2016D04948

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking bestond bij de fracties van de VVD, PvdA, CDA en PVV
de behoefte de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking enkele vragen en opmerkingen voor te leggen over de brief
van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
inzake de reactie op de motie van de leden Leegte en Agnes Mulder over
mogelijkheden om de inzet van het Nederlandse bedrijfsleven bij
nationale en internationale instrumenten te vergoten (Kamerstuk 33 916,
nr. 23)
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De adjunct-griffier van de commissie,
Wiskerke

nds-tk-2016D04948

1

Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennis genomen van
de brief en het rapport van de Minister naar aanleiding van de motie
Leegte-Mulder. De leden van de VVD-fractie hebben hierover nog enkele
vragen en opmerkingen.
In de brief van 10 december bespreekt de Minister drie manieren voor
bevordering van de inzet van het eigen bedrijfsleven. Een van deze
manieren is de strategische inzet van hulp in landen of sectoren. In de
brief worden speerpunten genoemd die onder de topsectoren Water, Agri
& Food, Tuinbouw en Life Sciences & Health vallen. Dit zijn slechts 5 van
de 9 Nederlandse topsectoren. De leden van de VVD-fractie vragen zich af
of de Minister ook mogelijkheden ziet voor de inzet van de andere vijf
topsectoren (Chemie, Creatieve Industrie, Energie, High Tech en Logistiek)
om de inzet van het bedrijfsleven te vergroten?
Wanneer we kijken naar de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO) schrijft de Minister dat de Nederlandse ondernemer tegenwoordig
bij één loket terecht kan voor vragen over ontwikkelingssamenwerking,
IMVO en het bedrijfsleveninstrumentarium. Kan de Minister aangeven op
welke wijze de totstandkoming van één loket bij het RVO heeft geleid tot
een vergroting van de directe effecten? De leden van de VVD-fractie
zouden graag een vergelijking zien van de situatie voor en na de totstandkoming van het één loket.
Op basis van het rapport concludeert de Minister dat het Verenigd
Koninkrijk (VK) en Duitsland actief informatie en dienstverlening
aanbieden aan het bedrijfsleven, waardoor zij een informatievoorsprong
hebben op bedrijven uit andere landen. Ziet de Minister mogelijkheden
voor verdere verbetering van de informatievoorziening aan het Nederlandse bedrijfsleven?
De Minister spreekt in de brief over de stroomlijning van het bedrijfsleveninstrumentarium. Deze zou Nederland op een hoger plan hebben gebracht
op het niveau van informatievoorziening en dienstverlening. In het
rapport wordt verwezen naar «grote stappen op het gebied van economische diplomatie en dienstverlening», door het onder andere
nauwlettend volgen van aanbestedingsportalen en diensten van het VK en
Duitsland en nauwe samenwerking tussen «verschillende organisaties».
Kan de Minister nader toelichten wat het nauwlettend volgen van deze
portalen en diensten inhoudt en oplevert? De leden van de VVD- fractie
vragen daarnaast over welke «verschillende organisaties» er in het
rapport gesproken wordt. Kan de Minister nader toelichten welke dit zijn
en wat deze samenwerking oplevert? Ziet de Minister daarnaast mogelijkheden om verdere inzet van het Nederlandse bedrijfsleven te vergroten?
Inbreng PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderzoek naar de mogelijkheden om de inzet van het Nederlandse bedrijfsleven bij nationale en internationale aanbestedingen te
vergroten (Kamerstuk 33 916, nr. 23). Graag willen zij het onderstaande
inbrengen.
De leden van de PvdA-fractie blijven groot voorstander van het betrekken
van lokale partijen bij Nederlandse aanbestedingen ten behoeve van
ontwikkelingssamenwerking. Het meer toespitsen van het bedrijfsleveninstrumentarium op de Nederlandse sector zou resulteren in een kleinere

2

kans voor lokale partijen om zich te ontwikkelen en zou een doorn in het
oog zijn voor potentiele Noord-Zuid partnerschappen.
Het belang van de mensen in ontwikkelingslanden moet bij ontwikkelingssamenwerking te allen tijde het uitgangspunt zijn, ook bij de combinatie
van hulp en handel. Deze leden zijn dan ook blij met de bevestiging van
deze benadering in de brief die de Minister de Kamer toezond (Kamerstuk
33 916, nr. 23) en stellen dat het bedrijfsleveninstrumentarium louter
vraaggestuurd moet blijven. Daar kan bij uitstek gehoor aan worden
gegeven door de mensen op de grond actief te betrekken, iets dat al bij de
aanbestedingsprocedure moet beginnen.
Daarnaast moet elke vorm van ontwikkelingssamenwerking effectief en
kwalitatief worden ingezet. De leden delen de keuze voor de koppeling
van de speerpunten uit het Nederlands bedrijfsleveninstrumentarium aan
de topsectoren. Dit neemt echter niet weg dat het van belang is om alle
partijen die meedingen bij aanbestedingen vanuit het bedrijfsleveninstrumentarium gelijk te behandelen. Het is immers niet gezegd dat Nederlandse bedrijven altijd de meeste ontwikkelingsimpact realiseren.
Bij de landen die worden aangehaald in het onderzoek dat naar aanleiding
van de motie-Leegte en Agnes Mulder is uitgevoerd, lijkt de nadruk te
liggen op het betrekken van het eigen bedrijfsleven. Is de Minister, in haar
positie als EU-Raadsvoorzitter, bereid om de goede ervaringen die
Nederland heeft met het betrekken en direct toelaten van buitenlandse
alsook lokale partijen actief te delen binnen de EU? De leden van de
PvdA-fractie zien graag dat deze aanpak opvolging krijgt.
Zoals de leden van de PvdA-fractie, samen met de leden van de
VVD-fractie, eerder bepleitten in de aangenomen motie-Jan Vos/Teeven
(Kamerstuk 34 300 XVII, nr. 39) zien zij graag dat er wordt toegewerkt naar
een meer strategische investeringsagenda waarin de verschillende
instrumenten van het bedrijfsleveninstrumentarium een plaats hebben.
Dit om grotere projecten te realiseren waarbij de fundamenten voor lokale
economische groei worden gelegd. Een ambitie die wordt onderstreept
door de conclusie in het eerder aangehaalde onderzoek: Nederlandse
bedrijven profiteren meer van de indirecte effecten van aanbestedingen
zoals de uitgebreide im- en exportmogelijkheden, dan van de directe
aanbestedingseffecten. Kan de Minister aangeven wat de stand van zaken
is met betrekking tot de uitvoering van deze motie?
Bedrijven die gebruikmaken van het bedrijfsleveninstrumentarium dienen
de internationale richtlijnen voor internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO), zoals onder andere beschreven in de
OESO-richtlijnen voor multinationals, na te leven. Vooralsnog zijn er te
veel klachten vanuit het maatschappelijk middenveld dat er, ook bij het
centrale loket van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO),
niet altijd even veel aandacht aan IMVO wordt geschonken. De leden van
de PvdA-fractie zien graag dat de inzet op IMVO door bedrijven die
gebruikmaken van het bedrijfsleveninstrumentarium actiever wordt
gemonitord. Welke opties ziet de Minister om dit aan te scherpen?
Hetzelfde geldt voor het in de ogen van de leden van de PvdA-fractie
onvoldoende structureel benadrukken van IMVO bij handelsmissies. De
Minister geeft in haar rapportage van de handelsmissies in de eerste helft
van 2015 aan dat IMVO een rode draad vormt bij de missies. Echter er zijn
nog steeds signalen vanuit het maatschappelijk middenveld dat dit sterk
verschilt per missie. Deze leden zien graag dat het maatschappelijk
middenveld bij elke handelsmissie op dezelfde wijze wordt betrokken om
lokale en sectorrelevante informatie op het terrein van IMVO-risico’s te

3

delen. Welke mogelijkheden ziet de Minister om IMVO bij missies beter te
waarborgen, en daarmee te voorkomen dat IMVO ondanks alle goede
intenties soms naar de achtergrond wordt geschoven? Dit is volgens de
leden van de PvdA-fractie essentieel om de hulpcomponent in elke
handelsmissie daadwerkelijk te waarborgen.
Inbreng CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie danken de Minister voor haar brief en het
toegezonden onderzoek. Zij hebben daar nog vragen en opmerkingen bij.
De leden van de CDA-fractie vinden dat de brief van de Minister onvoldoende ingaat op de motie Leegte en Agnes Mulder (Kamerstuk 33 916,
nr. 21). Deze motie vraagt de Minister in kaart te brengen welke mogelijkheden er zijn om de inzet van het Nederlandse bedrijfsleven bij nationale
en internationale instrumenten te vergroten, en daarbij de modellen van
andere donoren te betrekken. In de brief concludeert de Minister op basis
van een benchmark dat Nederland het eigenlijk vergelijkbaar doet met
andere landen.
Wat de leden van de CDA-fractie betreft spreekt daar weinig ambitie uit.
Het verbaast deze leden dat de Minister na de vergelijking op geen enkel
punt een mogelijke verbetering ziet om de inzet van het Nederlandse
bedrijfsleven te vergroten. Nederland moet zorgen dat ons bedrijfsleven
ook in de toekomst een belangrijke rol blijft spelen in de mondiale
ontwikkeling. Op dit moment komt van het bedrijfsleveninstrumentarium
10% tot 15% bij het Nederlandse bedrijfsleven terecht. Hoe gaat de
Minister zich inspannen om dit percentage te verhogen? Deze vraag hangt
sterk samen met de motie van de leden Agnes Mulder en Remco Dijkstra
(Kamerstuk 31 793, nr. 133), die tijdens het debat over de klimaattop in
Parijs is ingediend en is aangenomen. Ook in die motie wordt opgeroepen
om het Nederlandse bedrijfsleven te betrekken bij door Nederland
gefinancierde klimaatprojecten. Hoe staat het met de uitvoering van deze
motie-Agnes Mulder/Remco Dijkstra, zo vragen de leden van de
CDA-fractie?
De leden van de CDA-fractie zullen op een aantal punten nadere vragen
stellen en opmerkingen maken. In de brief gaat de Minister niet in op de
Nederlandse situatie met betrekking tot ODA- en non-ODA-instrumenten,
terwijl in een combinatie hiervan mogelijkheden liggen om de kansen
voor Nederlandse bedrijven te vergroten. Ziet de Minister deze mogelijkheden ook? Is de Minister bereid ook op dit onderdeel een nadere
toelichting te geven?
Daarnaast missen de leden van de CDA-fractie de rol van ontwikkelingsbanken. In andere landen spelen publieke ontwikkelingsbanken een rol bij
het arrangeren van de financiering en vervullen zij een rol in de projectontwikkeling. Bij de laatste begrotingsbehandeling is de motie-Jan
Vos/Teeven (Kamerstuk 34 300 XVII, nr. 39) aangenomen. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister hoe het staat met de uitvoering van deze
motie.
De leden van de CDA-fractie zien dat vroegtijdige betrokkenheid en
samenwerking tussen het bedrijfsleven onderling en met de eigen
overheid en de lokale overheid een belangrijke factor aan het worden is
bij de ontwikkeling van grote projecten in het buitenland. Dit hangt sterk
samen met de business case-benadering. Daar liggen kansen voor
Nederlandse bedrijven in de ogen van de leden van de CDA-fractie.
Herkent de Minister deze constatering van de leden van de CDA-fractie?
Ziet zij in de projectontwikkelingsfase een rol voor ontwikkelingsbanken,

4

zoals FMO in Nederland? Zo ja, wil zij dit ook in Nederland verder
ontwikkelen? Welke stappen gaat de Minister zetten om de business
case-benadering mogelijk te maken?
De Minister concludeert uit de benchmark dat andere landen ook sterk
inzetten op informatievoorziening over het bedrijfsleveninstrumentarium
en dat Nederland de informatievoorziening en dienstverlening op een
hoger plan gebracht heeft. De leden van de CDA-fractie hopen dat de
Minister bereid is nog een stap verder te gaan om de mogelijkheden om
het Nederlandse bedrijfsleven aan te laten sluiten bij Wereldbankprojecten
en het internationaal klimaatfonds te vergroten, zoals bijvoorbeeld in het
Verenigd Koninkrijk en Duitsland gebeurd. Daar wordt het bedrijfsleven
snel ingelicht over nieuwe aanbestedingen en wordt zij actief geïnformeerd over de zakenkansen, bijvoorbeeld om als partner in een
consortium op te treden. Voor Nederland betekent dit volgens de leden
van de CDA-fractie dat er gezocht moet worden naar innovatieve
manieren om financiering te combineren en naar een begeleidende rol
door een instituut in de projectontwikkeling. Hoe gaat de Minister hier
concreet vorm aan geven?
Inbreng PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennis genomen van de kabinetsreactie op de motie van de leden Leegte en Agnes Mulder over mogelijkheden om de inzet van het Nederlandse bedrijfsleven bij nationale en
internationale instrumenten te vergroten (Kamerstuk 33 916, nr. 23). De
leden van de PVV-fractie hebben hierbij nog enkele vragen.
Kan het verband tussen elke euro die is uitgegeven aan bilaterale
ontwikkelingssamenwerking door Nederland en de groei voor de
Nederlandse export nader onderbouwd worden?
Is hier sprake van een causaal verband? Zo ja, kan dit aangetoond
worden?
Wat wordt bedoeld met «maximale benutting» van het potentieel van het
Nederlandse bedrijfsleven in ontwikkelingssamenwerking? Hoeveel geld
wordt er per jaar door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
uitgegeven om ondernemers te informeren over de mogelijkheden die de
verschillende bedrijfsleveninstrumenten gericht op inclusieve economische groei in ontwikkelingslanden bieden?

5