Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2409
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Staatssecretaris van Defensie
en de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht
dat Defensie klimaatactivisme en werken als reservist onverenigbaar vindt
(ingezonden 24 februari 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Visser (Defensie), mede namens de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen 8 april 2020). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2107.
Vraag 1
Kent u het bericht «Militair én klimaatactivist is geen fijne combinatie: «Wat
heb je gedaan, pannenkoek?»1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wist u dat voormalig Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp stelt
dat klimaatverandering de wereldvrede bedreigt en daarmee een gevaar is
voor onze veiligheid?2
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Erkent u dat klimaatverandering de aarde kan ontwrichten dat het de grootste
bedreiging is voor de wereldwijde vrede en veiligheid en dat er geen
stabiliteit kan zijn zonder klimaatveiligheid?
Antwoord 3
Dreigingen komen veelal voort uit een samenloop van verschillende
ontwikkelingen. In onze dreigingsanalyses kijken we daarom naar een groot
aantal verschillende trends en ontwikkelingen: op het gebied van de
geopolitiek en de internationale economie, demografie en maatschappelijke
1

https://www.ad.nl/nieuws/militair-en-klimaatactivist-is-geen-fijne-combinatie-wat-heb-jegedaan-pannenkoek~a628d545/
2
https://nos.nl/artikel/2146639-generaal-middendorp-klimaatverandering-bedreigtwereldvrede.html

ah-tk-20192020-2409
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

ontwikkelingen, technologie en ook ecologie. Klimaatverandering kan dus, net
als deze andere factoren, een rol spelen in het huidige en toekomstige
dreigingsbeeld.
Vraag 4, 6, 7, 8, 9
Wat vindt u ervan dat actievoeren voor een leefbare aarde bij Defensie wordt
beoordeeld als onverenigbaar met het werken als reservist? Zouden
reservisten bij Defensie niet juist moeten strijden voor wereldwijde vrede en
veiligheid en daarom ook tegen klimaatverandering?
Wat vindt u ervan dat Defensie hier verwijst naar de «Leidraad Persoonlijke
Gedragingen», waarin gesproken wordt over «loyaliteit aan de werkgever, de
Nederlandse samenleving en de democratische rechtsorde», en daarmee
suggereert dat geweldloos klimaatactivisme buiten de democratische
rechtsorde zou vallen?
Deelt u de mening dat het niet uit te leggen is om met verwijzing naar de
democratische rechtsorde een reservist te beperken in zijn grondrecht op
demonstratie?
Erkent u dat demonstreren tegen klimaatverandering binnen de grenzen van
de wet een grondrecht is, ook voor reservisten? Zo nee, waarom niet?
Erkent u dat klimaatactivisme binnen de grenzen van de wet geen bedreiging
vormt voor de Nederlandse democratische rechtsorde en daarom niet in strijd
is met de «Leidraad Persoonlijke Gedragingen»? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4, 6, 7, 8, 9
Actie voeren voor een leefbare aarde wordt bij Defensie in beginsel niet als
onverenigbaar met het werken als reservist beoordeeld. Het recht op
betoging is een grondrecht dat geldt voor iedereen, ook voor ambtenaren en
dus ook voor militairen. Vanzelfsprekend eerbiedigt Defensie als werkgever
dit recht van haar personeel. Aan de uitoefening van het grondrecht kunnen
echter beperkingen worden gesteld. Voor militairen is deze beperking in de
Wet ambtenaren Defensie opgenomen. Op grond van deze wet moet een
militair zich onthouden van het uitoefenen van het recht tot vereniging, tot
vergadering en tot betoging, indien door de uitoefening van deze rechten de
goede vervulling van zijn functie of de goede functionering van de openbare
dienst, voor zover deze in verband staat met de functievervulling, niet in
redelijkheid zou zijn verzekerd. Of hier sprake van is, is afhankelijk van de
specifieke omstandigheden van het geval en vereist ten minste een verband
met de functie die de militair vervult en kan alleen achteraf worden getoetst.
Bepaalde gedragingen en situaties in de vrije tijd kunnen risicovol zijn voor
de militair en voor Defensie. In de gedragsregels van Defensie is voorgeschreven dat bij twijfel over wat privé te doen en te laten, de militair dit met
diens leidinggevende bespreekt. Daarnaast kan ook de leidinggevende de
militair aanspreken op zijn gedrag. Daarbij staat de open dialoog centraal, en
wordt er altijd gekeken naar de specifieke omstandigheden van het geval,
zoals de aard van de gedraging en de specifieke kwetsbaarheid van de
functie. Er valt dus niet vooraf te zeggen of gedragingen wel of niet samengaan met het werken bij Defensie.
Daarnaast ondergaat elke militair een veiligheidsonderzoek, omdat alle
militaire functies vertrouwensfuncties zijn. Daarbij worden alle gedragingen
en omstandigheden meegewogen. In de «Leidraad Persoonlijke Gedragingen
en Omstandigheden» staat beschreven op welke wijze persoonlijke gedragingen en omstandigheden daarbij een rol spelen. Dat is een beoordelingskader
dat enkel geldt voor veiligheidsonderzoeken.
Reservisten worden aangesteld als militair ambtenaar; bovenstaande geldt
dus onverkort ook voor hen.
Vraag 5
Klopt het dat de betreffende reservist door zijn meerderen is gevraagd te
stoppen met demonstreren? Zo nee, hoe zit het dan? Zo ja, vindt u dit
terecht?
Antwoord 5
Vanwege de personeelsvertrouwelijkheid doe ik in het openbaar geen
uitspraak over individuele gevallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 10
Bent u bereid duidelijk te maken dat klimaatactivisten altijd welkom zijn bij
Defensie? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Zoals hierboven benoemd, kan ik hier in algemene zin geen uitspraak over
doen. De open dialoog staat altijd centraal, en er wordt altijd gekeken naar de
specifieke omstandigheden van het geval, zoals de aard van de gedraging en
de specifieke kwetsbaarheid van de functie. Er valt dus niet vooraf te zeggen
of gedragingen wel of niet samen gaan met het werken bij Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3