College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten
College Aruba financieel toezicht

Aan
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Adres kantoor Curaçao
De Rouvilleweg 39
Willemstad, Curaçao
Telefoon

(+5999)4619081

Adres kantoor Sint Maarten
Frontstreet 26
Convent Building
Philipsburg, Sint Maarten
Telefoon

Adres kantoor Aruba
L.G. Smith Boulevard 68
La Piccola Marina

Datum
23 november 2021
Ons kenmerk

Uw kenmerk

Oranjestad, Aruba
Telefoon

Cft 202100142
Pagina

Bijlage

1/5

-

Onderwerp
Uitvoeringstoets nota van wijziging rijkswet COHO

Geachte heer Knops,
Op 12 november jl. verzocht uw directeur-generaal Koninkrijksrelaties (DGKR)
het College (Aruba) financieel toezicht (C(A)ft) een uitvoeringstoets te doen op
de aangepaste nota van wijziging (NvW) bij het voorstel van de rijkswet
Caribisch orgaan voor de hervorming en ontwikkeling (rijkswet COHO). 1 Hierbij
ontvangt u deze.
Aangepaste nota van wijziging
De landen zijn overeengekomen om, in plaats van het in het oorspronkelijke
ontwerp van de rijkswet COHO opgenomen verscherpt financieel toezicht, te
faciliteren dat de budgettaire vertaling van de afspraken in het kader van de
Landspakketten kan worden beoordeeld door het C(A)ft. Daartoe worden met de
NvW de onderstaande bepalingen aangepast of toegevoegd aan de rijkswet
COHO.
Aanpassing artikel 8 rijkswet COHO
Artikel 8 van de rijkswet COHO ziet op een op te stellen samenwerkingsprotocol
tussen het COHO en het C(A)ft. Er worden in de NvW drie opties gegeven. Optie
één bepaalt dat het COHO, het C(A)ft en de minister van Algemene Zaken van
ieder land, in het belang van het efficiënt en effectief uitoefenen van hun taken,
een samenwerkingsprotocol vaststellen. Optie twee en drie zijn ‘lichtere’
varianten waar bij optie twee de betrokkenheid van de minister van Algemene
Zaken beperkt wordt tot overleg, en bij optie drie de mogelijkheid van het
opstellen van een samenwerkingsprotocol in het geheel optioneel wordt
gehouden.

1

(+1721) 5430331

BZK, 2021-0000598338, Verzoek om uitvoeringstoets op de aangepaste nota van wijziging bij
het voorstel van rijkswet COHO, d.d. 12 november 2021.

E-mailk
Internet

(+297) 5832800
info@cft.cw
www.cft.cw

Kenmerk

Cft 202100142
Blad

2/5

Reactie C(A)ft
Reeds in de huidige samenwerking met de tijdelijke werkorganisatie (het COHO
i.o.) ervaart het C(A)ft verschillende uitdagingen. Zo ontvangt het C(A)ft
relevante informatie (zoals de plannen van aanpak) niet of te laat. Het C(A)ft
acht het, in lijn met het advies van de Raad van State op dit punt, voor het
behalen van de doelen van de Landspakketten cruciaal dat de samenwerking
tussen het COHO (i.o.) en het C(A)ft verbetert en zich verder ontwikkelt. De
uitgangspunten hiervoor moeten worden beschreven in een samenwerkingsprotocol. Het protocol moet erop gericht zijn de samenwerking vanuit de
onderscheiden en onafhankelijke rollen van het COHO en het C(A)ft op goede
wijze te regelen. Vanuit dit uitgangspunt bezien is betrokkenheid van de
ministers van Algemene Zaken van de landen zeker van belang, maar niet in die
mate dat zij partij zouden moeten zijn bij het protocol zelf. Het C(A)ft heeft
daarom de voorkeur voor optie twee. Overigens ontgaat het C(A)ft hierbij het
nut van het opstellen van drie samenwerkingsprotocollen (een per land). De
samenwerking tussen het COHO en het C(A)ft is naar oordeel van het C(A)ft
nadrukkelijk niet land-specifiek.
Artikel 26 (plannen van aanpak)
In deze bepaling wordt een lid toegevoegd waarin wordt bepaald dat het COHO
de goedgekeurde plannen van aanpak ter informatie naar het C(A)ft stuurt.
Reactie C(A)ft
Het C(A)ft kan deze toevoeging onderschrijven, maar stelt voor de bepaling in
die zin aan te passen dat conceptplannen van aanpak met het C(A)ft worden
gedeeld. De plannen van aanpak moeten op grond van artikel 26 van de rijkswet
COHO een financiële paragraaf bevatten waarin de budgettaire effecten van de
plannen op de begrotingen van de landen worden beschreven. Daarmee raken
de plannen direct de taken en de verantwoordelijkheden van het C(A)ft. Alle
betrokken partijen zijn gebaat bij een juiste, volledige en tijdige vertaling van de
plannen van aanpak in de begroting. Het C(A)ft kan en wil graag bijdragen aan
een juiste vertaling van de budgettaire effecten van de landspakketten in de
begroting. Het zou een gemiste kans zijn het C(A)ft niet voordat de plannen zijn
goedgekeurd tussen de landen en het COHO daarbij te betrekken.
Artikel 33 (toevoeging meerjarig overzicht)
In de rijkswet COHO zal de volgende bepaling worden opgenomen: “Aan de
begroting van elk land wordt een bijgewerkt meerjarig overzicht toegevoegd van
de baten en lasten verbonden aan de uitvoering van een uitvoeringsagenda of
goedgekeurde plannen van aanpak, opgesplitst naar de thema’s in het
landspakket. De artikelen 8, 11 tot en met 14, 18, 26 en 27 van de Rijkswet
financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten onderscheidenlijk de artikelen 8, 10
tot en met 13, 17, 24 en 25 van de Landsverordening Aruba financieel toezicht
zijn van overeenkomstige toepassing.”

Kenmerk

Cft 202100142
Blad

3/5

Reactie C(A)ft
In artikel 15 van de Rijkswet financieel toezicht (Rft) en artikel 14 van de
Landsverordening Aruba financieel toezicht (LAft) staat dat in de begroting en de
meerjarige begroting alle verwachte uitgaven en verwachte ontvangsten moeten
zijn opgenomen en dat deze toereikend moeten zijn toegelicht. In het verlengde
van deze normen zal met artikel 33 van de rijkswet COHO gaan gelden dat de
landen een meerjarenoverzicht moeten opnemen van de baten en lasten
verbonden aan de hervormingen. Het C(A)ft is van oordeel dat artikel 33 een
nuttige toevoeging aan de rijkswet COHO is. Met betrekking tot het bepaalde in
de memorie van toelichting bij deze bepaling merkt het C(A)ft het volgende op:
•

Onder de inleiding ‘doel en achtergrond’ staat: “De colleges zullen hierbij
geen oordeel geven over de beleidsmatige wenselijkheid van de
overeengekomen hervormingen.” Het C(A)ft kan niet instemmen met deze
formulering. Immers, het C(A)ft houdt toezicht op de begrotingen van de
landen en begrotingen worden in hoge mate beïnvloed door, dan wel vormen
een financiële vertaling van het gevoerde beleid. Als het C(A)ft van oordeel is
dat bepaalde beleidsvoornemens of het ontbreken daarvan, in het licht van
de begroting en het bereiken van duurzaam houdbare overheidsfinanciën,
een ongewenst budgettair effect hebben, dient het hierover op grond van de
Rft en de LAft adviseren. Het C(A)ft adviseert de memorie van toelichting bij
de rijkswet COHO op dit punt aan te passen.

•

De memorie van toelichting geeft aan dat de meerjarenoverzichten geen
statische documenten zijn, maar moeten worden aangepast naarmate de
hervormingen vorderen. Het C(A)ft wijst hierbij op de autorisatiefunctie van
de begroting. Als de meerjarenoverzichten wijzigen, zullen ook de
begrotingen moeten worden aangepast voordat tot het aangaan van
verplichtingen, benodigd voor de uitvoering van de onderliggende plannen
van aanpak, kan worden overgegaan. Zonder begroting geen uitvoering.

•

De Raad van State wijst in zijn advies op de in de rijkswet COHO opgenomen
mogelijkheid om een externe partij te betrekken bij de beoordeling van de
vraag of beleidsvoornemens voldoende zijn onderbouwd en haalbaar zijn,
zoals het Centraal Planbureau. Het C(A)ft ziet toegevoegde waarde van de
inzet van dergelijke expertise en adviseert nadrukkelijk van deze
mogelijkheid gebruik te maken.

In artikel 33 van de rijkswet COHO wordt een aantal bepalingen uit de Rft en de
LAft van overeenkomstige toepassing verklaard. Het C(A)ft vraagt zich af of dit
van toegevoegde waarde is. Immers, de landen zijn op basis van de Rft en de
LAft, en straks ook op basis van de rijkswet COHO, gehouden om de uitwerking
van de Landspakketten te verwerken in de begroting. Deze begrotingen zijn
integraal onderworpen aan het financieel toezicht zoals neergelegd in de Rft en
de LAft. Daarmee is de toepasselijkheid van genoemde bepalingen volgens het
C(A)ft al een gegeven.

Kenmerk

Cft 202100142
Blad

4/5

Artikel 34 (aanvullende beoordeling begroting)
Met artikel 34 wordt een aanvullende toets voor het C(A)ft opgenomen, de
zogenoemde belemmeringstoets. Het C(A)ft krijgt met deze bepaling de
bevoegdheid “om te toetsen of in de begroting elementen zijn opgenomen die de
uitvoering van de afspraken neergelegd in het Landspakket of de verwezenlijking
van in verband daarmee verwachte resultaten, zoals geconcretiseerd in de
goedgekeurde plannen van aanpak en een uitvoeringsagenda, kennelijk
belemmeren.” Dit houdt bijvoorbeeld in dat het C(A)ft nagaat of er in de
begroting extra uitgaven worden opgenomen voor maatregelen die in strijd zijn
met de afspraken in het Landspakket of dat er juist minder wordt uitgegeven op
begrotingsonderdelen, terwijl het Landspakket de afspraak bevat dat moet
worden geïntensiveerd. ‘Kennelijk’ betekent in dit verband evident. Cruciaal is of
de resultaten die met de afspraken uit het Landspakket worden beoogd door
zulke beleidsvoornemens evident in het gedrang komen. Als het C(A)ft tot dit
oordeel komt, dan dient het C(A)ft op basis van het nu voorliggende voorstel
een zienswijze te vragen aan de minister van Algemene Zaken en in overleg te
treden met het COHO. Als het C(A)ft oordeelt dat er inderdaad sprake is van een
kennelijke belemmering dan wordt deze bevinding aan het COHO toegezonden,
die de bevinding dan opneemt in zijn uitvoeringsrapportage. Dit kan er
uiteindelijk toe leiden dat het COHO besluit dat niet wordt overgegaan tot de
verstrekking van financiële middelen.
Reactie C(A)ft
Dus, als het C(A)ft tijdens zijn reguliere begrotingstoets constateert dat de
begroting elementen bevat die de afspraken van het Landspakket kennelijk
belemmeren, treedt voor deze constatering de procedure zoals neergelegd in
artikel 34 in werking. Het C(A)ft treedt dan in overleg met het COHO en vraagt
een zienswijze aan de minister van Algemene Zaken van betreffende land. Met
artikel 34 wordt zo, naast het in de Rft en de LAft opgenomen adviestraject van
artikel 12 en 13, respectievelijk 11 en 12, een separaat adviestraject ingericht
voor die delen van de begroting die over de Landspakketten gaan. Het C(A)ft
ziet geen enkele toegevoegde waarde van een dergelijke separate procedure en
voorziet daarnaast de kans op mogelijke misverstanden en miscommunicatie. De
reguliere adviestrajecten op basis van de Rft en de LAft voorzien immers in een
precies omschreven hoor en wederhoortraject waarin het land zijn zienswijze
kan geven. Daarbij zal het in de praktijk niet altijd helder zijn welke elementen
van de begroting over de Landspakketten gaan en welke niet. Dit maakt het
lastig te bepalen welk deel van het advies bij de begroting of
uitvoeringsrapportage te abstraheren naar de procedure van de rijkswet COHO.
Daarbij is het naar het oordeel van het C(A)ft strijdig met de Rft en de LAft om
niet de begroting als geheel (dus inclusief de uitwerking van de hervormingen)
te onderwerpen aan het toezicht. Met de Rft en de LAft is immers bepaald dat
het C(A)ft als onafhankelijk toezichthouder de ‘besturen van de landen’
adviseert gedurende het gehele begrotingsproces.

Kenmerk

Cft 202100142
Blad

5/5

Hierbij past niet dat het C(A)ft een deel van zijn advies richt aan een orgaan als
het COHO. In het nieuw toe te voegen artikel 33 van de rijkswet COHO wordt
juist bepaald dat de reguliere adviestrajecten van toepassing zijn op de
meerjarige overzichten van de baten en lasten in het kader van de
hervormingen. Hieruit volgt dat de beoordeling van de vertaling van de
Landspakketten naar de begroting meeloopt in de reguliere adviestrajecten van
het C(A)ft. Dit betekent dat als het C(A)ft van oordeel is dat de begroting een
onderdeel bevat dat de uitvoering van het Landspakket belemmert, het
betreffende bestuur wordt aanbevolen de (ontwerp)begroting op dit punt aan te
passen. Als het bestuur van het land daartoe niet overgaat, dan informeert het
C(A)ft de Rijksministerraad conform artikel 13 van de Rft of artikel 12 van de
LAft waarbij het in een uiterst geval een advies tot het geven van een aanwijzing
kan geven. Het C(A)ft ziet derhalve geen meerwaarde in het formuleren van een
separate toets en stelt voor de belemmeringstoets te laten meelopen in het
reguliere adviestraject van de begroting. Om het COHO in staat te stellen kennis
te nemen van de uitkomsten van de toetsing van het C(A)ft, kan worden
bepaald dat het C(A)ft zijn adviezen aan het bestuur, in afschrift stuurt aan het
COHO.
Tot slot
De Raad van State geeft in zijn advies aan het onwenselijk te vinden als er twee
besluitvormingstrajecten (dat van het COHO en van het C(A)ft) en daarbij
behorende rechtsbeschermingstrajecten naast elkaar komen te bestaan. Met de
NvW wordt hiervoor geen oplossing geboden. In de nu voorgestelde procedure,
in het bijzonder gelet op het gestelde in artikel 34, kan het er immers nog altijd
toe leiden dat het C(A)ft escaleert op grond van de Rft of de LAft en dat het
COHO escaleert op grond van de rijkswet COHO. Dit kan tot conflicterende
situaties leiden. Het C(A)ft adviseert de NvW hierop aan te passen door de
belemmeringstoets te incorporeren in het reguliere adviestraject van het C(A)ft.
Ik verwacht u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
Hoogachtend,
De voorzitter van het College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten en van
het College Aruba financieel toezicht

Prof. dr. R.H.J.M. Gradus