Aan: De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid
Per mail: cie.jv@tweedekamer.nl
Dames, Heren,
Namens de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders zeg ik u hartelijk dank
voor de uitnodiging deel te nemen aan het rondetafelgesprek over de digitalisering en
financiering van de rechtspraak, aan welke uitnodiging wij graag gehoor geven.
De aanleiding voor dit gesprek zijn het onderzoek ‘Doorlichting Financiën Rechtspraak’, en het
Basisplan digitalisering civiel recht en bestuursrecht. Op beide onderdelen zullen wij in deze
gespreksnotitie kort ingaan.
1. het onderzoek ‘Doorlichting Financiën Rechtspraak’,
Met belangstelling heeft de KBvG van dit onderzoek kennis genomen. Wij onderschrijven
vanuit onze expertise en ervaring – die vooral ligt op het gebied van de handelszaken in de
sector kanton – de belangrijkste aanleiding voor het negatief jaarlijks financieel resultaat,
namelijk de daling in het aantal afgedane zaken. Het rapport geeft het aantal inkomende zaken
en de ontwikkeling sinds 2009:
jaar
2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
instroom (x1000) 660 658 607 549 501 485 465 450 369
De daling in het aantal afgedane zaken (meer specifiek: de instroom) baart ons al geruime tijd
grote zorgen en meermaals hebben wij uw Kamers aandacht daarvoor gevraagd. De
belangrijkste oorzaak daarvan ligt in de hoogte van het verschuldigde griffierecht. Mét de
Rechtspraak zijn wij eens dat deze teruggang de rechtspraak hard treft vanwege de
kostenbasis die relatief vast van aard is, namelijk voornamelijk personeel, IT en huisvesting. De
conclusie dat het merendeel van de productgroepen inmiddels een negatieve marge per zaak
kent noopt naar ons inzicht tot een heroriëntering op de wijze van bekostiging. De
kantonzaken lijken immers voor een groot deel de financiële kurk te zijn waar de Rechtspraak
op drijft. Er blijft een opmerkelijke discrepantie tussen de zaakprijs (niveau 2017: € 157 per
zaak), de feitelijke kostprijs van een ongecompliceerde verstek-zaak, en de verschuldigde
griffierechten. Dit klemt te meer omdat uit het onderzoek bepleit dat aanpassing van de
bekostigingssystematiek nodig is om een nieuwe afwijking als gevolg van zaakzwaarte
ontwikkelingen in de toekomst te voorkomen. Voor de kantonzaken biedt het onderzoek

(pagina 91) daarvoor weinig tot geen aanleiding.
De Minister heeft aangekondigd voor de zomer van dit jaar nog te komen met een aanpassing
van de griffierechten. Dat is op zich verheugend maar naar het zich laat aanzien wordt dit een
marginale aanpassing, en is een fundamentele discussie niet voorzien. Die is wel gewenst en
wij dringen daar op aan en het is ook de vraag waarom het zo lang heeft moeten duren gezien
zijn standpunt in de kamer. Dit kost kwetsbare schuldenaren maar ook eisers veel geld.
Met instemming nemen wij kennis van de pogingen de efficiëntiemogelijkheden in de
bedrijfsvoering kritisch te bekijken. Onder het thema digitalisering komen wij daar nog op
terug. Één voornemen stuit bij de KBvG op weerstand, en wel het voornemen tot afstoten van
locaties van oude kantongerechten. Kennelijk gaat het in totaal gaat het om ongeveer 10
locaties. Deze locaties afstoten en de activiteiten verplaatsen naar de hoofdlocaties, zorgt voor

een daling van de huisvestingskosten. Daarbij is, althans in het onderzoek, geen rekenschap
gegeven van het feit dat de kantonlocaties bij uitstek voor die burger die niet in staat is digitaal
te procederen bereikbaar en dus in zijn nabije omgeving dienen te zijn. De afgelopen jaren
(sinds 2013) daalt niet alleen het aantal kantonzaken maar ook het aantal mensen dat naar de
zitting komt. Uit de beroepsgroep komen duidelijke geluiden dat er minder mensen komen
vanwege de afstand, het houdt mensen weg.
2. Basisplan digitalisering civiel recht en bestuursrecht
Aanleiding en noodzaak voor het thans voorliggende basisplan zijn genoegzaam bekend. Uw
Kamer heeft daar uitgebreid het debat over gevoerd. Wij verwelkomen dat de digitalisering
van de rechtspraak niet plots tot een einde is gekomen na de eerder in 2018 door de Raad
voor de rechtspraak afgekondigde ‘reset’ van de digitalisering zoals die voor de rechtsgebieden
civiel recht en bestuursrecht was vormgegeven binnen het programma KEI.
Dat gezegd moet opgemerkt dat in die ‘reset’ tot op heden geen enkele aandacht is gegeven
aan de forse uitgaven die de beroepsgroep van de gerechtsdeurwaarders zich in het KEI-traject
heeft getroost. Wij schatten in dat in de vele jaren die ermee gemoeid zijn geweest aan
investeringen op het gebied van personele inzet van KBvG en SNG, de automatisering van de
deurwaarderskantoren, de opleiding van hun medewerkers een bedrag van ruim € 5 miljoen is
gespendeerd. Een klein bedrag op het totale KEI-project, maar voor de relatief kleine
beroepsgroep een zeer forse aderlating. Natuurlijk, het is verheugend te constateren dat de
gerechtsdeurwaarders door zowel de Raad voor de Rechtspraak als de Minister bij herhaling
als uiterst loyale partners in dit traject worden benoemd. De uitspraak echter dat de
investeringen in KEI niet verloren zijn, alleen pas op een later moment dan voorzien
terugverdiend worden moet ernstig in twijfel worden getrokken. Dat laat de beroepsgroep
thans met een forse financiële kater achter en trekt een zeer zware wissel op de bereidheid
om thans nadere investeringen te moeten doen.
Natuurlijk ontkennen wij niet de noodzaak om de digitalisering te kunnen vervolgen. Sterker,
wij dringen daar al jaren op aan. Voorwaarde is naar ons inzicht dat daarbij weliswaar een
generiek kader voor de verschillende zaakstromen kan gelden, maar per zaakstroom steeds
een concreet projectplan worden opgesteld, waarbij ook rekening wordt gehouden met de
zaakstroom specifieke factoren. Momenteel verkennen wij vanuit de KBvG, net als de Minister
en evenzeer samen met de rechtspraak, de mogelijkheden van een incassoprocedure bij de
rechter, die eenvoudiger en gebruiksvriendelijker is dan de huidige procedure. Wij verwachten
met minimale financiële inspanningen daar met behulp van automatisering snel resultaten in
te bereiken. Wij delen dus de opvatting van de Minister dat sommige maatregelen eenvoudig
en relatief snel in te voeren zijn. Andere maatregelen zijn lastiger, vergen landelijke
afstemming binnen de rechtspraak of vereisen zelfs wetswijziging. Wij vragen Uw Kamer
concreet de voorstellen die óf zijdens de Minister of zijdens de Rechtspraak (in samenspraak
met de KBvG) zullen bereiken welwillend te bezien, daarvoor zo nodig de (minimale) financiële
middelen vrij te maken, en waar mogelijk gebruik te mogen maken van de
experimenteerbepalingen die de wet al toelaat.

Wilbert van de Donk
Voorzitter KBvG