Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 620

Beleidsdoelstellingen op het gebied van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

Nr. 187

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 februari 2017
Antibioticaresistentie is een grote dreiging voor de volks- en diergezondheid. De bestrijding van antibioticaresistentie heeft dit kabinet hoog
op de agenda gezet. Dat was nodig en heeft zijn vruchten afgeworpen.
Inmiddels wordt de urgentie van deze problematiek zowel in binnen- als
buitenland door de vele betrokken sectoren onderkend.
In Nederland wordt in de gezondheidszorg relatief weinig antibiotica
voorgeschreven, heeft de veterinaire sector het gebruik sterk weten terug
te dringen en is de resistentieproblematiek in vergelijking met andere
landen beperkt. Wij zijn echter ook afhankelijk van de inspanningen van
andere landen om resistentie tegen te gaan. Om die reden heeft dit
kabinet zich extra ingezet om deze problematiek zowel binnen de
Europese Unie (EU) als mondiaal onder de aandacht te brengen.
Het relatieve succes van onze aanpak van resistentie betekent zeker niet
dat er in Nederland zelf geen inspanningen nodig zijn. Vanwege de
complexiteit van antibioticaresistentie is een integrale aanpak (One
Health) van groot belang. In alle sectoren (zorg, veterinair, milieu, voedsel,
onderzoek en innovatie) zijn er de afgelopen jaren veel maatregelen
genomen die het risico van antibioticaresistentie nu en in de toekomst
verminderen. Hierover heb ik u geïnformeerd.1
In deze brief zal ik u, mede namens de Staatssecretaris voor Economische
Zaken, op de hoogte brengen van de belangrijkste nieuwe ontwikkelingen
op het gebied van de aanpak van antibioticaresistentie in internationaal
verband en in de zorg sinds juli vorig jaar. Tevens wordt aan een aantal
toezeggingen voldaan om uw Kamer op specifieke terreinen te
informeren.

1

kst-32620-187
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 32 620, nr. 159; Kamerstukken 32 620 en 32 793, nr. 176

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 187

1

Antibioticaresistentie houdt niet op bij de grens; internationale
actie
De eerste stap was het internationaal agenderen van antibioticaresistentie. Inmiddels staat dit thema op de agenda van alle relevante
multilaterale organisaties en vele nationale overheden. De afgelopen twee
jaar is de nadruk meer komen te liggen op het daadwerkelijk initiëren en
implementeren van doelgerichte acties, zowel Europees als mondiaal.
Tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Raad van de Europese
Unie zijn ambitieuze raadsconclusies aangenomen over de aanpak van
antibioticaresistentie. De Commissie is vervolgens gestart met de
ontwikkeling van een nieuw EU actie plan. Er is ook op EU-niveau een
zogenaamde Joint Action gestart. Dit is een gezamenlijk initiatief van
lidstaten, gesubsidieerd door de Europese Commissie, om ervaringen uit
te wisselen. Nederland is trekker van een werkpakket dat is gericht op het
versterken van nationale plannen en het bespreken van de voortgang van
genomen maatregelen in de EU lidstaten. Hierbij zal ook een vrijwillig
systeem worden opgezet waarbij landen elkaar kunnen toetsen. Met een
dergelijk systeem kan de voortgang van de aanpak van antibioticaresistentie in de verschillende lidstaten goed worden gevolgd.
Om resistentie en negatieve gevolgen voor het milieu te voorkomen is het
belangrijk dat antibiotica(resten) niet in het milieu terechtkomen bij de
productie van antibiotica. Dit kabinet zet zich in om het onderwerp van
duurzame productie van antibiotica te agenderen op Europees niveau. Het
streven is dit thema op te nemen in het nieuwe EU Actieplan antibioticaresistentie.
Nederland is door Duitsland uitgenodigd om deel te nemen aan de
G20-activiteiten die onder hun voorzitterschap worden georganiseerd.
Antibioticaresistentie is – mede dankzij Nederlandse inspanning – één van
de prioriteiten op het terrein van gezondheid. Dit is belangrijk, omdat er in
de G20 ook landen zitten die weinig tot geen voortgang maken met het
terugdringen van antibioticagebruik in de humane en veterinaire sector.
Tijdens de G20-bijeenkomst van Ministers van landbouw op 22 januari in
Berlijn spraken de Ministers hun steun uit voor de implementatie van het
global action plan antibioticaresistentie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Zij gaven aan zich actief in te zetten om onnodig gebruik van
antibiotica te voorkomen, door onder andere het gebruik van antibiotica
als groeibevorderaar uit te faseren en alleen onder voorwaarden toe te
staan. Hoewel de Nederlandse inzet ambitieuzer was, is het wel bemoedigend dat het onderwerp voor het eerst besproken is in dit forum met
veel landen buiten de EU, waar het gebruik van antibiotica als groeibevorderaar nog is toegestaan. De G20 bijeenkomst van de Ministers van
volksgezondheid is gepland op 19 en 20 mei in Berlijn. Tijdens deze
bijeenkomst zal de focus vooral liggen op de beschikbaarheid van nieuwe
middelen.
Onder de vlag van het World Economic Forum (WEF) zal Nederland met
Zwitserland, de Wellcome Trust en een aantal private partijen concrete
suggesties voor business modellen voor antibiotica uitwerken. Het doel is
om publiek-private samenwerking te stimuleren, waarbij de winsten niet
afhankelijk zijn van het verkoopvolume (de-linkage).
In mijn brief van 6 december jl. informeerde ik u over de uitkomst van de
high level meeting van de Global Health Security Agenda (GHSA) van 12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 187

2

tot 14 oktober 2016 in Rotterdam.2 Tijdens deze bijeenkomst heeft
Nederland de vergadering van het Action Package over antibioticaresistentie voorgezeten. Hier is onder andere gesproken over de politieke
verklaring over antibioticaresistentie, die is aangenomen op 21 september
2016 tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (VN)
(Kamerstuk 26 150, nr. 158). In deze verklaring is afgesproken dat er een
VN-coördinatiemechanisme voor antibioticaresistentie komt. We hebben
besproken hoe we de totstandkoming van dit mechanisme kunnen
versnellen. Ook is tijdens de bijeenkomst afgesproken dat alle
GHSA-landen meedoen aan een inventarisatie van de WHO over nationale
actieplannen. Tenslotte hebben we in kaart gebracht welke bilaterale
samenwerking tussen GHSA-landen en derde landen bestaan en hoe deze
samenwerking kan worden uitgebreid. Tijdens de uitvoerende raad van de
WHO in januari dit jaar zijn deze plannen verder besproken. Ook is
afgesproken dat we als lidstaten zullen bijdragen aan een raamwerk van
de WHO voor goed gebruik van antibiotica.
Nederland is sinds mei vorig jaar lid van de uitvoerende raad van de
WHO. Dit stelt ons in staat om het thema op de agenda te houden van de
WHO en om goede afstemming te realiseren tussen het actiepakket van
de GHSA en de activiteiten van de WHO. Tijdens de uitvoerende raad van
januari heeft Nederland wederom aangedrongen op een spoedige
implementatie van het VN coördinatiemechanisme. De WHO heeft
toegezegd dit in februari te realiseren in nauw overleg met de Food and
Agricultural Organisation (FAO), de World Animal Health Organization
(OIE) en het Secretariaat-Generaal van de VN.
Zorg
Zorgnetwerken gaan van start
In Nederland worden tien zorgnetwerken antibioticaresistentie gecreëerd.3
De ROAZ4 regio structuur heb ik daarvoor als uitgangspunt gekozen. Het
doel is om door goede samenwerking tussen de verschillende zorginstellingen verspreiding van resistentie op regionaal niveau te bestrijden. Met
een regionale aanpak zijn al goede ervaringen opgedaan en in alle regio’s
is men enthousiast en actief om deze zorgnetwerken verder te
ontwikkelen.
Het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) en de GGD GHOR hebben –
zoals afgesproken – samen met de vijf aangewezen pilotregio’s een plan
van aanpak geschreven. Op basis van dit plan van aanpak zijn afspraken
met de zorgnetwerkregio’s gemaakt over de taken die in een zorgnetwerk
gedaan moeten worden. Taken zijn bijvoorbeeld het communiceren
binnen de regio over aanwezigheid van BRMO (Bijzonder Resistentie
Micro Organismen) tussen alle domeinen van de zorg en de openbare
bevolking en adviseren over bestrijdingsmaatregelen tussen diverse
zorginstellingen en zorgverleners.5 In eerste instantie was ik voornemens
te starten met vijf pilotregio’s, maar de andere regio’s bleken zo enthousiast, dat ik op basis van het advies van de LNAZ en GGD GHOR besloten
heb om in 2017 en 2018 de pilot te laten lopen in alle tien de zorgnetwerken. Zij krijgen allemaal een subsidie om de bovenstaande resultaatafspraken te kunnen behalen. Zodoende kunnen alle regio’s gedurende de
pilotfase gelijkwaardig werken aan een dekkend en volwaardig

2

Kamerstuk 33 625, nr. 239
Kamerstukken 32 620 en 32 793, nr. 176
4
Regionaal Overleg Acute Zorgketen
5
Zoals beschreven in het functieprofiel Zorgnetwerken dat eerder door partijen is opgeleverd
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 187

3

zorgnetwerk ter bestrijding van antibioticaresistentie. Ik heb er alle
vertrouwen in dat dit ook zal lukken.
Tijdens de pilotfase bewaak ik de voortgang van de opbouw door het
inrichten van een kerngroep zorgnetwerken, waarin alle regio’s
deelnemen. Het LNAZ en de GGD GHOR begeleiden deze kerngroep. De
veldpartijen worden ook tussentijds geïnformeerd of bijeengeroepen
indien besluitvorming nodig wordt geacht.
Ik zal u in de volgende voortgangsrapportage laten weten wat mijn
standpunt is over het advies over diverse bekostigingszaken dat ik
onlangs heb ontvangen vanuit de werkgroep bekostiging.
Langdurige zorg
Voor de langdurige zorg ontwikkel ik samen met de Staatssecretaris een
aantal extra ondersteunende activiteiten. Dit is nodig om de verpleeghuizen soepel aan te laten sluiten op de zorgnetwerken. Daarnaast is er
minder bekendheid met de gevaren van antibioticaresistentie dan in
curatieve zorginstellingen. De nu afgeronde ondersteunende activiteiten
zijn bijvoorbeeld een app die teams helpt naar het niveau van hygiëne te
kijken en een toolkit voor bewustwording van bestuurders. Het vernieuwende is dat deze instrumenten in cocreatie met zorgverleners en
bestuurders zijn ontwikkeld wat tot groot enthousiasme bij gebruikers
leidt.
Verenso ontwikkelt twee belangrijke richtlijnen die in een afrondend
stadium zijn. Het gaat om de richtlijnen lagere luchtweg infecties en
urineweginfecties, waarin is vastgelegd wat juist voorschrijfgedrag is bij
deze aandoeningen. Samen dekken deze richtlijnen ongeveer 80% van de
infecties in verpleeghuizen. Deze richtlijnen zijn internationaal gevalideerd
en volgens de huidige stand van zaken. Daarnaast wordt hard gewerkt aan
de ontwikkeling van een vorm van antibiotica stewardship die in
verpleeghuizen past. Stewardship staat voor het beleid om bij behandeling van een patiënt terughoudend te zijn met antibiotica gebruik.
In 2017 en 2018 wordt mede met deze instrumenten een groot aantal
verpleeghuislocaties zo voorbereid dat zij beter zijn toegerust om
antibioticaresistentie het hoofd te bieden en soepel aan kunnen sluiten bij
de zorgnetwerken.
Meer inzicht door surveillance
Het effectief bestrijden van resistente ziekteverwekkers vergt tijdig en
adequaat inzicht in wie er waar, wanneer en waarom besmet wordt.
Surveillance biedt dit inzicht. De landelijke werkgroep surveillance heeft
geadviseerd over het opzetten van een landelijk, geïntegreerd surveillancesysteem. Het grootste deel van het advies neem ik over. Het gaat hier
om verbeteringen, uitbouw, en gedeeltelijke koppeling van drie reeds
bestaande systemen (surveillance van verspreiding van BRMO, van
zorginfecties en van antibioticagebruik). Dit is een goede, haalbare en
betaalbare optie. Vanwege de complexiteit, proportionaliteit en de kosten
heb ik nu niet gekozen voor een surveillancesysteem waarbij de drie
bestaande systemen volledig geïntegreerd worden. Ook ben ik van
mening dat het advies om landelijk alle data over voorgeschreven
antibiotica op patiënt niveau te koppelen aan alle gestelde diagnoses en
dit op te nemen in een landelijk real-time systeem, nu niet proportioneel
is. Deze keuzes worden gedragen door de betrokken veldpartijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 187

4

Ik heb het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM opdracht
gegeven genoemde verbeteringen uit te werken in afstemming met
veldpartijen en de pilotregio’s zorgnetwerken. Ik sluit niet uit dat vanuit de
pilotregio’s eventuele vervolgvragen op het gebied van surveillance
komen.
Het RIVM is om advies gevraagd over een landelijke meldplicht voor
bepaalde BRMO. Ik verwacht dit advies eind dit jaar, waarna ik een besluit
zal nemen.
Eind 2016 ontving ik twee adviezen van subwerkgroepen van de landelijke
werkgroep surveillance over zorgvuldig antibioticagebruik (stewardship)
en dragerschap van BRMO. De werkgroep geeft aan dat stewardship een
verantwoordelijkheid is van de sector. Om stewardship en systematische
surveillance te bevorderen geeft de werkgroep per doelgroep verschillende suggesties zoals het ontwikkelen van gestandaardiseerde indicatielijsten. Deze adviezen bespreek ik met de zorgnetwerken onder andere om
te kijken op welke onderdelen de regio’s aanvullende pilotprojecten willen
starten. Ik heb het RIVM opdracht gegeven dit te begeleiden.
Ik ga ervan uit dat ziekenhuizen de kwaliteit van het antibioticavoorschrijfbeleid beoordelen via de verplichte Antibiotic Stewardship teams
(A-teams). De Inspectie voor de Gezondheidszorg ziet hier op toe.
Het advies over verbeteren van inzicht in dragerschap van BRMO was zeer
breed ingevuld. Ik heb besloten alleen opdracht te geven tot een prevalentiemeting in verpleeghuizen omdat over de prevalentie in ziekenhuizen al
veel bekend is. Het RIVM zal de landelijke prevalentiemeting coördineren.
Om te zorgen dat deze meting niet tot onnodige ongerustheid leidt bij
instellingen en bewoners wordt deze zorgvuldig voorbereid.
Om de samenhang en de voortgang te bewaken richt ik een kerngroep
surveillance in. De kerngroep surveillance heeft in samenwerking met het
RIVM/CIb als taken de voorgenomen verbeteringen aan bestaande
systemen te begeleiden, te zorgen voor een liaisonfunctie met de
activiteiten van de kerngroep zorgnetwerken, en te adviseren over
optimale integraliteit tussen de drie bestaande systemen.
Bewustwording door toezicht
De IGZ heeft de afgelopen periode meer mensen en middelen ingezet op
toezicht en handhaving op het gebied van infectiepreventie en antibioticaresistentie en gaat daar de komende jaren ook mee door. Toezicht wordt
uitgevoerd in de ziekenhuizen (thematisch toezicht, thermometerbezoeken
en toezicht in het kader van calamiteitenonderzoek), in de privéklinieken
(30 bezocht in 2016, continuering in 2017) en in de ouderenzorg (in het
kader van calamiteitenonderzoek). Ter voorbereiding van verder toezicht
in de verpleeghuizen heeft de inspectie opdracht gegeven aan de
Argumentenfabriek om de argumenten die bestaan om goede infectiepreventie in te voeren of juist achterwege te laten in kaart te brengen en met
zorgprofessionals en -bestuurders te bediscussiëren. Met de hieruit
voortgekomen «Argumentenkaart» 6 heeft de inspectie in samenwerking
met de GGD’en een zestal roadshows georganiseerd. Deze roadshows
dienden om de bewustwording in de verpleeghuissector te verhogen en
met de resultaten zal de inspectie toezicht op infectiepreventie in de
verpleeghuizen verder ontwikkelen. De GGD’en hebben in de afgelopen
tijd veel geïnvesteerd in hun regie- en netwerkfunctie. Dit is recentelijk
getoetst door de inspectie in het kader van het toezicht op de infectieziek6

www.argumentenfabriek.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 187

5

tebestrijding bij de GGD’en7 en dit blijkt ook bijzonder nuttig bij de
inrichting van de zorgnetwerken in het kader van antibioticaresistentieproblematiek. Het sluit ook aan bij de ondersteunende activiteiten in de
langdurige zorg.
Richtlijnontwikkeling
Recent had ik een constructief gesprek met alle betrokkenen, inclusief het
bestuur van de Stichting Werkgroep Infectiepreventie (WIP), om afspraken
te maken over de organisatorische en financiële structuur van richtlijnontwikkeling infectiepreventie. Er is gesproken over de gezamenlijke
ontwikkeling van een ambitieuze «WIP 2.0» waarbij onder regie van het
CIb netwerken (multidisciplinaire) richtlijnen ontwikkelen, met betrokkenheid van de beroepsgroepen, ziekenhuizen, en instellingen in de
langdurige zorg. Het nieuwe samenwerkingsmodel zal de samenhang
borgen en een voldoende hoog ambitieniveau moeten realiseren. Er zal
ook een goede financiële structuur worden opgezet. De komende
maanden wordt «WIP 2.0» met de betrokkenen uitgewerkt. Ik informeer u
vóór de zomer nader over deze uitwerking.
Nieuwe antibiotica en alternatieven door innovatie en samenwerking
Nationale samenwerkingsstructuur antibioticaonderzoek
In december 2016 is het Netherlands Antibiotics Development Platform
(NADP) van start gegaan. Dit initiatief is gestart vanuit het Netherlands
Center for One Health (NCOH), Center for Antimicrobial Research, Center
for Sustainable Antimicrobials, en ImmunoValley. Het NADP zal het
Nederlandse onderzoeksveld – zowel publieke als private partijen – verder
bundelen en versterken door nieuwe samenwerkingsverbanden te
faciliteren en veelbelovende resultaten uit biomedisch onderzoek te
gebruiken bij de ontwikkeling richting gebruik in de kliniek. Het NADP zal
ook nauw samenwerken met NWO Toegepaste en Technische Wetenschappen (TTW) in de vormgeving van een nieuw onderzoeksprogramma
voor nieuwe antibiotica en alternatieven. De komende jaren investeer ik
ruim 6 miljoen euro in het NADP en het TTW-onderzoeksprogramma.
TTW draagt eveneens 2 miljoen euro bij. Private partijen en de topsector
Life Sciences & Health dragen ook bij aan dit initiatief.
AMR Index
De Access to Medicines Foundation maakt de activiteiten van farmaceutische bedrijven inzichtelijk door gegevens te verzamelen, te analyseren
en de uitkomsten van verschillende bedrijven te vergelijken. Ik ondersteun
de Access to Medicines Foundation met de ontwikkeling van de «AMR
Index», die de investeringen en activiteiten van de 25 meest actieve
bedrijven op het gebied van antibioticaresistentie in kaart brengt. Het gaat
om de activiteiten in onder andere de ontwikkeling van nieuwe antibiotica
en andere behandelingen, informeren van artsen en patiënten, en het
verminderen van antibiotica in het milieu. De ervaring met eerdere
publicaties van de Access to Medicines Foundation leert dat bedrijven het
belangrijk vinden om zich positief te onderscheiden van hun concurrenten. De index stimuleert bedrijven beter te presteren op de onderzochte indicatoren.

7

Bijlage bij Kamerstukken 32 620 en 32 793, nr. 182

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 187

6

Onderzoek naar alternatieven voor antibiotica
Ik heb tijdens het Algemeen Overleg dierziekten en antibioticagebruik op
6 december jl. (Kamerstuk 29 683, nr. 222) toegezegd om een overzicht
met onderzoeksprogramma’s voor alternatieven voor antibiotica in deze
brief op te nemen. Met onderstaande tabel kom ik die toezegging na. Ik
heb ook het nieuwe TTW-programma voor de volledigheid toegevoegd.
Programma

Onderwerp(en)

ZonMw programma Antibiotica Resistentie

nieuwe diagnostiek, transmissie en alternatieve en verbeterde behandelmethoden

Alternatives for Antibiotics (ALTANT programma)

alternatieven voor antibiotica voor de
veterinaire sector

Joint Programming Initiative AMR – call
«InnovaResistance»

innovatieve oplossingen voor antibiotica
resistentie

Horizon Prize van de Europese Commissie

nieuwe en snelle diagnostiek voor luchtweginfecties

Innovative Medicines Initiative – programma
New Drugs for Bad Bugs

onderzoek en ontwikkeling van diagnostiek,
waaronder infrastructuur voor klinisch
onderzoek

TTW-programma antibiotica en alternatieven

Toegepast onderzoek naar nieuwe moleculen
en alternatieven voor antibiotica

Registratie op werkingsmechanisme
Het RIVM heeft op mijn verzoek verkend of het mogelijk is om de
markttoelating van nieuwe antibiotica te vereenvoudigen, zodat ze sneller
beschikbaar zijn voor de patiënt. Het RIVM bekeek of de bestaande
toelating op grond van zogeheten indicaties van het geneesmiddel kan
worden vervangen door een ander criterium, namelijk het zogeheten
werkingsmechanisme. Daarvoor blijken geen wettelijke belemmeringen te
zijn, maar wel praktische bezwaren. Een registratie op basis van alleen het
werkingsmechanisme is te eenzijdig. Wel kan het reguliere (klinische)
onderzoek beter en effectiever worden uitgevoerd door kennis over het
werkingsmechanisme te betrekken bij de toelatingsprocedure. Ik zal het
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vragen deze bevindingen in
het internationale netwerk in te brengen om zodoende bestaande
procedures aan te passen waardoor de middelen toch sneller beschikbaar
kunnen komen voor de patiënt.
Uitspreken tegen antibioticaresistentie: communicatie
Bewustwording van het probleem en het aanreiken van handelingsopties
voor de doelgroepen professionals, burgers en bestuurders zijn de doelen
van mijn communicatie-inzet.
Campagne voor professionals en algemeen publiek
Op 18 november 2016, de antibiotic awareness day, startte ik samen met
bestuurders uit het zorgveld de campagne voor professionals met het
plaatsen van een «bacteriehandtekening». Deze campagne wordt in 2017
verder uitgebreid. Zo kunnen professionals uit alle geledingen hun
handtekening plaatsen. Met het plaatsen van een handtekening spreken zij
zich uit tegen antibioticaresistentie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 187

7

Eind 2016 herhaalde ik de publiekscampagne, waarmee het algemeen
publiek nogmaals geattendeerd werd op het juist gebruik van antibiotica.
Uit de evaluatie bleek dat de campagne bovengemiddeld werd gewaardeerd en dat de boodschappen uit de campagne zeer goed is overgekomen. Ik wil dat de kennis en houding over het onderwerp verder groeit
onder het algemeen publiek. Belangrijk is het inzien van de urgentie van
antibioticaresistentie, het kan tenslotte ons allemaal raken. Daarom stel ik
de professionalcampagne ook open voor alle Nederlanders. Zij kunnen
ook een bacteriehandtekening plaatsen. Ook breid ik de website
www.daarwordtiedereenbetervan.nl verder uit met informatie over
hygiëne en gebruik.
Tot slot
De brede One Health aanpak blijft essentieel voor de aanpak van
antibioticaresistentie. Op alle terreinen zijn stappen gezet; van het
opzetten van een systeem van intercollegiale toetsing voor EU-lidstaten
tot het plaatsen van bacteriehandtekeningen voor ondersteuning van een
campagne, van het creëren van zorgnetwerken tot onderzoek naar
alternatieven voor antibiotica. Ook op het terrein van milieu en voedselveiligheid verloopt alles volgens de eerder aan u gestuurde planning.
Voor de voortgang van de aanpak in de veehouderij verwijs ik u naar de
brief van 8 juli jl.8 over het vervolgbeleid antibiotica bij dieren 2016–2020
en de brief van 2 december jl.9
We zijn er nog niet. Het programma aanpak van antibioticaresistentie
loopt tot 2019, maar bestrijding van antibioticaresistentie is een zaak van
lange adem. Om de investeringen van de afgelopen jaren te laten
renderen is het van belang op de ingeslagen weg voort te gaan. Antibioticaresistentie hoog op de agenda houden is belangrijk, waarbij ik het
essentieel vind dat dit leidt tot concrete, doelgerichte stappen.
Uw Kamer zal periodiek worden geïnformeerd over de verdere voortgang.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

8
9

Kamerstuk 29 683, nr. 220
Kamerstuk 29 683, nr. 221 De Staatssecretaris zal u conform de toezegging in het AO van
6 december 2016 (Kamerstuk 29 683, nr. 222) dit voorjaar informeren over de implementatie
van dit vervolgbeleid inclusief de aanpak om het gebruik van het antibioticum colistine te
verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 187

8