Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

30 012

Leven Lang Leren

Nr. 141

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 oktober 2021
Inleiding
Het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT) heeft in de periode van 18 maart
tot en met 8 juni 2021 onderzoek gedaan naar het programma
STAP-budget en heeft op 17 september jl. het definitieve advies
opgeleverd. Uw Kamer is via de brief van 21 juni jl. al geïnformeerd over
de voorlopige bevindingen van AcICT, in verband met het gegeven dat uw
Kamer een gefundeerd besluit moest kunnen nemen over het afschaffen
van de fiscale scholingsaftrek per 1 januari 2022 en de openstelling van
het STAP-budget op 1 maart 2022.1 Het definitieve advies van AcICT ligt in
lijn met de voorlopige bevindingen die voor de zomer bekend waren.
Ik beschouw dit uitgebreide advies als waardevol en dank het AcICT voor
het uitbrengen hiervan. Tijdens en uiteraard ook na de onderzoeksperiode
van het AcICT is op volle kracht doorgewerkt aan de implementatie van
het STAP-budget, waardoor een deel van de aanbevelingen uit het advies
al konden worden overgenomen of de daaraan verbonden risico’s in
omvang zijn beperkt. Voor enkele maatregelen geldt dat deze nog zullen
worden opgepakt. Met deze brief bied ik u het definitieve BIT-advies aan2,
vergezeld van mijn reactie hierop. Een afschrift van deze brief wordt
gestuurd aan de Eerste Kamer der Staten Generaal.
Subsidieregeling STAP-budget
Om goed inzetbaar te blijven op de arbeidsmarkt, is het belangrijk dat
mensen zich blijven ontwikkelen. Dat is nog niet voor iedereen vanzelfsprekend. Zowel het kabinet als de sociale partners hechten aan het
stimuleren van eigen regie op de loopbaan en ontwikkeling bij

1
2

kst-30012-141
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 30 012, nr. 138.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

1

individuen.3 Een belangrijk aspect is het verstrekken van middelen die
iemand zelf kan besteden aan zijn of haar ontwikkeling. De beschikking
over een eigen leer- en ontwikkelbudget kan ervoor zorgen dat mensen
gemotiveerd worden en blijven om zichzelf verder te scholen en te
ontwikkelen en daarmee hun positie op de arbeidsmarkt versterken.
Sociale partners doen dat via private ontwikkelbudgetten. Het kabinet zet,
in aanvulling daarop, het STAP-budget in.
Het toenemende belang van leren en ontwikkelen onderstreept het belang
van spoedige inwerkingtreding van het STAP-budget. Sinds de wereldwijde uitbraak van het coronavirus, en de bijkomende implicaties op de
economie en arbeidsmarkt, is leren en ontwikkelen extra urgent
geworden. We hebben tijdens de coronacrisis gezien dat werk verdwijnt of
verschuift. Voor het individu is het van groot belang om te (blijven)
investeren in de eigen ontwikkeling en arbeidsmarktpositie, om zo
voorbereid te zijn op de uitdagingen die de arbeidsmarkt kan bieden. Ten
opzichte van de fiscale aftrek van scholingskosten, die vervalt per
1 januari 2022, is het STAP-budget een eenvoudigere manier om publieke
financiering van scholing toegankelijk te maken.
Met het STAP-budget komt vanaf 2022 voor iedereen met een band met
de Nederlandse arbeidsmarkt een individueel ontwikkelbudget binnen
handbereik.4 Het STAP-budget vraagt om een volledig nieuw uitvoeringssysteem waarmee de burger op eenvoudige wijze zelf publieke financiering van scholing kan gaan aanvragen. Vanaf 1 maart 2022 kunnen
burgers maximaal eenmaal per jaar met een aanvraagtermijn van vier
weken een subsidie van maximaal € 1.000 aanvragen voor het volgen van
een scholingsactiviteit. De eerste jaren is het totaal beschikbare budget
voor deze subsidieregeling ruim € 200 miljoen, vanaf 2026 is jaarlijks
structureel € 218 miljoen beschikbaar; dit is inclusief uitvoeringskosten en
eventueel financiering van flankerend beleid. Naar verwachting kunnen
hiermee op jaarbasis 200.000 tot 300.000 personen met inzet van het
STAP-budget een scholingsactiviteit volgen. UWV zal de Subsidieregeling
STAP-budget uitvoeren. DUO zorgt, ter ondersteuning van de uitvoering
door UWV, voor de ontwikkeling van het scholingsregister waarin een
actueel overzicht van alle subsidiabele scholingsactiviteiten zal worden
opgenomen.
Implementatie
De implementatie van de Subsidieregeling STAP-budget is een gecompliceerd traject, waarbij een groot beroep wordt gedaan op de samenwerking tussen ketenpartners DUO, UWV, OCW en SZW, maar ook
erkennende instanties, opleiders en EDU-DEX. Met de brief van 21 juni jl.
heb ik uw Kamer geïnformeerd dat vanaf 1 maart 2022 de eerste burgers
een STAP-budget bij UWV kunnen aanvragen.5 Het streven is nog steeds
om het STAP-budget vanaf deze datum open te stellen en deze planning is
haalbaar.
Ik hecht eraan te benadrukken dat het uitgangspunt van het programma
STAP-budget is om vanaf 1 maart 2022 een stabiele en robuuste basis
neer te zetten voor een wendbaar uitvoeringssysteem voor de financiering
van scholing waarmee vervolgens kan worden ingespeeld op ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Deze basis heeft als voordeel dat de hoogte
van de subsidie vooraf vaststaat en de burger de scholingskosten niet
hoeft voor te schieten. Na de start van het STAP-budget is een dooront3

Kamerstuk 30 012, nrs. 77, 92 en 135
Regeerakkoord 2017–2021, «Vertrouwen in de toekomst» (Kamerstuk 34 700, nr. 34).
5
Kamerstuk 30 012, nr. 138.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

2

wikkeling voorzien, waarin processen en systemen verder zullen worden
verbeterd. Bovendien kan, wanneer deze basis staat, het STAP-budget
verder worden verbreed naar andere mogelijke beleidsdoelen zoals een
gerichte inzet op omscholing richting tekortsectoren of de toekenning van
middelen op basis van opleidingsniveau.
Het BIT-advies
In het BIT-advies onderschrijft AcICT de maatschappelijke relevantie van
het STAP-budget. AcICT spreekt wel de zorg uit dat een van de doelstellingen, het bereiken van meer kwetsbare groepen zoals niet-digitaal
vaardige burgers, mogelijk niet gerealiseerd gaat worden vanwege de
complexiteit van het proces. Verder merkt AcICT op dat de grip en sturing
van het programma op de keten versterkt moet worden. Hieronder ga ik in
op de afzonderlijke adviezen en bevindingen van AcICT.
A. Overweeg een aanpassing van de procesinrichting
Om de STAP-regeling uit te voeren hebben de ketenpartners UWV, DUO
en ambtenaren van OCW en mijn departement gezamenlijk een procesinrichting uitgewerkt. AcICT komt tot de conclusie dat de gekozen procesinrichting niet effectief is en adviseert om deze aan te passen. Dit advies valt
uiteen in de onderdelen: bereik van doelgroepen, noodzaak van het
scholingsregister, aansluiting bij de praktijk van opleiders, kwetsbaarheden voor oneigenlijk gebruik en uitvoeringskosten. Hieronder wordt per
onderdeel ingegaan op de constateringen, adviezen en de opvolging
daarvan.
1. Bereik van (kwetsbare) doelgroepen
In het advies geeft AcICT aan dat de burger die een STAP-budget wil
aanvragen veel handelingen moet verrichten om subsidie te verkrijgen en
dat de uitkomst van het proces lang en onzeker kan zijn. Dit brengt het
risico mee dat bepaalde groepen zoals minder digitaal vaardige burgers,
lager opgeleiden, mensen met een beperking en ouderen (tot de
pensioengerechtigde leeftijd) tijdens het aanvraagproces afhaken.
De zorg die AcICT uitspreekt dat bepaalde kwetsbare groepen mogelijk
geen gebruik gaan maken van het STAP-budget, neem ik zeer serieus. Het
bereiken van alle groepen werkenden en werkzoekenden, en dus ook die
groepen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt, is een van de
doelen van de STAP-regeling en uw Kamer heeft ook meermaals aandacht
gevraagd voor het bereiken van deze groepen.6 Uitgangspunt bij de
ontwikkeling van het STAP-budget is dat het toegankelijk is voor iedereen,
in het bijzonder groepen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt.
De drempels die bij de huidige fiscale scholingsaftrek spelen, moeten bij
het STAP-budget zo goed als mogelijk worden weggenomen. Daarom is in
het ontwerp van het aanvraagproces en de systemen gezorgd dat goede
en begrijpelijke dienstverlening aan en toegankelijkheid voor de burger
geborgd is, bijvoorbeeld door zoveel mogelijk van de voor de aanvraag
benodigde gegevens geautomatiseerd op te halen uit andere bronnen
(BRP en scholingsregister) en te voldoen aan de richtlijnen voor digitale
toegankelijkheid en door begrijpelijke taal te gebruiken.
UWV heeft bovendien klantpanels ingesteld die hebben geadviseerd over
het aanvraagproces en die worden geconsulteerd bij bijvoorbeeld
communicatie-uitingen. Daarnaast hebben gedragswetenschappers van
6

Kamerstuk 30 012, nr. 116 (motie van de leden Renkema en Smeulders), Kamerstuk 30 012, nr.
117 (motie van het lid Renkema c.s.), Kamerstuk 30 012, nr. 118 (motie van de leden Sneller en
Diertens). Kamerstuk 29 544 nr. 975 (motie van het lid Van den Brenk).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

3

SZW en UWV geadviseerd over de processen en het bereik van
doelgroepen. Die input is belangrijk geweest om bij de vormgeving van
het STAP-budget te zorgen dat de processen uitvoerbaar, klantvriendelijk
en eenvoudig zijn.
Niet alleen in de fasen van ontwerp en implementatie, maar ook tijdens de
uitvoering van de subsidieregeling zal doorlopend aandacht zijn voor
toegankelijkheid, begrijpelijkheid en klantvriendelijkheid. UWV zal daarom
periodiek tevredenheidsmetingen en klantonderzoeken uitvoeren.
Daarnaast wordt vanaf de start van de STAP-regeling een monitor
uitgevoerd om in beeld te brengen wie er gebruik maken van het
STAP-budget. Met deze onderzoeken wil ik inzicht krijgen in het gebruik en
de toegankelijkheid van de regeling en eventuele knelpunten in het proces
naar voren brengen. Waar knelpunten worden geconstateerd, zal ik in
overleg met OCW, DUO en UWV bezien hoe het STAP-budget verder
toegankelijker en klantvriendelijker kan worden.
Ik hecht er wel aan te benadrukken dat een eenvoudig aanvraagproces
niet direct betekent dat mensen met een kwetsbare positie op de
arbeidsmarkt meer gaan investeren in leren en ontwikkelen. Er kunnen
immers ook verschillende andere drempels zijn voor deze groepen om te
investeren in leren en ontwikkelen. Vorig jaar is een aantal rapporten en
adviezen verschenen die zich uitspreken over vraagstukken die aan de
orde zijn rond leven lang ontwikkelen.7 Een breed onderschreven
uitdaging is om deelname aan leren en ontwikkelen te bevorderen bij
groepen die hier nu minder aan deelnemen en vaak een kwetsbare positie
op de arbeidsmarkt hebben. Mensen die het meest baat hebben bij leren
en ontwikkelen met het oog op hun werkzekerheid, participeren namelijk
juist het minst.8 Belemmeringen hiervoor zitten ten dele in de persoon
zelf, in hun omstandigheden, in praktische voorwaarden en gebrek aan
ondersteuning op het werk.9 Daarnaast geldt dat leren het meest
plaatsvindt op de werkvloer. Informeel leren is voor veel werkenden, maar
zeker voor praktisch opgeleiden, belangrijker dan formeel leren. Tot slot
wordt breed onderschreven dat het noodzakelijk is te komen tot een sterke
leercultuur, waarin leren en ontwikkelen een vanzelfsprekendheid is. Zeker
bij mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie is de mogelijkheid om
laagdrempelig te kunnen leren op en van het werk een belangrijke eerste
stap. Het kabinet zet verschillende maatregelen in om deze uitdagingen
aan te gaan, waaronder de SLIM-regeling, die bedrijven in het mkb
stimuleert te investeren in leercultuur.10 Flankerend aan het STAP-budget
worden er ontwikkeladviezen beschikbaar gesteld om groepen die weinig
bijscholen, weinig scholingsmogelijkheden hebben of het meeste baat
hebben bij scholing te ondersteunen bij hun oriëntatie op leren en
ontwikkelen en bij het aanvragen van het STAP-budget. Ook via de
Informatiepunten Digitale Overheid en de bibliotheken, waar onder meer
cursussen basisvaardigheden worden gegeven, kunnen kwetsbare
groepen bereikt en gemotiveerd worden om verdere zelfontwikkeling te

7

Kamerstuk 30 012, nr. 127 (Bijlage: Eindnotitie Kosten en baten van Leven Lang Ontwikkelen),
Kamerstuk 29 544, nr. 970 (Bijlage: Eindrapport In wat voor land willen wij werken?), Kamerstuk
32 359, nr. 4 (Bijlage: Rapport brede maatschappelijke heroverweging: Ongekend Talent). WRR
(2020) Het betere werk. Platform de Toekomst van Arbeid (2020) Investeren in mensen. SER
(2019) Advies 19/16 Inventarisatie Leven Lang Ontwikkelen in de sociale zekerheid. MBO Raad,
Vereniging Hogescholen en VSNU (2020) Een leven lang ontwikkelen voor iedereen. SER (2020)
Advies 20/10 Private scholingsmiddelen. SER (2020) Voortgangsrapportage SER Actie-agenda
Leven Lang Ontwikkelen najaar 2019 – najaar 2020.
8
De WRR noemt de achterblijvende deelname van groepen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie de ontwikkelparadox. WRR (2020) Het betere werk.
9
Panteia (2019) Belemmeringen van Leven Lang Ontwikkelen.
10
Kamerstuk 30 012, nr. 135. Zie ook de regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 16 december 2019, Stcrt. 2019, nr. 7088.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

4

bevorderen. Het STAP-budget is één van de maatregelen die kan
bijdragen aan het verbeteren van leren en ontwikkelen door kwetsbare
doelgroepen, maar is dus zeker niet het enige middel om de deelname
aan leren en ontwikkelen onder kwetsbare groepen te vergroten.
In het advies spreekt AcICT verder de specifieke zorg uit dat minder
digitaal vaardige burgers mogelijk achter het budgettaire net vissen,
doordat de subsidieaanvragen worden beoordeeld op volgorde van
ontvangst. Er bestaat hierdoor de kans dat juist assertieve en digitaal
vaardige burgers vroeg in een tijdvak hun aanvraag in weten te dienen,
waardoor de minder digitaal vaardige burgers buiten de boot vallen. In
het proces is reeds rekening gehouden met burgers die extra ondersteuning nodig hebben bij het doen van de aanvraag. Zo kunnen burgers
vanaf 1 maart bijvoorbeeld via het STAP-KlantContactCenter hulp krijgen
via de telefoon bij hun aanvraag. Ook wordt bekeken of de Informatiepunten Digitale Overheid in de bibliotheken en de Digihulplijn van de
Alliantie Digitaal Samenleven hulp kunnen bieden aan burgers bij het
aanvragen van STAP. Bekeken wordt of er een extra module over het
aanvragen van het STAP-budget toegevoegd kan worden aan cursussen
digitale vaardigheden zoals Digisterker, Klik en Tik, en de app Digikwis.
Digitaal minder vaardige mensen krijgen dan de vaardigheid om (in de
toekomst) zelfstandig een aanvraag te doen.
Naast ondersteuning bij een digitale aanvraag kunnen minder digitaal
vaardige burgers ook terecht bij een van de 35 werkpleinen in
UWV-kantoren voor een aanvraag die door de UWV-medewerker wordt
afgehandeld. Dergelijke aanvragen nemen logischerwijs meer tijd in
beslag dan een louter digitale aanvraag. Daarom deel ik ook de zorg van
AcICT dat deze personen mogelijk achter het net vissen. Samen met UWV,
OCW en DUO onderzoek ik dan ook de mogelijkheid voor een beperkte
reservering van 5 à 10% van het beschikbare budget voor die groep
mensen die hulp nodig hebben in het aanvragen van het STAP-budget.
Deze budgetreservering zal waarschijnlijk niet vanaf de start van STAP op
1 maart 2022 gereed kunnen zijn, omdat hiervoor een aanpassing in het
systeem van UWV nodig is waar in deze fase van de implementatie geen
ruimte meer voor is. UWV zal dit dus meenemen in de uitvoeringstoets
voor de doorontwikkeling, waarbij dit onderdeel hoge prioriteit krijgt. Ik
verwacht wel dat de budgetreservering in de loop van 2022 alsnog kan
worden gerealiseerd. Wanneer UWV de uitvoeringstoets heeft opgeleverd,
zal ik uw Kamer verder informeren over de vormgeving van de budgetreservering en de ingangsdatum ervan.
In het verlengde van het advies over het bereiken van niet of minder
digitaal vaardige burgers, adviseert AcICT met klem om in de evaluatie
van de regeling in beeld te brengen of en in hoeverre deze groep achter
het net vist bij het aanvragen van een STAP-budget. Ik ben voornemens
om in de verschillende evaluatie- en monitoronderzoeken die de komende
jaren worden uitgevoerd te onderzoeken welke doelgroepen gebruik
maken van STAP. Daarin wil ik ook meenemen in hoeverre minder of niet
digitaal vaardige burgers gebruikmaken van het STAP-budget. Aan de
hand van de resultaten zal bezien worden of er nog aanvullende maatregelen nodig zijn om de toegankelijkheid van STAP te verbeteren.
2. Noodzaak van het scholingsregister
AcICT geeft in het advies aan dat het aanvraagproces voor een
STAP-budget eenvoudiger kan, dit door opleiders verplicht een geautomatiseerde vooraanmelding bij UWV te laten doen. De gegevens die UWV
nodig heeft voor de subsidieaanvraag kunnen uit die vooraanmelding
worden afgeleid en hierdoor zou het scholingsregister niet langer nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

5

zijn. Op het moment dat de burger inlogt op het STAP-portaal, zijn de
gegevens over de scholing al ingevuld en hoeft de burger die enkel te
controleren. Dit in combinatie met het schrappen van de oriëntatiefunctie,
leidt AcICT tot het advies om niet te werken met een scholingsregister.
Ik dank AcICT voor het kritische meedenken en zoeken naar vereenvoudigingen in het proces. Ik ben het met AcICT eens dat de geautomatiseerde
vooraanmelding relevant en nuttig kan zijn, in het bijzonder waar het gaat
om gebruiksgemak voor de burger. Daarom heb ik de afgelopen periode
samen met OCW, DUO en UWV de verplichte geautomatiseerde vooraanmelding onderzocht. Daaruit is de conclusie gekomen dat een geautomatiseerde vooraanmelding -in ieder geval op dit moment- het scholingsregister niet helemaal kan vervangen. Aan deze conclusie liggen een aantal
overwegingen ten grondslag:
1. Geautomatiseerde uitvoering door UWV
UWV zal de aanvragen voor een STAP-budget in vergaande mate
geautomatiseerd uitvoeren. Daarvoor is het noodzakelijk dat UWV
geautomatiseerd de gegevens ontvangt over de opleider en scholingsactiviteit die noodzakelijk zijn voor de aanvraag. Volgens AcICT kunnen deze
gegevens ook in de geautomatiseerde vooraanmelding worden
opgenomen. Deze opmerking klopt, echter moeten opleiders wel
beschikken over bepaalde ICT-voorzieningen om een geautomatiseerde
vooraanmelding te kunnen doen. Niet alle opleiders hebben de
beschikking daarover of hebben niet de mogelijkheden om dat (op korte
termijn) te realiseren. Gevolg zou zijn dat ofwel een deel van de (kleinere)
opleiders niet kan deelnemen aan STAP óf dat voor dat deel een
handmatig proces gaat gelden met bijkomend hogere uitvoeringskosten.
In dit verband merk ik nog op dat dit probleem niet speelt bij het
scholingsregister: voor opleiders is zowel voorzien in geautomatiseerde
als een handmatige mogelijkheid om scholingsactiviteiten in het
scholingsregister te registreren.
2. Toename administratieve lasten opleiders
Het verplicht gebruik van een geautomatiseerde vooraanmelding leidt
waarschijnlijk tot hogere administratieve lasten voor opleiders. Bij een
geautomatiseerde vooraanmelding moet de opleider voor elke individuele
aanmelding de benodigde gegevens op het aanmeldbewijs opnemen en
bij UWV indienen. Dit terwijl in het huidige proces de opleider slechts
éénmaal de gegevens registreert in het scholingsregister; deze gegevens
worden vervolgens na selectie door de burger geautomatiseerd in de
aanvraag ontsloten.
3. Toekomstige ontwikkelingen
Het scholingsregister speelt een belangrijke rol bij toekomstige ontwikkelingen. Met het STAP-budget wordt een systeem neergezet waarmee in de
toekomst bijvoorbeeld meer nadruk kan worden gelegd op bepaalde
doelen (zoals de energietransitie) of voor een gerichte inzet op
omscholing richting tekortsectoren. Wanneer hiervoor gekozen wordt, kan
het scholingsregister mogelijk meer gericht worden op specifieke
scholingsactiviteiten. Deze functie kan de geautomatiseerde vooraanmelding niet vervullen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

6

4. Waarde van de oriëntatiefunctie
Ten aanzien van de oriëntatiefunctie merkt AcICT op dat deze weinig
meerwaarde heeft, vanwege beperkt beschikbare informatie en beperkte
zoek- en filterfunctionaliteiten. Ik onderschrijf dat er bij de start van STAP
nog geen volledige zoek- en filterfunctionaliteiten aanwezig zijn. Desondanks kan de oriëntatiefunctie voor burgers van waarde zijn. Met de
oriëntatiefunctie kan de burger zonder in te loggen via een eenvoudig
vraag- en antwoordspel nagaan of voldaan wordt aan de voorwaarden
voor het verkrijgen van STAP-subsidie en krijgt de burger inzicht in
mogelijk relevante opleidingen in relatie tot zijn arbeidsmarktpositie. Het
voordeel van de oriëntatiefunctie, zeker voor de burger die weet dat hij
gebruik gaat maken van een STAP-budget, is dat gegevens over subsidiabele scholingsactiviteiten op één plek vindbaar zijn. Bovendien zien óók
opleiders het nut in van de oriëntatiefunctie, omdat dit een extra
informatiekanaal is om hun opleidingen meer en beter bij potentiële
klanten onder de aandacht te brengen. Wel wil ik onderzoeken of en hoe
de oriëntatiefunctie in de doorontwikkeling kan worden verbeterd. In dat
onderzoek neem ik ook de ontwikkeling van het landelijk scholingsportal
mee, die straks een belangrijke plek krijgt in de oriëntatie en waarin op
den duur ook financieringsmogelijkheden zullen worden opgenomen.
Dit zijn voor mij gegronde redenen om het advies van AcICT, om het
scholingsregister te vervangen door een geautomatiseerde vooraanmelding, niet over te nemen. Wel zie ik dat de geautomatiseerde
vooraanmelding een waardevolle aanvulling kan zijn op het STAP-proces.
Daarom zal UWV de geautomatiseerde vooraanmelding als service
aanbieden voor opleiders die de mogelijkheden en wens hebben om
daarvan gebruik te maken.
3. Aansluiting bij de praktijk van opleiders
In het advies wordt een aantal suggesties gedaan om de processen beter
af te stemmen op de praktijk van opleiders en wensen van opleiders in
beeld te brengen.
Om een goed beeld te krijgen van hoe het opleidersveld aankijkt tegen de
adoptie van STAP, de informatievoorziening en knelpunten in de implementatie is er, ten tijde van de toetsing door AcICT, een monitor uitgevoerd onder 276 opleiders. De rapportage daarvan is in juni 2021
opgeleverd en geeft goed inzicht in hoe opleiders aankijken tegen STAP. Ik
ben verheugd dat een meerderheid van de ondervraagde opleiders
aangeeft vanaf de start deel te willen nemen aan STAP en dat slechts een
klein percentage van de opleiders aangeeft helemaal niet deel te willen
nemen aan STAP. In de tabel hieronder zijn de volledige resultaten op de
vraag of opleiders van plan zijn om deel te gaan nemen aan STAP
weergegeven, zowel per categorie erkenning als totaal.
Tabel 1: Bereidheid opleiders om vanaf de start deel te nemen aan STAP

Ja
Misschien
Nee
Weet niet / ga
ik niet over
Aantal

Totaal

OCW
erkend
en
bekostigd

OCW
erkend
niet
bekostigd

NRTO
keurmerk

NLQF

Sector- en.
branche
erkenning

67%
16%
1%

46%
19%
2%

49%
26%
5%

86%
10%
0%

62%
24%
5%

68%
15%
0%

16%
276

33%
57

21%
39

4%
99

10%
21

17%
60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

7

Uit het onderzoek zijn verder waardevolle wensen van opleiders naar
voren gekomen met betrekking tot de ondersteuning bij implementatie.
Een voorbeeld hiervan is de wens van opleiders om alle informatie over
STAP van DUO en UWV op één locatie te kunnen vinden. DUO en UWV
werken daarom nu samen aan de ontwikkeling van één website waarop
alle relevante informatie voor opleiders beschikbaar is. Deze website zal
naar verwachting begin oktober beschikbaar zijn. Ook andere wensen in
de ondersteuning bij implementatie worden de komende maanden samen
met het opleidersveld verder uitgewerkt.
AcICT merkt op dat opleiders lang in het ongewisse kunnen blijven over
de status van een aanvraag en adviseert om opleiders in het proces snel
te informeren over de uitkomst van een subsidieaanvraag. In het proces is
voorzien dat de opleider een inkooporder krijgt wanneer de subsidieaanvraag is toegekend. Deze informatie is voor opleiders ook toegankelijk in
het opleidersportaal en is in de meeste gevallen binnen een dag na
indiening van de complete aanvraag beschikbaar. Onderzocht is of het
mogelijk is om de opleider inzicht te geven in aanvragen die worden
afgewezen. De Algemene verordening gegevensbescherming biedt hier
echter geen grondslag voor. Daarbij speelt een rol dat de informatie dat
een aanvraag is afgewezen voor een opleider slechts beperkt relevant is.
Immers betekent dat niet direct dat een deelnemer zijn of haar inschrijving
annuleert. In gesprek met OCW, UWV, DUO en opleiders zal ik bezien of
het ontbreken van een bericht over afwijzingen tot knelpunten leidt voor
opleiders, welke knelpunten dat zijn en hoe we die knelpunten kunnen
oplossen.
Verder geeft AcICT in het advies aan dat het STAP-proces onvoldoende
aansluit bij de praktijk van opleiders en dat er nog onduidelijkheid bestaat
over vragen als facturatie, terugvorderen en de juridische entiteit van
opleiders. Het advies is om samen met het opleidingsveld een systematiek uit te werken van facturering, verrekening en terugvordering van
subsidies die aansluit bij de praktijk van opleiders. Het afgelopen jaar, ook
nog na afronding van het onderzoek van AcICT, is er door het programma
stevig geïnvesteerd in het betrekken van opleiders. Op verschillende
onderwerpen, ook de onderwerpen die zijn genoemd, is er samen met
opleiders gezocht naar werkbare processen en zijn de procesvoorstellen
getoetst bij opleiders. Zo is voor de facturatie, verrekening en betalingssystematiek gekozen voor een voor opleiders gangbare systematiek door
te werken met een inkooporder en uitbetaling na indienen van een
factuur. Inmiddels hebben ruim 450 opleiders zich bij UWV gemeld voor
het aansluiten op het facturatie- en betaalproces. De komende periode
zorgt UWV ervoor dat voor elke opleider die zich heeft gemeld de
aansluiting op het facturatie- en betaalproces succesvol wordt doorlopen.
Verder wordt in het advies opgemerkt dat de verdeling van het
beschikbare budget over zes aanvraagtijdvakken, niet aansluit bij de
piekmomenten die er in de praktijk zijn. AcICT adviseert om de verdeling
af te stemmen op de seizoenspatronen in het opleidingsaanbod. Het klopt
dat de startdata van scholingsactiviteiten waarschijnlijk niet gelijkmatig
over een kalenderjaar verdeeld zijn en dat een gelijke verdeling over zes
aanvraagtijdvakken mogelijk niet tegemoetkomt aan de behoefte aan
financiering van scholingsactiviteiten. Er is desondanks bewust voor
gekozen om het budget gelijkmatig over het jaar te verdelen en eerst de
ervaringen uit de praktijk af te wachten. Het seizoenspatroon is, gezien de
diversiteit van aanbieders en scholingsactiviteiten, namelijk op voorhand
niet helder en inzichtelijk te maken. Het regulier bekostigd onderwijs kent
bijvoorbeeld twee piekmomenten per jaar, omdat veel scholingsactivi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

8

teiten starten in september en februari, terwijl het private aanbod en het
modulaire deel van het publieke onderwijs verspreid over het hele jaar
start.
Naar aanleiding van het advies van AcICT zal ik de komende periode
bezien of het budget in het eerste aanvraagtijdvak verhoogd kan worden,
met het oog op een mogelijk piekmoment bij de start van STAP op
1 maart 2022. Daarnaast wil ik gedurende het eerste jaar op basis van de
ervaringen met de uitvoering bezien of de gelijkmatige verdeling logisch
is of dat een andere verdeling van het budget beter zou passen.
4. Kwetsbaarheden voor oneigenlijk gebruik
In het advies wordt geschetst dat de regeling kwetsbaar is voor risico’s
van oneigenlijk gebruik en worden enkele voorbeelden genoemd. Ik
onderschrijf de analyse van AcICT dat er enkele risico’s zijn op oneigenlijk
gebruik. Het zicht op en voorkomen van potentieel misbruik en oneigenlijk
gebruik van de STAP-regeling heeft vanzelfsprekend mijn aandacht. Bij de
totstandkoming van de regeling is een overzicht gemaakt van de
belangrijkste risico’s op misbruik en oneigenlijk gebruik en zijn er
verschillende maatregelen genomen en proceskeuzes gemaakt om dit
zoveel mogelijk te voorkomen. Deze analyse zal jaarlijks worden herijkt,
om te bezien of er aanvullende maatregelen nodig zijn. Op die manier
probeer ik het risico op misbruik en oneigenlijk gebruik zo veel mogelijk te
beperken.
Het eerste risico dat wordt genoemd is dat werkgevers scholingskosten
kunnen gaan afwentelen op de Subsidieregeling STAP-budget. Dit risico
onderschrijf ik en is inherent aan een publiek gefinancierde subsidieregeling voor scholing. Er zal in bepaalde mate sprake zijn van een
afwenteling op publieke middelen. Omdat bij de aanvraag van het
STAP-budget niet te achterhalen is of de aanvrager beschikt over andere
financieringsmogelijkheden, zal vooral via communicatie en afspraken
met sociale partners duidelijk worden gemaakt dat het STAP-budget
aanvullend is aan private financieringsstromen van scholing. Wel wordt
het mogelijk voor de aanvrager om op de aanvraag aan te geven uit welke
andere bronnen hij al geld ontvangt voor het betalen van de scholing,
zodat UWV daar bij de beoordeling rekening mee kan houden.
Belangrijk in deze context is ook nog de omvang van de budgetten voor
de STAP-regeling en de investeringen die sociale partners jaarlijks doen
waar het gaat om scholing en ontwikkeling. Voor STAP is er jaarlijks (na
aftrek van uitvoeringskosten) ongeveer € 200 miljoen beschikbaar. Daar
tegenover staat dat sociale partners jaarlijks ongeveer € 3,6 miljard
investeren in scholing en ontwikkeling.11 STAP is in dat licht dus maar een
fractie van de private investeringen. Wel zal in de evaluatie- en monitoronderzoeken aandacht worden besteed aan de afwenteling van scholingskosten door werkgevers op het STAP-budget.
Verder benoemt AcICT in het advies dat het zeer moeilijk is om vast te
stellen of een scholingsactiviteit voor een individuele burger relevant is en
daarmee of het doel van het STAP-budget om bij te dragen aan de
ontwikkeling van de burger bereikt wordt. De relevantie van de scholingsactiviteit voor de individuele burger wordt inderdaad niet getoetst. Een
belangrijke pijler van het Leven Lang Ontwikkelen beleid is de breed
gedragen notie van eigen regie: de burger is zelf aan zet om te investeren
in scholing en ontwikkeling en te kiezen welk scholingstraject hij of zij wil

11

Kamerstuk 30 012, nr. 135

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

9

volgen.12 Daarbij is er bewust voor gekozen om vanuit de overheid niet te
toetsen of de scholingsactiviteit wel past bij de burger. Uiteraard zijn er
voor de burger wel mogelijkheden om zich te laten adviseren over voor
hem of haar relevante scholingsmogelijkheden. Er wordt flankerend
beleid ingezet in de vorm van ondersteuning op UWV-kantoren, via de
Leerwerkloketten en met extra ondersteuning voor praktisch geschoolden
door middel van een ontwikkeladvies. Daarnaast kunnen ook het in
ontwikkeling zijnde landelijk scholingsportaal én het digital arbeidsmarktadvies, dat door UWV ontwikkeld wordt, de burger helpen om een keuze
te maken voor een scholingsactiviteit.
Hoewel er niet wordt getoetst of een scholingsactiviteit voor de individuele burger relevant is, is er in algemene zin wel aandacht voor de
relevantie van scholingsactiviteiten. Alle scholingsactiviteiten die straks in
het scholingsregister worden aangeboden moeten arbeidsmarktgericht
zijn. Er wordt een toetsingsinstrument uitgewerkt aan de hand waarvan
opleiders de arbeidsmarktgerichtheid van de scholingsactiviteiten moeten
vaststellen. Alleen arbeidsmarktgerichte scholingsactiviteiten mogen
vervolgens door de opleider in het scholingsregister worden geregistreerd. De arbeidsmarktgerichtheid van scholingsactiviteiten zal door
middel van een periodieke steekproef worden gecontroleerd. Zo wordt
een aanbod van arbeidsmarktgerichte scholingsactiviteiten gecreëerd
waarvan in algemene zin geldt dat ze relevant zijn voor de burger. Het is
vervolgens aan de burger zelf om, eventueel met advies, een scholingsactiviteit te kiezen.
Een derde risico is dat opleiders burgers actief zullen gaan wijzen op het
STAP-budget, met mogelijk snelle uitputting van het budget tot gevolg. Ik
zie dit risico ook. Opleiders hebben er immers een belang bij om
potentiële deelnemers te wijzen op de aanvraagmomenten voor het
STAP-budget. Deze effecten doen zich voor in elk systeem waarbij
publieke gelden voor private partijen beschikbaar komen. Daarnaast
vergroot dit de kans dat de groepen met een kwetsbare positie op de
arbeidsmarkt naast het net vissen. Anderzijds zie ik hierin vooral ook
kansen om bij te dragen aan het succes van de STAP-regeling. Opleiders
zullen immers direct bijdragen aan de bekendheid en het bereik van de
STAP-regeling.
Aangezien opleiders niet zonder de burger subsidie kunnen verkrijgen,
verwacht ik dat ongewenst gedrag van opleiders verminderd wordt en dat
het risico op oneigenlijk gebruik zoveel mogelijk voorkomen wordt.
Vandaar dat de keus gemaakt is om de burger zelf centraal te stellen in het
aanvraagproces.
5. Uitvoeringskosten onnodig hoog
AcICT merkt op dat de geraamde uitvoeringskosten hoog zijn en een
aantal onduidelijkheden en onzekerheden bevat. Daarom wordt geadviseerd om te komen tot een doelmatiger ratio uitvoeringskosten/STAPbudget. Ik begrijp de opmerking van AcICT en ik vind het belangrijk om de
hoogte van de uitvoeringskosten scherp in de gaten te houden zodat de
kosten niet onnodig hoog worden. UWV gaat uit van een proces dat voor
grote aantallen aanvragen grotendeels geautomatiseerd zal verlopen. De
uitvoeringskosten worden op die manier sterk beperkt. UWV heeft in de
uitvoeringstoets een inschatting geprobeerd te maken op basis van enkele
12

Kamerstuk 30 012, nr. 127 (Bijlage: Eindnotitie Kosten en baten van Leven Lang Ontwikkelen),
Kamerstuk 29 544, nr. 970 (Eindrapport In wat voor land willen wij werken?), WRR (2020) Het
betere werk. SER (2019) Advies 19/16 Inventarisatie Leven Lang Ontwikkelen in de sociale
zekerheid. MBO Raad, Vereniging Hogescholen en VSNU (2020) Een leven lang ontwikkelen
voor iedereen. SER (2020) Advies 20/10 Private scholingsmiddelen. SER (2020) Voortgangsrapportage SER Actie-agenda Leven Lang Ontwikkelen najaar 2019 – najaar 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

10

aannames, ervarings- en verhoudingscijfers uit andere regelingen. Ik
begrijp dat het voor UWV erg lastig is om die raming te maken, aangezien
het STAP-budget een volledig nieuwe regeling en nieuwe vorm van
dienstverlening is. De ervaringscijfers die bij de kostenraming konden
worden gebruikt, zijn dan ook beperkt. In de loop van 2022 zal tijdens
uitvoering van het STAP-budget een beter beeld ontstaan over de
juistheid van de aannames en ervarings- en verhoudingscijfers die
gebruikt zijn. Ik heb daarom met UWV afgesproken om na het eerste jaar
de uitvoeringskosten te evalueren aan de hand van de ervaringscijfers uit
het eerste jaar.
B. Versterk de sturing door het programma
AcICT ziet dat het programmamanagement eind 2020 is versterkt, maar
dat het programma zich nog onvoldoende richt op de uitvoeringsketen als
geheel. AcICT wijst erop dat het risico bestaat dat bij de start geen
werkbaar STAP-portaal beschikbaar is dat bijdraagt aan de geformuleerde
doelen. In het advies staat een drietal aanbevelingen om de sturing door
het programma te versterken.
1. Mandaat uitvoerders en betrekken directeurenoverleg
Geadviseerd wordt om nadere afspraken te maken met UWV en DUO over
hun mandaat in het programma en te zorgen dat het programma en het
directeurenoverleg eerder en beter geïnformeerd worden. Hoewel ik het
belang van goede afspraken met uitvoerders onderschrijf, herken ik mij
niet in de gemaakte opmerking dat majeure beslissingen ten aanzien van
de processen zouden worden genomen door UWV. Samen met OCW,
UWV en DUO heb ik goede afspraken gemaakt over de rollen en verantwoordelijkheden binnen het programma, de overlegstructuren en
afstemming van besluiten. Dit alles is vastgelegd in een governancedocument. Voor wat betreft de genoemde voorbeelden geldt dat deze op alle
niveaus binnen het programma aan de orde zijn gebracht en zijn
besproken. Wel onderschrijf ik het belang om de gemaakte afspraken
goed voor ogen te houden en er gezamenlijk met de ketenpartners scherp
op te letten dat deze nagekomen worden.
2. Positie opleiders in de keten
In het advies komt naar voren dat het programmamanagement de rol van
ketenregisseur vervult, maar zich daarbij vooral richt op het oplossen van
knelpunten in de samenwerking tussen UWV en DUO. AcICT constateert
dat opleiders lang buiten beeld zijn gebleven en dat het programma daar
nu een inhaalslag in maakt. Geadviseerd wordt om opleiders nu en in de
toekomst een stevigere positie te geven bij het uitwerken van oplossingen
en functionaliteiten. Ik kan mij goed vinden in het advies van AcICT om de
positie en betrokkenheid van opleiders te versterken. Onder leiding van de
ketenregisseur van OCW, die de schakel is tussen opleiders, DUO,
erkennende organisaties en EDU-DEX, is er op dit gebied al veel
progressie geboekt. Zo zijn de opleiders in kaart gebracht, is er een
participatieregistratie gedaan, zijn er uitgebreide en periodieke
gesprekken met erkennende instellingen, sectorkoepels en opleidingsinstellingen. Verder zijn er door UWV en DUO werkgroepen ingericht met
opleiders, waarin een brede groep opleiders participeert. Via deze
werkgroepen is en wordt input opgehaald van opleiders over hoe het
proces zoveel mogelijk kan aansluiten op de praktijk van opleiders.
Ik ben verheugd te lezen dat AcICT ook ziet dat er belangrijke stappen zijn
gemaakt in het betrekken en informeren van opleiders. Ik neem daarnaast
de aanbeveling van AcICT ter harte om de positie van opleiders nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

11

verder te versterken. Hier zijn ook al enkele acties op ingezet. In de eerste
plaats worden de bestaande werkgroepen met opleiders geïntensiveerd
en daarin zal dan ook aandacht zijn in de voortgang van de implementatie
aan de zijde van opleiders en knelpunten die opleiders ervaren. De
periodieke gesprekken met erkennende instanties, opleidingsinstellingen
en koepels zullen worden voortgezet. Daarnaast wil ik de komende
periode met de opleidingsinstellingen en koepels in gesprek over het
inrichten van een ketenoverleg dat zich specifiek richt op implementatie,
uitvoering en proefproductie. Verder wordt, zoals elders in deze brief
gemeld, nu gewerkt aan een website waarop alle relevante informatie van
DUO en UWV voor opleiders vindbaar is. Tot slot zal in de verschillende
evaluatie- en monitoronderzoeken uitgebreid aandacht zijn voor de rol
van opleiders in het proces en knelpunten die zij zien.
3. Versterken ketenregiefunctie
Uit het advies volgt dat de regie op de keten, met name richting het
opleidersveld, versterkt zou kunnen worden. AcICT adviseert om dit te
doen door de ketenregiefunctie structureel in te vullen en een heldere
rolverdeling te maken met de bestaande regiefunctie bij OCW. Ook zou
het aanstellen van een ketenarchitect bijdragen aan het versterken van de
ketenregie. Ik begrijp en onderschrijf de opmerking van AcICT. Voor de
duur van de implementatie vervult de programmamanager STAP de rol
van ketenregisseur over de gehele STAP-keten. Aanvullend is er vanuit
OCW een projectleider die regie voert op de keten van opleiders en
koepels. Deze twee functies zijn goed op elkaar afgestemd en er zijn
afspraken gemaakt over de rol- en taakverdeling tussen de twee functies.
Ik deel bovendien het advies om de ketenregiefunctie ook na de implementatieperiode voort te zetten. Ik heb zeker de intentie om structureel
een ketenregisseur aan te wijzen voor STAP en de komende periode zal ik
onderzoeken hoe dit ingevuld kan worden. Verder zie ik de waarde van de
inzet van een ketenarchitect die het ontwerp en de samenhang binnen de
keten moet borgen. Daarom heb ik het programma reeds versterkt met de
ketenarchitect die ook tijdens de fase van analyse en ontwerp in 2019
betrokken was. Tot slot heb ik onlangs een ketenkwaliteitsmanager
aangesteld die zich gaat richten op het goede verloop van testen en
proefproductie de komende maanden.
Tot slot
Ik wil mijn dank uitspreken voor het voorliggende advies van AcICT. Ik zie
dit advies als kritisch doch constructief en vooral als aanmoediging om
samen met alle partijen in te blijven zetten om implementatie per 1 maart
2022 te realiseren. Het STAP-budget is een belangrijk middel voor burgers
om met behulp van publieke financiering te werken aan de eigen
ontwikkeling en arbeidsmarkpositie. Ik hecht er daarom aan uw Kamer
nauw betrokken te houden bij dit onderwerp en de doorontwikkeling van
het STAP-budget.
Mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
A.D. Wiersma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 012, nr. 141

12