TUSSENRAPPORTAGE VVE IN DE G37

MONITOR KWALITEIT VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE
EDUCATIE IN DE 37 GROTE STEDEN IN 2013 EN 2014

september 2014

Voorwoord

Tussen 2007 en 2012 heeft de Inspectie van het Onderwijs een bestandsopname
uitgevoerd, waarbij zij de kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie (vve) heeft
onderzocht. Daarna is het signaalgestuurd toezicht op vve in werking getreden.
In 2012 hebben het Rijk en de 37 grote steden (G37) afspraken gemaakt om ervoor
te zorgen dat zo veel mogelijk kinderen met een taalachterstand gebruik kunnen
maken van hoogwaardige onderwijsvoorzieningen. Daarbij is afgesproken dat de
Inspectie van het Onderwijs in 2013 en 2015 een monitor uitvoert om het
gemeentelijke vve-beleid en de kwaliteit van vve op de voorscholen
(peuterspeelzalen en kinderdagverblijven die vve aanbieden) en vroegscholen
(groep 1 en 2 van basisscholen) in beeld te brengen.
Dit rapport beschrijft de uitkomsten van de vve-monitor die de Inspectie van het
Onderwijs in 2013 en 2014 uitvoerde.
Goede vve is van groot belang. Iedereen die in het onderwijs werkt, weet dat
achterstanden zo vroeg mogelijk moeten worden aangepakt. Het verbeteren van vve
vergroot kansen van kinderen. Vanuit die motivatie werkt ook de inspectie graag
aan het verhogen van de kwaliteit van vve.
Het is verheugend dat er vooruitgang is te melden. Er is tegelijkertijd nog veel winst
te boeken. De verschillen tussen gemeenten en locaties zijn soms groot. Er is hierbij
volop gelegenheid voor gemeenten en locaties om van elkaar te leren. Bij ieder
kwaliteitsaspect zijn er collega's die een voorbeeld zijn. Deze sector kent veel
voorlopers. De komende periode verwacht de inspectie dan ook een verdere inzet op
kwaliteitsverbetering. Essentiële aspecten als kwaliteitszorg en ouderbetrokkenheid
verdienen hierbij alle aandacht.
De hoofdinspecteur primair onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs,
dr. Arnold Jonk
september 2014

Pagina 3 van 57

Inhoud

Samenvatting
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding 9
Aanleiding 9
Terugblik op de bestandsopname 9
Bestuursafspraken OCW-G37 en vve-monitor in 2013/2014 10
Leeswijzer 11

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Kwaliteit van vve op gemeentelijk niveau in de G37 12
Werkwijze monitor 2013/2014 op gemeentelijk niveau 12
Vve-condities 12
Vve-beleidscontext 12
Conclusies 27

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8
3.9
3.10
3.11
3.12

Kwaliteit van vve op de voor- en vroegscholen in de G37 29
Werkwijze monitor 2013/2014 op locatieniveau 29
Condities 31
Ouders 33
Kwaliteit van de educatie: het aangeboden programma 35
Kwaliteit van de educatie: pedagogisch handelen 37
Kwaliteit van de educatie: educatief handelen 38
Ontwikkeling, begeleiding en zorg 40
Externe zorg 42
Kwaliteitszorg 43
Doorgaande lijn 45
Resultaten van vve 46
Conclusies 47

4
4.1
4.2
4.3

Conclusies 49
Gemeenten 49
Locaties 50
Nabeschouwing 51

Bijlage I - Overzicht gemeentelijke oordelen per G37 53
Bijlage II - Overzicht correlaties 55

Pagina 4 van 57

Samenvatting

De kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie (vve) in de 37 grote gemeenten
van Nederland (G37)１ is verbeterd sinds de bestandsopname (nulmeting) die tussen
2007 en 2012 is gedaan. Gemeenten hebben goede afspraken gemaakt over de
doelgroepdefinitie en over de doorgaande lijn. Vve-locaties werken aan het
ontwikkelen van ouderbeleid en kwaliteitszorg. Deze monitor laat zien dat de
kwaliteit van vve zowel op gemeentelijk niveau als op locatieniveau vooruit is
gegaan. Een aantal gemeenten en/of locaties doet het zo goed dat ze als voorbeeld
voor anderen kunnen dienen. Tegelijkertijd zijn er nog veel gemeenten en locaties
die op een aantal punten tekortschieten in de gewenste kwaliteit van vve. De
verbeterpunten die in de bestandsopname zijn geconstateerd zijn onverkort geldig.
Dit rapport beschrijft de uitkomsten van de monitor van de kwaliteit van voor- en
vroegschoolse educatie in de G37 in 2013 en 2014.
Achtergrond
Voor- en vroegschoolse educatie is bedoeld voor peuters en kleuters met een (risico
op een) achterstand in hun ontwikkeling vanwege het lage opleidingsniveau van hun
ouders (of anderszins). Vanuit de bekostigingssystematiek zijn dat de kinderen die
(later) op de basisschool een zogenaamd ‘leerlinggewicht’ krijgen op grond van het
opleidingsniveau van hun ouders. Gemeenten hebben zelf de vrijheid om te bepalen
welke kinderen doelgroepkinderen zijn. In dit rapport worden de kinderen die door
de gemeenten als doelgroepkind worden beschouwd, aangeduid met de term
doelgroepkinderen.
Voorscholen zijn peuterspeelzalen of kinderdagverblijven waarvan de gemeente de
voorschoolse educatie aan de doelgroepkinderen bekostigt. Deze worden in dit
rapport aangeduid met vve-peuterspeelzalen en vve-kinderdagverblijven.
Vroegscholen zijn de groepen 1 en 2 van basisscholen met relatief veel
doelgroepkinderen.
In 2012 hebben de G37 bestuursafspraken gemaakt met de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW) over vve. De minister en de G37 hebben in de
bestuursafspraken vastgelegd welke doelen zij in 2013 en 2015 nastreven voor
zomerscholen, schakelklassen en vve. Om de bestuursafspraken te kunnen
realiseren hebben de G37 in 2012 70 miljoen euro ontvangen en vanaf 2013 wordt
95 miljoen euro per jaar onder de G37 verdeeld. Per G37 zijn stadsspecifieke
afspraken gemaakt. Deze afspraken zijn gebaseerd op de uitkomsten van de vvebestandsopname die door de Inspectie van het Onderwijs van 2007-2012 is
uitgevoerd２. De inspectie monitort in 2013/2014 en 2015-2016 de kwaliteit van vve
in de G37. Het ministerie van OCW bekijkt of de doelen uit de bestuursafspraken
worden gerealiseerd. De inspectie doet daarover geen uitspraken. Bij de middelgrote
en kleine gemeenten voert de inspectie signaalgestuurd toezicht uit. De resultaten
daarvan beschrijft de inspectie in haar jaarlijkse onderwijsverslag.

１ De G37 bestaan uit de G4 (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht) en de 33 grote(re) gemeenten
(Eindhoven, Tilburg, Enschede, Dordrecht, Arnhem, Schiedam, Haarlem, ’s-Hertogenbosch, Almere, Zaanstad,
Breda, Helmond, Nijmegen, Amersfoort, Leiden, Venlo, Almelo, Ede, Apeldoorn, Deventer, Maastricht, Groningen.
Lelystad, Heerlen, Delft, Emmen, Alkmaar, Zoetermeer, Sittard-Geleen, Zwolle, Leeuwarden, Hengelo en
Haarlemmermeer).
２ Inspectie van het Onderwijs (2013), Extra aandacht nodig voor achterstanden bij het jonge kind’.

Werkwijze monitor 2013/2014
Ter voorbereiding op de monitor hebben alle G37 een digitale vragenlijst ingevuld.
De inspectie heeft de antwoorden op deze vragenlijst geverifieerd aan de hand van
de aangeleverde beleidsdocumenten en in een gesprek met de betrokkenen van de
gemeente. De inspectie heeft van iedere gemeente het vve-beleid beschreven.
Vervolgens heeft de inspectie bij alle vve-locaties in de G37 (2.454) een digitale
vragenlijst uitgezet. 2.285 locaties (93 procent) hebben deze vragenlijst ingevuld en
teruggestuurd; 1.387 voorscholen en 898 vroegscholen. De antwoorden op de
vragen uit de lijsten zijn, indien mogelijk, conform de werkinstructie van de
inspectie vertaald naar een waardering van een indicator. Het gaat daarbij dus niet
om oordelen van de inspecteurs, maar om hoe de locatie de kwaliteit zelf inschat.
De vve-locaties die een vragenlijst hebben ingevuld, hebben vanaf mei 2014 een
zelfrapportage ontvangen. Dat is een rapport waarin hun antwoorden op de
vragenlijst zijn uitgewerkt in waarden, toegekend aan de verschillende indicatoren
van de inspectie.
Ter verificatie van de vragenlijst heeft de inspectie 18 procent van de vve-locaties
bezocht; 246 voorscholen en 193 vroegscholen. Bij de keuze van de te bezoeken
locaties nam de inspectie het percentage doelgroepkinderen als uitgangspunt. Dat
betekent dat vooral locaties met veel doelgroepkinderen zijn geselecteerd. Als dat
mogelijk was, bezocht de inspectie een samenwerkende voor- en een vroegschool.
De inspectie heeft tijdens de monitor hetzelfde waarderingskader gehanteerd als
tijdens de bestandsopname. De indicatoren en de criteria zijn daarbij gelijk
gebleven, maar op onderdelen geherformuleerd. De aanpassingen zijn ten eerste
gedaan naar aanleiding van de ervaringen met de bestandsopname en ten tweede
vanwege verandering van eisen zoals gesteld in de bestuursafspraken. Aan sommige
indicatoren zijn elementen toegevoegd of deze zijn herschreven, waardoor
gemeenten of locaties aan meer of andere eisen moeten voldoen. Bij andere
indicatoren zijn (onhaalbare) onderdelen juist geschrapt waardoor de eisen
versoepeld zijn３.
Resultaten op gemeenteniveau
In bijna alle grote steden is een aantal indicatoren van voldoende niveau. Het gaat
om de indicatoren ‘doelgroepdefinitie’, ‘toeleiding’, ‘doorgaande lijn’ en ‘vvecoördinatie’ (zie par. 2.4.1 en verder). In deze gemeenten hebben de betrokken
instanties afspraken gemaakt over welke kinderen in aanmerking komen voor vve,
hoe deze kinderen op een vve-peuterspeelzaal of vve-kinderdagverblijf
terechtkomen (toeleiding) en hoe de overdracht van de kinderen van de voorschool
naar de vroegschool plaatsvindt. Op alle onderzochte aspecten heeft de inspectie
gezien dat er gemeenten zijn die een voorbeeld kunnen zijn voor andere
gemeenten.
Dit rapport toont aan dat gemeenten een betere kwaliteit van vve realiseren. De
verbeteringen zijn nog bescheiden. Daarom gelden de verbeterpunten van de
bestandsopname onverkort.

３ De volledige instructie staat op de website van de onderwijsinspectie.

Deze verbeterpunten liggen bij de volgende aspecten en gelden voor een deel van
de 37 gemeenten:
‘Ouders’: bij 54 procent van de gemeenten is dit een verbeterpunt, met
name de analyse van de ouderpopulatie. Tijdens de bestandsopname
bedroeg dit percentage 76 procent;
‘Interne kwaliteitszorg’: bij 46 procent van de gemeenten is dit een
verbeterpunt. Tijdens de bestandsopname bedroeg dit percentage 76
procent;
‘Resultaten’: 30 procent van de gemeenten heeft geen afspraken gemaakt
met de schoolbesturen. Tijdens de bestandsopname was dit voor 86 procent
van de gemeenten een (dringend) verbeterpunt;
‘Systematische evaluatie en verbetering’: 32 procent van de gemeenten
evalueert nog in onvoldoende mate het eigen vve-beleid. Tijdens de
bestandsopname bedroeg dit percentage 46 procent.
Naast deze verbeterpunten zouden gemeenten ook beter vast moeten stellen
hoeveel doelgroepkinderen zij bereiken met vve – en dus ook hoeveel zij er niet
bereiken. Het vaststellen van het gerealiseerde bereik blijkt lastig. De G37 hebben
gezamenlijk voldoende vve-aanbod (in vve-plaatsen) gerealiseerd, maar nog niet
alle G37 zijn in staat om een betrouwbaar beeld te geven van het aantal
doelgroeppeuters op de voorscholen. Daarnaast hebben niet alle G37 voldoende in
beeld welke doelgroepkinderen niet naar een peuterspeelzaal of kinderdagverblijf
met voorschoolse educatie gaan (non-bereik). Het is daardoor nog niet duidelijk
hoeveel doelgroeppeuters daadwerkelijk vve krijgen. Omdat de gemeenten allemaal
een eigen definitie hanteren van hun doelgroepkinderen zijn de gegevens van de 37
grote steden niet goed vergelijkbaar.
Resultaten op locatieniveau
De inspectie heeft alle locaties een vragenlijst gestuurd en bijna 20 procent van de
locaties in de G37 bezocht (zie hiervoor onder Werkwijze monitor 2013/2014). Bij de
indicatoren waar een vergelijking tussen de vragenlijsten (waarderingen) en de
bezoeken (oordelen) mogelijk was, bleken op een aantal indicatoren de
beoordelingen van de inspecteurs positiever dan de waarderingen van de locaties
zelf. Dat komt vooral omdat de inspecteurs bij de beoordeling van de indicatoren de
context van de locatie laten meewegen. Daarnaast zat er regelmatig een langere
periode tussen het invullen van de vragenlijst en het inspectiebezoek. De
inspecteurs merkten tijdens het bezoek dat het invullen van de vragenlijst een
bewustwordingsproces in gang zette bij de houders, schoolbesturen en de
beroepskrachten. Overigens komen de verbeterpunten die uit de vragenlijsten naar
voren komen, overeen met de verbeterpunten die de inspecteurs op de locaties
hebben vastgesteld. De inspecteurs en de locaties zijn het dus eens over de
verbeterpunten.
Net zoals op gemeenteniveau zijn vrijwel alle aspecten op locatieniveau verbeterd of
gelijk gebleven sinds de bestandsopname. De condities, de kwaliteit van het
pedagogisch en educatief handelen en de externe zorg zijn op de meeste locaties
voldoende.
Ondanks de kwaliteitsverbetering van vve op de locaties constateert de inspectie in
grote lijnen dezelfde verbeterpunten als bij de bestandsopname. Ouderbeleid,
planmatigheid van de begeleiding en zorg, kwaliteitszorg en inhoudelijke
afstemming van de doorgaande lijn zijn zowel op de voor- als op de vroegscholen
vooruitgegaan, maar zijn nog steeds verbeterpunten.

Bij een aantal indicatoren scoren de vroegscholen beter op kwaliteit van vve dan de
voorscholen. Relatief meer vroegscholen werken met een doelgerichte planning. De
leraren in groep 1 en 2 kunnen het aanbod beter differentiëren, waardoor het
aansluit op de (ontwikkelings)verschillen tussen kinderen. Daarnaast is het educatief
handelen van de leraren in groep 1 en 2 op de vroegscholen vaker van voldoende
niveau dan het educatief handelen van de pedagogisch medewerkers op de
voorscholen. Ten slotte krijgen relatief meer vroegscholen een beoordeling
‘voldoende’ of ‘voorbeeld voor anderen’ bij het aspect ‘Ontwikkeling, begeleiding en
zorg’.
Binnen de voorscholen blijken er verwaarloosbaar kleine verschillen te zijn tussen de
oordelen bij de vve-peuterspeelzalen en de vve-kinderdagverblijven.
Relatie tussen kwaliteit van het vve-beleid op gemeenteniveau en de kwaliteit van
de uitvoering van vve op locatieniveau
Er is een zwak tot matig positief verband tussen de kwaliteit van vve op
gemeentelijk en op locatieniveau; hoe hoger het gemiddelde oordeel op
gemeenteniveau des te hoger het gemiddelde oordeel op vrijwel alle aspecten op
locatieniveau (en vice versa). Daarnaast is er een zwak tot matig positief verband
tussen de oordelen op de onderdelen die zowel op gemeentelijk niveau als op
locatieniveau worden beoordeeld, zoals het ouderbeleid, de kwaliteitszorg en de
doorgaande lijn. Hoe beter de kwaliteit van het vve-beleid van de gemeente, des te
beter is de kwaliteit van de uitvoering van vve op de locaties (en vice versa).
Tot slot
Het gemeentelijke vve-beleid en de kwaliteit van vve op de locaties zijn op
belangrijke onderdelen verbeterd sinds de bestandsopname en er zijn goede
voorbeelden (‘best practices’) aangetroffen. Er zijn ook aspecten die in meerdere
gemeenten verbetering behoeven, maar in andere gemeenten juist voorbeeldig
(‘voorbeeld voor anderen’) zijn. De inspectie is er daarom van overtuigd dat
verbeteringen mogelijk zijn; gemeenten én locaties kunnen van elkaar leren, binnen
en buiten de G37. Schoolbesturen en houders van peuterspeelzalen en
kinderdagverblijven spelen ook een belangrijke rol in het realiseren van de gewenste
kwaliteitsverbeteringen van vve. Deze monitor is een tussenmeting. Gezien de in
gang gezette ontwikkelingen in de meeste G37 ziet de inspectie de uitkomsten van
de monitor in 2015-2016 met vertrouwen tegemoet.
Uit deze monitor blijkt dat de G37 vooruitgang hebben geboekt sinds de
bestandsopname. De vraag is hoe de middelgrote en kleine gemeenten zich hebben
ontwikkeld. Tijdens de bestandsopname bleek namelijk dat de kwaliteit van vve in
de G37 op de meeste aspecten beter was dan in de middelgrote en kleine
gemeenten. De inspectie is intussen bij de middelgrote en kleine gemeenten
overgeschakeld op het signaalgestuurd toezicht.
In 2014/2015 doet de inspectie onderzoek in 66 middelgrote en kleine gemeenten
waar het risico bestaat dat niet of onvoldoende aan de wettelijke eisen wordt
voldaan. De inspectie onderzoekt ook of de kwaliteit van vve van locaties mogelijk
tekortschiet en rapporteert over de onderzoeksresultaten in het jaarlijkse
Onderwijsverslag.
Deze tussenrapportage vve is te downloaden van de website van de inspectie
(www.onderwijsinspectie.nl). De gemeentelijke vve-rapporten en de rapporten van
de bezochte voor- en vroegscholen staan ook op de website.

1

Inleiding

1.1

Aanleiding
Op 1 augustus 2010 trad de Wet ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie
(Wet OKE４) in werking. In deze wet is opgenomen dat de Inspectie van het
Onderwijs toezicht houdt op de voor- en vroegschoolse educatie (vve). Vve is
bedoeld voor peuters en kleuters met een (risico op een) achterstand in hun
ontwikkeling. Voorscholen zijn peuterspeelzalen of kinderdagverblijven waarvan de
gemeente de voorschoolse educatie bekostigt. Vroegscholen zijn de groepen 1 en 2
van basisscholen met relatief veel doelgroepkinderen.
Bij de invoering van de Wet OKE is afgesproken dat de inspectie een
bestandsopname zou uitvoeren om de kwaliteit van vve in Nederland vast te stellen.
Deze bestandsopname werd eind 2012 afgerond en in augustus 2013 verscheen het
rapport ‘Extra aandacht nodig voor achterstanden bij het jonge kind’. Het rapport
beschrijft de kwaliteit van vve op zowel gemeentelijk (beleids)niveau als op het
niveau van de vve-locaties５. Hierin zijn ook de uitkomsten meegenomen van de
pilot vve in de vier grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht die is
uitgevoerd voordat de Wet OKE in werking was getreden.
In de 313 middelgrote en kleine gemeenten is na de bestandsopname het
signaalgestuurd toezicht op vve in werking getreden. De inspectie rapporteert
hierover jaarlijks in het Onderwijsverslag.
In 2012 hebben de 37 grote gemeenten (G37)６ bestuursafspraken gemaakt met de
minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). De resultaten van de
bestandsopname vormden hiervoor het uitgangspunt. In de bestuursafspraken
hebben de minister en de G37 de doelen vastgelegd die zij nastreven op het terrein
van vve, schakelklassen en zomerscholen. Een onderdeel van deze afspraken is dat
de Inspectie van het Onderwijs in 2013 en 2015 de kwaliteit van vve in de 37 grote
steden monitort. Dit rapport beschrijft de uitkomsten van de monitor vve in de G37
in 2013.

1.2

Terugblik op de bestandsopname
De bestandsopname vve is uitgevoerd in de periode 2007 tot en met 2012. In het
eindrapport geeft de inspectie een oordeel over de kwaliteit van vve in alle
gemeenten die geld krijgen voor onderwijsachterstandenbeleid (waar vve onder
valt). De G33 zijn vanaf 2009 onderzocht en daarna zijn vanaf 2011 in volgorde van
grootte van het onderwijsachterstandenbudget ook de middelgrote en kleine
gemeenten onderzocht. De G4 zijn in de pilotfase van 2007-2010 onderzocht.
Omdat de inspectie is gestart met de bestandsopname in de grote(re) steden is het
inmiddels al enige tijd geleden dat de bestandsopname in de G37 werd uitgevoerd.

４ Kamerstukken II 2007/08, 31322, nr. 24.
５ Onder vve-locaties worden verstaan voorscholen (vve-peuterspeelzalen en vve-kinderdagverblijven) en
vroegscholen (groepen 1 en 2 van basisscholen met relatief veel gewichtenkinderen).
６ De G37 bestaan uit de G4 (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht) en de 33 grote(re) gemeenten
(Eindhoven, Tilburg, Enschede, Dordrecht, Arnhem, Schiedam, Haarlem, ’s-Hertogenbosch, Almere, Zaanstad,
Breda, Helmond, Nijmegen, Amersfoort, Leiden, Venlo, Almelo, Ede, Apeldoorn, Deventer, Maastricht, Groningen.
Lelystad, Heerlen, Delft, Emmen, Alkmaar, Zoetermeer, Sittard-Geleen, Zwolle, Leeuwarden, Hengelo en
Haarlemmermeer).
Pagina 9 van 57

Tijdens de bestandsopname heeft de inspectie de kwaliteit van vve onderzocht op
een groot aantal vve-locaties. De aantallen staan in de onderstaande tabel.
Tabel 1.2 Overzicht van het aantal onderzochte vve-locaties tijdens de bestandsopname
Vvepeuterspeelzalen
Totaal
G37

Vvekinderdagverblijven

Vroegscholen

Totaal aantal
onderzochte
vve-locaties

2.300

600

2.400

5.300

817 (van 2.300)

82 (van 62)

789 (van
2400)

1.688 (van
5.300)

Destijds zijn de meeste locaties in de G37 bezocht. Slechts 3 procent van de vvelocaties in de G37 heeft toen een digitale vragenlijst ingevuld. Dit betrof alleen vvelocaties in de gemeente Haarlemmermeer, waar de inspectie startte met het gebruik
van digitale vragenlijsten. In de bestandsopname zijn de vve-locaties in de
gemeenten meegenomen die bij de pilot vve７ waren betrokken. De bestandsopname
is op deze locaties gebruikt om het vve-toezichtkader uit te proberen en te
verscherpen.
Uit de bestandopname kwamen op gemeentelijk niveau de volgende verbeterpunten
naar voren:
•
•
•
•
•

Bereik;
Gericht ouderbeleid;
Interne kwaliteitszorg van de voor- en vroegscholen;
Resultaten van vve;
Systematische evaluatie en verbetering van vve op gemeentelijk niveau.

In het rapport van de bestandsopname heeft de inspectie geen onderscheid gemaakt
tussen de kwaliteit van vve op de vve-locaties in de G37 en de kwaliteit van vve op
de vve-locaties in de middelgrote en kleine gemeenten. Om een vergelijking
mogelijk te maken tussen de resultaten uit de bestandsopname vve en de vvemonitor 2013 zijn de gegevens van de vve-locaties van de G37 die tijdens de
bestandsopname zijn onderzocht, apart geselecteerd en als nulmeting weergegeven
in hoofdstuk 3.
1.3

Bestuursafspraken OCW-G37 en vve-monitor in 2013/2014
De bestuursafspraken tussen het ministerie van OCW en de G37 beslaan de periode
2012-2015. In 2012 ontvingen de G37 voor het realiseren van de bestuursafspraken
70 miljoen euro en vanaf 2013 wordt 95 miljoen euro per jaar onder de G37
verdeeld.
De minister van OCW en de G37 hebben gezamenlijke kwalitatieve en kwantitatieve
ambities en streefdoelen geformuleerd om de voor- en vroegschoolse educatie en de
ouderbetrokkenheid te verbeteren. Deze gezamenlijke ambities en streefdoelen zijn
per stad uitgewerkt aan de hand van de indicatoren van de inspectie. Een van deze
doelen is om de kwaliteit van de pedagogisch medewerkers te verhogen. De
gemeenten streven ernaar om het taalniveau van de pedagogisch medewerkers te
verhogen tot niveau 3F en het aantal hbo’ers op de groep uit te breiden.
In de tweede plaats is opbrengstgericht werken met behulp van een
leerlingvolgsysteem een belangrijk streven dat in de bestuursafspraken is
７ Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Arnhem.
Pagina 10 van 57

vastgelegd. De minister heeft daarvoor afspraken met de G37 gemaakt over het
hanteren van een kindvolgsysteem, het volgen van de brede ontwikkeling van een
kind, evaluatie en begeleiding van de aangeboden begeleiding en zorg, en het
evalueren van de kwaliteit en resultaten. In de derde plaats wil de minister het
aantal hbo-gekwalificeerde begeleiders in vve verhogen, de ouderbetrokkenheid
versterken, het aantal vve-plaatsen uitbreiden en de toeleiding naar een voorschool
verbeteren. Ten slotte zijn afspraken gemaakt over de beoogde resultaten van vve,
en de uitbreiding van het aantal zomerscholen en schakelklassen.
Voor de uitvoering van de vve-monitor 2013 heeft de inspectie het toezichtkader
gebruikt zoals vastgesteld in de Staatscourant８ en uitgewerkt in beoordelingscriteria
voor de gemeenten en de vve-locaties９. De inspectie doet in dit rapport verslag van
de kwaliteit van vve in de G37 in 2013, zowel op gemeentelijk niveau als op
locatieniveau. De voortgang van de bestuursafspraken is onderwerp van gesprek
tussen de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de betreffende
gemeente. In 2015-2016 voert de inspectie opnieuw een monitor vve uit in de G37.
1.4

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2 gaat in op de kwaliteit van vve op
gemeentelijk niveau in 2013 en trekt een vergelijking met de bestandsopname. De
cirkeldiagrammen aan het begin van de paragrafen geven een samenvatting van de
bevindingen van de inspectie. Hoofdstuk 3 beschrijft de kwaliteit van vve op de
voor- en vroegscholen in de G37. In de kaders aan het begin van de paragrafen
geeft de inspectie een samenvatting van de belangrijkste bevindingen. In dit
hoofdstuk worden ook de verbanden beschreven tussen de kwaliteit van vve op
gemeentelijk niveau en locatieniveau. In hoofdstuk 4 staan de eindconclusies.

８ Staatscourant, nr. 12632, 13 augustus 2010.
９ http://www.onderwijsinspectie.nl/onderwijs/Voor-+en+vroegschoolse+educatie.
Pagina 11 van 57

2

Kwaliteit van vve op gemeentelijk niveau in de G37

2.1

Werkwijze monitor 2013/2014 op gemeentelijk niveau
De Inspectie van het Onderwijs heeft de monitor vve 2013/2014 in de 37 grote
steden op een vergelijkbare wijze uitgevoerd als de bestandsopname in de
middelgrote en kleine gemeenten in 2011-2012. Allereerst heeft zij de 37
gemeenten gevraagd naar een overzicht van alle vve-locaties in de gemeenten en
naar het aantal doelgroepkinderen op deze locaties. Daarna heeft iedere gemeente
een digitale vragenlijst ingevuld ter voorbereiding op de monitor. De inspectie heeft
deze vragenlijst geverifieerd aan de hand van de aangeleverde beleidsdocumenten
en in een gesprek met de betrokkenen van de gemeente. Ten slotte heeft de
inspectie van iedere gemeente de kwaliteit van het vve-beleid beschreven. Daarbij
heeft zij hetzelfde waarderingskader gehanteerd als tijdens de bestandsopname. De
indicatoren en de criteria zijn daarbij gelijk gebleven, maar op onderdelen
geherformuleerd naar aanleiding van de ervaringen met de bestandsopname１０. Aan
sommige indicatoren zijn elementen toegevoegd waardoor gemeenten of locaties
inmiddels aan meer eisen moeten voldoen. Bij andere indicatoren zijn (onhaalbare)
onderdelen juist geschrapt waardoor de eisen versoepeld zijn.
De indicatoren worden beoordeeld met de volgende kwalificaties:
‘4’
‘3’
‘2’
‘1’

2.2

voorbeeld voor anderen
voldoende
wenselijk verbeterpunt
noodzakelijk verbeterpunt

Vve-condities
Sinds 2010 is de GGD verplicht jaarlijks van elke voorschool de basiskwaliteit en de
kwaliteit van voorschoolse educatie te toetsen. De uitkomsten legt de GGD vast in
een rapport. In vrijwel alle G37 zijn alle vve-locaties recent door de GGD
beoordeeld. In vier gemeenten heeft de GGD dat in 2013 (nog) niet (overal)
gedaan.
Gemeenten leggen in een subsidiekader of subsidiebeschikking de voorwaarden vast
waaraan de voorschoolse educatie moet voldoen. In de subsidiebeschikking kan een
gemeente ervoor kiezen om aan te geven dat de voorscholen aan de
basisvoorwaarden moeten voldoen, zoals aangegeven in het Besluit
Basisvoorwaarden Kwaliteit Voorschoolse Educatie. Alle G37 maken gebruik van een
subsidiekader of subsidiebeschikking waarin deze voorwaarden zijn opgenomen.
Daarnaast hebben acht gemeenten aanvullende voorwaarden opgenomen om de
kwaliteit van vve in hun gemeente te vergroten.

2.3

Vve-beleidscontext
In deze paragraaf worden de resultaten uit de monitor beschreven die betrekking
hebben op de inhoud van het gemeentelijke vve-beleid. Er wordt een vergelijking
gemaakt met de resultaten van de bestandsopname die in de periode 2007 tot en
met 2012 is uitgevoerd (nulmeting). Per indicator wordt aangegeven welke oordelen

１０ De volledige instructie staat op de site van de Onderwijsinspectie.
Pagina 12 van 57

in welke gemeenten zijn gegeven. In een kadertekst staat steeds een ‘voorbeeld
voor anderen’ uit een van de 37 gemeenten beschreven１１. De gemeenterapporten
staan op de site van de inspectie. Waar nodig zijn inmiddels afspraken gemaakt met
gemeenten over de verbeterpunten.
Bij de tabellen in de paragrafen hoort de volgende toelichting:
•
•

Voorbeeld voor anderen: als de score ‘4’ bij een indicator hoger dan 10
procent is. De cel is dan groen gearceerd;
Verbeteringen zijn gewenst:
o als bij meer dan 35 procent van de gemeenten het oordeel 2 is
gegeven, dan is de cel geel gearceerd.
o als de score ‘2’ meer dan 50 procent bedraagt, is de cel oranje
gearceerd.

In de paragrafen 2.4.1 tot en met 2.4.11 worden de termen ‘doelgroepdefinitie’,
‘bereik’, ‘toeleiding’ enzovoorts toegelicht.
Tabel 2.3a Overzicht van de uitkomsten van de monitor 2013 op gemeentelijk niveau van de
G37
‘1’

‘2’

‘3’

‘4’

30%

70%

3%

11%

72%

14%

1a3 Toeleiding

3%

67%

30%

1a4 Ouders

54%

30%

16%

1a5 Integraal vve-programma

11%

59%

30%

1a6 Externe zorg

16%

70%

14%

1a7 Interne kwaliteitszorg

46%

46%

8%

1a8 Doorgaande lijn

5%

78%

16%

1a1 Doelgroepdefinitie
1a2 Bereik

1a9 Resultaten

14%

62%

8%

1b Gemeentelijke vve-coördinatie

16%

8%

43%

49%

1c Systematische evaluatie en verbetering
van vve op gemeentelijk niveau

32%

43%

24%

Tabel 2.3b Overzicht van de uitkomsten van de bestandsopname (nulmeting) op
gemeentelijk niveau van de G37
‘2’

‘3’

‘4’

1a1 Doelgroepdefinitie

‘1’

19%

54%

27%

1a2 Bereik

46%

43%

11%

1a3 Toeleiding

35%

54%

11%

76%

22%

3%

3%

81%

13%

1a6 Externe zorg

35%

49%

16%

1a7 Interne kwaliteitszorg

76%

22%

3%

1a8 Doorgaande lijn

60%

30%

10%

64%

14%

1a4 Ouderbetrokkenheid
1a5 Integraal vve-programma

1a9 Resultaten

3%

22%

1b Gemeentelijke vve-coördinatie

35%

54%

11%

1c Systematische evaluatie en verbetering
van vve op gemeentelijk niveau

46%

43%

11%

De G37 hebben in 2013 betere scores vergeleken met de bestandsopname. In de
meeste gemeenten is de doelgroepdefinitie, toeleiding en doorgaande lijn van
１１ Het volledige overzicht van de oordelen per gemeenten staat in de bijlage I.
Pagina 13 van 57

voldoende niveau of ‘voorbeeld voor anderen’. Vooral ‘doelgroepdefinitie’, ‘bereik’,
‘toeleiding’, ‘doorgaande lijn’ en ‘resultaten’ zijn verbeterd. De scores zijn nog niet
goed genoeg op de onderwerpen ‘ouders’ (in meer dan de helft van de gemeenten
zijn verbeteringen gewenst), ‘interne kwaliteitszorg’ (in bijna de helft van de
gemeenten zijn verbeteringen gewenst), ‘resultaten’ (30 procent van de gemeenten
kan nog verbeteringen aanbrengen) en ‘systematische evaluatie en verbetering’ (in
een derde van de gemeenten zijn verbeteringen wenselijk).
2.3.1

Doelgroepdefinitie

De bekostiging van vve door het rijk is gebaseerd op de gewichtenregeling. Op basis
van het aantal 4- en 5-jarigen met laagopgeleide ouders in een gemeente op 1
oktober 2009 wordt via een verdeelsleutel de specifieke uitkering
onderwijsachterstanden vastgesteld. De gemeente kan deze gewichtendefinitie
hanteren om te bepalen welke peuters in een gemeente tot de vve-doelgroep
behoren, maar kan ook voor een eigen invulling van de doelgroepdefinitie kiezen.
Bevindingen
Alle G37 hanteren een definitie voor een doelgroeppeuter en zij hebben deze
definitie gebaseerd op een analyse van de populatie of een concrete visie op vve.
Het merendeel van de G37 (70 procent) is zelfs een ‘voorbeeld voor anderen’,
omdat zij een uitgebreidere doelgroepdefinitie voor peuters heeft, waarin is
opgenomen dat een kind een ‘doelgroepkind’ kan zijn op basis van een
geconstateerde achterstand na observaties op de voorschool. Ook zijn sommige
gemeenten een voorbeeld voor anderen omdat zij een definitie voor een
doelgroepkleuter hebben vastgelegd in overleg met de schoolbesturen. De
definiëring van de doelgroep is duidelijk verbeterd in vergelijking met de
bestandsopname.
Tabel 2.3c Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Doelgroepdefinitie’
Oordeel

Gemeenten

1

Geen

2

Geen

3

Almelo, Apeldoorn, Arnhem, Dordrecht, Ede, Haarlemmermeer, Leeuwarden,
Maastricht, Rotterdam, Tilburg en Venlo

4

Alkmaar, Almere, Amersfoort, Amsterdam, Breda, Delft, Den Haag, Deventer,
Eindhoven, Emmen, Enschede, Groningen, Haarlem, Heerlen, Helmond, Hengelo,
Leiden, Lelystad, Nijmegen, Schiedam, ’s-Hertogenbosch, Sittard-Geleen, Utrecht,
Zaanstad, Zoetermeer en Zwolle

Pagina 14 van 57

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Nijmegen:
De definitie voor doelgroeppeuters is opgenomen in de beleidsregels voorschoolse
voorzieningen. Hierbij gaat het om een brede definitie, uitgaande van de behoefte van het
kind. De GGD kan ook nog constateren dat een peuter tot de doelgroep behoort als het kind al
gebruik maakt van een voorschoolse voorziening en de voorziening denkt dat het kind ook
geïndiceerd zou moeten worden.
Voor doelgroepkleuters hanteerde de gemeente Nijmegen in het verleden de ‘beperkte’
definitie, namelijk die van de leerlingen met een zogenaamd ‘gewicht’. Er hebben inmiddels
gesprekken plaatsgevonden met de schoolbesturen over de binnen de vroegscholen te
hanteren bredere definitie.

2.3.2

Bereik

Doordat gemeenten de vrijheid hebben om een eigen doelgroepdefinitie af te
spreken met de houders van de voorschoolse voorzieningen en schoolbesturen, is
het bepalen van het bereik geen eenvoudige opgave. De Inspectie van het
Onderwijs maakt in haar beoordeling onderscheid tussen het aanbod van vvekindplaatsen enerzijds en het gerealiseerde aantal bereikte doelgroeppeuters
anderzijds. Vanuit de wet OKE hebben de gemeenten de verplichting om voldoende
vve-plaatsen te creëren. Zij moeten zich inspannen om alle kinderen die dat nodig
hebben deel te laten nemen aan vve.
Bij het aanbod is de vraag of er in een gemeente voldoende vve-kindplaatsen zijn op
de voorscholen. Het minimale aantal kindplaatsen is gebaseerd op de
gewichtenregeling. De gemeenten krijgen geld om minimaal dit aanbod te
realiseren. Dat betekent dat er voor 75 procent (want 2,5 tot 4-jarigen) van het
aantal 4- en 5-jarigen met een leerlinggewicht in een gemeente op 1 oktober 2009
(de basis van de bekostiging) een vve-kindplaats is. Daarvoor is het van belang dat
de gemeente weet hoeveel kindplaatsen er op voorscholen gerealiseerd moeten
worden volgens de gewichtenregeling, of er volgens deze gewichtenregeling
voldoende plaatsen worden gecreëerd en of de gemeente weet hoeveel
doelgroeppeuters (volgens de eigen doelgroepdefinitie of de doelgroepdefinitie op
basis van de gewichtenregeling) gebruik maken van een kindplaats.
Bij het gerealiseerde bereik gaat het erom of voldoende doelgroepkinderen op een
vve-kindplaats zitten. Ook niet-doelgroepkinderen kunnen namelijk op een
voorschool zitten. Het gerealiseerde bereik is voldoende als 90 procent van de
doelgroepkinderen (volgens de eigen definitie of volgens de definitie op basis van de
gewichtenregeling) deelneemt aan vve. Daarmee houdt de inspectie er rekening
mee dat een deel van de doelgroepkinderen moeilijk wordt bereikt.

Pagina 15 van 57

Bevindingen
Bijna driekwart van de gemeenten heeft voldoende zicht op het aanbod
voorschoolse educatie en op de mate waarin hun doelgroep er gebruik van maakt.
De gemeenten spannen zich in voldoende mate in om de doelgroepkinderen deel te
laten nemen aan vve. 14 procent van de gemeenten is zelfs een ‘voorbeeld voor
anderen’ omdat zij minimaal 90 procent van de doelgroepkinderen bereiken
(gerealiseerde bereik). De beoordeling van het bereik is hoger dan tijdens de
bestandsopname. Er is één gemeente waar het bereik minder is dan tijdens de
bestandsopname. Daar is dringend verbetering nodig.
Tabel 2.3d Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Bereik’
Oordeel

Gemeenten

1

Emmen

2

Almelo, Den Haag, Eindhoven en Helmond

3

Almere, Amsterdam, Apeldoorn, Arnhem, Delft, Deventer, Dordrecht, Ede,
Groningen, Haarlem, Haarlemmermeer, Heerlen, Hengelo, Leeuwarden, Leiden,
Lelystad, Maastricht, Nijmegen, Rotterdam, ’s-Hertogenbosch, Sittard-Geleen,
Tilburg, Utrecht, Venlo, Zaanstad, Zoetermeer en Zwolle

4

Alkmaar, Amersfoort, Breda, Enschede en Schiedam

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Alkmaar:
De gemeente Alkmaar weet hoeveel kindplaatsen er op de voorscholen moeten worden
gerealiseerd volgens de gewichtendefinitie maar ook volgens de eigen doelgroepdefinitie. Er
zijn voldoende vve-plaatsen beschikbaar en het deelnamepercentage ligt boven de 90%.

Het bereik in aantallen
In tabel 2.3e staan de aantallen doelgroeppeuters zoals door de G37 in hun digitale
vragenlijst ingevuld. Niet van alle gemeenten heeft de inspectie informatie
ontvangen op dit punt. Het aantal gemeenten waarop de berekening van het bereik
is gebaseerd, staat vermeld. Daarnaast is het de vraag of de gegevens betrouwbaar
en valide zijn.
•

•

•

In de verschillende gemeenten wordt gewerkt met een verschillende
beginleeftijd voor vve; in sommige gemeenten beginnen peuters al op
tweejarige leeftijd, in andere gemeenten pas op driejarige leeftijd.
De tijd die peuters op een voorschool doorbrengen kan verschillen; de vvetijd per week moet minimaal tien uur zijn, maar mag ook meer zijn
(bijvoorbeeld op een vve-kinderdagverblijf als een kind meerdere dagen
komt).
De gemeenten werken, zoals al opgemerkt, met een eigen
doelgroepdefinitie. Deze kan uitgebreider zijn, afhankelijk van de
beleidskeuzes van de gemeente.

De inspectie heeft gegevens van DUO gebruikt om een betrouwbaarder beeld te
kunnen geven van het aantal doelgroeppeuters volgens de gewichtenregeling op 1
oktober 2009 en 1 oktober 2012.

Pagina 16 van 57

Tabel 2.3e Overzicht van de bereikgegevens
Aantal
vveplaatsen in
de G37 op
1-10-2012
(N=34)*

Aantal
doelgroeppeuters (volgens
gewichtenregeling) op 1-102009 (N=37)^

Aantal
doelgroeppeuters (volgens
gewichtenregeling) op 1-102012 (N=37)^

35.781

16.879

14.150

Aantal
doelgroeppeuters (volgens
gewichtenregeling) met vve op
1-10-2012
(N=20)*

6.662

Aantal
doelgroeppeuters (volgens
eigen definitie)
op 1-10-2012
(N=26)*

Aantal
doelgroeppeuters
(volgens
eigen
definitie)
met vve op
1-10-2012
(N=32)*

23.244

20.854

Bron: gemeenterapporten Inspectie van het Onderwijs aangevuld met digitale vragenlijsten
G37 (*) en DUO-bestand (^).

De G37 krijgen onderwijsachterstandenbudget dat is gebaseerd op de aantallen
doelgroepkleuters op 1 oktober 2009. In totaal moeten de G37 voor 16.879 peuters
een plek creëren met voorschoolse educatie.
Op 1 oktober 2012 hebben de G37 in totaal 35.781 vve-plaatsen gerealiseerd
(gewichtenregeling). Er zijn dus twee keer zo veel vve-plekken gecreëerd dan op
grond van de bekostiging op 1 oktober 2009 verwacht zou worden. Ook als gekeken
wordt naar het aantal doelgroeppeuters op 1 oktober 2012 realiseren de gemeenten
ruim voldoende vve-plaatsen. Overigens is zichtbaar dat het aantal
doelgroeppeuters (volgens de gewichtenregeling) is gedaald van 16.879 in 2009
naar 14.150 in 2012. Uit bovenstaande kan de conclusie worden getrokken dat in de
G37 voldoende vve-plaatsen worden gecreëerd voor de doelgroepkinderen
(aanbod).
Rekening houdend met de eerder genoemde opmerkingen en gezien het aantal
gemeenten dat gegevens heeft aangeleverd is het, net als tijdens de
bestandsopname, nog steeds niet voor alle gemeenten mogelijk om te bepalen of de
juiste kinderen voorschoolse educatie krijgen.
2.3.3

Toeleiding

Om voldoende doelgroepkinderen te bereiken is het van belang om het traject van
toeleiding van kinderen tot vve goed te regelen. Gemeenten, houders en
schoolbesturen dienen daarvoor afspraken te maken met de betrokken partners,
waaronder het consultatiebureau, en vast te leggen wie wanneer verantwoordelijk is
voor de verschillende stappen bij de toeleiding.
Bevindingen
In vrijwel alle G37 (97 procent) zijn hierover afspraken gemaakt. Bijna een derde
(30 procent) van de G37 is een ‘voorbeeld voor anderen’. Alle G37 hebben
afspraken gemaakt met het consultatiebureau over de toeleiding van
doelgroeppeuters.
Pagina 17 van 57

De beoordeling van de toeleiding is duidelijk hoger dan tijdens de bestandsopname.
Een lastig punt bij de toeleiding blijft nog wel het bepalen van het non-bereik. In
een aantal van de G37 ontbreekt een systematiek, waarmee gemeenten zicht
kunnen krijgen op het aantal doelgroepkinderen dat zij niet bereiken met
voorschoolse educatie en de redenen van het non-bereik. Een manier om het nonbereik (in aantallen) te verkleinen is door het toeleidingsproces te verbeteren.
Tabel 2.3f Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Toeleiding’
Oordeel

Gemeenten

1

Geen

2

Hengelo

3

Almelo, Arnhem, Delft, Den Haag, Dordrecht, Ede, Eindhoven, Emmen, Enschede,
Groningen, Haarlem, Haarlemmermeer, Heerlen, Helmond, Leiden, Lelystad,
Maastricht, Nijmegen, Rotterdam, Schiedam, ’s-Hertogenbosch, Tilburg, Zaanstad,
Zoetermeer en Zwolle

4

Alkmaar, Almere, Amersfoort, Amsterdam, Apeldoorn, Breda, Deventer,
Leeuwarden, Sittard-Geleen, Utrecht en Venlo

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Breda:
Dankzij de effectieve en deskundige inzet van JGZ worden kinderen nu vanaf de geboorte
systematisch geselecteerd (opleiding ouders). Een tweede selectie volgt rond het tweede jaar
(ontwikkelings- of spraak/taalachterstand of een andere reden). Er is een registratiepunt
Toeleiden ingericht dat alle kinderen – vanaf het moment dat zij in aanmerking komen – in
beeld heeft. De ouders krijgen bericht dat zij zullen worden benaderd door het registratiepunt.
Voorafgaande aan de start van de vve-periode krijgen alle ouders met kinderen die voor vve
in aanmerking komen in de periode tussen 7 maanden en 2,5 jaar een groepsconsult
aangeboden door JGZ. Hierin krijgen ze voorlichting over onder andere hoe zij de ontwikkeling
van het kind kunnen stimuleren.
Het registratiepunt onderhoudt nauw contact met de afdelingen Planning van Surplus en
Kober. De werkwijze, zoals vastgelegd in de samenwerking wordt tweemaal per jaar
geëvalueerd met Kober, Surplus en Careyn Jeugd en Gezin. Bij voortdurende weigering wordt
aangeboden om alleen vve-Spel Thuis te aanvaarden. Wanneer ook dat wordt geweigerd en
het is duidelijk dat het kind een taal- of ontwikkelingsachterstand heeft, wordt het CJG
ingezet.

2.3.4

Ouders

1a4 Ouders monitor
16%
30%

2
54%

3
4

Actieve participatie van ouders is van belang bij de achterstandbestrijding van
peuters. Daarvoor is het van belang dat de gemeente beleid ontwikkelt, gebaseerd
op een analyse van de kenmerken van de ouders in de gemeente en de hulpvragen
die ouders hebben. Die analyse maakt het mogelijk effectieve doelen te formuleren
Pagina 18 van 57

en afspraken te maken met betrokkenen over de gewenste resultaten. In hoofdstuk
3 wordt beschreven welke resultaten de implementatie van het gemeentelijk beleid
over ouderparticipatie heeft opgeleverd. Ook komt in dat hoofdstuk de verhouding
tussen het beleid en de uitwerking ervan op de locaties aan de orde.
Bevindingen
In ruim de helft (54 procent) van de G37 is de ouderbetrokkenheid een
verbeterpunt, omdat gericht ouderbeleid ontbreekt. Dat veel gemeenten dit
onderdeel nog niet op orde hebben, is gedeeltelijk verklaarbaar. Het analyseren van
de ouderpopulatie maakte tijdens de bestandsopname in de G37 namelijk geen deel
uit van het onderzoek. De inspectie heeft de indicator op dit punt aangescherpt en
meer in lijn gebracht met de indicator die op locatieniveau wordt beoordeeld. De
vooruitgang is dus wellicht groter dan het nu lijkt.
Het is daarom des te opvallender dat er ook gemeenten zijn die een voorbeeld zijn
voor anderen als het gaat om de ontwikkeling van gericht ouderbeleid. Zij hebben
bijvoorbeeld via een stads- en wijkmonitor of een ouderscan een analyse gemaakt
van de kenmerken van de ouders en de verwachtingen van ouders over vve.
Vervolgens zijn deze kenmerken en verwachtingen vertaald naar doelen, activiteiten
en resultaten op gemeentelijk niveau en locatieniveau. In de G37 is een aantal
aspecten in vergelijking met de bestandsopname verbeterd, maar in meer dan de
helft van de gemeenten zijn er mogelijkheden om het ouderbeleid te versterken.
Tabel 2.3g Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Ouders’
Oordeel

Gemeenten

1

Geen

2

Alkmaar, Almelo, Amersfoort, Delft, Den Haag, Ede, Eindhoven, Emmen,
Haarlemmermeer, Helmond, Hengelo, Leeuwarden, Lelystad, Rotterdam,
Schiedam, Utrecht, Venlo, Zaanstad, Zoetermeer en Zwolle

3

Almere, Apeldoorn, Deventer, Dordrecht, Groningen, Haarlem, Heerlen, Leiden,
’s-Hertogenbosch, Sittard-Geleen en Tilburg

4

Amsterdam, Arnhem, Breda, Enschede, Maastricht en Nijmegen

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Maastricht:
Het gemeentelijk ouderbeleid kent drie pijlers. Op gemeentelijk niveau is een ouderscan
beschikbaar, waarin per stadsdeel het sociaal milieu, de gezinssamenstelling en de taal
(waaronder de thuistaal) in kaart zijn gebracht.
De tweede pijler van het ouderbeleid heeft betrekking op de betrokkenheid van de ouders bij
de ontwikkeling en de activiteiten in de vve-locatie. In het gehanteerde vve-programma
Speelplezier worden daarvoor tal van suggesties en materialen aangereikt. Vanuit de
organisatie Steps is het gemeentelijk ouderbeleid op dit punt concreet ingevuld met
activiteiten waarin ouders geïnformeerd worden over de voorschoolse educatie en over de
ontwikkeling van hun eigen kind(eren).
De derde pijler van het ouderbeleid geeft een invulling aan het stimuleren van ouders om ook
thuis met ontwikkelingsgerichte activiteiten bezig te zijn. Er worden concrete activiteiten
beschreven waardoor ouders gestimuleerd worden en er wordt ingegaan op noodzakelijke
differentiatie in aanpak richting ouders. Soms is een basisaanpak niet voldoende en moeten
ouders ondersteund worden bij het creëren van een goede thuisleeromgeving. Deze vvelocaties moeten daarom een plusaanbod verzorgen, in samenwerking met partners zoals het
Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG).

Pagina 19 van 57

2.3.5

Integraal vve-programma

Gemeenten dienen ervoor te zorgen dat voorscholen gebruik maken van een
integraal programma. Dat programma moet de taal-, reken-, motorische en sociaalemotionele ontwikkeling van peuters stimuleren. Voorscholen kunnen ook
verschillende programma’s inzetten voor de afzonderlijke ontwikkelingsgebieden.
Gemeenten dienen bovendien afspraken te maken over het gebruik van een
kindvolgsysteem in de voorscholen om de brede ontwikkeling van peuters te volgen.
Tijdens de bestandsopname in de G37 maakte dit onderdeel nog geen deel uit van
het onderzoek van de inspectie. Dit element is aan de indicator toegevoegd naar
aanleiding van de bestuursafspraken tussen OCW en de gemeenten. Centraal bij
deze indicator staat de vraag of een gemeente afspraken heeft gemaakt met de
voorscholen over het vve-programma en het gebruikte kindvolgsysteem. Daarnaast
kan een gemeente afspreken dat er aanvullende programma’s worden gebruikt of
dat ook vroegscholen gebruik maken van hetzelfde programma of kindvolgsysteem
als de voorscholen. Dit onderdeel is tijdens de bestandsopname bij de G37 niet
meegenomen in de beoordeling.
Bevindingen
Alle G37 hebben afspraken gemaakt over het vve-programma dat voldoet aan de
wettelijke eisen. Tijdens de bestandsopname had 6 procent van de gemeenten nog
geen afspraken over het vve-programma. Omdat de criteria bij deze indicator in
overeenstemming zijn gebracht met de bestuursafspraken en zijn aangescherpt is
verklaarbaar dat 11 procent van de gemeenten nog geen afspraken heeft gemaakt
over het gebruik van een kindvolgsysteem (oordeel 2).
Meer dan de helft van de G37 (59 procent) heeft deze afspraken wel gemaakt. Zij
krijgen ondanks de strengere eisen dus wel een ‘voldoende’, omdat zij afspraken
hebben over het te hanteren kindvolgsysteem. Ongeveer een derde (30 procent)
van de gemeenten heeft ook afspraken gemaakt met de voorscholen over een
aanvullend vve-programma of met de vroegscholen over het te gebruiken vveprogramma of kindvolgsysteem. Zij zijn daarmee een voorbeeld voor anderen.

Pagina 20 van 57

Tabel 2.3h Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Integraal vve-programma’
Oordeel

Gemeenten

1

Geen

2

Almelo, Almere, Emmen en Rotterdam

3

Alkmaar, Amersfoort, Apeldoorn, Breda, Delft, Den Haag, Deventer, Dordrecht,
Ede, Eindhoven, Enschede, Groningen, Haarlem, Haarlemmermeer, Helmond,
Hengelo, Leeuwarden, Leiden, ’s-Hertogenbosch, Tilburg, Utrecht en Zaanstad

4

Amsterdam, Arnhem, Heerlen, Lelystad, Maastricht, Nijmegen, Schiedam,
Sittard-Geleen, Venlo, Zoetermeer en Zwolle

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Arnhem:
Alle vve-locaties in Arnhem gebruiken (conform gemeentelijke afspraken) in principe één
programma. Dat vormt de kern van het, breed gedragen, inhoudelijke vve-beleid.
Daarnaast blijft er voor elke locatie enige ruimte eigen programma’s toe te voegen, mits
die programma’s passen bij de stedelijke kaders.
Naast het aanbod op alle voor vve relevante inhoudelijke onderdelen beschikt elke locatie
over een pedagogisch beleidsplan en geldt de gemeentelijke afspraak dat elke locatie de
kinderen volgt met een ontwikkelingsvolgmodel en een daarbij te gebruiken
overdrachtsformulier.

2.3.6

Externe zorg

In het kader van integraal jeugdbeleid zijn gemeenten verantwoordelijk voor een
sluitend netwerk van zorgverleners om de kinderen effectieve en efficiënte zorg te
kunnen bieden. Het is belangrijk dat een dergelijke structuur ook voor peuters
beschikbaar is, zodat voorscholen en ouders van peuters een beroep kunnen doen
op dat netwerk wanneer peuters meer nodig hebben dan alleen vve. Betrokkenen
moeten goed weten welke procedures zij moeten volgen om een kind aan te melden
bij de externe zorgverleners.
Bevindingen
De externe zorg is in de G37 voldoende geregeld; bijna driekwart (70 procent) van
de G37 heeft een dergelijke structuur voor peuters en voorscholen zijn hiervan op
de hoogte. Er zijn heldere procedures voor de toeleiding van kinderen bij de externe
zorg. Of dat in de praktijk ook het geval is, is op de locaties beoordeeld. Dat wordt
in hoofdstuk 3 beschreven. De beoordeling van de externe zorg op gemeentelijk
niveau is hoger dan tijdens de bestandsopname.

Pagina 21 van 57

Tabel 2.3i Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Externe zorg’
Oordeel

Gemeenten

1

Geen

2

Almelo, Amersfoort, Den Haag, Emmen, Tilburg en Zwolle

3

Alkmaar, Almere, Amsterdam, Apeldoorn, Arnhem, Breda, Delft, Deventer,
Dordrecht, Ede, Eindhoven, Enschede, Groningen, Haarlem, Haarlemmermeer,
Heerlen, Helmond, Hengelo, Leeuwarden, Leiden, Lelystad, Rotterdam, Schiedam,
Venlo, Zaanstad en Zoetermeer

4

Maastricht, Nijmegen, ’s-Hertogenbosch, Sittard-Geleen en Utrecht

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Utrecht:
Over de relatie tussen het interne zorgsysteem van de locatie en het externe zorgsysteem is
in Utrecht goed nagedacht. Als er meer zorg nodig is, kan de peuter aangemeld worden voor
Peuterplus! – een individueel ondersteuningstraject van drie maanden voor specifieke
problemen van de peuter. Verder is samenwerking afgesproken met partners in hulpverlening
op allerlei gebied, zoals met het opvoedbureau, met het buurtteam (jeugdzorg nieuwe stijl),
met het samenwerkingsverband of het zorgplatform.
De procedures voor aanmelding en indicatie van kinderen zijn vastgelegd. Ook het
zorgsysteem dat door de vroegscholen wordt gehanteerd, is opgezet volgens dezelfde
principes als bij de voorschool.
Evaluatierapportages over verloop en effectiviteit van de externe hulpverlening en als
onderdeel daarvan over de samenwerking in het wijknetwerk vindt plaats op instellingsniveau.
Deze evaluaties worden besproken in de gemeentelijke werkgroep Het Jonge Kind om de
consequenties voor de beleidsagenda vast te kunnen stellen.

2.3.7

Interne kwaliteitszorg

Of vve effect heeft, hangt vooral af van de kwaliteit van de educatie die wordt
aangeboden op de locaties. Daarbij gaat het onder meer om de pedagogische en
educatieve kwaliteit van de pedagogisch medewerkers en de leraren van groep 1 en
2. De kwaliteit wordt ook bepaald door de wijze waarop het vve-programma wordt
gebruikt en door de begeleiding en zorg die peuters en kleuters krijgen. De vveinstellingen zijn verantwoordelijk voor deze kwaliteit. Zij dienen deze kwaliteit
daarom regelmatig te evalueren, verbeteringen door te voeren en te borgen. Van de
gemeenten wordt verwacht dat zij hierover afspraken maken.
Bevindingen
Uit de monitor 2013/2014 blijkt dat nog niet alle G37 deze afspraken met de
houders van voorscholen en schoolbesturen hebben gemaakt. In bijna de helft van
de gemeenten (46 procent) ontbreken deze afspraken. In de overige G37 worden
deze afspraken wel gemaakt, en in drie gemeenten kunnen deze afspraken gelden
als een ‘voorbeeld voor anderen’. Deze gemeenten hebben inhoudelijke doelen
waarnaar de vve-locaties moeten streven of normen waaraan zij moeten voldoen.
Pagina 22 van 57

Jaarlijks toetsen de locaties in hoeverre zij aan de eisen voldoen of in hoeverre zij
de gestelde doelen hebben bereikt. Vervolgens wordt daarover gerapporteerd aan
de gemeente. In de vragenlijsten geeft 80 procent van de gemeenten aan dat zij
afspraken maken met (de houders van) voorscholen en 60 procent maakt afspraken
met (de besturen van) vroegscholen. De gemeenten hebben vooruitgang geboekt.
Iets meer gemeenten dan bij de bestandsopname hebben tijdens de monitor
afspraken gemaakt over de interne kwaliteitszorg van de locaties. Voor de meeste
G37 blijft interne kwaliteitszorg een punt dat voor verbetering vatbaar is.
Tabel 2.3j Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Interne kwaliteitszorg’
Oordeel

Gemeenten

1

Geen

2

Alkmaar, Almelo, Almere, Delft, Ede, Emmen, Haarlem, Helmond, Leeuwarden,
Maastricht, Rotterdam, Schiedam, Sittard-Geleen, Venlo, Zaanstad, Zoetermeer en
Zwolle

3

Amersfoort, Apeldoorn, Arnhem, Breda, Den Haag, Deventer, Dordrecht,
Eindhoven, Enschede, Groningen, Haarlemmermeer, Heerlen, Hengelo, Leiden,
Lelystad, Nijmegen en Tilburg

4

Amsterdam, ’s-Hertogenbosch en Utrecht

Voorbeeld voor anderen
Gemeente ’s-Hertogenbosch:
In de uitvoeringsregels beschrijft de gemeente aan welke voorwaarden de vve-locaties
moeten voldoen om in aanmerking te komen voor subsidie. Deze regels bevatten een groot
aantal inhoudelijke eisen. Daarnaast wordt de kwaliteitszorg op locatieniveau gestimuleerd en
bewaakt door het initiëren van een locatieplan. In dit plan stellen de voor- en vroegscholen
jaarlijks hun gezamenlijke vve-activiteiten vast en verbinden daar een doelstelling aan. Aan
het eind van ieder schooljaar evalueren de locaties hun eigen plannen. De plannen en de
evaluaties zijn niet alleen voor eigen gebruik. De locaties sturen deze namelijk ook door naar
Compas. Compas inventariseert de voorgenomen activiteiten en analyseert de evaluaties. Zo
bewaakt zij de besteding van de subsidiemiddelen. Bovendien kan zij op basis van deze
informatie bepalen of een gericht ondersteuningsaanbod wenselijk is.

2.3.8

Doorgaande lijn

Een soepele doorgaande lijn van de voor- naar de vroegschool is belangrijk voor
succesvolle vve. Het is daarom de bedoeling dat gemeenten gericht beleid
ontwikkelen om de doorgaande lijn te optimaliseren. Gemeenten dienen minimaal
afspraken te maken over de overdracht van kindgegevens van de voor- naar de
vroegschool. Daarnaast is het van belang dat er een warme overdracht van
zorgkinderen plaatsvindt om de continuïteit van de zorg te waarborgen. Ten slotte is
het wenselijk dat gemeenten afspraken maken over de afstemming van het
programma tussen voor- en vroegschool, de doorstroom van doelgroepkinderen van
voor- naar vroegschool, afstemming van het pedagogisch en educatief handelen,
Pagina 23 van 57

afstemming van de wijze waarop de ouderparticipatie op de voor- en de vroegschool
wordt gestimuleerd en afstemming van de wijze waarop de zorg en begeleiding is
ingericht op de voor- en de vroegschool.
Bevindingen
De basis van een doorgaande lijn is in alle G37 aanwezig; alle gemeenten hebben
afspraken gemaakt over de overdracht van kindgegevens van de voor- naar de
vroegschool. Slechts twee gemeenten hebben geen afspraken gemaakt over de
warme overdracht van zorgkinderen. De doorgaande lijn is duidelijk beter dan ten
tijde van de bestandsopname.
Meerdere gemeenten van de G37 werken aan geïntegreerde voorzieningen van
onderwijs en opvang voor kinderen van 0 tot 12 jaar. Het streven van veel
gemeenten is om ook te komen tot inhoudelijke samenwerking en een doorgaande
lijn voor kinderen, inclusief een doorgaande lijn van vve. In een deel van de G37 is
te zien dat deze inhoudelijke doorgaande lijn tot stand komt.
Tabel 2.3k Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Doorgaande lijn’
Oordeel

Gemeenten

1

Geen

2

Delft en Rotterdam

3

Alkmaar, Almelo, Almere, Amersfoort, Apeldoorn, Breda, Den Haag,
Deventer, Dordrecht, Ede, Eindhoven, Emmen, Enschede, Groningen,
Haarlemmermeer, Hengelo, Leeuwarden, Leiden, Lelystad, Maastricht,
Nijmegen, Schiedam, Sittard-Geleen, Tilburg, Utrecht, Venlo,
Zaanstad, Zoetermeer en Zwolle

4

Amsterdam, Arnhem, Haarlem, Heerlen, Helmond en ’sHertogenbosch

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Heerlen:
Om de doorgaande lijn van de voor- naar vroegschool te versterken zijn in het Convenant
nadere afspraken gemaakt. Er zijn concrete afspraken over de gestandaardiseerde en warme
overdracht van kindgegevens (Overdrachtsprotocol, februari 2013) en het te gebruiken vveprogramma en kindvolgsysteem. Daarnaast is vastgelegd dat voor- en vroegscholen in
koppels met elkaar samenwerken, ten minste vier maal per jaar koppeloverleg voeren en in
dit koppeloverleg de afstemming van ook het pedagogisch klimaat, educatief handelen,
ouderbetrokkenheid, en begeleiding en zorg aan de orde stellen.

2.3.9

Resultaten

Volgens de Wet op het primair onderwijs (artikel 167 lid 1b) moet de gemeente met
de schoolbesturen afspraken maken over de resultaten van vroegschoolse educatie.
Pagina 24 van 57

De inhoud van de afspraken kan per gemeente verschillen, maar de afspraken
moeten erop gericht zijn om achterstanden bij kinderen in te lopen, zodat kinderen
zonder of hooguit met een beperkte achterstand aan groep 3 kunnen beginnen. De
inspectie kijkt of de gemeenten de resultaten meetbaar hebben gemaakt en checken
bij de schoolbesturen, zodat op gemeentelijk niveau kan worden vastgesteld of de
resultaatafspraken worden behaald.
Bevindingen
In bijna driekwart (70 procent) van de G37 zijn afspraken gemaakt over concrete en
meetbare resultaten van vroegschoolse educatie. Drie gemeenten zijn een
‘voorbeeld voor anderen’ wanneer het gaat om zulke afspraken. Deze gemeenten
hebben, naast resultaatafspraken over de vroegschoolse periode, ook afspraken
gemaakt met de houders over de gewenste resultaten van de voorschoolse periode.
In deze drie gemeenten zijn de afspraken met name gericht op de gewenste
ontwikkeling (leerwinst) van kinderen. Op het moment van de monitor hebben meer
gemeenten afspraken gemaakt over de gewenste resultaten van vve dan ten tijde
van de bestandsopname.
Tabel 2.3l Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Resultaten’
Oordeel

Gemeenten

1

Almelo, Emmen, Haarlem, Leeuwarden, Rotterdam en Zaanstad

2

Almere, Den Haag, Ede, Haarlemmermeer en Venlo

3

Alkmaar, Amersfoort, Amsterdam, Apeldoorn, Arnhem, Breda, Delft, Dordrecht,
Eindhoven, Enschede, Groningen, Heerlen, Helmond, Hengelo, Leiden, Maastricht,
Nijmegen, Schiedam, ’s-Hertogenbosch, Sittard-Geleen, Tilburg, Utrecht en
Zoetermeer

4

Deventer, Lelystad en Zwolle

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Deventer:
Tijdens de bestandsopname vve ontbraken resultaatafspraken, maar was er zicht op
verbetering. De resultaatafspraken zijn destijds aangemerkt als een verbeterpunt.
De gemeente Deventer heeft een externe instantie opdracht gegeven om jaarlijks de
resultaten van vve middels een vve-monitor in beeld te brengen. De volgende doelen zijn
gesteld:
Minimaal 80 procent van de peuters met een vve-toekenning vertoont een
vaardigheidsgroei van minimaal 12 vaardigheidspunten op de peutertoets Taal van
Cito en minimaal 15 vaardigheidspunten op de peutertoets Rekenen van Cito;
Minimaal 80 procent van de kleuters met een startniveau van C, D of E (Cito)
vertoont een vaardigheidsgroei van minimaal 25 vaardigheidspunten op de toets Taal
voor kleuters van Cito en van minimaal 28 vaardigheidspunten op de toets Rekenen
van Cito in groep 1 en 2 van het basisonderwijs.

Pagina 25 van 57

2.3.10

Gemeentelijke vve-coördinatie

De gemeenten zijn regievoerder voor vve in hun gemeente. Dat betekent dat zij
helder vve-beleid moeten formuleren voor de gemeente met duidelijke ambities en
concrete doelen. Daarnaast vraagt het om voldoende sturing en coördinatie vanuit
de gemeente om vve tot stand te brengen, uit te voeren en te borgen in de
gemeente.
Bevindingen
In de meeste gemeenten van de G37 voert de gemeente duidelijk de regie als het
gaat om de beleidsvorming en om coördinatie van de uitvoering van vve. De helft
van de gemeenten (49 procent) is daarbij zelfs een ‘voorbeeld voor anderen’. Dat
betekent onder andere dat zij naast de voor- en vroegscholen aantoonbaar andere
actoren, zoals het consultatiebureau, bij de afstemming betrekken. Het aantal
gemeenten dat voldoende gemeentelijke vve-coördinatie heeft of een ‘voorbeeld
voor anderen’ is, is toegenomen sinds de bestandsopname.
Tabel 2.3m Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Gemeentelijke vve-coördinatie’
Oordeel

Gemeenten

1

Geen

2

Emmen, Rotterdam en Zwolle

3

Almelo, Almere, Amersfoort, Apeldoorn, Breda, Den Haag, Dordrecht, Ede,
Haarlem, Haarlemmermeer, Hengelo, Leiden, Lelystad, Sittard-Geleen, Tilburg
en Venlo

4

Alkmaar, Amsterdam, Arnhem, Delft, Deventer, Eindhoven, Enschede,
Groningen, Heerlen, Helmond, Leeuwarden, Maastricht, Nijmegen, Schiedam, ’sHertogenbosch, Utrecht, Zaanstad en Zoetermeer

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Amsterdam:
De gemeente Amsterdam (Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling DMO) voert de regie over
vve en formuleert ambitieus beleid vanuit gemeentelijke ambities en doelen voor vve.
DMO heeft elke zes weken een managementoverleg met alle aanbieders van vve en
regelmatig overleg met opvoedadviseurs op de Ouder- en Kindcentra en met de GGD inzake
de indicatiestelling en toezicht. DMO heeft daarnaast tweemaandelijks overleg met de
Strategische Werkgroep VVE vanuit het Breed Bestuurlijk Overleg, waarin alle schoolbesturen
van Amsterdam zitting hebben. De gemeente zit dus regelmatig met alle betrokkenen rond de
tafel.

Pagina 26 van 57

2.3.11

Systematische evaluatie en verbetering van vve op gemeentelijk niveau

1c
Gemeentelij…
19%

32%

2
3

49%

4

De gemeente dient het eigen vve-beleid, de afspraken, de uitvoering en de
resultaten regelmatig te evalueren. Deze evaluatie wordt vastgelegd en kan leiden
tot conclusies voor verbeteringen of aanpassingen van het beleid. Systematisch
evalueren kan bijvoorbeeld door jaarlijks een vve-monitor uit te voeren.
Bevindingen
In een derde van de G37 (32 procent) is (nog) geen sprake van systematische
evaluatie en verbetering van vve op gemeentelijk niveau; in deze gemeenten wordt
de kwaliteit van vve niet regelmatig of systematisch geëvalueerd of zijn er geen
rapportages over de evaluatie. De gemeenten die een ‘voorbeeld voor anderen’ zijn
doen dit wel en zij besteden in hun plannen en evaluaties extra aandacht aan
onderdelen die uit eerdere evaluaties als aandachtspunt naar voren kwamen. De
systematische evaluatie en verbetering van vve op gemeentelijk niveau is beter dan
op het moment van de bestandsopname.
Tabel 2.3n Namen van de gemeenten per oordeel: ‘Systematische evaluatie en verbetering van
vve op gemeentelijk niveau’
Oordeel

Gemeenten

1

Geen

2

Alkmaar, Almelo, Delft, Ede, Eindhoven, Emmen, Haarlem, Heerlen, Leeuwarden,
Maastricht, Rotterdam en Zaanstad

3

Almere, Amersfoort, Apeldoorn, Breda, Dordrecht, Enschede, Groningen,
Haarlemmermeer, Helmond, Hengelo, Lelystad, Nijmegen, ’s-Hertogenbosch,
Sittard-Geleen, Venlo en Zwolle
Amsterdam, Arnhem, Den Haag, Deventer, Leiden, Schiedam, Tilburg, Utrecht en
Zoetermeer

4

Voorbeeld voor anderen
Gemeente Schiedam:
De gemeente Schiedam brengt het vve-beleid en de afspraken met partners over de
uitvoering van vve jaarlijks in kaart via de planning & controlcyclus die zij daarvoor hanteert.
Onder andere jaarplannen, jaarverslagen, tussentijdse evaluatiegesprekken en de jaarlijkse
monitor peuterspeelzaalwerk vallen in deze cyclus. Ongeveer elke twee jaar wordt op
gemeentelijk niveau over de bevindingen gerapporteerd en worden de verbeterpunten
opgenomen in plannen voor komende jaren. Dit volgt de cyclus van de termijn van de
verbeterplannen en de bestuursafspraken.

2.4

Conclusies
De G37 doen het in 2013 beter dan ten tijde van de bestandsopname. In positieve
zin valt op dat de meeste gemeenten op de indicatoren ‘doelgroepdefinitie’,
‘toeleiding’ en ‘doorgaande lijn’ een voldoende scoren of als voorbeeld voor anderen
Pagina 27 van 57

zijn aangemerkt. De verbeterpunten liggen in 2013 bij de indicatoren ‘ouders’ (voor
meer dan de helft van de gemeenten), ‘interne kwaliteitszorg’ (voor ongeveer de
helft van de gemeenten), ‘resultaten’ (voor ongeveer een derde van de gemeenten)
en ‘systematische evaluatie en verbetering’ (voor een derde van de gemeenten).

Pagina 28 van 57

3

Kwaliteit van vve op de voor- en vroegscholen in de G37

3.1

Werkwijze monitor 2013/2014 op locatieniveau
De Inspectie van het Onderwijs heeft, overeenkomstig de werkwijze tijdens de
bestandsopname bij de middelgrote en kleinere gemeenten, vragenlijsten uitgezet
bij de voor- en vroegscholen in de G37. Daarna heeft zij een selectie van de
bevraagde voor- en vroegscholen bezocht. In dit hoofdstuk wordt verslag gedaan
van de uitkomsten van de vragenlijsten en de locatiebezoeken.
Op een aantal onderdelen is de werkinstructie bij het waarderingskader vve-locaties
aangepast voor de monitor. De wijzigen zijn gebaseerd op de ervaringen met het
kader tijdens de bestandsopname. Het beoordelingskader is in het najaar van 2013
openbaar gemaakt op de website van de inspectie１２.
Vragenlijsten
In juni 2013 heeft de inspectie bij alle G37 een overzicht opgevraagd van de vvelocaties in de gemeente. Indien nodig heeft de inspectie dat overzicht aangevuld.
Daarbij heeft de inspectie gebruik gemaakt van de gegevens van de voorscholen uit
het Landelijk Register Kinderdagopvang en Peuterspeelzalen (www.lrkp.nl) en de
DUO-gegevens per 1 oktober 2012 met het percentage gewichtenleerlingen van 4
en 5 jaar. Hierbij ging de inspectie ervan uit dat scholen die 20 procent of meer
gewichtenkleuters hebben in de groepen 1 en 2 gezien kunnen worden als een
‘vroegschool’.
2.454 locaties hebben een digitale vragenlijst ontvangen. Het merendeel (93
procent) van de locaties heeft de vragenlijst ingevuld en teruggestuurd. Dat waren
2.285 vve-locaties; 1.387 voorscholen en 898 vroegscholen. Vragenlijsten van
locaties die (zo bleek achteraf) ten onrechte een vragenlijst kregen, bijvoorbeeld
omdat zij geen vve-locatie (meer) waren, zijn niet meegenomen in de uitkomsten
van dit onderzoek.
De vragen in de vragenlijst zijn gebaseerd op het vve-waarderingskader van de
Inspectie van het Onderwijs. De antwoorden op de vragen uit de lijsten zijn, indien
mogelijk, conform haar werkinstructie vertaald naar een waardering van een
indicator. Voor een aantal indicatoren kon geen waardering berekend worden,
bijvoorbeeld omdat er een open vraag is gesteld. Het gaat daarbij dus niet om
oordelen van de inspecteurs, maar om de inschatting van de kwaliteit volgens de
locatie zelf. De vve-locaties die een vragenlijst hebben ingevuld, hebben vanaf mei
2014 een zelfrapportage ontvangen. Dat is een rapport waarin hun antwoorden op
de vragenlijst zijn uitgewerkt in waarden, toegekend aan de verschillende
indicatoren van de inspectie.
Locatiebezoeken
Ter verificatie van de vragenlijsten heeft de inspectie 18 procent van de vve-locaties
in de gemeenten onderzocht; 246 voorscholen en 193 vroegscholen. Bij de keuze
van de bezochte locaties is de inspectie met name uitgegaan van het percentage
doelgroepkinderen en waar mogelijk zijn een samenwerkende voor- en vroegschool
bezocht.
Tabel 3.1 Overzicht onderzochte vve-locaties
１２ De volledige werkinstructie staat op de site van de onderwijsinspectie.
Pagina 29 van 57

Aantal
vragenlijsten

Aantal
bezoeken

Voorscholen (kdv)

387

84

Voorscholen (psz)

888

162

Voorscholen (onbekend)

112

-

Vroegscholen

898

193

2.285

439

Totaal

Toelichting bij de tabellen
In de tabellen vanaf paragraaf 4.3 staan in de eerste tabel per aspect allereerst de
waarderingen weergegeven in percentages. Dit zijn de waarderingen op basis van
de ingevulde vragenlijsten. Het aantal locaties waarvoor een waardering is
berekend, kan per indicator verschillen. Op sommige locaties kon voor een indicator
geen waardering worden uitgerekend, bijvoorbeeld omdat het antwoord op vragen
ontbrak, onbekend was of omdat het een open vraag betrof.
In de tweede tabel staan de oordelen van de inspectie in percentages. Dit zijn de
oordelen van de inspecteurs die zij tijdens het onderzoek op de vve-locatie hebben
gegeven. Het aantal locaties kan per indicator verschillen, omdat op sommige
locaties niet alle indicatoren zijn beoordeeld. Sommige indicatoren hebben alleen
betrekking op de voorscholen en niet op de vroegscholen en vice versa.
Onder de tabellen wordt een toelichting gegeven op de waarderingen en de oordelen
en de eventuele verschillen daartussen. Wanneer er verschillen zijn, zijn de oordelen
van de inspecteurs over het algemeen positiever dan de zelfevaluatie van de
locaties. Een belangrijke reden daarvoor is het feit dat inspecteurs meer rekening
houden met de context van een locatie. Specifieke informatie over de bezochte
locaties is terug te vinden in de betreffende locatierapporten. Deze zijn gepubliceerd
op de website van de inspectie. De locaties, de houders of schoolbesturen en de
gemeenten hebben deze rapporten ontvangen.
De inspectie heeft ook onderzocht of er een (significant) verschil is in de oordelen
van vve-peuterspeelzalen en vve-kinderdagverblijven. Op enkele indicatoren zijn wel
significante verschillen gevonden, maar deze zijn verwaarloosbaar. Daarom is in de
tabellen bij de voorscholen geen onderscheid gemaakt tussen de vvepeuterspeelzalen en de vve-kinderdagverblijven.
Bij de tabellen in de paragrafen hoort de volgende toelichting:
•
•

Voorbeeld voor anderen: als de score ‘4’ bij een indicator hoger dan 10
procent is. De cel is dan groen gearceerd;
Verbeteringen zijn gewenst:
o als bij meer dan 35 procent van de gemeenten het oordeel 2 is
gegeven, dan is de cel geel gearceerd.
o als de score ‘2’ meer dan 50 procent bedraagt, is de cel oranje
gearceerd.

Na de toelichting bij de tabel worden in enkele paragrafen goede voorbeelden
beschreven. Aan het einde van iedere paragraaf worden de resultaten vergeleken
met die uit de bestandsopname. In paragraaf 3.12 staan de conclusies.

Pagina 30 van 57

3.2

Condities
De condities zijn overwegend van voldoende niveau. Vergeleken met de
bestandsopname zijn de oordelen gelijk gebleven of verbeterd.
Monitor
Tabel 3.2a De waardering van de vve-condities uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op
grond van de vragenlijsten door de vve-locaties zelf; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per
indicator１３
A CONDITIES

Voorschool
1

2

0.1 GGD-rapport per voorschool

3

4

Vroegschool
N

100

1.217

2 Groepsgrootte

3

97

1.385

3 Dubbele bezetting

2

98

1.386

4.1 Vve-tijd per week

3

97

1.369

5.2 Gekwalificeerde beroepskrachten

100

1.385

5.3 Voldoende beheersing Nederlandse taal

71

29

1.387

5.5 Jaarlijks opleidingsplan per pedagogisch
medewerker

10

90

1.327

1

2

3

52

48

4

N

895

Tabel 3.2b De beoordeling van de vve-condities uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op
grond van de onderzoeken door de inspectie; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
A CONDITIES
0.1 GGD-rapport per voorschool

Voorschool
1

2

3

2

6

92

2 Groepsgrootte

4

Vroegschool
N

87

13

229

1

97

2

229

4.1 Vve-tijd per week

6

93

1

231

5

1

94

5.3 Voldoende beheersing Nederlandse taal

45

55

5.4 Vve-geschoolde beroepskrachten

10

80

5.5 Jaarlijks opleidingsplan per pedagogisch
medewerker

10

90

2

3

4

N

2

29

64

5

192

23

70

7

192

255

3 Dubbele bezetting
5.2 Gekwalificeerde beroepskrachten

1

227
239

10

239
233

De condities op de vve-locaties zijn grotendeels van voldoende niveau. De locaties
zelf en de inspectie hebben weinig verbeterpunten geconstateerd. Alleen het
taalniveau is nog niet voldoende, maar hiervoor is een verklaring te geven. De
inspectie heeft bij de meeste indicatoren ook voorbeelden voor anderen gezien.
De waarderingen en de oordelen van de vve-locaties komen bij het aspect
‘Condities’ grotendeels overeen.
Toelichting
Bijna alle voorscholen waren recent bezocht door de GGD. De inspectie heeft in die
gevallen de oordelen van de GGD overgenomen en de condities niet opnieuw
beoordeeld. Alleen als er tijdens het inspectiebezoek een andere situatie werd
aangetroffen dan tijdens het GGD-bezoek, heeft de inspectie de condities wel
beoordeeld. Op 2 procent van de voorscholen is geen recent GGD-rapport aanwezig
en op 6 procent van de voorscholen is het achtste domein niet recent onderzocht.

１３ Omdat de nummering van de indicatoren is overgenomen uit het vve-kader dat de inspectie gebruikte tijdens de
pilot vve en niet alle indicatoren zijn overgenomen in het definitieve kader, ontbreken sommige
indicatornummers.
Pagina 31 van 57

Het achtste domein betreft de basisvoorwaarden voor voorschoolse educatie. Per 1
januari 2014 vallen deze indicatoren onder het eerste domein ‘Pedagogische
kwaliteit’ in het GGD-kader.
Op de voorscholen zijn de oordelen over de groepsgrootte positiever dan de
waarderingen. Dat komt met name doordat de inspectie de groepsgrootte op meer
locaties als een ‘voorbeeld voor anderen’ heeft beoordeeld. In de vragenlijst is aan
de voorscholen gevraagd of de groepsgrootte op de locatie voldoet aan de
maximum-eisen. Een waardering ‘4’ kon op basis van dit antwoord niet worden
berekend.
De dubbele bezetting op de vroegscholen is op basis van de vragenlijsten lager
gewaardeerd dan beoordeeld tijdens de bezoeken op de locaties. Een mogelijke
verklaring hiervoor is dat er vooral vve-locaties zijn bezocht met veel
doelgroepkinderen. Mogelijk is er op deze locaties veelal wel een dubbele bezetting,
terwijl op locaties met minder doelgroepkinderen een dubbele bezetting ontbreekt.
De beheersing van de Nederlandse taal is positiever beoordeeld door de inspectie
dan gewaardeerd door de locaties zelf. Voor een voldoende oordeel op deze
indicator moesten de pedagogisch medewerkers een taaltoets hebben gedaan
waarmee hun taalniveau werd vastgesteld. Tijdens de afname van de vragenlijsten
(ongeveer een half jaar eerder) had het overgrote deel van de pedagogisch
medewerkers deze toets nog niet gehad. Bij de inspectiebezoeken was dit wel het
geval.
Zowel uit de vragenlijsten als uit de bezoeken blijkt dat de score op indicator 5.3 op
de voorscholen kan verbeteren. Op de indicatoren groepsgrootte en scholing van de
beroepskrachten scoren de voorscholen goed; op een groot aantal locaties zijn deze
indicatoren als ‘voorbeeld voor anderen’ beoordeeld.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.2c De kwaliteit van de vve-condities uitgesplitst naar voor- en vroegscholen;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator tijdens de bestandsopname
A CONDITIES
0.1 GGD-rapport per voorschool

Voorschool
1

2

3

9

29

62

4

Vroegschool
N

1

2

3

4

N

1

31

65

3

646

545

0.2 8e domein beoordeeld in het GGD-rapport

53

47

2 Groepsgrootte*

2

94

4

748

3 Dubbele bezetting*

3

95

2

788

4.1 Vve-tijd per week*

17

82

1

775

99

1

550

2

98

486

550

4

96

496

549

32

56

5.2 Gekwalificeerde beroepskrachten#
5.3 Voldoende beheersing Nederlandse taal#

2

415

98

5.4 Vve-geschoolde beroepskrachten

15

62

5.5 Jaarlijks opleidingsplan per pedagogisch
medewerker

27

73

23

12

485

De oordelen bij het aspect Condities zijn bij de monitor bij vrijwel alle indicatoren
gelijk gebleven of verbeterd vergeleken met de bestandsopname. Alleen indicator
5.3 ‘Voldoende beheersing van de Nederlandse taal’ is een verbeterpunt. De
taaleisen zijn namelijk in de bestuursafspraken sterk verhoogd naar aanleiding van
de motie Beertema: alle pedagogisch medewerkers moeten voldoen aan de taaleis
3F. Alle leidsters die vve geven worden getoetst en een groot deel van hen wordt
geschoold om te kunnen voldoen aan de taaleis 3F.

Pagina 32 van 57

459

3.3

Ouders
Het ouderbeleid is op onderdelen licht verbeterd sinds de bestandsopname. Wel
vraagt het op de meeste locaties nog verbetering.
Monitor
Tabel 3.3a De waardering van ‘Ouders’ uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op grond van
de vragenlijsten door de vve-locaties zelf; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
B OUDERS

Voorschool
1

Vroegschool

2

3

4

N

1 Gericht ouderbeleid

75

4

21

3 Intake

90

1

5 Participatie in vve-activiteiten in de voor- /
vroegschool

60

2

7 Rekening houden met thuistaal

42

32

26

1

2

3

4

N

1333

79

3

18

879

9

1385

75

1

24

897

38

1353

83

3

14

880

1320

54

17

29

867

Tabel 3.3b De beoordeling van ‘Ouders’ uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op grond van
de onderzoeken door de inspectie; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
B OUDERS

Voorschool
1

1 Gericht ouderbeleid

Vroegschool

2

3

4

N

57

36

7

1

2

3

4

N

255

54

39

7

199
198

2 Ouders zijn vooraf adequaat geïnformeerd

15

81

4

254

8

88

4

3 Intake

19

72

9

256

6

88

8

197

4 Thuis stimulerende activiteiten doen

39

51

10

256

33

53

14

199

5 Participatie in vve-activiteiten in de voor- /
vroegschool

25

71

4

256

22

71

7

199

6 Informeren over de ontwikkeling van hun
kind

18

78

4

256

2

91

7

199

7 Rekening houden met thuistaal

7

92

1

193

7

92

1

148

Zowel op de voor- als de vroegscholen zijn nog veel verbeterpunten ten aanzien van
het ouderbeleid.
Onder ouderbeleid verstaan we beleid dat erop gericht is om ouders te betrekken bij
vve. Ouderbeleid is gericht wanneer het beleid is gebaseerd op een analyse van de
ouderpopulatie. Van een goede analyse van de ouderpopulatie en een
daadwerkelijke stimulering van ouders is om verschillende redenen weinig sprake.
Anderzijds is een behoorlijk aantal vve-locaties een voorbeeld voor anderen als het
gaat om de ondersteuning van ouders om thuis stimulerende activiteiten met hun
kinderen te doen.
De verschillen tussen waarderingen en de oordelen bij het aspect ‘Ouders’ zijn groot,
hoewel de verbeterpunten die naar voren komen uit de vragenlijsten en de
locatiebezoeken overeenkomen.
Toelichting
De vraag of een vve-locatie een uitgeschreven ouderbeleid heeft, gericht op het
ondersteunen van de ouders om hun kind te stimuleren in de ontwikkeling is door
het merendeel van de voor- en vroegscholen met ‘nee’ beantwoord. Tijdens de
locatiebezoeken bleek dat dit beleidsdocument wel aanwezig was.
Bij de vragenlijsten valt bij ‘intake’ het hoge percentage (90 procent) bij ‘2’ op.
Waarschijnlijk komt dat doordat veel voor- en vroegscholen in de vragenlijst hebben
Pagina 33 van 57

aangegeven dat de rekenontwikkeling van kinderen geen deel uitmaakt van het
standaard intakeformulier. Tijdens de locatiebezoeken bleek dat echter wel het geval
te zijn. Blijkbaar was voor de vve-locaties onduidelijk wat de inspectie bedoelde met
de term ‘rekenontwikkeling’ in de vragenlijst.
52 procent van de voorscholen en 72 procent van de vroegscholen geeft in de
vragenlijst aan dat zij er niet in slagen om meer dan 50 procent van de ouders te
betrekken bij de vve-activiteiten op de locatie. Tijdens de locatiebezoeken blijkt dit
echter wel voldoende te zijn. Een verklaring hiervoor kan zijn dat de inspecteurs de
mate waarin de locaties actief ouderactiviteiten organiseren in hun beoordeling
meenemen.
Indicator B7 (rekening houden met thuistaal) wordt facultatief beoordeeld, namelijk
wanneer er op gemeentelijk niveau afspraken over zijn gemaakt of wanneer het
bezoek aanleiding heeft om deze indicator te beoordelen. Op 25 procent van de
bezochte vve-locaties is deze indicator niet beoordeeld. 40 procent van de
voorscholen en 51 procent van de vroegscholen geeft in de vragenlijst aan dat er
geen afspraken zijn over de manier waarop met anderstalige ouders wordt
omgegaan (bijvoorbeeld of er materialen worden ingezet om anderstalige ouders te
informeren). Op de bezochte vve-locaties blijken deze materialen er meestal wel te
zijn.
Voorbeeld voor anderen
Locatie: RK basisschool De Singel
Gemeente: Leiden
De school heeft een specifiek beleid (‘Beleidsplan vve’) ontwikkeld, waarin ouders
als partners worden beschouwd bij het behalen van de doelstellingen van vve. In het
beleid van De Singel is helder vastgelegd op welke wijze ouders worden betrokken
bij de vve-activiteiten van hun kind. Om dit beleid te realiseren werkt De Singel
samen met de ouderraad en een organisatie die ouders ondersteunt met opvoeding
en onderwijs. Deze samenwerking levert informatie op om het vve-beleid af te
stemmen op de vragen en wensen van de ouders. Jaarlijks evalueert de directie van
De Singel het vve-beleid, stelt de directie het bestuur en de ouders op de hoogte
van de bevindingen en neemt het verbeterpunten op in het vve-jaarplan.
Voorbeeld voor anderen
Locatie: Peuterspeelzaal De Finnjol
Gemeente: Lelystad
Een sterk punt is dat de intake voor alle kinderen thuis plaatsvindt. Dit werkt voor
de ouders drempelverlagend en levert de pedagogisch medewerkers veel informatie
op over de thuissituatie, die benut kan worden in de verdere contacten met ouders.
Tijdens het bezoek maken de leidsters gebruik van een fotoboek, zodat ook ouders
die de Nederlandse taal niet goed beheersen een beeld krijgen van de gang van
zaken op de speelzaal. De leidsters maken een verslag van het bezoek en noteren
hierbij hun eigen reflectie.

Pagina 34 van 57

Voorbeeld voor anderen
Locatie: basisschool De Lochtenbergh en peuterspeelzaal Lochtenbergh
Gemeente: Venlo
Beide locaties stimuleren de ouders deel te nemen aan koffiemiddagen. Zes keer per
jaar krijgen de ouders van de voorschool en de vroegschool in deze koffiemiddag
uitleg over het thema in de groep. Zij krijgen dan ook uitleg over een activiteit die
zij thuis met hun kind kunnen doen. Aan het eind van de bijeenkomst wordt de
activiteit samen met het kind uitgevoerd, onder begeleiding van de pedagogisch
medewerker of de groepsleerkracht. De ouders die deelnemen aan de Nederlandse
taalcursus gaan één keer in de twee weken de groep in om mee te kijken of om
samen met hun kind te spelen.
De locatie heeft daarnaast een ‘ouderkamer’. Eén keer per week komen er ouders
van zowel de voorschool als de vroegschool naar de ouderkamer. De ouderkamer
wordt begeleid door een coördinator binnen de brede school. Wekelijks vinden er
school- dan wel vve-gerelateerde thema-activiteiten plaats.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.3c De kwaliteit van ‘Ouders’ uitgesplitst naar voor- en vroegscholen; percentages ‘1’,
‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
B OUDERS

Voorschool
1

1 Gericht ouderbeleid

2

3

83

17

Vroegschool

4

N

1

2

3

4

N

553

74

24

2

503
742

2 Ouders zijn vooraf adequaat geïnformeerd*

26

71

3

797

27

70

3

3 Intake*

18

79

3

797

15

81

4

749

4 Thuis stimulerende activiteiten doen*

40

56

4

794

40

55

5

711

5 Participatie in vve-activiteiten in de voor- /
vroegschool*

28

66

6

798

31

62

7

720

6 Informeren over de ontwikkeling van hun kind*

38

59

3

797

3

94

3

750

7 Rekening houden met thuistaal*

9

89

2

785

10

89

1

742

Ondanks het feit dat er nog verbeteringen mogelijk zijn bij het aspect Ouders, zijn
de indicatoren gelijk gebleven of verbeterd sinds de bestandsopname. Met name het
gerichte ouderbeleid is verbeterd: van 83 procent een oordeel ‘2’ tijdens de
bestandsopname naar 57 procent een oordeel ‘2’ tijdens de monitor bij de
voorscholen en van 74 procent een oordeel ‘2’ tijdens de bestandsopname naar 54
procent een oordeel ‘2’ tijdens de monitor bij de vroegscholen.
3.4

Kwaliteit van de educatie: het aangeboden programma
Het integrale vve-aanbod op de locaties is in grote mate doelgericht. Vooral op de
voorscholen is het aanbod verbeterd sinds de bestandsopname.
Monitor
Tabel 3.4a De waardering van kwaliteit van de educatie: het aangeboden programma
uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op grond van de vragenlijsten door de vve-locaties zelf;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
C1 HET AANGEBODEN PROGRAMMA

Voorschool
1

2

1 Een integraal vve-programma
2 Werken met een doelgerichte planning

27

3

4

Vroegschool
N

1

2

3

4

N

100

1078

8

92

643

73

1245

34

66

822

Pagina 35 van 57

Tabel 3.4b De beoordeling van kwaliteit van de educatie: het aangeboden programma
uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op grond van de onderzoeken door de inspectie;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
C1 HET AANGEBODEN PROGRAMMA

Voorschool
1

1 Een integraal vve-programma

Vroegschool

2

3

4

N

2

3

4

N

3

95

2

256

1

3

94

3

199

2 Werken met een doelgerichte planning

27

69

4

256

8

87

5

198

3 Het aanbod taalontwikkeling is voldoende
dekkend

15

82

3

256

3

90

7

199

4 Opklimming in moeilijkheidsgraad en voldoende
differentiatie

37

63

254

10

89

1

199

De kwaliteit van de educatie: het aangeboden programma is in grote lijnen
voldoende. Bijna alle vve-locaties werken met een integraal vve-programma, waarin
alle ontwikkelingsgebieden (taal, rekenen, sociaal-emotioneel en motoriek) aan de
orde komen.
De waarderingen en de oordelen bij het aspect Kwaliteit van de educatie: het
aangeboden programma komen redelijk met elkaar overeen. Alleen bij indicator
C1.2 ‘werken met een doelgerichte planning’ zijn de oordelen van de inspecteurs
positiever dan de waarderingen op basis van de vragenlijsten. Opvallend is dat 22
procent van de vroegscholen in de vragenlijst aangeeft dat er uit de weekplanning
en/of het gebruikte programma niet blijkt welke doelen er nagestreefd worden.
Daarbij gaat het met name om de doelen voor de sociaal-emotionele ontwikkeling
en motorische ontwikkeling. De inspecteurs oordelen hier positiever over.
Toelichting
De beoordeling van de vroegscholen bij het aspect kwaliteit van de educatie: het
aangeboden programma is op vroegscholen ‘voldoende’ tot ‘voorbeeld voor
anderen’. Een kwart (27 procent) van de voorscholen werkt daarentegen nog niet
met een doelgerichte planning en het is voor meer dan een derde van de
voorscholen (37 procent) nog lastig om het aanbod te laten opklimmen in
moeilijkheidsgraad, waardoor de pedagogisch medewerkers de differentiatie in het
aanbod kunnen verbeteren.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.4c De kwaliteit van het werken met een vve-programma uitgesplitst naar voor- en
vroegscholen; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
C1 HET AANGEBODEN PROGRAMMA

Voorschool
1

Vroegschool

2

3

4

N

1

2

1 Een integraal vve-programma

9

89

2

775

12

2 Werken met een doelgerichte planning

57

41

2

530

33

3 Het aanbod taalontwikkeling is voldoende
dekkend

30

68

2

552

12

4 Opklimming in moeilijkheidsgraad en voldoende
differentiatie

69

30

1

551

39

3

4

N

85

3

690

63

4

449

81

7

465

58

3

483

Het aspect C1. Kwaliteit van de educatie: het aangeboden programma is over de
volle breedte verbeterd. Opvallend is de verbetering bij de voorscholen. Zij werken
meer opbrengstgericht bij jonge kinderen door doelen te stellen: van 57 procent
oordeel ‘2’ tijdens de bestandsopname naar 27 procent oordeel ‘2’ tijdens de
monitor.

Pagina 36 van 57

3.5

Kwaliteit van de educatie: pedagogisch handelen
Net als bij de bestandsopname zorgen de meeste pedagogisch medewerkers en
leraren van groep 1 en 2 voor een positief klimaat in de groepen.
Monitor
Tabel 3.5a De beoordeling van de kwaliteit van de educatie: het pedagogisch handelen
uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op grond van de onderzoeken door de inspectie;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
C2 PEDAGOGISCH HANDELEN

Voorschool
1

1 Respectvol pedagogisch handelen

Vroegschool

2

3

4

N

1

88

11

256

1

2

3

4

N

93

7

199

2 Duidelijke pedagogische gedragsgrenzen

5

91

4

256

5

92

3

199

3 Sociale vaardigheden en persoonlijke
competenties

4

92

4

256

1

94

5

199

4 Respect voor de autonomie van het kind

8

86

6

256

3

91

7

199

5 Aantrekkelijke en spel- en taaluitlokkende
ruimte

29

60

11

256

16

71

13

198

De kwaliteit van het pedagogisch handelen is ‘voldoende’ tot ‘voorbeeld voor
anderen’. De beoordeling van de kwaliteit van het pedagogisch handelen komt tot
stand tijdens observaties in de groepen. Daarom is dit aspect niet bevraagd in de
digitale vragenlijst en ontbreekt een waardering van het pedagogisch handelen.
Toelichting
In de voorscholen valt het respectvol pedagogisch handelen van de pedagogisch
medewerkers in positieve zin op. Op het grootste deel van de bezochte vve-locaties
is sprake van duidelijke pedagogische gedragsgrenzen en het stimuleren van sociale
vaardigheden. Opvallend is dat in bijna een derde van de voorscholen (29 procent)
de inrichting van de groepsruimte een verbeterpunt is.
Voorbeeld voor anderen
Locatie: peuterspeelzaal Robinson
Gemeente: Venlo
Het thema is duidelijk zichtbaar in het lokaal. Er is sprake van goed beeldmateriaal
van de centrale woorden, ondersteund met het woord. Het centrale prentenboek ligt
en hangt op diverse plekken in het lokaal, zodat deze voor de kinderen en de ouders
continu zichtbaar is. In de speelhoeken is themamateriaal waar de kinderen mee
mogen spelen en ontdekken. Zo is in de huishoek gezien dat herfstmaterialen
worden gebruikt om mee te koken en te ‘eten’. Ook liggen hier cijferkaarten met
stippen waar de kinderen actief mee spelen. Sensomotorische ervaringen en het
doen van onderzoek heeft een goede plaats ingenomen. Zo is een water-zandtafel
gevuld met macaroni en herfstmateriaal, om impliciet met de themawoorden in
aanraking te komen.

Pagina 37 van 57

Voorbeeld voor anderen
Locaties: basisschool Paus Joannes en peuterspeelzaal De Kleine Beer
Gemeente: Rotterdam
Kinderen worden op een warme en bijzonder respectvolle wijze benaderd door de
leidsters. Zo wordt ieder kind benaderd vanuit zijn of haar unieke eigenschappen.
De kennis over het kind, dat wat hem en haar bezighoudt en de ruimte die kinderen
nodig hebben om tot spreken en/of activiteiten over te gaan, wordt volledig
gerespecteerd. Daar waar de peuterspeelzaal inzet op een hoge zelfstandigheid, het
samen oplossen van vragen en probleem en de verantwoording van de rituelen en
regels onderdeel maken van de groep, gaat dit in de basisschool verder. Ook nu is
verfijning op de behoeften van kinderen aanwezig door de inzet van twee klokken,
zodat de jongste kinderen minder lang op aandacht van de leerkracht hoeven te
wachten. De rituelen en regels zijn zichtbaar een verantwoordelijkheid van de groep
en kinderen worden aangezet elkaar te helpen.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.5b De kwaliteit van de educatie: pedagogisch handelen uitgesplitst naar voor- en
vroegscholen; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
C2 PEDAGOGISCH HANDELEN

Voorschool
1

2

1 Respectvol pedagogisch handelen*

Vroegschool

3

4

N

82

18

1

2

3

4

N

795

1

86

13

732

2 Duidelijke pedagogische gedragsgrenzen*

4

90

6

795

5

89

6

732

3 Sociale vaardigheden en persoonlijke
competenties*

6

88

6

795

3

90

7

746

4 Respect voor de autonomie van het kind*

10

84

6

795

4

86

10

748

5 Aantrekkelijke en spel- en taaluitlokkende
ruimte*

40

52

8

792

29

59

12

714

Het pedagogisch handelen op de voor- en de vroegscholen laat nu hetzelfde
positieve beeld zien als ten tijde van de bestandsopname. De vroegscholen hebben
op het punt van de inrichting van de groepsruimte meer vooruitgang geboekt dan de
voorscholen: van 40 procent oordeel ‘2’ tijdens de bestandsopname naar 29 procent
oordeel ‘2’ tijdens de monitor bij de voorscholen en van 29 procent oordeel ‘2’
tijdens de bestandsopname naar 16 procent oordeel ‘2’ tijdens de monitor bij de
vroegscholen.
3.6

Kwaliteit van de educatie: educatief handelen
Er is lichte verbetering zichtbaar ten opzichte van de bestandsopname. Net als
tijdens de bestandsopname blijft het voor sommige pedagogisch medewerkers en
leraren van groep 1 en 2 lastig om interactie tussen kinderen te bevorderen en de
activiteiten af te stemmen op verschillen in leeftijd en ontwikkelingsfase.
Monitor
Tabel 3.6a De beoordeling van de kwaliteit van de educatie: het educatief handelen
uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op grond van de onderzoeken door de inspectie;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
C3 EDUCATIEF HANDELEN

Voorschool
1

Vroegschool

2

3

4

N

7

89

4

252

2 Effectieve, gerichte activiteiten taalontwikkeling

7

90

3

3 Bevorderen van interactie met en tussen

24

74

2

1 Het educatief handelen is goed op elkaar
afgestemd

1

2

3

4

N

6

92

2

166

256

3

90

7

199

256

20

77

3

199

Pagina 38 van 57

kinderen
4 Actieve betrokkenheid/verrijking spelen en
werken

8

86

6

256

8

89

3

199

5 Bevorderen van de ontwikkeling van
aanpakgedrag

25

74

1

256

11

85

4

198

6 Gedrag pedagogisch medewerkers/leraar groep
1 en 2 is responsief

2

92

6

256

3

92

5

199

7 Afstemmen activiteiten op
ontwikkelingsverschillen

29

70

1

254

11

86

3

199

Op zowel de voor- als de vroegscholen is het educatief handelen op een aantal
punten voldoende. Indicatoren waarop een kwart van de voorscholen nog
onvoldoende scoort, zijn: bevorderen van de interactie met en tussen kinderen,
bevorderen van de ontwikkeling van aanpakgedrag, en de afstemming van
activiteiten op ontwikkelingsverschillen.
De beoordeling van de kwaliteit van het educatief handelen komt ook tot stand
tijdens observaties in de groepen. Daarom is ook dit aspect niet bevraagd in de
digitale vragenlijst en ontbreekt een waardering van het educatief handelen.
Toelichting
Op de vroegscholen is het educatief handelen volgens alle indicatoren iets beter dan
op de voorscholen. Op de voorscholen zullen leraren hun activiteiten nog beter
moeten afstemmen op ontwikkelingsverschillen tussen (groepen) kinderen.
Voorbeeld voor anderen
Locaties: kinderdagverblijf 2Turven Hoog
Gemeente: Den Haag
De interactie met en tussen de kinderen wordt op een soms voorbeeldige manier
bevorderd. Voorbeeld is het fruit eten, waarbij de leidster de kinderen helpt en
stimuleert om fruit met elkaar te ruilen, zodat iedereen fruit heeft dat hij of zij lust.
Daarbij gaat de leidster precies ver genoeg in haar ondersteuning om de kinderen in
staat te stellen de ‘onderhandelingen’ zelf tot een goed einde te brengen. De
inspectie heeft gezien dat kinderen expliciet worden uitgedaagd om mee te doen; er
is sprake van dialoog en reflecties en kinderen krijgen veel gelegenheid een eigen
inbreng te geven in woord en daad. Mooi ook om te zien hoe een leidster met de
teksten van de methode liedjes maakt en die begeleidt op de gitaar. Dit vraagt
naast een specifieke vaardigheid ook kennis van de doelen, de kinderen en een
goede voorbereiding.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.6b De kwaliteit van de educatie: het educatief handelen uitgesplitst naar
voor- en vroegscholen; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
C3 EDUCATIEF HANDELEN

Voorschool
1

1 Het educatief handelen is goed op elkaar
afgestemd*

Vroegschool

2

3

4

N

23

68

9

782

1

2

3

4

N

12

78

10

569

2 Effectieve, gerichte activiteiten taalontwikkeling

20

77

3

548

7

86

7

463

3 Bevorderen van interactie met en tussen
kinderen*

28

68

4

791

23

71

6

746

4 Actieve betrokkenheid/verrijking spelen en
werken*

14

76

10

792

17

73

10

741

5 Bevorderen van de ontwikkeling van

35

63

2

794

26

70

4

741

Pagina 39 van 57

aanpakgedrag*
6 Gedrag pedagogisch medewerkers/leraar groep
1 en 2en is responsief*

5

86

9

795

7

85

8

747

7 Afstemmen activiteiten op
ontwikkelingsverschillen*

51

47

2

794

30

66

4

746

De indicatoren van het aspect De kwaliteit van de educatie: het educatief handelen
zijn verbeterd of gelijk gebleven sinds de bestandsopname. Pedagogisch
medewerkers en leraren van groep 1 en 2 zijn beter geworden in het stimuleren van
de actieve betrokkenheid van kinderen: van 17 procent oordeel ‘2’ tijdens de
bestandsopname naar 8 procent oordeel ‘2’ tijdens de monitor.
3.7

Ontwikkeling, begeleiding en zorg
De kwaliteit van de ‘Ontwikkeling, begeleiding en zorg’ is verbeterd sinds de
bestandsopname. Toch liggen er nog meerdere verbeterpunten voor de vvelocaties. Dat geldt vooral de planmatigheid van de begeleiding en de evaluatie van
de aangeboden begeleiding en zorg.
Monitor
Tabel 3.7a De waardering van de ontwikkeling, begeleiding en zorg uitgesplitst
naar voor- en vroegscholen op grond van de vragenlijsten door de vve-locaties zelf;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
D1 ONTWIKKELING, BEGELEIDING EN ZORG

Voorschool
2

3

1 Volgen van de brede ontwikkeling van alle
kinderen

1

54

46

2 Planmatige begeleiding

53

5

3 Evaluatie van de aangeboden begeleiding en
zorg

41

59

4

42

Vroegschool
2

3

1376

N

1

37

63

1378

21

2

1286

9

91

4

N
885

77

879
887

Tabel 3.7b De beoordeling van de ontwikkeling, begeleiding en zorg uitgesplitst
naar voor- en vroegscholen op grond van de onderzoeken door de inspectie;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
D1 ONTWIKKELING, BEGELEIDING EN ZORG

Voorschool
1

1 Volgen van de brede ontwikkeling van alle
kinderen
2 Planmatige begeleiding

1

Vroegschool

2

3

4

N

23

72

5

255

1

1

2

3

4

N

9

85

6

198

6

56

42

255

26

68

3 Evaluatie van de aangeboden begeleiding en
zorg

55

45

255

26

74

4 Specifieke aandacht voor de taalontwikkeling

35

65

216

13

84

198
198

3

De beoordeling van indicator D1.1 (volgen van de brede ontwikkeling van alle
kinderen) is positiever dan de waardering. 37 procent van de voorscholen en 25
procent van de vroegscholen heeft in de vragenlijsten aangegeven dat zij niet van
elk kind de beginsituatie vastleggen (binnen drie maanden na de start van het kind
op de (voor)school). Daarnaast heeft 26 procent van de voorscholen aangegeven
dat zij de brede ontwikkeling van de peuters niet minimaal drie keer in beeld
brengen. Daarom is indicator D1 op een groot deel van de vve-locaties als een ‘2’
gewaardeerd. In de praktijk blijkt dat deze onderdelen echter op meer locaties
voldoende zijn.

Pagina 40 van 57

170

Toelichting
Ten aanzien van de ontwikkeling, begeleiding en zorg krijgen relatief meer
vroegscholen een beoordeling ‘voldoende’ of ‘voorbeeld voor anderen’. Dat laat
onverlet dat de verbeterpunten voor de voor- en de vroegscholen gelden. Over het
algemeen volgen zowel de voor- als de vroegscholen de brede ontwikkeling van alle
kinderen in voldoende mate. De planmatige begeleiding van de kinderen die extra
zorg nodig hebben en de evaluatie van de geboden zorg zijn echter op meer dan de
helft van de voorscholen (resp. 56 en 55 procent) en op ruim een kwart van de
vroegscholen onvoldoende en kunnen worden aangemerkt als verbeterpunt. De
begeleiding van de taalontwikkeling is op een derde (35 procent) van de voorscholen
een verbeterpunt. Overigens moet worden opgemerkt dat deze indicator facultatief
beoordeeld wordt, namelijk wanneer specifieke problematiek bij de
doelgroepkinderen vereist dat de begeleiding en zorg daarop afgestemd moet
worden.
Voorbeeld voor anderen
Locatie: R.K. basisschool St. Antonius
Gemeente: Haarlemmermeer (Nieuw-Vennep)
De school heeft normen vastgesteld wanneer zij vindt dat leerlingen uitvallen. Op
het moment dat dit gebeurt, vindt er extra hulp plaats gericht op het gebied van de
uitval. Daarnaast wordt er op het gebied van planmatige begeleiding
groepsdoorbroken gewerkt. Leerlingen die dezelfde onderwijsbehoeftes hebben,
vormen samen een groepje. Dit groepje krijgt extra aandacht (zowel voor wat
betreft verdieping als voor extra uitdaging) van een van beide
onderbouwleerkrachten. Deze begeleiding is duidelijk zichtbaar opgenomen in de
dagplanning. Hetgeen in de klas is gezien tijdens het bezoek is ook direct terug te
vinden in de verschillende documenten, waarbij enkel die zaken staan genoteerd die
ook daadwerkelijk van belang zijn.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.7c De kwaliteit van de ontwikkeling, begeleiding en zorg uitgesplitst naar
voor- en vroegscholen; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
D1 ONTWIKKELING, BEGELEIDING EN ZORG

Voorschool
1

1 Volgen van de brede ontwikkeling van alle
kinderen*

Vroegschool

2

3

4

N

37

58

5

797

1

2

3

4

N

13

81

6

743

2 Planmatige begeleiding*

68

30

2

796

34

61

5

746

3 Evaluatie van de aangeboden begeleiding en
zorg#

82

17

1

549

39

59

2

485

4 Specifieke aandacht voor de taalontwikkeling

60

39

1

358

20

76

4

317

Het aspect D1. Ontwikkeling, begeleiding en zorg heeft op alle indicatoren een
hogere score dan bij de bestandsopname. Opvallend is dat veel meer voorscholen
een voldoende oordeel krijgen bij de evaluatie: van 82 procent oordeel ‘2’ tijdens de
bestandsopname naar 55 procent oordeel ‘2’ tijdens de monitor.

Pagina 41 van 57

3.8

Externe zorg
Over het algemeen is de kwaliteit van de externe zorg voldoende. Het aspect D2.
Externe zorg laat hetzelfde positieve beeld zien als bij de bestandsopname.
Monitor
Tabel 3.8a De waardering van de externe zorg uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op
grond van de vragenlijsten door de vve-locaties zelf; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per
indicator
D2 EXTERNE ZORG

Voorschool
1

2

3

1 Overzicht kinderen die externe zorg nodig
hebben

37

63

2 Overleg met ouders over externe zorg

24

76

4

Vroegschool
N

1

2

3

1291

34

66

4

788

N

1362

4

96

895

Tabel 3.8b De beoordeling van de externe zorg uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op
grond van de onderzoeken door de inspectie; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
D2 EXTERNE ZORG

Voorschool
1

1 Overzicht kinderen die externe zorg nodig
hebben

2

3

4

96

2 Overleg met ouders over externe zorg

3

95

3 Ontwikkeling bijhouden van kinderen met
extra zorg

5

95

4

Vroegschool
N
254

2

1

2

3

4

100

254

97

255

100

N
198

3

Toelichting
De externe zorg op de vve-locaties is beter beoordeeld dan uit de waardering op
basis van de vragenlijsten naar voren kwam. De vve-locaties hebben in de
vragenlijst aangegeven dat zij geen overzicht hebben van de kinderen die externe
zorg nodig hebben die de locatie zelf niet kan leveren. Tijdens de bezoeken bleken
de kinderen die externe zorg nodig hebben wel bij de pedagogisch medewerkers en
leraar groep 1 en 2 bekend te zijn. Bij de vragenlijsten heeft 13 procent van de
voorscholen ingevuld dat het onduidelijk is wie verantwoordelijk is voor het in gang
zetten van de externe zorg. Daarnaast geeft nog eens 10 procent van de
voorscholen aan dat de ouders niet worden ondersteund bij de aanmelding van het
kind voor externe zorg. In de praktijk blijkt op de bezochte locaties echter wel
sprake te zijn van ondersteuning. Een verklaring hiervoor kan zijn dat degene die de
vragenlijst invulde wellicht niet degene is die goed zicht heeft op de externe zorg.
Voorbeeld voor anderen
Locaties: o.b.s. Plataanschool, kinderdagverblijf en peuterspeelzaal Jip en Janneke
Gemeente: Leeuwarden
De contacten met de externe zorgketen zijn over en weer goed. De medewerker van
het ‘Frontline-team’, die een werkplek heeft in het gebouw van de basisschool en de
voorscholen, vormt hierin een zeer belangrijke schakel. Leerkrachten en
pedagogisch medewerkers betrekken deze medewerker vaak bij zorgvragen rondom
een kind of om contacten te leggen met externe zorgverleners. Ook de lijnen naar
de verpleegkundige van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) zijn zeer kort.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.8c De kwaliteit van de externe zorg uitgesplitst naar voor- en vroegscholen;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
Pagina 42 van 57

198
198

D2 EXTERNE ZORG

Voorschool
1

1 Overzicht kinderen die externe zorg nodig
hebben*

Vroegschool

2

3

4

N

9

89

2

792

3

2 Overleg met ouders over externe zorg

1

96

3 Ontwikkeling bijhouden van kinderen met extra
zorg

6

94

1

2

3

4

N

3

96

1

728

95

5

456

97

1

447

539
524

2

Het aspect D2. ‘Externe zorg’ laat hetzelfde positieve beeld zien als bij de
bestandsopname.
3.9

Kwaliteitszorg
De kwaliteitszorg in brede zin is zowel op de voor- als de vroegscholen nog steeds
een belangrijk verbeterpunt. Het aspect E. Kwaliteitszorg is over de volle breedte
wel verbeterd sinds de bestandsopname.
Monitor
Tabel 3.9a De waardering van de kwaliteitszorg uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op
grond van de vragenlijsten door de vve-locaties zelf; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per
indicator
E INTERNE KWALITEITSZORG

Voorschool
1

2

3

1 Vve-coördinatie in voor- c.q. vroegschool

12

88

2 Voor-/vroegschool evalueert vve-kwaliteit

90

6

3 Voor-/vroegschool evalueert opbrengsten
kinderen

73

21

4 Planmatig werken aan verbetermaatregelen

48

5 Voor-/vroegschool borgt de kwaliteit van de
educatie

38

4

Vroegschool
N

1

2

3

1376

14

86

4

1184

96

2

2

731

6

1331

44

10

46

885

52

729

44

56

678

62

1280

51

49

823

38

62

840

6 Vve zit in de kwaliteitszorg van de basisschool

4

N
892

Tabel 3.9b De beoordeling van de kwaliteitszorg uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op
grond van de onderzoeken door de inspectie; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
E INTERNE KWALITEITSZORG

Voorschool
1

1 Vve-coördinatie in voor- c.q. vroegschool

Vroegschool

2

3

4

N

1

2

3

93

4

255

3

4

N

5

90

5

198

3

254

30

67

3

198

254

39

60

1

196

2 Voor-/vroegschool evalueert vve-kwaliteit

34

63

3 Voor-/vroegschool evalueert opbrengsten
kinderen

70

30

4 Planmatig werken aan verbetermaatregelen

30

60

10

254

18

73

9

196

5 Voor-/vroegschool borgt de kwaliteit van de
educatie

32

60

8

254

26

67

7

198

27

70

3

192

6 Vve zit in de kwaliteitszorg van de basisschool

De beoordeling van de evaluatie van de vve-kwaliteit is positiever dan de
waardering op basis van de vragenlijsten. De meeste voor- en vroegscholen geven
in de vragenlijst aan dat zij de kwaliteit van vve jaarlijks evalueren. De meeste vvelocaties hebben de vraag aan welke partijen zij rapporteren met ‘anders, namelijk…’
beantwoord. De antwoordopties ‘gemeente’, ‘houders/besturen’ en ‘ouders’ hebben
zij leeg gelaten. In de waardering werd vervolgens een ‘2’ toegekend, terwijl de
locaties in een aantal gevallen dus toch rapporteerden aan betrokkenen over de
kwaliteit van vve.
Pagina 43 van 57

Toelichting
De vve-coördinatie in de voor- en de vroegscholen is voldoende, maar van een
cyclisch proces van evalueren van de kwaliteit van vve, het planmatig werken aan
verbetermaatregelen en het borgen van de vve-kwaliteit is op een derde van de
vve-locaties nog geen sprake. Opvallend is het percentage vve-locaties waar de
evaluatie van de vve-opbrengsten van de kinderen nog een verbeterpunt is.
Hiermee wordt bedoeld dat de gegevens uit het observatiesysteem en de eventueel
afgenomen toetsen worden geanalyseerd en geëvalueerd. Met name op de
voorscholen is dit een punt van aandacht. De voorscholen werken nog niet zo lang
met een systeem van kwaliteitszorg, zoals op de (vroeg)scholen al langer
gebruikelijk is. De inzet van hbo’ers, waar nu met de bestuursafspraken op ingezet
wordt, kan daarbij helpen.
Voorbeeld voor anderen
Locaties: peuterspeelzaal en kinderopvang De Kinderkajuit
Gemeente: Apeldoorn
De unitmanager is verantwoordelijk voor de kwaliteitszorg. Kinderopvang OOK
Apeldoorn is HKZ-gecertificeerd. In de kwaliteitszorgsystematiek van de locatie is
vve herkenbaar opgenomen en onderdeel van het cyclische proces. Gemeentebreed
zijn er sinds een jaar HBO-coaches aangesteld op de voorscholen. De HBO-coaches
hebben de taak om de kwaliteit van vve te bewaken en te borgen. De HBO-coaches
bezoeken veelvuldig de groepen en begeleiden de pedagogisch medewerkers bij het
uitvoeren van het vve-programma. Elk half jaar rapporteren de HBO-coaches over
vve-onderwerpen en worden er verbeterpunten afgesproken. Tevens zijn de HBOcoaches aanwezig bij de teamoverleggen waar vve een vast onderdeel is.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.9c De kwaliteit van de interne kwaliteitszorg uitgesplitst naar voor- en vroegscholen;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
E INTERNE KWALITEITSZORG

Voorschool
1

1 Vve-coördinatie in voor- c.q. vroegschool*

Vroegschool

2

3

4

N

25

72

3

785

3

781
407

2 Voor-/vroegschool evalueert vve-kwaliteit*

1

51

45

3 Voor-/vroegschool evalueert opbrengsten
kinderen

2

90

8

1

2

3

4

N

31

66

3

733

1

45

50

4

699

1

58

40

1

423

4 Planmatig werken aan verbetermaatregelen*

2

60

37

1

779

1

45

50

4

735

5 Voor-/vroegschool borgt de kwaliteit van de
educatie*

1

54

43

2

777

1

38

58

3

734

1

66

32

1

437

6 Vve zit in de kwaliteitszorg van de basisschool

Ook het aspect E. Kwaliteitszorg is over de volle breedte verbeterd. Met name de
afname van het aantal verbeterpunten valt op. Dat heeft nog niet geleid tot een
toename van het aantal ‘voorbeelden voor anderen’. De kwaliteitszorg blijft een punt
van aandacht.

Pagina 44 van 57

3.10

Doorgaande lijn
De doorgaande lijn is in de basis voldoende, maar er liggen veel mogelijkheden
voor verbetering. De kwaliteit van de doorgaande lijn is verbeterd sinds de
bestandsopname.
Monitor
Tabel 3.10a De waardering van de doorgaande lijn uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op
grond van de vragenlijsten door de vve-locaties zelf; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per
indicator
F. DOORGAANDE LIJN

Voorschool
1

4

Vroegschool

2

3

N

2 Voldoende doorstroom van voor- naar
vroegschool

58

42

1295

3 Warme overdracht

41

59

4 Afstemming aanbod voor- en vroegschool

14

86

5 Afstemming pedagogisch-educatief handelen

53

6 Afstemming in omgang met ouders

46

7 Afstemming interne begeleiding en zorg

41

1

2

3

4

N

1358

39

61

841

1069

12

88

777

47

1080

48

52

777

54

1080

45

55

777

59

1080

50

50

777

Tabel 3.10b De beoordeling van de doorgaande lijn uitgesplitst naar voor- en vroegscholen op
grond van de onderzoeken door de inspectie; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
F. DOORGAANDE LIJN

Voorschool
1

Vroegschool

2

3

4

N

1 Vve-coördinatie tussen voor- en vroegschool

9

79

12

246

2 Voldoende doorstroom van voor- naar
vroegschool

21

78

1

220

3 Warme overdracht

11

71

18

252

4 Afstemming aanbod voor- en vroegschool

18

77

5

224

5 Afstemming pedagogisch-educatief handelen

58

41

1

224

6 Afstemming in omgang met ouders

43

55

2

7 Afstemming interne begeleiding en zorg

55

43

2

1

2

3

4

N

9

79

12

198

8

70

22

198

18

77

5

194

56

42

2

195

224

44

54

2

195

221

51

45

4

195

De doorstroom van de voor- naar de vroegschool is positiever beoordeeld door de
inspecteurs dan op basis van de vragenlijst werd berekend. Een reden daarvoor kan
zijn dat de inspectie met name vve-locaties heeft bezocht die een koppel vormden.
Toelichting
Ruim 80 procent van de voor- en vroegscholen hanteert een standaard
overdrachtsformulier. De locaties geven in de vragenlijst echter aan dat niet alle
relevante gegevens in het overdrachtsformulier zijn opgenomen. Tijdens de
locatiebezoeken blijken deze gegevens in de praktijk wel in het overdrachtsformulier
te zijn opgenomen of deel uit te maken van een warme overdracht.
De vve-coördinatie tussen de voor- en de vroegschool en de warme overdracht is op
de meeste voor- en vroegscholen van voldoende niveau. Dat geldt ook voor de
doorstroom van voor- naar vroegschool, hoewel dit op 40 procent deel van de
voorscholen toch nog een verbeterpunt is. Aangezien in de meeste gemeenten
afspraken zijn gemaakt over het gebruikte vve-programma, is de afstemming van
het aanbod op de meeste voor- en vroegscholen voldoende. De inhoudelijke
afstemming op het gebied van pedagogisch-educatief handelen, de omgang met
ouders en de afstemming van de interne begeleiding en zorg zijn op een groot deel
van de vve-locaties echter nog verbeterpunten.
Pagina 45 van 57

Voorbeeld voor anderen
Locaties: Kindcentrum De Hofferie, locatie OKE-huis, en openbare basisschool De
Lipper
Gemeente: Enschede
Bij de start van het kindcentrum is ook de vve-coördinatie tussen de voor- en
vroegschool geregeld. Er vindt regelmatig overleg plaats tussen de pedagogisch
medewerkers en leerkrachten en tussen de directies. Niet alleen voor vve-kinderen,
maar voor alle peuters die naar de basisschool gaan vindt een warme overdracht
plaats. Hierbij zijn ook de ouders aanwezig voor alle vve-kinderen. De
samenwerking tussen de partners verloopt soepel en betrokkenen geven aan elkaar
makkelijk te vinden. Thema’s, gezamenlijke activiteiten en ouderbijeenkomsten
worden afgestemd.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.10c De kwaliteit van de doorgaande lijn uitgesplitst naar voor- en vroegscholen;
percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
F. DOORGAANDE LIJN
1 Vve-coördinatie tussen voor- en vroegschool#

Voorschool

Vroegschool

1

2

3

4

N

1

2

3

4

N

1

26

67

5

501

1

29

66

4

463

15

84

1

480

16

83

1

338

2 Voldoende doorstroom van voor- naar
vroegschool
3 Warme overdracht

21

70

9

506

4 Afstemming aanbod voor- en vroegschool#

2

47

47

4

477

2

21

71

8

434

47

47

4

443

5 Afstemming pedagogisch-educatief handelen#

2

74

23

1

452

2

71

25

2

436

6 Afstemming in omgang met ouders#

2

69

28

1

455

1

64

33

2

437

7 Afstemming interne begeleiding en zorg#

2

76

21

1

452

2

69

27

2

434

De kwaliteit van de doorgaande lijn is verbeterd sinds de bestandsopname. Met
name de inhoudelijke afstemming van het aanbod, het pedagogisch-educatief
handelen, de omgang met ouders en de interne begeleiding en zorg is verbeterd,
maar zoals vermeld zijn dit nog steeds verbeterpunten.
3.11

Resultaten van vve
Er zijn onvoldoende concrete en meetbare resultaatafspraken gemaakt tussen de
gemeenten en de schoolbesturen om een uitspraak te kunnen doen over de
resultaten van vve.
Monitor
Tabel 3.11a De waardering van de resultaten van vve op de vroegscholen; percentages ‘1’,
‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
G VVE-RESULTATEN

Vroegschool
1

2

3

4

N

1 De resultaten worden gemeten conform de
gemeentelijke afspraken

-

-

-

-

-

2 De resultaten zijn van voldoende niveau

-

-

-

-

3 Voldoende kinderen geen verlengde
kleuterperiode

100

244

Pagina 46 van 57

Tabel 3.11b De beoordeling van de resultaten van vve op de vroegscholen; percentages ‘1’,
‘2’, ‘3’ en ‘4’ per indicator
G VVE-RESULTATEN

Vroegschool
1

2

3

4

N

1 De resultaten worden gemeten conform de
gemeentelijke afspraken

-

-

-

-

-

2 De resultaten zijn van voldoende niveau

-

-

-

-

2

98

3 Voldoende kinderen geen verlengde
kleuterperiode

185

In elf gemeenten zijn nog geen afspraken gemaakt over de resultaten die men met
vve wenst te bereiken. Op de locaties in deze G37 zijn de indicatoren ‘de resultaten
worden gemeten conform de gemeentelijke afspraken’ (G1) en ‘de resultaten zijn
van voldoende niveau’ (G2) daarom niet beoordeeld. In de meeste andere
gemeenten zijn de resultaatafspraken nog pril, waardoor een beoordeling van de
resultaten op locatieniveau tijdens de monitor nog niet mogelijk was.
De waardering en de beoordeling van de verlengde kleuterperiode komen overeen.
Op vrijwel alle vroegscholen is geen sprake van te veel leerlingen met een verlengde
kleuterperiode. Indien dit wel het geval is, geeft de school hiervoor voldoende
onderbouwing.
Vergelijking met bestandsopname
Tabel 3.11c De resultaten van vve op de vroegscholen; percentages ‘1’, ‘2’, ‘3’ en ‘4’ per
indicator
G VVE-RESULTATEN

Vroegschool
1

3 Voldoende kinderen geen verlengde
kleuterperiode*

2

3

4

N

18

81

1

644

Er zijn ten opzichte van de bestandsopname minder kinderen met een verlengde
kleuterperiode. De overige indicatoren bij het aspect ‘Resultaten’ zijn niet
beoordeeld, want er zijn nog geen afspraken gemaakt op gemeenteniveau die
geëvalueerd (kunnen) worden op de locaties.
3.12

Conclusies
Vrijwel alle aspecten op locatieniveau zijn tenminste gelijk gebleven of verbeterd ten
opzichte van de bestandsopname. Er is meer kwaliteit van vve aangetroffen. Het
aspect Condities is over het algemeen voldoende. Dat geldt ook voor de externe
zorg en de kwaliteit van de educatie op de voor- en de vroegscholen. De
verbeterpunten liggen daar met name bij de voorscholen; de planning kan
doelgerichter en de opklimmende moeilijkheidsgraad in het aanbod en de daarmee
samenhangende differentiatie kunnen worden verbeterd. Daarnaast vergt de
inrichting van de groepsruimten in de voorscholen aandacht. Ten slotte kunnen de
vve-activiteiten in de voorscholen beter afgestemd worden op de
ontwikkelingsverschillen tussen (groepen) kinderen en kan de interactie tussen
pedagogisch medewerkers en kinderen, en tussen kinderen onderling worden
verbeterd.
De inspectie heeft verbeterpunten geconstateerd zowel bij de voor- als bij de
vroegscholen bij het ouderbeleid, de planmatigheid van de begeleiding en de zorg,
de kwaliteitszorg en de inhoudelijke afstemming van de doorgaande lijn. Voor de
vve-kinderdagverblijven is de doorgaande lijn minder gemakkelijk te realiseren dan
voor vve-peuterspeelzalen.
Pagina 47 van 57

Tijdens de monitor 2013 heeft de inspectie gewerkt met digitale vragenlijsten voor
alle vve-locaties en locatiebezoeken op 18 procent van de locaties. De resultaten
van de vragenlijsten zijn omgezet naar waarderingen. Bij de indicatoren waarvoor
dat mogelijk was, bleken de beoordelingen van de inspecteurs op de locaties vaak
positiever dan de waarderingen uit alle vragenlijsten. Een belangrijke verklaring
voor dat verschil is dat de inspecteurs bij de beoordeling van de indicatoren de
context van de locatie laten meewegen. Dat laat onverlet dat de verbeterpunten die
uit de vragenlijsten naar voren komen overeenkomen met de verbeterpunten die de
inspecteurs op de vve-locaties hebben vastgesteld. De inspecteurs en de locaties
zijn het dus eens over de verbeterpunten.
Relatie tussen oordelen op locatie- en op gemeenteniveau
De monitor toont aan dat er een zwak tot matig positief verband is tussen de
oordelen op locatie- en op gemeenteniveau (.166<r<.497). In gemeenten waar de
kwaliteit van het vve-beleid beter is, is het oordeel over de vve-locaties hoger (en
vice versa) op vrijwel alle aspecten. Het aspect G Opbrengsten is buiten
beschouwing gelaten, omdat weinig locaties hierop zijn beoordeeld (zie ook
paragraaf 3.11).
Het positieve verband geldt zowel voor de voor- en de vroegscholen apart, als voor
de voor- en vroegscholen samen１４.
Een aantal onderdelen wordt zowel op gemeentelijk niveau als op locatieniveau
beoordeeld, namelijk ‘ouderbeleid’, ‘kwaliteitszorg’ en ‘doorgaande lijn’. Er blijkt een
zwak tot matig positief verband te zijn tussen de oordelen op gemeentelijk niveau
en op locatieniveau bij deze indicatoren. Dit betekent dat des te hoger een
gemeente scoort op de indicator 1a4 ‘ouders’, des te hoger de vve-locaties in die
gemeente scoren op de indicatoren die betrekking hebben op ouderbeleid (en vice
versa). Dit verband is zwak, maar wel significant voor alle indicatoren
(.155<r<.333), behalve indicator B7 ‘rekening houden met thuistaal’. Deze indicator
is bij 25 procent van de vve-locaties niet beoordeeld (zie paragraaf 3.3).
Er is een zwak positief verband tussen het oordeel op gemeenteniveau van indicator
1a7 ‘Interne kwaliteitszorg’ en de oordelen op locatieniveau van aspect E.
Kwaliteitszorg (.143<r<.352). De vve-locaties in een gemeente scoren hoger op alle
indicatoren bij het aspect E. Kwaliteitszorg wanneer een gemeente hoger scoort op
indicator 1a7 ‘interne kwaliteitszorg’ (en vice versa). Indicator E6 ‘vve zit in de
kwaliteitszorg van de basisschool’ wordt alleen op de vroegscholen beoordeeld.
Er is een zwak tot matig positief verband tussen de oordelen op de vve-locaties in
een gemeente bij de indicatoren die vallen onder het aspect F. Doorgaande lijn en
de indicator op gemeentelijke niveau die betrekking heeft op de doorgaande lijn,
namelijk indicator 1a8 ‘doorgaande lijn’ (.131<r<.403). Bij de indicatoren die
betrekking hebben op de basis van de doorgaande lijn, namelijk de vve-coördinatie,
de (warme) overdracht en de afstemming van het aanbod en het pedagogischeducatief handelen is deze relatie significant: in gemeenten die hoger scoren op
indicator 1a8, scoren de vve-locaties ook hoger op deze indicatoren (en vice versa).
Bij de overige indicatoren is er geen sprake van een significant verband.

１４ Zie voor het correlatieoverzicht bijlage II.
Pagina 48 van 57

4

Conclusies

Hierna beschrijft de inspectie de conclusies van het onderzoek naar de kwaliteit van
voor- en vroegschoolse educatie op het niveau van de gemeenten en van de locaties
in de 37 grote steden. Daarnaast beschrijft dit hoofdstuk de relatie tussen het vvebeleid van de gemeente en de kwaliteit van vve op de locatie(s) en geeft het een
vooruitblik op de monitor 2015. Bij de middelgrote en kleine gemeenten voert de
inspectie signaalgestuurd toezicht uit. De resultaten daarvan beschrijft de inspectie
in haar jaarlijkse onderwijsverslag.
4.1

Gemeenten
De inspectie constateert dat gemeenten over het algemeen vooruit zijn gegaan sinds
de bestandsopname. Tegelijkertijd doen gemeenten het nog niet goed genoeg, want
op de punten waar de gemeenten tekortschoten bij de bestandsopname is de
vooruitgang nog onvoldoende.
In bijna alle grote steden zijn de doelgroepdefinitie, de toeleiding, de doorgaande
lijn en de vve-coördinatie van voldoende niveau. In deze gemeenten hebben de
betrokkenen bij vve afspraken gemaakt over welke kinderen in aanmerking komen
voor vve, hoe deze kinderen naar een vve-peuterspeelzaal of vve-kinderdagverblijf
worden toegeleid naar een voorschoolse voorziening en hoe de overdracht van de
kinderen van de voorschool naar de vroegschool plaatsvindt. Op alle onderzochte
aspecten heeft de inspectie gemeenten gezien die kunnen gelden als ‘voorbeeld voor
anderen’.
Ondanks de verbetering van de kwaliteit van vve op gemeenteniveau zijn er nog
steeds dezelfde verbeterpunten als bij de bestandsopname.
Bij de volgende aspecten is verbetering gewenst:
•

•

•

•

‘Ouders’: meer dan de helft van de gemeenten (54 procent) kan het
ouderbeleid verbeteren, met name door voorafgaand aan het vaststellen van
het beleid een goede analyse van de ouderpopulatie te maken. Tijdens de
bestandsopname bedroeg dit percentage 76 procent;
‘Interne kwaliteitszorg’: bij 46 procent van de gemeenten is dit een
verbeterpunt. Tijdens de bestandsopname bedroeg dit percentage 76
procent;
‘Resultaten’: 30 procent van de gemeenten heeft hierover geen afspraken
gemaakt met de schoolbesturen. Tijdens de bestandsopname kreeg 86
procent van de gemeenten het oordeel ‘1’ of ‘2’;
‘Systematische evaluatie en verbetering’: een derde van de gemeenten (32
procent) zou voortuitgang boeken door het eigen vve-beleid te evalueren
Tijdens de bestandsopname bedroeg dit percentage 46 procent.

30 procent van de G37 moeten nog (concrete en meetbare) afspraken maken met
de schoolbesturen over de beoogde resultaten van vroegschoolse educatie. In de
gesprekken die de inspectie jaarlijks met de schoolbesturen voert, wordt (opnieuw)
aandacht gevraagd voor deze afspraken.
De G37 hebben gezamenlijk voldoende aanbod gecreëerd voor doelgroeppeuters,
maar niet alle G37 zijn in staat om een betrouwbaar beeld te geven van het aantal
doelgroeppeuters op de voorscholen. Gemeenten zijn vrij in het bepalen welke
Pagina 49 van 57

kinderen tot de doelgroep behoren. De samenstelling en de grootte van de
doelgroep kan dus per gemeente verschillen. Daarnaast hebben niet alle G37 hun
non-bereik voldoende in beeld. Het is daardoor nog onvoldoende onduidelijk hoeveel
peuters die dat nodig hebben daadwerkelijk op de vve-plekken zitten.
4.2

Locaties
Vooraf
De inspectie heeft de waarderingen in de vragenlijsten van de vve-locaties (aantal:
2.285) en de oordelen van de bezochte vve-locaties (aantal: 439) vergeleken.
De oordelen van de inspecteurs zijn bij enkele indicatoren positiever dan de
waarderingen op basis van de vragenlijsten. Mogelijke verklaringen daarvoor zijn:
•

•

•

De inspecteurs beoordelen een indicator in een breder perspectief. Zij
betrekken de context en andere ontwikkelingen van de voor- en
vroegscholen bij hun beoordeling van een indicator.
Er zat regelmatig een lange periode tussen het invullen van de vragenlijst en
het onderzoek door de inspectie. De inspecteurs merkten tijdens de
bezoeken dat het invullen van de vragenlijsten een bewustwordingsproces in
gang zette bij de houders, schoolbesturen en de beroepskrachten.
De vragen zijn niet altijd juist begrepen door de invuller, waardoor in
sommige gevallen vervuiling van de antwoorden optrad, bijvoorbeeld omdat
de invuller ‘onbekend’ invulde, maar er wel degelijk ‘iets’ gebeurde.

Vergelijking bestandsopname en monitor 2013/2014
Net zoals op gemeenteniveau zijn vrijwel alle aspecten op locatieniveau verbeterd of
gelijk gebleven sinds de bestandsopname. De kwaliteit van vve op de locaties is
merkbaar verbeterd.
De volgende aspecten zijn verbeterd of gelijk gebleven:
•

•
•
•

Condities; met uitzondering van indicator 5.3 ‘voldoende beheersing van de
Nederlandse taal’. Dit is een verbeterpunt geworden aangezien de criteria bij
deze indicator zijn aangepast aan de bestuursafspraken. De taaleisen zijn in
de bestuursafspraken sterk verhoogd: alle pedagogisch medewerkers
moeten voldoen aan de taaleis 3F.
Ouders; met name het gerichte ouderbeleid is verbeterd.
Kwaliteit van het educatief handelen bij de voorscholen; met name het
stimuleren van de actieve betrokkenheid van kinderen is toegenomen.
Resultaten van vve; alleen kleuterverlenging is verbeterd. De overige
indicatoren zijn niet beoordeeld, omdat er nog geen afspraken zijn gemaakt
met gemeenten en er dus nog geen evaluatie mogelijk is.

Twee aspecten laat hetzelfde positieve beeld zien als bij de bestandsopname:
•
•

Kwaliteit van het pedagogisch handelen;
Externe zorg.

De overige aspecten zijn op alle onderdelen verbeterd:
•

Aspect C1. Kwaliteit van de educatie: het aangeboden programma is over de
volle breedte verbeterd; alle indicatoren zijn verbeterd. Opvallend is de
verbetering bij de voorscholen.

Pagina 50 van 57

•

•

•

Aspect D1. Ontwikkeling, begeleiding en zorg: opvallend is dat veel meer
voorscholen een voldoende oordeel krijgen bij de evaluatie, maar dat er ook
voorscholen zijn die een ‘1’ krijgen bij planmatige begeleiding.
Aspect E. Kwaliteitszorg: opvallend minder verbeterpunten, maar nog
zonder een toename van het aantal ‘voorbeelden voor anderen’. De
kwaliteitszorg blijft een punt van aandacht.
Aspect F. Doorgaande lijn: de inhoudelijke afstemming van het aanbod, het
pedagogisch-educatief handelen, de omgang met ouders en de interne
begeleiding en zorg is verbeterd.

Ondanks de verbetering vergeleken met de bestandsopname constateert de
inspectie dat de verbeterpunten uit de bestandsopname ook in 2013/2014 als
verbeterpunten naar voren komen, namelijk bij het ouderbeleid, de planmatigheid
van de begeleiding en zorg, de kwaliteitszorg en de inhoudelijke afstemming van de
doorgaande lijn. Deze aandachtspunten gelden zowel voor de voor- als voor de
vroegscholen.
Bij een aantal indicatoren is de kwaliteit van vve op de vroegscholen beter dan op
de voorscholen. Relatief meer vroegscholen werken met een doelgerichte planning.
De leraren in groep 1 en 2 kunnen het aanbod beter differentiëren, waardoor het
beter aansluit op de (ontwikkelings)verschillen tussen kinderen. Daarnaast is het
educatief handelen van de leraren in groep 1 en 2 op de vroegscholen vaker van
voldoende niveau dan van de pedagogisch medewerkers op de voorscholen. Ten
slotte krijgen relatief meer vroegscholen een beoordeling ‘voldoende’ of ‘voorbeeld
voor anderen’ bij het aspect ‘Ontwikkeling, begeleiding en zorg’.
Binnen de voorscholen blijken er verwaarloosbaar kleine verschillen te zijn tussen de
oordelen bij de vve-peuterspeelzalen en de vve-kinderdagverblijven.
Relaties tussen kwaliteit van het vve-beleid op gemeenteniveau en de kwaliteit van
de uitvoering van vve op locatieniveau
Er is een zwak tot matig verband tussen de kwaliteit van vve op gemeente- en op
locatieniveau. Een hoger gemiddeld oordeel op gemeenteniveau hangt samen met
een hoger gemiddeld oordeel op de meeste aspecten op locatieniveau. Daarnaast is
er een zwak tot matig verband tussen de oordelen op de onderdelen die zowel op
gemeenteniveau als op locatieniveau worden beoordeeld, zoals het ouderbeleid, de
kwaliteitszorg en de doorgaande lijn. De kwaliteit van het vve-beleid van de
gemeente op deze onderdelen hangt samen met de kwaliteit van de uitvoering van
vve op de locaties.
4.3

Nabeschouwing
De monitor in de G37 is de tweede meting van de kwaliteit van vve in de grote
steden. Vier jaar na inwerkingtreding van de Wet OKE is de kwaliteit van vve in de
meeste grote steden verbeterd. Het gemeentelijke vve-beleid en de kwaliteit van
vve op de locaties laten op belangrijke onderdelen verbetering zien en er zijn goede
voorbeelden aangetroffen. Toch zijn er ook aspecten op gemeentelijk niveau waar
nog veel verbetering mogelijk blijkt en die samenhangen met de kwaliteit van vve
op de locaties, zoals het ouderbeleid, de kwaliteitszorg en de doorgaande lijn.
Omdat er op deze verbeterpunten ook ‘voorbeelden voor anderen’ zijn aangetroffen,
is de inspectie ervan overtuigd dat verbeteringen mogelijk zijn; gemeenten én
locaties kunnen daarbij van elkaar leren. Ook schoolbesturen en houders van
peuterspeelzalen en vve-kinderdagverblijven spelen een belangrijke rol in het
realiseren van de gewenste kwaliteitsverbeteringen.

Pagina 51 van 57

Het bereiken van (alle) doelgroeppeuters blijkt voor bijna alle gemeenten
ingewikkeld. Door de mogelijkheid van een eigen gemeentelijke doelgroepdefinitie
en de moeizame wijze van zicht krijgen op aanbod en gerealiseerd bereik, is het
voor de inspectie lastig hierover uitspraken te doen.
Tijdens de bestandsopname bleek dat de kwaliteit van vve in de G37 op de meeste
aspecten beter was dan in de middelgrote en kleine gemeenten. Uit deze monitor
blijkt dat de G37 vooruitgang hebben geboekt sinds de bestandsopname. De vraag
is hoe de middelgrote en kleine gemeenten zich hebben ontwikkeld. De inspectie is
bij deze gemeenten overgeschakeld op het signaalgestuurd toezicht. In 2014/2015
doet zij onderzoek in 66 gemeenten waar mogelijke risico’s zijn ten aanzien van de
wettelijke eisen, zoals toeleiding en resultaten. De inspectie onderzoekt ook of de
kwaliteit van vve van locaties mogelijk tekortschiet en rapporteert over de
onderzoeksresultaten in het jaarlijkse Onderwijsverslag.
De inspectie zal de bevindingen en de ervaringen met de uitvoering van de monitor
2013/2014 in de G37 gebruiken als uitgangspunt voor de opzet en de uitvoering van
de eindmonitor in 2015/2016.

Pagina 52 van 57

1a4. Ouders

1a5. Integraal vve-programma

1a6. Externe zorg

1a7. Interne kwaliteitszorg

1a8. Doorgaande lijn

1a9. Resultaten

4
3
4
4
4
4
3
4
3
3
4
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
2
4
3
3

2
2
3
2
4
3
4
4
2
2
3
3
2
2
2
4
3
3
2
3
2
2
2
3
2

3
2
2
3
4
3
4
3
3
3
3
3
3
3
2
3
3
3
3
4
3
3
3
3
4

3
2
3
2
3
3
3
3
3
2
3
3
3
3
2
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3

2
2
2
3
4
3
3
3
2
3
3
3
2
3
2
3
3
2
3
3
2
3
2
3
3

3
3
3
3
4
3
4
3
2
3
3
3
3
3
3
3
3
4
3
4
4
3
3
3
3

3
1
2
3
3
3
3
3
3
2
4
3
2
3
1
3
3
1
2
3
3
3
1
3
4

2b. Aanvullend subsidiekader

1a3. Toeleiding

4
2
3
4
3
3
3
4
3
2
3
3
3
2
1
4
3
3
3
3
2
3
3
3
3

2a. GGD-rapport

1a2. Bereik

4
3
4
4
4
3
3
4
4
4
4
3
3
4
4
4
4
4
3
4
4
4
3
4
4

1b. Gemeentelijke vve-coördinatie

1a1. Doelgroepdefinitie

Alkmaar
Almelo
Almere
Amersfoort
Amsterdam
Apeldoorn
Arnhem
Breda
Delft
Den Haag
Deventer
Dordrecht
Ede
Eindhoven
Emmen
Enschede
Groningen
Haarlem
Haarlemmermeer
Heerlen
Helmond
Hengelo
Leeuwarden
Leiden
Lelystad

1c. Systematische evaluatie en verbetering van vve op gemeentelijk
niveau

Gemeente

Bijlage I - Overzicht gemeentelijke oordelen per G37

4
3
3
3
4
3
4
3
4
3
4
3
3
4
2
4
4
3
3
4
4
3
4
3
3

2
2
3
3
4
3
4
3
2
4
4
3
2
2
2
3
3
2
3
2
3
3
2
4
3

3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
1
3
3
3
3
3
3
3
2
3
3

3
3
3
3
4
3
3
3
4
3
3
3
3
4
4
4
3
3
3
3
3
3
4
3
3

Pagina 53 van 57

Gemeente
1a1. Doelgroepdefinitie
1a2. Bereik
1a3. Toeleiding
1a4. Ouders
1a5. Integraal vve-programma
1a6. Externe zorg
1a7. Interne kwaliteitszorg
1a8. Doorgaande lijn
1a9. Resultaten
1b. Gemeentelijke vve-coördinatie
1c. Systematische evaluatie en verbetering van vve op gemeentelijk niveau
2a. GGD-rapport
2b. Aanvullend subsidiekader

Maastricht
Nijmegen
Rotterdam
‘s-Hertogenbosch
Schiedam
Sittard-Geleen
Tilburg
Utrecht
Venlo
Zaanstad
Zoetermeer
Zwolle

3
4
3
4
4
4
3
4
3
4
4
4

3
3
3
3
4
3
3
3
3
3
3
3

3
3
3
3
3
4
3
4
4
3
3
3

4
4
2
3
2
3
3
2
2
2
2
2

4
4
2
3
4
4
3
3
4
3
4
4

4
4
3
4
3
4
2
4
3
3
3
2

2
3
2
4
2
2
3
4
2
2
2
2

3
3
2
4
3
3
3
3
3
3
3
3

3
3
1
3
3
3
3
3
2
1
3
4

4
4
2
4
4
3
3
4
3
4
4
2

2
3
2
3
4
3
4
4
3
2
4
3

3
3
2
3
3
3
3
1
3
3
3
3

4
3
3
3
4
3
3
3
3
3
3
3

Pagina 54 van 57

Bijlage II - Overzicht correlaties

Tabel B1 Correlatie tussen het gemiddelde oordeel op gemeenteniveau en het gemiddelde oordeel per
aspect op de vve-locaties
Voor- en vroegscholen

Voorscholen

r

p

N

r

p

N

r

Vroegscholen
p

A. CONDITIES

.328**

.00

437

.468**

.00

244

.237**

.00

193

B. OUDERS

.444**

.00

437

.497**

.00

244

.366**

.00

193

C1. WERKEN MET
EEN VVEPROGRAMMA

.304**

.00

437

.245**

.00

244

.373**

.00

193

C2. PEDAGOGISCH
HANDELEN

.269**

.00

437

.342**

.00

244

.166*

.02

193

C3. EDUCATIEF
HANDELEN

.253**

.00

437

.252**

.00

244

.251**

.00

193

D1. ONTWIKKELING,
BEGELEIDING EN
ZORG

.297**

.00

436

.348**

.00

243

.204**

.00

193

D2. EXTERNE ZORG

.069

.15

436

.083

.20

243

.011

.88

193

E. KWALITEITSZORG

.294**

.00

436

.314**

.00

243

.252**

.00

193

F. DOORGAANDE
LIJN

.310**

.00

434

.282**

.00

241

.341**

.00

193

N

**p<.01
*p<.05
Tabel B2 Correlatie tussen het oordeel op gemeenteniveau op indicator 1a4 ‘Ouders’ en de oordelen op
indicatoren B1 t/m B7 op de vve-locaties
B. OUDERS

r

p

N

B1. Gericht ouderbeleid

.268**

.000

436

B2. Ouders zijn vooraf adequaat geïnformeerd

.308**

.000

434

B3. Intake

.333**

.000

435

B4. Thuis stimulerende activiteiten doen

.220**

.000

437

B5. Participatie in vve-activiteiten in de voor-/ vroegschool

.155**

.001

437

B6. Informeren over de ontwikkeling van hun kind

.268**

.000

437

B7. Rekening houden met de thuistaal

.105

.057

328

**p<.01
*p<.05
Tabel B3 Correlatie tussen het oordeel op gemeenteniveau op indicator 1a7 ‘Interne kwaliteitszorg’ en de
oordelen op indicatoren E1 t/m E6 op de vve-locaties
E. KWALITEITSZORG

r

p

E1. Vve-coördinatie in de voor- c.q. vroegschool

.183**

.000

N
436

E2. Voor- /vroegschool evalueert vve-kwaliteit

.352**

.000

435

E3. Voor- /vroegschool evalueert opbrengsten kinderen

.143**

.000

433

E4. Planmatig werken aan verbetermaatregelen

.338**

.000

433

E5. Voor-/vroegschool borgt de kwaliteit van de educatie

.168**

.000

435

E6. Vve zit in de kwaliteitszorg van de basisschool

.161*

.012

244

**p<.01
*p<.05

Pagina 55 van 57

Tabel B4 Correlatie tussen het oordeel op gemeenteniveau op indicator 1a8 ‘Doorgaande lijn’ en de
oordelen op indicatoren F1 t/m F7 op de vve-locaties
F. DOORGAANDE LIJN

r

p

N

F1. Vve-coördinatie tussen voor- en vroegschool

.131**

.007

428

F2. Voldoende doorstroom van voor- naar vroegschool

.322**

.000

323

F3. Warme overdracht

.403**

.000

433

F4. Afstemming aanbod voor- en vroegschool

.163**

.001

407

F5. Afstemming pedagogisch-educatief handelen

.295**

.000

408

F6. Afstemming in omgang met ouders

.029

0,557

408

F7. Afstemming interne begeleiding en zorg

.048

0,333

405

**p<.01
*p<.05

Pagina 56 van 57

Colofon

Inspectie van het Onderwijs
Postbus 2730 | 3500 GS Utrecht
www.onderwijsinspectie.nl
2014 - 20 | gratis
ISBN: 978-90-8503-343-1
Een exemplaar van deze publicatie is te downloaden vanaf de website van de
Inspectie van het Onderwijs: www.onderwijsinspectie.nl.
© Inspectie van het Onderwijs | september 2014

Pagina 57 van 57