Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

31 293

Primair Onderwijs

Nr. 139

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 april 2012
I. Inleiding
Hierbij ontvangt u het evaluatierapport van de pilots die zijn uitgevoerd in
het kader van de segregatieproblematiek in het basisonderwijs1. De pilots
zijn geïnitieerd door het vorige kabinet en zijn een uitvloeisel van het
toenmalige Regeerakkoord waarin was afgesproken de segregatie in het
basisonderwijs tegen te gaan. Het doel van de pilots was na te gaan welke
instrumenten op lokaal niveau bruikbaar zijn om het aantal gemengde
scholen te bevorderen. Hieronder treft u de belangrijkste conclusies van
het onderzoek aan, waarna ik mijn reactie geef.
II. Evaluatie-uitkomsten
In het rapport wordt aangegeven dat de mogelijkheden die gemeenten
hebben om segregatie tegen te gaan beperkt zijn. Schoolbesturen
onderschrijven het belang van gemengde scholen, maar zijn vaak huiverig
om vergaande afspraken te maken. Ze tornen niet graag aan de keuzevrijheid van ouders en zien de bemoeienis van gemeenten als een inbreuk
op hun autonomie.
De keuze voor het bevorderen van gemengde scholen wordt vooral
ingegeven door integratie en gelijke kansenmotieven. Vaak bestaan
hierover binnen de gemeenten echter verschillende visies. Een actieve
trekkersrol van de gemeente blijkt belangrijk om tot activiteiten met de
schoolbesturen te komen.
Uit het onderzoek blijkt dat door gemeenten verschillende instrumenten
zijn ingezet. De belangrijkste zijn: een centraal aanmeldsysteem voor
leerlingen, informatievoorziening voor ouders, het ondersteunen van
ouderinitiatieven en het bevorderen van vriendschapsscholen.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-31293-139
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 293, nr. 139

1

Centraal aanmeldsysteem
In drie gemeenten is een vorm van een centraal aanmeldsysteem
ingevoerd. In deze gemeenten worden voorrangsregels gehanteerd bij
toewijzing van kinderen aan de school van voorkeur. Dit heeft dit er toe
geleid dat meer kinderen in de eigen wijk naar school gaan. Verder biedt
het systeem meer transparantie voor scholen, ouders en gemeente over
termijnen van plaatsing en capaciteit. Ouders hebben te maken met
gelijke randvoorwaarden voor aanmelding van kinderen op school. Het is
echter niet duidelijk of een centraal aanmeldsysteem ook leidt tot meer
menging op de scholen binnen de wijken. Ook binnen de wijk blijken
ouders met verschillende achtergrond verschillende voorkeuren te
hebben.
Informatievoorziening voor ouders en scholentochten.
Het verbeteren van de informatievoorziening over schoolkeuzen was een
belangrijk onderdeel van de pilots. Een veel gebruikte vorm daarbij was
het organiseren van zogenoemde scholentochten. Deze worden georganiseerd in gemengde wijken waar de scholen geen afspiegeling vormen van
de bevolking. Hierdoor komen ouders ook scholen binnen die ze anders
niet bezocht zouden hebben.
Vooral hoogopgeleide ouders die in een gemengde wijk wonen, voelen
zich aangesproken. In gemengde wijken met laagopgeleide ouders blijkt
minder belangstelling te bestaan.
De bijdrage van scholentochten aan het tegengaan van segregatie is
volgens de onderzoekers bescheiden, maar wel aanwezig. Het biedt
scholen die anders niet worden gezien, de kans zich positief te presenteren.
Ouderinitiatieven
Bij een ouderinitiatief besluit een groep ouders samen hun kinderen aan
te melden voor een school in de buurt, die wat samenstelling betreft
afwijkt van hun eigen achtergrond.
In tien gemeenten zijn activiteiten ontwikkeld om ouderinitiatieven te
stimuleren.
Ouderinitiatieven zijn volgens het onderzoek een werkbaar instrument om
te komen tot meer menging in de school. Er is de meeste kans van slagen
als er instroom is van hoogopgeleide ouders in de wijk en de school
openstaat voor het initiatief.
Vriendschapsscholen
Een instrument van een andere orde zijn de vriendschapsscholen. Hierbij
vindt geen menging op een school plaats, maar worden leerlingen met
verschillende achtergrond uit gesegregeerde wijken in de vorm van
allerlei activiteiten met elkaar in contact gebracht. In vijf gemeenten is
ingezet op vriendschapsscholen. Het is volgens de onderzoekers de vraag
of vriendschapsscholen bijdragen aan meer ontmoeting en begrip.
Gemeenten zijn er tijdens de pilotperiode nog niet in geslaagd om
daarvoor harde criteria te ontwikkelen.
Kwantitatieve opbrengsten
De kwantitatieve opbrengsten van de pilots blijken lastig in kaart te
brengen. In de meeste gemeenten zijn er slechts kleine verschuivingen te
zien tussen de categorieën scholen met weinig en met veel leerlingen van
niet-westerse herkomst. In negen van de twaalf pilotgemeenten is wel een
indicatie gevonden van een meer gemengde instroom op concentratie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 293, nr. 139

2

scholen. Er wordt door de onderzoekers benadrukt dat het om een
indicatie gaat. Een complicerende factor is dat de registratiemethode van
de achtergrondkenmerken van leerlingen op scholen bij de beginmeting
en de eindmeting van elkaar verschillen. Op dit moment kunnen geen
harde conclusies worden getrokken over de effecten van de pilots en
kunnen geen verbanden worden gelegd tussen veranderingen in de
samenstelling van scholen en het gevoerde beleid in de pilots. De
instroom is van veel meer factoren afhankelijk. Voor een goede effectmeting zouden gegevens over meerdere jaren nodig zijn.
Tot slot wordt in het rapport een aantal aanbevelingen gedaan voor
gemeenten (en scholen) die het beleid om segregatie te verminderen
verder willen ontwikkelen. In de onderstaande beleidsreactie wordt
daarop ingegaan.
III. Beleidsreactie
Het evaluatieonderzoek geeft een goed beeld van instrumenten die zijn
ontwikkeld in de 12 pilotgemeenten en de inspanning die het kost om tot
meer gemengde scholen te komen. De algemene conclusie is dat het
effect van de verschillende instrumenten bescheiden is. De maatregelen
die op lokaal niveau zijn genomen dragen maar in zeer beperkte mate bij
aan het tegengaan van segregatie op basisscholen.
Zoals ik al meerdere malen heb aangegeven wil ik het tegengaan van
segregatie niet van bovenaf opleggen. De samenstelling van scholen is in
hoge mate het resultaat van de samenstelling van wijken en buurten en
de keuzes die ouders maken. In mijn visie moet iedere school een goede
school zijn, ongeacht de samenstelling daarvan. Het inzetten op kwaliteitsverbetering door meer aandacht voor taal en rekenen en opbrengstgericht
werken dragen daaraan bij. Scholen met relatief veel achterstandsleerlingen ontvangen extra middelen in de vorm van de gewichtenregeling en
men kan gebruik maken van verlenging van de leertijd door bijvoorbeeld
schakelklassen en zomer-/weekendscholen in te richten. Ook de maatregelen die in het kader van voor- en vroegschoolse educatie zijn genomen
dragen bij aan het verminderen van onderwijsachterstanden. Op den duur
zal een verhoging van de onderwijsopbrengsten bijdragen aan de
maatschappelijke kansen van minderheden. Dit zal een positief effect
hebben op hun integratie.
Ik heb uw Kamer toegezegd om na de evaluatie van de pilots een reactie
te geven op motie 32 123 nr. 39 van het lid Dijsselbloem waarin de
regering wordt verzocht om – lerende van de lokale aanpak – wetgeving
bij de Kamer in te dienen teneinde segregatie in het basisonderwijs tegen
te gaan.
De resultaten van de pilots zijn geen aanleiding om mijn hierboven
vermelde visie te wijzigen en ik zal dan ook de gevraagde wetgeving niet
dienen.
Tijdens het spoeddebat over integratie en segregatie in het onderwijs op
10 maart 2011 is gevraagd om de resultaten van de pilots aan gemeenten
en schoolbesturen ter beschikking te stellen. Uiteraard ben ik daar graag
toe bereid. Daarnaast geeft het rapport een aantal nuttige aanbevelingen,
ook die zal ik onder de aandacht brengen van gemeenten. Gemeenten en
schoolbesturen kunnen gebruik maken van de ontwikkelde instrumenten.
Ik zal deze ter beschikking stellen aan o.a. de PO-raad en aan de VNG. De
instrumenten zullen eveneens beschikbaar komen via de website: www.
kenniscentrumgemengdescholen.eu
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 293, nr. 139

3