Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 509

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 november 2020
Bijgevoegd vindt u het verslag van de Raad voor Concurrentievermogen
van 23 oktober 2020. Vanwege het kort voor de Raad beschikbaar komen
van stukken bent u niet via een geannoteerde agenda geïnformeerd over
de inzet van het kabinet. Via het verslag informeer ik u alsnog over de
Nederlandse inbreng en het verloop van de Raad.
Tijdens de Raad is gesproken over het witboek buitenlandse subsidies en
over maatregelen om investeringen in innovatie te stimuleren. Ook
wisselden de lidstaten van gedachten over de sleuteltechnologieën van de
toekomst.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

kst-21501-30-509
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 509

1

Verslag informele virtuele Raad voor Concurrentievermogen over
buitenlandse subsidies en investeringen in innovatie op
23 oktober 2020
Tijdens de Raad hebben de lidstaten gesproken over het witboek
buitenlandse subsidies en wisselden ze van gedachten over eventueel
benodigde maatregelen om investeringen in innovatie te stimuleren. Ook
is gesproken over sleuteltechnologieën.
Het Duitse voorzitterschap benadrukte het belang van een goed werkende
en veerkrachtige interne markt voor een spoedig economisch herstel van
de Coronacrisis en gaf aan dat hiervoor een gelijk speelveld gewaarborgd
dient te worden. Alle lidstaten steunden dit. Commissaris Breton
benadrukte het belang van open grenzen voor een goed werkende interne
markt. Hij waarschuwde dat de Coronacrisis geen reden mag zijn om
bijvoorbeeld via het sluiten van grenzen te tornen aan de fundamenten
van de interne markt. Commissaris Breton gaf aan verdere integratie van
dienstensector binnen de interne markt als verbeterpunt te zien. Commissaris Vestager onderstreepte de noodzaak voor eerlijke en uniforme regels
voor alle bedrijven die actief zijn op de interne markt, op het gebied van
staatssteun. Zij bedankte de lidstaten voor de reeds ontvangen commentaren op het witboek buitenlandse subsidies op de interne markt1.
Vrijwel alle lidstaten, waaronder Nederland, gaven aan de ontwikkeling
van een instrument tegen buitenlandse subsidies te steunen. Nederland
heeft in lijn met de kabinetsappreciatie aangegeven in het bijzonder
voorstander te zijn van de voorgestelde modules één en drie. Lidstaten
plaatsten de volgende kanttekeningen bij het witboek: (1) het instrument
moet niet onnodig protectionistisch zijn en verenigbaar met internationale
wetgeving zoals regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO); (2) de
negatieve economische impact moet zoveel mogelijk beperkt worden en
buitenlandse directe investeringen moeten zo min mogelijk afgeschrikt
worden; (3) de administratieve lasten voor bedrijven moeten geminimaliseerd worden; en (4) er mag geen sprake zijn van onnodige regeldruk.
Veel lidstaten gaven aan dat de derde module van het witboek, die ingaat
op publieke aanbestedingen voor een onwenselijke toename van
administratieve lasten voor bedrijven zal zorgen.
De Commissie heeft op zes oktober een inception impact assessment
gepubliceerd en voert momenteel een impact assessment uit om de
lastendruk waar mogelijk te kwantificeren. In reactie op de interventies
van de lidstaten en de uitkomst van de consultaties, gaf Commissaris
Vestager aan dat de focus vooral op module één en twee van het witboek
zal liggen, terwijl er nog wordt nagedacht over de beste vorm voor
module drie, omdat daar meer discussie over was. Commissaris Vestager
is het met de lidstaten eens dat qua publieke aanbestedingen, eerlijke
concurrentie belangrijker is dan een zo laag mogelijke prijs.
Enkele lidstaten gaven aan de noodzaak van het instrument tegen
buitenlandse subsidies niet te delen of het in de huidige vorm te protectionistisch te vinden. Sommige lidstaten stelden een compensatieinstrument voor om eventuele schade, veroorzaakt door het voorgestelde
instrument, voor Europese bedrijven te vergoeden.
De lidstaten spraken ook over maatregelen om investeringen in innovatie
te stimuleren. Nederland gaf aan een voorstander te zijn van de ontwikkeling van Industrie-Allianties, om ons concurrentievermogen in strate1

Kabinetsappreciatie Witboek buitenlandse subsidies op de interne markt, Kamerstuk 22 112, nr.
2902.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 509

2

gische ecosystemen en waardeketens te waarborgen. Waar knelpunten
worden geïdentificeerd, bijvoorbeeld op het gebied van financiering,
kunnen er beschikbare instrumenten worden ingezet. Veel lidstaten
gingen in hun interventie in op het IPCEI-instrument (Important Project of
Common European Interest). Nederland heeft aangegeven dat het
instrument niet te lichtzinnig ingezet moet worden. De noodzaak tot het
inzetten van een IPCEI moet onderbouwd worden met robuuste analyse
die marktfalen aantoont. Een deel van de lidstaten deelde deze lijn.
Andere lidstaten gaven aan voorstander te zijn van een uitgebreider
gebruik van het instrument. Veel lidstaten gaven aan dat zij mee willen
doen met de op te richten IPCEI voor waterstof. Er was ook een brede
oproep om het proces rondom de totstandkoming van IPCEIs transparanter en toegankelijker te maken, met name voor kleine lidstaten en het
mkb. Een aantal landen onderstreepte het belang van duurzaamheid in
innovatiebeleid.
De meeste lidstaten gaven aan dat kunstmatige intelligentie (AI) de
belangrijkste sleuteltechnologie is voor de toekomst, met toegang tot data
als grote uitdaging. Sommige lidstaten riepen op om een IPCEI voor AI op
te richten. Lidstaten noemden verder waterstof, batterijen, cybersecurity,
kwantum, smart health, digital innovation hubs en circulaire economie als
belangrijke technologieën die nodig zijn om in de toekomst concurrerend
te blijven. Europese samenwerking op deze terreinen is gewenst om zo
optimaal gebruik te maken van schaalvoordelen. Nederland heeft
aangegeven dat ook kwantum en photonics belangrijk sleuteltechnologieën zijn om op in te zetten. Sommige lidstaten noemden expliciet de
automobielsector als innovatieve sector die nu steun nodig zou hebben.
Deze lidstaten pleitten ook voor het inzetten op behoud van verwerking
van kritieke grondstoffen in de EU om eenzijdige afhankelijkheid van
derde landen te voorkomen. Voor het creëren van gunstige voorwaarden
voor innovatie op deze terreinen werd er gepleit voor het versoepelen van
staatssteunregels voor deze initiatieven, gunstige belastingregels en was
er een oproep tot mogelijke soepele wetgeving voor innovatie (o.a. via
Regulatory Sandboxes). Veel lidstaten gaven ook aan dat er binnen de EU
een probleem is met commercialisering van nieuwe producten. Zo komen
initiatieven niet uit de onderzoeksfase en verkrijgen Europese bedrijven
uiteindelijk geen marktaandeel. Hiernaast riepen meerdere lidstaten op tot
verder investeren in human capital en skills. Dit is belangrijk voor
innovatie.
Meerdere malen werd er door lidstaten ook een oproep gedaan tot
verdere modernisering van de mededingingswetgeving om te voorkomen
dat de EU achter de feiten aanloopt. Dit is ook noodzakelijk om een
weerbare en toekomstbestendige Europese economie te behouden en
tegenwicht te kunnen bieden aan de VS en China. Commissaris Vestager
en voorzitter Altmaier onderschreven deze oproep. Lidstaten noemden
verder carbon leakage als groot horizontaal probleem en benadrukten de
belangrijke rol van het CBAM (carbon border adjustment mechanism) in
het creëren van een eerlijk internationaal speelveld. Commissaris Vestager
onderschreef dit.
Het Duitse voorzitterschap sloot af met de positieve boodschap dat er veel
gemeenschappelijke standpunten zijn gewisseld. Het benadrukte de
noodzaak om als overheid bedrijven te helpen te excelleren en samen te
zorgen dat Europa haar levensstandaard behoudt binnen de aan verandering onderhevige geopolitieke en economische verhoudingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 509

3