Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1383

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 mei 2014
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
12 mei 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1383
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1383

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 12 MEI 2014
Oekraïne
De Raad sprak over de situatie in Oekraïne, in het bijzonder over de
ontwikkelingen in het oosten van het land. De Ministers benadrukten de
steun voor de eenheid en territoriale soevereiniteit van Oekraïne en gaven
aan de illegale referenda en de uitkomsten daarvan niet te zullen
erkennen. De Raad toonde zich bezorgd over de acties van pro-Russische
separatisten om de situatie in Oekraïne te destabiliseren. In dit verband
veroordeelde de Raad verklaringen en bezoeken van Russische vertegenwoordigers die hiervoor steun uitspreken. Deze draagt niet bij aan
de-escalatie van de situatie. Ook zou Rusland zijn troepen aan de grens
moeten terugtrekken en het mandaat van de Federatieraad om in
Oekraïne geweld te gebruiken in moeten trekken. De Raad riep op tot een
onafhankelijk onderzoek naar de recente gebeurtenissen in Odessa,
waarbij vele dodelijke slachtoffers zijn gevallen.
In het licht van de recente ontwikkelingen en bij het uitblijven van
de-escalerende stappen besloot de Raad tot verdere stappen op sanctiegebied. De Raad besloot in de eerste plaats de sanctiecriteria te
verbreden. Onder de nieuwe criteria kunnen individuen op de sanctielijst
worden opgenomen die verantwoordelijk zijn voor het ondermijnen van
de territoriale soevereiniteit en onafhankelijkheid, veiligheid en stabiliteit
van Oekraïne, of die internationale organisaties in Oekraïne tegenwerken.
Daarnaast kunnen onder de nieuwe criteria ook rechtspersonen en
entiteiten op de Krim of in Sevastopol in de lijst worden opgenomen wier
eigendom in tegenspraak met het Oekraïense recht onteigend zijn,
alsmede rechtspersonen en entiteiten die van een onteigening hebben
geprofiteerd. De Raad besloot in de tweede plaats de EU-sanctielijst uit te
breiden met 13 personen en 2 entiteiten. Deze maatregelen zijn op 12 mei
jl. van kracht geworden. De Raad nam nota van de voorbereidende
werkzaamheden die de Commissie verricht voor verdere sanctiemaatregelen, zodat de EU paraat staat om zo nodig verdere stappen te kunnen
zetten. De Raad tekende aan dat deze bij de besluitvorming over mogelijke
toekomstige maatregelen in het bijzonder zal letten op de houding en het
gedrag van partijen ten aanzien van het organiseren van vrije en eerlijke
presidentsverkiezingen op 25 mei 2014.
In dit verband spraken Ministers hun sterke steun uit voor het organiseren
van vrije en eerlijke presidentsverkiezingen in Oekraïne op 25 mei en
namen nota van de recente verklaring van de Russische president Poetin
over deze verkiezingen. Tevens gaven zij aan dat zij van Rusland
verwachten dat het land het houden van deze verkiezingen steunt. De
Raad sprak steun uit voor de inspanningen van de Oekraïense interimregering om alle regio’s in Oekraïne te betrekken bij een nationale dialoog,
waaronder een dialoog over de grondwettelijke inrichting van het land.
De Ministers herbevestigden hun commitment aan de Genève-verklaring
van 17 april jl. om de situatie in Oekraïne te de-escaleren en riepen alle
betrokken partijen, in het bijzonder Rusland, op om daadwerkelijke
stappen te zetten om deze overeengekomen verplichtingen na te komen.
De Raad steunt een snelle vervolgbijeenkomst in de Genèvesamenstelling (bestaande uit de Ministers van Buitenlandse Zaken van
Oekraïne, Rusland, de VS samen met de EU Hoge Vertegenwoordiger),
waaraan ook de OVSE steun zou kunnen verlenen. OVSE-voorzitter
Burkhalter was tijdens de Raad te gast en lichtte zijn routekaart voor
de-escalatie van de situatie in Oekraïne toe, mede naar aanleiding van zijn
gesprek met president Poetin op 7 mei jl. De EU-Ministers verwelkomden
de OVSE-voorstellen en spraken hun volle steun uit voor het werk van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1383

2

OVSE om de situatie te de-escaleren en te stabiliseren. Het werk van de
OVSE Monitoringmissie werd hierbij van groot belang geacht.
De Ministers herhaalden hun bereidheid om Oekraïne bij te staan bij de
hervorming van de veiligheidssector, waaronder steun aan de politie en
de rechtsstaat. De Raad verwelkomde het door EDEO opgestelde Political
Framework for Crisis Approach (PFCA) voor Oekraïne en droeg EDEO op
om een zogenaamd Crisis Management Concept (CMC) voor een
eventuele EU-missie uit te werken, met het oog op besluitvorming tijdens
de volgende RBZ. Hierbij werd onderstreept dat een eventuele missie
nauw gecoördineerd moet worden met, en aanvullend moet zijn aan, het
werk van de OVSE en andere internationale organisaties.
De Ministers herhaalden hun veroordeling van de illegale annexatie van
de Krim door Rusland en stelden deze niet te zullen erkennen. De
Ministers betreurden de aanwezigheid van president Poetin bij de militaire
parade in Sevastopol op 9 mei jl. De Raad zal de uitvoering ter hand
nemen van de Commissievoorstellen over verdere consequenties voor de
relaties met de Krim op onder andere economisch, financieel en handelsgebied. De Raad toonde zich bezorgd over de verslechterde mensenrechtensituatie op de Krim, in het bijzonder de positie van de Krim-Tataren.
De Raad verwelkomde de trilaterale gesprekken tussen de EU, Oekraïne
en Rusland op 2 mei jl. gericht op het veiligstellen van de aanvoer en
doorvoer van gas naar en via Oekraïne. Alle betrokken partijen spraken
hierbij de wens uit om een oplossing te vinden voor de uitstaande
geschillen voor het einde van de maand. De Ministers spoorden Rusland
en Oekraïne aan om middels onderhandelingen een alomvattende,
marktconforme regeling te treffen over energieleveranties aan Oekraïne.
De Raad verwelkomde eveneens het besluit van de Raad van Bewindvoerders van het IMF tot een steunprogramma voor Oekraïne ter waarde
van 17 miljard dollar (12,3 miljard euro). Mede naar aanleiding van het
IMF-akkoord zal ook de EU stappen zetten om Oekraïne financiële
ondersteuning te bieden. Voor nadere details hierover wordt verwezen
naar beantwoording van de vragen van de Vaste Kamercommissie over
de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 12 mei
2014 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1376).
Effecten sanctiebeleid
In navolging van de toezegging uit het AO Oekraïne van 23 april jl. wordt
hierbij nadere duiding gegeven aan de effecten op Rusland van het EU
sanctiebeleid (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1378).
De EU-sancties, gericht op beperkende maatregelen met betrekking tot
acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van
Oekraïne ondermijnen of bedreigen, hebben in de eerste plaats direct
effect op de 61 personen en 2 entiteiten die nu op de EU-sanctielijst zijn
geplaatst. Aan de op de lijst geplaatste personen zijn reisrestricties
opgelegd, de tegoeden van deze individuen en entiteiten in de EU zijn
bevroren. Ook mogen geen tegoeden of economische middelen – direct of
indirect – ter beschikking worden gesteld aan of ten behoeve van de op de
sanctielijst geplaatste natuurlijke personen, rechtspersonen en entiteiten.
Door deze sancties wordt de handelingsvrijheid van deze personen en
entiteiten in de EU sterk beperkt.
Naast deze directe effecten lijken de sancties ook op indirecte wijze de
Russische economie negatief te beïnvloeden. Hierbij wordt aangetekend
dat een correlatie tussen beide niet met zekerheid kan worden vastge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1383

3

steld. Wel is duidelijk dat de groeiverwachting van de Russische economie
sinds het begin van de crisis verder naar beneden is bijgesteld. Het IMF
meldde op 30 april jl. dat de groeiprognose voor de Russische economie
is teruggebracht van 1,3% naar 0,3% met een aanzienlijk risico dat als
gevolg van (dreiging van) verdere sancties en grotere kapitaaluitstroom
de raming verder versomberd moet worden tot een krimp van het BNP
van 1,8%. Beurskoersen (o.a. MICEX, The Moscow Interbank Currency
Exchange, een van de grootste beurzen van Rusland) liggen 12–15% lager
dan voor de Krim-crisis. Om de koers van de Roebel stabiel te houden ten
opzichte van de Euro heeft de Russische Centrale Bank de rentevoet
tweemaal verhoogd (van 5% naar nu 7,5%) en inmiddels in totaal voor 37
miljard USD geïntervenieerd door Roebels aan te kopen. De netto
kapitaaluitstroom in het eerste kwartaal van 2014 bedroeg 60 miljard USD.
Het IMF verwacht voor heel 2014 een bedrag van 100 miljard USD (2013:
USD 63 miljard). Algemeen is de verwachting dat een voortgaande
kapitaaluitstroom de economische groei verder naar beneden drukt. Deze
trends hebben ertoe geleid dat het vertrouwen in de Russische economie
is afgenomen en de onzekerheid in de markt is toegenomen. Bedrijven
lijken terughoudender te zijn ten aanzien van investeringen in Rusland.
Voor de effecten op de staatshuishouding moet hierbij worden aangetekend dat Rusland beschikt over grote financiële reserves en lage
schulden heeft. De staatsbegroting liet de afgelopen jaren een klein
overschot zien. De staatsbegroting is grotendeels afhankelijk van de
export van olie en gas. De effecten op de Russische begroting en het
eventueel oplopen van tekorten zijn dan ook gekoppeld aan de prijzen van
olie en gas op de wereldmarkt. Zolang deze relatief stabiel blijven zal de
impact op de begroting op korte termijn relatief beperkt zijn.
Nabuurschapsbeleid
De Ministers wisselden van gedachten over het jaarlijkse voortgangsrapport van de Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger ten
aanzien van het nabuurschapsbeleid van de EU. Gesproken werd over de
behaalde resultaten en de appreciatie van dit beleid tegen een achtergrond van (economische) instabiliteit en veiligheidscrises bij een aantal
van onze ooster- en zuiderburen, zoals in Oekraïne, Syrië en Libië. De
Raad benadrukte het belang van veilige, stabiele en welvarende
buurlanden, ook voor de EU zelf. Enkele Ministers pleitten ervoor meer
focus te leggen op het projecteren van een «stabiliteitssfeer» rond de
grenzen van de EU en niet zozeer een «invloedssfeer».
Als cruciale factoren voor stabiliteit en sociale rust in de buurlanden
werden economische hervorming en groei genoemd. Met name de hoge
jeugdwerkloosheid gekoppeld aan demografische trends in de zuiderburenregio werd als zorgwekkend ervaren. Enkele Ministers legden hierbij
een relatie met de toename van illegale migratie naar de EU.
In het licht van de drastische veranderingen in de nabuurregio van de EU
in de afgelopen jaren bestond er veel overeenstemming over de noodzaak
van een flexibele inzet van instrumenten en toegenomen differentiatie van
beleid per land om op de ontwikkelingen in te kunnen spelen.
Midden-Oosten Vredesproces
De Raad sprak zijn zorgen uit over de recente ontwikkelingen van het
Midden-Oosten Vredesproces (MOVP). De Ministers waardeerden de inzet
van Secretary of State Kerry en betreurden dat de onderhandelingen tot
op heden niet meer voortgang hebben opgeleverd. De Raad riep beide
partijen op snel naar de onderhandelingstafel terug te keren en geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1383

4

acties te ondernemen die het vredesproces kunnen ondermijnen, zoals
uitbreiding van nederzettingen.
De Raad blijft het vredesproces ondersteunen en herhaalde de toezegging
van de Raad in december 2013 van een speciaal geprivilegieerd partnerschap met verreikende economische, politieke en veiligheidsondersteuning aan beide partijen indien er een finaal akkoord wordt bereikt. De
Hoge Vertegenwoordiger gaf aan in nauw contact te staan met de
betrokken partijen en concludeerde dat er geen alternatief is voor de
tweestatenoplossing.
De EU zet de lijn van voorwaardelijke steun aan intra-Palestijnse
verzoening voort en verwelkomt democratische verkiezingen. De EU zal
een nieuwe Palestijnse regering steunen indien deze de Kwartetbeginselen onderschrijft en bestaat uit onafhankelijke leden. Verzoening op
basis van deze beginselen is een belangrijke voorwaarde voor de eenheid
van een toekomstige Palestijnse staat en voor duurzame vrede.
Nigeria
De Raad besprak de ontvoering van 200 schoolmeisjes in Borno State en
de recente terroristische aanslagen door Boko Haram in noord-Nigeria en
veroordeelde dit scherp. De Raad riep op tot directe en onvoorwaardelijke
vrijlating van de schoolmeisjes en berechting van de verantwoordelijken
voor de ontvoering. De Ministers boden Nigeria bijstand aan in het
oplossen van deze zaak en herbevestigden hun inzet om straffeloosheid
van seksueel geweld in conflictsituaties te bestrijden. De Ministers
spraken hun steun uit ten aanzien van het voornemen van de
VN-Veiligheidsraad om maatregelen te overwegen tegen de terroristische
organisatie Boko Haram. Nederland heeft, net als enkele andere lidstaten,
gepleit voor het streven naar eigenstandige EU-maatregelen tegen Boko
Haram.
Egypte
Het kabinet maakt van deze gelegenheid gebruik uw Kamer te informeren
over de Nederlandse bijdrage aan de Multinational Force and Observers
(MFO). MFO houdt toezicht op demilitarisering van de Sinaï op basis van
de Camp David vredesakkoorden tussen Egypte en Israël. MFO levert een
bijdrage aan de relatie tussen Israël en Egypte, hetgeen van groot belang
is gezien de onrust in Egypte, in het bijzonder in de Sinaï, en in de regio.
Nederland levert op dit moment vier militairen en zal deze bijdrage
verlengen tot uiterlijk 1 april 2015. Voorzien is dat in het eerste kwartaal
van 2015 een Canadese eenheid de Nederlanders zal aflossen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1383

5