BIJLAGE 3: DOCUMENTENSTUDIE

Knelpunten binnen
de huidige inrichting
van ADV’s in
Nederland
20 februari 2023

BIJLAGE 3: DOCUMENTENSTUDIE

Knelpunten binnen
de huidige inrichting
van ADV’s in Nederland
20 februari 2023

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

Inhoudsopgave
Inleiding........................................................................................................4

Toelichting bij methodologie...............................................................6

I. Takenpakket, zichtbaarheid en vindbaarheid......................... 7

II. Organisatievorm................................................................................ 10

III. Financieringssystematiek.............................................................. 11

IV. Meldingsbereidheid..........................................................................13

Eerste bevindingen op basis van documentenstudie..............15

Literatuurlijst............................................................................................. 16

3

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

Inleiding
Fase 1 van dit onderzoek start met een documentenstudie

Uit een recente rapportage van Discriminatie.nl blijkt dat het

(activiteit 1). Dit theoretische onderdeel kijkt naar de al

aantal meldingen en registraties van discriminatie in 2021

aanwezige informatie over, en al uitgevoerde onderzoeken

steeg.2 Ook het Sociaal en Cultureel Planbureau rapporteert dat

naar, de huidige inrichting van anti-discriminatie

ruim een kwart van de Nederlanders discriminatie ervaart.3 In

voorzieningen (ADV’s) in Nederland, en stelt op basis

2021 kreeg het College voor de Rechten van de Mens (CRM)

daarvan een reeks knelpunten op. Deze documentenstudie

739 verzoeken om een oordeel: het hoogste aantal sinds de

bouwt voort op uitgebreid vooronderzoek dat heeft

oprichting van het College in 2012.4 Ondanks deze stijgingen

plaatsgevonden tijdens het offertetraject bij deze

weten we dat de jaarlijkse cijfers van de Politie, ADV’s, MIND,

opdracht. De volledige lijst met documenten waarop deze

CRM en de Nationale ombudsman maar beperkt laten zien wat

documentenstudie is gebaseerd is met de opdrachtgever

de ervaringen rondom discriminatie in Nederland zijn.5

afgestemd en bijgevoegd. Voor een verdere toelichting bij
de gebruikte methodologie van deze documentenstudie, zie

Discriminatie in Nederland komt voor op uiteenlopende

onderstaande tekst.

plekken en momenten. Er is o.a. sprake van anti-Zwart
discriminatie, antisemitisme, anti-moslim discriminatie,

Discriminatie in Nederland is een groot en actueel probleem.

antiziganisme en LHBTI+ discriminatie6, en discriminatie van

Na de dood van de Amerikaan George Floyd in mei 2020

zwangere vrouwen en moeders met jonge kinderen op het

bij een arrestatie waren er wereldwijd demonstraties in het

werk.7 Ook is er in stijgende mate aandacht voor discriminatie

kader van Black Lives Matter. Ook in Nederland werd op veel

bij woningverhuur, en laat onderzoek uit 2021 zien dat er in

plaatsen gedemonstreerd en kreeg discriminatie meer aandacht

Nederland sprake is van discriminatie op grond van etnische

in de media en het publieke en politieke debat. Daarnaast heeft

achtergrond in de eerste fase van het verhuurproces van

ook de toeslagenaffaire (speelde vanaf 2004, kreeg aandacht

woningen.8

vanaf 2017), waar sprake was van institutioneel racisme en
waarbij burgers werden bestempeld als fraudeur enkel op basis
van arbitraire kenmerken als nationaliteit, geloof of etniciteit,
bijgedragen aan meer bewustwording van discriminatie in
Nederland.1

2
3

4

5

6

7
1

4

Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, 2022. Nationaal
Programma tegen Discriminatie en Racisme. Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op 3 november 2022: https://np2022.
bureauncdr.nl/wp-content/uploads/sites/8/2022/09/NCDR-Nationaal-Programma-2022-online-.pdf .

8

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Politie en
Artikel 1, 2022. Discriminatiecijfers in 2021.Geraadpleegd 28 oktober 2022:
https://discriminatie.nl/publicaties/discriminatiecijfers-in-2021.
Sociaal en Cultureel Planbureau, Ervaren discriminatie in Nederland II,
gepubliceerd in april 2020. Geraadpleegd op 14 september 2022:
https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/04/02/
ervaren-discriminatie-in-nederland-ii.
Monitor Discriminatiezaken 2021 van het College voor de Rechten van
de Mens. Geraadpleegd op 14 september 2022:
https://www.vgn.nl/system/files/2022-05/Monitor%20Discriminatiezaken%20
over%202021.pdf.
Akkermans, M., Kloosterman, R., 2022. Statistische trends: Gediscrimineerd
gevoeld? Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd op 14 september
2022:
https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2022/
gediscrimineerd-gevoeld-?onepage=true#c-6--Melding-van-discriminatie.
Asante, A., Briels, B., Broekroelofs, R., Cadat Lampe, C., Van Eden, D., Felten,
H., Van Hinsberg, A., Kros, K., Poerwoatmodjo, J., Vlug, J., 2022. Geen ruimte
voor discriminatie. Handreiking voor gemeenten voor het tegengaan van
anti-Zwart racisme, antisemitisme, anti-moslim racisme, antiziganisme en
lhbti+ discriminatie. Movisie. Geraadpleegd op 14 november 2022:
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2022-07/geen-ruimte-voor-discriminatie-12-7-2022.pdf; Huijnk, W., Damen, R., Van Kampen, L., 2022. LHBT Monitor.
Sociaal en Cultureel Planbureau. Geraadpleegd op 14 november 2022:
https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2022/07/05/lhbt-monitor-2022.
College voor de Rechten van de Mens, 2016. Is het nu beter bevallen?
Vervolgonderzoek naar discriminatie op het werk van zwangere vrouwen en
moeders met jonge kinderen. Geraadpleegd op 10 november 2022:
https://publicaties.mensenrechten.nl/file/218e563b-b616-46b1-b0e9-2eced5bac861.pdf.
RADAR, Art.1., 2021. Gelijke kansen op een huurwoning in Nederland? Monitor
discriminatie bij woningverhuur. Geraadpleegd op 3 november 2022:
https://radar.nl/publicaties/gelijke-kansen-op-een-huurwoning-in-nederland/.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

In Nederland kunnen mensen die zich gediscrimineerd voelen
terecht bij een ADV om een klacht in te dienen en voor advies
en ondersteuning hierbij, met als doel om discriminatie
te bestrijden. Echter, de huidige inrichting van de ADV’s
ontvangt in de afgelopen jaren in toenemende mate kritiek.
Maatschappelijke organisaties, zoals Nederland Wordt Beter,
spreken zich in de media uit voor forse hervormingen.9 In juni
2021 ontvingen toenmalig ministers Koolmees (Sociale Zaken
en Werkgelegenheid) en Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties) het ‘Zwarte Manifest’, waarin zij werden
opgeroepen om ADV’s te hervormen.10 Ook in de politiek leeft
de roep om een kritische bezinning op het stelsel en hebben de
Kamerleden Belhaj en Mutluer met moties opgeroepen tot het
herzien van de huidige inrichting.
In deze documentenstudie benoemen en bespreken wij diverse
knelpunten binnen de huidige inrichting van het ADV-stelsel.
Wij formuleren daarnaast een aantal eerste bevindingen die
zullen worden meegenomen in de focusgroepinterviews met
de brede infrastructuur rond bestrijding van discriminatie, en
met melders van discriminatie. Aan de hand van het door de
focusgroepen aangescherpte beeld van de knelpunten gaan
wij aan de slag met het opstellen van oplossingsrichtingen en
gewenste toekomstperspectieven.

9

10

5

‘Na 10 jaar actie tegen antizwart racisme heeft Jerry Afriyie de wind in
de rug, maar: ‘Er is nog geen buit in zicht’. Het Parool, gepubliceerd op 25 juni
2021. Geraadpleegd op 14 september 2022:
https://www.parool.nl/amsterdam/na-10-jaar-actie-tegen-antizwart-racisme-heeft-jerry-afriyie-de-wind-in-de-rug-maar-er-is-nog-geen-buit-inzicht~b3117d15/.
Hervorming ADV’s, 2021. Zwart Manifest. Geraadpleegd op 12 september 2022:
https://zwartmanifest.nl/hervorming-adv/

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

Toelichting bij
methodologie
Deze documentenstudie is hoofdzakelijk in twee fasen
uitgevoerd. De eerste fase heeft plaatsgevonden tijdens het
schrijven van de offerte voor deze opdracht. Middels uitgebreid
vooronderzoek hebben onze inhoudelijk experts tijdens dit
traject al goed zicht ontwikkeld welke knelpunten de huidige
inrichting van de ADV’s in Nederland in de weg zitten.
Na gunning van de opdracht hebben wij de theoretische
onderzoeksfase voortgezet, met daarbij als uitgangspunt
alleen verdiepend onderzoek te doen waar dit nóg meer
inzicht biedt in de werking van de ADV’s. Er is de afgelopen
jaren namelijk veel onderzoek11 gedaan naar (de knelpunten
binnen) het huidige ADV-stelsel. Wij hebben deze onderzoeken
niet over gedaan, maar hebben de bevonden knelpunten
meegenomen ter ondersteuning van de onderzoeksvragen
van deze opdracht. Wel zijn wij specifiek op zoek gegaan naar
documenten die inzicht zouden geven in de (strategische)
positionering en communicatie van ADV’s en de manieren
waarop dit geregeld wordt, maar hier hebben wij geen specifieke
stukken over gevonden. De lijst met documenten is in
overleg met de opdrachtgever samengesteld en bevat stukken
van onderzoeksbureaus, maatschappelijke organisaties en
Nederlandse overheidsorganisaties. De volledige literatuurlijst
vindt u onderaan dit document.
Ons overzicht van knelpunten is gestructureerd aan de hand
van de deelvragen van dit onderzoek, zonder hier een verdere
rangschikking of prioritering in aan te brengen. Wij bespreken
eerst knelpunten met betrekking tot het takenpakket, de
zichtbaarheid en vindbaarheid van ADV’s. Vervolgens nemen
wij knelpunten met betrekking tot de organisatievorm
van de ADV’s onder de loep. Daarna richten wij onze
documentenstudie op de financieringssystematiek van de
huidige inrichting. Gezien de prominente rol van het thema
‘meldingsbereidheid’ in de literatuur, hebben wij besloten dit
als apart knelpunt op te nemen in onze documentenstudie.

11

6

Zie o.a.: RADAR, 2020. Stemmingen en Koersen, Discriminatie in de tweede helft
van 2020, een overzicht. Geraadpleegd op 2 november 2022:
https://radar.nl/publicaties/stemmingen-en-koersen-2020-2/.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

I.

Takenpakket, zichtbaarheid en vindbaarheid
Zoals benoemd in de inleiding, laten de jaarlijkse cijfers van

en meldingen van inwoners van een andere gemeente. Aan

verschillende meldinstanties een vertekend beeld zien van

het eind van het jaar rapporteert de ADV naar de gemeente

discriminatie in Nederland. Ervaringen van discriminatie

over het aantal geregistreerde meldingen. Het college van

worden namelijk maar beperkt gemeld. Dit heeft meerdere

burgemeester en wethouders (college van B&W) van de

oorzaken, maar in dit onderdeel van de documentenstudie

betreffende gemeente van de ADV moet jaarlijks vóór 1

bespreken wij het takenpakket, de zichtbaarheid en

april verslag uitbrengen aan de Minister van Binnenlandse

vindbaarheid, en de versnippering van de ADV’s.

Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) over de geregistreerde
klachten in het daaraan voorafgaande kalenderjaar. Het

Takenpakket

ministerie van BZK verzamelt de meldingen op landelijk

Volgens de Wet Gemeentelijke Antidiscriminatievoorzieningen

niveau. In vele delen van Nederland brengen de ADV’s

(vastgesteld in 2009) hebben ADV’s twee wettelijke taken :

inmiddels ook verslag uit door middel van een rapportage

12

op het niveau van politie-eenheden, zodat gemeenten
1. Onafhankelijke bijstand bij de afwikkeling van

hun discriminatiecijfers in regionaal perspectief kunnen

discriminatieklachten. Burgers maken melding van

plaatsen. In de zogenaamde Regionale rapportages

discriminatie bij de ADV. De ADV biedt een luisterend oor

discriminatie worden ook registratiecijfers van politie en

en adviseert de melder desgewenst over vervolgstappen

CRM gepresenteerd.13

die de melder zelf of samen met de ADV kan nemen. Dat
kan bijvoorbeeld een poging tot bemiddeling zijn, verder

Uit de literatuur komen meerdere knelpunten met betrekking

onderzoek, doorverwijzing naar andere hulpverlening,

tot het takenpakket van de ADV’s naar voren. Ten eerste

contact met politie als de melding een strafrechtelijk

hebben ADV’s geen inspanningsverplichting om te werken aan

karakter heeft of ondersteuning bij een procedure bij het

hun naamsbekendheid binnen de desbetreffende gemeente,

CRM of een gerechtelijke procedure. De meeste ADV’s

middels bijvoorbeeld zichtbaarheidscampagnes, preventie en

werken volgens een landelijk protocol klachtbehandeling.

voorlichting. Het is geen wettelijke taak om campagne te voeren

Daarin staan de uitgangspunten van de klachtbehandeling

zodat mensen weten dat ze bij een ADV terecht kunnen voor

omschreven, waaronder het toepassen van hoor en

bijstand en klachten rondom discriminatie. Sterker nog: in het

wederhoor. De melder krijgt deze ondersteuning gratis.

‘minimumpakket’ van het grootste antidiscriminatiebureau

2. Registratie van de klachten. De ADV registreert elke melding

(ADB) van Nederland staan geen campagneactiviteiten voor

van discriminatie, ongeacht de inhoud van de melding.

naamsbekendheid beschreven.14

Per melding worden de volgende punten geregistreerd:
discriminatiegrond(en), maatschappelijk terrein waar
de discriminatie heeft plaatsgevonden, aard van de
discriminatie en wijze van klachtbehandeling. Ook wordt
onderscheid gemaakt tussen meldingen van ingezetenen
van de gemeente waar het incident heeft plaatsgevonden

12

7

Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen. Geraadpleegd op
10 november 2022:
https://wetten.overheid.nl/BWBR0026168/2020-01-01.

13

14

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2022. Handreiking:
antidiscriminatiebeleid voor gemeenten (vernieuwd). Movisie. Geraadpleegd
op 9 november:
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/publication-attachment/Handreiking-antidiscriminatie-gemeenten%20%5BMOV-13953983-1.2%5D.pdf.
Antidiscriminatiebeleid gemeenten, RADAR. Geraadpleegd op 14 september 2022:
https://radar.nl/antidiscriminatiebeleid-gemeenten/.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

Daarnaast laat nieuw onderzoek zien dat slachtoffers van

De huidige lage naamsbekendheid van de ADV’s vormt een

discriminatie aangeven geholpen te zijn bij het kunnen doen

bedreiging voor hun effectiviteit. Lang niet alle burgers weten

van hun verhaal en het gehoord worden. Zij zijn in mindere

wat een “antidiscriminatievoorziening” is, zeker niet als deze

mate geïnteresseerd in het vaststellen of er wel of niet

in verschillende regio’s ook nog eens een verschillende namen

gediscrimineerd is (met hoor en wederhoor), omdat zij vaak

hebben.20 Dat bemoeilijkt tevens het voeren van landelijke

vermoeden dat de meeste ervaringen met discriminatie toch

campagnes. Het komt verder voor dat incidenten bij meerdere

niet te bewijzen zijn. In plaats daarvan zijn zij op zoek naar een

instanties gemeld worden. Zo laat een studie uit 2021 zien dat

partij die aan kun kant staat en voor hen opkomt. De wettelijke

er twee incidenten geregistreerd door het Centrum Informatie

onpartijdigheid van de ADV’s kan deze meer empathische

en Documentatie Israël (CIDI) ook bij het Meldpunt

houding in de weg staan.15 Tot slot laat de literatuur zien dat

Discriminatie Regio Amsterdam (MDRA) zijn gemeld.21

structurele of institutionele discriminatie, of discriminatie
dat chronisch plaatsvindt, vaak buiten beeld blijft.16 Het

Er is een poging gedaan om dit op te lossen door één centrale

takenpakket van ADV’s, dat zich richt op de registratie van

vereniging met website in het leven te roepen: ‘Discriminatie.

incidenten, sluit dan ook niet volledig aan bij de beleving van

nl’. De taken van de vereniging zijn uitgebreid, en omvatten het

veel groepen mensen voor wie discriminatie een dagelijkse

“jaarlijks rapporteren over de aard en omvang van discriminatie

ervaring is die niet terug te brengen is tot één of enkele

en ongelijke behandeling in Nederland, alsmede het beheer

incidenten. Volgens Movisie ligt de nadruk vanuit de ADV nu

en onderhoud van een registratiesysteem ten behoeve van

vaak op ‘heb je discriminatie ervaren? Kom het melden’. Maar

het registreren van meldingen en klachten en informatie- en

vanuit de gedupeerden bekeken sluit dat lang niet altijd aan,

adviesverzoeken over discriminatie en ongelijke behandeling”.22

want ze hebben bijna iedere dag te maken met discriminatie.17
Maar niet alle ADV’s zijn hierbij aangesloten, momenteel

Zichtbaarheid en vindbaarheid

kent de vereniging achttien leden, en ook daar ontbreekt

ADV’s in Nederland hebben uiteenlopende namen, zoals Vizier,

er financiering voor landelijke communicatiecampagnes.

RADAR en LEVgroep, maar ook Art. 1 Midden Nederland, Art.

‘Discriminatie.nl’ zelf geeft aan ambities te hebben om de

1 Noord-Holland Noord en Art. 1 Noord Oost Gelderland.

vereniging verder te professionaliseren en te werken aan meer

Hoewel de namen wel die indruk kunnen wekken, zijn de

uniformiteit.23 De verwachting is nog steeds dat het aantal

laatste drie geen onderdeel van dezelfde organisatie. Het hebben

meldingen van discriminatie zal toenemen als de ADV’s onder

van verschillende namen draagt niet bij aan de bekendheid

één naam zouden opereren. Met de ADV’s zal het gesprek

en vindbaarheid van de ADV’s en maakt het ingewikkeld voor

worden aangegaan om de invoering van één naam in 2023 te

mensen om te weten waar ze moeten melden. Daarnaast is het

realiseren. Het ministerie van BZK start daarnaast een grote

geen feit van algemene kennis dat je woonplaats bepaalt bij

algemene campagne om de meldingsbereidheid van burgers te

welke ADV je moet melden en welke dit is. Informatie hierover

vergroten.24

ontbreekt vaak - of is moeilijk vindbaar - op gemeentelijke
websites. Ook heeft elke ADV een eigen beeldmerk (stijl/kleur),
waardoor niet zichtbaar wordt dat de ADV’s allen dezelfde
Wga-taken uitvoeren.18 Een aantal ADV’s hebben als gevolg
van gebrek aan vindbaarheid in het jaar van onderzoek naar
de werking van ADV’s door Regioplan helemaal geen melding
behandeld.19
15

16

17

18
19

8

Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R., Does, S. (2022). “Een ADV moet
slagkracht hebben”. Onderzoek naar hoe het meldproces bij discriminatie
ingericht zou kunnen worden vanuit de behoeften van de gedupeerden.
Concept rapportage, Movisie.
Eerste Kamer SG, 2022. Gelijk recht doen: een parlementair onderzoek naar de
mogelijkheden van de wetgever om discriminatie tegen te gaan. Geraadpleegd
op 9 november:
https://www.eerstekamer.nl/overig/20220614/hoofdrapport_gelijk_recht_doen_
een/f=/vltshvc8s7zo_opgemaakt.pdf.
Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R., Does, S. (2022). “Een ADV moet
slagkracht hebben”. Onderzoek naar hoe het meldproces bij discriminatie ingericht zou kunnen worden vanuit de behoeften van de gedupeerden.
Concept rapportage, Movisie.
Frans, S., Tanis, L., Marten, J., Geerlinks, T., Peters, N., Huijsen, M., Calmes, B., 2022.
Samen één! Adviesrapport voor de strategische koers van de landelijke
vereniging tegen discriminatie, Discriminatie.nl.
Smit, W., Klaver, J., Krop, M., 2017. Onderzoek naar de werking van de ADV’s
in de praktijk. Regioplan. Geraadpleegd op 10 november 2022:

20

21

22
23
24

https://www.regioplan.nl/wp-content/uploads/2018/10/16146-Eindrapport-Onderzoek-naar-de-werking-van-de-advs-in-de-praktijk-Regioplan-29mrt17-BV.pdf.
Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, 2022. Nationaal
Programma tegen Discriminatie en Racisme. Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op 3 november 2022:
https://np2022.bureauncdr.nl/wp-content/uploads/sites/8/2022/09/NCDR-Nationaal-Programma-2022-online-.pdf.
CIDI, 2021. Monitor Antisemitische Incidenten 2021. Geraadpleegd op
7 november 2022:
https://www.cidi.nl/wp-content/uploads/2022/04/CIDI-Monitor-antisemitische-incidenten-2021.pdf.
Frans, S., Tanis, L., Marten, J., Geerlinks, T., Peters, N., Huijsen, M., Calmes, B.,
2022. Samen één! Adviesrapport voor de strategische koers van de landelijke
vereniging tegen discriminatie, Discriminatie.nl.
Idem.
Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, 2022. Nationaal
Programma tegen Discriminatie en Racisme. Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op 3 november 2022:
https://np2022.bureauncdr.nl/wp-content/uploads/sites/8/2022/09/NCDR-Nationaal-Programma-2022-online-.pdf.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

Versnippering
Het speelveld van meldpunten voor klachten over discriminatie
is divers. Personen kunnen discriminatie melden of advies
inwinnen bij de politie, het CRM, de Ombudsman en de
ADV van hun eigen gemeente. Ook kunnen zij terecht bij
één van de themagerichte meldpunten voor discriminatie,
zoals het specifieke meldpunt voor discriminatie op internet
of sociale media (Meldpunt Internetdiscriminatie, MiND)
en woningmarkt discriminatie via Centraal Meldpunt
Nederland: Meld.nl. Een overkoepelende, integrale vorm van
coördinatie en samenwerking tussen de afzonderlijke spelers en
overheidsinstanties ontbreekt.25
Deze versnippering heeft niet alleen invloed op vindbaarheid,
zichtbaarheid en de kwaliteit van de bijstand, maar ook op de
registratie van de meldingen, waardoor concreet lokaal beleid
maken hierop moeilijker is. Zo geeft Discriminatie.nl aan
dat ‘ADV-net’, een centraal registratiesysteem van meldingen
waar alle leden gebruik van kunnen maken, niet door alle
leden gebruikt wordt.26 Beleidsmakers kunnen niet adequaat
inspelen op de patronen en problematiek als ze niet de juiste
en representatieve cijfers hebben. En voor de melders betekent
dit dat ze afhaken, nog voordat de melding bij het juiste orgaan
gedaan is.

25

26

9

Heij, P., Van Eck, C., Baarda, K., 2021. Nationaal Coördinator tegen discriminatie en
racisme: een verkenning. ADBTOPConsult in opdracht van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op 5 november
2022: https://open.overheid.nl/repository/ronl-c79256a9-fcf2-4c48-a70c53668eb57eb7/1/pdf/rapport-nationaal-coordinator-tegen-discriminatie-en-racisme-een-verkenning.pdf.
Frans, S., Tanis, L., Marten, J., Geerlinks, T., Peters, N., Huijsen, M., Calmes, B.,
2022. Samen één! Adviesrapport voor de strategische koers van de landelijke
vereniging tegen discriminatie, Discriminatie.nl.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

II.

Organisatievorm
Het feit dat de aanpak van discriminatie een lokale

kennis van en ervaring hebben met discriminatie binnen hun

aangelegenheid is, is niet zonder reden. Het is namelijk

werkgebied en bij aangesloten gemeenten. Ook heeft dit invloed

belangrijk om de bijstand van melders en slachtoffers in te

op de betrouwbaarheid van de meldingscijfers, die hierdoor

richten op een manier die past bij de lokale omstandigheden.

een vertekend beeld kunnen geven van waar discriminatie in

Ook in andere Europese landen lijkt een lokale aanpak

Nederland plaats vindt, en daarmee op het beleid dat wordt

effectiever dan een landelijke. Tegelijkertijd gaat deze

gemaakt op basis van deze meldingscijfers. Cijfers moeten een

decentralisatie ten koste van de kwaliteit van de aanpak van

betrouwbare afspiegeling zijn, om er passend beleid mee te

discriminatie. Met meer dan veertig ADV’s verspreid over het

kunnen ontwikkelen.

27

hele land zijn grote verschillen ontstaan tussen gemeenten28
in hun aandacht voor antidiscriminatiebeleid, en daardoor

Of een ADV ook iets doet aan preventie of beleidsadvisering,

ook in de mate waarin ADV’s toegerust zijn om hun taak uit te

verschilt sterk per gemeente. In de vier grootste steden gebeurt

voeren. Zo meldt het CIDI dat verschillende meldpunten hun

dat zeker, maar in kleinere steden veel minder. Wettelijk gezien

eigen maatstaven hanteren over wat als ‘antisemitisch’ wordt

mag dat, want een gemeente heeft geen enkele verplichting

beschouwd. Dit kan ten koste gaan van gelijkwaardige bijstand

om lokaal discriminatiebeleid te voeren. Behalve dan dat zij

na melding van discriminatie bij verschillende ADV’s.

moeten zorgen voor een ADV waar mensen worden bijgestaan

29

Ook

de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme

en klachten worden geregistreerd. Gezien de noodzaak voor

bevestigt dit beeld: “Op basis van de verkenning krijgen

voorlichting over de mogelijkheid voor bijstand wanneer je

we de indruk dat nog niet iedere gemeente over een (goed

gediscrimineerd wordt en het voorkomen van discriminatie,

functionerende) ADV-voorziening beschikt.”

is dit een knelpunt.31 Een aantal gemeenten geven anderen

30

partijen zoals sociaal werk, vrijwilligersorganisaties of
Het is de vraag of de grotere ADV’s (die >10 gemeenten

zelforganisaties een taak in de preventie van discriminatie.

bedienen) hun aandacht voldoende (kunnen) verdelen over

Daarnaast zijn er ook veel burgerinitiatieven opgericht met

de verschillende gemeenten. Voor de kleinere organisaties

het doel om discriminatie te voorkomen. Denk daarbij

(<2 gemeenten) geldt de vraag of zij voldoende kennis in

aan actiegroepen en belangenorganisaties die voorlichting

huis hebben om het brede palet aan discriminatie te kunnen

geven over discriminatie op scholen of in organisaties,

bijstaan. Een bijkomende complexiteit is dat de woonplaats van

dialoogbijeenkomsten houden in buurten of via sociale media

de melder bepalend is voor welke ADV de melding behandeld,

aandacht vragen voor het thema.32

en niet de locatie van het incident. Dit heeft invloed op de
kwaliteit van de bijstand, aangezien ADV’s hoofdzakelijk
27

28

29

30

10

Kovács, Z., Felten, H., 2020. De aanpak van moslimdiscriminatie in drie
Europese landen. Moslimdiscriminatie: wat is er bekend over de (effectiviteit
van de) aanpak in andere Europese landen? Kennisplatform Integratie en
Samenleving. Geraadpleegd op 7 november 2022:
https://www.kis.nl/artikel/
moslimdiscriminatie-wat-er-bekend-over-de-aanpak-andere-europese-landen.
Sommige ADV’s zijn zelfstandig en regionaal opererend, anderen onzelfstandig
en lokaal opererend, en weer anderen onzelfstandig en regionaal opererend.
Voor een verdere toelichting bij de verschillende soorten ADV’s, zie Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2022. Handreiking: antidiscriminatiebeleid voor gemeenten (vernieuwd). Movisie.
CIDI, 2021. Monitor Antisemitische Incidenten 2021. Geraadpleegd op
7 november 2022:
https://www.cidi.nl/wp-content/uploads/2022/04/CIDI-Monitor-antisemitische-incidenten-2021.pdf.
Heij, P., Van Eck, C., Baarda, K., 2021. Nationaal Coördinator tegen discriminatie en
racisme: een verkenning. ADBTOPConsult in opdracht van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op 5 november
2022: https://open.overheid.nl/repository/ronl-c79256a9-fcf2-4c48-a70c53668eb57eb7/1/pdf/rapport-nationaal-coordinator-tegen-discriminatie-en-racisme-een-verkenning.pdf.

31

32

Eerste Kamer, 2022. Gelijk recht doen. Een parlementair onderzoek naar de
mogelijkheden van de wetgever om discriminatie tegen te gaan. Geraadpleegd
op 7 november 2022:
https://www.eerstekamer.nl/overig/20220614/hoofdrapport_gelijk_recht_doen_
een/f=/vltshvc8s7zo_opgemaakt.pdf.
Felten, H., Taouanza, I., Broekroelofs, R., Vijlbrief, A., Cankor, E., 2020. Wat werkt bij
het verminderen van discriminatie? Kennisplatform Integratie & Samenleving.
Geraadpleegd 7 november 2022:
https://www.kis.nl/sites/default/files/2022-06/wat-werkt-bij-het-verminderen-van-discriminatie-def_0.pdf.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

III.

Financieringssystematiek
De huidige financieringssystematiek van de ADV’s verloopt

geld ter beschikking, waarbij wel opgemerkt dient te worden

via het Gemeentefonds. Via de algemene uitkeringen uit het

dat het mogelijk is dat zij ook aanvullende diensten afnemen

Gemeentefonds ontvangen gemeenten een richtbedrag dat zij

en dus niet per se meer middelen beschikbaar stellen voor de

kunnen besteden aan de wettelijke taken die voortvloeien uit

uitvoering van sec de wettelijke taken.

de Wet Gemeentelijke Antidiscriminatievoorzieningen (Wga).
De hoogte van het bedrag is gebaseerd op het aantal inwoners

Onderzoek naar de ADV’s laat eveneens zien dat de hoogte

binnen de gemeente. Ten tijde van de inwerkingtreding van de

van de beschikbaar gestelde financiering wisselend is.36 Van de

Wga in 2009 bedroeg de hoogte van dit richtbedrag € 0,372 per

39 onderzochte ADV’s gaven er 20 (51%) aan dat zij minder

inwoner. Het budget dat gemeenten uit het Gemeentefonds

dan de richtbijdrage ontvingen van de gemeenten in hun

ontvangen voor de uitvoering van de ADV-taken is niet

werkgebied. Dertien ADV’s (33%) gaven aan dat zij een bijdrage

geoormerkt. Derhalve kunnen gemeenten zelf bepalen in

conform het richtbedrag ontvingen, terwijl twee ADV’s (5%)

hoeverre zij deze middelen al dan niet volledig inzetten voor de

aangaven meer dan de richtbijdrage ontvingen. Vier van de

uitvoering van de wettelijke taken.

ADV’s (10%) gaven aan dat de financiering afhankelijk was van

33

het aantal meldingen.
In 2010, vlak na de inwerkingtreding van de Wga, bleek dat 418
van de 430 gemeenten hun wettelijke taken voortvloeiend uit

Geconcludeerd kan worden dat gemeenten in de praktijk

de Wga uitvoerden. Het merendeel van de gemeenten (76%)

verschillende keuzes maken ten aanzien van de hoogte van

gaf destijds aan de toenmalige richtbijdrage aan de ADV te

de financiering die zij aan ADV’s beschikbaar stellen voor

spenderen.

de uitvoering van de wettelijk taken voortkomend uit de

34

Een deel van de gemeenten (18%) gaf aan dat zij

minder dan de richtbijdrage beschikbaar stelden voor uitvoering

Wga. Voor de ADV’s leidt dit er in de praktijk toe dat zij

van de wettelijke taken. Daarentegen bleek slechts 2% van de

geconfronteerd worden met zeer wisselende financiering. De

gemeenten meer dan de richtbijdrage uit te geven. Tot slot gaf

financiering verschilt niet alleen van ADV tot ADV, maar ook

4% van de gemeenten aan dat zij een bedrag per klacht en niet

binnen ADV’s ontstaan verschillen tussen de financiering

per inwoner ter beschikking stelden. Voorts gaven 174 van de

die zij ontvangen van de diverse gemeenten die binnen hun

430 (41%) onderzochte gemeenten aan aanvullende taken uit

werkgebied vallen.37 Deze verschillen zijn ook terug te zien

te voeren. 53% van deze gemeenten verrichtte deze activiteiten

wanneer men kijkt naar welke financiële afspraken gemeenten

binnen de bijdrage vanuit het Gemeentefonds, terwijl 47% van

met de ADV’s hebben gemaakt. 61% van de gemeenten gaf aan

de gemeenten extra financiële middelen hiervoor aanwendde.

de hoogte van de financiering te bepalen aan de hand van een
bepaald bedrag per inwoner. 27% gaf aan een vast bedrag per

Recenter onderzoek laat echter ander beeld zien.35 Van de 157

jaar beschikbaar te stellen. Hierbij dient opgemerkt te worden

onderzochte gemeenten gaf 27% aan dat zij minder betaalden

dat deze twee opties in de praktijk op hetzelfde neer kunnen

dan het richtbedrag voor de wettelijke taken. Daarentegen

komen. Tot slot gaf 12% van de onderzochte gemeenten aan dat

gaf 56% van de gemeenten aan dat zij een bedrag conform de

zij andere afspraken hadden gemaakt omtrent de financiering.38

richtbijdrage betaalden. 17% van de gemeenten stelden meer

Hierbinnen kunnen weer drie verschillende opties worden
onderscheden:

33

34
35

11

Pröpper, I., Struik, P., Van Oosterhout, M., Den Dunnen, S., 2010. Gemeentelijke
Antidiscriminatievoorzieningen in 2010. Partners + Pröpper in opdracht van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd
op 8 november 2022:
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-93728.pdf.
Idem.
Walz, G., 2017. Lokaal antidiscriminatiebeleid. Het perspectief van Nederlandse
gemeenten. Movisie, in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op 8 november 2022:
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/publication-attachment/Lokaal-antidiscriminatiebeleid%20%5BMOV-13967271-1.0%5D.pdf.

36

37

38

Smit, W., Klaver, J., Krop, M., 2017. Onderzoek naar de werking van de ADV’s in de
praktijk. Regioplan. Geraadpleegd op 10 november 2022:
https://www.regioplan.nl/wp-content/uploads/2018/10/16146-Eindrapport-Onderzoek-naar-de-werking-van-de-advs-in-de-praktijk-Regioplan-29mrt17-BV.pdf.
Smit, W., Klaver, J., Krop, M., 2017. Onderzoek naar de werking van de ADV’s in de
praktijk. Regioplan. Geraadpleegd op 10 november 2022:
https://www.regioplan.nl/wp-content/uploads/2018/10/16146-Eindrapport-Onderzoek-naar-de-werking-van-de-advs-in-de-praktijk-Regioplan-29mrt17-BV.pdf.
Idem.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

•

Gemeenten die de ADV zelfstandig uitvoeren.

•

Gemeenten die per klacht financiering beschikbaar stellen.

stellen van financiële middelen voor de uitvoering van

•

Gemeenten waar de ADV-subsidie onderdeel is van een

aanvullende activiteiten door de ADV’s.41

groter budget dat beschikbaar wordt gesteld aan een

•

•

maatschappelijk dienstverlener.

Veel gemeenten lijken weinig in te zetten op het beschikbaar

Het huidige financieringssysteem leidt tot een verkeerde
prikkel bij de uitvoerende partij van de ADV. ADV’s
hebben in het huidige systeem geen incentive om hun

Er lijkt ook een mogelijk verband te zijn tussen de

naamsbekendheid te vergroten, dat zal immers alleen maar

organisatievorm en de financiering van de ADV. Twaalf van

leiden tot meer meldingen en dus meer werk, maar niet tot

de veertien zelfstandige ADV’s ontvangen van gemeenten

meer vergoeding. Vanuit het maatschappelijk middenveld

tenminste de richtbijdrage. Daarentegen ontvangen slechts 3

worden daarom ook suggesties gedaan voor structurele

van de 25 ADV’s die onderdeel zijn van de gemeente of van

herziening van de financieringssystematiek.42

een andere organisatie financiering conform of hoger dan de

•

richtbijdrage.

Veel ADV’s bieden verschillende pakketten aan met
aanvullende preventieve activiteiten. ADV’s maken hierover
losse afspraken per gemeente, met als gevolg dat er veel tijd

Overzicht bevindingen ten aanzien van de
financieringssystematiek

en middelen opgaan aan lokale implementatie, monitoring
en rapportage. Ook lopen hierdoor de financiën van

De onderstaande opsomming bevat een overzicht van de reeds
in voorgaand onderzoek gemaakte bevindingen omtrent de

preventieve activiteiten en wettelijke taken door elkaar.
•

Er bestaat tussen de ADV’s onderling de officieuze afspraak

financieringssystematiek bij ADV’s en de knelpunten die zich

dat er niet wordt ingeschreven op offerteaanvragen voor het

hieromtrent voortdoen:

uitvoeren van ADV-taken van gemeenten waar een ander
bureau actief is. Dit kregen wij te horen in een verkennend

•

De hoogte van financiering is sterk afhankelijk van de visie

gesprek met een oud-directeur van een ADB. Hierdoor

of interpretatie van gemeenten over de rol van de ADV’s

hebben gemeenten geen differentiatie in aanbod, wat

in de aanpak van discriminatie. Sommige gemeenten

doorontwikkeling en innovatie kan belemmeren.

bezuinigen vaker op deze kosten omdat zij relatief weinig

•

ADV’s zijn op dit moment volledig financieel afhankelijk

meldingen binnen krijgen. Duidelijk is in ieder geval dat

van gemeenten, hetgeen volgens bepaalde maatschappelijke

niet iedere gemeente het gehele bedrag dat zij conform de

organisaties hun onafhankelijkheid aantast. ADV’s zouden

richtbijdrage uit het Gemeentefonds ontvangen voor de

geen ruimte voelen om proactief kritisch te zijn en invloed

uitvoering van de wettelijke Wga-taken, ook daadwerkelijk

uit te oefenen op het antidiscriminatiebeleid van die

hieraan besteden. Onduidelijk is alleen of er daadwerkelijk

gemeenten.43

minder discriminatie is en daardoor minder meldingen,
of dat er minder wordt gemeld omdat er weinig prioriteit
wordt gegeven aan de aanpak van discriminatie.39
•

Voor ADV’s heeft dit tot gevolg dat zij te maken hebben met
verschillende financieringswijzen. Er zijn zowel verschillen
tussen ADV’s onderling, als binnen individuele ADV’s.
Dit geldt voor zowel de omvang van de disfinanciering die
zij ontvangen vanuit gemeenten, welke onder, gelijk aan
of boven de richtbijdrage kan liggen, als de wijze waarop
de hoogte van waarop gemeenten de omvang van de
financiering vaststellen.40

41

42
39
40

12

Idem.
Idem.

43

Pröpper, I., Struik, P., Van Oosterhout, M., Den Dunnen, S., 2010. Gemeentelijke
Antidiscriminatievoorzieningen in 2010. Partners + Pröpper in opdracht van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd
op 8 november 2022:
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-93728.pdf.
Hervorming ADV’s, 2021. Zwart Manifest. Geraadpleegd op 12 september 2022:
https://zwartmanifest.nl/hervorming-adv/.
Hervorming ADV’s, 2021. Zwart Manifest. Geraadpleegd op 12 september 2022:
https://zwartmanifest.nl/hervorming-adv/.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

IV.

Meldingsbereidheid
De breed gedeelde wens om de meldingsbereidheid te verhogen

Naast deze factoren laat onderzoek van Movisie zien dat

is een prioriteit van het kabinet. In het coalitieakkoord is

slachtoffers van discriminatie angst voor eventuele repercussies

opgenomen dat de aangiftebereidheid omhoog moet. Het

ervaren als het belangrijkste wat hen weerhield van melding.

kabinet is de afgelopen jaren gestart met het verbeteren van de

Zo verwachten sommigen dat melden negatieve consequenties

meldingsbereidheid.44 Om die bereidheid te vergroten is inzicht

kan hebben op het werk.50 Dit zijn overigens ook geluiden

nodig in waarom mensen wel of niet melden.

uit onderzoek naar discriminatie op het werk van zwangere
vrouwen en moeders met jonge kinderen, waaruit blijkt dat

Onderzoek laat zien dat de geringe melding bij de daarvoor

de redenen dat vrouwen niet melden samenhangen met de

ingerichte instanties45 verschillende oorzaken heeft. Zo

verwachting dat dit niets oplevert, met stress en vermoeidheid

herkennen mensen discriminatie niet altijd als zodanig en

na de zwangerschap, en met angst dat de relatie met de

ervaren mensen drempels om discriminatie te benoemen of

leidinggevende slechter zal worden.51 Anderen zijn bang dat de

hiervan een melding te maken.46 Uit onder andere de Proeftuin

dader wraak zal nemen als ze het incident bij de politie melden.

Moslimdiscriminatie Melden blijkt dat er achterliggende

Vooral in school-, stage- of werksituaties waar de gedupeerde

oorzaken van de hoge drempel van melden zijn: een gebrek

en de dader ook na de melding moeten blijven samenwerken

aan bekendheid, een laag vertrouwen in instituties, weinig

maken mensen zich zorgen over wraak.52

zicht op wat het resultaat is van melden, het gebrek aan
contact met de gemeenschap en in sommige gevallen speelt

Om gemeenten en ADV’s te ondersteunen in het samenwerken

taalbarrière een rol.

met lokale partijen en burgers om activiteiten te ontwikkelen

47

Andere redenen zijn gewenning aan

structurele discriminatie, het als te pijnlijk en energie- en

om de meldingsbereidheid verhogen, is een handreiking

stressverhogend ervaren van melden, de angst om niet serieus

‘Vergroten meldingsbereidheid bij discriminatie: een public-

genomen te worden, schuld- en schaamtegevoelens, en andere

design aanpak’ ontwikkeld. Deze handreiking is gebaseerd op

copingstrategieën om te kunnen omgaan met discriminatie.

geleerde lessen uit de Proeftuin Moslimdiscriminatie Melden

Ook melden slachtoffers van racisme en discriminatie vaak

en omgewerkt tot een handreiking voor het ontwikkelen

niet, aldus het Zwarte Manifest, omdat zij zich niet herkennen

van lokale activiteiten die de meldingsbereidheid voor alle

in de besturen van de ADB’s en de klachtenbehandelaars.49

discriminatiegronden kunnen vergroten.53

48

44

45

46
47

48

49

13

Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, 2022. Nationaal
Programma tegen Discriminatie en Racisme. Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op 3 november 2022:
https://np2022.bureauncdr.nl/wp-content/uploads/sites/8/2022/09/NCDR-Nationaal-Programma-2022-online-.pdf.
Heij, P., Van Eck, C., Baarda, K., 2021. Nationaal Coördinator tegen discriminatie
en racisme: een verkenning. ADBTOPConsult in opdracht van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op 5 november 2022: https://open.overheid.nl/repository/ronl-c79256a9-fcf2-4c48-a70c53668eb57eb7/1/pdf/rapport-nationaal-coordinator-tegen-discriminatie-en-racisme-een-verkenning.pdf.
RADAR, Art.1., 2021. Gelijke kansen op een huurwoning in Nederland?
Monitor discriminatie bij woningverhuur. Geraadpleegd op 3 november 2022:
https://radar.nl/publicaties/gelijke-kansen-op-een-huurwoning-in-nederland/.
Wolf, M., Sandford, N., Van Look, D., 2022. Resultaten van de Proeftuin
Moslimdiscriminatie Melden. Kennisland in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Geraadpleegd op 7 november 2022:
https://www.kl.nl/wp-content/uploads/2022/02/Verslag-proeftuin-moslimdiscriminatie_Kennisland.pdf.
Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R., Does, S. (2022). “Een ADV moet
slagkracht hebben”. Onderzoek naar hoe het meldproces bij discriminatie ingericht zou kunnen worden vanuit de behoeften van de gedupeerden.
Concept rapportage, Movisie.
Hervorming ADV’s, 2021. Zwart Manifest. Geraadpleegd op 12 september 2022:
https://zwartmanifest.nl/hervorming-adv/.

50

51
52

53

Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R., Does, S. (2022). “Een ADV
moet slagkracht hebben”. Onderzoek naar hoe het meldproces bij discriminatie
ingericht zou kunnen worden vanuit de behoeften van de gedupeerden.
Concept rapportage, Movisie.
College voor de Rechten van de Mens, 2016. Is het nu beter bevallen?
Vervolgonderzoek naar discriminatie op het werk van zwangere vrouwen en
moeders met jonge kinderen.
Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R., Does, S. (2022). “Een ADV
moet slagkracht hebben”. Onderzoek naar hoe het meldproces bij discriminatie
ingericht zou kunnen worden vanuit de behoeften van de gedupeerden.
Concept rapportage, Movisie.
Wolf, M., Van Loon, D., Sandford, N., 2022. Handreiking: Vergroten meldings­
bereidheid bij discriminatie – een public-design-aanpak. Kennisland in opdracht
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Geraadpleegd op
3 november 2022:
https://www.kl.nl/wp-content/uploads/2022/02/handreiking_Vergroten-meldingsbereidheid-bij-discriminatie.pdf.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

Onderzoeksbureau Movisie is, in opdracht van het ministerie
van BZK, een onderzoek gestart naar het meldproces. Dit
onderzoek is vernieuwend omdat het niet gaat over het
vergroten van de kwantiteit van de meldingen maar over
het vergroten van de kwaliteit van het meldproces vanuit
het oogpunt en de belangen van de gedupeerden. Zodra het
onderzoek is afgerond, is BZK voornemens om samen met
de ADV’s een landelijke dag van het melden te organiseren.
Tijdens deze dag worden alle betrokkenen gevraagd te werken
aan de oplossingen voor de knelpunten die uit het onderzoek
naar voren komen.54

54

14

Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, 2022. Nationaal
Programma tegen Discriminatie en Racisme. Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op 3 november 2022:
https://np2022.bureauncdr.nl/wp-content/uploads/sites/8/2022/09/NCDR-Nationaal-Programma-2022-online-.pdf.

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

Eerste bevindingen op
basis van documentenstudie
Op basis van de op dit moment beschikbare informatie, en
de eerder uitgevoerde onderzoeken over de inrichting van de
ADV’s, komen wij tot een aantal eerste bevindingen:
•

Het takenpakket van de ADV’s is beperkt en voldoet niet
volledig aan de ondersteuningsbehoefte van slachtoffers.

•

De huidige lage naamsbekendheid, zichtbaarheid en
vindbaarheid van de ADV’s vormt een bedreiging voor hun
effectiviteit.

•

Het speelveld van meldpunten voor klachten over
discriminatie is versnipperd. Dit heeft niet alleen invloed op
de vindbaarheid en kwaliteit van de bijstand, maar ook op
de registratie van de meldingen, waardoor concreet lokaal
beleid maken hierop moeilijk(er) is.

•

Een overkoepelende, integrale vorm van coördinatie
en samenwerking tussen de afzonderlijke spelers en
overheidsinstanties ontbreekt en kan ten koste gaan van de
kwaliteit van de aanpak van discriminatie.

•

Gemeenten maken verschillende keuzes ten aanzien van
de omvang van de financiering die zij beschikbaar stellen
aan de ADV’s, alsmede in de wijze waarop zij deze omvang
bepalen. Een groot deel van de ADV’s geeft aan dat zij van
de gemeenten die zij bedienen een bedrag ontvangen dat
onder de richtbijdrage ligt.

•

De meldingsbereidheid onder de Nederlandse bevolking
is over het algemeen laag. Meldingscijfers geven dan ook
geen betrouwbaar beeld van incidenten van discriminatie in
Nederland.

Zoals gezegd worden deze eerste bevindingen besproken
en aangescherpt in focusgroepinterviews met twee
verschillende doelgroepen. Op basis van de uitkomsten van
deze sessies starten wij met het ontwikkelen van gewenste
toekomstperspectieven.

15

Knelpunten binnen de huidige inrichting van ADV’s in Nederland | Documentstudie

Literatuurlijst
•

•

Akkermans, M., Kloosterman, R., 2022. Statistische

•

S. (2022). “Een ADV moet slagkracht hebben”. Onderzoek

voor de Statistiek.

naar hoe het meldproces bij discriminatie ingericht zou

Asante, A., Briels, B., Broekroelofs, R., Cadat Lampe,

kunnen worden vanuit de behoeften van de gedupeerden.

C., Van Eden, D., Felten, H., Van Hinsberg, A., Kros,
K., Poerwoatmodjo, J., Vlug, J., 2022. Geen ruimte voor

Concept rapportage, Movisie.
•

2022. Handreiking: antidiscriminatiebeleid voor gemeenten

tegengaan van anti-Zwart racisme, antisemitisme,

(vernieuwd). Movisie.
•

discriminatie. Movisie.

•

Centrum Informatie en Documentatie Israël, 2021.

•

Politie en Artikel 1, 2022. Discriminatiecijfers in 2021.
•

College voor de Rechten van de Mens, 2016. Is het nu

en racisme. Ministerie van Binnenlandse Zaken en

beter bevallen? Vervolgonderzoek naar discriminatie op

Koninkrijksrelaties.
•

S., 2010. Gemeentelijke Antidiscriminatievoorzieningen in

College voor de Rechten van de Mens, 2022. Monitor

2010. Partners + Pröpper in opdracht van het Ministerie

Discriminatiezaken 2021.

van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Eerste Kamer SG, 2022. Gelijk recht doen: een parlementair

•
•

•
•

•

Smit, W., Klaver, J., Krop, M., 2017. Onderzoek naar de
werking van de ADV’s in de praktijk. Regioplan.

•

Walz, G., 2017. Lokaal antidiscriminatiebeleid. Het

Huijsen, M., Calmes, B., 2022. Samen één! Adviesrapport

perspectief van Nederlandse gemeenten. Movisie, in

voor de strategische koers van de landelijke vereniging

opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en

tegen discriminatie, Discriminatie.nl.

Koninkrijksrelaties.

Heij, P., Van Eck, C., Baarda, K., 2021. Nationaal

•

Wolf, M., Van Loon, D., Sandford, N., 2022. Handreiking:

Coördinator tegen discriminatie en racisme: een

Vergroten meldingsbereidheid bij discriminatie - een

verkenning. ADBTOPConsult in opdracht van het

public-design-aanpak. Kennisland in opdracht van het

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Huijnk, W., Damen, R., Van Kampen, L., 2022. LHBT

•

Wolf, M., Sandford, N., Van Look, D., 2022. Resultaten

Monitor. Sociaal en Cultureel Planbureau.

van de Proeftuin Moslimdiscriminatie Melden. Kennisland

Kovács, Z., Felten, H., 2020. De aanpak van moslim­

in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en

discriminatie in drie Europese landen. Moslimdiscriminatie:

Werkgelegenheid.

wat is er bekend over de (effectiviteit van de) aanpak in
andere Europese landen? Kennisplatform Integratie en
Samenleving.

16

RADAR, Art.1., 2021. Gelijke kansen op een huurwoning
in Nederland? Monitor discriminatie bij woningverhuur.

discriminatie? Kennisplatform Integratie & Samenleving.
Frans, S., Tanis, L., Marten, J., Geerlinks, T., Peters, N.,

RADAR, 2020. Stemmingen en Koersen, Discriminatie
in de tweede helft van 2020, een overzicht.

Felten, H., Taouanza, I., Broekroelofs, R., Vijlbrief, A.,
Cankor, E., 2020. Wat werkt bij het verminderen van

•

Pröpper, I., Struik, P., Van Oosterhout, M., Den Dunnen,

kinderen.

discriminatie tegen te gaan.

•

Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme,
2022. Nationaal Programma tegen discriminatie

onderzoek naar de mogelijkheden van de wetgever om
•

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Monitor Antisemitische Incidenten.

het werk van zwangere vrouwen en moeders met jonge
•

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

discriminatie. Handreiking voor gemeenten voor het
anti-moslim racisme, antiziganisme en lhbti+
•

Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R., Does,

trends: Gediscrimineerd gevoeld? Centraal Bureau

‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’
Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er
veel. Al meer dan tachtig jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken
we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor
mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook
actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang.
Alles wat we doen is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen
we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet
altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we
niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.

Berenschot Groep B.V.
Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht
Postbus 8039, 3503 RA Utrecht
030 2 916 916
www.berenschot.nl