2009D38513
28 385

Ontwerpbesluit houdende de wijziging van het
Besluit gebruik meststoffen en het Besluit
glastuinbouw (vierde actieprogramma
Nitraatrichtlijn)
Verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) heeft de fractie van het CDA een aantal vragen en opmerkingen aan
de ministers van LNV en VROM gesteld om nadere inlichtingen in te
winnen over het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit
gebruik meststoffen en het Besluit glastuinbouw (vierde actieprogramma
Nitraatrichtlijn) (28 385, nr. 149).
voorzitter van de commissie,
Atsma
griffier voor dit verslag,
Peen

NDS16081
0809tknds2009D38513

1

Inleiding
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
besluiten welke onderdeel zijn van het pakket ter indiening van het vierde
actieprogramma Nitraatrichtlijn. De vaart zit er goed in, met, zoals beloofd, optimale betrokkenheid van de Kamer. Dat stemt de leden van de
CDA-fractie tevreden. Echter, nog steeds geldt: zorgvuldigheid boven
snelheid. De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat, hoewel het
wetsvoorstel en bijbehorende besluiten ruimte bieden, er veel inspanning
van de agrarische ondernemers en hun ondernemerschap wordt gevraagd.
Bodemvruchtbaarheid
De Nitraatrichtlijn stelt dat de fosfaatgebruiksnorm in relatie tot behoud
van de bodemvruchtbaarheid dient te worden bezien. Anders vertaald: de
normen dienen rekening te houden met de gewasbehoefte waarbij het
milieurisico als meest limiterende factor telt. Ook hier geldt dus dat de
invulling van het actieprogramma vóór de normen gaat. Het actieprogramma biedt ruimte om juist de bodemvruchtbaarheid centraal te stellen
en de fosfaatgebruiksnormen toe te snijden op bedrijf en gewas. Die
ruimte dient te worden benut. Bodemvruchtbaarheid is de basis voor
bedrijfsrendement en gewasopbrengst. De kringlopen in de bodem op het
gebied van stikstof, fosfaat en koolstof dienen geoptimaliseerd te worden.
De aandacht voor organisch stofgehalte is geheel afwezig in het vierde
actieprogramma Nitraatrichtlijn en dat baart de leden van de CDA-fractie
zorgen. Een te laag organisch stofgehalte geeft meer milieurisico door
verhoogde uitspoeling, meer opbrengstrisico, een hogere ziektegevoeligheid, een hogere stuifgevoeligheid, het vraagt om meer inzet van
chemische middelen, enzovoort. Dat kan niet de bedoeling zijn. De leden
van CDA-fractie pleiten voor het centraal stellen van de bodemvruchtbaarheid. Noodzakelijk hierbij is om de gebruiksnormen toe te snijden op
bedrijf en gewas. Bijvoorbeeld door extra ruimte te geven voor bodemverbeteraars betacal, champost, dikke fractie uit mestbe- en verwerking,
vaste stromest en compost. Juist deze zorgen namelijk voor een verbetering van de bodem. Ook het juiste moment van toediening is belangrijk.
Het voorstel voor een kortere uitrijperiode is voor bepaalde delen van
Nederland erg knellend en milieukundig discutabel. Tevens komt in het
vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn weinig terug van de breed door de
Kamer uitgesproken wens om milieudoelen te halen op een wijze die
meer is toegesneden op bedrijfsspecifiek beleid en flexibele normen. De
leden van de CDA-fractie wachten met spanning de onderhandelingen af
over dit punt. Kunnen de ministers van LNV en VROM en de staatssecretaris van VW uiteenzetten op welke wijze de tussenliggende periode door
de ondernemers kan worden gebruikt om de extra benodigde mestopslag
te realiseren? Denk bijvoorbeeld aan stimulansen door middel van
subsidieregelingen, het vergemakkelijken van procedures en dergelijke?
Bemestingsvrije zone
Over overbodige of onnodige middelvoorschriften gesproken: de leden
van de CDA-fractie willen nog een punt op dit vlak naar voren brengen, te
weten de verplichte bemestingsvrije zone. Uit onderdeel K van de
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet begrijpen de leden van de CDA-fractie
dat deze in zijn huidige vorm blijft bestaan. Voor de betrokken ondernemers staat een dergelijke systematiek gelijk aan diefstal. Daarnaast
frustreert deze verplichting het draagvlak bij ondernemers om deel te
nemen aan allerlei vrijwillige randenprojecten die (door hun hoge deelname) veel meer milieuwinst sorteren en bijdrage aan behoud van de
biodiversiteit. De leden van de CDA-fractie vragen zich af of er niet met de

2

EU een doelstelling valt af te spreken voor een bepaald aantal ha akkerranden dat Nederland in moet vullen. Ondernemers kunnen vervolgens
op vrijwillige basis en tegen vergoeding akkerranden aanleggen (aansluitend bij de huidige vrijwillige akkerranden) of de bemestingsvrije
zones kunnen volledig op gronden van terreinbeherende organisaties
worden gelegd. De nota van toelichting spreekt immers uit dat gebleken is
dat enkele segmenten van beeklopen met een niet-natuurlijke oorsprong
ecologisch gezien weinig waardevol zijn en sommige nog niet aangewezen gebieden wel waardevol zijn. Hierop zijn de kaarten aangepast,
zodat de trajecten in ecologisch opzicht beter op elkaar aansluiten en het
waterecosysteem beter zal worden beschermd. Nota bene, de echte
kaarten ontbreken nog, daar valt nog niets over te zeggen. Het effect is dat
nu meer beeklopen met aangrenzende landbouwgrond zijn aangewezen.
Kunnen de ministers van LNV en VROM en de staatssecretaris van VW
uiteenzetten hoeveel effectief te gebruiken cultuurgrond moet worden
ingeleverd? Deze aanpassing wordt doorgevoerd zonder dat, tot onvrede
van de leden van de CDA-fractie, de systematiek is aangepast. De leden
van de CDA-fractie zijn van mening dat ook op dit punt tot maatwerk dient
te worden gekomen en ziet graag voorstellen van de ministers van LNV en
VROM en de staatssecretaris van VW. De leden van de CDA-fractie vragen
zich verder af of het instellen van bemestings/teeltvrije zone ook getoetst
is door ACTAL. Wegen deze maatregelen ten behoeve van het inperken
van milieurisico’s op tegen de (administratieve) lasten voor de ondernemers/ overheidscontroleurs. De leden van de CDA-fractie willen deze
zorg illustreren met een voorbeeld uit het wettelijke gebruiksvoorschrift
met betrekking tot de zone; «Om terrestische niet-doelwit planten te
beschermen zijn de toepassingen uitsluitend toegestaan indien gebruik
wordt gemaakt van een:
– overkapte beddenspuit met spuitdoppen XR11004 + UB8504, of
– sleepdoek met driftarme dop en een teeltvrije zone van 0,5 meter, of
– lage spuitboomhoogte** met driftarme Venturidop en kantdop +
luchtondersteuning + 0,5 meter».
Als laatste vragen de leden van de CDA-fractie zich af of en zo ja, op welke
wijze sprake is van een vergoeding of compensatie. Als er geen sprake is
van een vergoeding of compensatie zijn de staatssteunregels dan nog
steeds een struikelblok of spelen andere zaken een rol? Graag ontvangen
de leden van de fractie van het CDA hierop een reactie.
Teelt- en systeeminnovaties, precisielandbouw en toedieningstechnieken
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat teelt- en systeeminnovaties nodig zijn om op de lange termijn te komen tot beperking van
de (stikstof)uitspoeling, zonder dat kwaliteit, opbrengst en rentabiliteit van
gewassen in het geding komt. Voortzetting van het innovatiespoor waar
sector en overheid reeds mee bezig zijn, is dus essentieel. Denk ook aan
de doorontwikkeling van de precisielandbouw waarmee maatwerk per
gewas/bodem kan worden gerealiseerd. Op het gebied van mineraleninput, maar ook op het gebied van bijvoorbeeld opbrengst- en kwaliteitsverbetering, klimaat, energie, bodem, water en gewasbescherming
kunnen via precisielandbouw doorbraken bereikt worden. Er is echter wel
tijd, geld, onderzoek en kennisverspreiding nodig om bijvoorbeeld
bodem- en gewaskenmerken te vertalen naar plaatsspecifieke bemesting.
Kan de minister van LNV uiteenzetten of via pilots precisielandbouw en
systeeminnovaties verder doorontwikkeld kunnen worden? De innovatiekracht van de sector heeft geleid tot forse reductie van ammoniak. De
leden van de CDA-fractie vragen wederom aandacht voor toedieningstechnieken, waaronder de sleepvoet, welke kunnen bijdrage aan optimalisatie van de kringlopen en behoud van bodemvruchtbaarheid. De leden
van de CDA-fractie vragen zich verder af op welke wijze andere lidstaten

3

met het toedienen van mest omgaan in relatie tot de Nitraatrichtlijn, maar
ook de NEC-richtlijn. Kan hier een overzicht van worden gegeven? Is
duidelijk wat de gevolgen zijn van de kortere uitrijperiode in bepaalde
gebieden, voor de veehouderij en de akkerbouw, maar ook voor de
loonwerkers?
Gebruiksnormen
De leden van de CDA-fractie zijn verheugd dat met dit wetsvoorstel
gehoor wordt gegeven aan de vraag van de ondernemers om meer
flexibiliteit in het systeem in te brengen. Met het wetsvoorstel wordt
voorzien in een wettelijke basis voor differentiatie van fosfaatgebruiksnormen naar gewasopbrengst, zoals door de motie-Koopmans/Cramer
(Kamerstukken II 2008/09 28 385, nr. 124) is verzocht. Echter, het gaat hier
wel om een eerste stap; de basis is gelegd en het onderzoek is gestart. De
leden van de CDA-fractie zijn van mening dat, als deze differentiatie ook
voor stikstof en andere mineralen moet gaan gelden, ook kan worden
voorzien in een optimale mineralenvoorziening voor alle plantaardige
teelten op zand, klei en veen. De huidige uitzondering voor suikerbieten
en frietaardappelen is, wat de leden van de CDA-fractie betreft, te mager.
De huidige mogelijkheden voor flexibele bemesting met stikstof beperken
zich tot een zeer beperkte differentiatie voor frietaardappelen en suikerbieten met als enige indicator opbrengst. Daarnaast kan bij weerscalamiteiten op «ad hoc basis» een verhoging van de gift worden toegestaan. Dit
terwijl de Nitraatrichtlijn voorschrijft dat gewassen bemest moeten
worden met stikstof op basis van o.a. grondsoort, bodemkenmerken,
stikstofvoorraad bij begin van de teelt en levering van stikstof gedurende
het seizoen, opbrengst en weersomstandigheden. Nu de motie-Koopmans
(Kamerstukken II 31 945, nr. 8) door de Kamer is aangenomen, vragen de
leden van de CDA-fractie zich af welke mogelijkheden de minister in de
wet- en regelgeving in gaat bouwen om flexibele Nitraatnormen te
realiseren? Kunnen de ministers van LNV en VROM en de staatssecretaris
van VW toezeggen dat een werkelijk flexibel systeem (uiteraard met
inachtneming van uitvoeringskosten en mogelijkheden tot controle en
handhaving) per 1-1-2014 (start vijfde actieplan Nitraatrichtlijn) kan
ingaan?
Mestbe- en verwerking
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat aandacht voor de
mineralenverhouding en de werkingscoëfficiënt van producten essentieel
is voor behoud van de bodemvruchtbaarheid en de Nederlandse
agrarische sector. De leden van de CDA-fractie zijn dan ook verheugd dat
er in het voorliggende wetsvoorstel aandacht is voor mestbe- en verwerking. In het wetsvoorstel wordt alvast ruimte gecreëerd voor de
mestbe- en verwerkingsproducten. Dit zal voor een stimulans zorgen om
de mestbe- en verwerkingsproducttechnieken te verbeteren. De leden van
de CDA-fractie zijn na beantwoording in het plenaire debat op 1 juli 2009
enigszins gerustgesteld. De leden van de CDA-fractie pleiten voor het
gebruik van verwerkte producten dat een grote bijdrage zou kunnen
leveren aan het verminderen van de milieudruk vanuit de landbouw. De
minister van LNV heeft tijdens het plenaire debat een toezegging gedaan
dat zij de Kamer zal informeren over de ontwikkelingen. De leden van de
CDA-fractie vragen om een evaluatiemoment nadat de resultaten van de
pilots bekend zijn, en dan te bezien of wellicht het een en ander in een
wetswijziging vervat kan worden. Steeds meer van dat soort producten,
uiteraard goed gecertificeerd en geborgd, moeten buiten de landbouw
hun weg kunnen vinden, ter voorkoming van het gebruik van milieuonvriendelijke kunstmest en ter verduurzaming van de veehouderij.

4

Stroomgebiedsplannen vervanging Nitraatrichtlijn
De door de leden van de CDA-fractie opgebrachte optie om de stroomgebiedsplannen horende bij de Kaderrichtlijn Water ter vervanging van de
Nitraatrichtlijn actieprogramma’s, is serieus bekeken en behandeld. De
minister heeft bij het plenaire debat aangegeven dat zij bereid is de
mogelijkheden om de stroomgebiedsplanbenadering in combinatie met
de aangenomen motie Snijder-Hazelhoff (Kamerstukken II 2008/09 28 385,
nr. 123) te onderzoeken. Kan de minister uiteenzetten op welke termijn de
Kamer het onderzoeksvoorstel kan verwachten? En brengt zij deze
ervaringen over naar andere lidstaten?
De leden van de CDA-fractie hebben nog een afgeleide vraag: komt er
bovenop de bestaande Kaderrichtlijn Water en de OSPAR-conventie nu
een derde «afspraak», te weten Kaderrichtlijn Mariene Strategie? Is hier
sprake van een ongewenste opeenstapeling van wetgeving? Graag
ontvangen de leden van de CDA-fractie de reactie hierop.
De voorzitter van de commissie
Atsma
De griffier van de commissie
Dortmans

5