Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2791

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 december 2023
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de Raad Algemene
Zaken van 12 december 2023.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

kst-21501-02-2791
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2791

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD ALGEMENE ZAKEN VAN
12 DECEMBER 2023
Op dinsdag 12 december a.s. vindt in Brussel de Raad Algemene Zaken
(RAZ) plaats. Op de agenda1 staan de voorbereiding van de Europese
Raad (ER) van 14–15 december aanstaande, het Europees Semester, de
evaluatie van de jaarlijkse rechtsstaatdialoog, EU-uitbreiding, de
demografische veranderingen in Europa, het associatieakkoord met
Andorra en San Marino, Toekomst van Europa/voorstel van het Europees
Parlement op grond van artikel 48 VEU, een voorstel voor de oprichting
van een EU-Atlantische macro-regionale strategie en het voorstel voor
aanpassing van de verordening tot regeling van het taalgebruik. De
Minister van Buitenlandse Zaken is voornemens deel te nemen aan deze
Raad.
Voorbereidingen Europese Raad 14–15 december
Op de agenda van de Europese Raad (ER) van 14 en 15 december a.s.2
staan vooralsnog de Russische agressie tegen Oekraïne, de situatie in het
Midden-Oosten, EU-uitbreiding, het Meerjarig Financieel Kader, Veiligheid
en Defensie, migratie en de Strategische Agenda 2024–2029.
RF/OEK
In voorbereiding op de ER zal de RAZ mogelijk spreken over de voortdurende Russische agressieoorlog tegen Oekraïne. Het kabinet bepleit snelle
aanname van het 12e sanctiepakket, verhoging van de European Peace
Facility via een Ukraine Assistance Fund en snelle besluitvorming over de
Oekraïne-faciliteit voor herstel en wederopbouw. Het kabinet zal wederom
het belang van accountability voor Oekraïne benoemen. Verder verwijst
het kabinet naar de Geannoteerde Agenda van de Raad Buitenlandse
Zaken van 11 december 2023 waar dit onderwerp zal worden besproken.
Midden-Oosten
In voorbereiding op de ER zal de RAZ mogelijk spreken over de situatie in
het Midden-Oosten. Op het moment van schrijven is er nog geen
informatie beschikbaar over de insteek van de discussie. Verder verwijst
het kabinet naar de Geannoteerde Agenda van de Raad Buitenlandse
Zaken van 11 december 2023 waar dit onderwerp zal worden besproken.
EU-Uitbreiding
Naar verwachting zal de ER van 14–15 december spreken over
EU-uitbreiding en de gevolgen hiervan (absorptiecapaciteit). Zie separaat
RAZ-agendapunt «EU-uitbreiding» in deze geannoteerde agenda voor
toelichting hierop. Voor de Nederlandse inzet ten aanzien van absorptiecapaciteit verwijst het kabinet naar de geannoteerde agenda’s en verslagen
van de informele RAZ van 27 en 28 september3, 4, de RAZ van
24 oktober5, 6en de RAZ van 15 november7, 8.

1

Zie: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/CM-5576–2023-INIT/nl/pdf.
Zie https://data.consilium.europa.eu/doc/document/CM-13–2023-INIT/nl/pdf en via Delegates
Portal ST15005/23.
3
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2712.
4
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2717.
5
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2718.
6
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2775.
7
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2778.
8
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2788.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2791

2

Meerjarig Financieel Kader
In voorbereiding op de ER zal de RAZ spreken over de door de Europese
Commissie voorgestelde tussentijdse herziening van het MFK. Het
Voorzitterschap heeft een discussiedocument verspreid met herschikkingsopties tussen de 8 en 23 mld. euro. Nederland dringt aan op een
volledig overzicht met alle mogelijke financieringsopties. Op het moment
van schrijven heeft het Voorzitterschap nog geen nieuw onderhandelingsdocument met de lidstaten gedeeld. Het is nog onzeker of het Voorzitterschap een onderhandelingsdocument voor de RAZ zal agenderen. Mocht
dit het geval zijn, dan wordt uw Kamer hierover nader geïnformeerd.
Veiligheid en defensie
In voorbereiding op de ER zal de RAZ mogelijk spreken over veiligheid en
defensie. Om opvolging te geven aan de Verklaring van Versailles van
10–11 maart 20239 zal de discussie tijdens de ER zich naar verwachting
focussen op de implementatie van het Strategisch Kompas, het opschalen
van de defensie-industrie voor militaire steun aan Oekraïne en ook de
bescherming van Europa, de aankomende European Defence Industry
Strategy en het verbeteren van voldoende toegang tot zowel publieke als
private financiering voor de Europese defensie-industrie. Het kabinet
verwelkomt het toevoegen van deze punten aan de agenda en zal zich
inzetten om de uitwerking van eerder gemaakt afspraken te bespoedigen
in lijn met de constatering dat Europa meer verantwoordelijkheid moet
nemen voor de eigen veiligheid.
Migratie
Het kabinet verwelkomt de agendering van migratie tijdens de ER van
14–15 december. De inzet van het kabinet blijft ongewijzigd, en richt zich
op het hoog op de Europese politieke agenda houden van migratie, en
voortgang bereiken door de implementatie van de Raadsconclusies van
de Europese Raden in februari en maart 2023, en de conclusies van de
President van de Europese Raad na de ER van juni en oktober 2023. Het
kabinet acht het van belang dat de onderhandelingen tussen de Raad en
het Europees Parlement over het Asiel- en Migratiepact op korte termijn
worden afgerond en zal de Commissie blijven oproepen zich in te zetten
voor het ontwikkelen van brede migratiepartnerschappen.
Strategische Agenda 2024–2029
In navolging van de informele top in Granada van 6 oktober jl. zal de RAZ
in voorbereiding op de ER van 14–15 december mogelijk stilstaan bij het
proces ter voorbereiding op de vaststelling van de Strategische Agenda
van de Europese Raad voor 2024–29, naar verwachting in zomer 2024. Het
kabinet zal hierbij uitdragen voorstander te zijn van een helder en
ordentelijk proces.
Europees semester
De Raad zal van gedachten wisselen over het herfstpakket dat op
21 november door de Commissie is gepubliceerd in het kader van het
Europees semester. Het pakket bestaat uit verschillende onderdelen
waaronder de jaarlijkse analyse van groeiprioriteiten van de Europese
Unie (Annual Sustainable Growth Survey, ASGS), het jaarlijkse rapport
over het waarschuwingsmechanisme (Alert Mechanism Report, AMR) in
het kader van de macro-economische onevenwichtighedenprocedure
9

https://www.consilium.europa.eu/media/54788/20220311-versailles-declaration-nl.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2791

3

(MEOP), het voorstel voor de aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone (eurozone-aanbeveling) en de opinies van
de Commissie over de ontwerpbegrotingen die lidstaten medio oktober
2023 hebben ingediend bij de Commissie. Het kabinet verwelkomt het
herfstpakket op hoofdlijnen. De appreciatie van het volledige herfstpakket
wordt op dit moment uitgewerkt. De Kamer zal naar verwachting op
22 december 2023 een kabinetsappreciatie van het volledige herfstpakket
ontvangen.
Evaluatie jaarlijkse rechtsstaatdialoog
De Raad heeft de afgelopen maanden de jaarlijkse rechtsstaatdialoog
geëvalueerd. Het Voorzitterschap zet in op aanname van Raadsconclusies
hierover. Uw Kamer is in de geannoteerde agenda10 en het verslag11 van
de RAZ van 10 juli jl. en in de geannoteerde agenda12 en het verslag13 van
de RAZ van 19 september jl. geïnformeerd over het proces van de
evaluatie en de Nederlandse inzet.
Het kabinet kan zich vinden in de door het Voorzitterschap voorgestelde
Raadsconclusies: het is een gebalanceerde tekst waarmee in lijn met de
Nederlandse inzet en het overgrote deel van de lidstaten, de bestaande
praktijk wordt vastgelegd. Om te zorgen voor een betere spreiding is er in
de voorliggende conclusies voor gekozen de rechtsstaatdialogen vier keer
per jaar te agenderen: één jaarlijkse horizontale dialoog voor de
bespreking van algemene trends en ontwikkelingen, en drie landenspecifieke dialogen, waarbij per keer de staat van de rechtsstaat van vier
lidstaten wordt besproken. Het kabinet kan deze aanpassing steunen.
Conform de Nederlandse inzet wordt de complementaire rol van de Raad
Justitie en Binnenlandse Zaken in de conclusies erkend. Het kabinet blijft
zich er de komende tijd voor in zetten dat het rechtsstaatrapport ook in
deze vakraad op structurele basis wordt besproken. Tevens ziet het
kabinet een rol weggelegd voor de Raad Onderwijs, Jeugdzaken, Cultuur
en Sport voor de bespreking van de Mediapijler van het rapport. Ook acht
het kabinet het positief dat er in de conclusies aandacht wordt besteed
aan het betrekken van andere stakeholders, zoals het maatschappelijk
middenveld, journalisten en parlementariërs bij het bespreken van
onderwerpen op het gebied van de rechtsstaat. Het kabinet had echter
graag gezien dat de evaluatie was aangegrepen om, in lijn met de
toezegging van de Minister van Buitenlandse Zaken van 27 januari 2021,
de mogelijkheden te onderzoeken om de transparantie rondom de
rechtsstaatdialogen in de Raad verder te vergroten. Hier was echter
onvoldoende steun voor.
Het is de verwachting dat het overgrote deel van de lidstaten de voorliggende conclusies kan steunen. Twee lidstaten verzetten zich tegen de
conceptconclusies. Deze lidstaten zijn van oordeel dat de rechtsstaatdialogen niet enkel gebaseerd moeten zijn op het rechtsstaatrapport, maar
op meer uiteenlopende bronnen. Ook zijn deze twee lidstaten van oordeel
dat de verschillende rechtsstaatinstrumenten elkaar te veel dupliceren,
hetgeen volgens hen in strijd is met de uitgangspunten van de dialoog. Zij
wijzen hierbij onder andere op de overlappende thematiek van de
rechtsstaatdialogen en de lopende Artikel 7 procedures tegen Polen en
Hongarije. Nederland zal tijdens de aankomende Raad benadrukken dat
de instrumenten verschillende doelen nastreven en elkaar juist versterken
en zal deze lidstaten nadrukkelijk oproepen de voorliggende conclusies te
10

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2690.
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2701.
12
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2708.
13
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2713.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2791

4

steunen. Aanname van Raadsconclusies vergt consensus. Indien dit niet
haalbaar blijkt te zijn, is de verwachting dat het Spaanse voorzitterschap
zal inzetten op conclusies van het voorzitterschap.
EU-uitbreiding
De Raad zal spreken over het jaarlijkse uitbreidingspakket dat de Europese
Commissie op 8 november jl. presenteerde. Het uitbreidingspakket bevat
landenrapportages over de voortgang in het toetredingsproces van de
tien (potentiële) kandidaat-lidstaten: Albanië, Bosnië en Herzegovina,
Georgië, Kosovo, Moldavië, Montenegro, Noord-Macedonië, Oekraïne,
Servië en Turkije. Ook zal naar verwachting het door de Commissie
voorgestelde Groeiplan voor de Westelijke Balkan besproken worden. Uw
Kamer zal begin december de kabinetsappreciatie ontvangen over het
uitbreidingspakket van de Commissie, die tevens de basis vormt voor de
Nederlandse inzet bij de voorbereiding van de Raadsconclusies over het
uitbreidingspakket.
Demografische veranderingen EU
Naar aanleiding van de eerdere bespreking van de door de Commissie
opgestelde demografie toolbox tijdens de RAZ van 24 oktober jl.
bespreekt de Raad conclusies over de beheersing van de demografische
veranderingen in Europa. Op het moment van schrijven is het nog niet
duidelijk hoe deze conclusies eruit komen te zien. Aangezien alle lidstaten
te maken hebben met demografische uitdagingen en de grensoverschrijdende aspecten hiervan, verwelkomt het kabinet de discussie hierover
binnen de Raad. Het kabinet kijkt dan ook met interesse uit naar de
conclusies en zal bij het vaststellen hiervan rekenschap geven van de
problematiek zoals in Nederland rondom een hoge bevolkingsdichtheid.
De bredere inzet van het kabinet is reeds met uw Kamer gedeeld in het
BNC-fiche.14
Onderhandelingen associatieverdrag Andorra en San Marino
De Raad zal naar verwachting stilstaan bij de onderhandelingen tussen de
EU en San Marino en Andorra. Het streven van beide onderhandelingspartijen is om voor het einde van dit jaar een onderhandelaarsakkoord te
bereiken. De onderhandelingen zijn in 2015 gestart en hebben als doel om
de huidige afzonderlijke akkoorden te bundelen en om verdere integratie
van de microstaten in de EU interne markt mogelijk te maken15. In
september zijn de onderhandelingen op verzoek van Monaco met dit land
stilgelegd.
Het kabinet is positief over de voortgang die de afgelopen maanden is
geboekt in de onderhandelingen over een associatieakkoord. Het kabinet
zal een definitieve positie innemen wanneer het associatieakkoord naar
verwachting begin 2024 ter besluitvorming aan de RAZ zal worden
voorgelegd. Daarbij zal speciale aandacht uitgaan naar de afspraken over
financiële dienstverlening, met het oog op het bewaken van de integriteit
van de EU financiële dienstensector.16

14

Kamerstuk 22 112, nr. 3841.
146317.pdf (europa.eu).
16
Kamerstuk 22 112, nr. 1534.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2791

5

Voorstel voor oprichting van een EU-Atlantische macro-regionale
strategie
Het Spaanse voorzitterschap heeft als informatiepunt een mogelijk
voorstel voor een nieuwe macro-regionale strategie (MRS) voor het
Atlantisch oceaangebied geagendeerd. De macro-regionale strategieën
(MRS’en) van de EU zijn beleidskaders die zijn opgezet door EU-lidstaten
en niet-EU-landen binnen een bepaald geografisch gebied om gezamenlijk
uitdagingen aan te pakken en kansen te benutten door gedeelde doelstellingen voor de lange termijn vast te stellen. Leidende principes voor deze
strategieën zijn dat er geen nieuwe EU-fondsen voor worden opgericht,
dat er geen extra EU-structuren worden voorgesteld en dat er geen
nieuwe EU-wetgeving voor wordt gemaakt. Het idee is om bestaande
fondsen en beleid beter op elkaar af te stemmen, op zowel EU-, nationaal,
als regionaal niveau en te vertrouwen op bestaande instanties voor de
uitvoering. Het kabinet wacht op meer concrete informatie over dit
voorstel voordat er een definitieve positie kan worden ingenomen.
Voorstel aanpassing verordening tot regeling van het taalgebruik
Het Spaanse voorzitterschap heeft opnieuw het voorstel voor aanpassing
van de verordening tot regeling van het taalgebruik17 op de agenda van
de RAZ geplaatst. Het voorstel van Spanje is om het Baskisch, Galicisch
en Catalaans tot officiële EU-talen te maken. Tijdens de RAZ van
15 november jl. informeerde het Spaanse voorzitterschap de lidstaten dat
het op 13 november jl. een gewijzigd voorstel heeft gedeeld.18 Daarnaast
benoemde het Spaanse voorzitterschap dat de Commissie een kostenanalyse aan het maken is. Op het moment van schrijven is deze nadere
kostenanalyse nog niet bekend. Nadat deze kostenanalyse is ontvangen
zal de discussie op technisch niveau gestart worden. Het voorzitterschap
heeft in de agenda aangegeven het voorstel eventueel als een besluit voor
te leggen. Het kabinet acht besluitvorming hierover prematuur. Verder
hecht het kabinet aan taalverscheidenheid in de EU en dringt in relatie tot
dit voorstel samen met de andere lidstaten aan op besprekingen op
technisch niveau op basis van een analyse van de juridische en financiële
gevolgen van het voorstel en van de verhouding van het voorstel tot
andere regionale talen in de EU.

17

Verordening nr.1 van 15 april 1958 tot regeling van het taalgebruik in de Europese Economische Gemeenschap (1958).
18
In te zien via Delegates Portal: ST14958/23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2791

6