3
Vragenuur: Vragen Paternotte
Vragen van het lid Paternotte aan de minister van Veiligheid
en Justitie over het bericht "Justitie moet journalisten meer
bescherming bieden".

De heer Paternotte (D66):
Voorzitter. Een vrije pers is het fundament van de vrijheid
in de westerse wereld en de zuurstof voor elke democratie.
Wat D66 betreft, mogen we dan ook nooit accepteren dat
er aan dat recht wordt getornd. Wereldwijd staat de persvrijheid wel onder druk. Dat is dicht bij huis in Hongarije,
waar kritische kranten worden opgedoekt, en in Turkije,
waar journalisten in de cel belanden. Zelfs in de Verenigde
Staten probeert de regering de vrije media te beknotten.
Dat betekent dat we hier in Nederland nog harder moeten
werken voor de persvrijheid, want ook hier staat die onder
druk.
Een paar maanden geleden bleek al uit onderzoek dat twee
op de drie vrouwelijke columnisten constant te maken
hebben met bedreigingen. Het woord "hoer" lijkt daarbij
erg populair te zijn. Dat werd ook op het huis van een
journalist geklad die kritisch over Erdogan had geschreven.
Afgelopen vrijdag kwam het rapport Een dreigend klimaat
uit, dat is opgesteld in opdracht van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. De conclusies zijn snoeihard. Zes
op de tien journalisten hebben te maken met bedreigingen
en intimidatie. Ze mijden bepaalde wijken. Een op de zes
journalisten past zijn berichten aan vanwege die bedreigingen. Een op de zeven durft na bedreigingen überhaupt niet
meer te publiceren, wat zelfcensuur is. D66 vindt dat een
heel groot probleem. In de open democratie die Nederland
is, mag dat niet gebeuren. Is de minister dat met mij eens?
Is hij het ook met mij eens dat hier maatregelen voor moeten worden genomen?
Daarbij denk ik allereerst aan een heel duidelijke aanbeveling uit het rapport, namelijk de aanbeveling om journalisten
de bescherming te geven van mensen met een publieke
taak. Net zo goed als we zeggen "van onze ambulancebroeders blijf je af", zeggen we dan "van onze journalisten blijf
je met je tengels af". Deze eenduidige landelijke afspraken
bij agressie en geweld tegen werknemers zouden dan dus
ook voor journalisten moeten gaan gelden. Is de minister
dat met ons eens?

Minister Blok:
Voorzitter. De heer Paternotte wijst op het onderzoek van
de heer Brenninkmeijer en mevrouw Odekerken naar de
toenemende mate waarin journalisten bedreigingen
ondervinden, waardoor zij zich beperkt voelen in het uitoefenen van hun werk, zoals zij zelf ook aangeven. Ik ben het
zeer met de heer Paternotte eens dat dit onacceptabel en
zeer ernstig is.
Het rapport geeft een aantal oplossingsrichtingen. Eén
daarvan wijst in de richting van de werkgevers of
opdrachtgevers van de journalisten zelf. Daarbij wordt bijvoorbeeld gevraagd om meer trainingen. Een andere
oplossingsrichting gaat in de richting van de overheid. Daar

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Paternotte

richt de vraag van de heer Paternotte zich op: kunnen de
regels die een aantal jaren geleden zijn ingevoerd voor
mensen met een publieke taak, ook gelden voor journalisten? Voor mensen met een publieke taak hebben we een
aantal jaren geleden inderdaad ingevoerd dat het Openbaar
Ministerie standaardvervolging instelt, tot 200% meer straf
kan eisen en standaardschadevergoeding probeert te realiseren. Dat hebben we niet voor niets gedaan. Als mensen
zoals politiemannen, brandweermannen, ambulancebroeders of -zusters namens ons moeilijk en gevaarlijk werk
doen, mag je al helemaal niet in een situatie komen waarin
je zelfs maar met je vingers naar hen wijst.
Ik heb vorige week al aangegeven dat ik het van belang
vind om met het Openbaar Ministerie te overleggen over
de aanbeveling in het rapport. Ik heb begrepen dat de
Nederlandse Vereniging van Journalisten dat inmiddels
ook doet. Ik begrijp immers de wens — het is inderdaad
een belangrijk onderwerp — maar je stuit op een aantal
praktische vragen. Journalisten zijn er in allerlei soorten en
maten. Zij zijn veel minder in loondienst dan agenten of
ambulancebroeders. De "agent/zzp'er" kennen wij niet.
Naast zzp'ers is het begrip "journalist" ook niet beschermd.
U en ik kunnen ons morgen de titel "journalist" toemeten;
nou, ik iets moeilijker dan u, denk ik. Voordat je overgaat
tot maatregelen, moet je dus preciezer in kaart brengen wat
werkt en helpt. Dat gebeurt op dit moment en ik ben graag
bereid om de Kamer te informeren over de uitslag van dat
overleg tussen het Openbaar Ministerie en de journalisten.
De heer Paternotte (D66):
Ik dank de minister voor de beantwoording. Het is goed dat
de minister onderstreept hoe belangrijk dit is en dat ook hij
dit ziet als een bedreiging van onze rechtsorde. De reden
waarom wij de in het rapport gedane aanbeveling aanhalen,
is heel duidelijk: er zijn weliswaar journalisten die aangifte
doen, maar de meeste journalisten doen dat überhaupt
niet. De aangiftebereidheid is heel laag. Dat is goed te verklaren: als journalisten aangifte doen, krijgen zij in de
meeste gevallen geen enkele reactie en in de meeste
gevallen wordt er niet vervolgd. In beide gevallen gaat dat
om twee derde van het totale aantal. Kan de minister
begrijpen dat mensen geen aangifte doen als zij in de
meeste gevallen geen reactie krijgen en als aangifte meestal
niet vervolging leidt en dat het, nog los van het beschermen
van het beroep, in ieder geval wenselijk is dat als een journalist aangifte doet van bedreiging, lik-op-stukbeleid wordt
gevoerd, wél tot vervolging wordt overgegaan en duidelijk
wordt gemaakt wat er met de aangifte wordt gedaan, zodat
de aangiftebereidheid omhoog kan gaan? Kan de minister
de politie en het OM vragen om te beloven dat zij werk
maken van aangiften door journalisten? Dit is immers niet
het eerste rapport over de veiligheid van journalisten. Die
situatie verandert in de hele wereld. In heel veel landen
staat de persvrijheid onder druk. Wat ons betreft moet
Nederland juist vooroplopen bij het beschermen daarvan
en moeten wij laten zien dat wij ook op dit punt een vrijhaven in de wereld zijn. Is de minister dat met ons eens?
Minister Blok:
Ik kan niet genoeg benadrukken hoe belangrijk het is om
aangifte te doen. Ik roep journalisten er ook echt toe op om
aangifte te doen. Ik vind het zorgelijk dat dit relatief weinig
gebeurt. Ik heb niet scherp kunnen lezen of dit puur de
Nederlandse situatie is, want het rapport gaat ook over het

27 juni 2017
TK 92

92-3-1

buitenland, het wereldwijde beeld van Nederlandse journalisten die wel of geen aangifte doen. Voor Nederland vind
ik het in elk geval zorgelijk als er geen aangifte wordt
gedaan en roep ik journalisten er echt toe op om dat wel
te doen. Ik begrijp het door de heer Paternotte gelegde
verband met het gevolg geven daaraan. Ik gaf al aan dat ik
op grond van het overleg tussen het Openbaar Ministerie
en de Nederlandse Vereniging van Journalisten serieus
daarnaar wil kijken, omdat ik op een aantal zojuist
genoemde praktische problemen stuit. Die problemen zijn
voor mij geen reden om te zeggen dat we niets doen, maar
we moeten dit wel netjes afkaderen, zodat je niet zomaar
zegt "journalist", maar echt helder hebt wie je precies de
bescherming wilt bieden die inderdaad hoort bij deze
inderdaad zeer belangrijke taak in een open samenleving.
Wat de internationale rol van Nederland betreft: bij de verschrikkelijke ontvoering in Colombia, die gelukkig goed is
afgelopen, bleek ook deze week weer dat het Nederlandse
ministerie van Buitenlandse Zaken zich op dat punt zeer
inzet en dat het echt onderdeel is van ons beleid om het
belang van persvrijheid ook buiten Nederland te benadrukken. Inderdaad, de democratie en de rechtsstaat kunnen
alleen functioneren als mensen, ook als dat gevaarlijk is,
verslag willen doen van wat er gebeurt in een land.

De heer Van Oosten (VVD):
Daar ben ik in geïnteresseerd. Ik hoorde de minister ook
zeggen dat hij op zoek is naar wat werkt en wat helpt. Voor
die brief is het van belang dat in kaart wordt gebracht wat
er nu feitelijk gebeurt als een journalist aangifte doet van
een bedreiging. Wordt hij gekend als journalist? Wordt dat
genoteerd? Leidt dat tot een bepaalde behandeling of niet?
Ik vraag dat mede omdat deze discussie al wat langer loopt.
In 2005 en 2009 zijn er al rapporten over uitgebracht. Ik zou
het interessant vinden als de brief ook daar informatie over
verschaft, zodat daar in het vervolg eventueel in de Kamer
over kan worden gesproken.
Minister Blok:
Dat is een terechte vraag van de heer Van Oosten. Hij wijst
erop dat je bij een aangifte ook moet kunnen markeren dat
iemand bedreigd is in zijn positie als journalist. Op de een
of andere manier moet kenbaar gemaakt worden dat
iemand dat beroepsmatig doet. Ik vind dit een belangrijk
punt en zal het in de brief zeker meenemen.
De voorzitter:
Dank u wel.

De voorzitter:
U bent klaar, mijnheer Paternotte? Dank u wel. De heer Van
Nispen van de SP heeft nog een vraag aan de minister.
De heer Van Nispen (SP):
Als bedreigingen tegen journalisten toenemen, lopen we
het risico dat journalisten hun reportages afbreken, dat ze
niet meer durven te publiceren en dat ze niet meer durven
te onthullen. Dat gebeurt ook. Dat lezen we in het rapport.
Journalisten zijn inderdaad ontzettend belangrijk in onze
rechtsstaat. Juist die onthullingen moeten er blijven komen.
Op bedreigingen is dus maar één antwoord mogelijk: consequent aanpakken. Dat gebeurt nu onvoldoende. Wat gaat
de minister doen om naast die journalisten te gaan staan
om die bedreigers aan te laten pakken? Is hij ook bereid om
daar voldoende capaciteit voor vrij te maken bij politie en
Openbaar Ministerie?
Minister Blok:
De heer Van Nispen stelt in feite dezelfde vraag als de heer
Paternotte, maar die zal ik graag beantwoorden. Er is geen
verschil van mening over het belang van het werk van
journalisten en het feit dat bedreiging onacceptabel is. Ik
heb ook aangegeven dat ik het goed vind dat het Openbaar
Ministerie, waar ik uiteindelijk politiek verantwoordelijk
voor ben, op grond hiervan in overleg gaat met de Nederlandse Vereniging van Journalisten. Ik vind het echter ook
logisch dat ik, voordat ik tot maatregelen kan overgaan,
eerst een aantal praktische vragen moet beantwoorden
vanwege de problemen die ik geschetst heb en die we wel
helder in kaart moeten brengen. Een agent is namelijk echt
iets makkelijker te herkennen dan een journalist, zowel in
juridisch als in praktisch opzicht. Ik heb al aangegeven dat
we daar nu mee bezig zijn en dat ik de Kamer zal informeren
over de uitkomst daarvan.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Paternotte

27 juni 2017
TK 92

92-3-2