Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3615
Vragen van het lid Koekkoek (Volt) aan de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid over het bericht «Ukrainian refugees in the Netherlands face
uncertain future: report» en het bericht Tijdelijke karakter opvang Oekraïners
blijft knellen (ingezonden 7 juli 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Burg (Justitie en Veiligheid) mede
namens de Ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en voor Primair
en Voortgezet Onderwijs (ontvangen 12 september 2023). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 3303.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het rapport van de Adviesraad Migratie over de
tijdelijke bescherming van Oekraïners «De prijs van tijdelijkheid. Perspectief
voor Oekraïense ontheemden in Nederland»?1, 2, 3
Antwoord 1
Ja, ik heb kennis genomen van dit rapport.
Vraag 2
Kunt u reageren op de inzichten uit het rapport?
Antwoord 2
Voor een reactie op het rapport van speciaal adviseur voor Oekraïne de heer
Asscher, getiteld Integration of people fleeing Ukraine in the EU verwijs ik u
naar mijn brief d.d. 7 juli 2023.4

1

Euractive, 6 juli 2023, Ukrainian refugees in the Netherlands face uncertain future: report
(www.euractiv.com/section/politics/news/ukrainian-refugees-in-the-netherlands-face-uncertainfuture-report/).
2
NOS, 5 juli 2023, Tijdelijke karakter opvang Oekraïners blijft knellen (nos.nl/artikel/2481511tijdelijke-karakter-opvang-oekrainers-blijft-knellen).
3
Adviesraad Migratie, 5 juli 2023, Signalering: De prijs van tijdelijkheid. Perspectief voor Oekraïense ontheemden in Nederland (www.adviesraadmigratie.nl/publicaties/publicaties/2023/07/05/
signalering-de-prijs-van-tijdelijkheid-perspectief-voor-oekraiense-ontheemden-in-nederland).
4
Kamerstuk, 19 637, nr. 3153.

ah-tk-20222023-3615
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Klopt het dat gemeenten wachten met vastgoedcontracten omdat de
financiering van de rijksoverheid voor huisvesting gekoppeld is aan de duur
van de tijdelijke bescherming? En zo ja, welke effecten heeft dit voor de
opvangkwaliteit van Oekraïners die vallen onder de tijdelijke beschermingsrichtlijn?
Antwoord 3
Een aantal gemeenten heeft aangegeven moeite te hebben om de business
case rond te krijgen voor de transitiekosten die nodig zijn voor het gereed
maken van een pand of het bouw- en woonrijp maken van grond voor
opvang van ontheemden. Dit komt omdat de investeringsduur is gekoppeld
aan de looptijd van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (hierna: RTB) plus een
jaar, dus tot maart 2025.
Daarom heb ik, vooruitlopend op de verwachte verlenging van de RTB tot
maart 2025, besloten de investeringsduur te verruimen en daarmee de
mogelijkheid voor gemeenten om te investeren in locaties tot en met maart
2026 te vergroten. De tijdelijke wet opvang ontheemden uit Oekraïne die
onlangs bij uw Kamer is ingediend loopt ook tot uiterlijk dat moment onder
de voorwaarde dat de RTB met 1 jaar wordt verlengd. Met deze verruimde
mogelijkheden beoog ik investeringen in locaties die ook voor langere tijd
geschikt zijn voor opvang te stimuleren. Hierover heb ik u geïnformeerd in
mijn brief van 4 september jl.5
Effecten op de opvangkwaliteit van het eventueel uitstellen van investeringen
in panden om deze geschikt te maken voor opvang, zijn mij niet bekend. Alle
bestaande opvanglocaties dienen te voldoen aan de normen zoals gesteld in
de RTB en de Regeling opvang ontheemden uit Oekraïne (hierna: RooO).
Sinds enkele weken wordt zichtbaar dat veel opvanglocaties vol zijn of
dreigen te raken terwijl er tegelijkertijd sprake is van een licht toegenomen
instroom van ontheemden. Dit zorgt voor druk op de beschikbare opvangplekken. Het is daarom van belang dat belemmeringen bij het openen van
nieuwe opvanglocaties zoveel mogelijk worden weggenomen zodat voldoende opvangplekken beschikbaar blijven.
Vraag 4
Wat zijn de kosten van de opvang van Oekraïners in crisisopvang en de
administratieve kosten voor de verlening van de ontheemdenstatus in
vergelijking met het structureel investeren in flexibele opvang?
Antwoord 4
De eerste opvang (crisisnoodopvang, hierna; CNO) van ontheemden uit
Oekraïne betreft een voorziening waar ontheemden zich kunnen melden, een
zogenaamde «hub». De veiligheidsregio’s vervullen momenteel een coördinerende rol bij de eerste opvang. Ontheemden worden van daaruit zo snel
mogelijk geplaatst bij een gemeentelijke of particuliere opvangvoorziening,
die een toereikend huisvestingsniveau biedt (noodopvang).
De geraamde kosten voor de bijdrage aan gemeenten en veiligheidsregio’s
voor het Nationaal Programma Oekraïense Vluchtelingen in 2023 betreffen na
de eerste suppletoire begroting 2.590 mln. Dit zijn de gecombineerde kosten
voor de eerste opvang, de gemeentelijke en particuliere opvang en de
bijbehorende administratieve kosten voor gemeenten en veiligheidsregio’s.
In het kader van de uitvoering van de RTB voert de IND sinds 5 maart 2022
de aanvragen van ontheemden uit Oekraïne op, voert de Openbare Orde
Toets uit en stelt ontheemden in het bezit van een document waarmee het
recht op tijdelijke bescherming kan worden aangetoond. De administratieve
kosten van het verlenen van de ontheemdenstatus bedroegen in 2022 circa
6 miljoen euro.
De 17,5 miljoen euro budget voor de IND voor 2023 verwachten we niet
geheel nodig te hebben. Op dit moment vallen de schattingen van deze
kosten voor de IND voor geheel 2023 tussen de 6 en 12 miljoen euro.

5

Kamerstuk 19 637, nr. 3162.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Een vergelijking met het structureel investeren in flexibele opvang is lastig te
maken. De gemeentelijke opvanglocaties waar ontheemden uit Oekraïne
worden opgevangen door gemeenten kennen vele verschijningsvormen. Van
omgebouwde kantoorpanden met kamers en gedeelde faciliteiten tot
zelfstandige appartementen of flexwoningen. De kosten van iedere verschijningsvorm lopen dan ook sterk uiteen.
Op basis van een kostenonderzoek in de zomer van 20226 zijn de gemiddelde
kosten geraamd op 83 euro per gerealiseerde gemeentelijke opvangplek per
dag. Ter vergelijking: tijdens de vorige crisis (2015–2016) kostte een CNOplaats 100 euro per dag. Voor 2022 komt dit neer op € 150 per dag. Dit
bedrag is hoger en gebaseerd op de werkelijke kosten CNO over 2022 die bij
het COA gedeclareerd zijn. Daarbij is geen onderverdeling naar kostensoorten
gemaakt, waardoor vergelijken met de gemiddelde kosten per gerealiseerde
gemeentelijke opvangplek per dag van € 83 euro lastig is. Een reguliere
opvangplek bij het COA kost op basis van de afgelopen 10 jaar gemiddeld
€ 75 per dag.
In de brief aan uw Kamer van 7 juli jl.7 bent u geïnformeerd over een nieuw
onderzoek naar de samenstelling van de kosten die gemeenten maken voor
de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Dit onderzoek loopt nu. In het
najaar zal ik u over de uitkomsten informeren.
Vanuit het Ministerie van JenV is recent het initiatief genomen om de
gezamenlijkheid in de opgaven Oekraïne, asiel en (flex)woningbouw voor de
(middel)lange termijn te verkennen. In dit verband wordt ook bezien of er
mogelijkheden zijn om de beleidsuitgangspunten en bekostiging beter op
elkaar te laten aansluiten. De verkenning wordt dit najaar afgerond. Ik zal u
over de opbrengst informeren.
Vraag 5
Kunt u een inschatting maken van het reële risico op uitbuiting van
Oekraïners als gevolg van de tijdelijke bescherming? Heeft u er zicht op
hoeveel Oekraïners hierdoor geraakt worden?
Antwoord 5
Het kabinet heeft geen precieze inzichten in het risico op uitbuiting als gevolg
van de tijdelijke bescherming noch van het aantal eventuele betrokken
Oekraïners. Het beeld van de Nederlandse Arbeidsinspectie, gebaseerd op het
eerste jaar van de oorlog, is dat Oekraïense ontheemden relatief niet vaker
met overtredingen van de Wet minimumloon, Arbeidstijdenwet of andere
arbeidswetten te maken hebben dan andere groepen, zoals arbeidsmigranten,
op de Nederlandse arbeidsmarkt.
Net als iedereen in Nederland hebben ontheemden uit Oekraïne recht op
eerlijk, gezond en veilig werk. Werkgevers zijn daarvoor primair verantwoordelijk. Mede om hier zicht op te houden geldt de meldplicht: ten minste twee
dagen voor aanvang van de werkzaamheden moet de werkgever bij UWV
melden dat zij een vreemdeling op grond van de vrijstelling tewerkstellen.
Daarnaast is de vrijstelling van de tewerkstellingsvergunning beperkt tot
arbeid in loondienst. Ook worden Oekraïense ontheemden op de hoogte
gebracht van hun rechten en plichten omtrent werken in Nederland. Tot slot
is het belangrijk dat organisaties en personen signalen van vermoedens van
arbeidsuitbuiting én overtredingen van arbeidswetten melden bij de
Arbeidsinspectie.8
Vraag 6
Welke maatregelen worden er genomen om medische zorg en onderwijs te
kunnen garanderen voor Oekraïners? Hoe worden gemeenten hierbij
ondersteund?

6

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/10/14/tk-bijlage-3-definitief-rapportkosten-opvang-oekrainers-aef-en-improven
7
Kamerstuk 19 637, nr. 3153
8
Home | Netherlands Labour Authority (nllabourauthority.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 6
De bekostiging van medische zorg is voor alle ontheemden georganiseerd via
de Regeling Medische zorg voor ontheemden uit Oekraïne (hierna: RMO). Het
zorgpakket van de RMO is nagenoeg gelijk aan de Regeling Medische zorg
Asielzoekers (hierna RMA). Onder de RMO wordt zorg voor ontheemden
vergoed overeenkomstig het basispakket. Daarnaast wordt bepaalde zorg
buiten het basispakket vergoed, zoals mondzorg bij acute pijnklachten (tot
€ 250), anticonceptie en abortuszorg. Medische zorg aan ontheemden die
nog niet zijn geregistreerd in de BRP, wordt vergoed onder de subsidieregeling medische zorg aan onverzekerden (SOV). De bekostiging van medische
zorg verloopt goed, is relatief eenvoudig voor de Oekraïners en kent weinig
administratieve lasten voor zorgverleners.
Om de toegankelijkheid tot het Nederlandse zorgsysteem te vergroten wordt
extra ingezet op het informeren van ontheemden. Via verschillende communicatiekanalen worden zij (ook in het Oekraïens) geïnformeerd over de
vergoeding en organisatie van medische zorg en ondersteuning, bijvoorbeeld
via Zorgverzekeringslijn.nl9, rijksoverheid.nl, refugeehelp.nl, Government.nl,
rmoekraine.nl, via filmpjes, webinars, factsheets en de zorgverzekeringslijn.nl.
Er worden gesprekken gevoerd met verschillende organisaties over hoe de
communicatie richting ontheemden kan worden verbeterd. Ook zijn door het
Ministerie van Justitie en Veiligheid contracten afgesloten met verschillende
tolkendiensten, waardoor zorgverleners beter kunnen communiceren met
Oekraïense patiënten.
Met betrekking tot onderwijs voor kinderen en jongeren uit Oekraïne wordt
waar mogelijk de reguliere instroomroute gevolgd. Als het past bij het niveau
van de leerling, kan hij of zij instromen op een reguliere school voor primair
of voortgezet onderwijs. Veel leerlingen gaan eerst naar gespecialiseerd
nieuwkomersonderwijs, zoals bijvoorbeeld een internationale schakelklas (isk)
of taalschool. Om extra ruimte te bieden vanwege de grote toestroom, is op
13 juli 2022 de Wet tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom
van ontheemden in werking getreden. Op grond van deze wet kunnen
schoolbesturen een tijdelijke onderwijsvoorziening inrichten om primair of
voortgezet onderwijs te verzorgen voor Oekraïense leerlingen. Daarbij is ook
aandacht voor inzet van Oekraïense leraren. Op onderwijsvooroekraine.nl is
een handreiking voor scholen en gemeenten beschikbaar gesteld.
Deze wet vervalt aan het einde van schooljaar 2023–2024. Om ook in de
komende jaren te borgen dat (alle) leerplichtige nieuwkomers tijdig van
onderwijs worden voorzien, ligt er momenteel een wetsvoorstel voor in de
Eerste Kamer dat beoogt schoolbesturen en gemeenten te ondersteunen door
onder voorwaarden tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen mogelijk te maken.
Daarnaast heeft de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs de inzet
van regiocoördinatoren mogelijk gemaakt. Deze coördinatoren ondersteunen
actief schoolbesturen en gemeenten die te maken krijgen met een grote
toestroom van leerlingen in de regio. Ook zijn er extra middelen toegekend
aan scholen en gemeenten om de invulling van het onderwijs, leerlingenvervoer en huisvesting mogelijk te maken.
Vraag 7
Hoe wordt de kwaliteit van het onderwijs gemonitord? Welke stappen worden
genomen om de kwaliteit van onderwijs voor Oekraïners te verbeteren?
Antwoord 7
Leerplichtige Oekraïense leerlingen kunnen onderwijs volgen op een reguliere
school, een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs, een nieuwkomersvoorziening of een tijdelijke onderwijsvoorziening. Ongeacht de schoolsoort
of onderwijsvorm, moet aan de wettelijke kwaliteitseisen worden voldaan.
Voor de tijdelijke onderwijsvoorzieningen geldt specifieke wet- en regelgeving. De Inspectie van het Onderwijs (hierna: onderwijsinspectie) ziet toe op
het naleven van de kwaliteit in de vorm van zowel oordelend (bij de
bestaande nieuwkomersvoorzieningen) als stimulerend / bevorderend
toezicht.

9

Контайтна інформація – Verzekerden – RMOekraïne (rmoekraine.nl) en Уйраїнсьйа | Engels |
Nederlands – Zorgverzekeringslijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Specifiek voor het onderwijs in tijdelijke onderwijsvoorzieningen voert de
onderwijsinspectie oriënterende, stimulerende gesprekken met de betreffende
voorziening, waarbij onder andere gekeken wordt naar de veiligheid, de
specifieke wettelijke voorschriften geldend voor een tijdelijke onderwijsvoorziening en het inrichtingsplan10.
Het aanbieden van onderwijs in een tijdelijke onderwijsvoorziening is
mogelijk tot en met schooljaar 2023–2024. In de regelgeving voor tijdelijke
onderwijsvoorzieningen is een evaluatiebepaling opgenomen om binnen één
jaar na het vervallen van de wet (dus vóór 1 augustus 2025) aan het
parlement een verslag te zenden over de doeltreffendheid en de effecten van
de wet in de praktijk. Aan SEO en Sardes is opdracht gegeven om hiertoe
monitorings- en evaluatieonderzoek te verrichten. Onder andere wordt in
kaart gebracht in hoeverre ontheemde Oekraïense kinderen een plek hebben
gekregen in het Nederlandse onderwijsstelsel en wat de kwaliteit van het
onderwijsaanbod was. Het onderzoek kan waardevolle inzichten opleveren
om het onderwijs ten behoeve van Oekraïense leerlingen in Nederland, en
mogelijk ook nieuwkomers uit andere landen, verder te verbeteren.
Vraag 8
Hoe verhouden de huidige omstandigheden in de opvang van Oekraïners zich
tot de standaarden zoals geschetst in de Opvangrichtlijn?
Antwoord 8
Allereerst wordt opgemerkt dat artikel 3, derde lid, van de Opvangrichtlijn
bepaalt dat de Opvangrichtlijn niet van toepassing is wanneer de bepalingen
van de RTB worden toegepast. Het kabinet streeft er echter naar om
begunstigde personen onder beide richtlijnen gelijkwaardige opvang te
bieden. Zo is bij de totstandkoming van de RooO aansluiting gezocht bij de
Regeling verstrekkingen asielzoekers (Rva). De verstrekkingen (waaronder
onderdak in een opvanglocatie met een toereikend huisvestingsniveau) zijn
gelijkwaardig aan elkaar, hoewel de wijze waarop de opvang van reguliere
asielzoekers is georganiseerd anders is dan die van de opvang van ontheemden uit Oekraïne.
Vraag 9
Bent u net als Lodewijck Asscher van mening dat de tijdelijke bescherming
van Oekraïners Europees-breed moet worden verlengd? Welke gevolgen heeft
dit voor de status van Oekraïners in de samenleving? Op welke manier
krijgen zij toegang tot stabiel verblijf?
Antwoord 9
In mijn brief van 9 juni jl.11 heb ik u geïnformeerd over de voortgang van de
verkenning van strategische beleidskeuzes voor de langere termijn rondom
verblijf en terugkeer. Voorts heb ik u in mijn brief van 7 juli jl.12 geïnformeerd
dat ik de concrete suggestie van heer Asscher over het verlengen van de
tijdelijke bescherming onder de RTB, zal betrekken bij de verdere verkenning.
Zoals ik hierbij heb aangegeven zet Nederland ten eerste in op het op
EU-niveau breed verlengen van de RTB tot 4 maart 2025. Daarnaast zet
Nederland zoveel mogelijk in op een gecoördineerde aanpak vanuit de EU ten
aanzien van besluitvorming over verblijf na afloop van de RTB om verschillen
in beleid met mogelijk secundaire migratiestromen tegen te gaan.
Vraag 10
Kunt u een overzicht geven van het verschil in rechten en plichten die
verbonden zijn aan de tijdelijke beschermingsstatus en de reguliere status?
Hoe zal u garanderen dat de rechten van Oekraïners onder de tijdelijke
beschermingsrichtlijnen gelijk behandeld worden als asielzoekers die de
reguliere procedure doorlopen en vice versa?

10

Voor een beschrijving van de eerste bezoeken aan tijdelijke onderwijsvoorzieningen en aanbevelingen, zie: In eerste helft schooljaar kregen veel Oekraïense kinderen onderwijs | Nieuwsbericht | Inspectie van het onderwijs (onderwijsinspectie.nl).
11
Kamerstuk, 19 637, nr. 3121
12
Kamerstuk, 19 637, nr. 3153

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Antwoord 10
Bij de implementatie van de RTB is gekozen voor een werkwijze waarbij de
ontheemde een asielaanvraag indient waarna wordt beoordeeld of de
ontheemde recht heeft op tijdelijke bescherming. Indien dat het geval is, heeft
de ontheemde recht op voorzieningen en verstrekkingen die gelijkwaardig zijn
aan waar asielzoekers recht op hebben. Er zijn echter ook verschillen tussen
beide groepen. Verschillen ten opzichte van reguliere asielzoekers zijn
bijvoorbeeld de voorwaarden waaronder in Nederland gewerkt kan worden
en het feit dat opvang wordt verzorgd door de gemeenten in plaats van het
COA. De IND hoeft pas op de asielaanvraag te beslissen wanneer de tijdelijke
bescherming eindigt.
Een uitgebreidere toelichting over deze werkwijze is eerder aan de Tweede
Kamer gezonden.13

13

Kamerstuk 19 637, nr. 2907.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6