Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
Inleiding
Met de 38 maatregelen in het Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme blijft het kabinet stevig inzetten op de bestrijding en verzwakking van de
jihadistische beweging in Nederland en het tegengaan van radicalisering. Voor u ligt de zesde voortgangsrapportage inzake de uitvoering van dit
Actieprogramma (conform de gewijzigde motie van het lid Pechtold 29754, nr. 267). Hierin wordt een stand van zaken gegeven over de verschillende
actiepunten en wordt ingegaan op belangrijkste vorderingen geboekt sinds de aanbieding van de vorige voortgangsrapportage op 16 maart 2016.
Ook deze keer is ervoor gekozen om in de vorm van een schematisch overzicht van alle maatregelen de voortgang weer te geven, conform de toezegging
van de Minister van Veiligheid en Justitie tijdens het plenaire debat van 11 februari 2015. Per maatregel wordt de stand van zaken gegeven en over de
recente voortgang gerapporteerd. Waar mogelijk en relevant, worden beschikbare aantallen genoemd ter illustratie van de toepassing van maatregelen uit
het Actieprogramma. Aantallen die lopende opsporings- en/of inlichtingenonderzoeken schaden, zijn niet in deze voortgangsrapportage opgenomen.
Het Actieprogramma omvat een overzicht van alle maatregelen die het kabinet inzet in de aanpak van gewelddadig jihadisme. Dit betreft echter geen
statische werkvoorraad, maar is een werkdocument, waarbij voortdurend wordt bekeken waar aanvullingen en aanscherpingen nodig zijn in de aanpak.
Indien van toepassing, gebeurt dit op basis van het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN), waarin een laatste inschatting van de terroristische dreiging
tegen en in Nederland wordt gegeven, en/of nieuwe inzichten en ervaringen uit de uitvoeringspraktijk.

1

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme

Nr
1

1. Risicoreductie jihadgangers
omschrijving
Naar onderkende uitreizigers die
zich aansluiten bij een
terroristische strijdgroepering
wordt een strafrechtelijk onderzoek
opgestart.

Planning
doorlopend
toegepast

Stand van zaken
De open publicatie van de Algemene
Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) van
januari 2016 genaamd ‘Leven bij ISIS, de
mythe ontrafeld’ en het rapport d.d. 3 januari
2016 geheten ‘Bestemming Syrië: een
exploratieve studie naar de leefsituatie van
Nederlandse ‘uitreizigers’ in Syrië’ van
deskundigen D. Weggemans, R. Peters en E.
Bakker maken dat door het uitreizen naar en
leven in Syrië door Nederlandse onderdanen de
verdenking bestaat dat zij (mannen en
vrouwen) zich mogelijk schuldig maken aan het
deel uit maken van de terroristische organisatie
ISIS en/of Al Qaida, welke tot oogmerk hebben
het plegen van terroristische misdrijven.
Mogelijke deelname kan bestaan uit het
vervullen van een faciliterende rol of het
strijden voor de terroristische organisatie.
Deze in de rapporten genoemde constateringen
kunnen bijdragen aan de strafvervolging van
Nederlanders die terugkeren uit Syrië en Irak
en daar waren aangesloten bij ISIS of Jabhat
al-Nusra.

2

Verdachten en veroordeelden voor
een terroristisch misdrijf worden
conform huidige regelgeving direct
geplaatst op de Terroristen
Afdeling (TA).

doorlopend
toegepast

Op dit moment lopen er in Nederland ten
minste 217 aan jihadisme gerelateerde
strafrechtelijke onderzoeken naar circa 288
verdachten (peildatum 22 mei 2016). De
onderzoeken tegen de verdachten die zich
volgens politie/Openbaar Ministerie (OM) thans
in het strijdgebied bevinden, zijn in dit aantal
meegenomen.
Tijdens het AO gevangeniswezen van 22
januari 2015 heeft de toenmalige
staatsecretaris toegezegd te bezien of het
regime binnen de terroristenafdelingen (TA’s)
van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) meer
op maat moet en kan worden vormgegeven,
om de terugkeer van de aldaar verblijvende
gedetineerden naar de maatschappij beter te
kunnen begeleiden. Met zijn brief van 3 juli

Recente ontwikkelingen
Op 23 oktober 2013 heeft de Rechtbank Rotterdam in de eerste
aanleg een verdachte veroordeeld tot een gevangenisstraf van 12
maanden (waarvan 4 voorwaardelijk), voor het voorbereiden van
terroristische handelingen zoals het deelnemen aan een organisatie
met terroristisch oogmerk en het overtreden van art. 132 Sr
(verspreiding ter opruiing) door o.a. het plaatsen van opruiende
filmpjes op internet. Overtreding van 134a (deelnemen en
meewerken aan training voor terrorisme) werd niet bewezen geacht.
In hoger beroep (uitspraak 27 januari 2015) heeft het Hof Den Haag
verdachte wel veroordeeld voor overtreding van 134a.
In het arrest van 31 mei 2016 heeft de Hoge Raad het
toepassingsbereik van artikel 134a Sr uitgelegd. De Hoge Raad
overweegt dat artikel 134a Sr ziet op gedragingen die in enig
verband staan met een terroristische training. Onder training moet
onder meer worden verstaan: “het opdoen of overbrengen van
kennis of zich of een ander bekwamen in vaardigheden of
technieken.” De Hoge Raad sluit voorts niet uit dat gedragingen die
als voorbereidingshandelingen in de zin van artikel 46 Sr kunnen
worden aangemerkt, ook op grond van artikel 134a Sr strafbaar
kunnen zijn.

Er verblijven op dit moment 23 personen op een TA (peildatum 6
mei 2016).
Op 1 november 2015 is er een eerste versie van het
beoordelingsinstrument opgeleverd. Dit instrument wordt
momenteel in gebruik genomen als hulpmiddel voor het
Multidisciplinair Overleg-TA (MDO-TA).
Het MDO-TA adviseert over beslissingen over bijvoorbeeld plaatsing

2

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme

3

In het kader van het strafrecht
bestaan verschillende
mogelijkheden om terugkeerders
langdurig onder toezicht te stellen.

doorlopend
toegepast

4

Onderkende uitreizigers die zich
aansluiten bij een terroristische
strijdgroepering verliezen het
Nederlanderschap.

2016
gereed

5

Onderkende uitreizigers met een
niet-EU nationaliteit worden
ongewenst vreemdeling verklaard
(voor het Schengengebied).

doorlopend
toegepast

6

Onderkende uitreizigers met een of
meerdere nationaliteiten die zich
aansluiten bij een terroristische
strijdgroepering worden gemeld bij
de autoriteiten van die landen (van
hun niet-Nederlandse nationaliteit).

onderzoek
lopend

2015 heeft de staatssecretaris de Tweede
Kamer geïnformeerd over zijn voornemen om
meer maatwerk te gaan leveren op de TA.
Hiertoe is een beoordelingsinstrument
ontwikkeld met als doel te kunnen voldoen aan
de essentiële voorwaarde dat per individu een
accurate beoordeling plaatsvindt van het
verspreidingsrisico van radicaal gedachtengoed
en het veiligheidsrisico binnen de PI en voor de
samenleving.
In iedere strafzaak betreffende terrorisme
benut het OM, waar mogelijk, de mogelijkheid
de strafrechter te vragen voorwaarden aan
eventuele voorwaardelijke schorsing van
voorlopige hechtenis, dan wel voorwaardelijke
invrijheidstelling te verbinden die (elektronisch)
toezicht op de betrokkenen mogelijk maken.
Het voorstel tot wijziging van de Rijkswet op
het Nederlanderschap ter verruiming van de
mogelijkheden voor het ontnemen van het
Nederlanderschap bij terroristische misdrijven
is op 31 maart 2016 in werking getreden.

Deze maatregel wordt toegepast op
vreemdelingen die op basis van een
ambtsbericht van de Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst (AIVD) of Militaire
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) in
verband kunnen worden gebracht met
jihadisme of een (potentiële) uitreis in dit kader
en waarbij de AIVD of MIVD tevens heeft
geconcludeerd dat zij een gevaar zijn voor de
nationale veiligheid.
Het OM en de politie werken in de aanpak van
terroristische misdrijven nauw samen met
internationale partners. Over en weer wordt er
informatie uitgewisseld ten behoeve van een
succesvolle aanpak van het gewelddadig
jihadisme en andere ernstige vormen van
criminaliteit. Internationale organisaties zoals
Europol en Eurojust vervullen hierbij een
belangrijke faciliterende rol.

van een gedetineerde en re-integratietrajecten. Na een jaar zal een
eerste evaluatie plaatsvinden. Parallel hieraan worden door het
Ministerie van Veiligheid en Justitie de mogelijkheden verkend om te
komen tot een regime waarin groepen gescheiden van elkaar
kunnen worden geplaatst met de daaraan gekoppelde voorzieningen
en veiligheidsmaatregelen.

In de afgelopen rapportageperiode is een aantal verdachten
veroordeeld wegens terroristische misdrijven. In een aantal gevallen
is (een deel van) de straf voorwaardelijk aan deze verdachten
opgelegd. Hieraan zijn bijzondere voorwaarden verbonden, die als
stevige stok achter de deur dienen om te voorkomen dat deze
verdachten zich opnieuw schuldig maken aan strafbare feiten.
De Tweede Kamer heeft op 24 mei 2016 ingestemd met het voorstel
tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap.
Op 28 juni 2016 heeft de Eerste Kamer verslag uitgebracht over de
Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding en de
Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap in verband met
het intrekken van het Nederlanderschap in het belang van de
nationale veiligheid.
Sinds maart 2013 is de IND in circa 15 gevallen (0 gevallen in deze
rapportageperiode; peildatum 27 mei 2016) overgegaan tot het
treffen van vreemdelingrechtelijke maatregelen op onderkende
uitreizigers met een niet-EU nationaliteit. Het gaat daarbij om
verblijfsbeëindiging, het opleggen van een inreisverbod of
ongewenstverklaring of de uitzetting onder regie van de Dienst
Terugkeer en Vertrek (DT&V).

Informatie van partners in de Contraterrorisme (CT)-keten wordt
zoveel als mogelijk met andere landen gedeeld ook voor wat betreft
het doormelden van de paspoortsignaleringen naar landen van de
tweede nationaliteit. Dit gebeurt alleen in het geval de
mensenrechtensituatie in deze landen zich hier niet tegen verzet. Bij
deze informatie-uitwisseling zal zoveel mogelijk gebruik worden
gemaakt van de reeds bestaande instrumenten en kanalen. Het OM
en de politie werken bij de aanpak van terroristische misdrijven
nauw samen met internationale partners. In dit kader worden
namen van uitreizigers gedeeld met diverse landen.

Registratie vindt plaats in het Schengen

3

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
Informatie Systeem (SIS) en het Europol
Information System (EIS). Een nieuw persoon
of een wijziging voor de LOP-lijst die bij de LE
binnen komt wordt rechtstreeks in SIS en EIS
ingevoerd. Periodiek wordt de LOP-lijst
verzonden naar specifieke landen en
organisaties, te weten:

7

8

Van uitreizigers over wie gegronde
vermoedens bestaan van
aansluiting bij een terroristische
strijdgroepering worden
Nederlandse reisdocumenten
gesignaleerd ter
vervallenverklaring of weigering.

Onderkende uitreizigers die zich
aansluiten bij een terroristische
strijdgroepering worden geplaatst
op de nationale terrorismelijst.

doorlopend
toegepast

doorlopend
toegepast

• Interpol Hoofdkantoor Lyon o.a. ten behoeve
van diffusion-verstrekking aan specifieke
landen.
• Europol, analyse unit, ten behoeve van
analyse naar Europese verbanden;
• Dumas-werkgroep, via de Europol-desken
aan specifieke landen;
• FBI-liaison, ten behoeve van opnamen in de
TSCD;
• Verenigd Koninkrijk;
• Australië.
Het criterium voor het signaleren van een
paspoort onder artikel 23 van de Paspoortwet
is het gegronde vermoeden dat de betrokken
persoon buiten het Koninkrijk handelingen zal
verrichten die een bedreiging vormen voor de
veiligheid van Nederland of haar bondgenoten.
Zowel potentiële uitreizigers als personen
waarvan het gegronde vermoeden bestaat dat
zij reeds naar jihadistisch strijdgebied zijn
uitgereisd, worden opgenomen in het Register
Paspoortsignaleringen. In het laatste geval
heeft de signalering tot doel om het reizen
buiten Nederland te bemoeilijken, te
voorkomen dat er paspoorten worden
uitgegeven op Nederlandse posten in het
buitenland en misbruik van reisdocumenten te
bemoeilijken.
Sinds december 2013 heeft de Minister van
Buitenlandse Zaken in overeenstemming met
de Ministers van Financiën en Veiligheid en
Justitie 38 personen toegevoegd aan de
nationale terrorismelijst, waarvan 9 sinds de
vorige voortgangsrapportage.

Er zijn sinds december 2013 ongeveer 260 (peildatum 27 mei 2016)
verzoeken gedaan door de Minister van Veiligheid en Justitie ter
weigering of vervallen verklaring van het paspoort. Het gaat hier om
signaleringen van reeds uitgereisde personen (maatregel 7), maar
ook om personen van wie het gegronde vermoeden bestaat dat ze
zullen uitreizen naar jihadistisch strijdgebied (maatregel 15).
Er wordt doorlopend gekeken naar de noodzaak van het voortduren
van de paspoortmaatregel in de individuele gevallen. Wanneer het
gegronde vermoeden niet langer bestaat, wordt de signalering
opgeheven. Dit is inmiddels in 24 gevallen gebeurd.

Het kabinet zet in op het bevriezen van de tegoeden van terroristen
en terroristische organisaties. Het afgelopen jaar is het aantal
namen op de nationale terrorismelijst2 flink toegenomen. Dit aantal
zal, in lijn met internationale afspraken en verplichtingen, naar
verwachting de komende periode nog verder toenemen.

4

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme

In totaal staan er 48 personen en drie
organisaties op de nationale terrorismelijst.1 De
tegoeden van deze personen en organisaties
zijn bevroren en het is verboden om geld aan
hen over te maken.

9

Onderkende uitreizigers worden
conform de regels direct
uitgeschreven als ingezetene in de
Basisregistratie Personen (BRP) en
eventuele uitkeringen, financiële
toelagen en studiefinanciering
worden beëindigd. Waar nodig
worden wetten daarop aangepast.

10

2

Het wordt kwaadwillenden
moeilijker gemaakt om aan
aanslagmiddelen te komen.

doorlopend
toegepast

doorlopend
toegepast

De personalia van onderkende uitreizigers
wordt, indien mogelijk, gedeeld met de
gemeente waarin zij staan ingeschreven. De
betreffende gemeente draagt zorg voor
uitschrijving uit het BRP bij onderkende uitreis,
zodat eventuele financiële toelagen en
studiefinanciering worden stop gezet. Vanuit de
CT-infobox werken diverse organisaties samen
om sociale uitkeringen en toeslagen bij
onderkende uitreizigers stop te zetten.
Er is een wetsvoorstel in voorbereiding waarin
wordt voorzien in een beëindigingsgrond op
grond waarvan een uitkering, toeslag of
studiefinanciering direct kan worden beëindigd
als iemand is aangemerkt als onderkende
uitreiziger. Deze beëindigingsgrond wordt
opgenomen in alle relevante wetten. Op deze
manier wordt het voor de uitvoering eenduidig
wat er in een dergelijk geval moet gebeuren en
kan de financiële ondersteuning aan de
onderkende uitreiziger direct worden
beëindigd.
Zelfgemaakte explosieven zijn een
voorkeurswapen voor terroristen en andere
criminelen. Dit komt ten eerste door de vrije
verkrijgbaarheid van precursoren. De
beschikbaarheid van deze stoffen wordt
beperkt middels EU verordening 98/2013 en

Op 15 juni 2016 heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken een
informele internationale bijeenkomst georganiseerd. Het doel van de
bijeenkomst was het delen van de verschillende manieren waarop
landen VN VR Resolutie 1373 hebben geïmplementeerd en
geoperationaliseerd alsmede te komen tot een gezamenlijke
uitvoering en coördinatie van de Resolutie. VN VR resolutie 1373
(2001) schept voor VN-lidstaten een internationaal bindende
verplichting het financieren van terrorisme te bestrijden en de
tegoeden, andere financiële activa of andere economische middelen
van personen en organisaties die zich bezighouden met terroristische
activiteiten, te bevriezen.
Sinds november 2013 zijn circa 95 (peildatum 8 juni 2016) sociale
uitkeringen stopgezet van onderkende Nederlandse of aan Nederland
te relateren personen die met jihadistische intenties naar Syrië/Irak
zijn gereisd. Dit gebeurt mede naar aanleiding van een uitschrijving
uit het BRP of door bemiddeling van de CT-infobox.
Het wetsvoorstel tot het stopzetten van uitkeringen, toeslagen en
studiefinanciering wordt naar verwachting in de zomer aan de Raad
van State aangeboden.

Het voorstel voor de Wet precursoren voor explosieven is op 24 mei
2016 als hamerstuk afgedaan door de Eerste Kamer. De wet is op 1
juni 2016 in werking getreden.
Om relevante sectoren en eindgebruikers bewust te maken van de
risico’s van grondstoffen voor explosieven is de informatiecampagne

Ibidem

1

Lijst van personen en organisaties waarvan de tegoeden op grond van nationale regelgeving bevroren zijn onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Buitenlandse Zaken, de Minister van Veiligheid en
Justitie en de Minister van Financiën.

5

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
aanvullende Nederlandse wetgeving. Tevens
moeten bedrijven verdachte transacties,
verdwijningen en diefstal melden bij de
overheid.
Bij aanslagen is ook veelvuldig gebruik
gemaakt van vuurwapens. De informatiedeling,
opsporing en inlichtingenverwerving inzake
(pogingen tot) verwerving van
aanslagmiddelen worden geïntensiveerd, met
name wat betreft de verkrijgbaarheid van
vuurwapens in het criminele circuit en de
vermenging van dit circuit met jihadistische
netwerken.
Modus operandi kunnen echter veranderen,
daarom wordt doorlopend onderzoek gedaan
naar bestaande en nieuwe aanslagmiddelen en
methoden en wordt tevens verkend of
aanvullende tegenmaatregelen nodig zijn.
11

12

Bestuurlijke maatregelen
risicoreductie jihadgangers.

Consulaire bijstand door
Nederlandse ambassades in
aangrenzende landen.

2016
gereed

doorlopend
toegepast

Het wetsvoorstel ‘Tijdelijke wet bestuurlijke
maatregelen terrorismebestrijding’ voorziet in
maatregelen zoals een meldplicht, een
gebiedsverbod en een uitreisverbod ter
bescherming van de nationale veiligheid. De
maatregelen kunnen worden opgelegd aan
personen die op grond van hun gedragingen in
verband kunnen worden gebracht met
(ondersteuning van) terroristische activiteiten.
Per nota van wijziging is handhaving van het
gebiedsverbod door middel van een enkelband
aan het wetsvoorstel toegevoegd.
Nederlanders die zich hebben aangesloten bij
een terroristische organisatie vormen een
dreiging tegen Nederland. Wanneer een naar
het strijdgebied uitgereisde Nederlander zich
als spijtoptant zelfstandig meldt bij een
Nederlandse vertegenwoordiging buiten het
strijdgebied, zal er in ieder geval sprake zijn
van dossieropbouw van de uitreiziger zodat bij
(eventuele) terugkeer de juiste strafrechtelijk
of inlichtingenmatige aanpak kan worden
verleend. Per casus zal dan ook worden bezien
of en hoe consulaire bijstand kan worden
verleend en welke begeleiding wenselijk is. Een

over de wetgeving geïntensiveerd en verbreed. Tevens is er
aandacht voor het verhogen van de kennis- en informatiepositie over
aanslagmiddelen bij diverse partners.
De politie en het OM hebben de opsporing en vervolging van handel
in en bezit van illegale (automatische) vuurwapens geïntensiveerd
vanuit de bestaande samenwerking tussen de betrokken organisaties
op operationeel niveau. Hierbij wordt specifiek aandacht besteed
aan de vermenging van het criminele circuit met jihadistische
netwerken. In EU-verband wordt gesproken over aanpassing van de
Europese vuurwapenrichtlijn ten behoeve van strengere Europese
standaarden. Door de EU lidstaten is op 10 juni 2016
overeenstemming bereikt over een ‘general approach’ met
betrekking tot aanpassing van de Europese vuurwapenrichtlijn.
Ten slotte heeft de NCTV een adviesproduct ontwikkeld over risico’s
van en tegenmaatregelen voor drones. Dit product is bedoeld voor
beveiligingspersoneel van overheden en vitale infrastructuur.
Op het gebied van nieuwe modus operandi wordt proactief
samengewerkt met andere landen en de EU.
De Tweede Kamer heeft ingestemd met het wetsvoorstel Tijdelijke
wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding (Twbmt) en het
daarmee verband houdende voorstel tot wijziging van de
Paspoortwet.
De Eerste Kamer heeft op 28 juni 2016 verslag uitgebracht over de
Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding en de
Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap in verband met
het intrekken van het Nederlanderschap in het belang van de
nationale veiligheid.

Samen met de NCTV en AIVD werkt BZ aan het vergroten van de
awareness op het postennetwerk in de omgang met mogelijke
terugkerende jihadisten. In het bijzonder is daarbij aandacht voor
het aanscherpen van procedures rondom reisdocumentatie,
consulaire bijstand en uitzettingen naar Nederland.

6

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
inschatting van de veiligheidsrisico's die van
een persoon uitgaan, zal daarbij leidend zijn.
Bij aankomst in Nederland geldt de
terugkeerdersaanpak zoals uiteengezet in het
“Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme.

13

14

Een nieuw op te richten exitfaciliteit in Nederland.

2. Interventies uitreis
Bij redelijke verdenking van uitreis
wordt strafrechtelijk ingegrepen.

gereed

doorlopend
toegepast

De diplomatieke vertegenwoordigingen in de
relevante regio’s zijn alert op personen die
terugkeren vanuit jihadistisch strijdgebied. Via
trainingen zijn zij bewust gemaakt hoe te
handelen in dergelijke situaties.
De Exit-faciliteit ‘Exits’ is sinds oktober 2015
ingericht. Exits is, net als het Familiesteunpunt,
als een onafhankelijke organisatie
ondergebracht bij de Stichting Fier Fryslân, die
hiervoor subsidie ontvangt.
Indien mogelijk wordt in opdracht van het OM
strafrechtelijk onderzoek uitgevoerd met als
doel om uitreizen te voorkomen. Dit leidt niet
altijd tot strafrechtelijke vervolging. Wel
worden deze zaken te allen tijde behandeld in
een casusoverleg.
Inzet van het strafrecht voor wat betreft de
onderzoeken op potentiële uitreizigers is
primair gericht op het voorkomen dat personen
afreizen naar het strijdgebied. Het OM is
afhankelijk van signalen vanuit de politie en
vanuit ketenpartners (voornamelijk op lokaal
niveau) die er op wijzen dat personen niet
alleen naar het strijdgebied willen afreizen,
maar dat zij daarbij het doel hebben om deel te
gaan nemen aan de gewelddadige strijd. Denk
hierbij bijvoorbeeld aan signalen vanuit scholen
of uit de wijk. Er vindt waar mogelijk
strafrechtelijke interventie plaats om uitreizen
te voorkomen. Dit leidt niet altijd tot
strafrechtelijke vervolging. Wel worden deze
zaken opgenomen in casusoverleggen.

Bij zowel de Exit-faciliteit als bij het Familiesteunpunt lopen
momenteel verschillende trajecten.

In deze rapportageperiode is er een aantal veroordelingen te melden
inzake potentiele uitreizigers:
Op 15 maart 2016 heeft het Gerechtshof Arnhem in Hoger Beroep
uitspraak gedaan in een zaak tegen twee Arnhemse verdachten die
op weg naar Syrië zouden zijn gegaan om daar deel te nemen aan
de gewapende strijd. In eerste aanleg had de Rechtbank Arnhem
beide verdachten vrijgesproken omdat de rechtbank niet bewezen
achtte dat zij van plan waren deel te nemen aan de gewapende
strijd in Syrië. In Hoger Beroep is één van de verdachten
veroordeeld tot gevangenisstraf van 18 maanden waarvan 12
maanden voorwaardelijk wegens ‘voorbereiding van het deelnemen
aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van
terroristische misdrijven.’ De andere verdachte is in Hoger Beroep
vrijgesproken. Het Openbaar Ministerie heeft in deze zaak cassatie
bij de Hoge Raad ingesteld.
Op 26 mei 2016 is een verdachte veroordeeld tot achttien maanden
gevangenisstraf waarvan zes maanden voorwaardelijk met een
proeftijd van twee jaar voor voorbereidingshandelingen tot het
plegen van moord en/of doodslag met een terroristisch oogmerk en
een poging tot deelnemen aan een organisatie die tot oogmerk heeft
het plegen van terroristische misdrijven. De betreffende verdachte is
in 2015 tegengehouden in Bulgarije omdat hij op weg naar het
jihadistisch strijdgebied zou zijn geweest.
Op 3 juni 2016 is door de rechtbank Midden-Nederland eveneens
een verdachte veroordeeld tot 9 maanden gevangenisstraf (vw) en

7

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
een werkstraf van 240 uren wegens ‘voorbereiding van het
deelnemen aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van
terroristische misdrijven.’ De verdachte was in 2014 van plan om
voorwerpen te brengen naar zijn broer die lid was van ISIS in Syrië.
De broer van de verdachte zou met deze goederen de strijd voor
ISIS voort kunnen zetten. Als het zou zijn gelukt, zou de verdachte
daarmee hebben bijgedragen aan het in stand houden van de
gewapende strijd van ISIS.
De rechtbank Gelderland heeft op 15 juni 2016 twee verdachten
veroordeeld tot gevangenisstraffen van 2 en 3 jaren voor poging tot
deelname aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van
terroristische misdrijven. De betreffende verdachten werden in
september 2015 bij de Turks-Syrische grens tegengehouden. Eén
van de verdachten was al eerder in het strijdgebied geweest en
krijgt daarom een zwaardere straf opgelegd.

15

Bij gegronde vermoedens van
uitreis worden de reisdocumenten
gesignaleerd ter
vervallenverklaring of weigering
(inclusief identiteitskaarten).

doorlopend
toegepast

In een aantal gevallen is, naast gegronde
vermoedens van uitreis, ook bij onderkende
uitreizigers het paspoort gesignaleerd ter
vervallenverklaring om reizen in het buitenland
te bemoeilijken (maatregel 7). Detectie bij
eventuele terugkeer wordt hierdoor vergroot
ook vergroot.
De mogelijkheid een uitreisverbod op te leggen
is opgenomen in het in maatregel 11
genoemde wetsvoorstel “Tijdelijke wet
bestuurlijke maatregelen
terrorismebestrijding”.

Tot slot heeft het gerechtshof Den Haag op 20 juni 2016 een
verdachte veroordeeld die door de rechtbank Rotterdam was
vrijgesproken voor het voorbereiden van een aanslag en uitreis naar
het strijdgebied in Syrië/Irak. In tegenstelling tot de rechtbank
achtte het hof bewezen dat de verdachte zich had getraind voor het
plegen van terroristische misdrijven door het trachten inlichtingen te
verzamelen en het verwerven van kennis omtrent het maken van
explosieven. Het gerechtshof legt een gevangenisstraf op van 12
maanden.
Er zijn sinds december 2013 ongeveer 260 (peildatum 27 mei 2016)
verzoeken gedaan door de Minister van Veiligheid en Justitie ter
weigering of vervallen verklaring van het paspoort (zie ook bij
maatregel 7).
De Tweede Kamer heeft ingestemd met het wetsvoorstel Tijdelijke
wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding (Twbmt) en het
daarmee verband houdende voorstel tot wijziging van de
Paspoortwet.

Ter ondersteuning van de maatregel wordt ook
een wijziging van de Paspoortwet voorbereid.
Hierin wordt geregeld dat paspoorten en
Nederlandse identiteitskaarten van rechtswege
vervallen bij het opleggen van een

8

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme

16

In geval van vermoedelijke uitreis
wordt de directe omgeving
gewaarschuwd.

doorlopend
toegepast

17

In geval van vermoedelijke uitreis
waarbij een minderjarige betrokken
is, worden
kinderbeschermingsmaatregelen
getroffen.

doorlopend
toegepast

18

3. Radicalisering
Indien sprake is van ronselen voor
de gewapende strijd wordt
strafrechtelijk ingegrepen.

uitreisverbod. Tevens wordt het mogelijk om in
dit geval de betrokkene een vervangend
identiteitsbewijs te geven.
Potentiële uitreizigers die in beeld zijn, worden
besproken in een multidisciplinair casusoverleg
in het lokale domein. De betrokken partijen
bepalen daar de meest effectieve aanpak. Het
informeren van de directe omgeving door de
lokale overheid kan een onderdeel van de
aanpak zijn. Deze maatregel is gerelateerd aan
maatregel 30, de ondersteuning lokale aanpak
in prioritaire gebieden.
Voor minderjarigen die zelfstandig uitreizen zijn
de maatregelen uit het actieprogramma
onverkort van toepassing.
Wanneer minderjarigen die door hun ouders
zijn meegenomen naar ISIS strijdgebieden of
wanneer kinderen in ISIS strijdgebieden
worden geboren uit Nederlandse ouders naar
Nederland terugkeren, volgt een melding bij de
Raad voor de Kinderbescherming. De Raad
voor de Kinderbescherming bekijkt of reeds
sprake is van hulpverlening aan de
minderjarige en besluit indien nodig tot het
instellen van een raadsonderzoek.
Tegelijkertijd wordt door zorg- en
veiligheidspartners in een multidisciplinair
casusoverleg een behandelplan opgesteld dat
de veilige ontwikkeling van het kind moet
waarborgen en eventuele veiligheidsrisico’s
moet tegengaan.

doorlopend
toegepast

Politie en OM hebben aandacht voor signalen
van ronselen voor de gewapende strijd (artikel
205 Wetboek van Strafrecht). Deze signalen
worden bekeken en indien gegrond wordt er
een strafrechtelijk onderzoek gestart.
Op dit moment wordt er strafrechtelijk
onderzoek verricht naar een aantal personen
die verdacht worden van ronselen voor de
gewapende strijd.

De lokale partners maken in het casusoverleg de afweging of het
opportuun is de directe familie van uitreizigers te waarschuwen met
het doel potentiële uitreis te voorkomen.

In de periode februari 2013 tot 1 juni 2016 zijn 67 aan jihadisme
gerelateerde unieke kindzaken door de Raad voor de
Kinderbescherming in onderzoek genomen. Van de 67
minderjarigen waren er 37 kinderen in gezinsverband en 30
individuele jongeren.

Thans loopt er hoger beroep tegen de volgende uitspraken inzake
ronselen voor de gewapende strijd:
1.
2.
3.

Uitspraak van de rechtbank van Den Haag 1 december
2014 (ingesteld door OM)
Uitspraak Rechtbank Den Haag 10 december 2015
Uitspraak Rechtbank Zeeland-West-Brabant 18 februari
2016

9

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
19

20

Strafrechtelijk ingrijpen bij haat
zaaien en oproepen tot geweld in
extremistisch kader wordt
geprioriteerd.

doorlopend
toegepast

Facilitatoren en verspreiders van
jihadistische propaganda worden in
hun activiteiten verstoord3.

doorlopend
toegepast

De uitvoering van maatregel 29 is belegd bij de
politie, die daartoe een Nederlandse Internet
Referral Unit (NL IRU) opricht.

In het kader van het Actieprogramma wordt
aan de ‘Rotterdamwet’ (Wet bijzondere
maatregelen grootstedelijke problematiek) de
mogelijkheid toegevoegd om huurders in het
kader van een huisvestingsvergunning te
screenen op onder andere radicaal,
extremistisch of terroristisch gedrag.
De tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen (zie
maatregel 11) ziet ook op het verstoren van
verspreiders en facilitatoren.

De NL IRU bevindt zich momenteel in de 1e operationele fase (1
maart – 31 augustus 2016). Zie hiertoe maatregel 29.
In de Contextzaak is één verdachte veroordeeld voor haat zaaien.
Ten aanzien van een aantal uitlatingen is deze verdachte
vrijgesproken. Tegen deze deelvrijspraken is door het OM Hoger
Beroep ingesteld.
Het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet bijzondere maatregelen
grootstedelijke problematiek in verband met de selectieve
woningtoewijzing op grond van overlastgevend of crimineel gedrag
(maatregel 20) is op 29 maart 2016 door de Tweede Kamer
aangenomen. De bijbehorende concept-AMvB is 27 mei 2016 in
consultatie gebracht. Het wetsvoorstel ligt ter behandeling voor bij
de Eerste Kamer en het voorlopig verslag is op 24 mei 2016
vastgesteld.4 De Memorie van Antwoord is door de Minister voor
Wonen en Rijksdienst op 17 juni 2016 aan de Eerste Kamer
aangeboden5.
Om nadere invulling te geven aan maatregel 20f wordt in de huidige
procedure van visumverlening beter gekeken naar de mogelijke
risico’s voor de openbare orde en de nationale veiligheid. Hiertoe
worden de behandel(risico) profielen, die gebruikt worden bij de
beoordeling van en beslissing op visumaanvragen, aangevuld. De
NCTV houdt op basis van open bronnen actief een alerteringslijst bij
van sprekers en/of referenten die extra aandacht vragen in de
beoordeling. De NCTV kijkt doorlopend naar extremistische sprekers
en ook specifiek naar personen of organisaties die betrokken zijn bij
het fundamentalistische lezingencircuit, om vroegtijdig en proactief
de komst van extremistische sprekers te kunnen onderkennen. Het
streven is om – als daar aanleiding toe is - al bij de visumaanvraag
een blokkade op te werpen, met als nadrukkelijke optie om reeds
verstrekte visa– desnoods te elfder ure – in te trekken als zich
nieuwe feiten en omstandigheden voordoen die de toelating van een
spreker tot ons land ongewenst maakt.
Sinds februari 2015 is van acht personen de visumaanvraag
afgewezen of is het reeds verleende visum, afgegeven door
Nederland of een Schengen lidstaat, ingetrokken wegens aanzetten
tot haat en/of geweld. Tevens worden gemeenten meer en meer
actief in het proactief aangaan van een dialoog om de komst van
extremistische sprekers te voorkomen. Deze tweeledige aanpak

3

e

Maatregel 20b is in de 2 voortgangsrapportage afgerond.
EK, 2015–2016, 34 314, A resp. B
5
EK, 2015-2016, 34 314, C, 17 juni 2016
4

10

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
wordt voortgezet.
In de recente JBZ-raad van 10 juni 2016 is besloten dat lidstaten
extremistische sprekers uit derde landen, die een bedreiging vormen
voor de openbare orde, waar van toepassing, gaan signaleren ter
fine van weigering in het Schengen Informatie Systeem (SIS)
middels artikel 24.3.
21

4. Radicalisering tegengaan
Samenwerken met de islamitische
gemeenschap.

doorlopend
toegepast

Maatschappelijke organisaties en islamitische
gemeenschappen zijn belangrijke partners in
het tegengaan van radicalisering. Daarom
ondersteunt het Rijk op dit moment projecten
van maatschappelijke organisaties met als
missie om gemeenschappen weerbaarder te
maken tegen radicalisering.

Het Samenwerkingsverband van Marokkaanse Nederlanders (SMN),
Contact Orgaan Moslims en Overheid (CMO) en Inspraak Orgaan
Turken (IOT ) hebben vanuit het Rijk subsidie ontvangen om
interventieprogramma’s uit te voeren. Deze programma’s hebben tot
doel radicalisering binnen de gemeenschappen tegen te gaan en te
voorkomen op die plaatsen waar de problematiek van radicalisering
het meest nijpend is. De drie genoemde partijen organiseren in 2016
meer dan 100 voorlichtingsbijeenkomsten en debatten. Het CMO
traint daarnaast dit jaar bijna 100 imams en moskeebestuurders en
het SMN traint meer dan 90 vertrouwenspersonen. Inmiddels zijn 99
trainers en vertrouwenspersonen getraind en hebben 19
voorlichtingsbijeenkomsten en debatten plaatsgevonden.
Met de uitvoering van de projecten van CMO, SMN en IOT loopt een
actieonderzoek. Middels dit onderzoek kunnen tussentijds
aanpassingen en verbeteringen plaatsvinden. Tevens wordt
onderzocht hoe de geleerde lessen uit de evaluatie kunnen worden
gedeeld met en gebruikt door andere organisaties.

22

Versterken van bestaande
netwerken van lokale en landelijke
sleutelfiguren.

2015/2016

Het Rijk ondersteunt direct en via de
versterkingsgelden de opbouw van strategische
netwerken polarisatie en radicalisering in
gemeenten waar de problematiek het meest
nijpend is. Deze netwerken bestaan uit 15 tot
30 personen, waaronder sleutelfiguren,
jongerenwerkers, moskeebestuurders,
schooldirecteuren, politie en
gemeentemedewerkers. Bevordering van
deskundigheid en uitwisseling van kennis en
inzichten staan hierbij voorop.
Het doel van de netwerken is om zorg te

Per 15 juni 2016 zijn 6 organisaties gestart met het uitvoeren van
weerbaarheidsprojecten gericht op doelgroepen die niet door CMO,
SMN en IOT worden bereikt. Deze projecten zijn gericht op
Somaliërs, bekeerlingen, meisjes, Syrisch-Koerdische vluchtelingen
en Eritreeërs. Binnen deze projecten worden het komende jaar
trainers en vertrouwenspersonen getraind.
De opbouw van strategische netwerken polarisatie en radicalisering
is in zeven gemeenten gestart. In vier gemeenten zijn de netwerken
inmiddels geïnstalleerd, veelal door de burgemeester. De installatie
van de netwerken in andere gemeenten volgt na de zomer. Eind
2016 nemen deze gemeenten de verdere ontwikkeling van deze
netwerken over met middelen vanuit de versterkingsgelden voor de
lokale aanpak.
Naast deze zeven gemeenten heeft een groot deel van gemeenten
binnen de tweede tranche versterkingsgelden middelen aangevraagd
voor het op- en uitbouwen van netwerken van sleutelfiguren. Deze
gemeenten zijn daar reeds mee gestart of starten daar later dit jaar
mee.

11

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme

23

Betrokken burgers kunnen rekenen
op steun.

doorlopend
toegepast

dragen voor de (door)ontwikkeling van een
breed gedragen lokale aanpak op basis van
onderling vertrouwen en betrokkenheid tussen
partijen.
Om gezinnen en families te ondersteunen in het
omgaan met radicaliserende of geradicaliseerde
familieleden is een Familiesteunpunt
Radicalisering opgericht. Doel is radicalisering
van broertjes, zusjes of andere familieleden
tegen te gaan, families in de lastige periode
waarin ze zich bevinden te begeleiden en het
plegen van strafbare feiten te voorkomen.
Burgers en professionals kunnen bij Meld
Misdaad Anoniem (M.) terecht met anonieme
meldingen inzake alle vormen van extremisme,
waarbij sprake is van een strafbaar feit of de
voorbereiding van een strafbaar feit.
Medewerkers van M. zijn getraind op het
onderwerp. Bellers met hulpvragen worden
doorverwezen naar de gemeente, het
Familiesteunpunt Radicalisering, Exits, de
wijkagent of de hulplijn radicalisering van het
Samenwerkingsverband van Marokkaanse
Nederlanders (SMN).

Om het onderling contact tussen families die te maken hebben met
radicaliserende of uitgereisde kinderen te ondersteunen, wordt een
zogenaamd ‘familie-contact’ opgezet, samen met een aantal
betrokken organisaties. Om de exacte behoefte van ouders te polsen
en hierop het juiste te organiseren, wordt hieraan voorafgaand in de
zomer 2016 een behoeftenonderzoek gedaan. Op basis hiervan wordt
de uiteindelijke uitvoering vormgegeven. Dit ‘familie-contact’ wordt
opgezet in aanvulling op de individuele ondersteuning vanuit het
Familiesteunpunt Radicalisering.
Na de zomer ontvangt uw Kamer informatie over het programma
‘Beter toegerust voor de aanpak van radicalisering; een bijdrage van
jeugd- en gezinsdomein aan aanpak van radicalisering en
versterking van sociale samenhang.

In de periode januari 2015 tot en met mei 2016
heeft M. in totaal 199 meldingen met
betrekking tot terrorisme en extremisme
ontvangen.

24

Ondersteuning
onderwijsinstellingen.

doorlopend
toegepast

Het in de vorige voortgangsrapportage
genoemde project Weerbaar Opvoeden loopt
tot 31 december 2016.
De voorgenomen acties uit het
Actieprogramma integrale aanpak Jihadisme
worden uitgevoerd. Alle scholen in primair-,
voortgezet- en middelbaar onderwijs in
Nederland kunnen een beroep doen op de
Stichting School en Veiligheid voor
ondersteuning en training.
Binnen de 18 geprioriteerde gemeenten is de
aanvullende ondersteuning voor de scholen in
de vorm van een complementaire aanpak

In het kader van de aanvullende ondersteuning zijn er inmiddels
meer dan 50 adviesgesprekken gehouden met scholen. De
geprioriteerde gemeenten zijn nu actief scholen aan het benaderen.
Animo om deel te nemen blijkt op sommige scholen al meteen groot.
In andere gevallen hebben scholen meer tijd nodig. Inmiddels zijn
circa 900 onderwijsmedewerkers getraind.
Op 20 juni 2016 is de Europese conferentie ‘Safe and Open Higher
Education: the Dutch Approach’ gehouden voor alle bestuurders van
hogescholen en universiteiten in Nederland en de rest van Europa.
Er zijn o.a. workshops gehouden over omgang met zorgwekkend

12

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
gestart. Deze aanpak bestaat uit een aanbod
van trainingen en advies, ontwikkeld en
uitgevoerd door de NCTV, de Stichting School
en Veiligheid en de Expertise-unit Sociale
Stabiliteit. Daarnaast wordt er een aanbod
ontwikkeld om met leerlingen het gesprek aan
te gaan over deze thema’s (zie ook maatregel
27&28).

25

26

Oprichting expertcentrum
maatschappelijke spanningen en
radicalisering.

Gerichte inzet op radicaliserende
jongeren in lokale risicogebieden.

gereed

doorlopend
toegepast

Instellingen in het hoger onderwijs kunnen
ondersteuning en informatie krijgen via het
programma Integrale Veiligheid Hoger
Onderwijs.
De Expertise-unit Sociale Stabiliteit (ESS) is
begin 2015 opgericht en zal de komende vier
jaar rechtstreeks onder het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid vallen. De
ESS biedt gemeenten , eerstelijns professionals
en diverse groepen in de samenleving
praktijkkennis aan over maatschappelijke
spanningen, waaronder radicalisering, en over
het omgaan met verschillende spanningen die
zich voordoen bij specifieke lokale incidenten.

Gemeenten worden ondersteund bij de
ontwikkeling van een integrale aanpak voor
radicale personen en/of risicobuurten. In
gemeenten vinden leerkringen plaats en
worden strategische netwerken opgezet.
Radicaliserende jongeren in lokale
risicogebieden worden in beeld gebracht en op
basis daarvan vindt gerichte inzet plaats.

gedrag en crisismanagement. Ook was er aandacht voor de social
media campagne ‘#daretobegrey’, die gericht is op het tegengaan
van polarisering.

In de eerste helft van 2016 heeft ESS 25 gemeenten geadviseerd in
de preventieve aanpak van radicalisering, o.a. over het inrichten van
een lokale aanpak, het versterken van netwerken en het inzetten
van versterkingsgelden. Ook heeft op 30 juni 2016 de start
plaatsgevonden van de tweede leerkring voor gemeenten over de
preventieve aanpak radicalisering (zie hiervoor ook maatregel 26).
De training en workshop Omgaan Met Extreme Idealen, over
radicalisering vanuit een pedagogisch perspectief, is in periode
januari 2016 tot en met mei 2016 aan circa 500 professionals
gegeven, waaronder docenten, (wijk)agenten en
gemeenteambtenaren.
In navolging van het onderzoek Triggerfactoren in het
radicaliseringsproces (2015, Expertise-unit Sociale Stabiliteit en de
Universiteit van Amsterdam) is een tool ontwikkeld waarmee
professionals de bevindingen in het onderzoek kunnen toepassen in
hun dagelijkse werk. Deze wordt begin augustus 2016 op de website
van de ESS (www.socialestabiliteit.nl) geplaatst en onder de
aandacht gebracht van potentiële gebruikers via verschillende
samenwerkingspartners in het onderwijs en (jeugd)zorg.
Via een tweetal leerkringen preventieve aanpak radicalisering zijn 28
gemeenten met een verhoogde aandacht voor
radicaliseringsproblematiek ondersteund. Leerkringen zijn begeleide
intervisiegroepen waarvoor een curriculum is ontwikkeld. Na
verschillende bijeenkomsten in 2015 heeft in januari 2016 een
slotbijeenkomst plaatsgevonden. In juni 2016 is een nieuwe groep
van 22 gemeenten gestart met de leerkringen.
De ambities t.a.v. het versterken van een preventieve lokale aanpak
krijgen verdere uitwerking in de besteding van extra gelden voor
gemeenten waar de problematiek het meest nijpend is (zie
maatregel 30).

13

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
27

&
28

Mobiliseren maatschappelijke
tegengeluiden en versterken
weerbaarheid tegen radicalisering
en spanningen.
Maatschappelijk debat over de
grenzen van de rechtsstaat.

2015/2016

De afgelopen periode is ingezet op het
stimuleren en faciliteren van:
(1) Europese en nationale netwerken voor het
stimuleren van maatschappelijk (tegen)geluid
om extremistische boodschappen tegen te
gaan.
(2) Bevorderen van de samenwerking met
sociale mediabedrijven bij het stimuleren van
alternatieve en positieve online content.
De Europese Commissie zal middels het
Radicalisation Awareness Network (RAN) 10
miljoen euro beschikbaar stellen voor jeugd
initiatieven op dit thema. Het Europese
Strategic Communications Advisory Team
(SSCAT) dat landen adviseert op dit thema
gaat het Nederlands initiatief (zie recente
ontwikkelingen) als goede praktijk in hun
Europese advisering gebruiken.
Vanuit het Rijk is ondersteuning verleend aan
theatervoorstelling ‘Jihad, de voorstelling’.
5500 leerlingen hebben in de eerste speelronde
het toneelstuk bijgewoond en zijn na afloop
hierover in gesprek gegaan. Voor het
nagesprek in de klas is lesmateriaal ontwikkeld.
Vanaf september 2016 volgen nog eens 4500
leerlingen in een tweede speelronde met 60
voorstellingen. Deze vindt plaats in tenminste
18 gemeenten die ook extra ondersteuning
ontvangen in het kader van de complementaire
aanpak onderwijs (zie maatregel 24).

Een groep van 30 jongeren uit 13 Europese landen hebben
gedurende vier dagen (van 20 t/m 23 mei 2016) gewerkt aan een
sociale media campagne voor verbinding en tegen radicalisering.
De groep jongeren is bijeengebracht onder het Nederlandse
voorzitterschap en heeft met ondersteuning van Google, Facebook,
Twitter en een groep creatieve coaches gewerkt om hun eigen
verhaal te vertellen. Een eigen geluid dat tegenwicht moet bieden
aan extremistische content en haat zaaien online.
De inhoud van de campagne is door de jongeren zelf bedacht. De
campagne draagt de titel #Giveitup4 (applaus voor/opgeven voor).
De campagne is tweezijdig en vraagt aan de ene kant aandacht voor
een verbindende thema (applaus voor) en stelt de uitdaging hiervoor
iets op te geven gedurende een periode om dit kracht bij te zetten
(opgeven voor). De campagne liep tijdens de Ramadan 2016, maar
de jongeren werken daarna verder onder de beweging #giveitup4 en
breiden dit uit naar andere thema’s en actualiteiten. Meer informatie
over het initiatief is te vinden op: www.giveitup4.org en de facebook
pagina https://www.facebook.com/GiveItUp4/
Voor de tweede speelronde van ‘Jihad, de voorstelling’ worden de
opzet voor het nagesprek van de theatervoorstelling en het
lesmateriaal voor in de klas momenteel aangepast en verbeterd op
basis van de ervaringen uit de eerste speelronde. Vanaf september
2016 zal een externe evaluatie meelopen met de voorstelling. Van
de eerste speelronde is een evaluatie videoverslag gemaakt.
Naar aanleiding van het afgeronde traject ‘Roadshow Persvrijheid’ is
een vervolgproject over persvrijheid en internetweerbaarheid
momenteel in ontwikkeling. Dit wordt aangeboden vanaf het nieuwe
schooljaar. Evenzo zal de methode die is gehanteerd in het project
Met Twee Maten op grotere schaal worden ingezet om lastige
thema’s bespreekbaar te maken onder studenten.

Vanuit diverse partijen is een bruikbaar aanbod
ontstaan om het gesprek aan te gaan met
leerlingen en jongeren over kernwaarden en de
vrijheden van de rechtsstaat. Met de
‘Roadshow Persvrijheid’ zijn meer dan 1500
leerlingen de dialoog aangegaan met
journalisten en redacteuren over de betekenis
van persvrijheid en de vrijheid van
meningsuiting.
Codename Future heeft een module ontwikkeld

14

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
voor MBO om het gesprek aan te gaan over
extreme idealen en radicalisering. Momenteel
loopt een proefproject met deze methode in
enkele tientallen klassen.
29

30

5. Sociale media
Bestrijden van verspreiding van
radicaliserende, haatzaaiende
jihadistische content.

6. Informatie-uitwisseling
Het kabinet ondersteunt de lokale
aanpak in prioritaire gebieden.

doorlopend

De uitvoering van maatregel 29 is belegd bij de
politie, die daartoe een Nederlandse Internet
Referral Unit (NL IRU) opricht. De taken van de
NL IRU zijn onder te verdelen in drie
categorieën: Notice and Take Action (NTA),
Notice and Take Down (NTD) en Meldpunt voor
burgers. Nederland is het derde land dat een
nationaal IRU heeft opgericht.

De NL IRU bevindt zich momenteel in de eerste operationele fase (1
maart – 31 augustus 2016). Deze fase omvat: casuïstiek
behandelen; ontwikkelen NTA-werkproces;
samenwerkingsverbanden met interne en externe partners tot stand
brengen; afronding en accordering van het projectplan. Per 1
september 2016 wordt overgegaan op de tweede operationele fase.
Deze tweede fase omvat ontwikkelde systematiek hanteren en de
doorontwikkeling NTA-werkproces.

doorlopend
toegepast

Het Rijk en gemeenten werken nauw samen in
de aanpak jihadisme in de prioritaire gebieden.

In het kader van de versterking van de lokale aanpak is in totaal aan
20 gemeenten/regio’s 6,7 miljoen euro toegekend voor 2016. Sinds
de vorige voortgangsrapportage richten de plannen zich op analyse
van de lokale problematiek en mate van weerbaarheid van de
gemeente/regio.

De ambities ten aanzien van de verdere
versterking van de integrale lokale aanpak
krijgen uitwerking in de besteding van de extra
gelden die zijn gereserveerd in de brief
“Versterking van de veiligheidsketen” aan de
Tweede Kamer (a, b, c). Deze gelden zijn vanaf
2016 beschikbaar voor de gemeenten waar de
problematiek het meest nijpend is en worden
verstrekt voor het structureel versterken van
de integrale aanpak.
31

32

Voortzetting samenwerking tussen
Rijk en betrokken gemeenten.

Versterking coördinatie op de

doorlopend
toegepast

doorlopend

Het Rijk en gemeenten werken nauw samen bij
de ontwikkeling en uitvoering van de integrale
aanpak jihadisme op lokaal niveau. Daartoe
vindt regelmatig overleg plaats tussen de
Minister van Veiligheid en Justitie, de Minister
van SZW, de Minister van BZK, NCTV, AIVD en
de burgemeesters van de meest betrokken
gemeenten. Het versterken van de preventieve
aanpak van radicalisering maakt hier naast de
persoonsgerichte aanpak deel van uit.

Bij de politie zijn twee Nationale Staven

Het tegengaan van radicalisering focust zich op het vormen van
netwerken van sleutelfiguren en van strategische netwerken (zie ook
maatregel 22) alsmede activiteiten dicht op het gezin c.q. de
omgeving van personen die (mogelijk) radicaliseren.
Op het vlak van kennis en kunde van professionals zijn er trainingen
bij het Rijksopleidingsinstituut tegengaan Radicalisering (ROR). Een
extern bureau heeft de eerste meting voor de monitor uitgevoerd.
Bestuurlijke afspraken krijgen uitwerking met de gelden die zijn
gereserveerd voor versterking van de lokale aanpak in de brief
“versterking veiligheidsketen” die op 27 februari 2015 naar de
Tweede Kamer is verzonden.
Via de versterkingsgelden, opbouw van strategische netwerken,
scholenaanpak en de persoonsgerichte aanpak wordt intensief
samengewerkt met gemeenten waar de problematiek nijpend is. Met
andere gemeenten wordt samengewerkt door o.a. de leerkringen en
via de samenwerking met de Expertise-Unit Sociale Stabiliteit (ESS)
en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).
Momenteel wordt gekeken naar een aantal veelbelovende
voorbeelden in gemeenten om nieuwe aanwas te voorkomen. Deze
zullen als pilot in andere gemeenten worden uitgerold. Een
voorbeeld hiervan is de uitrol van een veelomvattend educatief
programma voor moeders.
Per 1 januari 2016 zijn er vier NSGBO staven ingericht en

15

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
uitvoering.

toegepast

Grootschalig en Bijzonder Optreden (NSGBO)
ingericht ten behoeve van contraterrorisme tot
1 januari 2017. Daarna wordt overgaan in vier
staven NSGBO.
Daarnaast is door de Koninklijke Marechaussee
(KMar) een Landelijke Staf Grootschalig en
Bijzonder Optreden (LSGBO) jihadisme
ingericht.

33

Prioritering financiële aanpak
jihadisten.

doorlopend
toegepast

De NCTV, AIVD, politie en het OM hebben
besloten een geactualiseerd centraal overzicht
van de genomen maatregelen op
persoonsniveau bij de CT-Infobox onder te
brengen.
FATF meeting
Tussen 22 en 24 juni 2016 vond in Busan, Zuid
Korea de FATF plenaire plaats. In relatie tot het
voorkomen van terrorismefinanciering heeft de
FATF haar aanbeveling 8 aangepast opdat de
non-profit sector beschermd wordt tegen
misbruik in de vorm van financiering van
terrorisme. De FATF heeft verder ten behoeve
van het blootleggen van terrorismefinanciering
een rapport aangenomen waarin de relevante
risico-indicatoren voor overheden en private
sector zijn opgenomen.
ECOFIN
In het Actieplan ter versterking van de strijd
tegen terrorismefinanciering van de Europese
Commissie (februari 2016) is voorgesteld om
een aantal bepalingen uit de vierde antiwitwasrichtlijn opnieuw te bezien.
Middels het Actieplan worden bestaande EUregels aangepast aan nieuwe bedreigingen en
het beleid en de praktijken worden in
overeenstemming gebracht met internationale
normen.
Voorgesteld wordt de vierde anti-witwasrichtlijn
op de volgende punten te wijzigen:
•
Verscherpte maatregelen met betrekking
tot derde landen met een hoog risico;
•
Virtuele valuta platforms (bedrijven /

operationeel inzetbaar. De afgelopen maanden en ook de komende
tijd is er veel aandacht voor oefeningen, war games, table tops e.d.
Ook is er periodiek CT-overleg met en oefeningen van politiechefs.
Dit heeft als doel om op alle niveaus voorbereid te zijn op een
eventuele aanslag en snel en adequaat te kunnen handelen in de
eerste uren na een aanslag.
Ook de CT-Infobox werkt aan een verbeterd centraal overzicht van
de genomen maatregelen op persoonsniveau. Dit betreft de in de
CT-infobox aangemelde personen. Het overzicht behelst alle
mogelijk te nemen maatregelen op een persoon en dit wordt
continue bijgehouden.

Op 15 maart 2016 heeft de Rechtbank Rotterdam een verdachte
veroordeeld tot een gevangenisstraf van 24 maanden, waarvan 8
maanden voorwaardelijk. De verdachte heeft door het overmaken
van geldbedragen aan zijn broer die zich als jihadstrijder voor ISIS
in het strijdgebied van Syrië bevindt, een bijdrage geleverd aan de
(verdergaande) destabilisering en onveiligheid in (de regio van)
Syrië. De rechtbank achtte de verdachte schuldig aan het financieren
van terrorisme (art. 421 Sr), het overtreden van de Sanctiewet en
aan het medeplegen van valsheid in geschrift teneinde een
terroristisch misdrijf te bevorderen.
Het concept voorstel voor de vierde anti-witwasrichtlijn wordt naar
verwachting deze zomer in consultatie gebracht. Het streven is
uiterlijk medio 2017 de richtlijn te implementeren. De richtlijn is
erop gericht door middel van het voorschrijven van preventieve
maatregelen het witwassen vanuit criminaliteit verkregen geld of het
aanwenden van gelden of voorwerpen voor terroristische doeleinden,
met gebruikmaking van het financieel stelsel, aan te pakken.
In de ECOFIN van juni 2016 heeft de Europese Commissie een
update gegeven van de voortgang van het werk naar aanleiding het
Actieplan ter versterking van de strijd tegen terrorismefinanciering.
De Commissie heeft een aantal korte termijn acties uit het actieplan
afgerond, waaronder een snellere implementatie van VNsanctiebesluiten; voor listingen van personen is dit nu verkort naar 2
tot 3 dagen. Voor sectorale sancties streeft de EU naar 30 dagen
implementatietermijn. Verder is er door de Europese Centrale Bank
(ECB) het besluit genomen om per 2018 het 500 eurobiljet uit
roulatie te nemen.

16

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme

•

•
•

•

34

35

Versterking detectie jihadistische
reisbewegingen.

Versterking
deskundigheidsbevordering in de
uitvoering.

2016

doorlopend
toegepast

organisaties waar virtuele valuta kunnen
worden omgewisseld in reguliere valuta)
onder het bereik van de richtlijn brengen;
Strengere normen inzake het
cliëntenonderzoek ten aanzien van vooraf
betaalde instrumenten (bijvoorbeeld
prepaid cards);
Centrale registers van bank- en
betaalrekeningen of centrale systemen
voor gegevensontsluiting;
Toegang door Financiële Inlichtingen
Eenheden (FIU’s) tot de gegevens uit de in
het vorige punt genoemde centrale
registers of systemen en de uitwisseling
tussen FIU’s van deze gegevens.
Er komt een Europees platform dat de
bevriezingsmaatrelenlijsten van alle landen
beter bij elkaar brengt, inclusief de EU lijst
en de VN lijst.

Op 4 mei 2016 is de richtlijn (EU) 2016/681
van het Europees parlement en de Raad van 27
april 2016 over het gebruik van reisgegevens
(PNR-gegevens) voor het voorkomen,
opsporen, onderzoeken en vervolgen van
terroristische misdrijven en ernstige
criminaliteit gepubliceerd in het Publicatieblad
van de Europese Unie (L119/132 NL).

Er wordt ingezet op het delen van eenduidige
communicatie vanuit de overheid, het kennis
delen binnen Nederland en het benutten van
internationale expertise.

Met de publicatie van de PNR-richtlijn op 4 mei 2016 is deze per 24
mei 2016 in werking getreden. Lidstaten hebben 2 jaar de tijd om de
richtlijn volledig te implementeren. De PNR-richtlijn geeft een
wettelijk kader voor het verzamelen en verwerken van PNRgegevens ten behoeve van het voorkomen, opsporen, onderzoeken
en vervolgen van terroristische misdrijven en ernstige criminaliteit.
Het wettelijk kader ziet mede op de bescherming van PNR-gegevens
bij de verwerking ervan door de bevoegde autoriteiten. In elke
lidstaat wordt een Passenger Information Unit (PIU) ingericht. De
PIU heeft tot taak de PNR-gegevens te verzamelen en te verwerken
op een wijze zoals in de richtlijn bepaald. Het resultaat van de
verwerking en in specifieke gevallen PNR-gegevens worden aan
daartoe aangewezen bevoegde instanties doorgegeven en worden
volgens het bepaalde in de richtlijn uitgewisseld met de PIU’s van
andere lidstaten en met Europol.
De in 2015-2016 gerealiseerde technische voorziening reisgegevens
is reeds in gebruik genomen. De voorziening wordt aan de hand van
de eerste ervaringen doorontwikkeld en verder verfijnd. De
voorziening zal tevens worden ingezet voor de nationale
implementatie van de PNR-richtlijn.
In het platform ‘reisbewegingen en informatie-uitwisseling’ wordt de
nationale praktijk van informatie-uitwisseling, en de detectie en
signalering van personen reisbewegingen besproken. De werkgroep
komt periodiek bijeen en richt zich op verbetering van processen in

17

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
de nationale praktijk en levert input voor de Europese
samenwerking.
Er vinden doorlopend trainingen plaats vanuit het ROR. De laatste
stand van zaken is als volgt:
In de tweede ronde van de versterkingsgelden zijn de toegewezen
gemeenten in de gelegenheid gesteld om onder andere een
aanvraag te doen voor deskundigheidsbevordering in de vorm van
een training van het ROR. Deze trainingen zijn vanaf heden
ingepland. De eerste trainingen vonden in juni 2016 plaats en
worden gedurende de rest van het jaar gegeven aan medewerkers
van de kleine vreemdelingenketen. Gezien de omvang zal naar
verwachting de training ook deels in 2017 uitgerold worden.
Voor Dienst Justitiële Inrichtingen is ook een omvangrijk
trainingsaanbod ontwikkeld. De trainingen worden per functiegroep
gedifferentieerd. Er zijn vier niveaus van trainingen ontwikkeld:

36

Intensivering internationale
samenwerking en aanpak op het
gebied van jihadgangers.

doorlopend
toegepast

In EU en multilateraal kader is de
samenwerking verder geïntensiveerd. In EU
verband is Nederland zeer actief als voorzitter
van de Raad van Ministers (JZB-raad). Tevens
agendeert het specifieke prioriteiten in de EU
Kopgroep Jihadisme die periodiek onder
Belgische voorzitterschap bijeenkomt en
voorzitter is van de EU-werkgroep over de
externe dimensie van terrorismebestrijding
(COTER).

1) Voor de aandachtsfunctionarissen. Deze treden op als de kenner
op het gebied van radicalisering in de inrichting. Medewerkers
kunnen met vragen over dit onderwerp terecht bij de
aandachtsfunctionaris.
2) Trainingen voor medewerkers voor de Terroristen Afdelingen. Zij
worden tot een hoger kennisniveau getraind, van waaruit zij beter
het gesprek met de gedetineerden over het onderwerp kunnen
aangaan.
3) Trainingen voor medewerkers in reguliere regimes. Zij dienen
voldoende basiskennis te hebben van het radicaliseringsproces om
gedrag van gedetineerden te kunnen signaleren, duiden, hierover te
rapporteren en waar wenselijk door te verwijzen.
4) Trainingen voor medewerkers als Inrichtingswerker, Forensisch
Therapeutisch werker en de Sociaal-Maatschappelijk werker (o.a.
Penitentiair inrichtingswerker, Arbeidsmedewerker, Casemanager en
Zorg/behandelinrichtingswerker) en de functiegroep
Inrichtingsbeveiliger.
Ten aanzien van diverse EU wetgevingstrajecten is de afgelopen
periode belangrijke vooruitgang geboekt. Op 24 mei 2016 is de PNR
richtlijn in werking getreden (met een implementatietermijn van
twee jaar), er is een politiek akkoord in de JBZ-raad bereikt op de
richtlijn betreffende de bestrijding van terrorisme en tijdens het
Nederlands voorzitterschap is in de JBZ-raad een politiek akkoord
bereikt op de herziene vuurwapenrichtlijn.
Onder leiding van Nederland is daarnaast hard gewerkt aan een
routekaart voor verbetering van informatie-uitwisseling om concrete

18

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme

Onder Nederlands Voorzitterschap is na de
aanslagen in Brussel een extra JBZ-raad
bijeengekomen, waar voortbouwend op de
Nederlandse voorzitterschapsprioriteiten, onder
meer afspraken zijn gemaakt over informatieuitwisseling (zie hiernaast).
In multilateraal kader komt Nederland met
andere landen onder meer samen in het Global
Counterterrorism Forum (GCTF) en binnen de
anti-ISIS coalitie. Nederland en Marokko zijn
co-voorzitters van het GCTF.
Daarnaast is Nederland in de twee
voornoemde fora co-voorzitter van de Foreign
Terrorist Fighters werkgroep. De inzet van
Nederland in GCTF en de anti-ISIS coalitie
ondersteunt mede de internationale
implementatie van VN Veiligheidsraad Resolutie
2178 die bijdraagt aan de aanpak van FTF.

knelpunten weg te nemen in de informatie-uitwisseling tussen
lidstaten op het gebied van rechtshandhaving, terrorismebestrijding,
grensmanagement en migratie. Ten behoeve hiervan is, in vervolg
op de hoogambtelijke bijeenkomst in maart, in mei een extra
hoogambtelijke bijeenkomst georganiseerd. De uitkomsten van
beide bijeenkomsten waren input voor de routekaart. De routekaart
is aangenomen door de JBZ-raad van 9 en 10 juni 2016.
In de EU Kopgroep heeft Nederland de problematiek van
extremistische sprekers aan de orde gesteld, op basis waarvan dit
specifiek een plek heeft gekregen in bovengenoemde routekaart (zie
ook maatregel 20). Voorts heeft de EU Commissie, op Nederlands
verzoek, de CT-dialoog met Turkije benut om te bevorderen dat
personen uit EU lidstaten die in verband worden gebracht met
terrorisme uitsluitend teruggestuurd worden naar lidstaten waarvan
zij ingezetene zijn.
Een belangrijke stap in de verdere verbetering van de informatieuitwisseling is de inrichting van een platform en database voor realtime informatie-uitwisseling door de Counter Terrorism Group, het
samenwerkingsverband van veiligheidsdiensten van de EU lidstaten,
Noorwegen en Zwitserland.
In vervolg op de door Nederland als EU-voorzitter georganiseerde
conferentie over de geïntegreerde lokale aanpak op 1 en 2 februari
2016 beziet, draagt Nederland bij aan de door de Commissie te
organiseren conferentie in het najaar.
Als EU-voorzitter heeft Nederland in het COTER (EU comité externe
dimensie terrorismebestrijding) de discussie bevorderd over de
aanpak van de financiële stromen van uitreizigers, versterkte
informatie-uitwisseling en het belang van de lokale aanpak van
radicalisering. Daarnaast nam Nederland deel aan EU CT-dialogen
met Canada, Pakistan, Qatar, Verenigde Arabische Emiraten en
Libanon.
Het GCTF brengt beleid, expertise en praktijk samen en is daarmee
een belangrijke schakel in de internationale samenwerking en
kennisuitwisseling voor internationale CVE/CT vraagstukken. Het is
een informeel forum gericht op een duurzame lange termijn aanpak
van terrorisme en gewelddadig extremisme. Als nieuwe covoorzitters presenteerden Nederland en Marokko in april 2016 een
GCTF Actieplan, met een focus op de praktische uitvoering van
beleidsaanbevelingen, capaciteitsopbouw en verdere
kennisontwikkeling.

19

Bijlage 1: Zesde voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme
Als co-voorzitters van de GCTF FTF werkgroep hebben Nederland en
Marokko het initiatief genomen om aanvullende richtsnoeren te
ontwikkelen voor effectieve aanpak van terugkerende uitreizigers.
Thema’s die centraal staan zijn informatie-uitwisseling, detectie,
strafrechtelijke aanpak en rehabilitatie en re-integratie. In maart en
mei vonden hierover expertbijeenkomsten plaats. Deze richtsnoeren
zijn onderdeel van een breder GCTF initiatief gericht op het
voorkomen en aanpakken van radicalisering. Dit omvat ook thema’s
als jeugdrecht, de rol van families in (voorkomen van) radicalisering,
en (online) tegengeluid.

37

Optimalisering bestaande
signaleringsmiddelen.

doorlopend
toegepast

38

Versterking proactieve informatieuitwisseling.

doorlopend
toegepast

In het platform ‘reisbewegingen en informatie
uitwisseling’ wordt de nationale praktijk van
informatie uitwisseling, en de detectie en
signalering van personen reisbewegingen
besproken. De werkgroep komt periodiek
bijeen en richt zich op verbetering van
processen in de nationale praktijk en levert
input voor de Europese samenwerking.
Proactieve informatie-uitwisseling is het
fundament van de effectieve aanpak van
jihadisten. Dit geldt voor zowel op nationaal
niveau, als op internationaal niveau. Nederland
zet in op een integrale benadering waarbij
informatie uit verschillende bronnen aan elkaar
worden verbonden. Dit vereist goede
afstemming en sluitende afspraken tussen
nationale ketenpartners en met de andere
lidstaten.

Ook in het kader van de anti-ISIS coalitie heeft Nederland
bijgedragen aan de verdere intensivering van internationale
samenwerking in de aanpak van uitreizigers. In mei besprak de FTFwerkgroep onder co-voorzitterschap van Nederland en Turkije onder
andere trends in de uitreizigersstromen, de (justitiële) aanpak van
terugkeerders, en maatregelen om (potentiele) uitreizigers en
terugkeerders te detecteren.
Onderdeel van de routekaart ter verbetering van informatieuitwisseling en het gebruik van informatie inclusief oplossingen voor
interoperabiliteit van datasystemen op JBZ-gebied, zijn acties
opgenomen ten behoeve van de detectie van personen en
reisbewegingen binnen contraterrorisme. Daarin staan acties die
betrekking hebben op het gebruik van informatie uitwisseling,
detectie en signaleringssystemen. De werkgroep zal zich richten op
de nationale implementatie van deze Europese acties.
Zie voortgang maatregel 36 en 37. Met de routekaart zijn acties
opgenomen ten aanzien van het systematisch vullen en consistent
gebruiken van Europese en internationale informatiesystemen. De
afspraken zijn niet vrijblijvend. De uitvoering van de acties wordt
gemonitord via het comité operationele samenwerking op het gebied
van de binnenlandse veiligheid (COSI), in samenwerking met de EU
Contra Terrorisme Coördinator en de Europese Commissie.

20