Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 834

Problematiek rondom asbest

Nr. 178

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 3 maart 2021
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft op 11 februari
2021 overleg gevoerd met mevrouw Van Veldhoven-van der Meer,
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, over:
− de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 9 november 2020 inzake reactie op verzoek commissie over Beleidsdoorlichting geluid (Kamerstuk 32 861, nr. 62)
(Kamerstuk 32 861, nr. 63);
− de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 16 december 2020 inzake asbest (Kamerstuk 25 834,
nr. 175);
− de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 18 december 2020 inzake uitspraak Gerechtshof
Den Haag; Gewasbescherming buiten de landbouw (Kamerstuk
27 858, nr. 527);
− de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 21 december 2020 inzake elfde monitoringsrapportage Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL) 2020 (Kamerstuk 30 175, nr. 355);
− de brief van de Minister van Justitie en Veiligheid d.d. 11 januari 2021 inzake landelijk beeld jaarwisseling 2020–2021
(Kamerstuk 28 684, nr. 647);
− de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 18 januari 2021 inzake RIVM-advies over de opinie
van de Europese voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) aangaande PFAS en reactie op de moties (Kamerstukken 28 089
en 26 991, nr. 183);
− de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 25 januari 2021 inzake verduurzaming van kunstgrasvelden (Kamerstukken 32 852 en 30 234, nr. 139);
− de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 1 februari 2021 inzake rapport blootstellingsonderzoek sanering asbestdaken (Kamerstuk 25 834, nr. 176).

kst-25834-178
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De griffier van de commissie,
Rijkers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

2

Voorzitter: Öztürk
Griffier: Kraaijenoord
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Van Aalst, Van den Anker,
Van Eijs, Van Esch, Kröger, Laçin, Moorlag, Öztürk en Ziengs,
en mevrouw Van Veldhoven-van der Meer, Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.
Aanvang 10.01 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen allemaal. Aan de orde is het algemeen overleg Leefomgeving van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat. Bij
dezen open ik de vergadering.
We hebben de heer Van den Anker onder ons. Hij vervangt de heer Von
Martels. Ik neem aan dat de commissie dat goedvindt. Ik heet de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, mevrouw Van
Veldhoven, welkom. Ik heet tevens welkom de heer Ziengs vanuit de
VVD-fractie, de heer Van den Anker van het CDA, de heer Van Aalst van de
PVV, de heer Laçin van de SP, de heer Moorlag van de PvdA, mevrouw
Van Eijs van D66 en mevrouw Van Esch van de Partij voor de Dieren. Ik
heb begrepen dat mevrouw Kröger onderweg is. We kunnen beginnen.
De spreektijd bedraagt vier minuten. Ik ben een voorzitter die vindt dat er
iets meer ruimte moet zijn, dus ik geef vier interrupties, maar ik wil ook
om 13.00 uur klaar zijn. Jullie kunnen zelf bepalen hoe jullie de interrupties inzetten. Het mag er één zijn of het mogen er meerdere tegelijk
zijn. Die ruimte moet er kunnen zijn. Ik zal erop letten dat er een goede
discussie ontstaat, maar ook dat we op tijd klaar zijn.
Ik geef als eerste het woord aan de heer Ziengs van de VVD-fractie.
De heer Ziengs (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Op deze laatste dag voor het reces en mijn laatste
debat in dit huis wil ik een aantal aandachtspunten meegeven voor de
demissionaire Staatssecretaris.
Gezien de volle agenda en de beschikbare tijd begin ik met de beleidsdoorlichting Geluid. Ik breng daarvoor twee dossiers onder de aandacht.
Het eerste dossier betreft het meten van geluid. Ik heb vaker aangekaart
dat het met de huidige innovatieve technieken mogelijk is om geluid te
meten. We hanteren echter vaak rekenmodellen, onder andere bij
windmolens. Vindt de Staatssecretaris die methodiek voor de lange
termijn houdbaar? Ziet zij ook het gevaar dat door de discussies rondom
deze methodiek het draagvlak voor windmolens op land zienderogen
afneemt? Ik wijs hier op de signalen die onder andere het Nationaal
Kritisch Platform Windenergie afgeeft.
Het tweede dossier gaat over trillingen op het spoor. Ik beschik over een
behoorlijk pak papier van de Klankbordgroep Basisnet Spoor Moerdijk. Dit
gaat over een jarenlang traject waarbij bewoners moedeloos worden van
de gebrekkige communicatie en van de uitvoerende partijen die naar
elkaar wijzen. Ik laat de Staatssecretaris zowel de dossiers op het eerste
als tweede punt graag toekomen om daadwerkelijk tempo te verkrijgen.
Verder vraag ik aandacht van de Staatssecretaris voor de verwachte
problemen in de bouwopgave, bijvoorbeeld in Rotterdam, waar men te
maken heeft met het zogenaamde nestgeluid van schepen aan wal. Ik
vraag de Staatssecretaris samen met de regio proactief tot een werkbare
oplossing te komen, want hier is maatwerk op zijn plaats.
Dan de voorgenomen wijziging Omgevingsbesluit inzake financiële
zekerheidstelling. Er bereiken mij te veel signalen over het invoeren van
deze wijziging zonder dat de Kamer er nog eens over heeft gesproken. Ik
wil dan ook de toezegging van de Staatssecretaris dat er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

3

onomkeerbare stappen worden gezet en dat de voorgenomen wijziging
op een later moment met de commissie zal worden besproken. De VVD
snapt het probleem dat de Staatssecretaris probeert op te lossen, maar de
voorgestelde weg is te onduidelijk. Dit gaat te snel en te onzorgvuldig. Ik
heb op dit punt een motie klaarliggen, maar bij een toezegging van de
Staatssecretaris zal ik die niet indienen.
Dan pfas, een hoofdpijndossier, dat nog niet lang geleden tot het op slot
zetten van bedrijven heeft geleid. Het lijkt voor bedrijven die tegen deze
problematiek op liepen nu allemaal werkbaar, maar we zijn er nog niet. Bij
het vaststellen van waardes moet de volksgezondheid nummer één zijn. Ik
wil de Staatssecretaris meegeven dat de vele belangen zorgvuldig moeten
worden gewogen en dat de consequenties voor bedrijven proactief onder
de aandacht moeten worden gebracht.
Dan asbest. Ik ben blij met de brief van de Staatssecretaris. De ingediende
moties van Ziengs en Von Martels hebben enig effect gehad. Dank
daarvoor. Onze fractie vraagt echter wel opnieuw aandacht voor de vele
innovatieve ontwikkelingen die langzamerhand op de markt komen om
asbestverwijdering eenvoudiger, doeltreffender en daarmee goedkoper te
maken, met behoud van veiligheid. Ook de mogelijkheden die worden
onderzocht om tot een logische keten van verwijdering, afvoer, opslag en
verwerking van asbest te komen, moeten hoog op het lijstje van de
Staatssecretaris komen te staan. Graag een reactie.
Verder vraag ik mij af hoe het met de samenwerkingsverklaring zit. Ik zag
dat slechts zes nieuwe gemeenten en twee bedrijven de verklaring hebben
ondertekend. Waar blijft de rest? Ik vraag aandacht voor het particuliere
fonds waar de niet-aangesloten provincies en gemeenten aandacht voor
zouden moeten hebben. Ik heb daar een motie op ingediend. Ik wil graag
weten hoe ver het daarmee staat.
Ik kom op de kunstgrasvelden. Ik vraag hierbij aandacht voor twee zaken.
Ten eerste het hergebruik van kunstgrasvelden in de sport. Deze velden
worden nu na twaalf jaar afgeschreven, maar kunnen nog voor andere
doeleinden worden toegepast, bijvoorbeeld voor recreatieve doeleinden.
Deze optie is niet meegenomen in de rapportages, terwijl het heel veel
afval scheelt en een behoefte in de markt vult. Ten tweede zijn er voor de
vulling van het kunstgrasveld, de zogenaamde infill, biologisch
afbreekbare producten ontwikkeld. Ik lees hier niets over in het rapport. In
Delft en Hilversum zijn inmiddels velden aangelegd met deze infill. Graag
aandacht hiervoor van de Staatssecretaris.
Tot slot, voorzitter, het landelijk beeld van de jaarwisseling. Er was een
behoorlijke toename van het aantal incidenten. Dit onderwerp moet bij
JenV nog maar eens worden behandeld. Het is voor onze fractie van
belang dat de toegezegde compensatie voor winkeliers en importeurs op
een nette manier wordt afgewikkeld. Onze fractie krijgt te veel signalen
dat het hier hapert. Inmiddels heb ik schriftelijke vragen ingediend. Zoals
we ook bij de steunpakketten rondom COVID-19 zien, zal er altijd
maatwerk nodig zijn om de gevallen die tussen wal en schip vallen ook te
kunnen helpen. De bij mij beschikbare dossiers stuur ik graag door naar
de Staatssecretaris.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dat was bijna op tijd, de heer Ziengs, op vijf seconden na, maar dat moet
kunnen. De heer Van Aalst heeft nog een vraag, dus wellicht kunt u
hetgeen u net niet heeft verteld bij de beantwoording van de heer Van
Aalst vertellen.
De heer Van Aalst (PVV):
Dit is de laatste keer om de heer Ziengs bij mijn knallende einde te
betrekken, of zijn knallende einde. Hij eindigde ook met vuurwerk. Ik wil
toch wel wat duidelijkheid. We hebben het in verband met de afgelopen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

4

jaarwisseling over de compensatieregelingen voor ondernemers gehad,
maar wat is zijn standpunt over het definitieve vuurwerkverbod, dat heel
veel linkse partijen in deze Kamer alsnog proberen door te drukken? Het
CDA heeft op een congres inmiddels in meerderheid besloten om dat niet
te doen. Vinden wij de VVD nog steeds aan onze zijde en komt er geen
definitief vuurwerkverbod? Dat biedt wel zo veel mogelijk duidelijkheid
richting de ondernemers, lijkt me.
De heer Ziengs (VVD):
Die duidelijkheid kan ik u onmiddellijk geven. Zoals u weet, zijn we met
hangen en wurgen akkoord gegaan met het tijdelijke verbod, dus dat zegt
al genoeg. Een definitief verbod is te prematuur en niet aan de orde. Zo
staan we erin.
De heer Van Aalst (PVV):
Ik heb een korte tweede interruptie richting de heer Ziengs. Hij begon zijn
betoog met dat hij de Staatssecretaris toch nog een aantal punten wil
meegeven. Kan de heer Ziengs mij toezeggen dat hij zijn VVD-fractie wil
meegeven dat een definitief vuurwerk onbespreekbaar is voor de VVD, als
hij hier zo meteen niet meer zit?
De heer Ziengs (VVD):
Ja, dat wil ik rustig meegeven. Dat is geen enkel probleem, zeg ik richting
de heer Van Aalst. Maar het is uiteraard uiteindelijk aan de nieuwe fractie
om datgene te doen waarvoor een nieuwe fractie is gekozen. Het
standpunt van de VVD in algemene zin is helder en staat volgens mij ook
in ons verkiezingsprogramma opgeschreven, dus maakt u zich voorlopig
geen zorgen.
De heer Moorlag (PvdA):
De heer Ziengs stelde het geluid van windturbines aan de orde. Voor
zover mij bekend is, is de heer Ziengs ook een trouw lezer van het
Dagblad van het Noorden. Heeft de heer Ziengs met mij geconstateerd dat
er enorm veel onrust en weerstand is tegen de rode, knipperende
verlichting op de windturbines? Is de heer Ziengs bekend met het feit dat
dit in Duitsland helemaal wordt uitgefaseerd en dat men dit gaat stoppen?
Zouden wij die ambitie voor Nederland ook niet moeten hebben, om de
overlast op de omgeving te beperken?
De heer Ziengs (VVD):
Ik ben geen woordvoerder energie, maar we hebben daar altijd een
bepaalde lijn in gehad. Het standpunt van de VVD over wind is altijd
geweest: het liefst wind op zee. Dat is wat we voorstaan. Ik constateer
simpelweg dat de methodiek voor geluidsoverlast bij windturbines
gerelateerd is aan een rekenmodel. De ervaring van de mensen is vaak
een hele andere. Dat is de reden waarom ik zeg: laten we daarop gaan
sturen. Ik ben bekend met het feit dat men in Duitsland actie heeft
ondernomen.
De voorzitter:
De heer Ziengs, dit is de lange bel. Misschien is het goed dat we die even
afwachten.
Inmiddels is ook mevrouw Kröger van GroenLinks aanwezig. U was aan
het woord, meneer Ziengs. Of was u al klaar?
De heer Ziengs (VVD):
Ik had mijn beantwoording in feite al afgerond. Ik hoop tenminste dat het
verstaanbaar was.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

5

De heer Moorlag (PvdA):
In reactie daarop. Het klopt dat windenergie bij EZK zit. Ik heb daar ook
een motie op ingediend. Naderhand is mij echter gebleken dat met name
de ILT bevoegd is. Het komt dus toch in het domein van de bewindslieden
van IenW, omdat het om vliegen en om veiligheid gaat. In de reacties op
de moties is mij gebleken dat daar de belangrijkste bottleneck zit. In
economisch opzicht wordt weleens gezegd dat wij de achttiende deelstaat
van Duitsland zijn. Dan kan het toch niet zo zijn dat aan de ene kant van de
grens de lampjes uitgaan en dat ze aan de andere kant zo uitbundig
blijven branden, zeer tot verdriet van de inwoners van Groningen en
Drenthe, maar ook van de Wieringermeer.
De heer Ziengs (VVD):
Dat van die deelstaat ligt denk ik erg gevoelig bij de Nederlandse
bevolking, dus daar ben ik wat voorzichtig mee. O, hij bedoelde het
economisch gezien, hoor ik. Helder.
Ik kan wel vooruitlopen op iets wat in feite onder EZK valt. Wat de
geluidshinder en de lampjes en dergelijke betreft: als die stappen in onze
omgeving en in Duitsland en in andere landen worden gezet, moet hier
wellicht uiteindelijk ook een dergelijke richting worden gekozen. Ik kan
daar niet op vooruitlopen, maar ik heb ook in mijn inbreng al aangegeven
hoe ik over de overlast denk.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik wilde uiteraard nog even op het mogelijke, hopelijke, vuurwerkverbod
ingaan. De heer Ziengs zegt dat er heel veel meer incidenten waren. Dat is
echter wel heel kort door de bocht. De politie heeft aangegeven dat de
toename van incidenten waarschijnlijk komt doordat dit jaar veel meer
mensen incidenten hebben geregistreerd, en dat meer mensen een
melding hebben gemaakt vanwege de verschillende pakketten aan
maatregelen, ook in verband met corona. Ik vind het jammer dat dan
wordt gezegd dat er heel veel meer meldingen waren. Er waren ook
aanzienlijk minder gewonden en er was ook aanzienlijk minder fijnstofuitstoot. Laat ik het zo zeggen dat ik het toch een beetje interessant blijf
vinden. Vindt u het niet belangrijk om een vraag te stellen over dat er
afgelopen oud en nieuw bijvoorbeeld minder gewonden waren? Dat zou
namelijk juist een hele mooie vraag kunnen zijn om volgend jaar helemaal
te stoppen met deze Nederlandse traditie.
De heer Ziengs (VVD):
Ik heb in een vorig debat de angstuitspraak aangegeven dat het juist
andersom zou zijn en het risico op illegaal vuurwerk zou toenemen. Ik heb
juist gewaarschuwd voor eventuele extra gewonden. Dat is gelukkig niet
het geval gebleken. Het is helder dat het tijdelijke verbod daadwerkelijk
heeft geholpen. Je moet je echter ook afvragen of het tijdelijke verbod in
combinatie met een eerder genomen besluit om vuurpijlen en het
knalvuurwerk uit te faseren, oftewel verboden te verklaren, de oorzaak
geweest kan zijn. Je kunt er allerlei theorieën aan ophangen, maar ons
standpunt is altijd geweest dat een hoop mensen ook plezier aan
vuurwerk beleven. We hebben een aantal maatregelen genomen, zoals
het verbieden van bepaalde producten die tot letsel kunnen leiden. Onze
inzet moet zijn, en zo staat onze fractie er ook in: pak die doorgesnoven en
doorgezopen idioten aan die illegaal vuurwerk dan wel stenen naar
hulpverleners gooien. Pak die aan. Handhaving dus.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik blijf bij de VVD toch ergens nog een gaatje voelen voor een mogelijk
vuurwerkverbod volgend jaar. Ik voel dat het hoofdstuk nog niet helemaal
is afgesloten, dus dat biedt kansen. De heer Ziengs pleit voor geluidsnormen rondom windmolens. Dat biedt ook wel kansen voor mensen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

6

rondom Schiphol heel veel geluidsproblemen van vliegtuigen ervaren. Ik
ben benieuwd of hij daarbij dezelfde visie deelt. Gaan we de vliegtuigen
op dezelfde manier beoordelen als windmolens?
De heer Ziengs (VVD):
Ik sta altijd weer versteld van de lijntjes die de Partij voor de Dieren legt.
Allereerst moet ik een teleurstelling meegeven over het vuurwerk. Ik heb
mij daar volgens mij duidelijk over geuit. Over windmolens heb ik een
visie neergelegd en over het geluid een opmerking gemaakt, namelijk: ga
het meten. Voor vliegtuigen hebben we simpelweg methodieken. Laten
we naar de toekomst kijken. Met alles wat we hier bedenken, kunnen we
zorgen dat de overlast zo veel mogelijk wordt beperkt. Dat is de lijn van de
VVD. Maar neem daar de tijd voor en gebruik de technieken die daarvoor
beschikbaar zijn.
De voorzitter:
Heeft iemand nog een interruptie? Nee? Dan ga ik naar de heer Van den
Anker van het CDA.
De heer Van den Anker (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ik ben nog maar korte tijd Kamerlid en heb nu ook
een korte spreektijd. Ik ga mijn best doen om het in vier minuten te
redden. U bent streng, voorzitter, maar wellicht toont u enige coulance,
want zo veel mogelijkheden zijn er in deze periode voor mij niet
weggelegd.
Ik val gelijk met de deur in huis: waarom hebben nog maar zes gemeenten
en twee bedrijven uit de asbestsector de samenwerkingsverklaring Asbest
ondertekend? Op welke manier is de Staatssecretaris de komende jaren
concreet van plan om het aantal deelnemers uit te breiden? Ik lees dat een
aantal communicatiestrategieën zijn uitgerold om het bewustzijn onder
dakeigenaren te vergroten. Zijn er nog andere strategieën denkbaar om
het bewustzijn te verhogen, zoals bijvoorbeeld de asbesttrein die in de
Achterhoek succesvol is geweest?
Ik ben ook benieuwd wat de Staatssecretaris van de adviezen van Sira
vindt en of ze daarmee iets gaat doen. Kan de Staatssecretaris dit
toelichten?
Ook is er een blootstellingsonderzoek uitgevoerd. Kan de Staatssecretaris
op dit onderzoek reflecteren? Is de Staatssecretaris van mening dat het
onderzoek ingaat op de eerder in de Tweede Kamer aangenomen motie?
Wat gaat de Staatssecretaris doen met de aanbeveling van Arcadis om
eerst te onderzoeken hoe met bepaalde handelingen de negatieve invloed
kan worden beperkt van de wijze waarop de sanering daadwerkelijk wordt
uitgevoerd? Wat gaat de Staatssecretaris doen met de aanbeveling om
daarnaast te onderzoeken of de inzet van schuim als emissiebeperkingsmiddel kan leiden tot indeling in risicoklasse 1?
Voelt de Staatssecretaris voldoende comfort bij het gepresenteerde
rapport? Wij vinden het rapport onvoldoende en niet goed genoeg. Wat
vindt u van de kwaliteit van het rapport? Zou versoepeling van de
asbestregels tot een versnelling kunnen leiden? Zou daarin de oplossing
gevonden kunnen worden?
Voorzitter. Dan de gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw. Uit
de brief van de Staatssecretaris maak ik op dat het de bedoeling is om het
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen weer volledig te verbieden.
Voor een transitie naar weerbare teelten en weerbare teeltsystemen
kunnen we niet geheel zonder gewasbeschermingsmiddelen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Laçin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

7

De heer Laçin (SP):
Ik twijfelde even of het mocht, omdat het een halve maidenspeech is van
de heer Van den Anker, maar ik heb toch een vraag over asbest. Ik hoor de
heer Van den Anker een aantal punten uit het onderzoek noemen. Ik heb
het onderzoek van Arcadis ook gelezen. Daarin staat volgens mij heel
helder dat risicoklasse 1 op dit moment niet kan. Er moeten nog allerlei
onderzoeken plaatsvinden voordat het misschien zou kunnen, maar nu
zou het niet kunnen. Onderschrijft het CDA de conclusie van Arcadis dat
asbestsanering nu niet onder risicoklasse 1 kan?
De heer Van den Anker (CDA):
Nee. Vanwege corona zijn er maar een paar echte locaties bekeken. Wij
vinden het rapport te dun om op basis van die beperkte onderzoeken er
deze conclusies aan te verbinden. Een aantal gevolgen die erin zijn
genoemd, zijn voor ons echt te dun. Wij zouden dan ook een ander, beter
en meer gefundeerd onderzoek willen zien. Wellicht dat een andere
instantie daarnaar kan kijken, TNO bijvoorbeeld, want er worden in dit
onderzoek te veel mitsen en maren genoemd.
De heer Laçin (SP):
Hoe het CDA in deze discussie staat, is toch wel veelzeggend. De
conclusies zijn helder. Ik vind het terecht om hier nu te opperen dat
wellicht een ander bedrijf naar de asbestsanering moet kijken. In het
onderzoek worden de mitsen en maren genoemd. De conclusie is helder:
asbestsanering kan niet onder risicoklasse 1. Wat ons betreft blijft dat zo.
Ik hoop dat het CDA dit onderzoek onderschrijft en erkent.
De heer Van den Anker (CDA):
Dat doen we vooralsnog zeker niet. Er staan voldoende weifelende
conclusies in het rapport waarbij we de nodige vraagtekens zetten. Het
gaat te ver om in de details te gaan. Er wordt gesproken over het schuiven
over golfplaten, waardoor de onderzoekconclusies te beperkt zijn. Het is
voor ons te dun ijs om hier deze conclusies aan te verbinden.
Ik ga weer terug naar waar ik gebleven was, namelijk de gewasbeschermingsmiddelen. Juist voor de overgangsperiode zijn biologische en
laagrisicomiddelen een goede oplossing. In de overgangsperiode is er
dan tijd om andere producten of methoden om onkruid te bestrijden
verder te ontwikkelen. Daarnaast is het zo dat er geen wetenschappelijke
onderbouwing is voor een verbod van toegelaten biologische en
laagrisicogewasbeschermingsmiddelen. Kan de Staatssecretaris
aangeven waarom zij voornemens is om maatregelen te nemen die niet
wetenschappelijk zijn onderbouwd? Is de Staatssecretaris zich ervan
bewust dat de risico’s ten aanzien van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen reeds zijn beoordeeld via de toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen, het Ctgb? Is zij zich ervan bewust dat de toelatingswetgeving alle mogelijkheden en waarborgen biedt om in te grijpen als
daarvoor noodzaak bestaat? Is de Staatssecretaris bereid om het gehele
verbod op gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw te heroverwegen en ervoor te zorgen dat biologische en laagrisicomiddelen wel
gebruikt mogen worden? Zo nee, waarom niet? Ik ben overigens van plan
om een motie hierover in te dienen.
De voorzitter:
Er is weer een interruptie, van mevrouw Van Eijs.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Op de valreep wordt dan toch nog «buiten de landbouw» gezegd. Dat is
wel een cruciaal verschil. Het gaat hier namelijk over stoepjes met
onkruid, en niet over waar het CDA altijd zo graag over spreekt, namelijk
voedsel en onze boeren. Het gaat gewoon over stoepjes en over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

8

gemeenten die allang gewend waren om bijvoorbeeld met heet water of
wegbranden te zorgen dat het onkruid verdwijnt. Dat kan prima. Iedereen
was er al op gericht. Iedereen was eraan gewend. Waarom wil het CDA nu
toch weer terug naar het verleden en het voorzorgsbeginsel in de
prullenbak gooien?
De heer Van den Anker (CDA):
We hebben in Nederland het Ctgb, het College voor de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Dat beoordeelt gewasbeschermingsmiddelen en bestrijdingsmiddelen op basis van de daarvoor
gestelde eisen en criteria. Het Ctgb is een autoriteit in Europa op dit
gebied. Het staat heel hoog aangeschreven in Europa. Wij vinden dat als
aan de strenge eisen wordt voldaan, er geen politieke besluiten doorheen
mogen lopen om bewezen veilige middelen te verbieden. U heeft het in
dit geval over het bestrijden van onkruid op straten en trottoirs. Dan is het
met name zo dat er voldoende ruimte moet zijn om alternatieve methodes
te onderzoeken. Dat is afgesproken in de Toekomstvisie gewasbescherming 2030. Er is eigenlijk rust gecreëerd. We hebben een stip op de
horizon gezet waar we naartoe willen. Dat is in 2030. Maar tot die tijd
willen we de mogelijkheid hebben om voldoende middelen te onderzoeken die als alternatief kunnen dienen voor de bestrijding van plagen of
onkruiden.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Ik vind het toch vreemd. Het gaat niet om «bijvoorbeeld» onkruid. Het
gaat alleen maar over onkruid op stoepjes. Het gaat over gewasbescherming buiten de landbouw. Het gaat niet om voedsel. Het gaat niet
om de kostwinning voor mensen. Het gaat gewoon over het stoepje voor
de deur. We hoeven helemaal niet zoveel jaar te wachten en ondertussen
de waterkwaliteit weer te laten teruglopen, want in de jaren dat het
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is beperkt, is de waterkwaliteit
aanzienlijk verbeterd. Waarom dan in godesnaam zeggen dat het allemaal
wel wat minder kan en dat we het nog wat jaren aankijken? Landbouw is
een heel ander punt. Het is altijd een afweging van risico’s en uiteindelijk
van het belang. En het belang is er gewoon niet. Je kunt onkruid
bestrijden zónder gewasbeschermingsmiddelen. Waarom dan toch de
liefde van het CDA voor de gewasbeschermingsmiddelen?
De heer Van den Anker (CDA):
Omdat ook alternatieve bestrijdingsmethoden voor onkruid de nodige
milieubelasting met zich meebrengen. Het aantal keren dat herhaling
moet plaatsvinden om op een alternatieve wijze bestrijding te laten
plaatsvinden, bijvoorbeeld met gekookt water, geeft een dusdanige
milieubelasting... Door branders ontstaan er vaak branden, omdat hagen
vlamvatten. Het zijn niet altijd de veilige methoden. Dat bedoel ik ook als
ik het heb over de landbouw. Het gaat dan om het uitvoeringsprogramma
gewasbescherming. Daarin is veel breder afgesproken dat het de
bedoeling is om zowel onkruid als middelen in de landbouw in 2030 op
een goede manier te onderzoeken.
De voorzitter:
De heer Van den Anker is nieuw, maar hij is wel wethouder geweest. Dat
hoort u ook aan zijn beantwoording, die best wel lang is. U moet iets
kortere vragen stellen en kortere antwoorden geven, anders ga ik wat
strenger worden. Ik geef nu het woord aan mevrouw Kröger voor haar
interruptie.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Wellicht als introductie op deze commissie: deze commissie praat eigenlijk
de hele tijd over milieuproblemen die we in het verleden hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

9

veroorzaakt door de keuzes die we toen maakten en waar we nu mee
zitten, omdat de bodem, de lucht en het water vervuild zijn. Als er dan een
voorstel is om te zorgen dat we niet onnodig opnieuw het water en de
bodem vervuilen, zou het CDA dit voorzorgsprincipe vanuit rentmeesterschap moeten toejuichen. Er zijn alternatieven. Laten we vooral geen gif
gebruiken als het echt niet nodig is.
De heer Van den Anker (CDA):
«Onnodig opnieuw vervuilen». Ik heb al aangegeven dat het Ctgb juist dat
zwaar toetst. Het beoordeelt op basis van de strengste eisen of deze
middelen in Nederland kunnen worden toegestaan. Dat is het beoordelingskader dat ervoor is ingesteld. Dat is voor onze partij leidend om mee
te werken.
De voorzitter:
Een tweede interruptie.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Het gaat in deze discussie altijd om proportionaliteit. Als zo’n zwaar gif,
waarvan is bewezen dat het effect heeft op de natuur, het water en de
bodemkwaliteit, wordt ingezet voor een toepassing waarvoor goede
alternatieven zijn, dan is de proportionaliteit weg. Dan vraag ik toch aan
het CDA: hoe kunnen we het voorzorgsprincipe handen en voeten geven
als we het hebben over onkruidvrij houden van een stoepje? Als we dat al
niet kunnen, wat zitten we hier dan eigenlijk te doen?
De heer Van den Anker (CDA):
Wat we hier eigenlijk zitten te doen? We roepen een instantie in het leven
die toetst of de voorwaarden waarop u doelt in Nederland daadwerkelijk
vervuilend zijn of niet. Vervolgens wordt daar op een politieke basis
doorheen gefietst. Wat volgens de strengste eisen die er zijn wetenschappelijk bewezen is, wordt terzijde geschoven. We hebben rust nodig om
alternatieve bestrijdingsmethodes te kunnen creëren, zoals afgesproken in
het uitvoeringsprogramma gewasbescherming 2030. We hebben een stip
op de horizon gezet waar we naartoe willen. Die rust en ruimte moet
geboden worden, in plaats van tussentijds te pas en te onpas andere
middelen te verbieden.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Van den Anker (CDA):
Dan de verduurzaming van kunstgras. Ik vraag me af wat de uiteindelijke
maatregelen voor het verduurzamen van kunstgras voor gevolgen hebben
voor de eigenaren van kunstgras, te weten gemeenten en sportverenigingen. Niet alleen op financieel gebied, maar ook op het gebied van
bijvoorbeeld regeldruk. Kan de Staatssecretaris toelichten op welke
manier dit in de verkenning wordt meegenomen? Hoe groot acht de
Staatssecretaris de kans dat er een verbod op polymere infills komt? In
hoeverre is de Staatssecretaris bereid om te kijken naar biologische
alternatieven voor polymere infills, zoals ook de heer Ziengs aangaf?
Dank u wel.
De voorzitter:
U was keurig binnen uw tijd, dus complimenten daarvoor. Dan geef ik het
woord aan de heer Van Aalst van de PVV.
De heer Van Aalst (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Dit is inderdaad het laatste AO van deze Kamerperiode, dus laten we nog maar weer eens uitpakken, denk ik dan maar zo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

10

De PVV heeft in deze commissie de afgelopen vier jaar altijd een heel
duidelijk standpunt ingenomen voor een schone en veilige leefomgeving,
maar tegen die doorgeslagen betutteling van die linkse deugbrigade, die
zowel onze houtkachels als ons vuurwerk wil verbieden. Een duidelijk
standpunt, dat we ook vandaag weer naar voren zullen brengen. Als ik de
brief van de Staatssecretaris van 21 december over de luchtkwaliteit in
Nederland erbij pak, is de conclusie dat het hartstikke goed gaat met de
luchtkwaliteit in Nederland. Het aantal overschrijdingen blijft dalen en de
verwachting is dat alleen nog een klein stukje van Rotterdam over de
norm heen zal gaan. De vraag aan de Staatssecretaris is dan ook: is het
niet eens een keer klaar? Is het niet een keer goed om te constateren dat
we het in Nederland prima op orde hebben, en dat we niet nog meer
roetfilters, milieuzones of houtkachelvrije wijken nodig hebben? Want het
lijkt alsof we problemen aan het zoeken zijn in plaats van dat we echte
problemen willen oplossen.
Kijk eens naar de pfas-crisis die we hebben gehad. De Staatssecretaris
gooit heel Nederland op slot, zorgt voor ontslagen in de bouw en het
transport, en komt na lang aandringen eindelijk terug op dat idiote beleid.
Maar op 18 januari kregen we een brief waarin weer doodleuk wordt
gesteld dat pfas heel gevaarlijk zijn en dat de norm omlaag moet. Het gaat
deze keer om voedsel, maar de bewering lijkt weer nergens op gebaseerd
te zijn. Het RIVM geeft namelijk aan dat er grote onzekerheden zitten in de
onderbouwing van de EFSA omtrent het uiteindelijke getal. De PVV vraagt
de Staatssecretaris dan ook of zij haar fout nog een keer gaat maken. Gaat
ze weer een hele sector op slot gooien op basis van onzekerheden, of
steekt ze daar nu een stokje voor?
Voorzitter. Dan de kunstgrasvelden. Dat is een fantastisch voorbeeld van
hoe ver men in Den Haag van de realiteit af staat. Hebben al die sportclubs momenteel een probleem met hun kunstgrasveld? Nee, die clubs
zitten in coronatijd momenteel en hebben hele andere problemen. Dus
stop met die onzinnige duurzaamheidsregeltjes. Het is tenenkrommend
om te zien hoe de Staatssecretaris de sportclubs haar idiote groene
geneuzel door de strot wil drukken. Met al die regeltjes van haar is een
kunstgrasveld voor amateurclubs straks gewoonweg onbetaalbaar. Maar
deze Staatssecretaris zet over het algemeen door, zolang ze zichzelf maar
op haar borst kan kloppen dat ze zo aan het deugen is. De PVV zegt:
kappen met die onzin.
Voorzitter. Dan tot slot de jaarwisseling. Ondanks het verbod ging overal
in Nederland gewoon vuurwerk de lucht in. Veel mensen vonden een
verbod een zoveelste voorbeeld van doorgeslagen maatregelen. Voor
ondernemers was het niets minder dan een nachtmerrie, vooral als je kijkt
naar de slappe compensatie waarmee de Staatssecretaris over de brug is
gekomen. Heeft het verbod zin gehad? Als we de brief van de Minister en
de Staatssecretaris lezen, zouden we dat wel moeten geloven. Maar
gisteren las ik in de krant dat de schade dit jaar flink groter is dan de jaren
hiervoor, bijvoorbeeld in mijn eigen Hengelo. We hadden voorspeld dat er
veel meer illegaal vuurwerk en veel meer schade zou plaatsvinden. Als ik
dan hoor hoe de linkse partijen de situatie aangrijpen om de nieuwjaarstraditie helemaal af te pakken, kan ik niet sterk genoeg benadrukken dat ze
helemaal van de pot gerukt zijn. Onze vuurwerktraditie mag van de PVV
niet verloren gaan.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Ook de heer Van Aalst bleef keurig binnen de tijd. Dan geef ik het woord
aan... Of is er een interruptie? Ja. Mevrouw Kröger van GroenLinks.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dit is inderdaad het laatste debat over leefomgeving. Zoals ik zojuist al zei,
gaat deze commissie over dat we hier de fouten constateren die we in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

11

verleden hebben gemaakt, waardoor we nu bodem-, water- en luchtvervuiling hebben. We hebben de afgelopen vier jaar in een heleboel
debatten gewisseld over Tata, Chemours en kunstgras. De heer Van Aalst
is altijd heel kritisch op deze Staatssecretaris en doet ongeveer alsof ze
van GroenLinks is. Als de heer Van Aalst Staatssecretaris was geweest,
wat zou hij dan hebben gedaan om mensen te beschermen, bijvoorbeeld
bij Chemours, waar werknemers aan pfas zijn blootgesteld en vrouwen
geen kinderen konden krijgen? Daar zijn gruwelijke dingen gebeurd. Wat
zou de heer Van Aalst hebben gedaan?
De voorzitter:
Graag een korter antwoord. Ik denk dat het anders best lang gaat duren.
De heer Van Aalst (PVV):
Als, als. Ik denk dat Nederland er sowieso mooier gaat uitzien met de PVV
in de regering. Alleen, zolang een aantal partijen ons blijft uitsluiten en
1,5 miljoen kiezers buitenspel zet, zit het er voor mij helaas niet in om
Staatssecretaris te zijn.
De voorzitter:
Maar, stel.
De heer Van Aalst (PVV):
Stel. Heel goed, voorzitter. Stel dat ik het wel zou zijn geweest. Dan kan ik
u vertellen dat de leefomgeving belangrijk is. Maar waar ik al mee begon:
het ziet er harstikke goed uit in Nederland. GroenLinks heeft hier vier jaar
lang verhalen tentoongesteld. De Partij voor de Dieren vertelde allemaal
vreselijke verhalen over vuurwerk. Daar zou ik mee stoppen. Houd je bij
de realiteit. Dat heb ik ook bij deze Staatssecretaris willen benadrukken:
blijf bij de realiteit. Het is prima om te zorgen voor een goed en veilig
leefmilieu, maar houd je wel bij de feiten. Sla niet door naar een of ander
links achterlijk idioot beleid. En ja, ik constateer dat deze Staatssecretaris
heel veel trekjes van GroenLinks had. Dat ben ik met u eens.
De voorzitter:
Een laatste interruptie van mevrouw Kröger.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik heb de heer Van Aalst vier jaar horen fulmineren. We hebben een
Staatssecretaris die stappen heeft gezet op schone lucht, op bodem en op
water. Misschien nog niet ambitieus genoeg wat mijn partij betreft, maar
goed. Ik vraag de heer Van Aalst oprecht wat hij had gedaan als hij de
afgelopen vier jaar aan de knoppen had gezeten. Al die onderzoeken
waaruit blijkt dat gif in de bodem of in de lucht tot gezondheidsschade
leidt, zijn moeilijk te ontkennen. Die onderzoeken liggen er. Wij zijn er als
overheid om mensen te beschermen. Hoe had de heer Van Aalst dit
aangepakt? Ik mis het plan.
De heer Van Aalst (PVV):
Nogmaals, het gaat hartstikke goed met Nederland. We hebben hartstikke
goed beleid gevoerd. Er hoeft helemaal geen schepje bovenop. Er wordt
een scenario geschetst dat er jaarlijks allemaal mensen komen te
overlijden, dat het allemaal schandalig is en dat er geen kinderen worden
geboren. Het is totale onzin wat GroenLinks hier vier jaar lang heeft
gespuwd. Ik vind het prima. Het was niet nodig geweest. We kunnen
prima een veilige leefomgeving creëren zonder al die idiote dingen van
milieuzones, roetfilters en al dat geneuzel en gezeik. Het was allemaal niet
nodig. Doe gewoon normaal. Mensen hebben die houtkachels nodig.
Weet je hoe dat komt? Omdat de gasrekening en de energierekening door
al dat idiote linkse beleid zo hoog zijn dat mensen wel naar de houtkachel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

12

moeten grijpen. Dus kap gewoon met die ellende. Help de PVV. Als u zorgt
dat ik de volgende keer de Staatssecretaris ben, dan lost zich dat allemaal
op.
De voorzitter:
De heer Laçin heeft ook een interruptie.
De heer Laçin (SP):
Ik ga het ook nog even proberen. De heer Van Aalst zegt in antwoord op
mevrouw Kröger: blijf bij de realiteit. Dat ga ik doen. De realiteit is dat de
EFSA voor vier pfas-stoffen een veel strengere norm openbaar heeft
gemaakt. Het RIVM zegt dat het die gaat overnemen en verder onderzoek
gaat doen. Vindt de PVV, of de heer Van Aalst, dan ook dat we die normen
zo snel mogelijk moeten overnemen, zodat we ons milieu, ons voedsel en
onze gezondheid beter beschermen? Dat is momenteel de realiteit.
De heer Van Aalst (PVV):
De realiteit is, en dat weet de heer Laçin ook, dat we hier technische
briefingen hebben gehad. We hebben daar allerlei vragen gesteld, zoals:
hoe zit het met de normen? Dan zien we dat er nul onderbouwing is voor
al die feiten. Het is leuk dat de EFSA wat roept, maar dat interesseert me
niet zo heel veel. Ik wil weten: hoe zit het nou, wat kunnen we eraan doen
en wat moeten we ermee? Ik heb in die technische briefing, en daar was u
bij, hele kritische vragen gesteld. We kregen daar geen antwoord op en
we kregen geen harde feiten over hoe het nou precies zit. Geef ons nou
duidelijkheid: hoe zit het? Dat noem ik realiteit. Ik wil gewoon feiten en
cijfers zien. Als je die niet kunt tonen... Wat de EFSA betreft: we hebben
volgens mij ons eigen instituut. Daar hebben we de EFSA niet voor nodig.
De heer Laçin (SP):
De heer Van Aalst heeft zeker kritische vragen gesteld tijdens die
technische briefing, maar die gingen vooral over de bodemverontreiniging in Nederland. De EFSA heeft een norm gesteld over voedsel, die
kan leiden tot aanscherping op bodem, op water en op noem maar op.
Dat is de realiteit. Daar zijn we het volgens mij over eens. Vindt de PVV
wat ons eigen instituut, het RIVM, nu doet een goede stap, namelijk het
overnemen van die waarden en vervolgens verder onderzoek doen?
Onderschrijft de PVV dat pfas aan strengere normen moeten voldoen?
De heer Van Aalst (PVV):
Volgens mij heb ik in mijn betoog gezegd dat het RIVM nog een aantal
onzekerheden ziet. Ja, wij kijken naar het RIVM. Het RIVM is niet heilig,
maar we baseren ons op feiten en als het RIVM zegt dat die onzekerheden
er niet meer zijn... We hebben heel vaak gestuurd. Ik hoef de SP toch niet
te herinneren aan het pfas-debacle? We hebben normen gesteld waardoor
bedrijven omvielen. Die gezinnen hadden niets meer te eten omdat een
Staatssecretaris doordrukte. Daar moeten we toch voor waken? Dus ja,
realiteit, maar wel op basis van feiten.
De voorzitter:
De heer Laçin, er zijn geen interrupties meer. U kunt uw betoog...
De heer Laçin (SP):
Ik ga aan mijn eigen betoog beginnen, anders kunnen we volgens mij nog
een halfuur doorgaan.
De voorzitter:
Dat snap ik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

13

De heer Laçin (SP):
Voorzitter. Voor mij is dit ook het laatste debat als Kamerlid in deze
commissie. Het is mooi om af te mogen sluiten met een debat waarbij
veel langskomt waar ik de afgelopen vier jaar aandacht voor heb
gevraagd.
Ik ga beginnen met Tata Steel en de zorgen van de omwonenden van deze
fabriek. Rapport op rapport bevestigt dat de zorgen van omwonenden van
Tata terecht zijn. Normen die al jaren worden overschreden, grafietregens,
stankoverlast en een veel hoger aantal kankergevallen dan het landelijk
gemiddelde – het is niet niks. De provincie komt niet veel verder dan
tientallen dwangsommen. De Staatssecretaris heeft meerdere keren
geweigerd de regie over te nemen. Tientallen omwonenden en verschillende stichtingen stappen nu naar de rechter, omdat verbeteringen voor
hen al jaren zijn uitgebleven. Hoe kijkt de Staatssecretaris naar deze
ontwikkeling en haar eigen rol in dit dossier? Vindt zij dat zij eerder had
moeten en kunnen ingrijpen?
Voorzitter. Dan asbest. Om te beginnen ben ik blij dat de Kamer afgelopen
dinsdag mijn motie heeft aangenomen om cosmeticaproducten met
asbest direct uit de schappen te halen. Hoewel het verboden is, wijst de
praktijk uit dat er nog altijd asbesthoudende make-upproducten worden
verkocht. Dat moet stoppen.
Dan de sanering van asbestdaken. Zoals voorspeld is dit enorm
afgenomen na het stoppen van de subsidie hierop en het afketsen van het
asbestdakenverbod door toedoen van de VVD en het CDA. Dat zijn
toevallig ook de partijen die de lobby om de regels rondom asbestsanering te versoepelen, blind volgen. Maar de conclusies uit het Arcadisonderzoek zijn helder. Asbestsanering kan niet onder risicoklasse 1
worden geschaard, en het moet door een gecertificeerd bedrijf worden
gedaan, met inachtneming van wetten en regels. Onderschrijft de
Staatssecretaris deze conclusie? Ik heb op dit punt ook Kamervragen
gesteld, die nog beantwoord moeten worden. Ik vraag daarin aandacht
voor de brief van VERAS, VVTB en Fenelab richting de Staatssecretaris, en
de kritiek van verschillende wetenschappers op het TNO-onderzoek. Ik
hoop dat de antwoorden snel komen.
Voorzitter. De SP vindt nog altijd dat het saneren van asbest ook de
verantwoordelijkheid van de overheid is en vindt een subsidie hiervoor
nog steeds noodzakelijk. Erkent de Staatssecretaris dat een subsidie de
saneringsopgave weer kan versnellen? Is zij nog steeds van mening dat
de versnelling en de sanering noodzakelijk zijn? Het kan niet zo zijn dat de
overheid ondanks de bekende gevaren tientallen jaren de toepassing van
asbest heeft toegestaan, maar nu wegkijkt en mensen met een lening
opzadelt.
Voorzitter. Dan pfas. Ik heb in een eerder debat om een snelle reactie van
het RIVM en het kabinet gevraagd over de groepsbenadering en de veel
strengere normen voor de vier pfas-stoffen die in een EFSA-opinie zijn
gepubliceerd. Het is goed dat die reactie er nu ligt. Het is vooral goed dat
het RIVM de strengere normen van de EFSA overneemt. Het verschil
tussen de nieuwe norm en de huidige norm is heel groot, en de mogelijke
gevolgen dus ook. Ik begrijp dat verder onderzoek nodig is om de
doorwerking van de nieuwe norm vast te stellen. Waar ik wel moeite mee
heb, is dat het RIVM opschrijft niet te verwachten dat de humane
risicogrenzen onder de ecologische risicogrenzen uitkomen. We hebben
het over strengere normen voor voedsel, mogelijke aanscherpingen,
normen voor drink- en grondwater en een veel lagere toelaatbare
wekelijkse inname van pfas-stoffen. Dat strookt niet met de verwachting
van het RIVM die ik zojuist uitsprak. Graag een reactie van de Staatssecretaris.
Voorzitter. Tot slot op dit punt. Welke mogelijke gevolgen hebben
strengere normen voor mensen die naar nu blijkt de afgelopen jaren aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

14

een te hoge pfas-stof zijn blootgesteld, bijvoorbeeld via eten of drinken?
Wat kunnen die mensen verwachten?
Voorzitter. Dan de kunstgrasvelden. De SP heeft vaker aangegeven dat we
af moeten van kunstgrasvelden met rubbergranulaat en over moeten naar
duurzame alternatieven. De Staatssecretaris schrijft dat zij daar ook
positief tegenover staat en dat duurzame alternatieven voorhanden zijn.
De Europese Commissie komt in het voorjaar met een voorstel om de
restricties in REACH op te nemen. Wat gaat de Staatssecretaris in de
tussentijd doen om samen met relevante partijen, zoals de VSG en
sportbonden, voor amateurclubs tot regelingen te komen om de overstap
te maken en een overgangstermijn af te spreken die niet langer is dan
strikt noodzakelijk?
Voorzitter. Ik heb één slotzin. Er doen 70 gemeenten mee aan het Schone
Lucht Akkoord. Dat is veel te weinig. Veel mensen hebben nog steeds last
van luchtvervuiling, bijvoorbeeld van houtrook. Wat gaat de Staatssecretaris doen om op dit punt te versnellen, zodat meer gemeenten zich gaan
aansluiten?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Een slotzin is u gegund na al die jaren inbreng in deze commissie. Dan ga
ik naar de heer Moorlag, omdat wij hebben geregistreerd dat hij eerder
aanwezig was dan de rest. Daarna gaan we naar mevrouw Van Eijs,
vervolgens naar mevrouw Van Esch en dan naar mevrouw Kröger. De
heer Moorlag.
De heer Moorlag (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Als ik mijn scherm omhooghoud in de richting van
de Staatssecretaris, dan ziet zij een rij met hele kleine witte puntjes. Dat
zijn lichtmasten langs de A7. Daarbovenuit zie je de enorme rode lampen
van het windpark N33 dat daar is aangelegd. In Oost-Groningen wordt
tegenwoordig gesteld dat men in het red-light district woont.
De voorzitter:
Het is ook uw partijkleur.
De heer Moorlag (PvdA):
Het was van oudsher ook een vuurrode streek, en dat is het nog steeds.
Als overheid doe je het al snel slecht als het gaat om de bouw van
windparken. Maar zo slecht als hier hoeft nou eerlijk gezegd ook weer
niet. Je kunt de windturbines niet kleiner maken en ze ook niet zonder
wieken uitrusten, maar je kunt ze wel zonder lampen uitrusten. In
Duitsland wordt dat bewezen. Ik heb in december een motie ingediend, bij
het debat in het domein van EZK. Daarna is mij gebleken dat het met
name vastzit op voorschriften die met de luchtvaart te maken hebben, en
dat de ILT, de inspectie, hier de bevoegde organisatie in is. Is de Staatssecretaris bereid om in navolging van Duitsland de verlichting op windturbines uit te schakelen?
Er zijn hele goede alternatieven, zoals de zogeheten transpondertechniek.
Vliegtuigen houden ook rekening met bergen. Je ziet geen kermisverlichting boven op bergen. In het debat met EZK heb ik gezegd dat een
flitspaal tot op 10 meter nauwkeurig met techniek is te detecteren. Zo’n
enorme windturbine zou toch ook te detecteren moeten zijn met transpondertechniek. Het is volstrekt onnodig dat die windturbines met dit type
verlichting worden uitgerust. Het betreft verouderde regelgeving en sluit
niet aan bij de modernste technieken. Wil de Staatssecretaris, mede gelet
op het eerdere draagvlak voor de aanleg van windparken, met gezwinde
spoed de verlichting op windmolens uitschakelen?
Voorzitter. Het tweede punt betreft Tata Steel. De heer Laçin sprak er ook
al over. Er is veel milieuoverlast. Tata Steel moet gaan vergroenen. Tata

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

15

Steel moet een systeemsprong maken. Ook in het domein van EZK heb ik
ervoor gepleit om hier zo nodig onconventionele middelen voor in te
zetten. Is de Staatssecretaris bereid, gelet op de leefomgeving, zich daar
binnen het kabinet hard voor te maken? Want er zijn ook schonere
productietechnieken voor staal. Tata Steel moet in de gelegenheid worden
gesteld om die sprong te maken, niet in de laatste plaats omdat er ook
enorm veel werkgelegenheid mee gemoeid is.
Voorzitter. We hebben in deze commissie in het verleden ook over
granuliet gesproken. Ik heb een motie ingediend om lessen te trekken uit
de contacten tussen de overheid en het bedrijfsleven. Hoe staat het met
de uitvoering van die motie?
Voorzitter. De heer Van Aalst verwijt de linkerzijde de deugbrigade te zijn.
Ik was bijna geneigd om hem te vragen of hij dan tot de niet-deugbrigade
moet worden gerekend, of tot de ondeugdbrigade. Hij zegt dat houtstook
moet kunnen. Ik ben niet voor een verbod op houtstook, maar ik denk wel
het dat beter kan worden gereguleerd. Als overheid hebben we een taak
om conflicten te verminderen tussen mensen die hout stoken en mensen
die er overlast van hebben. Bij het Ministerie van Justitie wordt er
gekeken naar experimenten met buurtrechters en vrederechters. Wil de
Staatssecretaris kijken of dit type conflicten rond houtstook ook in dat
domein kunnen worden ondergebracht? Het is een laagdrempelige vorm
van geschilbeslechting.
Dank u wel.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Van Esch.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Nog even op dat hout stoken en dat mensen enorme overlast en
gezondheidsschade ervaren. Wat wilt u dat de buurtbemiddeling gaat
doen voor de mensen die gezondheidsschade en enorme overlast
ervaren? Die hebben er geen baat bij. Het is misschien heel fijn als de
houtstoker bij slecht weer heel even uitstaat, maar voor die mensen is de
gezondheidsschade er altijd als je stookt. De rook komt door muren heen.
Ik vind het op zich een prima soort van stapje, maar om de mensen te
helpen die er gezondheidsschade van hebben, zouden we toch meer
moeten doen. Ik ben benieuwd of de Partij van de Arbeid dat met mij eens
is.
De heer Moorlag (PvdA):
Ik ben het daar wel mee eens, maar niet zover dat ik zeg dat er maar een
generiek verbod moet komen. Ik woon zelf op het platteland. Je kunt in de
Reiderwolderpolder een houtkachel gebruiken zonder enige overlast voor
welke buren dan ook, want die zijn er simpelweg niet binnen 1,5 tot
2 kilometer. Maar er zijn wel stappen te zetten. Het zal voor een deel op
lokaal niveau moeten worden ontwikkeld. Het zou bijvoorbeeld al een stap
zijn dat als je een woning koopt, je de informatieplicht hebt om na te gaan
of er in de buurt hout wordt gestookt, zodat je een betere, afgewogen
beslissing kunt nemen. Ik hoor ook mensen zeggen: ik krijg klachten van
mijn buren, maar ik woon hier al jaren en ze weten dat er in deze wijk
woningen met openhaarden zijn. Er zitten twee kanten aan de medaille.
Het is serieuze problematiek. We moeten stap voor stap kijken hoe we dit
kunnen oplossen.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Heel kort. Het voelt alsof u en de Partij van de Arbeid er eventueel voor
zouden pleiten dat gemeenten lokale houtstookverboden zouden mogen
hanteren, bijvoorbeeld in stadse omgevingen. U zegt dat u het op het
platteland een ander verhaal vindt, maar het komt over alsof u zegt dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

16

een gemeente in een stad, waar mensen toch dicht op elkaar wonen,
misschien wel een stookverbod mogen hanteren. Klopt dat?
De heer Moorlag (PvdA):
Ik vind het een vraagstuk dat je op decentraal niveau in de lokale
democratie zou kunnen bespreken en zou kunnen reguleren. Je komt dan
tot beter maatwerk dan wanneer wij op nationaal niveau alles over één
kam scheren.
De voorzitter:
De heer Van Aalst heeft ook een interruptie.
De heer Van Aalst (PVV):
Dat kon natuurlijk niet anders, nadat de heer Moorlag begon over deugen
en ondeugden. Laat ik dan maar ondeugend zijn. Ik constateer dat de
PvdA wat dit betreft toch wel uiterst hypocriet is. In al die provincies en
hier in de Kamer pleiten ze voor biomassa, maar de grootste houtkachels
leveren niets op. Er wordt eigenlijk alleen maar op subsidie gestookt. Dat
dan weer wel. Hij wil de lampjes van windmolens afschaffen, maar is te
beroerd om ze omver te hakken, zodat mensen er ook geen last meer van
hebben. Dan telt het allemaal niet. Maar hij wil wel een houtstookverbod
omdat iemand thuis zijn kachel aansteekt. Net alsof je je kachel aansteekt
als je geen trek in je pijp hebt. Bij een beetje stoken gaat dat niet als het
windstil is. Dat moet de heer Moorlag toch weten. Dat heeft geen klote zin,
want dan komt al die rook je kamer in. Dat wil je helemaal niet. Anderzijds
is de PvdA er vier jaar lang voor verantwoordelijk geweest dat de
energierekening zo hoog is geworden. Mensen grijpen daarom naar dit
alternatief om hun huis warm te stoken.
De voorzitter:
En uw vraag was?
De heer Van Aalst (PVV):
Mijn vraag is: wat wilt u nou eigenlijk? U wilt geen verbod, want u wilt zelf
lekker blijven stoken in het buitengebied, maar u wilt vervolgens wel een
of andere buurtvader de wijk in sturen om te zeggen: gaat u even lekker
met de buren in gesprek over hoe jullie het met elkaar kunnen oplossen.
Totale onzin.
De heer Moorlag (PvdA):
Wat ik in elk geval niet wil, is dat mij standpunten in de mond worden
gelegd die ik niet heb gedebatteerd en die mijn partij ook niet heeft
gedebatteerd. Als ik de verantwoordelijkheid krijg voor de oplopende
energierekening, dan is mijn advies aan de heer Van Aalst om dat
standpunt een prominente plek te geven in een museum voor schone
onzin. Wij hebben tegen voorstellen van de regering gestemd om de
energierekening zo ver te verhogen. Dat is een. Ik heb het ook niet gehad
over een generiek stookverbod. Ik kies niet voor een hypocriete, maar
voor een genuanceerde benadering. Dat is misschien moeilijk te begrijpen
als je zelf die competentie niet al te zwaar hebt ontwikkeld, maar ik kies
daar bewust voor.
De voorzitter:
De heer Van Aalst, laatste interruptie.
De heer Van Aalst (PVV):
Ik weet het, voorzitter. Meneer Moorlag mag zeker over mijn competenties
oordelen. Dat staat hem helemaal vrij. Dat vind ik prima. Waarschijnlijk
denk ik daar wederzijds hetzelfde over. Maar het is gewoon hypocriet. Hij
heeft vier jaar lang in Rutte II geregeerd en niets aan die energieregeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

17

gedaan. Sterker nog, hij heeft al die groene maatregelen gestimuleerd
waardoor de energierekening omhooggaat. Sterker nog, al die idiote
klimaatplannen in al die provincies, waar de PvdA overal meebestuurt,
zitten vol met biomassa. Dus doe niet zo hypocriet en ga hier niet lopen
zeiken over de houtkachels van mensen. Het lost helemaal niets op, met
die domme buurtvaders die u de weg op wilt sturen. U bent een soort
melkertbanen aan het creëren. Wat u hier staat te verkondigen, is gewoon
totale onzin. Stop daarmee. Gelukkig was dit de laatste keer.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Voorzitter, mag ik een punt van orde maken? Ik wil niet de deugpolitie zijn,
maar ik vind bepaalde woorden die de heer Van Aalst bezigt, niet
helemaal in onze parlementaire setting passen.
De voorzitter:
Ik begrijp dat. Ik vraag de heer Van Aalst om mensen die hier niet zijn op
een nette, beschaafde manier te benaderen. Ik ben iemand die als
voorzitter veel ruimte geeft voor een goed debat, maar mensen die hier
niet zijn voor dom uitmaken, zou niet moeten.
De heer Van Aalst (PVV):
Voorzitter, het was waarschijnlijk mijn gebrek aan nuance. Dat heb ik niet
ontwikkeld.
De voorzitter:
Oké, dat is goed. Dat is rechtgezet. We gaan door met de heer Moorlag.
De heer Moorlag mag hierop reageren.
De heer Moorlag (PvdA):
De heer Van Aalst mag er niet meer op reageren, maar ik had de vraag
willen stellen wat de PVV in campagnetijd bij de kandidaten door de kwark
roert, want zo opgewonden en zo ongenuanceerd een PvdA-standpunt
weergeven, dat klopt gewoon niet. Met biomassa ook: dat is gewoon uit
de bocht gevlogen. Wij zetten daar een streep in het zand.
De voorzitter:
De heer Van Aalst, via de microfoon graag, maar u heeft geen interrupties
meer. Ik wil de heer Moorlag vragen om af te ronden, zodat we kunnen
doorgaan.
De heer Moorlag (PvdA):
Ik adviseer de heer Van Aalst om toch nog eens met een open en
genuanceerde blik naar ons standpunt over biomassa te kijken. Dat moet
veel beter worden gereguleerd.
De voorzitter:
Dan gaan we door naar mevrouw Van Eijs van D66.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Dank u wel, voorzitter. Dit is mijn laatste debat over de leefomgeving. Ik
heb me de afgelopen vier jaar ingezet voor een gezonde, veilige en
groene leefomgeving. Die is immers onmisbaar voor onze gezondheid en
welvaart. We wonen in een van de dichtsbevolkte gebieden ter wereld.
Mensen wonen dicht op elkaar en de ruimte is schaars. Iedereen wil een
mooi huis en een fijne, groene omgeving. We reizen graag van hot naar
her. Bedrijven en landbouw gunnen we het liefst de ruimte die ze nodig
hebben. Maar in realiteit gaat elke claim op schaarse ruimte ten koste van
een ander. We zien problemen als milieuvervuiling, klimaatverandering,
watergebrek, verlies aan biodiversiteit en verrommeling van het
landschap. Grenzen aan de uitstoot zijn nodig als we voor alle Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

18

landers frisse lucht, schoon water, schone grond en een rustige nacht
zonder lawaai willen.
Ik begin met dat lawaai. De Wereldgezondheidsorganisatie beschouwt
geluidshinder als een serieus probleem voor de gezondheid. D66 vindt dit
een belangrijk onderwerp en steunde dan ook het verzoek om voor
geluidshinder objectieve criteria vast te stellen. Meten is immers weten.
D66 begrijpt de berekening van het geluidshinderniveau, maar we vragen
de Staatssecretaris wel of we zeker weten dat deze methode een
representatief beeld van de ervaren geluidshinder geeft. Zijn hierbij ook
onbewuste effecten meegenomen die sluipend gezondheidsschade
veroorzaken, zoals minder diep slapen of psychische problemen? Hoe
wordt de overlast op piekmomenten meegenomen? Hoe worden
specifieke irritante geluiden in deze berekeningsmethode meegenomen,
zoals de snerpend hoge piep van treinen? Ik zal het hier niet nadoen.
Worden door geluid veroorzaakte trillingen ook in deze methode
meegenomen?
Ik heb al eerder gesproken over een fluisterstil akkoord, net zoals het
Schone Lucht Akkoord, waarin D66 samen met provincies en gemeenten
de gezondheidsschade door geluidsoverlast per 2030 wil halveren. Ik
vraag dan ook aan de Staatssecretaris: wat zou er nodig zijn om tot zo’n
fluisterstil akkoord te kunnen komen?
Voorzitter. De elfde NSL-rapportage schetst een positief beeld van de
luchtkwaliteit. Het is fijn dat het aantal overschrijdingen van de Europese
normen in 2019 is afgenomen. In 2020 hebben we echter te maken met
100 kilometer per uur op de snelweg én met corona. Geeft de volgende
rapportage daarom niet een onrealistisch beeld? Hoe voorkomen we dat
er weer te veel stikstof en fijnstof worden uitgestoten als corona voorbij
is? Kunnen we lessen trekken uit de gemeten effecten van 100 kilometer
per uur en meer thuiswerken, om de luchtkwaliteit in de toekomst verder
te verbeteren?
Voorzitter. Dan pfas. De nieuwste wetenschappelijke inzichten van de
EFSA laten wederom zien hoe gevaarlijk pfas zijn. D66 maakt zich grote
zorgen over de verspreiding en ophoping van pfas in de natuur en in
organismen. Ik heb vaker benadrukt dat we milieuschade moeten
voorkomen in plaats van achteraf oplossen. Dit geldt helemaal voor het
toepassen van vergiftigde stoffen die niet afbreken in de natuur, zoals
pfas. Daarom wil D66 dat Nederland inzet op een Europees verbod op het
toepassen van onafbreekbare stoffen, zoals pfas. Ook moet er een
Europese bodemrichtlijn voor gevaarlijke stoffen komen, waarbij ook de
cumulatie van verschillende stoffen geldt. Hoe kijkt de Staatssecretaris
hiernaar? Kunnen we ons de luxe veroorloven om te wachten op de
nieuwe beoordeling van het RIVM van de risico’s van pfas en voedsel en
milieu, voordat we normen en limieten kunnen opstellen? Ook het tempo
waarin we inzicht krijgen, de blootstellingbronnen en de manier waarop
we daadwerkelijk de kraan dichtdraaien, baren me zorgen. Hoe kunnen we
dit versnellen? Waarom worden alleen de langketenige pfas uit karton en
papier geweerd? Waarom bijvoorbeeld niet alle pfas?
Helaas geldt het probleem van pfas voor meer giftige stoffen. Vorige week
heb ik schriftelijke vragen gesteld over benzeen dat uit asfaltcentrales
wordt uitgestoten. Dat is veel te veel, met alle gevolgen van dien voor het
milieu en de volksgezondheid. Door deze casus wordt duidelijk dat we er
met normen alleen niet zijn. Ik maak mij daar zorgen over. Is er voldoende
kennis? Weten overheden waar ze het over hebben? Worden ze niet tegen
elkaar uitgespeeld? Wordt er wel gehandhaafd?
Voorzitter. Mijn laatste zin, als u mij toestaat. Het is met nog zo veel werk
aan de winkel lastig om het stokje over te dragen, maar ik hoop dat ik
samen met de andere woordvoerders in de afgelopen vier jaar heb laten
zien hoe belangrijk en cruciaal het milieu voor ons is.
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

19

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Eijs. Dan gaan we naar de Partij voor de Dieren.
Mevrouw Van Esch.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Dank u, voorzitter. Dit is het laatste debat van deze commissie. Voor mijn
gevoel is de verkiezingscampagne vandaag al een beetje begonnen in
deze commissie.
Ook ik zal in mijn bijdrage een aantal onderwerpen langslopen waarvan ik
het gevoel heb dat de beweging in gang is gezet, maar waarvan wij
denken dat de urgentie af en toe nog wel ontbreekt. Ik denk dat het
PBL-rapport van vorige week die conclusie onderschrijft. De aankomende
tijd is dwang en drang echt nodig. Volgens mij is nu het moment om daar
stappen in te zetten.
Het is heel goed om te zien dat er, jaren naar die Zembla-uitzending, een
brief van de Staatssecretaris ligt, waarin zij pleit voor het verbod van
rubbergranulaat op kunstgrasvelden. Het is volgens mij zeer bekend dat
de Partij voor de Dieren daar al lang voorstander van is. Maar waarom
kiest de Staatssecretaris ervoor om het verbod pas over tien jaar te laten
ingaan? Waarom lijkt het dat er toch een soort uitzonderingsmogelijkheden worden gecreëerd? Er staat «bij voorkeur» en «we streven ernaar»
in de brief. Bij die woorden vraag ik me af waarom ze er nog in zitten.
Waarom gaan we nog niet echt voor het verbod? Waarom gaan we nu ook
focussen op het ontwikkelen van plastic kunstgrasvelden zonder rubbergranulaat, in plaats van dat we geld opzijzetten voor het investeren in
natuurlijke grasvelden? Dus geen plastic, maar gewoon voetballen en
sporten op een natuurlijk grasveld.
Dan door naar de EFSA en de pfas-normen. Het is goed om te zien dat er
stappen worden gezet rond het overnemen van deze belangrijke normen.
Wij vroegen daar een jaar geleden al om in een motie. Maar waarom kijkt
de Staatssecretaris nu niet hoe we de gezondheidswaarde tot norm gaan
omvormen? Ik werd een beetje verontrust door de zin dat de gezondheidsdeskundige grenswaarde daarmee een van de uitgangspunten vormt
– «een van de uitgangspunten» – om tot een norm te komen, en niet zelf
die norm is. Bij die zin denk ik: we gaan toch niet polderen met zo’n
gezondheidsnorm? Dat zou ik een ontwikkeling vinden waar wij absoluut
niet naartoe moeten. We lezen ook dat de Minister van VWS zich in
Europa gaat inzetten om «de discussie vlot te laten verlopen». Dat klinkt
mij niet in de oren alsof ze daar een stevige positie gaat innemen voor een
veilige norm. Als ze de discussie vlot laat verlopen, wat gaat ze daar dan
precies doen? Ik wil horen dat we ons keihard gaan inzetten voor een
veilige norm.
Dan helaas een altijd terugkerend onderwerp, dat meerderen al hebben
genoemd, namelijk de industrie, waaronder Tata Steel. Maar afgelopen
week waren de asfaltfabrieken weer in het nieuws. Ze stoten 500% meer
benzeen uit dan ze zouden mogen. Benzeen is een bekende kankerverwekkende stof en er is 500% meer uitstoot. Trouw heeft het eigenlijk wel goed
samengevat. De centrales weten niet precies waardoor die extra uitstoot
komt, waardoor maatregelen uitblijven. Ik vind dat echt schandalig. Ik wil
heel graag van de Staatssecretaris weten hoe zij, of in ieder geval een
volgend kabinet, er hopelijk nu nog voor gaat zorgen dat die industrie wel
aan de norm gaat voldoen.
Weer blijkt dat mensen, om hun gezondheid te beschermen, naar de
rechter moeten voor Tata Steel. Ze voelen zich al jarenlang door de
regering in de steek gelaten. Ik ben benieuwd wanneer we deze mensen
eindelijk gaan beschermen. Wanneer komen er strengere normen en meer
handhaving voor Tata Steel? Echt, waar wachten we op? Burgers moeten
naar de rechter om hun gezondheid te beschermen. Ik herhaal het nog
maar een keer: de regering haalt de baas van Shell in huis om over het
milieubeleid te adviseren. Ik kan en blijf er niet bij kunnen dat we het op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

20

die manier aanpakken, ondanks dat er rapport na rapport ligt dat het de
tijd is voor dwang en drang.
Ik ga afsluiten, want ik zie twee ogen mijn kant op priemen, die zeggen dat
ik moet afronden. Ik bewaar het korte stukje dat ik nog heb voor mijn
tweede termijn.
Dank je wel.
De voorzitter:
Dank je wel. Precies vier minuten en één seconde. We gaan naar mevrouw
Kröger van GroenLinks als laatste woordvoerder in de eerste termijn.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Iedereen heeft het al gememoreerd: dit is het
laatste debat van deze commissie over de leefomgeving. Het waren voor
mij vier jaar waarin we hebben gezien dat we elke keer worden achterhaald door de fouten die we in het verleden hebben gemaakt. Dat is waar
deze commissie over gaat. Luchtvervuiling, bodemvervuiling en watervervuiling komen allemaal door fouten die we vijftien jaar geleden of tien jaar
geleden hebben gemaakt rond bepaalde stoffen.
Eigenlijk zie je in al het beleid dat het voorzorgbeginsel nog steeds niet
goed is geborgd als het gaat om Chemours, Tata, granuliet, asbest en
kunstgras. Dat zijn toch de grote dossiers in deze commissie. Het is wat
ons betreft cruciaal dat het voorzorgsbeginsel goed geborgd is in al ons
beleid. Deze Staatssecretaris heeft stappen gezet om dit beter te maken.
Er ligt met pfas nu een enorme kans om dat echt te gaan doen. Na
jarenlang achter de feiten aangelopen te hebben, ligt er nu een heel stevig
advies vanuit de EFSA, waarin wordt gezegd dat de gezondheidsschade
van pfas veel, veel hoger is dan verwacht. Handel daar dan ook naar. Dat
is eigenlijk mijn eerste vraag aan de Staatssecretaris: hoe gaan we daar
nou echt naar handelen? Ik snap dat we onderzoek moeten doen naar hoe
de normenkaders moeten worden aangepast, maar welke stappen kunnen
we in de tussentijd zetten? Hoe gaan we om met de vergunningsaanvragen die er nu al liggen?
En hoe gaan we om met bewezen bronnen van blootstelling? Ik heb
eerder gevraagd naar de brandblussers. Op vele plekken in Nederland is
de vervuiling in de grond zo groot doordat op die plekken is geblust en
het bluswater veel pfas bevatte. Is er al een systeem om die brandblussers
in te zamelen en op een goede manier te verwerken, zodat niet al die pfas
in de grond komen, met alle problemen van dien?
Dan de kunstgrasvelden. De Staatssecretaris komt door Europese regels
op de valreep met een stevig standpunt over de kunstgrasvelden. Er is in
ieder geval een intentie. Wel wonderlijk, als je kijkt naar hoe vaak we daar
als commissie aandacht voor hebben gevraagd. Hoe vaak hebben we niet
gezegd: hoe kan het dat al die korrels, die microplastics, in het milieu
komen? De Staatssecretaris bleef maar zeggen: we gaan het oplossen met
een bak onder het kunstgrasveld en dan wordt het allemaal opgevangen,
of met dat die kindertjes hun voeten beter moeten vegen. We moeten af
van het idiote idee dat we rubberbanden gaan recyclen tot kunstgraskorrels. We moeten vooral zorgen dat het alternatief duurzaam is. Ik deel
de zorgen die de Partij voor de Dieren zojuist uitsprak. Creëren we niet het
volgende probleem door voor kunstgrasvelden nu weer een alternatief op
te tuigen dat ook grote problemen met zich meebrengt?
Voorzitter. Ik heb een paar specifieke vragen over het EMK-gifterrein in
Krimpen. We hebben daar schriftelijke vragen over gesteld, maar er zijn
nog geen antwoorden. Het gaat over 6 hectare grond, die eigendom is van
de staat en extreem zwaar vervuild is. Er zijn lokaal heel veel zorgen over
de damwand die de giflocatie van de rivier scheidt. De Staatssecretaris
zegt dat de damwand in redelijke staat is. Kan zij de mensen geruststellen
dat de damwand sterk genoeg is en dat de giftige stoffen niet in de rivier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

21

terechtkomen? Er is een hersaneringsproject gestart, maar dat ligt stil.
Kan de Staatssecretaris daar meer over vertellen?
Voorzitter. Tot slot het vuurwerk. We hebben in Nederland allemaal
kunnen zien dat in het afgelopen jaar door verschrikkelijke omstandigheden, namelijk corona, op de valreep toch het besluit is genomen om
een vuurwerkverbod in te stellen. Dat heeft heel positief uitgewerkt. Een
aantal partijen in deze Kamer pleit al langer voor het instellen van een
vuurwerkverbod en vooral voor het bieden van de mogelijkheid aan
gemeenten een vuurwerkshow te geven waar mensen van kunnen
genieten. Ik hoop dat we dit niet verder voor ons uit schuiven. We moeten
dit besluit vroeg in het jaar nemen, zodat iedereen erop voorbereid kan
zijn.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Precies vier minuten. Ik bedank mevrouw Kröger voor haar inbreng. Dit is
het einde van de eerste termijn van de zijde van de Kamer. Ik denk dat het
goed is dat we tot 11.20 uur schorsen. Dan komt de Staatssecretaris met
haar beantwoording.
De vergadering wordt van 11.06 uur tot 11.25 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is het algemeen overleg Leefomgeving. Dit is de eerste
termijn van de beantwoording van de Staatssecretaris van Infrastructuur
en Waterstaat. Ik geef mevrouw Van Veldhoven het woord, met de
opmerking om snel en adequaat antwoord te geven, omdat we qua tijd in
nood kunnen komen. Er waren heel veel overlappingen in de vragen. Ik ga
er dus vanuit dat we snel door de vragen heen kunnen gaan.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dank u wel, voorzitter. Dit is inderdaad het laatste algemeen overleg
Leefomgeving in deze setting met elkaar in deze regeerperiode. Laat mij
aan de start, voordat ik met de vragen ga beginnen, ook mijn dank
uitspreken voor de inbreng van de Kamerleden, deze keer en alle andere
keren, en ook voor de prettige manier waarop we de afgelopen jaren met
elkaar het debat hebben gevoerd. Voordat ik aan de beantwoording
toekom, zou ik daarom iets kleins willen overhandigen aan degene die
hier normaal gesproken onze voorzitter is, of in ieder geval de afgelopen
jaren heel erg vaak onze voorzitter is geweest.
Als we hier met elkaar zitten, bespreken we heel veel zaken die voor heel
veel mensen in het land, ondernemers en burgers, van groot en direct
belang zijn, voor hun leefomgeving, voor hun gezondheid en voor hun
bedrijfsvoering. In die zin hebben we via uw inbreng met elkaar de
Haagse bubbel vaak doorgeprikt. Hier werd de politiek gewoon heel direct
en heel persoonlijk. Het ging vaak om zaken die heel direct impact hebben
op de leefomgeving van mensen nu, maar die ook effecten hebben naar
de toekomst toe. Dat is een grote verantwoordelijkheid.
Ik wil u heel erg danken voor de manier waarop u dat samen met mij de
afgelopen jaren heeft gedaan. Ik heb dus een kleinigheid. Die heb ik voor
u allemaal, om u te bedanken voor het werk bij het doorprikken van de
Haagse bubbel. Maar ik zou hem nu vandaag graag als eerste willen
aanbieden aan de gebruikelijke voorzitter van deze commissie, de heer
Ziengs, die veel van deze debatten heeft gedaan, om hem te bedanken
voor al het werk dat hij vaak als woordvoerder en als voorzitter voor ons
allemaal deed. Meneer Ziengs, deze is voor u. Tegen de andere leden zeg
ik: ik heb er ook een voor u. Die krijgt u toegestuurd, om u te bedanken
voor de samenwerking. Deze is dus voor de heer Ziengs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

22

De voorzitter:
Ik wil de griffier vragen om het cadeau te overhandigen aan de heer
Ziengs. En ik wil de heer Ziengs ook namens de commissie bedanken voor
alle tijd en energie die hij in deze commissie heeft gestoken. Dank u wel.
De heer Ziengs (VVD):
Heel kort: dank, een leuke geste, overigens ook voor iedereen. Het was
een prachtige commissie om mee te werken en trouwens ook om voor te
zitten. Succes.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Voordat er allerlei beelden ontstaan over alcoholische dranken die hier
over tafel gaan, wil ik tegen de heer Ziengs zeggen: maak het maar eens
even open.
De voorzitter:
Ik denk dat het in het kader van transparantie goed is dat we het
openmaken en laten zien wat er echt in zit.
De heer Ziengs (VVD):
Voor degenen die het niet goed kunnen lezen: het ene heet «Haagse
bubbel» en is gefilterd duinwater, en het andere heet «Plat Haags» en is
ook gefilterd duinwater. Ik kan jullie verzekeren dat, als je naast je glaasje
wijn ook een glaasje water neemt... Ik hoor u lachen. Maar nee, dat is niet
water bij de wijn doen, maar gewoon een perfecte combinatie. En dan
hou je het ook langer vol. Dus dank.
De voorzitter:
Het mag ook water bij de Zamzam zijn. Dan geef ik nu het woord aan de
Staatssecretaris, mevrouw Van Veldhoven.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dank u wel, voorzitter. De laatste kwinkslag hierbij is natuurlijk: het is geen
statiegeldfles, maar hij is wel heel goed herbruikbaar. Op die toon wil ik
het dus graag met u afmaken vandaag.
Dank voor de vele vragen. Ik moet eerlijk zeggen: het waren heel
herkenbare geluiden vanuit alle partijen, en ook op dezelfde toon. Toen de
heer Van Aalst begon te spreken, probeerde ik een «van dik hout zaagt
men planken»-gebaar te maken. Ik weet niet of iedereen dat herkend
heeft, vandaar even deze ondertiteling daarbij. Het was dus allemaal heel
herkenbaar. Ik zal ook deze keer weer proberen om zo veel mogelijk van
uw vragen goed te beantwoorden, want de punten zijn allemaal reëel en
herkenbaar.
Ik heb een aantal mapjes. Ik begin met geluid. Daarna heb ik een mapje
dat gaat over lucht. Daarna een mapje dat gaat over asbest. Dan heb ik
een mapje over EFSA en pfas, en een mapje kunstgras. Dan heb ik nog
een mapje overige vragen; daar zit onder andere Tata in.
Voorzitter. Ik begin met geluid. Geluid is een onderwerp dat regelmatig
terugkomt in deze commissie. Aan de ene kant zien we de discussie over
de geluidsnormen van de WHO en de gezondheidseffecten van geluid
waarvan we steeds meer weten. Soms is geluid ook heel specifiek. Hoe ga
je om met nestgeluid in de context van een haven, waarvoor toch ook een
oplossing moet worden gevonden? Of hoe ga je om met geluid dat
mensen die rondom windmolens, snelwegen of treinen wonen in hun
dagelijkse situatie als last ervaren? Wat is nou reëel? Wat is niet reëel?
Wat zijn oplossingen?
De vaste commissie heeft gevraagd hoe «gemeten geluid in decibellen»
en «ervaren geluidsoverlast» verenigd kunnen worden in objectiveerbare
criteria. Dat is natuurlijk heel belangrijk. Want wanneer vinden we met
elkaar dat er maatschappelijk gezien een grens overschreden wordt en er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

23

dus maatregelen voor moeten treffen, hetzij in regelgeving, hetzij in
subsidiering? Die afweging moeten we natuurlijk met elkaar maken en
daarvoor moeten de criteria objectiveerbaar zijn.
In het geluidsbeleid is het echt belangrijk om een geluidmaat te nemen
die ook enige tijdspanne omvat. Daar zijn twee internationaal aanbevolen
maatstaven voor. De geluidsmaat Lden is het jaargemiddelde op gevelniveau met een extra weging voor geluid in de avond en de nacht.
Aanvullend wordt vaak nog een aparte geluidsmaat, Lnight, voor de nacht
gehanteerd, omdat geluid dan vaak extra zwaar weegt. In Nederland is dit
het geval voor de normstelling van windturbinegeluid en straks, onder de
Omgevingswet, ook voor industriegeluid en bij het bepalen van contouren
voor luchtvaartgeluid waarbinnen een toename in slaapverstoring beperkt
wordt. In beide maten wordt via een weging ook rekening gehouden met
de gevoeligheid van het menselijke oor voor verschillende toonhoogtes.
In de middeling komen zowel het geluidsniveau als het aantal geluiden tot
uitdrukking.
Meestal wordt Lden niet gemeten maar berekend. De heer Ziengs
refereerde daaraan. Het is belangrijk om te weten dat die berekeningsmethode natuurlijk wel via metingen gevalideerd wordt. Want alleen
berekenen is niet voldoende. Je moet ook toetsen of de berekening
uiteindelijk overeenkomt met de praktijk. Er worden dus wel metingen
verricht om zo’n berekeningsmethode weer te toetsen en te ijken, zeg ik
tegen de heer Ziengs.
Op het punt van het nestgeluid: we zijn inderdaad bekend met de
problematiek van het nestgeluid in de Rotterdamse havenregio. We zijn
actief met de regio in gesprek over het vinden van oplossingen daarvoor.
We zullen de Kamer daar uiteraard zo snel mogelijk over informeren.
Ook mevrouw Van Eijs vroeg naar het jaargemiddelde Lden. Ze vroeg of de
methode een representatief beeld geeft van de ervaren geluidshinder.
Tegen haar zeg ik: dat is nou echt waarom we de Lden gebruiken. Dat is
ook in lijn met de EU-Richtlijn Omgevingslawaai, en met het WHO-advies
voor omgevingsgeluid. Nogmaals, er worden dus ook metingen gebruikt
om zo’n berekeningsmethode te ijken.
Wat betreft de onbewuste effecten en bescherming tegen hinder en
slaapverstoring: ik heb net uitgelegd hoe ook die punten in de verschillende maatstaven worden meegenomen.
Dan de specifieke irritante geluiden, bijvoorbeeld de snerpende hoge piep
van treinen. Ik zal het maar niet nadoen, voorzitter. Dat zei mevrouw Van
Eijs, maar ik zal het ook maar niet doen. Bepaalde piekgeluiden worden
meegenomen in de berekeningen en verdisconteerd in de geluidruimte,
maar hele specifieke, snerpende geluiden van treinen en trams worden
daar nog niet in meegenomen. Er wordt nog gekeken of aanvullende
rekenregels voor wat dan heet «booggeluid» tot stand kunnen worden
gebracht. Maar we kijken ondertussen ook naar andere mogelijkheden om
dat geluid te voorkomen via aanpassingen, maatregelen en innovatie aan
het spoor, zoals de zogeheten «smeerpotten», die recent in Deventer zijn
toegepast. Voorkomen is natuurlijk beter dan dit meenemen in een overall
berekeningsmethodiek. Dus ook daar wordt naar gekeken.
Wat zou er nodig zijn om tot een fluisterstil akkoord te komen? Met zo’n
mooie titel zou ik bijna mijn geluidsvolume aanpassen, voorzitter. Het is
een sympathiek idee. Het is wel zo dat geluid, nog veel meer dan lucht,
een lokale aanpak vergt. Luchtverontreiniging reist veel makkelijker dan
geluid. De regelgeving voor geluid bevat veel handvatten voor lokaal
beleid om hieraan invulling te geven. Ook de Omgevingswet verstevigt de
mogelijkheden. Maar ik zeg tegen mevrouw Van Eijs dat ik bij de
uitwerking van het WHO-advies en naar aanleiding van de motie-Schonis
wel wil kijken hoe lokale overheden hierbij nader betrokken kunnen
worden. Dan zullen we in die context nog eens met ze bespreken of zo’n
generiek fluisterstil akkoord in de lijn van het SLA ook een bijdrage kan
leveren. Maar daar wil ik nog niet op vooruitlopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

24

Dan kom ik bij een hieraan gerelateerd onderwerp: trillingen. Daarvoor
werd zowel door de heer Ziengs als ook door mevrouw Van Eijs aandacht
gevraagd. Dit is absoluut een onderwerp dat meer aandacht nodig heeft,
en dat technisch gewoon heel ingewikkeld is. In mijn brief van
17 november heb ik u geïnformeerd over de stand van zaken. We hebben
hier de afgelopen jaren echt heel nadrukkelijk een beleidsintensivering op
gezet. Ook hierbij is het namelijk belangrijk om te weten wanneer er
sprake is van overlast waarvan we maatschappelijk met elkaar zeggen dat
die erbij hoort in een druk en vol land als Nederland. Maar er zit ook een
grens aan. Waar ligt die grens dan? En hoe meet je die grens dan? Er is
ook behoefte aan het ontwikkelen van kosteneffectieve maatregelen om
trillingen te voorkomen. Ik zet daarom in op een innovatietraject. Ik heb
afgelopen najaar nog 20 miljoen uitgetrokken om heel nadrukkelijk te
gaan werken aan maatregelen die effectief kunnen helpen om die hinder
te voorkomen.
Trillingen maken geen deel uit van geluidberekeningen, maar we proberen
specifiek het trillingsniveau vast te stellen. Het RIVM heeft daar recent een
berekeningsmethode voor ontwikkeld. Die wordt nu in de praktijk getest.
Dus ook daarmee hebben we voortgang gemaakt.
Dan was er in deze context de vraag van de heer Moorlag over de
lampenwindturbines. Er wordt op dit moment gekeken naar mogelijke
alternatieven om de ervaren hinder te verminderen. Onderliggende
regelgeving om nieuwe oplossingen te faciliteren wordt ongeveer medio
volgend jaar verwacht. Tegen de heer Moorlag zeg ik dus: er wordt
inderdaad naar gekeken. Ik zal ervoor zorgen dat we het Duitse voorbeeld,
dat de heer Moorlag hier nadrukkelijk noemt, aanreiken aan de collega’s.
Dit wordt blijkbaar vooral bekeken vanuit vliegveiligheid en dat is een
terrein van de Minister. Maar ik zal zorgen dat de nadruk die de heer
Moorlag hier in het debat op dit punt heeft gelegd, wordt doorgegeven en
dat we het Duitse voorbeeld ook onder de aandacht brengen. Het moet
inderdaad onderzocht worden.
De heer Moorlag (PvdA):
Het is goed dat ernaar gekeken wordt, maar als je ernaar kijkt, verandert
er nog niks. Er is eerder gesteld dat het onderzocht zou moeten worden.
Maar Duitsland slaagt hierin. Duitsland is gewoon een beschaafd en
ontwikkeld land en het slaagt erin om, met inachtneming van de vliegveiligheid, de overlast voor de leefomgeving terug te brengen door de
lampen te doven, ook van de bestaande windparken. Wat mij betreft zou
de kijkinspanning dan ook wel een potentiële prestatie-inspanning mogen
zijn.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ja, maar er is een «maar». De heer Moorlag weet ook hoe het werkt. Het
is geen kwestie van even de lichtschakelaar aan- en uitzetten. Dus wat ik
tegen de heer Moorlag zeg, is dat er onderzoek naar gedaan wordt en dat
er ook naar regelgeving wordt gekeken. Daaraan heb ik ook concreet
gerefereerd in mijn antwoord. Het is een onderwerp dat op het terrein van
de Minister ligt, maar ik dacht: ik zal de heer Moorlag toch laten weten in
dit debat dat we er inderdaad naar zullen kijken, zodat hij niet elke keer
van de ene naar de andere bewindspersoon wordt doorverwezen. Ik zal
ook zorgen dat zijn suggestie onder de aandacht wordt gebracht om eens
te kijken hoe dit dan in Duitsland is meegenomen. Er wordt dus echt
onderzoek naar gedaan, en er wordt ook gekeken naar regelgeving. Maar
laten we niet met elkaar de indruk wekken dat het zo simpel is als het
omzetten van het lichtknopje, want we moeten natuurlijk ook de vliegveiligheid met elkaar blijven garanderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

25

De heer Moorlag (PvdA):
Ik wil niet suggereren dat het simpel is, maar één handeling is wel simpel,
namelijk copy-paste. Als er gewoon bewezen is dat het in Duitsland op
een veilige manier kan, ook bij de bestaande windparken, dan denk ik:
beter goed gejat dan slecht bedacht. Ik hoop dat de Staatssecretaris vanuit
haar verantwoordelijkheid voor de leefomgeving de urgentie voelt om de
lichthinder van die windparken daadwerkelijk aan te pakken.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Simpel copy-paste: ook de heer Moorlag weet heel goed dat het vaak niet
zo simpel ligt. Laten we dus niet die indruk wekken. Ik ben het wel met
hem eens dat we serieus moeten kijken naar de lichtvervuiling. Ik ben
zeker zeer geïnteresseerd in het Duitse voorbeeld. Ik zal er zeker voor
zorgen dat we dat meenemen. Want als het wel kan, dan moeten we er
ook gewoon serieus naar kijken. Dat ben ik helemaal met hem eens. Dat
gaan we dus ook doen. Er wordt gekeken naar mogelijke alternatieven en
daarbij wordt ook gekeken naar regelgeving. Maar nogmaals, ik ga ervoor
zorgen dat ook het Duitse voorbeeld goed op tafel komt.
De voorzitter:
Er is nog een interruptie voor u. Waar het om interrupties gaat, wil ik in
deze eerste termijn vier interrupties per persoon toestaan. Dat moeten
dan wel korte interrupties zijn, willen we de tijd halen. En ik wil de
Staatssecretaris vragen om ze ook kort te beantwoorden. Ik ga naar
mevrouw Van Eijs van D66.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Ik wou nog even terugkomen op het fluisterstil akkoord en ook op de
trillingen. Ik ben blij dat de Staatssecretaris daar de lokale overheden in
meeneemt. In Eindhoven hebben we een voorbeeld van mensen die heel
erge gezondheidsschade hebben gehad door de trillingen van het heien
rondom het PSV-stadion. Daarom hebben ze in Eindhoven besloten dat er
voortaan niet meer geheid mag worden. Palen mogen worden geschroefd
– dit voor degenen die de techniek interessant vinden. Dat zijn
voorbeelden van hele concrete maatregelen die de lokale overheid kan
nemen, en waarmee we landelijk niet altijd uit de voeten willen. Ik zou dus
ook echt willen benadrukken dat de Staatssecretaris lokale overheden er
heel erg nauw bij moet betrekken, want die kunnen iets doen aan
trillingen en geluid.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dit is een mooi voorbeeld van mevrouw Van Eijs. Dit is precies waarop ik
eigenlijk doelde bij het aanbieden van de Haagse Bubbels aan de heer
Ziengs. Dit is nou zo’n voorbeeld uit de lokale praktijk. Wanneer we het
hebben over trillingen, denken we misschien in deze context vaak aan
trillingen als gevolg van vervoer, maar trillingen kunnen ook op andere
wijzen ontstaan. Hoe zorgen we er nu voor dat gemeenten inderdaad een
houvast hebben waarbij ze weten hoe ze trillingen kunnen beperken? Wat
is er eventueel voor nodig, bijvoorbeeld in de link naar het Bouwbesluit?
Ik zal dit voorbeeld dus onder de aandacht brengen bij mijn collega van
BZK, om te zien of daar misschien ook behoefte is om gemeenten nadere
kaders te geven om onnodige overlast te voorkomen. Dus dank voor dat
voorbeeld.
De heer Ziengs (VVD):
Ik neem aan dat het blokje geluid is afgerond. Ik dacht: ik wacht even tot
het eind. Ik heb in mijn inbreng twee punten ingebracht richting de
Staatssecretaris. Ik vind dat ze daar summier op heeft geantwoord. Het
betreft met name de kwestie rondom het geluid van windturbines. Ik heb
een aantal keren gesproken met de NKPW, de club die zich bezighoudt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

26

met windenergie. Die geven dan aan dat Lden, zoals de Staatssecretaris
het net noemde, eigenlijk niet nodig is, want die wordt namelijk gemeten
over de langere termijn. Ik geef dat even mee, omdat ik er al eerder over
begonnen ben in een debat. Is het niet makkelijker dat ook eens een keer
gekeken wordt naar zo’n organisatie, die daar heel veel kennis en kunde
van heeft, om af te stemmen of het op een andere wijze kan?
Een tweede puntje dat ik inbracht, was inderdaad de kwestie rondom de
trillingen. De Klankbordgroep Basisnet Spoor Moerdijk heeft echt een dik
dossier daarvan. Ik wil dit graag doorsturen, omdat het echt een kwestie
van communicatie betreft. Ondanks de 20 miljoen die beschikbaar gesteld
is, heeft men toch het gevoel dat men niet serieus genomen wordt.
Daarop wil ik graag nog even een antwoord.
De voorzitter:
Meneer Ziengs, dit is eigenlijk best wel een lange interruptie. Ik tel die
voor twee interrupties. De Staatssecretaris.
De heer Ziengs (VVD):
Dat lijkt me niet terecht en daar ga ik niet mee akkoord, want ik probeer
het kort te houden.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ik ga een heel kort antwoord geven. De heer Ziengs heeft op een aantal
dossiers gezegd dat hij ze graag overbrengt naar de Staatssecretaris. Veel
dank daarvoor. Ik ontvang ze graag, want dan kunnen we die concrete
ervaringen ook meenemen in de verdere beleidsvoorbereiding.
Over het punt van de berekening van het geluid van windturbines: als er
nadere inzichten zijn, kijk ik daar natuurlijk graag naar. Mijn indruk is dat
dit een lange discussie is die eigenlijk grotendeels vervat is in de
regelgeving en de berekeningen, zoals we die nu hebben. Maar nogmaals,
ik ben graag bereid om daar nog eens naar te kijken. Als er nieuwe
inzichten zouden zijn, moeten we die met elkaar meenemen. Vooralsnog
heb ik de indruk dat dit niet zo is, maar we kijken ernaar.
De voorzitter:
Dan vervolgt de Staatssecretaris haar beantwoording.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dan kom ik bij de luchtkwaliteit. Als inleiding: een terugkerend element in
dit debat is dat er wordt gezegd dat we een en ander op feiten moeten
baseren, maar dat sommige mensen vervolgens bepaalde feiten dan toch
weer minder wegen dan andere feiten.
De heer Van Aalst zegt eigenlijk: goh, is het niet genoeg met schone lucht
in Nederland? Tegen hem zeg ik het volgende. Feit is dat er nog elk jaar
gemiddeld 11.000 mensen vroegtijdig overlijden als gevolg van luchtvervuiling. Mensen met luchtwegaandoeningen – zo’n 1 miljoen mensen in
Nederland hebben last van luchtwegaandoeningen – ondervinden hier
dagelijks hinder van. De Wereldgezondheidsorganisatie zegt ook dat er
eigenlijk geen veilige ondergrens is. De positieve kant hiervan is dat alles
wat je aan luchtkwaliteit verbetert, een gezondheidseffect heeft.
Natuurlijk is er ook altijd een maatschappelijke weging noodzakelijk. Net
zoals we dat op alle dossiers doen, doen we dat ook hier. Maar er is dus
echt nog veel gezondheidswinst te halen door een verdere verbetering
van de luchtkwaliteit. Dat is goed nieuws, zou ik zeggen. Dus ook in
gebieden waar aan de Europese normen wordt voldaan, is dat zo. De
Europese normen zijn destijds niet vastgesteld op het acceptabele niveau
van gezondheidsschade, omdat – nogmaals – elke verbetering altijd weer
winst oplevert.
Daarom zet ik dus samen met gemeenten en provincies in het Schone
Lucht Akkoord in op een verdere verbetering van de luchtkwaliteit en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

27

gezondheid. Het goede nieuws is dat elf provincies inmiddels meedoen.
Het Schone Lucht Akkoord is dus vrijwel landsdekkend. Afgelopen jaar is
het aantal deelnemers in totaal bijna verdubbeld naar 82 deelnemers in
januari. Verschillende gemeenten bereiden nog besluitvorming voor
deelname voor. Daarnaast zitten onder het Schone Lucht Akkoord
natuurlijk een aantal landelijke maatregelen en die werken dus door in alle
gemeenten.
Ook zetten we sterk in op internationale afspraken. Een deel van onze
luchtvervuiling gaat immers naar het buitenland. En wij krijgen een deel
van onze luchtvervuiling ook uit het buitenland. Daar kunnen we dan ín
Nederland vrij weinig aan doen, net zo goed als de Duitsers vrij weinig
kunnen doen aan de luchtvervuiling die zij van ons importeren. Daarom
zijn Europese afspraken van groot belang. Die zijn natuurlijk ook
belangrijk voor het level playing field voor het bedrijfsleven.
Voorzitter. Dan de buurtbemiddeling houtstook. Ik heb contact met
gemeenten over houtstook in woonwijken. Buurtbemiddeling wordt in
meerdere gemeenten succesvol toegepast. Ik vind de suggestie om te
kijken of buurtvrederechters wellicht gekoppeld kunnen worden aan de
steden die bezig zijn met pilots met betrekking tot houtstookvrije wijken.
Het is een interessante suggestie. Dit ga ik dus inderdaad bespreken.
Volgens mij vroegen mevrouw Van Esch en de heer Moorlag hiernaar.
Mevrouw Van Eijs vroeg: hoe voorkomen we dat er weer te veel stikstofdioxide en fijnstof wordt uitgestoten als corona voorbij is? We kijken
natuurlijk naar de positieve effecten die we eventueel kunnen vasthouden.
Denk bijvoorbeeld aan het blijven inzetten op gedeeltelijk thuiswerken en
spreiden van het verkeer. Uit de huidige NSL-prognose voor het jaar 2020
blijkt dat er door de effecten van onder andere het Klimaatakkoord, het
Schone Lucht Akkoord en de stikstofmaatregelen die in oktober 2019 zijn
aangekondigd, nog steeds sprake is van een verdere verbetering van de
luchtkwaliteit in 2020 en richting 2030, zelfs zonder het effect van de
COVID-19-maatregelen. Daar is dus ook naar gekeken zonder de impact
van corona.
Voorzitter, dit waren de punten op luchtkwaliteit, als ik het goed heb.
De voorzitter:
Dan heb ik een interruptie van de heer Van Aalst.
De heer Van Aalst (PVV):
Ik grijp toch even terug op de houtkachels. Deze Staatssecretaris heeft
gepleit voor houtstookvrije wijken en zo. Dus ze heeft zo’n beetje de
oorlog verklaard aan de houtkachel. Ze vertelt net heel trots dat elf
provincies getekend hebben voor dat luchtakkoord. Kan ze dan ook
aangeven hoeveel provincies intussen gestopt zijn met biomassa en de
subsidie op houtkachels stop hebben gezet?
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Het is inderdaad mooi dat elf provincies hebben gezegd: wij willen samen
werken aan schonere lucht in Nederland. Dit luchtakkoord bestaat uit een
aantal maatregelen die op provinciaal niveau genomen kunnen worden,
een aantal maatregelen die op lokaal niveau genomen kunnen worden, en
een aantal maatregelen op landelijk niveau die daaraan bijdragen. Daarin
zitten natuurlijk ook maatregelen voor biomassabijstook. Er is een
aanscherping van emissiegrenswaarden voor centrales. Ook de subsidie
op houtkachels is stopgezet. Zo dragen we dus bij aan het verminderen
van de overlast daarvan. Dat is de manier waarop het in al die provincies
doorwerkt.
De heer Van Aalst (PVV):
Ik merk toch dat ik daar wat informatie mis, laat ik het zo zeggen. Ik merk
dat in alle provincies... Het is goed voor de heer Moorlag om te weten dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

28

bijvoorbeeld de drie noordelijke provincies, waar biomassa vol op de
agenda staat in hun klimaatakkoorden, alle drie mede geregeerd worden
door de PvdA. Dit even voor de feiten en de nuancering; ik heb toch wat
geleerd in de eerste termijn. Maar er is nog geen klimaatakkoord in de
provincies aangepast. In Overijssel ook niet; iedereen weigert daar
biomassa te schrappen, want dat is namelijk een bom onder die
akkoorden. Ik hoor de Staatssecretaris dus wel zeggen dat daar van alles
gebeurt, maar daar worden nog steeds schepen vol hout opgebrand. Dus
als we het dan hebben over «houtkachels» en «verbranden», dan wil ik
toch wel een beter antwoord van deze Staatssecretaris horen.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Het onderwerp van de regionale energiestrategieën bespreekt uw Kamer
met collega Bas van ’t Wout, als onderdeel van de energietransitie. In deze
commissie over de leefomgeving hebben we het over de eisen die gesteld
worden aan dergelijke centrales. Die eisen worden stelselmatig aangescherpt om ervoor te zorgen dat de lucht die uit eventuele houtstookcentrales komt en waarbij gebruik wordt gemaakt van biomassa, voldoet aan
de eisen die daaraan gesteld mogen worden. Nogmaals, die scherpen we
dus steeds verder aan. Daarnaast is de subsidie op houtkachels stopgezet.
Daarmee dragen we dus ook ons steentje bij aan het tegengaan van
luchtvervuiling door houtstook.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Even checken of ik de verschillende vragen al heb beantwoord. Ja, ik
geloof het wel.
Dan kom ik bij het blokje asbest. Voor asbest hadden we natuurlijk eerst
een wetsvoorstel. Dat werd voorafgegaan door een subsidie om ervoor te
zorgen dat voldoende mensen in staat werden gesteld om ook in
voldoende tempo hun dak te saneren, omdat er een grens was aan
wanneer het dak verwijderd moest worden. De Eerste Kamer heeft
uiteindelijk de wettelijke datum verboden. Daarom hebben we toen
gezegd dat we overgingen op een andere manier van ondersteunen van
partijen die hun dak willen verwijderen. Want het verwijderen van
asbestdaken blijft van belang voor onze leefomgeving. Die daken zijn
inmiddels allemaal oud en ze eroderen. Het is belangrijk dat ze veilig
verwijderd worden.
We hebben ook gezegd dat we via leningen gaan proberen mensen hierbij
te ondersteunen, en dat we tegelijkertijd inzetten op innovatie. Dit is
steeds met de kanttekening dat dit natuurlijk veilig moet zijn voor zowel
de mensen die ermee moeten werken als voor de leefomgeving. Vorig
jaar maart heb ik een samenwerking afgesloten met een aantal provincies,
gemeenten en andere partijen, om op een veilige manier de resterende
asbestdaken in Nederland te saneren. Uit die samenwerking blijkt dat het
gezamenlijk streven is om waar mogelijk ook innovatie te faciliteren en te
stimuleren. Zo wordt bijvoorbeeld onderzoek uitgevoerd naar de
biologische afbraak van asbestvezels in de bodem en is er een bijdrage
beschikbaar gesteld aan een TNO-onderzoek naar de verwering van
asbest.
De markt is ook echt aan het innoveren. Zo ben ik vorig jaar nog aanwezig
geweest bij de opening van een bedrijf dat ernstig verontreinigd staalschroot weer geschikt maakt voor recycling, omdat de kwalijke kenmerken
van de asbestvezels daarbij echt vernietigd worden.
Het particulierenfonds waaruit leningen kunnen worden verstrekt, is
inmiddels opgericht. Dat was een vraag van de heer Ziengs. De eerste
bijdrage is verstrekt aan de Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting
Nederlandse gemeenten die het voor ons zal gaan beheren. De provincies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

29

en gemeenten kunnen nu via SVn dat fonds operationaliseren. De eerste
provincies en gemeenten hebben zich gemeld en zijn bezig met het
opstellen van een lokale verordening of het aanpassen van de bestaande
verordening, om deelname te realiseren.
Conform de motie-Ziengs wordt het particulierenfonds ook actief onder de
aandacht gebracht bij nog niet aangesloten provincies en gemeenten. Het
aandeel ondertekenaars groeit ook. In aanvulling op de 22 partijen die op
2 maart 2020 getekend hebben, zijn er sindsdien 8 nieuwe ondertekenaars
bijgekomen. In totaal zijn er dus nu 30. Het Programmabureau Versnellingsaanpak asbestdakensanering blijft actief andere gemeenten,
provincies en partijen benaderen om de verklaring verder mee te
ondertekenen en samen te werken aan het zorgvuldig saneren.
Een concreet voorbeeld is de pilot Week van de asbestvrije schuur. Doel
van de actie is om eigenaren van kleine asbestdaken te stimuleren om
waar mogelijk collectief hun asbestdak te saneren. Dat was een vraag van
onder andere het CDA. Dat heeft er uiteindelijk toe geleid dat in de
gemeente Nieuwegein 70 kleine daken zijn gesaneerd en in Hof van
Twente 30 daken. Dat zijn dus van die mooie acties waarbij gericht wordt
ingezet op combinaties die het voor iedereen makkelijk maken en die
ontzorgen. Dat blijkt ook een belangrijk aandachtspunt.
Zou versoepeling van de regels kunnen leiden tot versnelling? Dat vroeg
de heer Van den Anker. Ja, en daarom heb ik ook het blootstellingsonderzoek laten uitvoeren. Versoepeling moet wel verantwoord zijn. De
veiligheid van de werknemer en de leefomgeving mogen daarbij niet in
het geding komen.
Dan kom ik bij de conclusies van het Arcadis-onderzoek. Dit rapport
beschrijft een onderzoek naar de mate van blootstelling tijdens de
sanering van verschillende daken. Arcadis concludeert dat de resultaten
niet voldoende zijn om indeling in risicoklasse 1 te bewerkstelligen, ook
niet bij het gebruik van water en schuim als emissiebeperkende middelen.
Als onderdeel van de stelselherziening onder leiding van de Minister van
SZW zullen asbestdaken worden ingedeeld in de toepassingen waarvan
voor de sanering een certificeringsplicht zal gelden. De Kamervragen van
de SP over dit onderzoek zijn gisteren beantwoord. Daarin wordt er nog
meer in detail op ingegaan.
Het Arcadis-rapport biedt geen aanleiding om alle asbestdaken in te delen
in risicoklasse 1. Als onderdeel van de stelselherziening door SZW zullen
asbestdaken worden ingedeeld in de toepassingen waarvan voor de
sanering een certificeringsplicht zal gelden.
Hoe onderzoeken we de inzet van schuim, vroeg het CDA nog. Er zijn
meerdere leveranciers van schuim. Daarvan moet dan dus individueel
worden aangetoond dat indeling in risicoklasse 1 mogelijk is. Dat is dus
de systematiek. Er is geen generieke indeling in risicoklasse 1. Dit is op
basis van bepaalde methodieken. Bepaalde schuimleveranciers kunnen
daar dus wel een aanvraag voor doen. Die aanvraag is natuurlijk niet de
rol van het Rijk, maar van de betreffende leveranciers of marktpartijen die
dat initiatief willen nemen. Maar er is dus een mogelijkheid om daar een
aanvraag voor in te dienen.
Wat doen we met de adviezen van Sira? Daarop ben ik ingegaan in mijn
brief van 16 december. Ik ben met Univé, de Rabobank en het Ministerie
van EZK in gesprek om te kijken welke ondersteuning ik kan bieden aan
marktinitiatieven waarbij asbestdaken worden gesaneerd in ruil voor het
ter beschikking stellen van het dak voor zonne-energie. Ik werk ook aan
een zakelijk fonds voor het verstrekken van leningen.
De heer Laçin is altijd heel consistent in zijn inbreng over asbest, in die zin
dat hij altijd graag de subsidie terug zou zien. Ik heb net aan het begin van
dit blokje uitgelegd hoe de subsidie en de middelen die destijds zijn
vrijgemaakt, gekoppeld waren aan het wettelijke verbod. Dat wettelijke
verbod is vervallen en de middelen waren in feite opgebruikt. Een nieuw
kabinet zou daar natuurlijk altijd weer anders over kunnen beslissen, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

30

voorlopig is er dus geen zicht op een nieuwe subsidie. Ik heb de gezamenlijke aanpak beschreven in mijn brief van 16 december. Ik heb ook
beschreven hoe we in de tussentijd met elkaar werken aan het zorgvuldig
blijven aanpakken van de asbestdaken. Dat is natuurlijk wel echt nodig. Ik
weet dat de heer Laçin dat onderschrijft.
Welke mogelijkheden zijn er nog om de negatieve wijze van sanering met
bepaalde handelingen te beperken? Nou, dat ligt meer op het terrein van
de Minister van SZW. Arcadis noemt natuurlijk innovaties, zoals het
machinaal oppakken van platen of puntafzuiging bij boormachines. We
kunnen ons er allemaal iets bij voorstellen dat dat de verspreiding van
vezels zou kunnen verminderen. Het is aan de markt om innovaties op te
pakken. Die worden wel gestimuleerd door de stelselwijziging door SZW.
Dergelijke innovaties, die het risico verlagen, leiden dan niet meer tot het
vervallen van de certificeringsplicht en daarmee verlies van marktaandeel.
De door Arcadis genoemde innovaties kunnen door de markt worden
opgepakt en voor die specifieke werkmethode weer leiden tot een
terugschaling in risicoklasse 1, waar ik het net al met de heer Van den
Anker over had.
Voorzitter, ik denk dat dit de vragen over asbest waren.
Dan ga ik door naar EFSA en pfas. Dat onderwerp hebben we ook veel
met elkaar besproken in deze commissie. In september 2020 heeft de
EFSA een opinie gepubliceerd waarin wordt geadviseerd om strengere
gezondheidskundige grenswaarden te hanteren voor de inname van een
groep van vier pfas-stoffen. Het RIVM heeft toen een aantal kanttekeningen geplaatst bij de onderbouwing van de gezondheidskundige
grenswaarden van de EFSA. Daar refereerde onder anderen de heer Van
Aalst aan. Daarbij zei hij niet dat het RIVM uiteindelijk toch besloten heeft
om deze over te nemen omdat ze wel zien dat er niet iets beters is. Het
RIVM heeft dus inderdaad kennisgenomen van een aantal vragen bij de
opinie van de EFSA, maar zegt ook: er is nu niets beters dan dit. Er zijn
dus nog een aantal vragen waarmee het RIVM aan de gang blijft, maar het
neemt deze waarden toch over, want ze zijn beter beschermend en dat is
van belang.
Om na te gaan wat dit betekent voor mogelijke risico’s en normen, is wel
weer een aantal vervolgstappen nodig, om die zorgvuldig te vertalen. Dan
kan worden vastgesteld of en in welke mate aanvullende maatregelen
nodig zijn. Dat zullen we doen in samenspraak met de andere overheden
en de sector, zoals we dat eigenlijk sinds de zomer van vorig jaar continu
hebben gedaan. Dat overleg loopt goed en constructief. Om de periode zo
kort mogelijk te houden, zijn de vervolgstappen reeds in gang gezet. Het
RIVM is al gestart met het opnieuw beoordelen van de risico’s van pfas in
voedsel en het milieu.
Het RIVM schat inderdaad in dat het onwaarschijnlijk is dat de hergebruiksnormen voor bodem zullen veranderen. De heer Laçin stelde daar een
vraag over. Hij vroeg hoe je dat eigenlijk nu al kunt zeggen. Dat komt
doordat de ecologische normen en de humane normen nogal een stukje
uit elkaar lagen. Vanuit de risico’s op doorvergiftiging is er in Nederland
bij het vaststellen van de normen gekozen voor het baseren op de
ecologische risico’s, die dus al lager lagen. Dat was belangrijk in verband
met de langetermijnblootstelling. Daarom is de verwachting dat de
nieuwe normen van de EFSA – die gaan dus over de humane risico’s –
dichter bij onze normen komen te liggen, zelfs als we die verlagen Dat heb
ik in mijn brief aan de Kamer ook al geschreven. De verwachting is dus
niet dat de humane risico’s onder de ecologische risico’s terecht zullen
komen, en daarop waren de hergebruiksnormen voor bodem gebaseerd.
Dat is dus de reden waarom we die verwachting hebben. We weten het
natuurlijk pas zeker als het RIVM met zijn advies komt.
De EFSA-opinie kan mogelijk wel effect hebben voor de INEV’s, de
indicatieve niveaus voor ernstige verontreiniging. Als ze zeggen dat we
vanuit voorzorg daarop toch een specifiekere aanpak moeten zetten, dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

31

zullen we dat natuurlijk doorvertalen. Ik heb op dit punt misschien ook
nog een aantal antwoorden.
De heer Laçin (SP):
Ik wou even doorvragen op die INEV’s, de indicatieve niveaus voor
ernstige verontreiniging. Ik heb daar eerder een motie op ingediend. Die is
aangehouden. Eergisteren is een motie weggestemd om hiermee te
wachten tot het onderzoek dat nu loopt om de INEV’s vast stellen. Maar ik
zie nu in deze brief ook weer dat er mogelijke gevolgen kunnen zijn voor
de INEV’s. Volgens mij ligt het ook deels op het terrein van de Minister,
maar ik wil aan deze Staatssecretaris vragen of deze nieuwe mogelijke
normen ook worden meegenomen in het onderzoek dat nu plaatsvindt,
onder andere samen met Vewin, naar de gevolgen voor drinkwater.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Mijn antwoord is met risico, omdat water natuurlijk het terrein van de
Minister is. We doen het in hele goede samenspraak met elkaar. We
pakken heel structureel de vertaling van die normen naar alle lopende
trajecten op. Ik denk dus dat ik «ja» kan zeggen op de vraag van de heer
Laçin of we hier op die manier dus ook goed naar kijken. We zullen de
Kamer overigens ook regelmatig over de voortgang informeren.
De nieuwe waarden worden dus gebruikt om te kijken of er lokaal sprake
is van een ernstige verontreiniging en of er beheersmaatregelen moeten
worden getroffen. Ook in de domeinen voedsel en water worden
vervolgstappen genomen op basis van de EFSA-opinie. Respectievelijk de
Minister voor Medische Zorg en Sport en de Minister van IenW zullen u
daarover informeren. Ondertussen ga ik natuurlijk door met de
bronaanpak waarover we het ook eerder hebben gehad.
Er was een vraag van mevrouw Kröger, namelijk wat ik nu ga doen. Ik
denk dat ik op veel punten net al antwoord heb gegeven. We gaan
natuurlijk volop door op het punt van het ZZS-beleid, ook via de
pfas-restrictie. Mevrouw Kröger refereerde ook aan het belang daarvan.
Daarmee proberen we het probleem aan de bron aan te pakken: minder
producten met pfas op de markt, en daarmee ook minder productie en
minder pfas in afval, niet alleen in Nederland, maar in de hele EU. Want
via onze rivieren krijgen we natuurlijk ook heel veel mee van wat er in het
buitenland gebeurt. Daarbij heeft de Europese Commissie in haar
chemicaliënstrategie aangekondigd ook pfas zo veel mogelijk terug te
willen dringen. Daarmee zijn we met elkaar hard aan het werk.
Mevrouw Van Eijs vroeg of we niet acuut moeten ingrijpen naar
aanleiding van de EFSA-opinie. De eerste vraag die wij aan het RIVM
hebben voorgelegd toen de EFSA-opinie kwam, was natuurlijk: is er een
reden om ergens acuut in te grijpen? Daarop heeft het RIVM geantwoord
dat het verantwoord is om eerst na te gaan wat deze nieuwe gezondheidskundige grenswaarde in de praktijk betekent. De overwegingen hiervoor
waren dat de blootstelling niet opeens is verhoogd. Het is de risicoinschatting van de blootstelling die verhoogd is. De gezondheidskundige
grenswaarde is gebaseerd op een langdurige blootstelling. Dat betekent
ook dat maatregelen gericht op verminderde inname niet direct effect
zullen hebben.
Dus dit is iets wat zich langzaam heeft opgebouwd en waar we zeker wat
mee moeten, maar het betekent ook dat er geen reden is om nu heel
acuut iets te doen. Aanvullende analyses moeten meer inzicht geven in
het daadwerkelijke risico en de afzonderlijke bronnen. Dan kunnen we ook
kijken welke maatregelen op korte termijn effectief en proportioneel zijn.
Uiteraard geldt wel: hoe eerder hoe liever. Dat we het niet acuut doen,
betekent niet dat we zeggen: neem er maar jaren voor. We zullen wel met
elkaar die vertaling moeten maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

32

De omzetting van de normen vindt dus nu plaats. Mevrouw Van Esch
vroeg daarnaar. Wanneer verwachten we de eerste doorwerking? In maart
verwachten wij u daar weer over te kunnen informeren.
Dan de limieten voor pfas in voedsel. De Minister voor Medische Zorg en
Sport heeft toegezegd zich in te zetten voor deze discussies. Dus daar
wordt absoluut aan gewerkt. Mevrouw Van Esch vroeg daarnaar, maar
ook anderen hebben daar in het verleden naar gevraagd.
De voorzitter:
Mevrouw Van Esch heeft een interruptie.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Het is prima om dit aan het einde te doen. Laten we eerst dit blokje maar
afmaken. Dat is prettiger.
De voorzitter:
Oké.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dan vroeg de heer Ziengs aandacht voor het proactief onder de aandacht
brengen van de nieuw pfas-normen in het definitieve handelingskader
voor het bedrijfsleven. Ja, dat doen we absoluut. Dat is ontzettend
belangrijk. In tegenstelling tot de eerste ronde pfas hebben we nu ook een
echt breed stakeholderoverleg ingericht. We hebben een opschalingsmodel, zowel tussen de koepels als ook in de interactie met het bedrijfsleven. We hebben natuurlijk ook gezien dat goed communiceren over wat
het is en een goed begrip van wat de normen betekenen, van wat er wel
of niet kan en van hoe het in de praktijk werkt, cruciaal zijn. Daar hebben
we, denk ik, in alle afgelopen rondes ook de verbeterslag in gemaakt. Daar
gaan we zeker ook deze keer heel goed voor zorgen.
De uitkomsten van nieuwe wetenschappelijke inzichten toets ik ook eerst
in een uitvoeringsoverleg. Dat is een overleg, ook met mensen uit de
praktijk, dat uitvoeringseffecten van beleidsvoorstellen in beeld brengt en
ook advies geeft over de uitvoerbaarheid ervan. Dit is naast het brede
stakeholderoverleg om zicht te krijgen op alle belangen, zorgen en
aspecten die er spelen.
Er was een vraag van de heer Laçin over het verschil tussen de humane
en de ecologische risicogrenzen. Die heb ik, denk ik, in de inleiding op dit
onderwerp beantwoord.
Dan tempo en inzicht krijgen in de blootstellingsbronnen. Op verzoek van
de Kamer – volgens mij was het een motie van mevrouw Kröger – heb ik
opdracht gegeven aan Arcadis om een onderzoek uit te voeren naar
mogelijke bronnen van pfas uit producten, om meer duidelijkheid te
krijgen over de producten, de productieprocessen en het afval waar
relevante hoeveelheden pfas in kunnen zitten. Alle pfas – dat zijn er
duizenden – zijn niet haalbaar, maar een representatieve selectie wel. In
dat onderzoek worden zowel langketenige pfas als kortketenige pfas
meegenomen. Daarbij wordt zowel gekeken naar het risico dat pfas
vrijkomen in het milieu, als naar het risico dat er sprake zou zijn van
humane blootstelling. Er is enige vertraging ontstaan doordat het
laboratorium zijn werkwijze vanwege de coronamaatregelen heeft moeten
aanpassen. Ik verwacht u nog dit voorjaar de resultaten van het onderzoek
te kunnen sturen.
Meneer Laçin vroeg hoeveel pfas mensen nog binnenkrijgen. Dat was
eigenlijk zijn vraag. Daarvoor is onderzoek nodig. Het RIVM is gevraagd
om een overzicht te maken van de belangrijkste bronnen van blootstelling. Ook gaan we na wat de mogelijkheden zijn om blootstelling terug
te brengen. Dat zullen we bespreken met zowel de Minister van Volksgezondheid als de Minister van IenW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

33

Mevrouw Van Eijs vroeg hoe ik aankijk tegen een verbod op persistente
stoffen. In de Europese chemicaliënstrategie heeft de Commissie het
voornemen aangekondigd om persistente stoffen aan te pakken.
Nederland heeft zich samen met andere lidstaten hard gemaakt voor
zowel deze strategie als de ambities. We dragen in Europa actief bij aan
deze discussies.
Dan de Europese bodemrichtlijn voor gevaarlijke stoffen. Ik denk dat de
aanpak waar we het net over hadden, namelijk een verbod op stoffenniveau, de eerste stap is die genomen moet worden. Daarmee kun je
nationaal tot een snelle aanpak voor gevaarlijke stoffen komen op basis
van wetenschappelijke inzichten. Los daarvan kun je bekijken of er
aanvullend noodzaak is tot bodemregelgeving, die per definitie heel erg
lokaal is. Als er perspectief is op de manier waarop we met die stoffen
omgaan, vind ik dat we zouden moeten kijken of er meerwaarde is van
een specifieke richtlijn bodem. Kennisuitwisseling met andere landen is
natuurlijk belangrijk. Bodem verplaatst zich niet zo makkelijk over de
grens, maar kennisuitwisseling moeten we goed opzetten. Voor water
hebben we natuurlijk wel richtlijnen, omdat water via verschillende
bodems de grens over gaat. Dan heb je het over de waterrichtlijnen. Die
zijn daarvoor belangrijk.
Mevrouw Kröger vroeg naar de oude brandblussers. De afvalsector in
Nederland heeft bedrijven die zorgen voor een veilige verwerking van de
pfas-houdende brandblussers. Het pfas-houdende schuim wordt uit de
brandblussers gehaald en het schuim met pfas wordt vernietigd door
hogetemperatuurverbranding. Hiervoor zijn er installaties in de ons
omringende landen. Er is dus nadrukkelijk aandacht voor die brandblussers. Dat was waar mevrouw Kröger naar vroeg.
Voorzitter, dat waren de pfas-vragen.
De voorzitter:
Mevrouw Van Esch van de Partij voor de Dieren had als eerste een
interruptie.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Mijn vraag ging vooral over het feit dat ik me er zorgen over maak hoe we
de normen gaan bepalen. Ik begrijp nu dat die norm in maart bepaald
wordt. Ik doelde eigenlijk meer op het stukje tekst daarover. Daarin staat
dat we de norm gaan bepalen, en dat de gezondheidskundige grenswaarde maar een van de uitgangspunten is. Wat zijn dan de andere
uitgangspunten? En hoe hebben wij daar nog invloed op? We constateren
dat de norm wettelijk is en dat we daarna met elkaar een beleidsmatige
taak zouden moeten uitvoeren. Eén. Ik wil eigenlijk wel weten wat dan nog
onze invloed is. Twee. Wat zijn de andere uitgangspunten? Ik word een
beetje ongerust als ik hoor dat we met de sector gaan praten, zeg ik
meteen maar eventjes. Kunt u iets meer uitleggen hoe we dit gaan
aanpakken, hoe de Tweede Kamer betrokken wordt en wat de uitgangspunten zijn?
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dit is een mooi voorbeeld van hoe belangrijk het is om soms te zoeken
naar de balans en het midden, en om transparant te zijn over die balans.
Aan de ene kant van de Kamer zijn er zorgen over het feit dat er te weinig
met de sector zou worden gesproken, waardoor keuzes niet uitvoerbaar
zouden zijn. Dat is evengoed een terechte zorg. Aan de andere kant is er
de zorg: het is toch niet het bedrijfsleven zelf dat besluit wat de normen
zullen zijn? Ook daar zou je niet terecht willen komen.
Het gaat in alle beleidsvorming om de goede balans en het luisteren naar
de verschillende zorgen en aandachtspunten, om dan als overheid tot een
besluit te komen. Dat besluit baseren wij altijd op de wetenschappelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

34

inzichten van het RIVM en het advies van het RIVM. Die heb ik in het
pfas-dossier steeds leidend laten zijn.
Daarnaast is het belangrijk om te zien welk handelingsperspectief er is om
tot de implementatie van zo’n advies te komen. Technologie die er niet is,
kun je niet verplicht stellen, om het maar even heel simpel te zeggen. Je
kunt wel met elkaar een agenda opstellen om tot een verbetering te
komen. Dat zijn allemaal aspecten die hierbij betrokken worden. Daarover
informeren we dan natuurlijk de Kamer. De Kamer bepaalt uiteindelijk wat
er hier in Nederland gebeurt. Uiteraard wordt u daarbij betrokken. U heeft
ook de kans om te toetsen of de afwegingen die gemaakt zijn naar uw
mening de juiste afwegingen zijn, en of het advies voldoende is gevolgd.
Dat is het normale werk dat we hebben tussen regering en Kamer. Dat
zullen we hierin ook zeker volgen.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik moet proberen dit antwoord heel snel tot mij te laten komen en dan te
bedenken wat ik hiermee in de aankomende tijd kan of moet. Het is nog
niet heel concreet. Dit is een van de uitgangspunten. Ik wil eigenlijk
gewoon weten wat de andere uitgangspunten zijn. Waarom kunnen we de
gezondheidskundige grenswaarde, wat een wetenschappelijke waarde is,
niet omzetten in een norm? Het voelt alsof ik hier in de komende tijd te
weinig over zal kunnen zeggen. Dit antwoord stelt mij nog niet gerust.
Laat ik het maar zo zeggen.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Als mevrouw Van Esch kijkt hoe in de afgelopen periode is omgegaan met
het advies van het RIVM over pfas, is dat voor haar misschien een
illustratie van hoe het ook in deze ronde zal gaan. We vragen de wetenschap om advies over hoe we hiermee moeten omgaan, omdat dit zeer
technische materie betreft. Het RIVM is de partij die goed kan inschatten
wat wel en niet voor humane en ecologische risico’s verantwoord is. Dat
is steeds het uitgangspunt van mijn beleid. Daarbij hoort ook dat je
daarna met de Kamer bespreekt wat daarvan de maatschappelijke
consequenties zijn. Accepteren we die met elkaar? Dat is op elk beleidsterrein zo, en dat is hier niet anders.
Het RIVM geeft dus advies en daarop stuur ik een brief aan de Kamer. Het
advies van het RIVM is voor mij steeds uitgangspunt van mijn beleid
geweest, wat niet betekent dat je onder een steen gaat liggen en niet van
het bedrijfsleven hoort wat daarvan de consequenties zijn. Ook dat maakt
deel uit van de besluitvorming die we in de Kamer met elkaar hebben.
De voorzitter:
Mevrouw Van Esch, niet buiten de microfoon. Wilt u uw derde interruptie
gebruiken?
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Nee, hoor. Ik laat het even. Ik heb niet het gevoel dat ik hier op dit moment
heel veel wijzer van word. Misschien komt dat later.
De voorzitter:
Dan ga ik naar mevrouw Van Eijs van D66.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Er kwamen heel veel verschillende dingen langs rondom pfas. We hebben
dus heel veel normen waarop we moeten letten, en ook veel bronnen
waar we op moeten normeren. Ik heb een heel concrete vraag gesteld
over karton. Ik denk dan altijd aan de pizzadoos waar pfas in zit. Ik snap
nog steeds niet waarom dat nog mag. Ik zag dat er plannen waren om dat
te gaan verbieden. Die waren voor mij niet helemaal eenduidig in de
verschillende documenten. Gaan we alle pfas in karton en papier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

35

verbieden? Of blijven er kortketenige uitzonderingen, of uitzonderingen
voor bepaalde verbindingen? Ik zou eigenlijk willen zien dat dit helemaal
niet meer mag.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Als Nederland zetten we ons hard in voor een restrictievoorstel voor alle
pfas-stoffen tegelijkertijd, om ervoor te zorgen dat deze producten niet
meer worden toegepast, behalve waar het echt essentiële toepassingen
betreft. Dat is een traject dat nog enige tijd kost, maar dat inderdaad heel
verstrekkend zal zijn. In de tussentijd is de Minister voor Medische Zorg en
Sport verantwoordelijk voor de voedselcontactmaterialen. In die context
wordt naar aanleiding van het huidige EFSA-advies en de RIVM-vertaling
daarvan gekeken of bepaalde materialen al uitgefaseerd zouden moeten
worden. Dat is denk ik waar mevrouw Van Eijs aan refereert. Dat is ook
echt haar verantwoordelijkheid. Ik kan niet verder treden in de vraag
waarom x wel of y niet kan. Als daar verdere onduidelijkheid over is, wil ik
er natuurlijk voor zorgen dat er duidelijkheid komt. Dat zou ik zeker nog
willen navragen.
De voorzitter:
Mevrouw Kröger heeft een vraag.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik maak me heel veel zorgen over deze antwoorden van de Staatssecretaris. Het lijkt of we te weinig hebben geleerd van de fouten die in het
verleden zijn gemaakt. We hebben pfas op grote schaal toegestaan, ook
op het moment dat al uit allerlei onderzoek duidelijk was dat daar grote
risico’s aan zaten. We hebben lang gewacht. Nu ligt er een ongelofelijk
helder advies van de EFSA. De gezondheidsblootstelling is twintig keer
lager dan wij op dit moment in Nederland hanteren. En dan wil de
Staatssecretaris in overleg met de sector kijken wat haalbaar is. Ik hoop
toch dat zij de Kamer kan toezeggen dat de gezondheid van mensen
leidend is bij het vaststellen van normen. Dat er dan nog gekeken wordt
naar praktische implicaties is een uitvoeringsissue. Dat is geen
normstellingsissue.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Daar kan ik heel helder ja op zeggen. Dat heb ik steeds op deze manier
gedaan. Ik snap dus niet zo goed waar de opwinding vandaan komt. Ik
heb steeds het advies van het RIVM als leidend gehanteerd. Daarnaast is
het goed om goed te kijken naar uitvoeringsissues. Dat is volgens mij
gewoon een kwestie van zorgvuldig beleid maken. Natuurlijk zijn de
gezondheids- en milieueffecten leidend. Daarom heb ik het advies van het
RIVM ook steeds gehanteerd als basis voor de besluitvorming van de
afgelopen jaren. Dat zullen we ook in de toekomst doen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dan is de vraag waarom bij die doorvertaling überhaupt andere factoren
een rol zouden spelen dan alleen het gezondheidsadvies van de EFSA, dat
nu omarmd is door het RIVM. Het feit dat dit voor een bedrijf wellicht
betekent dat het zijn productieproces moet aanpassen, is een uitvoeringskwestie. Dat zou geen invloed moeten hebben op de norm die wij stellen
over pfas in bijvoorbeeld voedsel, water et cetera en op hoe wij mensen
beschermen.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Volgens mij snap ik nu een beetje waar de angst van mevrouw Kröger
vandaan komt. Zij vraagt eigenlijk: gaat u de norm niet vaststellen als die
uitvoeringsconsequenties zou hebben? Zo moeten we het niet omdraaien.
Het RIVM geeft een advies, gebaseerd op de EFSA-normen. Het adviseert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

36

ons over de normen waar we in Nederland naartoe zouden moeten gaan.
De vraag of je dat overnight kunt doen of dat je daar alleen maar naartoe
kunt groeien, is een uitvoeringsconsequentie. Daar zullen we ons in heel
reële mate rekenschap van moeten geven. Dat soort afwegingen zullen
allemaal keurig met de Kamer gedeeld worden. Dan kunt u zich een
oordeel vormen over de vraag of u vindt dat er te veel rekening mee
wordt gehouden, of te weinig. De scheidslijnen in deze Kamer zien we
meestal langs voorspelbare lijnen lopen. Dat is de normale afweging die
we hier met elkaar maken, in alle transparantie.
Gezondheid en effecten op het milieu zijn in dit geval de basis voor de
normstelling van het RIVM. Die is voor mij steeds leidraad geweest bij de
besluitvorming in de afgelopen jaren en die is wat mij betreft ook de
leidraad naar de toekomst toe. Dat heb ik in het nationaal milieubeleidskader, dat ik u heb toegestuurd, ook nog eens heel helder neergezet: om
problemen in de toekomst te voorkomen, moet dat de manier zijn waarop
we daarmee omgaan. We moeten geen rekeningen doorschuiven naar de
toekomst.
De voorzitter:
Een interruptie van mevrouw Van Esch.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Om het af te ronden, denk ik. Ik denk dat mevrouw Kröger en ik alle twee
heel erg vallen over de zin op pagina 2 van de brief. Daarin staat namelijk:
«De gezondheidskundige grenswaarde vormt daarmee een van de
uitgangspunten om een norm te kunnen bepalen.» Dat staat er. Die
specifieke zin baart mij zorgen. Daarmee lijkt het alsof er andere uitgangspunten zijn voor het bepalen van de norm. Als ik het antwoord goed
beluister, zijn die er niet. Daarmee is mijn zorg weg, maar die zin
suggereert iets anders. Ik wil echt zeker weten dat dat niet het geval is. In
de brief is dit denk ik niet helemaal goed geformuleerd. Verder geloof ik
namelijk juist wel in de goede uitwerking tot nu toe van de
RIVM-richtlijnen. Daar had ik geen zorgen over. Maar over deze zin wel.
Daar gaat het dus specifiek om.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Er is bijvoorbeeld ook nog de ecologische grenswaarde, naast de
gezondheidskundige grenswaarde. Je zou kunnen zeggen dat je de
humane grenswaarde hebt, maar dat er ook nog een ecologische
grenswaarde is. Als dit zinnetje voor die onduidelijkheid heeft gezorgd:
dat was niet bedoeld om te zeggen dat ik het op een andere manier wil
gaan aanpakken dan ik in het verleden heb gedaan.
Ik vind wel dat we in de uitvoering de interactie moeten verbeteren over
wat dingen praktisch voor het bedrijfsleven betekenen, en de communicatie over wat er wel kan en hoe je het zorgvuldig kunt doen. Daar hebben
we denk ik vanuit het verleden ook wel van geleerd. Daar hebben we ook
een verantwoordelijkheid in en die neem ik heel serieus. Dat is de balans
zoals we die de afgelopen tijd hebben gezocht. Ik ben van plan het op die
manier door te zetten, in goed overleg met iedereen die hier in de praktijk
door geraakt wordt, maar met het advies van het RIVM als basis voor de
besluitvorming.
De voorzitter:
We hebben nog 40 minuten. Ik wil de Staatssecretaris vragen hoe ver zij is
met haar beantwoording. We hebben nog een tweede termijn. Ik wil ook
de commissieleden vragen om echt korte vragen te stellen en de
Staatssecretaris om kort te antwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

37

Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ik zal mijn best doen om er snel doorheen te gaan, maar zorgvuldige
beantwoording is ook altijd van belang. Voor je het weet, ontstaan er
misverstanden.
De kunstgrasvelden. Samen met de Minister voor Medische Zorg en Sport
streven we ernaar om verduurzaming van kunstgras te realiseren. We
hebben als visie dat kunstgrasvelden in 2030 bij voorkeur geen instrooimaterialen bevatten, behalve milieuverantwoorde, dat zij een lange
levensduur hebben, geproduceerd zijn uit hernieuwbare of secundaire
grondstoffen en hoogwaardig gerecycled worden. Op EU-niveau wordt
een restrictie voorbereid met betrekking tot opzettelijk toegevoegde
microplastics. Wanneer het restrictievoorstel aan de lidstaten wordt
voorgelegd, zal ik voor het onderdeel met betrekking tot synthetische
infillmaterialen, waaronder rubbergranulaat, de geschetste visie als
uitgangspunt nemen. Ik ben dus in principe positief over een Europees
verbod op de synthetische infillmaterialen.
Naast dit Europese traject wordt op nationaal niveau doorgepakt door in
te zetten op duurzame aanbesteding van kunstgras. Er wordt dus ook
gekeken naar het stimuleren van alternatieven voor de synthetische infill.
Dat is volgens mij waar door een aantal van u terecht naar werd
gevraagd. Ook blijft het zo dat eigenaren van bestaande velden beheersmaatregelen moeten treffen om verspreiding van infillmaterialen naar het
milieu te voorkomen zolang hier gebruikt van wordt gemaakt. Dat was om
twee redenen. De eerste reden hebben we heel vaak met elkaar
besproken, namelijk eventuele uitloging. Daarvoor zijn er al dat soort
opvangmaterialen. Er zijn ook verschillende onderzoeken geweest naar de
vraag of de verspreiding van korrels op het punt van uitloging van
materialen effecten zou hebben, waardoor je dit eerder zou moeten
stopzetten. Die effecten zijn niet echt gebleken in de mate dat dit
proportioneel zou zijn. De laatste inzichten laten echter de hoeveelheid
plastic zien die toch in het milieu terechtkomt, en ook dat de voorzorgsmaatregelen die vooral op uitloging gericht zijn onvoldoende effect
hebben om verspreiding van de plastics tegen te gaan. Ik vind inderdaad
dat we daar vanaf moeten.
De heer Ziengs vroeg of hergebruik voor velden aandacht kan krijgen.
Zeker. Wel moet dan worden bekeken of ze daar qua kwaliteit nog geschikt
voor zijn. Dat doen de omgevingsdiensten. We moeten oppassen met het
in kleine stukken knippen en verkopen, terwijl de beoogde toepassing niet
duidelijk is. Dat zouden we moeten ontraden, want hoe weet je dan of het
goed terechtkomt? Dat is iets waar de omgevingsdiensten zichtbaar
toezicht op houden.
Dan de natuurlijke instrooimaterialen.
De voorzitter:
Er is een korte interruptie van de heer Ziengs.
De heer Ziengs (VVD):
Zeker kort. Waar ik op doelde, was met name het feit dat de levensduur bij
sportvelden normaal gesproken op twaalf jaar gesteld is. Er zijn bedrijven
die deze kunnen hergebruiken, terwijl die mogelijkheid kennelijk niet als
prikkel is weergegeven in de rapportage. Ik probeer aan te geven dat we
anders een hele berg in de afvalketen gooien die ook kan worden
hergebruikt, bijvoorbeeld voor recreatief gebruik. Dan hoeft men dat spul
niet in China in te kopen.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Velden kunnen worden hergebruikt. Als dat onvoldoende duidelijk is, zal ik
kijken of dat punt in de communicatie verduidelijkt moet worden. Maar je
wilt wel toezicht houden op waar het blijft. Dat is denk ik de balans. We
zullen kijken of we dit punt kunnen adresseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

38

Dan biologisch afbreekbare materialen. Ik heb net gezegd dat we daar
inderdaad gebruik van kunnen maken. Wel blijft ook bij biologisch
afbreekbaar infillmateriaal de zorgplicht van toepassing, waarbij we
verspreiding naar de omgeving zo veel mogelijk moeten voorkomen.
De heer Van den Anker vroeg hoe groot de kans is dat er een verbod komt
op infills van polymeren. Dat hangt af van het definitieve restrictievoorstel
dat door de Europese Commissie aan de lidstaten wordt voorgelegd.
ECHA, het risicobeheerscomité, heeft inderdaad een voorkeur uitgesproken voor een verbod hierop.
Alternatieven stimuleer ik, samen met de Minister voor Medische Zorg en
Sport, via een SBIR-innovatiecall voor duurzame kunstgrasvelden. Ook
vindt overleg plaats over de toepassing van non-infillvelden met de
verschillende branches.
Dan de gevolgen voor de eigenaar. Bij de besluitvorming over zo’n
Europese restrictie pleit ik voor een redelijke overgangstermijn, waarbij
ook de belangen van gemeenten, sportbonden en verenigingen worden
meegenomen. We zetten ons in voor duidelijke handvatten om duurzaamheidseisen te kunnen stellen bij de inkoop van kunstgrasvelden, om zo de
regeldruk tot een minimum te beperken. De Minister voor Medische Zorg
onderzoekt of financiële ondersteuning voor verenigingen mogelijk is om
de transitie financieel goed mogelijk te maken.
De heer Laçin zit eigenlijk aan de andere kant. Hij vroeg of niet een te
lange overgangstermijn wordt ingesteld. Dat is precies waarom zo’n
overleg nodig is. Je wilt wel dat kinderen kunnen blijven voetballen.
Tegelijkertijd moeten we de overgang maken. Je moet met elkaar kijken
wat daarvoor een redelijke overgangstermijn is. Daar wordt nog aan
gewerkt. Daarmee komen we op een gegeven moment natuurlijk weer
naar de Kamer.
Ik denk dat dat eigenlijk ook de vraag van mevrouw Van Esch en mevrouw
Kröger was. Zij vroegen waarom we een overgangstermijn hanteren.
Ik heb nog één vraag, over natuurlijk gras. Natuurlijk gras is vanuit
milieuoogpunt inderdaad een goede keuze, maar op natuurgras kan
minder intensief gesport worden waardoor er meer velden nodig zijn om
het benodigde gebruik mogelijk te maken. Dat is door de beperkte ruimte
voor sportvelden en de hoge gemiddelde bezetting vaak niet haalbaar.
Daarom is het zo belangrijk om het kunstgras dat gebruikt wordt ook echt
te verduurzamen. Daar zet ik mij dus voor in, samen met de Minister voor
Medische Zorg en Sport.
Voorzitter. Ik kom dan bij het laatste mapje: overige. Daar zit onder andere
de jaarwisseling in, en Tata. Het was inderdaad een jaarwisseling die niet
te vergelijken was met andere jaarwisselingen. Het doel van het tijdelijke
vuurwerkverbod, namelijk het ontlasten van de zorg, is behaald. Er waren
70% minder vuurwerkgerelateerde letselgevallen dan in voorafgaande
jaren. De gevreesde verschuiving naar letsel door illegaal vuurwerk bleef
uit.
Wel is belangrijk dat we bij dat tijdelijke vuurwerkverbod hebben besloten
tot een extra tegemoetkoming voor de vuurwerkbranche. Daar heb ik uw
Kamer ook over geïnformeerd. Die komt bovenop de reguliere coronasteunmaatregelen. Die extra tegemoetkoming was reëel, omdat dit een
branche met een bijzonder karakter is. Zij mogen namelijk alleen op drie
dagen aan het einde van het jaar verkopen. Heel kort van tevoren werd
een groot gedeelte van die jaaromzet eigenlijk onmogelijk gemaakt.
Daarom is een totaalbedrag van ongeveer 40 miljoen euro beschikbaar
gesteld. Het is een ingewikkeld proces om de regeling eenvoudig en
controleerbaar vorm te geven. De heer Ziengs gaf aan dat hij nog een
aantal casussen had en hij vroeg of ik daar nog eens even naar wil kijken.
Ik ben altijd bereid om te kijken naar de voorbeelden die de heer Ziengs
heeft. Die dossiers zie ik dus graag tegemoet. Tegelijkertijd kun je met
geen enkele regeling voor honderd procent maatwerk voor iedereen
regelen. Dan is een regeling onuitvoerbaar. In die balans zal ik dus mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

39

best doen om goed te kijken naar de voorbeelden die de heer Ziengs
schetst, maar ik vraag ook zijn begrip.
De internetconsultatie voor de regeling wordt naar verwachting volgende
week opengesteld, zodat deze snel kan worden vastgesteld en gepubliceerd om het loket te openen voor de daadwerkelijke uitkering.
Gevraagd is of niet meteen moet worden doorgepakt naar een volgende
jaarwisseling. Na het tijdelijke verbod zijn er nog steeds zowel voor- als
tegenstanders. Dat zal niemand verrassen. Het zal ook niemand verrassen
dat dit toch echt een onderwerp is waar het volgende kabinet zich over
moet uitspreken. Het is jammer dat daar dan niet vroeg in het jaar
duidelijkheid over is. Dat punt van mevrouw Kröger snap ik goed, maar
we begrijpen ook allemaal dat het aan een volgend kabinet is om te
beslissen over het vervolg van het vuurwerkbeleid.
De voorzitter:
De heer Van Aalst schudt nee. Hij heeft een interruptie.
De heer Van Aalst (PVV):
Met name die laatste opmerking schokt mij wel. We hebben met deze
Staatssecretaris het debat gevoerd over het tijdelijke verbod, juist om de
zorg te ontlasten. Toen is de Staatssecretaris heel duidelijk geweest: er
komt geen definitief verbod. Nu laat zij dat een beetje in het midden en
zegt ze dat dit aan het nieuwe kabinet is. Ik heb hier net even de koppen
geteld. Volgens mij is er gewoon een meerderheid die zegt: er komt geen
definitief verbod. Ik hoop dat de Staatssecretaris gehoor geeft aan het feit
dat nog steeds een meerderheid in deze Kamer zegt: er komt geen
definitief vuurwerkverbod.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Als Staatssecretaris hoef ik daar geen gehoor aan te geven. Als er een
meerderheid is in de Kamer, zal een meerderheid van de Kamer zo
besluiten. Na de verkiezingen weten we welke meerderheid er dan is. Die
meerderheid zal dan besluiten over de volgende jaarwisseling. Dat is wat
ik heb willen zeggen.
Verder heeft de heer Van Aalst gelijk. Ik heb gezegd dat het een eenmalig
verbod was. De wettelijke bepaling van het vuurwerkverbod is inmiddels
ook weer vervallen. Dat was een eenmalige wettelijke bepaling. Dat klopt
en dat is ook zo. Als een nieuwe Kamer en een nieuw kabinet dit opnieuw
zouden willen besluiten, moeten ze daarvoor opnieuw de wet aanpassen.
Daarmee was de eenmaligheid verzekerd. Elke Kamer kan altijd tot een
nieuw oordeel komen.
Voorzitter. De heer Laçin, mevrouw Van Esch en anderen hebben vragen
gesteld over Tata Steel. Laat ik zeggen dat ik de zorgen en de frustratie
van bewoners daar in de buurt echt begrijp. Ik heb ook brieven van ze
gekregen. Als je die verhalen leest, raakt dat je. Tegelijkertijd heb ik me te
houden aan de bevoegdheidsverdeling die we in Nederland hebben. De
heer Laçin en ik hebben het daar in de afgelopen jaren vaak over gehad.
Hij is van mening dat die anders zou moeten zijn, soms op meerdere
vlakken. We hebben soms ook geconstateerd dat dit de bevoegdheidsverdeling is zoals die er nu is.
De provincie Noord-Holland is het bevoegd gezag bij Tata Steel. Tata Steel
moet voldoen aan geldende regelgeving. We hebben allemaal het rapport
van de Rekenkamer gezien. Ik zie, en ik hoop dat de heer Laçin dat ook
ziet, dat de gedeputeerde van Noord-Holland er nu ook echt serieus werk
van maakt en dat hij hard aan de gang is. Dat vind ik heel erg goed. Ik
verwacht dus ook dat de aanpak resultaten oplevert en dat die daadwerkelijk de situatie van de omwonenden verbetert. Ik blijf hen daarin ook
absoluut bijstaan door te helpen met het aanscherpen van vergunningen
in het kader van het Schone Lucht Akkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

40

Daarnaast komt ook de commissie-Van Aartsen binnenkort met haar
advies over het VTH-stelsel. We begrijpen allemaal de vraag of bij dit
soort grote bedrijven en dit soort grote belangen – Thermphos hebben we
eerder gehad, maar Tata Steel is ook zo’n casus – het VTH-stelsel zoals we
dat nu hebben passend is, of dat er toch aanpassingen nodig zijn. Dat is
waarom ik het belangrijk vond om het advies aan de commissie-Van
Aartsen te vragen, die met enige afstand tot de huidige ordening daarnaar
kan kijken.
Ondertussen blijf ik in nauw contact met de gedeputeerde en werken we
heel goed samen om vanuit ieders verantwoordelijkheid te kijken naar wat
we kunnen doen om voor de mensen zo snel mogelijk stappen te nemen.
Het structurele effect is natuurlijk de innovatieve en duurzame staalproductie. De heer Moorlag vroeg daarnaar. Om samen aan die transitie te
werken, wordt er heel concreet een werkgroep opgericht waaraan in ieder
geval de provincie Noord-Holland, EZK en IenW deelnemen. We gaan in
een aparte werkgroep gezamenlijk kijken, misschien een beetje vooruitlopend op zo’n advies van Van Aartsen, hoe we ervoor kunnen zorgen dat
het bedrijf ook kán verduurzamen en schoner kán worden. Daarvoor is
dus die speciale werkgroep.
Dan de financiële zekerheidsstelling. De faillissementen van bedrijven als
Chemie-Pack en Thermphos gaven helemaal het verkeerde voorbeeld. De
overheid werd geconfronteerd met de hoge lasten van het opruimen van
schade. Het was de belastingbetaler die de rekening betaalde, omdat het
bedrijf failliet ging, en dat druist in tegen het beginsel dat de vervuiler
betaalt. Van links tot rechts heb ik in de Kamer gehoord dat waar mogelijk
de vervuiler moet betalen. Een financiële zekerheidsstelling is daarvoor
een oplossing. Dat is meerdere malen met uw Kamer besproken en
daarover zijn ook moties ingediend.
In het Omgevingsbesluit is in eerste instantie een bevoegdheid voor het
bevoegd gezag geregeld om financiële zekerheid te kunnen stellen, maar
dan ontstaat er grote druk. Vanuit de provincies was er sterk de vraag om
er een verplichting van te maken. Ik werk aan een aanpassing van het
besluit om van een bevoegdheid naar een verplichting te gaan. Daarnaast
komt er voor de afvalbedrijven een aparte categorie. Daar is het geen
automatisme, maar blijft het een kan-bepaling. We zien dat het wel
degelijk belangrijk is dat er sprake kan zijn van een afweging, omdat het
niet allemaal over een kam te scheren is. We hebben zojuist de internetconsultaties afgerond en vanuit het beginsel dat je toch zo veel mogelijk
moet aansluiten bij «de vervuiler betaalt», zullen we de reacties verwerken
en komen we daarmee naar de Kamer. We komen daar dus nog over te
spreken.
De voorzitter:
Interruptie van de heer Ziengs. Ik denk de laatste.
De heer Ziengs (VVD):
Dat vind ik prima. Ter verduidelijking, in de procedure dacht ik dat het
normaliter zo was dat het rechtstreeks ingevoerd zou kunnen worden en
dat het niet terug zou komen naar de Kamer. Mijn vraag is of we er als
Kamer nog over kunnen spreken, als een soort voorhang.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Laat ik het zo zeggen: we zitten nu toch in een bijzondere situatie, tussen
twee kabinetten in. Ik vind het logisch om ervoor te zorgen dat dit besluit
nog naar de Kamer komt en dan kunnen we erover spreken.
Voorzitter. Dan het punt van de gewasbescherming. Daarbij is het even
belangrijk om de situatie binnen en buiten de landbouw uit elkaar te
houden. Ook moeten we kijken naar wat er nou precies in de nota over
gewasbeschermingsmiddelen stond, hoe het met de middelen zit die wel
door het Ctgb zijn toegelaten en wat dan de reden is dat je dat middel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

41

alsnog op dat stoepje niet zou moeten willen gebruiken. Volgens mij is dat
de kern van de discussie tussen u onderling.
De nota gewasbescherming 2030 waar de heer Van den Anker naar
verwijst, gaat niet over gewasbescherming buiten de landbouw. Die gaat
dus niet over het stoepje. Het is belangrijk om dat onderscheid te maken.
Maar ook buiten de landbouw worden biologische en laagrisicogewasbeschermingsmiddelen gebruikt. Het gebruik daarvan was destijds niet
toegestaan, want het uitgangspunt van beleid is: geen vermijdbaar
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Als je dat dus niet doet, moet
je ook niet die biologische middelen en die laagrisicomiddelen gebruiken,
want ook die kunnen fors negatieve effecten hebben op het milieu. Het
RIVM concludeerde dat de risico’s wel lager zijn, maar dat er veel meer
van moet worden gebruikt en dat per saldo een uitzondering geen
milieuwinst oplevert.
Dus buiten de landbouw is er een verbod op alle gewasbeschermingsmiddelen. Er is alleen een uitzondering op het verbod als dat technisch
noodzakelijk is of als het financieel niet te doen is, bijvoorbeeld tegen de
moeilijk te bestrijden Japanse duizendknoop. Daar is dus specifiek een
uitzondering voor gemaakt, want voor de rest is het uitgangspunt: geen
gif of middelen gebruiken als het ook op een andere wijze kan. Daarop is
dat dus gebaseerd. Dat geldt dus echt alleen voor buiten de landbouw.
Het heeft niet te maken met duurzame teelt, want dat is inderdaad een
andere aanpak. Ik hoop dat dat het verduidelijkt. Het is ook een
ingewikkeld speelveld. Ik heb hopelijk naar iedereen die ernaar gevraagd
heeft, aangegeven hoe dit in elkaar zit.
Mevrouw Van Esch stelde nog een vraag over benzeen. Ik begrijp heel
goed dat mensen rond asfaltcentrales denken: hé, hoe zit dat nu met
benzeen? Er wordt nu onderzoek gedaan om vast te stellen bij welke
bedrijven er problemen spelen, zodat er ook maatregelen genomen
kunnen worden om die verhoogde emissies terug te dringen. Dat is
absoluut steeds het uitgangspunt. Later dit jaar moeten de uitkomsten van
dit onderzoek er zijn en dan kijken we welke stappen we kunnen nemen.
Daarbij moet je ook weten wat de techniek is waarmee je die kunt
verminderen. Ik ben pas recent in aanraking gekomen met dit dossier en
ben dat aan het uitzoeken. Ik vind, net als mevrouw Van Esch, dat die
benzeenuitstoot moet worden teruggedrongen. Er zijn Kamervragen over
gesteld en we zullen hier nog nadere informatie over geven.
Mevrouw Kröger vroeg nog naar EMK. Dat is ook een vrij specifiek en
technisch dossier. De antwoorden op de Kamervragen daarover liggen
vrijwel klaar. Er is, geloof ik, een vooraankondiging gedaan voor een VAO
en ik zal zorgen dat de antwoorden in ieder geval voor die datum bij de
Kamer liggen, mocht dat VAO worden ingepland. Mevrouw Kröger heeft
dan ook antwoorden op haar zorgen over de damwanden. Ter geruststelling: inspectie van de damwanden laat zien dat ze in redelijke tot
goede staat verkeren. Dat even als eerste antwoord, maar ik zal zorgen dat
de specifieke vragen die mevrouw Kröger daarover heeft gesteld, nu heel
snel beantwoord zijn.
De heer Moorlag vroeg naar de casus granuliet en het trekken van lessen
daaruit. Dit is inderdaad heel erg belangrijk en daarover heeft u met de
Minister van IenW uitgebreid gewisseld. Het onderzoek loopt en in de
loop van het jaar wordt de Kamer geïnformeerd over de voortgang
hiervan. Er wordt serieus naar gekeken, zeg ik tegen de heer Moorlag.
Voorzitter. Als het goed is, heb ik daarmee de vragen beantwoord.
De voorzitter:
Dan bedank ik de Staatssecretaris voor haar uitgebreide beantwoording.
Ik neem aan dat de meeste vragen al beantwoord zijn. Er is ook heel veel
interruptie toegestaan. Ik wil iedereen in tweede termijn maar één minuut
geven en daarna is het aan de Staatssecretaris om kort en bondig
antwoord te geven om op tijd klaar te zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

42

De heer Moorlag heeft een punt van orde.
De heer Moorlag (PvdA):
Ja, een mededeling van orde. Ik moet voortijdig de vergadering verlaten,
maar ik zie de collega’s ongetwijfeld bij het VAO terug. Ik dank de
Staatssecretaris.
De voorzitter:
Dank aan de heer Moorlag. Dan ga ik naar de Ziengs.
De heer Ziengs (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Een minuutje is genoeg. Ik heb op vier punten nog
even een korte reflectie op de Staatssecretaris. Bij het nestgeluid in
Rotterdam, waar ik het even over heb gehad, werd er wel gerefereerd aan
ambtelijk overleg, maar ik wil benadrukken dat ook bestuurlijk overleg op
dat dossier goed zou zijn.
Ik heb snel iets gezegd over de synthetische infill bij kunstgrasvelden.
Daar zijn biologisch afbreekbare spullen voor. Ik zorg dat de Staatssecretaris hierover de informatie krijgt. Bij het hergebruik doelde ik erop dat
prikkeldraad steeds opnieuw wordt geproduceerd, maar dat je ook echt na
die levensduur van twaalf jaar nog een tweede leven aan het product kunt
toevoegen.
Ik zorg dat de casussen maatwerk over vuurwerk ook bij de Staatssecretaris komen. De schriftelijke vragen hadden met name betrekking op de
BMKB, waar ze gebruik van konden maken maar wat niet lukte.
Ik ben blij met de toezegging voor de wijziging in het omgevingsbesluit
inzake de financiële dekking.
Dank u wel.
De voorzitter:
55 seconden en vier volle vragen! Complimenten.
Dan ga ik naar de heer Van den Anker.
De heer Van den Anker (CDA):
Ik kom nog even op de vragen die zijn gesteld rondom asbest. Na de
beantwoording concluderen we nog steeds dat er een karig aantal
ondertekenaars is geweest van de samenwerkingsverklaring Asbest. Hoe
gaat de Staatssecretaris het aantal deelnemers substantieel verhogen?
Deze vraag stond nog open.
En als tweede: wat vindt u van de kwaliteit en representativiteit van het
rapport van Arcadis? Daar heb ik nog geen antwoord op gehoord.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik naar de heer Van Aalst.
De heer Van Aalst (PVV):
Na vier jaar kun je zeggen dat je het niet eens bent met de PVV, maar je
kunt niet zeggen dat wij niet duidelijk zijn geweest, of ongenuanceerd of
hoe je het allemaal wilt noemen. In de schorsing hadden we het er even
kort over dat het af en toe nodig is dat iemand met een bulldozer door het
beleid van de regering heengaat. Dat heeft u aan mij over kunnen laten in
de afgelopen vier jaar. Ik dank de collega’s voor de mooie debatten, soms
scherp en soms constructief. Iedereen wens ik succes voor de toekomst
en nu is de kiezer aan zet om te bepalen wie hier in de nieuwe periode zal
zitten.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dan ga ik naar de heer Laçin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

43

De heer Laçin (SP):
Dank voorzitter. Dank ook voor de beantwoording. Er is al een VAO
aangekondigd, dus dan zien we elkaar nog terug. Ik wil deze gelegenheid
gebruiken om iedereen hier te bedanken voor de samenwerking, zeker
ook de Staatssecretaris. Ik denk dat in een aantal dossiers echt wel
stappen zijn gezet. Je kunt discussie voeren over de snelheid, maar ik wil
mijn waardering uitspreken voor deze Staatssecretaris omdat zij, ondanks
een coalitie met VVD en CDA, veel voor elkaar heeft gekregen op
milieugebied. Dat siert haar. Ik hoop dat mijn opvolger in deze commissie
actief zal blijven op de dossiers VTH-stelsel, asbest, RIVM, EFSA en pfas.
De strijd is nog lang niet gestreden, dus: moedig voorwaarts!
De voorzitter:
Bedankt, heer Laçin. De heer Moorlag is al eerder vertrokken. Dan ga ik
naar mevrouw Van Eijs.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Voorzitter. Ik heb nog inhoud, dus ik ga snel.
Ik ben blij met de aandacht voor benzeen, want dat is een zorgwekkend
dossier waarvan ik hoop dat het niet zo groot als pfas wordt.
De informatie over karton en papier inzake pfas zie ik graag tegemoet,
want ik overweeg een motie voor het VAO. Ik ben blij met de samenhang
met de circulaire economie.
Wat dat betreft zou ik nog een puntje willen aansnijden. Dat gaat over het
ophalen van gescheiden afval op scholen. Het is mijn laatste AO en ik
moet dit ergens noemen. We hebben daarvoor een amendement
ingediend. We weten dat gemeenten staan te springen om het onderzoek
dat daaruit zal volgen en om dat ook echt te gaan doen, zodat kinderen op
scholen het goede voorbeeld kunnen geven. Ik zou graag van de Minister
een update ontvangen – dat kan ook per brief – over hoe het met dat
onderzoek staat. Het zou fijn zijn als dit voor het VAO kan, want anders
moet ik daarover een motie indienen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we naar mevrouw Van Esch van de Partij voor de
Dieren.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik heb het antwoord op een vraag gemist. Ik ben benieuwd wat de
Minister van VWS nou precies in Europa gaat doen wat betreft de
EFSA-normen en hoe hard we gaan inzetten om die goede normen te
hebben in plaats van alleen het vlottrekken van de discussie erover. Ik ben
benieuwd wat precies de inzet van deze Minister gaat zijn.
Als algehele conclusie van deze vier jaar zie ik wel dat er langzaam goede
plannen komen. Het statiegeld op blik hebben we vandaag niet genoemd,
maar dat is natuurlijk een onwijs succes dat er aan zit te komen. Dat is
superfijn. Ook met pfas zie ik dat het echt wel de goede kant op gaat. Maar
het blijft wel een beetje bij het gevoel dat we aan het repareren zijn, in
plaats van dat we echt fundamenteel het systeem herzien en fundamenteel andere keuzes maken die we nodig hebben om te komen tot de
circulaire economie waar we allemaal naartoe willen gaan. Daarvoor
moeten we echt het voorzorgsbeginsel serieus en serieuzer nemen. Ik
hoop van harte dat we daarvoor in een volgende kabinetsperiode nog
meer stappen gaan zetten en ook serieus gaan kijken naar de systeemverandering die nodig is.
Daarmee sluit ik voor nu af. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik als laatste naar mevrouw Kröger.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

44

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Volgens mij moet ik nog het VAO aanvragen; bij
dezen dus.
Dank voor de beantwoording. Ik denk dat de discussie die we hadden over
pfas en de normstelling, en de rol van het bedrijfsleven daarin, echt raakt
aan het hart van heel veel van de debatten die we hier hebben gehad. Ik
denk dat we hebben gezien dat we veel te veel achterlopen op milieugebied. Daarbij worden we geconfronteerd met fouten uit het verleden,
waar vaak grote bedrijven van profiteren omdat ze door kunnen gaan met
vervuilende praktijken. We moeten echt meer aan de voorkant terechtkomen met het voorzorgsbeginsel. Bij pfas hebben we die kans nu nog. Ik
hoop echt dat die EFSA-norm ambitieus en voortvarend wordt doorvertaald.
Ik begrijp dat de Staatssecretaris voorzichtig is vanwege de problemen
rond bodem waar we eerder in terecht zijn gekomen, maar de enige reden
waarom we daarin terecht zijn gekomen, is omdat we niet veel eerder bij
de bron die stoffen hebben uitgefaseerd en verboden. Ik zie echt uit naar
het onderzoek naar al die stromen en waar we kunnen ingrijpen, ook in
Nederland zelf.
Ik zie ook uit naar de beantwoording op vragen over het EMK-gifterrein.
Ik concludeer dat het met betrekking tot vuurwerk aan de Kamer is om er
een uitspraak over te doen. Dat zullen we bij het VAO doen.
De voorzitter:
Dan ga ik naar de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dank u wel, voorzitter. Dank ook aan de leden in tweede termijn.
De heer Ziengs had een aantal concrete vragen. Nestgeluid ook
bestuurlijk? Ja, als het nodig is, zullen we dat zeker doen. Het is belangrijk
om dit eerst technisch even af te pellen, maar als het noodzakelijk is,
moeten we dat ook naar bestuurlijk niveau tillen. Ik zal daar alert op zijn.
Aandacht voor synthetische infill? Ja, dit wordt in het rapport over de
verduurzaming aangedragen als duurzaam initiatief, maar volgens mij zei
de heer Ziengs vooral dat hij informatie heeft die hij mij wil overhandigen.
Veel dank daarvoor.
Ook over het vuurwerk hebben we afgesproken dat dat in ieder geval
wordt aangeleverd. Ik dank nogmaals de heer Ziengs voor zijn inbreng.
Tegen het CDA zeg ik over asbest: ja, ik zou ook graag willen dat het
sneller zou gaan. Dat we nu toch op een lager tempo zitten, heeft alles te
maken met een karig aantal ondertekenaars in de Eerste Kamer voor het
wetsvoorstel dat die versnelling had kunnen vasthouden. Daarmee heeft
het CDA ook een verantwoordelijkheid te nemen voor het feit dat het
langzamer gaat. Iedereen maakt daarin zijn eigen afweging, maar dat is
natuurlijk wel onderdeel van de vertraging.
De heer Van den Anker (CDA):
Dit is even een analyse van hoe de ondertekening karig is geweest. Mijn
vraag was niet naar een analyse, maar naar wat u eraan gaat doen om
meer ondertekenaars te krijgen.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
U krijgt de analyse er toch gratis bij, want dat het niet zo makkelijk is om
op hetzelfde tempo te komen, heeft ook zo z’n reden. En dat weten we met
elkaar. Maar omdat het asbestdossier zo’n belangrijk dossier is, moeten
we er met elkaar aan blijven werken om er zo veel mogelijk ondertekenaars bij te krijgen. Dat deel ik met de heer Van den Anker en laten we
kijken of we daar de schouders onder kunnen zetten.
Ik dank de heer Van Aalst voor zijn immer opgewekte manier van
deelnemen aan het debat. Ik dank de heer Laçin voor alle samenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

45

in de afgelopen jaren. We hebben veel debatten gevoerd, met beide
heren, kan ik zeggen, soms op het scherp van de snede. En dan is het toch
maar goed dat er ook middenpartijen zijn die ervoor zorgen dat het
allemaal weer in het midden uitkomt.
Mevrouw Van Eijs gaat tot de laatste minuut door op het inhoudelijk
debat. Dat is helemaal zoals ik haar ken: continu strijden voor alle punten
die haar aandacht hebben. Dat zal zij ook blijven doorzetten. We zullen
ervoor zorgen dat informatie over karton en papier wordt aangeleverd.
We zullen ook laten weten wat de laatste stand van zaken is over het
ophalen van gescheiden afval op scholen. Ik kan even kijken; o, die weet ik
zelfs hier al. De afvalscheiding op basisscholen krijgt veel aandacht. Heel
terecht zegt u «jong geleerd is oud gedaan». En als we het hebben over
gedragsverandering en structurele verandering, moeten we hier zeker op
scholen mee beginnen.
Zowel het Rijk, de NVOD als de VA plegen hiervoor de nodige inzet. De VA
heeft aangegeven een landelijk netwerk van gescheiden afvalinzameling
aan te bieden. Het is voor alle scholen mogelijk om hiervan gebruik te
maken. Dat vind ik echt een heel belangrijke stap. Met RWS ondersteun ik
basisscholen bij afvalpreventie en afvalscheiden. Voor elke school en elke
maatschappelijke organisatie wordt gescheiden afvalinzameling aangeboden tegen aanvaardbare kosten wanneer dit bij de standaardinzamelaar
niet mogelijk is. Er wordt dus een alternatief geboden om dit te doen.
Ik zal in 2021 de stand van zaken onderzoeken betreffende de gescheiden
inzameling en kijken of het wenselijk en mogelijk is om via een AMvB
gemeenten hiervoor meer bevoegdheden te geven op basis van het
amendement-Schonis. Het is vooral van belangrijk dat er een alternatief
wordt geboden. Dat is ook de snelste weg.
Er was nog een vraag van het CDA over het Arcadis-rapport. Het
onderzoek is uitgevoerd met een beperkt aantal meetlocaties. Er is helaas
nog geen perspectief op een vervolgonderzoek, gelet op de metingen. Dat
is ook de conclusie van de klankbordgroep. Dat is een beetje onbevredigend voor iedereen, maar ook de realiteit.
Mevrouw Van Esch vroeg wat VWS precies op het pfas-dossier doet.
Omdat dit het terrein van de collega is, zal ik ervoor zorgen dat die
informatie er nog voor het VAO komt.
Met mevrouw Van Esch en mevrouw Kröger zeg ik dat we moeten gaan
van repareren naar voorkomen. Toen ik op dit departement begon, was
dat ook voor mij een punt. Ik wil niet steeds aan de achterkant van de
problemen zitten. Zo’n punt als benzeen is ook zo’n voorbeeld. In een keer
komt dan op dat dit een aantal jaren gespeeld heeft. Waarom kom ik daar
dan pas achter aan de achterkant, denk je dan, want je wilt het liefst aan
de voorkant zitten. Met het Nationaal Milieubeleidskader heb ik geprobeerd om bij de Kamer neer te leggen – ik ben ook blij dat u dat als
uitgangspunt heeft geaccepteerd – om zo veel mogelijk dingen aan de
voorkant te voorkomen, zodat we niet later een dure rekening hoeven op
te hoesten. Maar we zullen ook nooit alles kunnen voorkomen. Het is reëel
om dat met elkaar vast te stellen, want een glazen bol hebben we niet. Er
zullen dingen anders blijven uitpakken dan we gewenst hebben, maar als
we het hebben over de leefomgeving, moet het absoluut onze gezamenlijke verantwoordelijkheid zijn om meer aan de voorkant te zitten.
Voorzitter, hartelijk dank.
De voorzitter:
Dan wil ik de Staatssecretaris bedanken voor haar beantwoording in
tweede termijn. Er is een aantal toezeggingen gedaan en er is een VAO
aangekondigd. Ik ga ervan uit dat dit over twee weken zal plaatsvinden. Ik
zal de griffier vragen om de toezeggingen voor te lezen. O, moet ik het
toch zelf doen? Dan ga ik de toezeggingen zelf voorlezen en kijken of dit
precies de toezeggingen zijn die de Staatssecretaris heeft gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

46

–

De Kamer zal zo snel mogelijk worden geïnformeerd over de uitkomsten van de gesprekken met de Rotterdamse havenregio over
nestgeluid.

Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ik heb alleen gezegd dat we daarover in overleg zijn en dat ik het
bestuurlijk zal opschalen als dat nodig is. We zullen de Kamer daarover
informeren, maar de inhoud en het proces gaan voor snelheid in dezen.
De heer Ziengs (VVD):
Dat is correct.
De voorzitter:
Oké. Dan ga ik naar de tweede.
– De Kamer zal naar verwachting dit voorjaar de resultaten van het
onderzoek van Arcadis naar blootstellingsbronnen pfas ontvangen.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ik weet niet of Arcadis de club is die dat onderzoek doet, maar het
onderzoek naar de bronnen komt inderdaad in het voorjaar.
De voorzitter:
Ja.
– In maart ontvangt de Kamer het advies van het RIVM over de
doorwerking van het EFSA-advies op de pfas-normering.
– De Kamer zal het omgevingsbesluit inzake financieringszekerheidsstelling als voorhang ontvangen.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
We zullen ervoor zorgen dat de Kamer de mogelijkheid heeft om over dat
besluit nog te spreken.
De voorzitter:
– Na afronding – dit wordt einde van het jaar verwacht – van het
onderzoek naar de uitstoot van benzeen en asfalt zal de Kamer een
brief ontvangen over het doen van vervolgstappen die naar aanleiding
hiervan zullen worden genomen.
– Voor het VAO Leefomgeving zal de Kamer de antwoorden ontvangen
op de vragen van het lid Kröger over het EMK-terrein.
– De informatie over de pfas-normen bij karton en papier zal voor het
VAO Leefomgeving aan de Kamer worden gestuurd.
– Voor het VAO Leefomgeving ontvangt de Kamer informatie over de
inzet van VWS op het pfas-terrein.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dat hing in belangrijke mate samen met de vraag over karton en papier.
We zullen dat samenvoegen.
De voorzitter:
Oké. Dan bedank ik de Staatssecretaris. Er is een VAO aangekondigd.
Er resten mij nog zes minuten. Een aantal Kamerleden hebben in de
afgelopen drie uur aangegeven dat zij een enorme bijdrage hebben
geleverd, maar dat zij dit na maart niet meer zullen doen. Dat hebben zij
zelf besloten.
Dat is de heer Ziengs. Ik wil de heer Ziengs bedanken, niet alleen als
commissielid, maar ook voor het feit dat hij regelmatig als voorzitter heeft
opgetreden. De Staatssecretaris heeft dat ook uitgebreid gedaan. Ik wil
hem namens de commissie bedanken en succes wensen bij het
doordrinken van het watercadeau dat hij heeft gekregen, met of zonder
andere dranken erbij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

47

Daarnaast heeft ook de heer Laçin aangegeven dat hij stopt. Dit was ook
zijn laatste commissievergadering. Ik wil ook hem bijzonder bedanken
voor de energieke en belevende manier waarop hij aanwezig was, niet
alleen in het debat maar ook in het veld. Ik bedank hem dat hij vier jaar
voor dit werk is gegaan.
Dan zie ik mevrouw Van Eijs, die de laatste afgelopen vier jaar en tot op de
laatste minuut op de inhoud is doorgegaan. Ik wil haar bedanken voor de
inbreng die zij heeft gegeven. Zij zal zeker op andere plekken haar inbreng
blijven geven.
De heer Moorlag is al weg, maar ik wil toch namens de commissie ook de
heer Moorlag danken voor de inbreng die hij de afgelopen jaren heeft
ingebracht.
Mis ik nog iemand? Nee. De rest is allemaal kandidaat en hoopt nog terug
te komen. Het was voor mij een genoegen om deze vaste commissie voor
Infrastructuur en Waterstaat voor te zitten. Het was voor mij de eerste en
tevens ook de laatste keer. Voor hetgeen ik wel of niet goed heb gedaan,
wil ik jullie vragen het goed te keuren.
Sluiting 12.57 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 178

48