Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2411
Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de Staatssecretaris van Financiën over
de bizarre nieuwe wereld van de zzp’er (ingezonden 12 april 2016).
Antwoord van Staatssecretaris Wiebes (Financiën) (ontvangen 28 april 2016).
Vraag 1
Kent u het bericht en de video «Na de VAR: dit is de bizarre nieuwe wereld
van de zzp’er»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u reageren op de kritiek dat de modelcontracten «behoorlijk vaag» zijn?
Antwoord 2
De algemene modelovereenkomsten bevatten de bepalingen die noodzakelijk
zijn om tot een oordeel over de afwezigheid van een dienstbetrekking te
kunnen komen, terwijl zij toch bruikbaar zijn in verschillende sectoren en
situaties.
Ik vind «vaag» niet het juiste woord. De algemene modelovereenkomsten
bieden ruimte aan opdrachtgever en opdrachtnemer om hun arbeidsrelatie,
binnen de grenzen van de wet, zelf vorm te geven. Indien de algemene
modelovereenkomst naar het oordeel van opdrachtgever en opdrachtnemer
onvoldoende houvast biedt, kunnen ook meer specifieke modelovereenkomsten worden gekozen.
Vraag 3
Is het u bekend dat de brief van de Belastingdienst die zzp’ers (zelfstandigen
zonder personeel) moet informeren over de wijzigingen2 de onrust onder
zzp’ers niet heeft verminderd en juist tot extra onzekerheid bij zzp’ers heeft
geleid?

1
2

ah-tk-20152016-2411
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

http://www.rtlz.nl/business/ondernemers/na-de-var-dit-de-bizarre-nieuwe-wereld-van-de-zzper
http://www.zipconomy.nl/2016/03/belastingdienst-gaat-info-brief-over-wet-dba-versturen-aanzzpers-hier-is-hij-alvast/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Nee, dit is mij niet bekend en ik heb hier ook geen aanwijzingen over. Voor
de brief van de Belastingdienst is samengewerkt met belangenorganisaties3
om zoveel mogelijk aan te sluiten op de vragen en zorgen die bij hen en de
Belastingdienst binnenkomen. De brief is daarna getest onder zzp’ers en goed
beoordeeld. Deze onrust blijkt ook niet uit een toename van vragen via de
Belastingtelefoon of Twitter. In de brief is ook uitgenodigd tot het deelnemen
aan een van de twee gratis webinars. De webinars zijn via de internetsite van
de Belastingdienst nog steeds beschikbaar.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u de stelling van Matthijs Bouman dat een zzp’er zich «heel
precies moet houden aan de modelcontracten, die in vage bewoordingen zijn
gesteld»?
Antwoord 4
In de algemene modelovereenkomsten en de branchemodellen zijn de
relevante bepalingen geel gemarkeerd. Bij het naleven van de overeenkomst
gaat het erom dat overeenkomstig die bepalingen wordt gewerkt. Een kleine
incidentele afwijking van een fiscaal relevante bepaling zal niet meteen tot
het vervallen van de zekerheid omtrent de loonheffingen leiden, mits de
opdrachtgever of opdrachtnemer kan aantonen dat er sprake is van een
incident. Er is bijvoorbeeld sprake van een kleine incidentele afwijking als de
opdrachtnemer een stuk gereedschap thuis laat liggen en die dag een stuk
gereedschap van zijn opdrachtgever gebruikt. Net zoals op andere deelterreinen van de fiscaliteit beoordeelt de Belastingdienst de situatie naar redelijkheid en zonder zinloze scherpslijperij. De stelling van Matthijs Bouwman dat
een zzp’er zich «heel precies moet houden aan de modelcontracten» behoeft
dan ook ruime nuancering.
Vraag 5
Kunt u zich voorstellen dat zzp’ers het gevoel hebben dat ze meer risico’s
lopen omdat ze de gedurende alle werkzaamheden alert moeten zijn of ze per
abuis niet lichtelijk afwijken van de gesloten overeenkomst, zelfs als eigenlijk
overduidelijk is dat ze als zzp’er werkzaam zijn?
Antwoord 5
Als overduidelijk is dat iemand als een zzp’er werkzaam is, dan is het niet
nodig om met een door de Belastingdienst beoordeelde modelovereenkomst
te werken. Deze modelovereenkomsten zijn alleen bedoeld voor die gevallen
waarin er twijfel bestaat over de aard van de arbeidsrelatie.
Een zzp’er loopt minder risico als hij werkt met een modelovereenkomst dan
wanneer hij met een VAR werkt. Een VAR-wuo en een VAR-dga creëren een
schijnzekerheid ten aanzien van de positie van de houder van een dergelijke
VAR. Als de feiten en omstandigheden uit de VAR-aanvraag afwijken van
hetgeen bij de opdrachtgever wordt aangetroffen dan wordt een correctie in
de VAR-systematiek eenzijdig neergelegd bij de zzp’er. Door de vrijwaring die
de VAR-wuo of VAR-dga heeft, loopt de opdrachtgever geen risico van
correctieverplichtingen of naheffingen. Wordt er gebruik gemaakt van een
modelovereenkomst dan hebben partijen de zekerheid dat er buiten
dienstbetrekking wordt gewerkt als overeenkomstig de overeenkomst wordt
gewerkt. De positie van zzp’ers gaat er onder DBA dus op vooruit. Het
gebruik van modelovereenkomsten is nooit verplicht. Ook met een eigen
overeenkomst kan bereikt worden dat buiten dienstbetrekking wordt gewerkt.
Vraag 6
Kunt u zzp’ers duidelijkheid verschaffen over hoe de Belastingdienst gaat
beoordelen of feitelijk gewerkt is conform de modelovereenkomst?
Antwoord 6
De Belastingdienst heeft vele mogelijkheden om zijn toezicht in te richten,
bijvoorbeeld risicogericht. De Belastingdienst beoordeelt bij zijn controles van
modelovereenkomsten welke werkzaamheden onder welke omstandigheden
3

FNV zelfstandigen, ZZP Nederland, VNO, PZO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

worden verricht. Als de aangetroffen situatie in redelijkheid in overeenstemming is met de gebruikte modelovereenkomst zal de Belastingdienst zijn
onderzoek afronden. Indien evident in afwijking van de gebruikte modelovereenkomst wordt gewerkt, beoordeelt de Belastingdienst de aangetroffen
feiten en omstandigheden. Bij een kleine incidentele afwijking zullen er geen
gevolgen zijn voor partijen. Een voorbeeld van een kleine incidentele
afwijking is wanneer een zzp’er die zijn eigen gereedschap gebruikt, een stuk
gereedschap vergeten is en die dag een stuk gereedschap van zijn opdrachtgever leent. Bij een afwijking meer dan incidenteel kunnen partijen worden
verzocht hun overeenkomst in overeenstemming te brengen met de feiten en
omstandigheden. Als de feitelijk aangetroffen situatie niet overeen komt met
de gebruikte overeenkomst en de afwijking niet klein en incidenteel is, kan er
sprake zijn van een dienstbetrekking. In dat geval kan een correctieverplichting of een naheffingsaanslag loonheffingen aan de opdrachtgever worden
opgelegd.
Vraag 7
Kunt u voor de volgende cruciale zinnen uit de modelovereenkomsten
aangeven hoe de Belastingdienst gaat controleren of feitelijk gewerkt is
conform de overeenkomst?
a. Opdrachtnemer deelt zijn werkzaamheden zelfstandig in en is bij de
uitvoering daarvan geheel zelfstandig.
b. Hij/zij verricht de overeengekomen werkzaamheden naar eigen inzicht en
zonder toezicht of leiding van de opdrachtgever. Opdrachtgever kan wel
aanwijzingen en instructies geven omtrent het resultaat van de opdracht.
c. A heeft uitdrukkelijk geen zeggenschap over de werkzaamheden van B. B
is dus vrij de werkzaamheden naar eigen inzicht en zonder toezicht of
leiding van A uit te voeren.
Antwoord 7
In het verlengde van het antwoord op vraag 6 geven de genoemde zinnen
weer dat de opdrachtnemer zelf bepaalt hoe hij werkt en dat de opdrachtgever alleen zeggenschap heeft over het resultaat van de werkzaamheden. Of
feitelijk gewerkt wordt conform deze bepalingen kan bijvoorbeeld gecontroleerd worden met een waarneming ter plaatse. Maar ook bijvoorbeeld met
het beoordelen van eventueel vastgelegde werkafspraken en andere
vastleggingen. Controleren of er sprake is van een dienstbetrekking is
overigens al decennia een taak van de Belastingdienst, waarbij steeds aan de
orde komt hoeveel zeggenschap de opdrachtgever heeft over de werkwijze
van een opdrachtnemer. Dergelijke controles zijn dus niet nieuw en de
Belastingdienst heeft hier al veel ervaring mee.
Ook in breder verband is een beoordeling op basis van algemene bepalingen
of open normen allerminst nieuw. Zowel binnen de fiscaliteit (het zakelijk
kostenbegrip bijvoorbeeld) als erbuiten worden door uitvoeringsinstanties
situaties op een werkbare manier beoordeeld, zonder dat de bepalingen zelf
met mathematische exactheid voor iedere denkbare situatie kunnen worden
uitgelegd. En ook op dergelijke terreinen is een werkbare, voor betrokkenen
bekende en vertrouwde werksituatie ontstaan. De situatie onder de Wet DBA
is allerminst nieuw of uniek.
Vraag 8
Acht u het mogelijk om factoren bekend te maken die dan wel wijzen op
ondernemerschap dan wel wijzen op een dienstverband?
Antwoord 8
Op de internetsite van de Belastingdienst staan de elementen met een
toelichting die kenmerkend zijn voor het bestaan en voor de afwezigheid van
een dienstbetrekking: «Uw overeenkomst: wel of geen dienstbetrekking».
Daarnaast is op verzoek van uw Kamer en van belangengroepen op 1 maart
2016 de Handreiking DBA («Handreiking beoordelingskader overeenkomsten
arbeidsrelaties») gepubliceerd. Over ondernemerschap staat op de internetsite «de OndernemersCheck», waarin aan de hand van vragen in de vier
belangrijkste thema’s rond ondernemerschap een indicatie over het ondernemerschap wordt gegeven. De vier thema’s zijn: Hoe zelfstandig ben je?, Zit er
continuïteit in je bedrijf?, Loop je ondernemersrisico? en Wat is de omvang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

van je bedrijf?. Aan de regels van ondernemerschap is overigens niets
veranderd: wie nu zelfstandig ondernemer is, is dat vanaf mei onder DBA
ook.
Vraag 9
Kunt u van de volgende factoren aangeven of zij een aanwijzing vormen voor
een dienstverband:
a. deelname aan de pensioenvoorziening van de opdrachtgever.
b. deelname aan de arbeidsongeschiktheidsverzekering van de opdrachtgever.
c. deelname aan vergaderingen bij de opdrachtgever (met werknemers van
de opdrachtgever).
d. verstrekken of vergoeden van een opleiding of cursus aan de opdrachtnemer.
e. ter beschikking stellen van bedrijfskleding door de opdrachtgever.
f. ter beschikking stellen van veiligheidsmiddelen (mondkapjes, gehoorbescherming, etc.) door de opdrachtgever.
g. ter beschikking stellen van een kantoorwerkplek (bureau, bureaustoel,
computer, printer).
Antwoord 9
Factoren die een aanwijzing kunnen vormen voor het bestaan van een
dienstbetrekking worden in onderlinge samenhang beoordeeld. Pas nadat alle
relevante factoren in onderlinge samenhang zijn bekeken, kan de conclusie
worden getrokken of er sprake is van een dienstbetrekking of niet. De in de
vraag opgesomde factoren zijn geïsoleerd bezien geen van alle van doorslaggevend belang, maar ze kunnen wel een rol spelen. Sommige factoren wijzen
eerder naar de aanwezigheid van een dienstbetrekking dan andere. Voor de
opsomming geldt in de regel het volgende.
a/b. Deelname aan de pensioenvoorziening en aan de arbeidsongeschiktheidsverzekering van de opdrachtgever zijn factoren die sterk wijzen in
de richting van een dienstbetrekking.
c.
Deelname aan vergaderingen bij de opdrachtgever (met werknemers
van de opdrachtgever) kan een aanwijzing zijn dat de opdrachtnemer
feitelijk binnen het organisatorische kader van het bedrijf van de
opdrachtgever werkzaam is en kan daarmee een aanwijzing vormen
richting dienstbetrekking. Dit is echter afhankelijk van de aard van de
vergadering: deelname aan een afdelingsoverleg met een algemeen
karakter wijst uiteraard eerder in de richting van een dienstbetrekking
dan deelname aan een overleg dat specifiek gaat over de opdracht van
de zzp’er.
d.
Het verstrekken of vergoeden van een opleiding of cursus aan de
opdrachtnemer vormt een sterke aanwijzing richting dienstbetrekking.
e.
Het ter beschikking stellen van bedrijfskleding door de opdrachtgever
kan een aanwijzing vormen voor het bestaan van een dienstbetrekking.
f.
Het ter beschikking stellen van veiligheidsmiddelen (mondkapjes,
gehoorbescherming, etc.) door de opdrachtgever hoeft geen aanwijzing
te zijn voor het bestaan van een dienstbetrekking.
h.
Het ter beschikking stellen van een kantoorwerkplek (bureau,
bureaustoel, computer, printer) zal doorgaans geen aanwijzing zijn voor
het bestaan van een dienstbetrekking.
Vraag 10
Moet een zzp’er nog meerdere opdrachtgevers hebben? Zo ja, waarom staat
daar niets over in de in vraag 3 genoemde brief van de Belastingdienst?
Antwoord 10
Voor het antwoord op de vraag of een opdrachtnemer voor de belastingheffing wordt gezien als een ondernemer is doorgaans het aantal opdrachtgevers van belang. Maar de brief gaat niet over ondernemerschap, die regels
blijven immers hetzelfde. De brief aan zzp’ers gaat over het afschaffen van de
VAR en de mogelijkheid om met een modelovereenkomst te werken. Een
modelovereenkomst regelt de specifiek arbeidsrelatie tussen een opdrachtgever en een opdrachtnemer en is gericht op de afwezigheid van een dienstbetrekking. Het gebruik van modelovereenkomsten zegt daarmee niets over
eventueel ondernemerschap van de opdrachtnemer. Niet elke VAR-houder is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

zzp’er, er zijn ook VAR-houders die loon of resultaat uit overige werkzaamheden genieten. Aan alle VAR-houders is de brief gestuurd.
Vraag 11
Klopt het dat voor de modelovereenkomst van belang is of je je kunt laten
vervangen, maar dat voor de fictieve dienstbetrekking van belang is of de
zzp’er zich ook daadwerkelijk heeft laten vervangen?
Antwoord 11
Ja. Bij een echte dienstbetrekking gaat het erom of de werknemer verplicht is
om persoonlijk de arbeid te verrichten. Als dit zo is dan wordt aan één van de
drie cumulatieve criteria voor de aanwezigheid van een dienstbetrekking
voldaan. Voor de fictieve dienstbetrekkingen draait het niet om de vraag of
persoonlijke arbeid verplicht is, maar of feitelijk persoonlijk wordt gewerkt.
Vraag 12
Op welke wijze moet de zzp’er aantonen dat hij/zij zich daadwerkelijk heeft
laten vervangen?
Antwoord 12
De zzp’er hoeft dit niet aan te tonen: er zijn meerdere mogelijkheden om te
zorgen dat er geen fictieve dienstbetrekking ontstaat. Welke mogelijkheden
dit zijn, verschilt per fictieve dienstbetrekking. Bij het beoordelen van de
modelovereenkomsten wordt rekening gehouden met de fictieve dienstbetrekkingen, dus een zzp’er die werkt conform een modelovereenkomst hoeft
verder niet na te denken hoe hij gaat bewijzen dat er geen sprake is van een
fictieve dienstbetrekking. Daar komt bij dat het in eerste instantie de
Belastingdienst is die aannemelijk moet maken dat de zzp’er zich niet heeft
laten vervangen, als de Belastingdienst van mening zou zijn dat er sprake is
van een fictieve dienstbetrekking.
Vraag 13
Op welke wijze kan een opdrachtgever of aannemer die met een onderaannemer werkt vertrouwen dat het naleven van de modelovereenkomst een
vrijwarende werking heeft als dit afhankelijk is van of de onderaannemer zich
heeft laten vervangen?
Antwoord 13
Er gelden altijd meerdere voorwaarden waaraan moet worden voldaan,
voordat er sprake is van een fictieve dienstbetrekking. De feitelijke vervanging
is slechts één voorwaarde. De zekerheid van een modelcontract is dus niet
afhankelijk van de daadwerkelijke vervanging. In de modelcontracten worden
de fictieve dienstbetrekkingen vermeden.
Volledigheidshalve: voor de beoordeling of er sprake is van een echte
dienstbetrekking is uiteraard wel van belang welke afspraken in het contract
staan over vervanging.
Vraag 14
Op welke wet- of regelgeving is het bewijsvermoeden van afwezigheid van
een fictieve dienstbetrekking, zoals opgenomen in artikel 9 van modelovereenkomst nr. 9015550000-09-2, gebaseerd?
Antwoord 14
Het bewijsvermoeden van afwezigheid van een fictieve dienstbetrekking is
gebaseerd op artikel 4 van de Wet op de loonbelasting 1964 in samenhang
met de artikelen 2a en 2e van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965. Het
betreft hier de algemene modelovereenkomst om de fictieve dienstbetrekking
(tussenkomst) uit te sluiten.
Vraag 15
Waarom komen er zo weinig modelovereenkomsten op de website?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5

Antwoord 15
In overleg met marktpartijen en belangenorganisaties is er voor gekozen om
het aantal gepubliceerde overeenkomsten voor de gebruikers overzichtelijk en
daarmee beperkt te houden. De site van de Belastingdienst4 biedt inmiddels
tal van modelovereenkomsten aan, die in de behoefte van grote groepen
opdrachtgevers en opdrachtnemers voorzien. Deze modelovereenkomsten
zijn te gebruiken ongeacht branche of beroep.
Vraag 16
Wat is de meest voorkomende reden waarom ingestuurde overeenkomsten
worden afgewezen?
Antwoord 16
Er zijn geen overeenkomsten die worden afgewezen. Er zijn overeenkomsten
waarvoor geen zekerheid vooraf kan worden gegeven dat er op grond van
deze overeenkomst buiten dienstbetrekking kan worden gewerkt. In dergelijke
overeenkomsten staan doorgaans één of meer bepalingen die onvoldoende
de aanwezigheid van een dienstbetrekking uitsluiten.
Vraag 17
Hoeveel modelovereenkomsten zijn er nog in behandeling bij de Belastingdienst?
Antwoord 17
Sinds eind vorig jaar zijn er inmiddels ruim 2.500 (model)overeenkomsten
aan de Belastingdienst voorgelegd. Deze verzoeken zijn afkomstig van
branche- of belangenorganisaties of van individuele opdrachtgevers of
-nemers. Op dit moment zijn ongeveer 1.300 voorgelegde overeenkomsten
afgedaan en zijn er nog circa 1.200 overeenkomsten in behandeling. Het
grootste deel hiervan is binnengekomen na de aanvaarding op 2 februari van
de Wet DBA in de Eerste Kamer. De Belastingdienst heeft voor de behandeling van deze overeenkomsten een speciaal team («taskforce») geformeerd,
zodat het in beginsel mogelijk is elke voorgelegde overeenkomst binnen de
toegezegde termijn van 6 tot 8 weken te beoordelen. Intussen kan iedereen
ongeacht branche of beroep aan de slag met de tien algemene modelovereenkomsten die op de site van de Belastingdienst staan.
Vraag 18
Acht u het verantwoord om met alle onduidelijkheden en met het beperkte
aantal modelcontracten, op 1 mei met de nieuwe methode van start te gaan?
Antwoord 18
Tot 1 mei 2017 hebben opdrachtgevers en opdrachtnemers de tijd voor de
implementatie van het werken met modelovereenkomsten in hun bedrijfsvoering. Met deze implementatietermijn en de overige maatregelen uit het
transitieplan5 zorg ik naar mijn mening voor het goed laten landen van de
(deels) veranderde werkwijze ten opzichte van het werken met een VAR.
Daarmee kan de nieuwe methode 1 mei van start gaan.
Een beperkt aantal modelovereenkomsten is juist handig en beperkt
administratieve rompslomp. De algemene modelovereenkomsten die op de
site staan zijn te gebruiken ongeacht beroep of branche. Er wordt op grote
schaal door de Belastingdienst en door de Belastingdienst samen met
verschillende organisaties naar opdrachtgevers en opdrachtnemers gecommuniceerd hoe ze gemakkelijk in vier stappen kunnen werken met de
overeenkomsten en om onduidelijkheden en misverstanden weg te nemen.
Dit gebeurt via voorlichtingsbijeenkomsten die de Belastingdienst in
samenwerking met belangenorganisaties en brancheorganisaties organiseert.
Voorlichtingsbijeenkomsten zijn ook online te volgen in de vorm van
webinars voor opdrachtgevers en opdrachtnemers om een zo groot mogelijk
bereik te creëren. Er staat informatie op de website van de Belastingdienst,
maar ook op websites van partnerorganisaties als rijksoverheid.nl, Ondernemersplein.nl en KVK.nl en op die van de organisaties voor opdrachtgever en

4
5

www.belastingdienst.nl/dba
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/11/16/transitieplan-dba

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

6

opdrachtnemers. De Belastingdienst publiceert met regelmaat nieuwsberichten om opdrachtgevers, opdrachtnemers en fiscaal intermediairs te attenderen op de veranderingen. Aan zzp’ers met een VAR heeft de Belastingdienst
een brief gestuurd. Voor opdrachtgevers heeft de Belastingdienst een digitale
attenderingscampagne gedaan. Hierbij is bijvoorbeeld gebruik gemaakt van
direct mail, advertorials in nieuwsbrieven van relevante websites en online
advertenties. Daarnaast kunnen vragen gesteld worden via de Belastingtelefoon en Twitter. Ook de verschillende organisaties voor opdrachtgevers en
opdrachtnemers communiceren actief via hun eigen kanalen en beantwoorden vragen. Hierdoor ontstaat een groot bereik. In het antwoord op vraag 15
is aangegeven dat er in overleg met marktpartijen bewust voor is gekozen
om een beperkt aantal modelovereenkomsten te publiceren.
Vraag 19
Hoe waarschijnlijk is het dat opdrachtgevers massaal even geen zzp’ers
inhuren totdat er meer duidelijkheid is en dat zzp’ers dus massaal opdrachtloos thuis komen te zitten?
Antwoord 19
Ik acht dit niet waarschijnlijk. Bonafide opdrachtgevers lopen immers op geen
enkele manier meer risico dan in de bestaande situatie, dus het zou ook
volkomen onnodig zijn.
Vraag 20
Hoe waarschijnlijk is het dat opdrachtgevers in de zorg massaal even geen
zzp’ers inhuren omdat het onduidelijk is of wel of niet voldaan wordt aan de
voorwaarden van de fictieve dienstbetrekkingen en dat zzp’ers dus massaal
opdrachtloos thuis komen te zitten?
Antwoord 20
Ik acht dit niet waarschijnlijk. Voor verschillende vormen van zorg zijn
inmiddels overeenkomsten beoordeeld en een deel daarvan is op de website
van de Belastingdienst gepubliceerd. In de toelichting op de gepubliceerde
overeenkomsten is te lezen in welke gevallen gebruik kan worden gemaakt
van deze modelovereenkomsten.
Vraag 21
Kunt u deze vragen één voor één en binnen twee weken beantwoorden
aangezien er voor 1 mei absolute duidelijkheid moet zijn?
Antwoord 21
Ja, bij deze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

7