EUROPESE COMMISSIE

Brussel, 20.9.2011
COM(2011) 567 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
Ondersteuning van groei en werkgelegenheid - een agenda voor de modernisering van
de Europese hogeronderwijssystemen
{SEC(2011) 1063 definitief}

1.

INLEIDING

De Europa 2020-strategie, de kerninitiatieven in het kader daarvan en de nieuwe
geïntegreerde richtsnoeren kennen aan kennis een centrale rol toe om slimme, duurzame en
inclusieve groei te bewerkstelligen. Het voorstel van de Commissie voor het meerjarig financieel
kader 2014-2020 ondersteunt deze strategie en voorziet in een aanzienlijke stijging van het
budget voor investeringen in onderwijs, onderzoek en innovatie. Dit is omdat onderwijs, en met
name hoger onderwijs en de band tussen onderwijs en onderzoek en innovatie, een essentiële rol
speelt bij de persoonlijke en maatschappelijke vooruitgang. Niet minder belangrijk is dat het
hoger onderwijs Europa de hooggekwalificeerde werkers en mondige burgers levert die nodig
zijn
om
nieuwe
banen,
economische
groei
en
welvaart
te
verzekeren.
Hogeronderwijsinstellingen1 zijn aldus cruciale partners bij de uitvoering van de strategie van de
Europese Unie om de economische groei te bevorderen en in stand te houden.
Ondanks een problematische werkgelegenheidssituatie als gevolg van de economische crisis is
hoger onderwijs een gezonde keuze2. Wel blijft het potentieel van de Europese
hogeronderwijsinstellingen om hun maatschappelijke rol te vervullen en aan de Europese
welvaart bij te dragen, onderbenut. Europa speelt geen voortrekkersrol meer in de wereldwijde
concurrentie om kennis en talent, terwijl de investeringen van opkomende economieën in het
hoger onderwijs snel toenemen3. Hoewel voor 35% van alle banen in de EU in 2020 hoge
kwalificaties vereist zullen zijn4, heeft momenteel slechts 26% van de arbeidskrachten een
hogere opleiding. De EU loopt nog steeds achter wat betreft het aandeel van onderzoekers in de
totale werkende bevolking: 6 per 100, vergeleken met 9 in de VS en 11 in Japan5. De
kenniseconomie heeft behoefte aan mensen met de juiste combinatie van vaardigheden:
transversale competenties, e-skills voor het digitale tijdperk, creativiteit en flexibiliteit, en
beheersing van het eigen specialisme (bijvoorbeeld natuurwetenschappen, technologie,
ingenieurswetenschappen, wiskunde). Werkgevers in de overheids- en de privésector, ook in
sectoren waar veel onderzoek wordt verricht, melden echter dat het steeds moeilijker wordt om
mensen te vinden die aan hun zich ontwikkelende behoeften voldoen.
Tegelijkertijd proberen hogeronderwijsinstellingen al te vaak op vele gebieden te concurreren,
hoewel relatief weinig instellingen over de nodige capaciteit beschikken om over de hele linie uit
te munten. Volgens de actuele onderzoekgerichte mondiale rangschikkingen van universiteiten
zijn er dan ook te weinig Europese hogeronderwijsinstellingen van wereldklasse. Zo horen
slechts ongeveer 200 van de 4000 Europese hogeronderwijsinstellingen bij de Top 500, en niet
meer dan 3 bij de Top 20, volgens de laatste Academic Ranking of World Universities. En er is
1

2
3
4
5

NL

Deze term wordt gebruikt ter aanduiding van alle instellingen van tertiair onderwijs, met inbegrip van
universiteiten, hogescholen, technologische instituten, "grandes écoles", business schools,
ingenieursopleidingen, IUT, colleges voor hoger onderwijs, "professional schools", polytechnische scholen,
academies, enz. Op deze manier wordt rekening gehouden met taalkundige verscheidenheid en nationale
tradities en praktijken.
Zie werkdocument van de Commissie, punt 2.
Zie werkdocument van de Commissie, punt 7.2.
Zie COM(2010) 682 definitief.
MORE study on the mobility patterns and career paths of EU researchers (EC, 2010)

2

NL

geen echte verbetering opgetreden in de afgelopen jaren. Er is niet slechts één excellentiemodel:
Europa heeft behoefte aan een grote verscheidenheid aan hogeronderwijsinstellingen en elk
van deze instellingen moet naar excellentie streven in overeenstemming met haar opdracht en
strategische prioriteiten. Met meer transparante informatie over het specifieke profiel en de
prestaties van afzonderlijke instellingen zouden beleidmakers in een betere positie verkeren om
doeltreffende hogeronderwijsstrategieën te ontwikkelen en zouden de instellingen gemakkelijker
op hun eigen sterke punten kunnen voortbouwen.
De verantwoordelijkheid voor het bewerkstelligen van hervormingen in het hoger
onderwijs ligt in de eerste plaats bij de lidstaten en bij de onderwijsinstellingen zelf. Het
Bolognaproces, de EU-agenda voor de modernisering van universiteiten6 en de totstandbrenging
van de Europese Onderzoeksruimte maken echter duidelijk dat de uitdagingen en de
beleidsrespons de nationale grenzen overstijgen. Om de bijdrage van de Europese
hogeronderwijssystemen aan slimme, duurzame en inclusieve groei te maximaliseren, zijn
hervormingen op kerngebieden vereist: meer afgestudeerden in het hoger onderwijs op alle
niveaus, verbetering van de kwaliteit en relevantie van de ontwikkeling van het menselijk
potentieel in het hoger onderwijs, totstandbrenging van doeltreffend bestuur en doeltreffende
financieringsmechanismen ter bevordering van excellentie, en versterking van de
kennisdriehoek tussen onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven. Daarnaast hebben de
internationale mobiliteit van studenten, onderzoekers en personeel en de toenemende
internationalisering van het hoger onderwijs een sterke impact op de kwaliteit en werken zij in
deze kerngebieden door.
Sectie 2 van deze mededeling behandelt de voornaamste beleidsdoelstellingen voor de
lidstaten en hogeronderwijsinstellingen, die erop gericht moeten zijn hun bijdrage aan de
Europese groei en werkgelegenheid te maximaliseren. De specifieke maatregelen die de EU zal
nemen, waarbij zij haar toegevoegde waarde zal inbrengen ter ondersteuning van de
moderniseringsinspanningen van overheidsdiensten en -instellingen worden in sectie 3
gepresenteerd. In het bij deze mededeling gevoegde werkdocument van de diensten van de
Commissie worden de analytische gegevens ter ondersteuning van deze beleidskwesties en
maatregelen besproken.
2.

VOORNAAMSTE BELEIDSDOELSTELLINGEN VOOR LIDSTATEN EN
INSTELLINGEN VAN HOGER ONDERWIJS

2.1.

Onderwijsniveaus verhogen om Europa de academici en onderzoekers te leveren
die het nodig heeft

Het Europa 2020-kerndoel voor onderwijs bepaalt dat in 2020 40% van de jongeren met succes
hoger onderwijs of een gelijkwaardige opleiding moet voltooien7. De opleidingsniveaus zijn
de laatste tien jaar bijna overal in Europa aanzienlijk verhoogd, maar zijn nog steeds onvoldoende
om te kunnen inspelen op de beoogde toename van kennisintensieve banen, om de capaciteit van

6
7

NL

COM(2006) 208 definitief.
In 2020 moet 40% van de 30-34-jarigen in de EU tertiair of gelijkwaardig onderwijs hebben voltooid.

3

NL

Europa zodanig te vergroten dat het van de mondialisering kan profiteren en om het Europese
sociale model te ondersteunen. De verhoging van de onderwijsniveaus moet ook een katalysator
zijn voor systemische verandering, voor kwaliteitsverhoging en voor de ontwikkeling van nieuwe
onderwijsmethoden. Bovendien wordt de groep schoolverlaters waaruit het hoger onderwijs
traditioneel put kleiner, hoewel het tempo van de vergrijzing van lidstaat tot lidstaat verschilt8.
Daarom moet Europa het hoger onderwijs voor bredere lagen van de bevolking aantrekkelijk
maken, ook voor kansarme en kwetsbare groepen, en daartoe de middelen beschikbaar stellen. In
diverse lidstaten is het ook essentieel dat minder studenten afhaken. Deze hogere aspiraties en
betere resultaten kunnen niet alleen op het tertiaire niveau worden gerealiseerd. Het succes is ook
afhankelijk van de beleidsmaatregelen om onderwijsresultaten op lagere niveaus te
verbeteren en voortijdig schoolverlaten te verminderen, in overeenstemming met het Europa
2020-doel9 en de recente aanbeveling van de Raad over vroegtijdig schoolverlaten10.
Europa heeft ook meer onderzoekers nodig om het pad te effenen voor de industrie van
morgen. Om onze economieën kennisintensiever te maken, tot het streefcijfer van 3% van het
bbp voor investeringen in onderzoek, zullen er in de Europese Unie naar schatting één miljoen
nieuwe onderzoeksbanen nodig zijn11, vooral in de privésector. Om daarnaast betere voorwaarden
voor het bedrijfsleven te scheppen om in onderzoek en innovatie te investeren, zijn meer
doctoraatskandidaten nodig en moeten de onderzoeksvaardigheden van het voorhanden personeel
worden verbeterd, en moet de informatievoorziening over mogelijkheden verbeterd worden,
zodat carrières buiten de academische wereld een reële optie worden voor beginnende
onderzoekers. Door stereotypes en belemmeringen tegen te gaan waarmee vrouwen nog steeds
worden geconfronteerd als zij de hoogste niveaus in postdoctoraal onderwijs en onderzoek willen
bereiken – vooral voor bepaalde specialisaties en in leidende posities – kan niet aangeboord talent
worden geëxploiteerd.
Voornaamste beleidsdoelstellingen voor lidstaten en hogeronderwijsinstellingen:
•

Duidelijke overgangen van beroeps- en andere opleidingstypes naar hoger onderwijs
ontwikkelen. Dit kan op doeltreffende wijze gebeuren door middel van nationale
kwalificatiekaders gerelateerd aan het Europese kwalificatiekader en gebaseerd op
leerresultaten, en door middel van duidelijke procedures voor de erkenning van buiten
het formele onderwijs- en opleidingssysteem opgedane kennis en ervaring.

•

Meer contact zoeken met leerlingen uit ondervertegenwoordigde groepen en met “niettraditionele” leerlingen, waaronder volwassenen; meer transparante informatie
verstrekken over onderwijsmogelijkheden en op maat gesneden richtsnoeren om over
studiekeuzen te informeren en voortijdig schoolverlaten te reduceren.

8
9

10
11

NL

Zie werkdocument van de diensten van de Commissie, punt 3.4.
Vermindering van het aandeel 18-24-jarigen zonder hogermiddelbare opleiding en zonder vervolgonderwijs
of -opleiding tot maximaal 10%.
Zie aanbeveling van de Raad inzake beleid ter bestrijding van voortijdig schoolverlaten (7 juni 2011).
COM(2010) 546 definitief, blz. 9.

4

NL

•

Ervoor zorgen dat financiële steun terechtkomt bij potentiële leerlingen uit milieus met
een lager inkomen door middel van een betere focussering van de middelen.

•

Nationale strategieën ontwerpen en uitvoeren om voldoende onderzoekers op te leiden
en bij te scholen in overeenstemming met de O&O-doelstellingen van de EU.

2.2.

Kwaliteit en relevantie van het hoger onderwijs verbeteren

Hoger onderwijs verhoogt het individuele potentieel en moet afgestudeerden de kennis en
essentiële overdraagbare competenties meegeven die zij nodig hebben om in
hooggekwalificeerde beroepen te slagen. De studieprogramma's spelen vaak slechts langzaam in
op de veranderende behoeften in de economie en anticiperen niet op de loopbanen van morgen of
helpen ook niet om deze vorm te geven; afgestudeerden hebben moeite een kwaliteitsbaan te
vinden, die bij hun studie aansluit12. De werkgevers en arbeidsmarktinstellingen betrekken bij
het ontwerpen en uitvoeren van programma's, personeelsuitwisselingen ondersteunen en
praktische ervaring in de cursussen inbrengen, kan ertoe bijdragen de leerplannen af te stemmen
op de huidige en toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt en kan inzetbaarheid en
ondernemerschap bevorderen. Wanneer de onderwijsinstellingen de loopbaanontwikkeling van
hun vroegere studenten beter volgen, kan dat betere informatie opleveren voor de opzet en de
relevantie van programma's.
Er is een grote behoefte aan flexibele en innovatieve leer- en onderwijsmethoden: om de kwaliteit
en relevantie te verbeteren terwijl het aantal studenten toeneemt, om de deelname van diverse
groepen studenten te verruimen en om voortijdig afbreken van de studie te bestrijden. Om dit te
realiseren, in overeenstemming met de digitale agenda voor Europa13, is het belangrijk de
transformerende voordelen van ICT en andere nieuwe technologieën te exploiteren om het
onderwijs te verrijken, leerervaringen te verbeteren, gepersonaliseerd leren te ondersteunen, de
toegankelijkheid te vergemakkelijken door leren op afstand en virtuele mobiliteit, de
administratie te stroomlijnen en nieuwe onderzoeksmogelijkheden te creëren14.
Om aan de toenemende vraag naar kennisarbeiders te voldoen, moet de opleiding van
onderzoekers in het hoger onderwijs beter afgestemd worden op de behoeften van de
kennisintensieve arbeidsmarkt en met name op de vereisten van kleine en middelgrote
ondernemingen. Voor het bedrijfsleven relevante doctoraatsopleiding van hoge kwaliteit levert
een nuttige bijdrage om aan deze behoefte aan deskundig menselijk potentieel te voldoen. Door
financiering te koppelen aan de toepassing van de EU-beginselen voor innovatieve
doctoraatsopleiding15 zal Europa meer onderzoekers beter en sneller kunnen opleiden.

12
13
14
15

NL

Zie werkdocument van de diensten van de Commissie, punt 4.1.
COM(2010) 245 definitief.
Zie werkdocument van de diensten van de Commissie, punt 4.3.
Deze beginselen, die zijn opgesteld met steun van de de EOR-stuurgroep voor menselijk potentieel en
mobiliteit, beogen onderzoeksexcellentie en creativiteit, een attractief institutioneel kader met kritieke
massa en naleving van het handvest en de code voor aantrekkelijke arbeidsomstandigheden voor
onderzoekers, interdisciplinaire onderzoekmogelijkheden, contact met het bedrijfsleven en andere relevante

5

NL

De hervorming en modernisering van het hoger onderwijs in Europa hangt af van de
competentie en motivering van docenten en onderzoekers. De omvang van het onderwijzend
personeel en het onderzoekspersoneel heeft echter in veel gevallen geen gelijke tred gehouden
met het steeds toenemend aantal studenten, waardoor de reeds beperkte capaciteit onder druk
staat. Betere arbeidsomstandigheden, met inbegrip van transparante en eerlijke
wervingsprocedures16, betere initiële en voortgezette beroepsontwikkeling en betere erkenning en
beloning van onderwijs- en onderzoeksexcellentie zijn essentieel om Europa in staat te stellen het
nodige academisch personeel van hoge kwaliteit te produceren, aan te trekken en te behouden.
Voornaamste beleidsdoelstellingen voor lidstaten en hogeronderwijsinstellingen:
•

De aanwending van vaardigheden- en groeiprognoses en van gegevens over
werkgelegenheid voor afgestudeerden aanmoedigen (onder meer nagaan waar
afgestudeerden terechtkomen), bij het ontwerpen, onderwijzen en evalueren van
cursussen en kwaliteitsborging en financieringsmechanismen aanpassen om succes bij
het uitrusten van studenten voor de arbeidsmarkt te belonen.

•

Een grotere verscheidenheid in studievormen aanmoedigen (bv. deeltijds, modulair
en afstandsonderwijs, bijscholing voor herintredende volwassenen en anderen die reeds
op de arbeidsmarkt zijn), door zo nodig de financieringsmechanismen aan te passen.

•

Het potentieel van ICT's beter te exploiteren teneinde effectievere en
gepersonaliseerde leerervaringen, onderwijs- en onderzoeksmethoden (bv. eLearning en
"gemengd leren") mogelijk te maken en het gebruik van virtuele leerplatforms te
verhogen.

•

De capaciteit van arbeidsmarktinstellingen (met inbegrip van openbare
arbeidsbemiddelingsdiensten) en regelgeving vergroten zodat vaardigheden en banen op
elkaar worden afgestemd en actief arbeidsmarktbeleid ontwikkelen om
werkgelegenheid voor afgestudeerden te bevorderen en beroepsoriëntatie te verbeteren.

•

Stimulansen invoeren voor hogeronderwijsinstellingen om in permanente
beroepsontwikkeling voor hun personeel te investeren, om voldoende personeel aan te
werven om nieuwe studierichtingen te kunnen ontwikkelen, en om excellentie in
onderwijs te belonen.

•

De financiering van doctoraatsprogramma's koppelen aan de beginselen voor
innovatieve doctoraatsopleiding.

16

NL

werkgebieden, internationale netwerkvorming en mobiliteit, opleiding in overdraagbare vaardigheden en
kwaliteitsborging.
Ook in overeenstemming met het Europees handvest voor onderzoekers en de de Gedragscode voor de
rekrutering van onderzoekers.

6

NL

2.3.

Kwaliteit verbeteren door middel van mobiliteit en grensoverschrijdende
samenwerking

Leermobiliteit helpt mensen hun professionele, sociale en interculturele vaardigheden en hun
inzetbaarheid te verbeteren. De ministers van de Europese hogeronderwijsruimte (EHOR) zijn
overeengekomen het aandeel van de studenten die een studie of onderwijsperiode in het
buitenland hebben voltooid voor 2020 te verdubbelen en op 20% te brengen17. De EHOR
heeft verreikende veranderingen teweeggebracht: de bachelor-master-doctoraatstructuur en
vooruitgang bij de kwaliteitsborging hebben individuele mobiliteit vergemakkelijkt en
instellingen en systemen versterkt. Tegelijkertijd verbetert de ontwikkeling van de Europese
onderzoeksruimte (EOR) de complementariteit tussen nationale stelsels teneinde de
kosteneffectiviteit van investeringen in onderzoek te verbeteren en uitwisselingen en
samenwerking tussen instellingen te intensiveren.
De erkenning van in het buitenland verworven academische kwalificaties blijft echter nog te
moeilijk, de overdraagbaarheid van leningen en beurzen is begrensd, "verticale" mobiliteit18 is
nog steeds beperkt en er zijn hinderpalen voor het vrije verkeer van onderzoekers binnen de EU.
De tenuitvoerlegging van de aanbeveling van de Raad over het bevorderen van de leermobiliteit19
en de toepassing van Europese kwaliteitsborgingsinstrumenten, zoals het Europees register voor
kwaliteitsborging in het hoger onderwijs (EQAR), zouden wederzijds vertrouwen, academische
erkenning en mobiliteit vergemakkelijken.
De beste studenten, academici en onderzoekers van buiten de EU aantrekken en nieuwe
vormen van grensoverschrijdende samenwerking ontwikkelen, zijn de voornaamste methoden
om kwaliteit te bevorderen. Dit kunnen ook belangrijke inkomensbronnen voor
onderwijsinstellingen zijn. Hoewel sommige lidstaten al een zeer aantrekkelijke
studiebestemming zijn20, moet de EU als geheel de beste studenten en onderzoekers kunnen
aantrekken om met de VS te kunnen concurreren21. De aantrekkingskracht van Europa kan
verbeteren wanneer een aantal problemen dringend wordt aangepakt: stijgende kosten en
middelmatige kwaliteit, moeilijke academische erkenning, ondoorzichtige werving en
onaantrekkelijke arbeidsomstandigheden voor onderzoekers en problemen om een visa te krijgen
voor studie en werk, ook bij mobiliteit binnen de EU.
Voornaamste beleidsdoelstellingen voor lidstaten en hogeronderwijsinstellingen:
•

17
18
19
20
21

NL

Instellingen aanmoedigen om leermobiliteit systematischer in leerplannen in te
bouwen en onnodige belemmeringen opheffen bij verandering van instelling tussen
bachelors- en mastersniveau en voor grensoverschrijdende samenwerking en
uitwisselingen.

Zie SEC (2011) 670 definitief.
Tussen het bachelors-, masters- en doctorsniveau naar een ander land gaan.
Aanbeveling van de Raad over het bevorderen van de leermobiliteit van jongeren, 28 juni 2011.
Zie werkdocument van de diensten van de Commissie, punt 7.1.
Idem.

7

NL

•

Zorgen voor een efficiënte erkenning van in het buitenland verworven studiepunten
door middel van een doeltreffende kwaliteitsborging, vergelijkbaar en consistent gebruik
van het Europees puntenoverdrachtsysteem (ECTS) en het diplomasupplement, en door
kwalificaties aan het Europees kwalificatiekader te koppelen.

•

Toegang, werkgelegenheidsvoorwaarden en ontwikkelingskansen voor studenten,
onderzoekers en leraren uit andere landen verbeteren, onder meer door een volledige
tenuitvoerlegging van de richtlijnen betreffende studenten en onderzoekers22 en van
de EU-visumcode om de afgifte van Schengenvisa voor studenten en onderzoekers voor
een kort verblijf te vergemakkelijken23.

2.4.

Beter gebruik van de kennisdriehoek: hoger onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven
met elkaar in verbinding brengen met het oog op excellentie en regionale
ontwikkeling

De bijdrage van het hoger onderwijs aan werkgelegenheid en groei, en de internationale
aantrekkingskracht van het hoger onderwijs, kunnen worden vergroot door middel van nauwe en
doeltreffende banden tussen onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven – de drie zijden van de
"kennisdriehoek". De recente verschuiving naar open innovatie heeft geleid tot grotere
kennisstromen en nieuwe vormen van samenwerking tussen onderwijsinstellingen,
onderzoekorganisaties en ondernemingen, maar de capaciteit van hogeronderwijsinstellingen om
onderzoekresultaten en innovatieve praktijk in het onderwijsaanbod te integreren en om het
potentieel voor verhandelbare producten en diensten te benutten, blijft beperkt24.
Overschrijding van de grenzen tussen onderzoek, bedrijfsleven en onderwijs vergt grondige
wetenschappelijke kennis, ondernemersvaardigheden, een creatieve en innovatieve houding en
intensieve onderlinge samenwerking tussen de betrokkenen om de gegenereerde kennis optimaal
te kunnen verspreiden en te exploiteren. Overheidsbeleid dat partnerschap aanmoedigt tussen
beroepsinstellingen, onderzoeksuniversiteiten en hightechcentra kan onderwijs in de
kennisdriehoek verankeren, de aansluiting tussen basisonderzoek en toegepast onderzoek
verbeteren en kennis efficiënter naar de markt overbrengen. Een beter beheer van de
intellectuele-eigendomsrechten zal dit proces vergemakkelijken25.
Als kennis-, expertise- en leercentra kunnen hogeronderwijsinstellingen economische
ontwikkeling stimuleren in de regio’s waar zij gevestigd zijn. Zij kunnen ook getalenteerde
mensen in een innovatieve omgeving brengen en regionale sterke punten wereldwijd exploiteren
en een open uitwisseling van kennis, personeel en expertise bevorderen. Zij kunnen eveneens
fungeren als het middelpunt van een kennisnetwerk of cluster dat de lokale economie en
samenleving dient, wanneer lokale en regionale autoriteiten intelligente specialisatiestrategieën
toepassen om hun middelen op de voornaamste prioriteiten te concentreren en het effect te
maximaliseren.

22
23
24
25

NL

Richtlijnen 2004/114/EG en 2005/71/EG van de Raad.
Een verblijf van maximaal drie maanden binnen een periode van zes maanden.
Conclusies van de Raad betreffende de kennisdriehoek - 20 oktober 2009.
Zie Aanbeveling over het beheer van intellectuele eigendom C(2008) 1329 definitief van 10.4.2008.

8

NL

Voornaamste beleidsdoelstellingen voor lidstaten en hogeronderwijsinstellingen:
•

De ontwikkeling bevorderen van creatieve, ondernemers- en innovatievaardigheden
in alle vakgebieden en in de drie cycli, en innovatie in het hoger onderwijs bevorderen
door meer interactieve leeromgevingen en een sterkere infrastructuur voor
kennisoverdracht.

•

De infrastructuur voor kennisoverdracht van hogeronderwijsinstellingen versterken en
hun vermogen om een actieve rol te spelen bij start-ups en spin-offs verbeteren.

•

Partnerschap en samenwerking met het bedrijfsleven aanmoedigen als
kernactiviteit van hogeronderwijsinstellingen door middel van beloningsstructuren,
stimulansen voor samenwerking tussen vakgebieden en organisaties en het afbouwen
van administratieve en regelgevingsbarrières voor partnerschappen tussen instellingen
en andere overheids- en privéactoren.

•

Hogeronderwijsinstellingen systematischer betrekken bij de ontwikkeling van
geïntegreerde lokale en regionale ontwikkelingsplannen en regionale steun afstemmen
op samenwerking tussen hoger onderwijs en bedrijfsleven, met name voor de
totstandbrenging van regionale excellentie- en specialisatiecentra.

2.5.

Verbetering van bestuur en financiering

Voor hogeronderwijssystemen is passende financiering nodig en de Europa 2020-strategie
benadrukt dat de onderwijs- en onderzoeksectoren die groei bevorderen, moeten worden
beschermd wanneer bij de overheidsuitgaven prioriteiten worden gesteld. Hoewel de uitgaven
tussen de lidstaten sterk verschillen26, zijn de totale investeringen in het hoger onderwijs in
Europa te laag: gemiddeld 1,3% van het bbp, vergeleken met 2,7% in de VS en 1,5% in Japan.
De huidige druk om de begrotingen te consolideren, heeft de lidstaten ertoe aangezet de
kosteneffectiviteit van hun investeringen in hoger onderwijs en onderzoek te evalueren: terwijl
sommige de uitgaven hebben gereduceerd, hebben andere hun budgetten verhoogd omdat zij het
groeipotentieel van uitgaven in deze sectoren hebben erkend.
Overheidsinvesteringen moeten ook in de toekomst de grondslag zijn voor duurzaam hoger
onderwijs. De financiële middelen die nodig zijn om hoogwaardige onderwijssystemen in stand
te houden en uit te breiden, zullen echter waarschijnlijk aanvullende financieringsbronnen
noodzakelijk maken, hetzij publieke, hetzij private. De lidstaten streven er steeds meer naar de
waarde van de geïnvesteerde middelen te maximaliseren, ook door middel van gerichte
prestatieovereenkomsten met instellingen, concurrerende financieringsregelingen en het
rechtstreeks doorsluizen van financiële middelen naar afzonderlijke personen. Zij streven naar
een diversificatie van de financiële middelen en willen daarbij overheidsinvesteringen
gebruiken om middelen van elders over te hevelen en meer privéfinanciering aan te trekken;
collegegeld wordt steeds gangbaarder, vooral op mastersniveau en daarboven. Het zal belangrijk
zijn de doeltreffendheid en de impact van deze nieuwe ontwikkelingen te volgen en te
26

NL

Zie werkdocument van de diensten van de Commissie, punt 6.1.

9

NL

beoordelen, ook voor studenten uit armere milieus en uit het oogpunt van rechtvaardigheid en
mobiliteit.
De uitdagingen die het hoger onderwijs moet aangaan, vereisen flexibelere bestuurs- en
financieringssystemen die een goed evenwicht bieden tussen meer zelfstandigheid voor
onderwijsinstellingen enerzijds en het afleggen van verantwoording aan alle belanghebbenden
anderzijds. Zelfstandige instellingen kunnen gemakkelijker specialiseren, onderwijs- en
onderzoekprestaties bevorderen27 en diversificatie binnen hogeronderwijssystemen stimuleren.
Juridische, financiële en bestuurlijke restricties beperken echter nog steeds de institutionele
vrijheid om strategieën en structuren te definiëren en om zich van concurrenten te onderscheiden.
De efficiëntie van hogeronderwijsinstellingen en bijgevolg de doeltreffendheid van
overheidsinvesteringen kunnen worden verhoogd door minder beperkingen op te leggen: op het
aantrekken van privékapitaal, op kapitaalinvesteringen, op eigendom van de infrastructuur, op de
vrijheid om personeel te werven en op erkenning. Investeren in professioneel management kan
een strategische visie en leiderschap opleveren en tegelijkertijd leraren en onderzoekers de
nodige academische vrijheid geven om zich op hun kerntaken te concentreren.
Voornaamste beleidsdoelstellingen voor lidstaten en hogeronderwijsinstellingen:
•

Betere identificatie van de reële kosten van hoger onderwijs en onderzoek en een
zorgvuldige afstemming van de uitgaven aanmoedigen, onder meer door middel van
prestatiegerelateerde financieringsmechanismen die een concurrentie-element inbrengen.

•

Financieringsmechanismen afstemmen op de behoeften van verschillende institutionele
profielen om instellingen aan te moedigen hun inspanningen op hun eigen sterke punten
te concentreren, stimulansen ontwikkelen ter ondersteuning van uiteenlopende
strategische keuzen en excellentiecentra ontwikkelen.

•

Toegang tot alternatieve financieringsbronnen vergemakkelijken, onder meer door
overheidsfondsen aan te wenden voor het aantrekken van privé- en andere
overheidsinvesteringen (bijvoorbeeld door aanvullende financiering).

•

De ontwikkeling ondersteunen van strategische en professionele leiders in het hoger
onderwijs en ervoor zorgen dat hogeronderwijsinstellingen beschikken over de nodige
autonomie om de strategische richting te bepalen, inkomensstromen te beheren,
prestaties te belonen om het beste onderwijs- en onderzoekspersoneel aan te trekken,
toelatingsbeleid te bepalen en nieuwe leerplannen in te voeren.

•

Instellingen aanmoedigen om hun personeelsbeleid te moderniseren en daarvoor het
logo voor excellent onderzoek te krijgen en om de aanbevelingen van de Groep van
Helsinki inzake vrouwen en wetenschap toe te passen28.

27
28

NL

Zie werkdocument van de diensten van de Commissie, punt 6.2.
Zie werkdocument van de diensten van de Commissie, punt 6.3.

10

NL

3.

DE
EU-BIJDRAGE:
STIMULANSEN
VOOR
DIVERSIFICATIE, MOBILITEIT EN SAMENWERKING

TRANSPARANTIE,

De voornaamste in punt 2 uiteengezette beleidskwesties moeten in de eerste plaats door nationale
autoriteiten en instellingen worden aangepakt. De EU kan hun inspanningen bij de hervorming
van hogeronderwijssystemen echter door middel van diverse EU-beleidslijnen en
begrotingsinstrumenten ook in aanzienlijke mate ondersteunen.
Wat beleid betreft, bieden de mechanismen voor goed bestuur en rapportage in het kader
van Europa 2020 het voornaamste instrument om de ontwikkelingen te volgen en de
hervormingsinspanningen van de lidstaten te ondersteunen, onder meer door middel van
specifieke aanbevelingen per land, gekoppeld aan de geïntegreerde richtsnoeren.
Tegelijkertijd moet de EU de beleidsinstrumenten die op het gebied van hoger onderwijs
beschikbaar zijn beter benutten, met name het Europees samenwerkingsnetwerk voor onderwijs
en opleiding ET2020. De Commissie kan transparantie en excellentie ondersteunen door middel
van op feiten gebaseerde beleidsanalyse. Zij kan de mobiliteit van studenten, leraren en
onderzoekers ondersteunen. Zij kan ook strategische samenwerking tussen Europese
onderwijsinstellingen steunen en, in het kader van de toenemende wereldwijde concurrentie op
zoek naar talent, een gemeenschappelijk kader bieden ter ondersteuning van de interactie van
het Europees hoger onderwijs met de rest van de wereld.
Wat financiering betreft, biedt het meerjarig financieel kader 2014-2020 de kans om
EU-instrumenten en -beleid – vooral op het gebeid van onderwijs, onderzoek, werkgelegenheid,
ondernemerschap en cohesie – doeltreffend op elkaar af te stemmen, teneinde de modernisering
van het hoger onderwijs te ondersteunen. Om de EU-uitgaven nauwgezet op de prioriteiten van
de Europa 2020-strategie en op de stuwende krachten van groei en werkgelegenheid te richten,
heeft de Commissie voorgesteld het budget voor onderwijsprogramma's en het budget voor
onderzoek aanzienlijk te verhogen.
3.1.

Ondersteuning van de hervorming door middel van beleidsgegevens, analyse en
transparantie

De Commissie zal zich toeleggen op een verbetering van het feitenmateriaal als input voor
beleidsvorming op kerngebieden. De beschikbare informatie over de prestaties van
hogeronderwijsinstellingen is vooral gericht op universiteiten waar intensief onderzoek wordt
verricht en bestrijkt daarom slechts een zeer klein deel van de Europese
hogeronderwijsinstellingen29: er is behoefte aan meer analyse en informatie die alle
prestatieaspecten omvat om studenten te helpen met kennis van zaken een studiekeuze te
maken, om instellingen in staat te stellen hun sterke punten te identificeren en te ontwikkelen en
om beleidmakers te ondersteunen bij hun strategische keuzen met het oog op de hervorming van
de hogeronderwijssystemen. Gebleken is dat een meerdimensionale rangschikkings- en

29

NL

De kwestie van de excellentie van instellingen in het licht van de doelstellingen van de EU inzake
onderzoek zal nader geanalyseerd worden.

11

NL

informatietool haalbaar is en door belanghebbenden in het onderwijs op grote schaal wordt
gesteund30.
Bovendien zou betere arbeidsmarktinformatie over bestaande en toekomstige behoeften aan
vaardigheden groeigebieden voor werkgelegenheid helpen opsporen en ertoe leiden dat
onderwijs en arbeidsmarktbehoeften beter op elkaar worden afgestemd. Zoals gezegd in het
kerninitiatief "Een agenda voor nieuwe vaardigheden en banen", zal de Commissie het EU Skills
Panorama opzetten om de informatie over bestaande en toekomstige behoeften aan vaardigheden
te verbeteren. Als afgestudeerden onder betere omstandigheden praktische ervaring kunnen
opdoen, bijvoorbeeld met hoogwaardige stages, kan dat hun integratie op de arbeidsmarkt
vergemakkelijken.
De Europese Commissie zal:
•

U-Multirank opzetten: een nieuwe op prestaties gebaseerde rangschikkings- en
informatietool voor de profilering van hogeronderwijsinstellingen met het oog op
een drastische verbetering van de transparantie van de hogeronderwijssector, met eerste
resultaten in 2013. Door verder te gaan dan de bestaande, sterk onderzoekgerichte
rangschikkingen en prestatie-indicatoren en door gebruikers in staat te stellen
gepersonaliseerde multidimensionale rangschikkingen te creëren, zal deze onafhankelijk
geëxploiteerde tool alle belanghebbenden bij het onderwijs helpen keuzen te maken en
beslissingen te nemen.

•

In samenwerking met Eurostat betere gegevens verzamelen over leermobiliteit en
werkgelegenheidsresultaten in het hoger onderwijs en werken aan een Europees
register voor tertiair onderwijs.

•

Specifieke richtsnoeren en aanbevelingen presenteren betreffende de verbetering van
basisvaardigheden en transversale vaardigheden en om ervoor te zorgen dat
vaardigheden beter op de arbeidsmarkt aansluiten.

•

In samenwerking met de lidstaten en de belanghebbenden de impact van verschillende
financieringsmethoden analyseren wat diversificatie, efficiëntie en rechtvaardigheid van
hogeronderwijssystemen, en ook de mobiliteit van studenten, betreft.

3.2.

Bevordering van mobiliteit

Dankzij de Europese hogeronderwijsruimte zal het Bolognaproces mobiliteit en samenwerking
versterken. Sommige mobiliteitsstromen kunnen echter een uitdaging vormen voor de
onderwijssystemen die een grote toevloed aan studenten kennen of leiden tot braindrain in landen
waar veel getalenteerde mensen in het buitenland willen studeren en daar dan ook blijven. Tevens

30

NL

Zie werkdocument van de diensten van de Commissie, punt 1.1. Een U-Multirank-tool zou gebruikers in
staat stellen instellingen te profileren op basis van gegevens over onderwijskwaliteit (bv.
werkgelegenheidsresultaten), onderzoekprestatie, capaciteit voor kennisoverdracht en ondersteuning van
regionale ontwikkeling en de mate van internationalisering.

12

NL

heerst bezorgdheid over de kwaliteit van grensoverschrijdend onderwijs, ook in geval van
franchising.
EU-mobiliteitsprogramma's zoals Erasmus en Erasmus Mundus hebben verreikende positieve
effecten voor personen en instellingen opgeleverd. In 2013 zullen drie miljoen studenten van
het lopende Erasmusprogramma hebben geprofiteerd, en ook de mobiliteitskansen voor
leraren en personeel in het hoger onderwijs nemen toe. Daarnaast ontwikkelt de Commissie een
mobiliteitsscorebord om de vooruitgang bij het verwijderen van hinderpalen voor leermobiliteit31
binnen de EU te beoordelen. De Single Market Act32, een actieplan dat er specifiek op gericht is
het potentieel van de interne markt voor groei, werkgelegenheid en vertrouwen van de burgers te
ontsluiten, omvat een herziening van de richtlijn beroepskwalificaties, teneinde barrières voor
mobiliteit in de gereglementeerde beroepen af te bouwen. Mobiliteit voor onderzoekers zal
vergemakkelijkt worden door het Europees kader voor onderzoekloopbanen, een nieuw
transparantie-instrument in het EURAXESS Jobs Portal.
Mastersopleidingen stellen studenten in staat kennis en vaardigheden van hoger niveau te
verwerven die bijzonder waardevol zijn voor kennisintensieve banen en onderzoek.
Samenwerking en mobiliteit op dit niveau kan bijdragen tot versterking van "centres of
excellence" in heel Europa, zodat dit een terrein is waar de EU duidelijk toegevoegde waarde kan
bieden. De bestaande financieringsinstrumenten van de EU ondersteunen echter momenteel
mobiliteit voor het verkrijgen van een graad op mastersniveau niet; daarvoor is gewoonlijk
financiële steun voor 12 maanden of langer noodzakelijk33. Bovendien betekenen de beperkingen
op de meeneembaarheid van nationale studiebeurzen dat die veelal niet gebruikt kunnen worden
voor het behalen van een graad in het buitenland, en studenten uit lagere inkomensgroepen
kunnen vaak geen commerciële lening krijgen. De Europese Commissie heeft vastgesteld dat er
behoefte is aan meer financiële steun voor deze categorie studenten.
De Europese Commissie zal:
•

De erkenning van studies in het buitenland verbeteren door het Europees systeem voor
het verzamelen en overdragen van studiepunten (ECTS) te versterken, stimulansen in
EU-programma’s ter verbetering van de tenuitvoerlegging voor te stellen en aan het
Bolognaproces mee te werken.

•

Een Erasmus-mobiliteitsplan voor mastersopleidingen (door middel van een
garantiefaciliteit voor studentenleningen op Europees niveau) voorstellen, dat in 2014
operationeel zou moeten worden, teneinde mobiliteit, excellentie en toegang tot
betaalbare financiering voor studenten die hun mastersgraad in een andere lidstaat
behalen te bevorderen, ongeacht hun sociale achtergrond.

31

32
33

NL

Overeengekomen in de Aanbeveling van de Raad over het bevorderen van de leermobiliteit van jongeren,
28 juni 2011.
Zie COM(2010) 206 van 13.4.2011.
Erasmus ondersteunt de mobiliteit van studieonderdelen en studiepunten, niet zozeer van complete studies
en academische titels, terwijl Erasmus Mundus alleen mobiele studenten ondersteunt die specifieke Erasmus
Mundus Masters-programma's volgen.

13

NL

•

In de context van de EHOR bijdragen tot de versterking van synergieën tussen de EU en
intergouvernementele processen.

•

De analyse van de potentiële mogelijkheden van studentenmobiliteitsstromen
ondersteunen, ook binnen het Bolognaproces, om rekening te houden met de uitspraken
van het Europees Hof van Justitie34, alsmede van de kwaliteitsborgingsnormen ter
ondersteuning van de kwaliteit van franchise-onderwijs.

•

Het Europees kader voor onderzoekloopbanen bevorderen om de
grensoverschrijdende mobiliteit van onderzoekers te stimuleren, onderzoekers helpen
aangeboden banen op te sporen, werkgevers helpen geschikte kandidaten te vinden en
onderzoekbanen volgens vier competentieniveaus profileren35.

3.3.

Hoger onderwijs centraal stellen bij innovatie, het creëren van banen en
inzetbaarheid

In de toekomst zal het vermogen van Europa om te innoveren sterk bepaald worden door de
vraag of hogeronderwijsinstellingen hun rol binnen de kennisdriehoek volledig op zich kunnen
nemen, zij aan zij met het bedrijfsleven en niet-universitaire onderzoeksorganisaties.
Het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT) biedt een bruikbaar model om het
hoger onderwijs in de kennisdriehoek te integreren. Door middel van onderwijsprogramma's van
hoog academisch niveau bevorderen het EIT en zijn kennis- en innovatiegemeenschappen
(KIG's) kennisintensief ondernemerschap op basis van multidisciplinair innovatief onderzoek.
Het EIT zal zich steeds meer richten op de verspreiding van de opgedane ervaringen en op die
manier voorbeelden geven van geïntegreerde partnerschappen, nieuwe bestuursvormen en
financieringsmodellen om zo het innovatiepotentieel van hogeronderwijsinstellingen in
samenwerking met het bedrijfsleven te vergroten. De Commissie is voornemens om in haar
voorstel betreffende de Agenda voor strategische innovatie, dat tegen het einde van dit jaar
ingediend zal worden, volgende stappen voor te stellen om de kennisdriehoek verder te
ontwikkelen.
Er zijn ook nog andere mogelijkheden om op EU-niveau de interactie tussen het hoger onderwijs
en de economie als geheel en de doorstroming van kennis te ondersteunen. Recente Europese
proefprojecten ter stimulering van de ontwikkeling van gestructureerde partnerschappen,
zogenaamde
"kennisallianties",
die
het
bedrijfsleven
samenbrengen
met
hogeronderwijsinstellingen om nieuwe universitaire cursussen te ontwerpen en te geven, hebben
al veelbelovende resultaten opgeleverd en zouden verder ontwikkeld moeten worden.
De Marie Curie-acties zijn eveneens een doelmatig instrument voor kennisoverdracht, en het
nieuwe kader voor de Europese onderzoeksruimte, dat in 2012 zal worden ingediend, zal

34
35

NL

Zaak C-73/08 Nicolas Bressol en Céline Chaverot e.a. tegen Gouvernement de la Communauté française.
Gezamenmijke profielen (beginnend/erkend/gevestigd/leidend onderzoeker) voor alle sectoren en
deelnemende landen, waarop in de Innovatie-Unie is aangedrongen (2010). Verslag goedgekeurd door de
EOR-stuurgroep voor menselijk potentieel en mobiliteit, mei 2011.

14

NL

maatregelen ondersteunen om belemmeringen voor de mobiliteit van onderzoekers en voor
grensoverschrijdende samenwerking op te heffen36. De Commissie ontwikkelt ook Europese
industriële doctoraten en "Doctoral Schools" ter bevordering van innovatie in de opleiding van
de onderzoekers van morgen.
Het succes van de Erasmus-stages, die sinds 2007 deel uitmaken van het Erasmus-programma,
illustreert dat er behoefte bestaat aan mogelijkheden om praktische arbeidsrelevante ervaring op
te doen als onderdeel van studieprogramma's in het hoger onderwijs. Stages vormen een
belangrijk mechanisme voor het afstemmen van de vaardigheden van afgestudeerden op de
behoeften van de arbeidsmarkten, en ook voor de persoonlijke ontwikkeling van studenten.
Stages bieden echter niet altijd optimale voorwaarden voor studenten om hun vaardigheden te
ontwikkelen en passende erkenning te krijgen voor de opgedane ervaring. Er moet meer gedaan
worden om de kwaliteit en relevantie van stages te verbeteren.
De Europese Commissie zal:
•

Tegen het einde van 2011 een Agenda voor strategische innovatie goedkeuren waarin
de toekomst van het EIT en de prioriteiten daarvan worden uiteengezet, alsmede een
voorstel voor het opzetten van nieuwe KIG's.

•

Voortbouwen op het onlangs gelanceerde proefproject ter versterking van de interactie
tussen universiteiten en bedrijfsleven door middel van de kennisallianties.

•

In het kader van de Marie Curie-acties een Europese industriële doctoraatsopleiding
versterken teneinde toegepast onderzoek te ondersteunen.

•

Een kwaliteitskader voor stages om studenten en afgestudeerden te helpen de
praktische kennis te verwerven die zij nodig zullen hebben in het arbeidsleven en meer
en betere stages te vinden. De Commissie zal ook één centraal platform voor het aanbod
van stages in Europa creëren.

3.4.

Ondersteuning van de internationalisering van het Europees hoger onderwijs

De toekomstige samenwerking in het hoger onderwijs binnen de EU moet deel uitmaken van een
ruimere strategie om met partnerlanden overal ter wereld banden te smeden, om de EU-waarden
en -deskundigheid te delen en om het hoger onderwijs in ontwikkelingslanden te steunen als een
integrerend onderdeel van het EU-ontwikkelingsbeleid en van een alomvattende aanpak van de
ontwikkeling van de onderwijssector. De Commissie zal de samenhang tussen nationale en EUonderzoeksacties bevorderen door middel van het Strategisch Forum voor internationale
wetenschappelijke en technologische samenwerking.
De internationalisering en openheid van hogeronderwijssystemen vergt een gezamenlijke
benadering van vele beleidsgebieden en door vele belanghebbenden om de beste studenten,

36

NL

In overeenstemming met de Gedragscode voor rekrutering van onderzoekers en het Europees handvest voor
onderzoekers.

15

NL

personeelsleden en onderzoekers uit de hele wereld aan te trekken, de internationale reikwijdte en
zichtbaarheid te verhogen en internationale excellentienetwerken aan te moedigen. De
Commissie zal nagaan of het mogelijk is een specifieke strategie voor de internationalisering
van hoger onderwijs te ontwerpen37:
De Europese Commissie zal:
•

De EU als studie- en onderzoekbestemming voor toptalent van over de hele wereld
bevorderen door het opzetten en ontwikkelen van internationaliseringsstrategieën
door Europese hogeronderwijsinstellingen te ondersteunen.

•

Betrekkingen inzake hoger onderwijs ontwikkelen met partners van buiten de EU om
de nationale onderwijssstelsels, de beleidsdialoog, de mobiliteit en academische
erkenning te verbeteren, onder meer door middel van de uitbreidingssstrategie, het
Europees
nabuurschapsbeleid,
de
totaalaanpak
van
migratie
en
het
Bolognabeleidsforum.

•

Bestaande mobiliteitspartnerschappen exploiteren om uitwisselingen van studenten en
onderzoekers uit te breiden en te vergemakkelijken.

•

Nagaan welke wijzigingen kunnen worden voorgesteld aan de richtlijnen betreffende
studenten en onderzoekers38 om de EU nog aantrekkelijker te maken voor talent uit
niet-EU-lidstaten en na te gaan of de procedures en de bijbehorende rechten moeten
worden vereenvoudigd en/of versterkt.

•

Doctoraatsstudenten van buiten de EU beter traceren, als percentage van het totaal aantal
doctoraatsstudenten, zoals aangegeven in het prestatiescorebord voor onderzoek en
innovatie, om de aantrekkelijkheid van onderzoeks- en doctoraatsopleidingen in de EU
in vergelijking met de rest van de wereld te meten.

3.5.

Versterking van het langetermijneffect en van de complementariteit van EUfinanciering

Voorgesteld wordt de EU-investeringen in het hoger onderwijs via drie
hoofdfinancieringsmechanismen van het meerjarig financieel kader 2014-2020 te laten
geschieden:
1. Onderwijs Europa: één enkel programma voor onderwijs, opleiding en jeugd
Om bij te dragen aan de doelstellingen van Europa 2020 zal de Commissie één enkel
programma voor onderwijs, opleiding en jeugd voorstellen dat gemakkelijk toegankelijk is en
37

38

NL

Zoals gevraagd in de conclusies van de Raad van 11 mei 2010 over de internationalisering van het hoger
onderwijs.
Evenals Aanbeveling 2005/761/EG tot vergemakkelijking van de afgifte van eenvormige visa voor een
verblijf van korte duur aan onderzoekers die onderdaan zijn van een derde land en die zich met het oog op
wetenschappelijk onderzoek verplaatsen in de Unie.

16

NL

eenvoudig beheerd kan worden. Het programma zal de uitgaven richten op prioriteiten zoals
kwaliteit en innovatie in het onderwijs, betere relaties met de arbeidswereld en betere erkenning
van door mobiliteit opgedane ervaring. Het zal bijdragen aan het 20%-mobiliteitsdoel van
Bologna en de middelen vooral besteden aan mobiliteitskansen op basis van kwaliteit en
excellentie (ook door middel van Erasmus Masters Degree Mobility), partnerschappen met
partners uit andere lidstaten en de rest van de wereld met het oog op intensieve samenwerking en
capaciteitsopbouw, specifieke initiatieven voor erkenning en beloning van excellentie in het
onderwijs en aanmoediging van studenten-ondernemers en innovatieve samenwerking tussen
universiteiten en bedrijfsleven.
2. Horizon 2020: het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie
Het nieuwe programma Horizon 2020 zal alle financiering van relevant EU-onderzoek en
innovatie omvatten die momenteel wordt verstrekt via het zevende kaderprogramma, het
programma voor concurrentievermogen en innovatie en andere EU-innovatie-initiatieven, zoals
het EIT. Horizon 2020 wil EU-financiering aantrekkelijker en gemakkelijker toegankelijk maken.
Het zal zorgen voor een sterke beleidscoördinatie en voor maximale synergieën tussen
initiatieven en het zal eenvoudigere en efficiëntere gestroomlijnde financieringsinstrumenten
voor de gehele innovatiecyclus mogelijk maken.
3. Instrumenten van het cohesiebeleid
In de financieringsperiode 2007-2013 zal ongeveer 72,5 miljard euro uit het EU-Cohesiefonds
worden besteed aan onderwijs en opleidingen en 60 miljard euro aan onderzoek en innovatie.
Door een strategische uitvoering van het EU-cohesiebeleid kan het hoger onderwijs aanzienlijk
aan de sociale, economische en territoriale cohesie bijdragen. Het Europees Fonds voor
Regionale Ontwikkeling kan investeren in de bouw of renovatie van hogeronderwijsinstellingen,
apparatuur verstrekken en digitalisering bevorderen en starterscentra, spin-offs en andere vormen
van partnerschappen tussen universiteiten en het bedrijfsleven ondersteunen. Het Europees
Sociaal Fonds (ESF) kan moderniseringsprocessen financieren, de deelname en de resultaten
vooral van studenten uit ondervertegenwoordigde milieus verbeteren, de onderwijsinhoud
verrijken en programma's en de vraag op de arbeidsmarkt beter op elkaar afstemmen. Het
voorstel voor een meerjarig financieel kader voor 2014-2020 wijst een minimum van 84 miljard
euro toe aan het ESF, waarvan, afgaande op de ervaringen in het verleden, meer dan 40 miljard
euro voor onderwijs en opleiding beschikbaar zou kunnen worden gesteld.
3.6.

Volgende stappen naar slim, duurzaam en inclusief Europees hoger onderwijs

Bij de voorbereiding van deze mededeling heeft de Commissie op grote schaal leiders van
hogeronderwijsinstellingen, leraren, onderzoekers, studenten, ondernemingen en sociale partners,
regeringen en internationale organisaties geraadpleegd. Zij zal verder contact houden met deze
belanghebbenden, samen met het Europees Parlement, het Comité van de Regio’s en het

NL

17

NL

Economisch en Sociaal Comité, de Europese Investeringsbank en Eurostat om deze agenda voor
acties om te zetten39.
De Commissie zal ook een beroep doen op externe deskundigheid om toekomstgericht beleid te
ontwikkelen en innovatieve processen te identificeren. Als eerste stap zal zij in 2012 een groep
op hoog niveau oprichten met een voortschrijdende opdracht om de voornaamste elementen
voor de modernisering van het hoger onderwijs te analyseren, te beginnen bij de bevordering
van excellentie in het onderwijs en met rapportage in 2013.
Moderne en doeltreffende onderwijssystemen vormen de grondslag van een open,
vertrouwensvolle en duurzame samenleving en van een creatieve, innovatieve en ondernemende
kennisgebaseerde economie. De gezamenlijke inspanningen van de autoriteiten van de lidstaten,
hogeronderwijsinstellingen, belanghebbenden en de Europese Unie zullen cruciaal zijn om de in
deze mededeling uiteengezette doelstellingen te bereiken en het succes van Europa in zijn geheel
te onderbouwen.

39

NL

Zo werkt de Commissie bijvoorbeeld samen met de EIB aan op een garantie voor Europese
studentenleningen, met het Comité van de Regio's aan de rol van hoger onderwijs bij regionale
ontwikkeling, en met de lidstaten via de thematische werkgroep aanp de modernisering van het hoger
onderwijs.

18

NL