Bij het informatiepunt konden scholen met
MOE-leerlingen informatie inwinnen over hoe om te gaan met
MOE-kinderen in het onderwijs. Door scholen is er weinig beroep gedaan
op het informatiepunt en daarom is het informatiepunt eind 2009
opgeheven. Scholen konden hierna nog wel een beroep blijven doen op
het LISD om informatie te ontvangen over de opvang van MOE-leerlingen
in het onderwijs.
Het LISD is één van de organisaties die met ingang van 1 september 2011
geen subsidie meer zal ontvangen. Mijn voornemen hiertoe heb ik
bekendgemaakt in mijn brief aan de Tweede Kamer Herziening subsidie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

9

beleid onderwijssubsidies (Kamerstuk 32 500, nr. 160). De informatiefunctie die het LISD naar scholen vervult zal echter in een andere
hoedanigheid ter beschikking blijven (motie-Biskop, Kamerstuk 32 500 VIII,
nr. 189).
Extra bekostiging
Het bevoegd gezag van een school voor primair onderwijs waar de eerste
opvang in het onderwijs wordt verzorgd voor tenminste vier vreemdelingen die korter dan een jaar in Nederland zijn, kan aanspraak maken op
bijzondere bekostiging voor personeel en materiële instandhouding. Met
name de scholen met veel asielzoekerleerlingen, maar ook de scholen met
MOE-leerlingen, hebben destijds aangegeven dat deze bekostiging
onvoldoende zou zijn voor de opvang van deze leerlingen. Als gevolg van
het afgeven van deze signalen, is deze bijzondere bekostiging met ingang
van 1 april 2009 verdubbeld.
Daarnaast kunnen gemeenten die een specifieke uitkering ontvangen op
basis van artikel 168a van de Wet op het primair onderwijs, voor het
bestrijden van onderwijsachterstanden, schakelklassen inrichten voor
kinderen die een (grote) taalachterstand hebben. Dit kabinet stelt
structureel € 50 miljoen extra beschikbaar voor schakelklassen en
zomerscholen.
Ook het voortgezet onderwijs kan aanspraak maken op extra bekostiging
voor de opvang van nieuwkomers. Scholen in het voortgezet onderwijs
kunnen voor aanvullende bekostiging gebruik maken van de regeling
Nieuwkomers en de regeling eerste opvang vreemdelingen, beiden
onderdeel van het Leerplusarrangement VO.
Scholen geven bij de integrale leerlingentelling aan of ze nieuwkomers
(niet-Nederlanders die korter dan één of tussen de één en twee jaar in
Nederland zijn) of vreemdelingen als leerlingen hebben. Met de aanvullende bekostiging kunnen bijvoorbeeld internationale schakelklassen
worden ingericht waarin kinderen, door veel aandacht te geven aan de
Nederlandse taal, worden klaargestoomd om in te stromen in het
reguliere voortgezet onderwijs.
Recente ontwikkelingen
Van de laatste ontwikkelingen op het terrein van het onderwijs als gevolg
van de komst van arbeidsmigranten uit Midden en Oost-Europa, heeft de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de voorzitter van de
Tweede Kamer op de hoogte gebracht met zijn brief van 14 april 2011
(Kamerstuk 29 407, nr. 118). Kortheidshalve verwijs ik u naar deze brief.
2
Welke van deze ontwikkelingen zijn hierbij als probleem gemarkeerd? Kan
dit met onderzoeksgegevens worden onderbouwd?
Zie het antwoord op vraag 1.
3
Welk beleid(sinstrumenten) is hierbij ingezet om deze problemen aan te
pakken?
De inrichting van een informatiepunt voor het basisonderwijs en het
voortgezet onderwijs(het informatiepunt is eind 2009 opgeheven omdat er
door scholen praktisch geen beroep meer op werd gedaan), de verhoging
van de bijzondere bekostiging in het basisonderwijs voor de eerste
opvang van alle leerlingen die korter dan een jaar in Nederland zijn en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

10

herhaalde communicatie richting scholen om hen op dit instrument te
wijzen (zie verder hierover het antwoord op vraag 1.).
4
Zijn hierbij concrete doelstellingen geformuleerd?
Het inzetten van de in antwoord 3 genoemde beleidsinstrumenten had in
algemene zin tot doel scholen te ondersteunen bij de opvang van
MOE-leerlingen in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs.
5
Hoe succesvol is dit beleid geweest? Kunt u dit succes met analyses en
onderzoeksgegevens onderbouwen.
In welke mate dit beleid succesvol is geweest is niet na te gaan. Uit beide
enquêtes van Forum (zie verder hierover het antwoord op vraag 1) blijkt
dat de aanwezigheid van MOE-leerlingen in het onderwijs door nagenoeg
alle basisscholen niet als knelpunt wordt ervaren. Ook vanuit het
voortgezet onderwijs zijn geen signalen gekomen dat de aanwezigheid
van MOE-leerlingen specifieke problemen in de klas opleveren.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 680, nr. 5

11