Prijspeiling en internationale vergelijking van het
NTA 8800 energielabel
In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Prijspeiling en internationale
vergelijking van het NTA 8800
energielabel
Eindrapport
Opdrachtgever: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en RVO
Rotterdam, november 2021

Prijspeiling en internationale
vergelijking van het NTA 8800
energielabel

Eindrapport

Opdrachtgever: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en RVO

Menno van Benthem (Ecorys)
Jonas Kolenberg (Ecorys)
Yoeri Dijkhof (Ecorys)
Kurt Kreulen (Ecorys)
Jelger Arnoldussen (EIB)
Vera Uunk (EIB)
Natasha Spijker (EIB)

Rotterdam, november 2021

Inhoudsopgave

Samenvatting

1

2

6

Doel van het onderzoek

6

Onderzoeksaanpak

6

Onderzoeksuitkomsten

7

Aanbevelingen

11

Inleiding

13

1.1

Aanleiding

13

1.2

Doel van het onderzoek

14

1.3

Onderzoeksmethoden

14

1.4

Leeswijzer

15

Karakterisering van de markt voor het NTA 8800 energielabel

16

2.1

16

2.2

2.3

2.4

2.5
3

6

Aanleiding voor het onderzoek

Omvang van de markt
2.1.1

Aantallen labels

16

2.1.2

Aantallen adviseurs

17

Kosten van het NTA 8800 energielabel

18

2.2.1

Kostencomponenten

18

2.2.2

Kostendifferentiatie

18

Relatie tussen kosten en prijs

19

2.3.1

Theoretisch kader

19

2.3.2

Kosten en prijs in de markt voor energielabels

20

Relatie tussen prijs en kwaliteit

21

2.4.1

Kwaliteit van het energielabel

21

2.4.2

Marktsegmentatie

21

2.4.3

Prijsvorming

22

Conclusies

22

Enquête naar prijsniveau en prijsopbouw

23

3.1

Opbouw enquête

23

3.2

Enquêteproces en respons

23

3.3

3.4

3.5

3.2.1

Enquêteronde 1 – mei 2021

23

3.2.2

Enquêteronde 2 – juli 2021

24

3.2.3

Enquêteronde 3 – september 2021

24

Resultaten enquêteronde 1

26

3.3.1

Particulieren

26

3.3.2

Woningcorporaties

27

3.3.3

Utiliteitsbouw

28

Resultaten enquêteronde 2

30

3.4.1

Particulieren

31

3.4.2

Woningcorporaties

32

3.4.3

Utiliteitsbouw

33

Resultaten enquêteronde 3

34

3.5.1

Particulieren

35

3.5.2

Woningcorporaties

36

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

2

Inhoudsopgave
3.5.3
3.6

3.7
4

5

Utiliteitsbouw

37

Vergelijking enquêteronde 1, 2 en 3

39

3.6.1

Particulieren

39

3.6.2

Woningcorporaties

40

3.6.3

Utiliteitsbouw

40

Conclusies

41

Prijzen op woninglabel.nl

43

4.1

Inleiding

43

4.2

Methode webscrape

43

4.3

Resultaten per peildatum

45

4.3.1

Ronde 1 (peildatum: 12 mei 2020)

45

4.3.2

Ronde 2 (peildatum: 2 juli 2020)

46

4.3.3

Ronde 3 (peildatum: 1 september 2020)

47

4.4

Vergelijking peildata

48

4.5

Conclusies

50

Aanvullende analyses en conclusies NL

51

5.1

Vergelijking resultaten enquête en webscrape

51

5.2

Vergelijking NTA 8800 (basisopname), EI en VEL

51

5.3

Lessen uit de interviews

52

5.3.1

Interviews aanbieders

52

5.3.2

Uitkomsten interviews afnemers

54

5.3.3

Interpretatie van de resultaten

56

5.4

Prijsontwikkeling en toekomstverwachting

57

5.5

Conclusies

58

6

Internationale vergelijking – inleiding

59

7

Internationale vergelijking – prijsniveau

61

7.1

61

8

Prijs van een energielabel voor eengezinswoningen in lidstaten
7.1.1

Opname en analyse

64

7.1.2

Administratie en registratie

64

7.1.3

Reistijd

64

7.2

Prijs van een energielabel voor appartementen in lidstaten

65

7.3

Schatting van de prijs van energielabels voor kantoren in lidstaten

66

7.4

Prijzen in lidstaten in relatie tot het beschikbare inkomen

67

7.5

Conclusies

68

Internationale vergelijking – Benodigde tijd voor labelopname

69

8.1

Methodiek voor het vaststellen van het label: berekend of gemeten

69

8.2

Oppervlakte en gebouwkenmerken

69

8.3

Aantal in te vullen variabelen

71

8.4

Invoer en analyse

74

8.5

Informatiegaring door consumenten

75

8.6

Tijdsduur bij bulkopname

76

8.7

Conclusies

76

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

3

Inhoudsopgave
9

Internationale vergelijking – Tarieven en kosten

78

9.1

Uurtarieven in de lidstaten

78

9.2

Aantal actieve energieadviseurs

80

9.3

Controle- en nalevingsystematiek in de lidstaten

81

9.4

Opleidingseisen in lidstaten

84

9.5

Conclusies

86

10 Internationale vergelijking – overige analyses

88

10.1

Energielabels bij nieuwbouw

88

10.2

Afgegeven energielabels in de lidstaten

89

10.3

De rol van energielabels in de lidstaten

90

10.4

De relatie tussen prijs en kwaliteit

91

11 Conclusies en aanbevelingen

93

11.1

Conclusies prijsniveau Nederland in relatie tot andere lidstaten

93

11.2

Aanbevelingen

98

Bijlage 1: Vormgeving en uitkomsten enquête

100

Vormgeving enquête

100

Resultaten enquêteronde 1

101

Resultaten enquêteronde 2

102

Resultaten enquêteronde 3

104

Bijlage 2: Gesproken partijen

106

Bijlage 3: Informatie per lidstaat

107

België (Vlaanderen)

107

Type label en prijs

107

Benodigde tijd voor labelopname

108

Tarieven en kosten

109

Specifieke bevindingen

110

Denemarken

111

Type label en prijs

111

Benodigde tijd voor labelopname

112

Tarieven en kosten

113

Specifieke bevindingen

114

Duitsland

114

Type label en prijs

114

Benodigde tijd voor labelopname

115

Tarieven en kosten

115

Specifieke bevindingen

116

Estland

117

Type label en prijs

117

Benodigde tijd voor labelopname

117

Tarieven en kosten

118

Specifieke bevindingen

119

Finland

119

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

4

Inhoudsopgave
Type label en prijs

119

Benodigde tijd voor labelopname

120

Tarieven en kosten

121

Specifieke bevindingen

122

Frankrijk

122

Type label en prijs

122

Benodigde tijd voor labelopname

123

Tarieven en kosten

123

Specifieke bevindingen

124

Hongarije

124

Type label en prijs

124

Benodigde tijd voor labelopname

125

Tarieven en kosten

126

Specifieke bevindingen

127

Ierland

127

Type label en prijs

127

Benodigde tijd voor labelopname

127

Tarieven en kosten

128

Specifieke bevindingen

129

Italië

130

Type label en prijs

130

Benodigde tijd voor labelopname

130

Tarieven en kosten

131

Specifieke bevindingen

132

Oostenrijk

133

Type label en prijs

133

Benodigde tijd voor labelopname

133

Tarieven en kosten

134

Specifieke bevindingen

135

Portugal

136

Type label en prijs

136

Benodigde tijd voor labelopname

136

Tarieven en kosten

137

Specifieke bevindingen

138

Spanje

138

Type label en prijs

138

Benodigde tijd voor labelopname

139

Tarieven en kosten

139

Specifieke bevindingen

140

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

5

Samenvatting

Aanleiding voor het onderzoek
In 2050 moet de gebouwde omgeving volledig energieneutraal zijn. Dat vereist grote aanpassingen
aan de Nederlandse gebouwenvoorraad en scherpe eisen aan nieuwbouwprojecten. De
energieprestaties van gebouwen worden volgens een vaste methode berekend en vastgelegd in
een energielabel. Om dit in alle EU-lidstaten op uniforme wijze te doen, heeft de Europese Unie in
2002 de Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) geïntroduceerd. In 2018 is deze
herzien en zijn de CEN-EPB1 normen ingevoerd.
Om aan de herziene EPBD te voldoen, heeft Nederland de nieuwe bepalingsmethode NTA 8800
ontwikkeld. Per 1 januari 2021 is het NTA 8800 label in de plaats gekomen voor het Energie-Index
label (EI, voor woningen en utiliteitsgebouwen) en het Vereenvoudigd Energielabel (VEL, alleen
voor woningen).
Voor invoering van het NTA 8800 label heeft Sira de gemiddelde kosten van een energielabel op
basis van deze nieuwe methodiek geschat op 100 euro voor een appartement en 190 euro voor
een eengezinswoning.2 Na Kamervragen hierover heeft de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties in een Kamerbrief3 toegezegd de prijzen te zullen monitoren en een
internationale prijsvergelijking te laten uitvoeren. Met dit onderzoek is hieraan uitvoering gegeven.

Doel van het onderzoek
De doelstelling van dit onderzoek is drieledig:
1. Inzicht verkrijgen in de hoogte, opbouw en ontwikkeling van marktprijzen in Nederland voor
NTA 8800 labels;
2. Achterhalen hoe de marktprijzen in Nederland zich verhouden tot de prijzen van vergelijkbare
labels in andere EU-lidstaten en wat de redenen zijn voor eventuele verschillen;
3. Bekijken welke lessen Nederland kan leren van andere landen, bijvoorbeeld om de prijzen te
drukken of de systematiek te verbeteren.

Onderzoeksaanpak
Om niveau, opbouw en ontwikkeling van de prijzen in Nederland te bepalen, zijn drie
onderzoeksmethoden gehanteerd:
•

Er is driemaal een enquête gehouden onder energieadviseurs (mei, juli en september 2021),
waarin is gevraagd naar het prijsniveau en de prijsopbouw voor verschillende marktsegmenten
(particuliere woningen, woningcorporaties en utiliteitsbouw);

1
2
3

De afkorting CEN-EPB staat voor Comité Européen de Normalisation - Energy Performance of Buildings
SIRA (2019) Lastenmeting wijziging energieprestatiemethode en inijking energielabels v1.0
Kamerstukken II vergaderjaar 2020-21, 30 196 nr. 729

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

6

•

Er heeft driemaal een inventarisatie plaatsgevonden van de aangeboden prijzen op de website
www.woninglabel.nl (particuliere woningen) door middel van ‘webscraping’4 (ook in mei, juli en
september 2021);

•

Er heeft een serie interviews plaatsgevonden met aanbieders en afnemers van energielabels.

De informatie die uit de verschillende bronnen is verkregen, is vervolgens gecombineerd om tot een
zo goed mogelijk beeld te komen van de prijzen in Nederland. De enquête geeft een breed inzicht
in het prijsniveau en de prijsopbouw voor verschillende objecten en segmenten. De webscrape
geeft de meest betrouwbare informatie over het prijsniveau in het marktsegment particuliere
woningen en vormt zo een ankerpunt voor (een deel van) de enquêteresultaten. De interviews
hebben vooraf geholpen bij het vormgeven van de enquête en achteraf bij het interpreteren en
duiden van de verkregen resultaten. Alle prijzen zijn gerapporteerd excl. btw.
De internationale vergelijking is uitgevoerd door voor twaalf lidstaten van de Europese Unie
literatuuronderzoek te verrichten, gesprekken te voeren met betrokkenen (overheidsmedewerkers
en/of adviseurs) en deze een beknopt schriftelijk prijsdocument in te laten vullen. De internationale
vergelijking is gebaseerd op de resultaten van de tweede prijspeiling in Nederland, uitgevoerd
begin juli 2021, omdat de resultaten van de derde prijspeiling op dat moment nog niet beschikbaar
waren.
Voor dit onderzoek is Ecorys een samenwerking aangegaan met het Economisch Instituut voor de
Bouw (EIB). De Nederlandse prijspeiling is uitgevoerd door Ecorys; de internationale vergelijking is
uitgevoerd door het EIB. Ecorys is eindverantwoordelijk voor het onderzoeksrapport.

Onderzoeksuitkomsten
Prijsniveau Nederland
Allereerst moet worden opgemerkt dat de markt voor energielabels sterk gesegmenteerd is. Prijzen
voor energielabels variëren afhankelijk van het type label, het type object, het type afnemer, de
grootte van de opdracht en de geleverde kwaliteit. Er kan dan ook niet gesproken worden van ‘de
prijs’ voor een energielabel. Voor elk segment geldt een andere prijs.
Daarnaast is de markt nog sterk in ontwikkeling. Er treden continu nieuwe aanbieders toe, andere
passen hun aanbod aan op basis van opgedane ervaringen. De gemeten prijsniveaus zijn dan ook
momentopnames. Desalniettemin waren de prijzen gedurende de onderzoeksperiode redelijk
stabiel en kunnen op basis hiervan enkele conclusies getrokken worden over het prijsniveau.
Voor een particuliere eengezinswoning lag zowel het gemiddelde als de mediaan van de prijs voor
een energielabel (basisopname) in alle enquêterondes tussen de 250 en 300 euro excl. btw. Op
woninglabel.nl lagen de gemiddeldes en medianen voor een vergelijkbaar object tussen de 285 en
322 euro excl. btw. Dit verschil komt ongeveer overeen met de door woninglabel.nl gerekende
opslag voor bemiddeling.
Woningcorporaties zijn over het algemeen goedkoper uit dan particulieren. Dit komt vooral doordat
zij korting krijgen wanneer zij grote aantallen vergelijkbare woningen tegelijk van een label
voorzien. Bij een opdracht van 50 eengezinswoningen lagen de gemiddelde en mediane kortingen

4

Webscraping is het op geautomatiseerde wijze verzamelen van data gepubliceerd op websites.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

7

in de eerste, tweede en derde enquêteronde respectievelijk rond de 70%, 50% en 40%, wat
neerkomt op een prijs van rond de 100 euro excl. btw per woning.
In de utiliteitsbouw is elk object anders en is de variatie tussen objecten groot. Er is daarom geen
sprake van een duidelijk af te bakenen prijsniveau.
Ten opzichte van het oude EI-label is geen prijsstijging waarneembaar.5 Voor afnemers die
voorheen gebruik maakten van het VEL is de prijsstijging echter fors.

Prijsopbouw Nederland
De belangrijkste kostenfactoren voor een energielabel zijn het uurtarief en de tijdsbesteding van de
energieadviseur. Er lijkt een brede consensus te zijn dat de kosten zijn opgebouwd volgens het
principe van tijdsbesteding maal uurtarief. De meeste aanbieders geven aan ook op die manier hun
prijs te bepalen. Een deel van de aanbieders geeft echter aan meer vraaggericht te werken: zij
bepalen hun prijs door te kijken wat afnemers bereid zijn te betalen. Uitzonderingen daargelaten
zijn de prijzen echter goed te herleiden tot uurtarieven tussen de 50 en 100 euro excl. btw en een
objectafhankelijke tijdsbesteding. Voor een particuliere eengezinswoning hanteert een adviseur een
uurtarief van rond de 70 euro excl. btw en gaat hij uit van gemiddeld een half uur reistijd, een half
uur afstemming met de klant, een uur gebouwopname en twee uur analyse en invoer, wat betekent
dat de totale tijdsbesteding gelijk is aan vier uur.
Prijsontwikkeling Nederland
Uit een vergelijking van de resultaten van de verschillende peilmomenten van de enquête komen
geen duidelijke trends naar voren. Er zijn wel prijsschommelingen zichtbaar, maar deze lijken
vooral het gevolg te zijn van veranderingen in de responsgroep. Op woninglabel.nl zijn de prijzen
voor het energielabel – basisopname tussen ronde 2 en 3 gedaald met 8-11%, terwijl de prijzen
voor het energielabel – detailopname zijn gestegen met 1-10%. Hier kan echter nog niet gesproken
worden van een trend.
Voor introductie van het NTA 8800 label is de prijs voor een basisopname van eengezinswoning
geschat op 190 euro. In de praktijk ligt het prijsniveau echter hoger. Dit komt vooral doordat in de
tijdsbesteding geen rekening was gehouden met klantcontact en reistijd en er is gerekend met een
intern uurtarief, zonder commerciële opslagen.
Prijsniveau en prijsopbouw Nederland in vergelijking met andere EU-lidstaten
Conform de EPBD-richtlijnen drukken alle onderzochte EU-lidstaten het energielabel uit in
labelklassen gebaseerd op het energiegebruik in kWh per vierkante meter per jaar. In de meeste
landen wordt gebruik gemaakt van een berekend energielabel gebaseerd op gebouwkenmerken.
Deze kenmerken worden vrijwel altijd vastgesteld door een adviseur ter plaatse.6 In landen waar
bezoek van een adviseur niet vereist was, zoals Nederland en Spanje, zijn inmiddels regels
ingevoerd die dit wel verplicht stellen. Van de onderzochte lidstaten maken Estland en Duitsland
(ook) gebruik van energielabels die niet gebaseerd zijn op gebouwkenmerken, maar op het

5

6

Voor een indicatie van het prijsniveau van het EI-label is gebruik gemaakt van het onderzoek “Afprijzing EI-label”, Brink
(2021).
Alleen in Oostenrijk is bezoek ter plaatse niet verplicht. Het is onbekend hoeveel labels ‘op afstand’ worden afgegeven,
maar volgens de gesproken adviseur is bezoek ter plaatse nodig om de gewenste kwaliteit te kunnen leveren.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

8

feitelijke energiegebruik in de woning. In Duitsland geldt dit voor ongeveer 50% van de
geregistreerde energielabels.7
In Nederland betaalt een woningeigenaar van een bestaande eengezinswoning gemiddeld 270
euro excl. btw voor een energielabel (tabel S.1) op basis van de tweede Nederlandse prijspeiling.
Wanneer de gemeten energielabels van Estland en Duitsland buiten beschouwing worden gelaten,
blijkt de Nederlandse prijs dichtbij het gemiddelde van 255 euro te liggen. Ook wanneer rekening
wordt gehouden met het beschikbare inkomen, neemt Nederland een middenpositie in ten opzichte
van de onderzochte lidstaten die gebruik maken van een berekend energielabel.
Uit het onderzoek blijkt dat de tijdsduur en de uurtarieven de kosten van energielabels in de
lidstaten bepalen, net als in Nederland. De uurtarieven zijn opgegeven door de geïnterviewde
personen in de lidstaten. In de tarieven zijn aanvullende kosten verrekend, zoals overheadkosten,
kosten voor certificering en opleiding en kosten voor registratie van labels die in sommige landen
worden gehanteerd. De toepassing en hoogte van deze kosten lopen per land uiteen. De in de
tabel weergegeven kosten zijn inclusief alle hierboven genoemde kosten en exclusief btw.
Tabel S.1 Gerapporteerde prijzen van een energielabel van een bestaande eengezinswoning, excl. btw
(juni/juli/augustus 2021)
Land

Type label

Gemiddelde prijs

Gemiddelde

Gemiddeld

(€)

tijdsduur (uren)

uurtarief (€)

Denemarken

Berekend

480

5

100

Finland

Berekend

450

5

90

Berekend

440

5,5

80

Duitsland

Berekend (50%)

350

5

70

Nederland

Berekend

270

4

70

België (Vlaanderen)

Berekend

225

3

75

Ierland

Berekend

200

3

70

Portugal

Berekend

200

12

16,5

Italië

Berekend

160

4

40

Estland

Gemeten

150

3

50

Frankrijk

Berekend

125

3

45

Duitsland

Gemeten (50%)

100

1

100

Spanje

Berekend

100

3

35

Hongarije

Berekend

70

6

11,5

Oostenrijk

8

Energielabels voor individuele appartementen, bijvoorbeeld aangevraagd door particulieren, zijn in
Nederland veelal duurder dan in andere lidstaten die individuele appartementen labelen. Wanneer
appartementen in bulk worden opgenomen, bijvoorbeeld bij woningcorporaties, zijn de kosten in
Nederland ook hoger dan in bijvoorbeeld Spanje, Hongarije, Frankrijk, Denemarken en Finland. De
kosten liggen in de regel lager dan in Oostenrijk en de berekende labels in Duitsland.9

7

8
9

Voor nieuwe en gerenoveerde gebouwen en voor appartementsgebouwen met minder dan vijf appartementen, welke
gebouwd zijn voor 1978 en die niet zijn gerenoveerd, is een berekend energielabel vereist. Een berekend energielabel is
ook verplicht als er geen onderscheid kan worden gemaakt tussen elektriciteit en warmte.
Voor de labels die zonder bezoek worden afgegeven, wordt een tarief genoemd van 250 tot 300 euro excl. btw.
Bij opname in bulk wordt een aantal appartementen bezocht om een label af te geven voor het gebouw als geheel of voor
de appartementen die deel uitmaken van het gebouw. De kosten per appartement zijn als gevolg afhankelijk van het
aantal te bezoeken appartementen ten opzichte van het totaal aantal appartementen in het gebouw.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

9

Redenen voor verschillen tussen lidstaten
Tussen de onderzochte lidstaten is een driedeling zichtbaar aangaande de prijzen van
energielabels:
•

‘Dure landen’, gekenmerkt door veel in te vullen variabelen en veelal hoge tarieven.
Voorbeelden zijn Denemarken, Finland, Oostenrijk en Duitsland.

•

‘Middencategorie’, deze landen tonen een diffuus beeld aangaande aantal in te vullen
variabelen en tarieven. Voorbeelden zijn Nederland, België (Vlaanderen), Ierland, Portugal
en Italië.

•

‘Goedkope landen’: deze landen sturen op kostenefficiency en kennen relatief lage
tarieven. Voorbeelden zijn de gemeten labels in Estland en Duitsland en de berekende
labels in Hongarije, Spanje en Frankrijk.

Tijdsduur
De duur van het opstellen van een energielabel is afhankelijk van meerdere factoren. Er is dan ook
geen eenduidige reden aan te geven waarom het opstellen van een label in het ene land langer
duurt dan in het andere. De duur van de opname in een lidstaat is vaak een samenhang van
factoren, zoals oppervlakte en complexiteit van de woningen, het aantal variabelen dat moet
worden ingevoerd en de mate en manier van het gebruik van default waarden.10 Voor landen met
een korte opnametijd geldt dat dit samenhangt met of beperking van het aantal variabelen (België
(Vlaanderen), Frankrijk), of met veelvuldig gebruik van default waarden (Ierland, Spanje).
Uurtarieven
De tarieven die in de onderzochte lidstaten worden gehanteerd, zijn moeilijk vergelijkbaar. De
tarieven zijn veelal afhankelijk van lokale arbeidsmarkten, opleidingseisen en –kosten en
aanvullende kosten (bijvoorbeeld certificering- en registratiekosten), welke wisselen per lidstaat en
soms per regio binnen lidstaten. Wel kan gesteld worden dat de route die Nederland hier heeft
gekozen, de prijzen beperkt: naast btw worden geen additionele registratiekosten in rekening
gebracht aan adviseurs en eisen aan vooropleidingen zijn beperkt te noemen ten opzichte van de
onderzochte lidstaten, met een drukkend effect op tarieven tot gevolg. Daarnaast worden adviezen
automatisch gegenereerd door de software, wat de analysetijd beperkt. Hier staat wel tegenover
dat in Nederland certificeringskosten moeten worden betaald, welke deels vast zijn en deels
afhankelijk zijn van het aantal afgegeven labels. Er is echter geen zicht op dergelijke kosten in de
overige lidstaten.
Kwaliteit
Op basis van dit onderzoek is het moeilijk vast te stellen of de labels in lidstaten met hogere prijzen
ook een betere inschatting opleveren van het energiegebruik in kWh per vierkante meter per jaar.
Veelal hangen deze hogere prijzen samen met een groot aantal variabelen dat moet worden
ingevuld en/of een beperkt gebruik van default waarden, waardoor de benodigde tijdsduur van de
adviseur langer wordt. Of dit resulteert in een betere prijs-kwaliteitverhouding van energielabels is
echter onduidelijk: er is geen eenduidig antwoord te geven op de vraag of energielabels gebaseerd
op meer variabelen en minder default waarden leiden tot een betere inschatting van het
energiegebruik in kWh per vierkante meter per jaar. Uit het onderzoek komt wel naar voren dat een
grote hoeveelheid in te vullen variabelen niet per definitie zorgt voor een nauwkeuriger vastgesteld
of betrouwbaarder label; uit gesprekken komt naar voren dat de kans op fouten groter is bij een
grotere hoeveelheid variabelen, met soms zelfs een kwalitatief slechter energielabel tot gevolg.
Daarnaast zijn uitkomsten soms moeilijk te verklaren door adviseurs bij veel in te vullen variabelen.
10

Een standaard waarde die wordt gegeven aan een variabele als de gebruiker van de software zelf geen waarde invoert.
De wijze waarop default waarden worden toegepast, loopt uiteen in de verschillende lidstaten (zie hoofdstuk 8).

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

10

Controle en naleving lijkt een beperkte rol te spelen in het prijsniveau: in zowel ‘dure’ als ‘goedkope’
lidstaten komen strenge en minder strenge controles voor.
Verwachte prijsontwikkeling in Nederland
Een sterke daling van de uurtarieven in Nederland ligt de komende jaren niet voor de hand. De
reële lonen in de Nederlandse economie stijgen in de regel. Deze loonstijgingen hebben normaal
gesproken ook een opwaarts effect op de prijs van energielabels. Verder liggen uurtarieven nu al
niet hoog ten opzichte van landen met een vergelijkbaar welvaartsniveau. Tot slot zorgt de
arbeidsschaarste in de gehele bouwkolom en voor vergelijkbare functies ervoor dat een sterke
concurrentie op uurtarieven niet in de lijn der verwachting ligt.
Een afname van de tijdsbesteding is de komende jaren wel mogelijk. Door toenemende bekendheid
met de NTA 8800 methodiek treden leereffecten op bij adviseurs. Ook is er nog efficiencywinst
mogelijk bij onder andere het vergaren en (her)gebruiken van informatie. Deze ontwikkelingen
zouden de prijs van een energielabel kunnen drukken.
Kijkend naar de toekomst zijn er dus wel mogelijkheden voor prijsreductie, maar deze zijn op het
totaalbedrag naar verwachting beperkt. Zonder aanpassingen aan de systematiek en/of het
juridisch kader, zoals een reductie van het aantal benodigde variabelen om het label vast te stellen,
is er geen grote daling van het gemiddelde prijsniveau te verwachten. Naarmate het kennis- en
informatieniveau bij afnemers toeneemt, zullen aanbieders met afwijkende prijzen wel langzaam
maar zeker uit de markt gedrukt worden. Uiteindelijk zullen de consumentenvoorkeuren voor het
serviceniveau en de mate van nauwkeurigheid van het label bepalen hoe de prijs zich gaat
ontwikkelen.

Aanbevelingen
Beperken van prijzen door beperking van de tijdsduur
Uit het onderzoek zijn weinig ‘quick wins’ naar voren gekomen. De meeste onderzochte landen
hebben een vergelijkbare systematiek met Nederland en werken op dezelfde wijze. Nederland kent
met de NTA 8800 een systeem met relatief veel in te voeren variabelen. Gezien dit feit kan de
opname- en analysetijd in Nederland met drie uur beperkt worden genoemd ten opzichte van
vergelijkbare lidstaten. Het beperken van de tijdsduur bij de opname van een energielabel lijkt
desalniettemin de meest geëigende route om in de bestaande bouw de prijzen van energielabels te
beperken met behoud van de huidige systematiek. Dit kan met name vorm krijgen door beperking
van het aantal invoerparameters. Een dergelijke benadering is mogelijk binnen de vrijheidsgraden
die regelgeving vanuit de EU biedt: de CEN-normen betreffen een advies, waardoor afgeweken kan
worden van de daarin geadviseerde, gedetailleerde opnamewijze.
Zicht op kwaliteit nodig om een redelijke prijs te kunnen bepalen
De mate waarin een systematiek met veel variabelen (met als gevolg een hogere prijs) te
prefereren is boven een vereenvoudigd systeem tegen lagere kosten, hangt mede af van het
kwaliteitsverschil: wanneer een systeem met vereenvoudigde methodiek vrijwel dezelfde resultaten
biedt als een zwaarder, tijdrovend systeem, heeft het eerste vanuit efficiencyoogpunt de voorkeur.
De vraag rijst hierbij of een methode met veel in te vullen parameters, al dan niet gevuld door
default waarden, een betere voorspelling vormt van het gebouwgebonden energiegebruik dan een
methode met minder parameters. Een beter zicht op de meerwaarde van de huidige NTA 8800

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

11

methodiek ten opzichte van het doorvoeren van vereenvoudigingen in de methodiek, strekt dan ook
tot aanbeveling.
Digitalisering biedt mogelijkheden voor de toekomst
In Denemarken hoeven woningen die in de afgelopen 25 jaar zijn gebouwd niet te worden bezocht
door een adviseur wanneer geen aanpassingen aan de woningen zijn gedaan. Van deze woningen
is veel informatie digitaal vastgelegd, waardoor labels online ‘verlengd’ kunnen worden. Een
dergelijke route brengt aanzienlijke kostenbesparingen met zich mee. Ook voor Nederland geldt dat
het digitaal vastleggen van informatie van nieuwbouwwoningen kostenbesparingen op kan leveren
op langere termijn. Door het vastleggen van data die benodigd zijn voor het op afstand opnemen en
verlengen van een energielabel, wordt het aantal bezoeken van adviseurs verminderd, met
kostenbeperkingen tot gevolg.
Noodzaak van adviseur ter plaatse voor energielabel bij nieuwbouw onzeker
Enkele onderzochte landen geven energielabels af voor nieuwbouw op basis van de
bouwaanvragen en bouwtekeningen. In sommige landen is dit label twee jaar geldig, na deze
periode moet een nieuw label aangevraagd worden bij een transactie. In Nederland moet een
voorlopig label worden aangevraagd bij de vergunningsaanvraag en na oplevering van een
nieuwbouwwoning moet een detaillabel worden verstrekt.
Ontwerpen en bouwtekeningen kennen in de regel een hoge mate van detail. Een energielabel op
basis van tekeningen kan onder normale omstandigheden een hoge mate van betrouwbaarheid
worden toegedicht. Het is mogelijk dat gedurende de bouw wordt afgeweken van het ontwerp, maar
de effecten van deze afwijkingen op het oorspronkelijk berekende energielabel zijn onzeker. Een
analyse van de afwijking tussen vooraf berekende, voorlopige energielabels op basis van
documenten ten opzichte van de uitkomst van een detaillabel na bezoek, kan inzicht verschaffen in
de vraag of er grote verschillen zijn in de uitkomsten. Indien deze de afwijkingen in termen van het
energielabel beperkt zijn, kan het verplicht registreren van een detaillabel na oplevering
beargumenteerd tegen het licht worden gehouden. Hierbij moet in ogenschouw worden gehouden
dat een opname na oplevering ook plaats moet vinden in het kader van de aanstaande Wet
kwaliteitsborging, waarmee de baten zich beperken tot het vermijden van de activiteiten die nodig
zijn voor het vaststellen van het energielabel.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

12

1

Inleiding

1.1

Aanleiding
In 2050 moet de gebouwde omgeving volledig energieneutraal zijn. Dat vereist grote aanpassingen
aan de Nederlandse gebouwenvoorraad en stelt scherpe eisen aan nieuwbouwprojecten. De
energieprestaties van gebouwen worden volgens een vaste methode berekend en vastgelegd in
een energielabel. Om dit in alle EU-lidstaten op uniforme wijze te doen, heeft de Europese Unie in
2002 de Energy Performance of Buildings Directive11 (EPBD) geïntroduceerd. In 2018 is deze
herzien en zijn de CEN-EPB12 normen ingevoerd.
Om aan de herziene EPBD te voldoen, heeft Nederland de nieuwe bepalingsmethode NTA 8800
ontwikkeld. Per 1 januari 2021 vervangt de NTA 8800 de NEN 7120 + Nader Voorschrift en komt
het NTA 8800 label in de plaats voor de Energie-Index label (EI, voor woningen en
utiliteitsgebouwen) en het Vereenvoudigd Energielabel (VEL, alleen voor woningen).
Het NTA 8800 label is vergelijkbaar met het EI-label, maar verschilt daarvan in een aantal
opzichten. Zo wordt de energieprestatie niet meer uitgedrukt als een dimensieloze index, maar in
de eenheid kWh/m2 per jaar. Ook moeten er meer gebouwkenmerken worden opgenomen.
De veranderingen ten opzichte van het VEL zijn groter. In de nieuwe methodiek moeten alle
woningen door een vakbekwame energieprestatieadviseur ter plaatse worden geïnspecteerd en
geanalyseerd. Bij het VEL voldeed een digitale opname van de woningkenmerken door de
woningeigenaar voorzien van bewijsmateriaal en een controle daarop door een erkend deskundige.
Dientengevolge zijn de kosten van het NTA 8800 label groter dan de kosten van het VEL.
Voor invoering van het NTA 8800 label heeft Sira de gemiddelde kosten van een energielabel op
basis van deze nieuwe methodiek geschat op 100 euro voor een appartement en 190 euro voor
een eengezinswoning.13 Na invoering van het label kwamen er echter signalen uit de markt dat de
prijzen aanzienlijk hoger lagen. In mei 2021 constateerde Vereniging Eigen Huis bijvoorbeeld op
basis van eigen onderzoek dat het gemiddelde energielabel voor woningen 307 euro kost.14 De
prijsontwikkeling van het NTA 8800 label is dan ook een belangrijk aandachtspunt.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in een Kamerbrief15 toegezegd de
prijzen te zullen monitoren en een internationale prijsvergelijking te laten uitvoeren. Met dit
onderzoek wordt hieraan uitvoering gegeven.

11
12
13
14
15

https://epb.center/epb-standards/energy-performance-buildings-directive-epbd/
De afkorting CEN-EPB staat voor Comité Européen de Normalisation - Energy Performance of Buildings
SIRA (2019) Lastenmeting wijziging energieprestatiemethode en inijking energielabels v1.0
https://www.eigenhuis.nl/actueel/nieuwsoverzicht/2021/06/29/13/45/energielabel-voorlopig-niet-goedkoper#/
Kamerstukken II vergaderjaar 2020-21, 30 196 nr. 729

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

13

1.2

Doel van het onderzoek
De doelstelling van dit onderzoek is drieledig:
1. Inzicht verkrijgen in de hoogte, opbouw en ontwikkeling van marktprijzen in Nederland voor
NTA 8800 labels;
2. Achterhalen hoe de marktprijzen in Nederland zich verhouden tot de prijzen van vergelijkbare
labels in andere EU-lidstaten en wat de redenen zijn voor eventuele verschillen;
3. Bekijken welke lessen Nederland kan leren van andere landen, bijvoorbeeld om de prijzen te
drukken of de systematiek te verbeteren.

1.3

Onderzoeksmethoden
Om niveau, opbouw en ontwikkeling van de prijzen in Nederland te bepalen, zijn drie
onderzoeksmethoden gehanteerd:
•

Er is driemaal een enquête gehouden onder energieadviseurs (mei, juli en september 2021),
waarin is gevraagd naar het prijsniveau en de prijsopbouw voor verschillende marktsegmenten
(particuliere woningen, woningcorporaties en utiliteitsbouw);

•

Er heeft driemaal een inventarisatie plaatsgevonden van de aangeboden prijzen op de website
www.woninglabel.nl (particuliere woningen) door middel van ‘webscraping’16 (ook in mei, juli en
september 2021);

•

Er heeft een serie interviews plaatsgevonden met aanbieders en afnemers van energielabels.

De informatie die uit de verschillende bronnen is verkregen, is vervolgens gecombineerd om tot een
zo goed mogelijk beeld te komen van de prijzen in Nederland. De enquête geeft een breed inzicht
in het prijsniveau en de prijsopbouw voor verschillende objecten en segmenten. De webscrape
geeft de meest betrouwbare informatie over het prijsniveau in het marktsegment particuliere
woningen en vormt zo een ankerpunt voor (een deel van) de enquêteresultaten. De interviews
hebben vooraf geholpen bij het vormgeven van de enquête en achteraf bij het interpreteren en
duiden van de verkregen resultaten. Alle prijzen zijn gerapporteerd excl. btw.
De internationale vergelijking is uitgevoerd door voor twaalf lidstaten van de Europese Unie
literatuuronderzoek te verrichten, gesprekken te voeren met betrokkenen (overheidsmedewerkers
en/of adviseurs) en deze een beknopt schriftelijk prijsdocument in te laten vullen. De internationale
vergelijking is gebaseerd op de resultaten van de tweede prijspeiling in Nederland, uitgevoerd
begin juli 2021, omdat de resultaten van de derde prijspeiling op dat moment nog niet beschikbaar
waren.
Voor dit onderzoek is Ecorys een samenwerking aangegaan met het Economisch Instituut voor de
Bouw (EIB). De Nederlandse prijspeiling is uitgevoerd door Ecorys; de internationale vergelijking is
uitgevoerd door het EIB. Ecorys is eindverantwoordelijk voor het onderzoeksrapport.

16

Webscraping is het op geautomatiseerde wijze verzamelen van data gepubliceerd op websites.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

14

1.4

Leeswijzer
De resultaten van de prijspeiling in Nederland zijn te vinden in hoofdstuk 2 t/m 5:
•

Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van de Nederlandse markt voor energielabels en bespreekt de
relaties tussen kosten, prijs en kwaliteit17.

•

Hoofdstuk 3 bespreekt de uitvoering en resultaten van de enquête.

•

In hoofdstuk 4 komen de uitvoering en de resultaten van de webscrape aan bod.

•

Hoofdstuk 5 bevat enkele aanvullende analyses en de conclusies met betrekking tot de
Nederlandse prijspeiling.

De resultaten van de internationale vergelijking komen aan bod in hoofdstuk 6 t/m 10:
•

Hoofdstuk 6 geeft een beschrijving van de scope en methode.

•

In hoofdstuk 7 wordt het prijsniveau in de verschillende EU-lidstaten besproken.

•

Hoofdstuk 8 gaat in op de factoren die de tijdsbesteding voor afgifte van een energielabel
bepalen.

•

Hoofdstuk 9 bevat de tarieven die adviseurs hanteren en de belangrijkste kostenposten.

•

Hoofdstuk 10 laat het aantal afgegeven energielabels per lidstaat zien, bespreekt verschillen in
de rol en functie van het label tussen lidstaten en gaat in op enkele aspecten die specifiek zijn
voor nieuwbouw.

Het rapport eindigt met hoofdstuk 11, waarin de conclusies worden gepresenteerd van zowel de
Nederlandse prijspeiling als de internationale vergelijking. Ook bevat hoofdstuk 11 een aantal
aanbevelingen aan de Nederlandse overheid om de prijs-kwaliteitverhouding van het NTA 8800
label te optimaliseren.

17

De kwaliteit van een energielabel kent verschillende dimensies. Deze worden besproken in paragraaf 2.4.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

15

2

Karakterisering van de markt voor het NTA
8800 energielabel

2.1

Omvang van de markt

2.1.1 Aantallen labels
Om uitvoering te geven aan de EU Energy Performance for Buildings Directive (EPBD) is op
1 januari 2021 de NTA 8800 bepalingsmethode ingevoerd in Nederland. Het NTA 8800
energielabel vervangt de Energie-Index (EI) label en het Vereenvoudigd Energielabel (VEL). De
EPBD vereist dat de energieprestatie wordt uitgedrukt in kWh per vierkante meter
gebruiksoppervlakte per jaar. De EI-methodiek was gebaseerd op de NEN 7120 Nader Voorschrift
en drukte de energieprestatie uit in een dimensieloos getal, waarbij het energiegebruik werd
afgezet tegen een energiebudget. Bij het energiebudget werd rekening gehouden met de
verliesoppervlakte en gebruikersoppervlakte van het gebouw. Het VEL was ook gebaseerd op de
NEN 7120 Nader Voorschrift en kon via internet aangevraagd worden, waarbij gebruik werd
gemaakt van basisinformatie over de woning uit de Basisadministratie Adressen en Gebouwen
(BAG) en informatie die de aanvrager zelf aanleverde.
Binnen de NTA 8800 systematiek wordt een onderscheid gemaakt tussen woningbouw en
utiliteitsbouw. Ook is er een onderscheid tussen de basisopname en de detailopname. Dat betekent
dat er in totaal vier soorten labels zijn: woningbouw-basis, woningbouw-detail, utiliteitsbouw-basis
en utiliteitsbouw-detail. Het EI-label kende ook een onderscheid naar woningbouw en utiliteitsbouw.
Het VEL was alleen geschikt voor woningen.
Sinds 2008 is het in Nederland voor alle woningen bij verkoop en verhuur verplicht om een
energielabel te overleggen. Verder moeten vanaf 2023 alle kantoorgebouwen minimaal een
energielabel C overleggen. Tot slot is een energielabel vanaf de opnamedatum 10 jaar geldig.
Daarom moet er jaarlijks een groot aantal bestaande gebouwen worden gelabeld, ter voorbereiding
op een transactiemoment. Ook voor nieuwbouw geldt een labelplicht. Zowel bij aanvraag van de
vergunning als bij oplevering van het gebouw moet er een energieprestatieberekening
geregistreerd worden.
Het aantal geregistreerde labels vertoonde in de tweede helft van 2020 een sterke stijging, zoals te
zien is in Figuur 2.1. Het aantal geregistreerde labels per maand nam toe van bijna 60 duizend in
augustus tot bijna 460 duizend in december. Het aantal VELs steeg zowel absoluut als relatief het
snelst. In december werden er 329 duizend VELs geregistreerd, 72% van het totale aantal
geregistreerde labels die maand. Dit komt hoogstwaarschijnlijk doordat een groot aantal
woningeigenaars voor de introductie van het NTA 8800 label nog snel een goedkoop en bekend
label wilde aanschaffen.
Figuur 2.2 zet hier het aantal geregistreerde NTA 8800 labels in 2021 tegenover. Daarbij valt op dat
het aantal afgegeven labels de eerste maanden aanzienlijk kleiner is dan het jaar ervoor. Dit is een
logisch gevolg van het grote aantal labels dat eind 2020 is afgegeven, maar heeft mogelijk ook te
maken met het beperkte aantal energieadviseurs dat begin 2021 beschikbaar was.
Gedurende 2021 laat het aantal geregistreerde labels een gestage groei zien en in september is
het niveau weer ongeveer gelijk aan dat van begin 2020. (Al ligt het niveau in augustus en oktober
significant lager.)

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

16

Figuur 2.1

Aantal geregistreerde energielabels (EI en VEL) in 2020

Figuur 2.2

Aantal geregistreerde energielabels (NTA 8800) in 2021

2.1.2 Aantallen adviseurs
Het NTA 8800 label kan alleen worden afgegeven door vakbekwame energieadviseurs die
werkzaam zijn voor een conform BRL9500-W of BRL9500-U gecertificeerd bedrijf. Adviseurs
moeten hun vakbekwaamheid aantonen door te slagen voor een aantal examens, die adviseurs
toetsen op voldoende kennis van gebouwen, energieprestaties, relevante regelgeving en het
gebruik van de NTA 8800 software. De invoering van de nieuwe methodiek had dan ook tot gevolg
dat alle energieadviseurs opnieuw hun vakbekwaamheid moesten halen en dat hun bedrijven zich
opnieuw moesten laten certificeren.
Het aantal vakbekwame energieadviseurs is sinds de invoering van NTA 8800 gestaag gegroeid. In
januari 2021 hadden 500 adviseurs het examen succesvol afgelegd en vielen er 200 onder een
overgangsregeling, waardoor er 700 adviseurs beschikbaar waren. Per 1 april was dit aantal
gestegen naar 900 en begin juni waren er 1.100 bevoegde adviseurs. Per 1 november waren er

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

17

bijna 1.500 vakbekwame adviseurs en waren er zo’n 1.100 adviseurs bezig hun vakbekwaamheid
te behalen.
Overigens is het behalen van de vakbekwaamheid geen garantie dat een adviseur fulltime actief is
op de markt: een deel van de energieadviseurs verricht ook andere werkzaamheden.
Energieadviseurs zijn geen homogene groep. Er bestaan verschillende typen adviseurs die actief
zijn in verschillende segmenten. Zo is er een grote groep zelfstandige energieadviseurs die zich
primair richt op de particuliere woningmarkt. Daarnaast zijn er grotere bureaus die zich meer richten
op grotere klanten zoals woningcorporaties, de utiliteitsbouw en andere professionele partijen. Ook
zijn er (duurzame) bouwadvies- en ingenieursbureaus actief in de markt. Sommige daarvan hebben
medewerkers in dienst die zich specifiek richten op het registreren van energielabels. Andere
bieden energielabels aan als onderdeel van een breder pakket aan advieswerkzaamheden,
bijvoorbeeld in combinatie met bouwbesluitberekeningen of een breder duurzaamheidsadvies.
Energieadviseurs kunnen zich ook aansluiten bij een gecertificeerde ‘koepelorganisatie’ om te
voldoen aan de eis om werkzaam te zijn voor een gecertificeerd bedrijf. Adviseurs voeren in dat
geval zelfstandig gebouwopnames en energielabelberekeningen uit, terwijl de daadwerkelijke
registratie van de energielabels wordt verricht door de koepelorganisatie. De koepelorganisatie is
daarmee verantwoordelijk voor de geregistreerde energielabels. Dit is een constructie die met
name gebruikt wordt door zzp’ers.

2.2

Kosten van het NTA 8800 energielabel

2.2.1 Kostencomponenten
De voornaamste kostenpost voor het registreren van een energielabel is de tijd die een adviseur
eraan besteedt. De basis van de kostenberekening voor het energielabel is dan ook de
tijdsbesteding van de adviseur maal een uurtarief. Overige kosten, zoals bijvoorbeeld
materiaalkosten, zijn verwaarloosbaar. Wel zijn er toetredingskosten die eenmalig gemaakt moeten
worden om als energieadviseur aan de slag te kunnen, zoals het afleggen van examens en het
aanschaffen van software. Deze komen echter niet terug in de kosten voor individuele
energielabels. Daarnaast is er sprake van auditkosten en structurele overheadkosten zoals
marketing en de huur van een kantoorruimte, maar deze zijn relatief beperkt en worden over het
algemeen verwerkt in het uurtarief.
Sommige adviseurs hanteren verschillende uurtarieven voor verschillende werkzaamheden, maar
de meeste werken met een uniform uurtarief. Uurtarieven kunnen wel verschillen tussen adviseurs,
ook tussen adviseurs binnen hetzelfde bedrijf. Deze verschillen zijn enerzijds gebaseerd op de
opleiding en ervaring van de adviseur en anderzijds op de overheadkosten van het bedrijf.
De tijdsbesteding van adviseurs is (min of meer chronologisch) onder te verdelen in
voorbereidingstijd, opname van het gebouw, analyse, invoer van de data en registratie van het
label. Rondom dit basisproces is verder tijd nodig voor contact met de klant, bestaande uit
afstemming vooraf, het plannen van de opname/inspectie en bespreken van de resultaten achteraf.

2.2.2 Kostendifferentiatie
De kosten voor een energielabel zijn niet in alle gevallen gelijk. Belangrijke redenen voor
kostendifferentiatie zijn het type object, de grootte van de opdracht en het type opdrachtgever.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

18

Kenmerken van het object
De grootte en complexiteit van het object bepalen de benodigde tijdsbesteding aan opname,
analyse en invoer. De tijdsbesteding neemt toe met de grootte van het object, maar dit verband is
niet lineair. Er is namelijk ook sprake van schaalvoordeel, met name in de utiliteitsbouw. De
complexiteit van een object wordt bepaald door de vormgeving (de indeling van het gebouw, het
aantal aparte ruimtes, etc.) en door eventuele verbouwingen en renovaties. Een grotere
complexiteit heeft (uiteraard) een grotere tijdsbesteding tot gevolg.
Als vuistregel kost een appartement de minste tijd en een utiliteitsgebouw de meeste tijd, met de
eengezinswoning daartussenin. Een andere vuistregel is dat de opname van een object meer tijd
kost naarmate het object ouder is. Dit zijn echter geen volledig betrouwbare indicatoren. In de
praktijk kan de complexiteit sterk afwijken van wat op basis van bouwjaar en type object verwacht
wordt. Bouwjaar en type object worden dan ook alleen gebruikt om op voorhand een globale
inschatting te kunnen maken van de complexiteit en daarmee de benodigde tijd.
Grootte van de opdracht
Wanneer energielabels voor meerdere, goed vergelijkbare objecten tezamen worden aangevraagd,
kan informatie over het eerste object worden hergebruikt voor andere objecten. De gemiddelde
tijdsbesteding per object neemt daardoor af. Dit is vooral relevant voor woningen. In de
utiliteitsbouw is de tijdwinst in geval van meerdere objecten beperkt, omdat deze daarvoor vaak
teveel van elkaar verschillen. (Uiteraard zijn er ook uitzonderingen op deze regel, zoals vrijwel
identieke kantoorpanden.)
Type opdrachtgever
Adviseurs maken een onderscheid tussen particulieren en professionele partijen zoals
woningcorporaties.
Particulieren vragen vaak voor de eerste keer een energielabel voor hun woning aan. Zij hebben
daarom weinig kennis en ervaring, maar wel veel vragen. Ook beschikken zij vaak niet over alle
relevante documentatie. Verder is het vaak moeilijk om particulieren op een gunstig moment in te
plannen. Zij willen vaker op korte termijn een label en zijn minder goed beschikbaar op gunstige
(kantoor)tijden.
Professionele partijen beschikken over het algemeen wel over ruime ervaring op dit gebied.
Daarom weten zij wat er van ze verwacht wordt en wat zij van de adviseur kunnen verwachten. Dit
betekent dat adviseurs aan dit type klanten relatief minder tijd kwijt zijn. Hetzelfde geldt voor
bestaande klanten ten opzichte van nieuwe klanten: naarmate beide partijen elkaar beter kennen,
zal het proces minder tijd vergen.

2.3

Relatie tussen kosten en prijs

2.3.1 Theoretisch kader
Volgens de economische theorie tendeert de marktprijs in een markt met een homogeen product
en volledig vrije mededinging naar de marginale productiekosten van het product. In een dergelijke
markt is de kostprijs dus een goede indicator voor de marktprijs.
Er zijn echter redenen waarom kostprijzen en marktprijzen van elkaar kunnen verschillen. De voor
de energielabelmarkt meest relevante redenen zijn de volgende:
•

Toetredingsbarrières: wanneer er geen vrije toetreding tot de aanbodzijde van de markt is, kan
er schaarste ontstaan. Dit kan vervolgens leiden tot een verhoging van de marktprijs tot boven

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

19

de marginale kosten. Wanneer prijzen onvoldoende stijgen om vraag en aanbod in evenwicht te
brengen, zullen er tekorten ontstaan en zal de levertijd van het product toenemen. In de markt
voor energielabels vormt het verplicht afleggen van examens door een adviseur en het verplicht
certificeren van een bedrijf een lichte toetredingsbarrière. Deze heeft vooral een vertragend
effect op toetreding, waardoor tijdelijke schaarste kan ontstaan.
•

Informatie-asymmetrie: wanneer aanbieders en/of afnemers niet over alle relevante informatie
beschikken, kan dit leiden tot andere marktuitkomsten dan het theoretische optimum.
-

Wanneer een aanbieder bijvoorbeeld een prijs afgeeft voor een energielabel zonder het
object te kennen, moet hij een inschatting maken hoeveel tijd de opname hem zal kosten
zonder te beschikken over alle daarvoor relevante informatie. Als gevolg daarvan geeft hij
mogelijk een prijs af die hoger is dan nodig of lager dan verantwoord.

-

Voor een afnemer geldt bijvoorbeeld dat wanneer hij moet kiezen voor een aanbieder
zonder te weten wat voor service deze gaat leveren, hij niet beschikt over alle relevante
informatie om een optimale keuze te kunnen maken. Hij kan namelijk geen onderscheid
maken tussen een energieadviseur met een hoog en een laag serviceniveau, terwijl hij
mogelijk wel bereid zou zijn om extra te betalen voor een betere service.

•

Kruissubsidie: wanneer een aanbieder meerdere producten kan verkopen aan een afnemer,
kan hij ervoor kiezen om het ene product onder de kostprijs aan te bieden omdat hij dit
terugverdient op andere producten.

•

Zoekkosten en prijsspreiding: wanneer een afnemer moeite moet doen om informatie te
achterhalen over prijzen en andere eigenschappen van producten, moet hij een kostenbatenafweging maken. Hij zal niet alle beschikbare informatie achterhalen, maar slechts zoeken
tot het moment dat de moeite van extra zoektijd niet meer opweegt tegen de baten die de extra
informatie hem opleveren. In een dergelijke situatie kan er prijsspreiding ontstaan: verschillende
aanbieders kunnen verschillende prijzen hanteren voor identieke producten, omdat deze slechts
beperkt met elkaar vergeleken worden.

2.3.2 Kosten en prijs in de markt voor energielabels
Uit de interviews met aanbieders (zie paragraaf 5.3) komt naar voren dat de kosten van een
energielabel zijn opgebouwd volgens het principe uurtarief maal tijdsbesteding. De meeste
aanbieders geven aan ook op die manier hun prijs te bepalen. Sommige aanbieders geven echter
aan meer vraaggericht te werken: zij bepalen hun prijs op basis van wat zij denken dat afnemers
bereid zijn te betalen. Dit is een proces van ‘trial and error’. Door de effecten van stapsgewijze
verhoging en/of verlaging van de prijs te monitoren, wordt de prijs gekalibreerd. De prijzen van
andere aanbieders fungeren daarbij als benchmark.
In de enquête wordt energieadviseurs gevraagd naar het gehanteerde uurtarief en de
tijdsbesteding. Op basis van de enquêteresultaten kan vervolgens worden vastgesteld of de
gevraagde prijzen een goede afspiegeling zijn van de gehanteerde uurtarieven en tijdsbestedingen.
Er kan echter niet met zekerheid worden vastgesteld in hoeverre de uurtarieven op kostprijsniveau
zitten en of de opgegeven tijdsbestedingen overeenkomen met de praktijk. Met name in het geval
van zzp’ers zijn de kosten per uur fluïde, omdat er geen personeel betaald hoeft te worden. Wel
kan worden vastgesteld of de uurtarieven globaal in lijn zijn met die in andere, vergelijkbare
beroepen.
Wanneer de prijzen voor energielabels te herleiden zijn tot redelijke uurtarieven en
tijdsbestedingen, kan geconcludeerd worden dat er geen grote verschillen zijn tussen kostprijzen
en marktprijzen en dat er dus geen sprake is van onwenselijke marktverstoringen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

20

2.4

Relatie tussen prijs en kwaliteit

2.4.1 Kwaliteit van het energielabel
Om de prijzen van energielabels goed te interpreteren, moet ook rekening gehouden worden met
de factor kwaliteit. Wanneer er sprake is van verschillende kwaliteitsniveaus bij de levering van een
product, heet dit verticale productdifferentiatie. Een product van hogere kwaliteit gaat over het
algemeen gepaard met een hogere prijs.
Het begrip kwaliteit kent vele dimensies. Voor dit onderzoek is het relevant om drie aspecten van
kwaliteit te onderscheiden.
•

De betrouwbaarheid van het energielabel. Met betrouwbaarheid wordt gerefereerd aan de mate
waarin het voor het label berekende energiegebruik correspondeert met het gebouwgebonden
energiegebruik in de praktijk. De betrouwbaarheid heeft dus primair betrekking op de kwaliteit
van de labelsystematiek als geheel.

•

De nauwkeurigheid van het energielabel. Met nauwkeurigheid wordt gerefereerd aan de
nauwkeurigheid waarmee het label is vastgesteld binnen de daarvoor vastgestelde kaders en
bepaalt of een gebouw in de juiste labelklasse terecht komt. De nauwkeurigheid geeft dus aan
in hoeverre energieadviseurs de vastgestelde richtlijnen volgen. Er bestaat een
kwaliteitsborgingssysteem voor energielabels. Dit omvat bijvoorbeeld audits, waarin
steekproefsgewijs het werk van adviseurs wordt gecontroleerd. Dit systeem beoogt een bepaald
minimumniveau van de nauwkeurigheid waarmee het label wordt vastgesteld te garanderen.

•

Het serviceniveau. Hiermee worden alle aspecten van de levering bedoeld die losstaan van de
kwaliteit van het label zelf. Daarbij kan gedacht worden aan de snelheid waarmee het product
wordt geleverd, de kwaliteit van eventuele bijkomende adviezen en uitleg over het label, de
mate waarin een adviseur zijn afspraken nakomt, etc.

Verschillende typen afnemers zijn op zoek naar verschillende kwaliteitsniveaus. Een afnemer die
vooral geïnteresseerd is in de prijs zal een lagere nauwkeurigheid en een lager serviceniveau voor
lief nemen, terwijl een afnemer die gericht is op een snelle en betrouwbare levering bereid zal zijn
daar meer voor te betalen.
Op basis hiervan kan verwacht worden dat er in de markt voor energielabels meerdere
kwaliteitsniveaus, en als gevolg daarvan meerdere prijsniveaus, naast elkaar kunnen bestaan.

2.4.2 Marktsegmentatie
Deze verticale productdifferentiatie in combinatie met de eerder genoemde redenen voor
kostendifferentiatie (type object, type afnemer, grootte van de opdracht) leidt tot een segmentatie
van de markt, waarin verschillende prijzen worden gehanteerd. Zo vormen particuliere woningen
een apart segment, met daarbinnen segmenten voor afnemers die op zoek zijn naar de laagste
prijs, afnemers die snel geholpen willen worden en afnemers die op zoek zijn naar het beste
verduurzamingsadvies. Daarnaast is er een segment voor professionele partijen, zoals
woningcorporaties en beleggers, die over het algemeen opdrachten met grotere aantallen
vergelijkbare objecten uitzetten. Hier zijn sommige partijen meer gericht op verduurzaming (al dan
niet omdat dit in het woningwaarderingsstelsel leidt tot een hogere maximale huur) en andere meer
op een hoog serviceniveau.
De utiliteitsgebouwen vormen weer een segment op zich, omdat hier vaak meer specialistische
kennis vereist is en er over het algemeen geen sprake is van grote aantallen vergelijkbare objecten.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

21

Als gevolg hiervan is er ook bij aanbieders sprake van specialisatie, waarbij de keuze om zich te
richten op bepaalde segmenten gevolgen heeft voor de prijs en de manier van werken. Zo proberen
sommige aanbieders zich te onderscheiden met een hoog kennis- en kwaliteitsniveau, terwijl
andere zich richten op een lage prijs. Ook de omgang met en de informatievoorziening aan de klant
verschilt per segment.

2.4.3 Prijsvorming
Ook de prijsvorming verschilt per segment. Bij particulieren gaat het om een enkel object, waarvan
de complexiteit op basis van enkele basiskenmerken (postcode, bouwjaar, grootte) goed te bepalen
is. In dit segment kan dan ook goed gewerkt worden met standaardprijzen: openbare prijzen die
vooraf bepaald worden zonder gedetailleerde kennis van het object en die voor elke klant met een
vergelijkbaar object hetzelfde zijn.
Bij professionele partijen ligt dit anders. Met name in de utiliteitsbouw is de prijs sterk afhankelijk
van de specifieke kenmerken van het object. Verschillende groottes, structuren en gebruiksfuncties
maken het werken met standaardprijzen moeilijk. Er wordt dan ook voornamelijk gewerkt met
prijzen op maat: prijzen die worden bepaald voor een specifieke klant in een specifieke situatie, op
basis van de detailkenmerken van het object.

2.5

Conclusies
•

Eind 2020 was er een piek in het aantal geregistreerde energielabels. In december waren dit er
meer dan 450 duizend. Na de introductie van het NTA 8800 label per 1 januari 2021 daalde het
aantal geregistreerde labels tot rond de tienduizend per maand. Gedurende het jaar 2021 is het
aantal geregistreerde labels gestaag gegroeid en lijkt zich weer te stabiliseren rond de 50
duizend per maand.

•

Per 1 november 2021 zijn er bijna 1.500 vakbekwame energieadviseurs actief, wat overigens
niet betekent dat zij zich fulltime bezig houden met het registreren van energielabels. Veel
adviseurs werken als zelfstandige. Een deel daarvan is verenigd in gecertificeerde
koepelorganisaties. Daarnaast zijn er adviesbureaus actief met enkele tot tientallen adviseurs in
dienst.

•

De voornaamste kostenpost voor het registreren van een energielabel is de tijdsbesteding van
een adviseur. De kosten zijn dan ook te berekenen als een uurtarief maal het aantal bestede
uren.

•

De prijs van een energielabel is niet per definitie gelijk aan de kosten. De meeste adviseurs
werken echter wel volgens dit kostenmodel.

•

Er is niet één marktprijs voor een energielabel. De prijs is onder andere afhankelijk van het type
label, het type object, het type afnemer, de grootte van de opdracht en het serviceniveau.

•

De markt voor energielabels is dan ook sterk gesegmenteerd. Aanbieders specialiseren zich en
stemmen hun aanbod af op de wensen van afnemers in specifieke segmenten, bijvoorbeeld
door zich te richten op een lage prijs of een hoog serviceniveau.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

22

3

Enquête naar prijsniveau en prijsopbouw

3.1

Opbouw enquête
De enquête had tot doel om inzicht te krijgen in het prijsniveau en de prijsopbouw van het NTA
8800 energielabel. Zoals besproken in hoofdstuk 2 kent de markt een groot aantal verschillende
segmenten, waarvoor andere prijzen gelden. Daarom moest een balans worden gezocht tussen het
uitvragen van zoveel mogelijk aspecten en het beperken van de omvang en moeilijkheidsgraad van
de enquête, om voldoende respons te krijgen. Er is gewerkt met drie basissegmenten: particulieren,
woningcorporaties en utiliteitsbouw. Per segment is vervolgens de prijs uitgevraagd voor een
representatief object en enkele varianten daarop. Daarbij is ook gevraagd naar uurtarieven en
tijdsbesteding.
Aan de hand van deskresearch hebben wij allereerst een conceptenquête opgesteld. Om een
vergelijking van de resultaten met de prijs van het EI-label mogelijk te maken hebben we deze
zoveel mogelijk laten aansluiten bij het model dat Brink heeft gebruikt in haar onderzoek naar de
prijs van EI-labels.18 De conceptenquête hebben wij vervolgens ter validatie voorgelegd aan een
expertgroep van vier adviseurs. Op basis van hun suggesties hebben wij de enquête aangepast en
uitgezonden voor de eerste enquêteronde.
Naar aanleiding van ontvangen feedback op de enquête en de resultaten van de eerste
enquêteronde hebben wij de enquête na de eerste en tweede ronde licht aangepast. Om de
vergelijkbaarheid met de eerste enquêteronde te waarborgen, zijn de belangrijkste elementen
behouden. De laatste versie van de enquête is ter illustratie opgenomen in Bijlage 1.

3.2

Enquêteproces en respons
Het aantal respondenten per ronde en per segment is weergegeven in tabel 3.1. In subparagrafen
3.2.1 t/m 3.2.3 is het enquêteproces en de respons per ronde in meer detail beschreven.
Tabel 3.1

Aantal respondenten per ronde en per segment

Ronde

Particulier

Woningcorporaties

Utiliteit

Totaal*

1

7

5

7

9

2

30

13

25

38

3

24

8

16

30

*: respondenten kunnen actief zijn in meerdere segmenten. Daarom is het totaal aantal respondenten niet gelijk
aan de som van de respondenten per segment.

3.2.1 Enquêteronde 1 – mei 2021
Voorafgaand aan de eerste ronde is een responsgroep van 20 adviseurs samengesteld. De
responsgroep is samengesteld door mogelijke respondenten telefonisch te benaderen voor
deelname tot er twintig toezeggingen zijn ontvangen. De respondenten zijn primair geselecteerd op
basis van drie kenmerken: geografische spreiding, type gebouwen/opdrachtgevers en
bedrijfsgrootte.

18

Brink (2021). Afprijzing EI-label.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

23

In totaal zijn er negen ingevulde enquêtes ontvangen. Vier partijen gaven aan de enquête niet in te
vullen. De overige zeven partijen gaven herhaaldelijk aan de intentie te hebben om de enquête in te
vullen, maar hebben dit uiteindelijk niet gedaan.
De enquête is ingevuld door drie grote partijen (>20 fte), drie kleine partijen (<20 fte) en drie
zzp’ers. Twee partijen zijn actief in heel Nederland, drie partijen richten zich op de regio noord,
twee op de regio zuid, één op de regio west en één op de regio midden. De meeste respondenten
richten zich vaak op een combinatie van segmenten. In totaal richten zeven partijen zich op de
particuliere markt, vijf op woningcorporaties en/of projectontwikkelaars en zeven op
utiliteitsgebouwen.
In het particuliere segment registreerden zeven partijen labels met een basisopname en drie
partijen labels met een detailopname. In het woningcorporatiesegment registreerden vijf partijen
labels met een basisopname en vier partijen labels met een detailopname. In het segment
utiliteitsbouw registreerden zeven partijen labels met een basisopname en vier partijen labels met
een detailopname.
3.2.2 Enquêteronde 2 – juli 2021
Om in de tweede ronde een hogere respons te krijgen, is de enquête vereenvoudigd en is de
enquête verzonden naar een grotere groep adviseurs. Dit is gebeurd met behulp van het Centraal
Register Techniek (CRT). De e-mailadressen van alle vindbare certificaathouders en zzp’ers in de
zoekmachine van het CRT zijn verzameld en verwerkt tot een lijst van 318 potentiële respondenten.
In totaal zijn er 38 ingevulde enquêtes ontvangen in de tweede enquêteronde. Dit is inclusief de
negen respondenten uit de eerste ronde, die de enquête opnieuw hebben ingevuld. De enquête is
ingevuld door zeven grote partijen (>20 fte), acht kleine partijen (<20 fte) en 23 zzp’ers. Zeven
partijen zijn actief in heel Nederland, zes partijen richten zich op de regio noord, twee op de regio
oost, negen op de regio zuid, negen op de regio west en vijf op de regio midden. In totaal gaven 33
partijen prijzen af voor het particuliere segment, 18 voor het woningcorporatiesegment en 28 voor
het utiliteitsbouwsegment.
In het particuliere segment registreerden dertig partijen labels met een basisopname en twaalf
partijen labels met een detailopname. In het woningcorporatiesegment registreerden elf partijen
labels met een basisopname en negen partijen labels met een detailopname. In het segment
utiliteitsbouw registreerden 23 partijen labels met een basisopname en negen partijen labels met
een detailopname.
In deze ronde vulde een aantal adviseurs prijzen in die sterk afweken van het gemiddelde in
segmenten waarin zij nog geen labels hadden geregistreerd. Op basis van gesprekken met de
betreffende adviseurs hebben wij geconcludeerd dat het niet te verwachten was dat zij het
energielabel daadwerkelijk voor deze prijs zouden kunnen verkopen en dat deze prijzen daarom
geen getrouw beeld gaven van het prijsniveau in de markt. Daarom hebben wij besloten alleen
reacties van respondenten mee te nemen voor de segmenten waarin zij in 2021 daadwerkelijk
labels hebben geregistreerd. De hieronder weergegeven resultaten per segment zijn afkomstig van
30 respondenten in het particuliere segment, 13 respondenten in het woningcorporatiesegment en
25 respondenten in het segment utiliteitsbouw.
3.2.3 Enquêteronde 3 – september 2021
De enquête die is verzonden tijdens de derde ronde is op één plek aangepast ten opzichte van de
tweede ronde: de reistijd is als apart onderdeel aan de tijdsbesteding toegevoegd. Evenals bij de
tweede ronde is de responsgroep samengesteld met behulp van het CRT. Daarbij zijn partijen die

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

24

tijdens de tweede ronde hebben aangegeven niet mee te willen werken aan het onderzoek uit de
lijst verwijderd. De enquête voor de derde ronde is verzonden naar 271 potentiële respondenten.
In totaal zijn er in deze ronde dertig ingevulde enquêtes ontvangen. Van de dertig respondenten
hadden er negentien de enquête in een eerdere ronde ook al ingevuld. De enquête is ingevuld door
zes grote partijen (>20 fte), zes kleine partijen (<20 fte) en 18 zzp’ers. Acht partijen zijn actief in
heel Nederland, drie partijen richten zich op de regio noord, drie op de regio oost, vijf op de regio
zuid, acht op de regio west en drie op de regio midden. In totaal gaven 27 partijen prijzen af voor
het particuliere segment, tien voor het 10 woningcorporatiesegment en 19 voor het
utiliteitsbouwsegment.
In het particuliere segment registreerden 27 partijen labels met een basisopname en elf partijen
labels met een detailopname. In het woningcorporatiesegment registreerden tien partijen labels met
een basisopname en zes partijen labels met een detailopname. In het segment utiliteitsbouw
registreerden zeventien partijen labels met een basisopname en acht partijen labels met een
detailopname.
Ook in deze ronde vulde een aantal adviseurs prijzen in die sterk afweken van het gemiddelde in
segmenten waarin zij nog geen labels hadden geregistreerd. Daarom zijn ook in deze ronde alleen
reacties van respondenten meegenomen voor de segmenten waarin zij in 2021 daadwerkelijk
labels hebben geregistreerd. De hieronder weergegeven resultaten per segment zijn afkomstig van
24 respondenten in het particuliere segment, acht respondenten in het woningcorporatiesegment
en zestien respondenten in het segment utiliteitsbouw.

De volgende paragrafen bespreken de belangrijkste resultaten van de enquête. De volledige
resultaten zijn opgenomen in bijlage 1.
Voor elke uitkomstvariabele is het minimum, het maximum, het gemiddelde en de mediaan
weergegeven. Voor een goed beeld van de resultaten moeten deze vier in samenhang worden
bekeken. Als de uitkomstvariabelen normaal verdeeld zijn, hebben het gemiddelde en de
mediaan dezelfde waarde. In deze enquête gaven sommige respondenten echter sterk
afwijkende antwoorden. Als gevolg van het relatief kleine aantal respondenten, hebben deze
antwoorden een relatief grote impact op het gemiddelde. In dergelijke gevallen geeft de
mediaan een beter beeld van de ‘typische’ prijzen en tijdsbestedingen.
Alle genoemde prijzen zijn exclusief btw.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

25

3.3

Resultaten enquêteronde 1
De belangrijkste resultaten voor de eerste enquêteronde zijn samengevat in tabel 3.2. De volledige
resultaten zijn te vinden in bijlage 1. De volgende drie subparagrafen bespreken de resultaten van
ronde 1 per segment. Om een beeld te geven van de spreiding van de antwoorden, is in elke
subparagraaf een grafiek opgenomen met daarin alle opgegeven tijdsbestedingen per
tijdscategorie en bijbehorende prijzen.
Tabel 3.2 Belangrijkste resultaten eerste enquêteronde
Basis/detail
Variabele
Gemiddelde
Min
Max
Eengezinswoning van 125 m2 in het particuliere segment
Prijs (in €, excl. btw)
271
181
390
Basis
Uurtarief (in €, excl. btw)
76
50
125
Tijdsbesteding (in minuten)
236
151
305
Prijs (in €, excl. btw)
464
239
891
Detail
Uurtarief (in €, excl. btw)
76
50
125
Tijdsbesteding (in minuten)
250
237
260
Eengezinswoning van 125 m2 in het woningcorporatiesegment
Prijs (in €, excl. btw)
299
181
390
Basis
Uurtarief (in €, excl. btw)
76
57
90
Tijdsbesteding (in minuten)
233
191
260
Prijs (in €, excl. btw)
450
181
891
Detail
Uurtarief (in €, excl. btw)
76
57
90
Tijdsbesteding (in minuten)
250
237
260
Kantoorpand van 1.000 m2 in het segment utiliteitsbouw
Prijs (in €, excl. btw)
1.572
458
4.438
Basis
Uurtarief (in €, excl. btw)
76
50
125
Tijdsbesteding (in minuten)
764
357
2.130
Prijs (in €, excl. btw)
2.140
580
6.500
Detail
Uurtarief (in €, excl. btw)
76
50
125
Tijdsbesteding (in minuten)
1.124
425
2.690

Mediaan
257
75
260
363
75
252
315
85
241
363
85
252
653
75
528
741
75
1.080

3.3.1 Particulieren
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een particuliere eengezinswoning
(125 m2, bouwjaar 2005) is gelijk aan 257 euro. Het gemiddelde ligt met 271 euro iets hoger. De
prijs varieert van 181 euro tot 390 euro.

•

De tijdsbesteding ligt rond de vier uur. Deze bestaat uit een half uur reistijd, een uur
gebouwopname, twee uur analyse, invoer en registratie en een half uur voor afstemming met
de klant.

•

Het gemiddelde en mediane uurtarief is 75 euro. Het uurtarief varieert van 50 tot 125 euro.

•

Wanneer de ouderdom van de woning toeneemt, zorgt dit voor een lichte verhoging van de
prijs. Een energielabel voor een woning van voor 1975 kost gemiddeld 325 euro met een
mediaan van 365 euro.

•

De prijs van hetzelfde label voor een appartement van 75 m2 ligt iets lager dan voor een
eengezinswoning: gemiddeld 237 euro met een mediaan van 205 euro.

•

De mediane en gemiddelde prijs van een energielabel – detailopname voor een bestaande
particuliere eengezinswoning (125 m2, bouwjaar 2005) zijn respectievelijk 363 en 464 euro en
liggen daarmee 100 tot 200 euro boven de prijs voor een basisopname.

•

De opgegeven tijdsbesteding ligt iets boven de vier uur. De toename ten opzichte van de
basisopname zit vooral in de gebouwopname.

•

De uurtarieven zijn gelijk aan die van het basislabel met een gemiddelde en mediaan van 75
euro en een spreiding van 50 tot 125 euro.

•

Een detailopname label kan ook worden afgegeven bij de vergunningaanvraag (status:
voorlopig) voor een nieuwbouwwoning en bij de oplevering van een nieuwbouwwoning. De
prijzen van een detailopname nieuwbouw liggen iets lager dan die voor bestaande bouw, zowel

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

26

bij de vergunningaanvraag (gemiddelde 334 euro, mediaan 211 euro) als bij de oplevering
(gemiddelde 306 euro, mediaan 319 euro).
•

Een detailopnamelabel voor een oudere woning heeft zoals verwacht een hogere mediane prijs
dan een nieuwe woning (390 euro) en een label voor een appartement heeft een iets lagere
mediane prijs dan een eengezinswoning (333 euro). De gemiddeldes bewegen de andere kant
uit, maar dit wordt veroorzaakt door een enkele uitschieter naar boven.

Om een indicatie te geven van de spreiding van de prijzen en tijdsbestedingen zijn deze hieronder
weergegeven voor het energielabel – basisopname in het particuliere segment (eengezinswoning
van 125 m2, bestaande bouw). Hierin is te zien dat de prijzen en tijdsbestedingen niet volledig gelijk
oplopen, maar wel gecorreleerd zijn. De variatie tussen beide wordt veroorzaakt door het
gehanteerde uurtarief.
Figuur 3.1

Prijzen en tijdsbestedingen voor het energielabel – basisopname in het particuliere

segment voor een eengezinswoning in de bestaande bouw, 1e enquêteronde

3.3.2 Woningcorporaties
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een eengezinswoning van een
woningcorporatie (125 m2, bouwjaar 2005) is gelijk aan 315 euro, met een gemiddelde van 299
euro. Dit is iets hoger dan in het particuliere segment, wat vooral veroorzaakt wordt doordat de
enquête door andere respondenten is ingevuld. De prijs varieert van 181 tot 390 euro.

•

De tijdsbesteding ligt ook hier rond de vier uur en kent een vergelijkbare onderverdeling: een
half uur reistijd, een half uur klantcontact en planning, één tot anderhalf uur gebouwopname en
anderhalf tot twee uur analyse en invoer.

•

Het gemiddelde en mediane uurtarief zijn gelijk aan respectievelijk 76 en 85 euro, iets hoger
dan in het particuliere segment.

•

Het label voor oudere woningen is iets duurder dan voor nieuwe woningen. Voor het label van
een woning van voor 1975 is de gemiddelde prijs 329 euro en de mediaan 350 euro.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

27

•

Bij woningcorporaties worden vaak grote aantallen woningen tegelijk gelabeld. Om inzicht te
krijgen in de kortingen voor grotere opdrachten is ook de prijs uitgevraagd voor opdrachten van
10, 25 en 50 woningen. De aangeboden kortingen liggen (zowel kijkend naar het gemiddelde
als naar de mediaan) respectievelijk rond de 50%, 60% en 70%. Bij een opdracht van 50
woningen kost het label dus nog geen 100 euro per woning.

•

De mediane en gemiddelde prijs van een energielabel – detailopname voor een bestaande
eengezinswoning (125 m2, bouwjaar 2005) van een woningcorporatie zijn 363 en 450 euro. De
prijs varieert van 181 tot 891 euro.

•

De opgegeven tijdsbesteding ligt iets boven de vier uur. De toename ten opzichte van de
basisopname zit vooral in de gebouwopname. De cijfers geven in deze ronde echter een
vertekend beeld, omdat de tijdsbesteding niet door alle adviseurs is ingevuld.

•

Het gemiddelde uurtarief is 76 euro en het mediane uurtarief is 85 euro, wat exact gelijk is aan
de uurtarieven bij de basisopname.

•

Een detailopname label kan ook worden afgegeven bij de vergunningaanvraag voor een
nieuwbouwwoning en bij de oplevering van een nieuwbouwwoning. Hier zijn de gemiddelde en
mediane prijzen ongeveer gelijk als in de bestaande bouw. Bij de detailopname zijn de labels
voor oudere woningen net als bij de basisopname iets duurder dan voor nieuwe woningen.

•

De prijs voor opdrachten van 10, 25 en 50 woningen laat ook bij de detailopname grote
kortingen zien. Deze liggen ook hier rond de 50%, 60% en 70%, waarbij de kortingen ten
opzichte van het gemiddelde iets groter zijn dan ten opzichte van de mediaan. Een
detailopname van 50 woningen kost 114 euro per woning.

Figuur 3.2

Prijzen en tijdsbestedingen voor het energielabel – basisopname in het

woningcorporatiesegment voor een eengezinswoning in de bestaande bouw, 1e enquêteronde

3.3.3 Utiliteitsbouw
Een belangrijk verschil tussen de utiliteitsbouw en de woningbouw is dat objecten binnen de
utiliteitsbouw onderling veel meer verschillen, zowel qua grootte als qua gebruiksfunctie. Deze
diversiteit betekent dat het met een in omvang beperkte enquête niet mogelijk is om een in absolute
zin representatieve prijs te bepalen voor het gehele segment. Daarom is ervoor gekozen om te
kijken naar de prijs van één specifiek object (een kantoorpand van 1.000 m2) en zo een goed beeld

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

28

te krijgen van de relatieve spreiding van de prijzen en de prijsverschillen tussen varianten op dit
type object.
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een kantoorpand van 1.000 m2 is
gelijk aan 653 euro. Het gemiddelde is gelijk aan 1.572 euro. De prijs varieert van 458 tot 4.438
euro. Deze grote spreiding wordt enerzijds veroorzaakt doordat er zeer verschillende soorten
partijen actief zijn in dit segment, anderzijds weerspiegelt dit het feit dat het lastig is om op basis
van beperkte informatie een inschatting te maken van de tijdsbesteding voor een dergelijk
gebouw.

•

De ingeschatte tijdsbesteding varieert dan ook sterk, van 7 tot 52 uur. De mediane
tijdsbesteding is bijna 9 uur, met een uur reistijd, 3,5 uur gebouwopname, 3,5 uur analyse en
anderhalf uur klantcontact.

•

Het gemiddelde en mediane uurtarief is ongeveer 75 euro, met een bandbreedte van 50-125
euro. Dit is vergelijkbaar met het particuliere segment en het woningcorporatiesegment.

•

Wanneer een gebouw meerdere gebruiksfuncties of een complexe gebruiksfunctie heeft, zorgt
dit voor een stijging van de mediane prijs met respectievelijk 35% en 38%.

•

Wanneer de oppervlakte van het gebouw toeneemt, stijgt de prijs mee. De prijsstijging vlakt
echter af naarmate de oppervlakte verder toeneemt. Een label voor een gebouw van 2.500 m2
is ruim twee keer zo duur als voor een gebouw van 1.000 m2. Een label voor een gebouw van
10.000 m2 is ruim vijf keer zo duur.

•

De mediane en gemiddelde prijs voor een energielabel – detailopname liggen met 741 euro en
2.140 euro iets hoger dan bij een basisopname. De bandbreedte van prijzen stijgt in gelijke
mate mee en is gelijk aan 580-6.500 euro.

•

De mediane tijdsbesteding is hier negen uur, terwijl de gemiddelde tijdsbesteding negentien uur
bedraagt. In de mediane tijdsbesteding bedraagt de reistijd een uur, duurt de gebouwopname
drieënhalf uur, de analyse en invoer drieënhalf uur en de afstemming met de klant anderhalf
uur.

•

De gemiddelde en mediane uurtarieven liggen rond de 90 euro, iets hoger dan bij de
basisopname.

•

Bij de detailopname worden voor een label voor een gebouw met meerdere gebruiksfuncties
geen extra kosten gerekend, voor een complexe gebruiksfunctie wel.

•

De prijs van een label bij aanvraag van een omgevingsvergunning ligt iets lager dan bij de
bestaande bouw. De prijs van een label bij oplevering ligt iets hoger dan voor een vergunning,
maar is nog steeds goedkoper dan bij bestaande bouw.

•

Bij grotere oppervlakten geldt opnieuw dat de prijs meestijgt, maar uiteindelijk afvlakt. De
relatieve stijging is iets kleiner dan bij de basisopname. Een label voor een gebouw van 2.500
m2 is anderhalf keer zo duur en een label voor een gebouw van 10.000 m2 is ongeveer drie-eneen-half keer zo duur als voor een gebouw van 1.000 m2.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

29

Figuur 3.3

Prijzen en tijdsbestedingen voor het energielabel – basisopname in het segment

utiliteitsbouw voor een kantoorpand in de bestaande bouw, 1e enquêteronde

3.4

Resultaten enquêteronde 2
De belangrijkste resultaten voor de tweede enquêteronde zijn samengevat in tabel 3.2. De
volledige resultaten zijn te vinden in bijlage 1. De volgende drie subparagrafen bespreken de
resultaten van ronde 2 per segment. Om een beeld te geven van de spreiding van de antwoorden,
is in elke subparagraaf een grafiek opgenomen met daarin alle opgegeven tijdsbestedingen per
tijdscategorie en bijbehorende prijzen.
Tabel 3.3 Belangrijkste resultaten tweede enquêteronde
Basis/detail
Variabele
Gemiddelde
Min
Max
Eengezinswoning van 125 m2 in het particuliere segment
Prijs (in €, excl. btw)
270
181
475
Basis
Uurtarief (in €, excl. btw)
71
50
105
Tijdsbesteding (in minuten)
227
120
360
Prijs (in €, excl. btw)
384
181
600
Detail
Uurtarief (in €, excl. btw)
77
55
95
Tijdsbesteding (in minuten)
298
170
540
Eengezinswoning van 125 m2 in het woningcorporatiesegment
Prijs (in €, excl. btw)
239
124
390
Basis
Uurtarief (in €, excl. btw)
79
57
105
Tijdsbesteding (in minuten)
161
50
260
Prijs (in €, excl. btw)
373
167
891
Detail
Uurtarief (in €, excl. btw)
73
55
90
Tijdsbesteding (in minuten)
267
115
480
Kantoorpand van 1.000 m2 in het segment utiliteitsbouw
Prijs (in €, excl. btw)
1.131
458
4.438
Basis
Uurtarief (in €, excl. btw)
80
53
125
Tijdsbesteding (in minuten)
649
220
2.130
Prijs (in €, excl. btw)
1.763
580
6.500
Detail
Uurtarief (in €, excl. btw)
100
57
235
Tijdsbesteding (in minuten)
916
250
3.120

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

Mediaan
260
70
224
388
85
256
200
82
120
336
80
245
775
80
600
1.150
88
728

30

3.4.1 Particulieren
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een particuliere eengezinswoning
(125 m2, bouwjaar 2005) is gelijk aan 260 euro. Het gemiddelde ligt met 270 euro iets hoger. De
prijs varieert van 181 euro tot 475 euro. Deze prijzen zijn vrijwel gelijk aan de eerste ronde,
alleen de maximumprijs ligt 85 euro hoger.

•

De tijdsbesteding ligt ditmaal iets onder de vier uur. Ook de tijdsverdeling is ongeveer gelijk
gebleven, al is dat niet precies te zeggen, omdat de reistijd deze ronde is uitgevraagd als
onderdeel van de gebouwopname. Deze bestaat uit vijf kwartier gebouwopname/reistijd,
anderhalf tot twee uur analyse, invoer en registratie en een half uur voor afstemming met de
klant.

•

Het mediane en gemiddelde uurtarief zijn 70 en 71 euro, wat iets lager is dan in de eerste
ronde. Het uurtarief varieert van 50 tot 105 euro.

•

Wanneer de ouderdom van de woning toeneemt, zorgt dit nog steeds voor een lichte verhoging
van de prijs. Een energielabel voor een woning van voor 1975 kost nu gemiddeld 288 euro met
een mediaan van 278 euro.

•

De prijs van hetzelfde label voor een appartement van 75 m2 ligt iets lager dan voor een
eengezinswoning: gemiddeld 241 euro met een mediaan van 226 euro.

•

De gemiddelde en mediane prijs van een energielabel – detailopname voor een bestaande
particuliere eengezinswoning (125 m2, bouwjaar 2005) zijn respectievelijk 384 en 388 euro en
liggen daarmee ruim 100 euro boven de prijs voor een basisopname.

•

De gemiddelde tijdsbesteding is vijf uur, met een mediaan van vier uur en een kwartier. De
toename ten opzichte van de basisopname is verdeeld over alle onderdelen. Gemiddeld kost
het klantcontact drie kwartier, de opname/reistijd anderhalf uur en de analyse tweeëneenhalf
uur.

•

De uurtarieven liggen iets hoger dan die van het basislabel met een gemiddelde en mediaan
van 77 en 85 euro.

•

De prijzen van een detailopname bij de vergunningaanvraag voor een nieuwbouwwoning en bij
de oplevering van een nieuwbouwwoning zijn deze ronde ongeveer gelijk aan die voor de
bestaande bouw, met bij de vergunningaanvraag een gemiddelde prijs van 406 euro en een
mediaan van 340 euro en bij de oplevering een gemiddelde prijs van 404 euro en een mediaan
van 355 euro.

•

Een detailopnamelabel voor een oudere woning (voor 1975) heeft zoals verwacht een hogere
mediane en gemiddelde prijs dan een nieuwe woning (395 euro en 401 euro) en een label voor
een appartement heeft een iets lagere mediane en gemiddelde prijs dan een eengezinswoning
(316 euro en 336 euro).

Om een indicatie te geven van de spreiding van de prijzen en tijdsbestedingen zijn deze hieronder
weergegeven voor het energielabel – basisopname in het particuliere segment (eengezinswoning
van 125 m2, bestaande bouw). Opnieuw is te zien dat de prijzen en tijdsbestedingen niet volledig
gelijk oplopen, maar wel gecorreleerd zijn. De variatie tussen beide wordt veroorzaakt door het
gehanteerde uurtarief.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

31

Figuur 3.4

Prijzen en tijdsbestedingen voor het energielabel – basisopname in het particuliere

segment voor een eengezinswoning in de bestaande bouw, 2e enquêteronde

3.4.2 Woningcorporaties
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een eengezinswoning van een
woningcorporatie (125 m2, bouwjaar 2005) is gelijk aan 200 euro, met een gemiddelde van 239
euro. Deze ronde ligt de prijs dus lager dan in het particuliere segment, wat beter aansluit bij de
verwachtingen. De prijs varieert van 124 tot 390 euro.

•

Ook de tijdsbesteding ligt lager, met een mediaan van twee uur en een gemiddelde van ruim
tweeëneenhalf uur. Dit is ruwweg te verdelen in een half uur klantcontact, een uur
gebouwopname en reistijd en een uur analyse en invoer.

•

Het gemiddelde en mediane uurtarief zijn gelijk aan respectievelijk 79 en 82 euro, zo’n tien euro
meer dan in het particuliere segment.

•

Het label voor oudere woningen is deze ronde ongeveer even duur als voor nieuwe woningen.
Voor het label van een woning van voor 1975 is de gemiddelde prijs 237 euro en de mediaan
204 euro.

•

Voor opdrachten van 10, 25 en 50 woningen bedragen de kortingen deze ronde (zowel kijkend
naar het gemiddelde als naar de mediaan) zo’n 30%, 40% en 50%. Bij een opdracht van 50
woningen kost het label in deze ronde gemiddeld dus ruim 100 euro per woning.

•

De mediane en gemiddelde prijs van een energielabel – detailopname voor een bestaande
eengezinswoning (125 m2, bouwjaar 2005) van een woningcorporatie zijn 336 en 373 euro. De
prijs varieert van 167 tot 891 euro.

•

De opgegeven tijdsbesteding ligt rond de vier uur, het dubbele van een basisopname. De
toename ten opzichte van de basisopname zit zowel in klantcontact, gebouwopname, als
analyse.

•

Het gemiddelde uurtarief is 73 euro en het mediane uurtarief is 80 euro, beide iets lager dan bij
de basisopname.

•

De detailopnamelabels voor vergunning en oplevering van een nieuwbouwwoning hebben een
hoger gemiddelde en een lagere mediaan dan bij de bestaande bouw, wat erop duidt dat enkele
adviseurs een relatief hoge prijs hebben opgegeven, maar de meeste adviseurs een iets lagere
prijs hanteren dan voor bestaande bouw. Bij de detailopname zijn de labels voor oudere
woningen net als bij de basisopname iets duurder dan voor nieuwe woningen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

32

•

De prijs voor opdrachten van 10, 25 en 50 woningen laat ook bij de detailopname grote
kortingen zien. Deze liggen met 40%, 50% en 60% nog iets hoger dan bij de basisopname. Een
detailopname van 50 woningen kost gemiddeld 155 euro per woning.

Figuur 3.5

Prijzen en tijdsbestedingen voor het energielabel – basisopname in het

woningcorporatiesegment voor een eengezinswoning in de bestaande bouw, 2e enquêteronde

3.4.3 Utiliteitsbouw
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een kantoorpand van 1.000 m2 is
gelijk aan 775 euro. Het gemiddelde is gelijk aan 1.131 euro. De prijs varieert van 458 tot 4.438
euro. Deze grote spreiding geeft een vergelijkbaar beeld als in de eerste ronde.

•

Ook de ingeschatte tijdsbesteding varieert nog steeds sterk, van drieënhalf tot 35 uur. De
gemiddelde tijdsbesteding is elf uur, met twee uur klantcontact, drieënhalf uur gebouwopname
en reistijd en vijfeneenhalf uur analyse en invoer.

•

Het gemiddelde en mediane uurtarief is 80 euro, met een bandbreedte van 53-125 euro. Dit is
vergelijkbaar met het woningcorporatiesegment en iets meer dan in het particuliere segment.

•

Meerdere gebruiksfuncties in een gebouw zorgen deze ronde niet voor een hogere prijs, een
complexe gebruiksfunctie wel: ruim 20%, wat minder is dan in de vorige ronde.

•

De prijsstijging als gevolg van een groter oppervlak is iets kleiner dan in de vorige ronde. Een
label voor een gebouw van 2.500 m2 is anderhalf keer zo duur als voor een gebouw van 1.000
m2 en een label voor een gebouw van 10.000 m2 is drie keer zo duur.

•

De mediane en gemiddelde prijs voor een energielabel – detailopname zijn met 1.150 euro en
1.763 euro anderhalf keer hoger dan bij een basisopname. De bandbreedte van prijzen stijgt
weer mee tot 580-6.500 euro.

•

De mediane en gemiddelde tijdsbesteding bedragen 12 en 15 uur. In de mediane tijdsbesteding
bedragen gebouwopname en reistijd vier uur, de analyse en invoer zes uur en de afstemming
met de klant twee uur.

•

De mediane en gemiddelde uurtarieven zijn 88 en 100 euro. wat hoger is dan bij de
basisopname.

•

Bij de detailopname worden voor een label voor een gebouw met meerdere gebruiksfuncties
geen extra kosten gerekend. Voor een complexe gebruiksfunctie gemiddeld wel, maar in de
mediaan niet. Hier zijn dus geen harde conclusies te trekken.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

33

•

De prijs van een label bij aanvraag van een omgevingsvergunning ligt iets lager dan bij de
bestaande bouw. De prijs van een label bij oplevering ligt juist hoger dan bij bestaande bouw.

•

Bij grotere oppervlakten geldt opnieuw dat de prijs beperkt meestijgt. De relatieve stijging is
opnieuw kleiner dan bij de basisopname. Een label voor een gebouw van 2.500 m2 is gemiddeld
20% duurder, een label voor een gebouw van 10.000 m2 is twee maal zo duur als voor een
gebouw van 1.000 m2.

Figuur 3.6

Prijzen en tijdsbestedingen voor het energielabel – basisopname in het segment

utiliteitsbouw voor een kantoorpand in de bestaande bouw, 2e enquêteronde

3.5

Resultaten enquêteronde 3
De belangrijkste resultaten voor de eerste enquêteronde zijn samengevat in tabel 3.4 op de
volgende pagina. De volledige resultaten zijn te vinden in bijlage 1. De volgende drie subparagrafen
bespreken de resultaten van ronde 3 per segment. Om een beeld te geven van de spreiding van de
antwoorden, is in elke subparagraaf een grafiek opgenomen met daarin alle opgegeven
tijdsbestedingen per tijdscategorie en bijbehorende prijzen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

34

Tabel 3.4 Belangrijkste resultaten derde enquêteronde
Basis/detail
Variabele
Gemiddelde
Min
Max
Eengezinswoning van 125 m2 in het particuliere segment
Prijs (in €, excl. btw)
295
189
1.000
Basis
Uurtarief (in €, excl. btw)
69
50
95
Tijdsbesteding (in minuten)
261
130
900
Prijs (in €, excl. btw)
416
293
1.250
Detail
Uurtarief (in €, excl. btw)
73
50
97
Tijdsbesteding (in minuten)
413
175
1.140
Eengezinswoning van 125 m2 in het woningcorporatiesegment
Prijs (in €, excl. btw)
332
145
1.000
Basis
Uurtarief (in €, excl. btw)
76
50
90
Tijdsbesteding (in minuten)
289
75
900
Prijs (in €, excl. btw)
573
200
1.250
Detail
Uurtarief (in €, excl. btw)
81
55
97
Tijdsbesteding (in minuten)
539
200
1.140
Kantoorpand van 1.000 m2 in het segment utiliteitsbouw
Prijs (in €, excl. btw)
1.071
540
3.000
Basis
Uurtarief (in €, excl. btw)
80
50
120
Tijdsbesteding (in minuten)
742
260
2.340
Prijs (in €, excl. btw)
1.696
653
3.500
Detail
Uurtarief (in €, excl. btw)
89
73
100
Tijdsbesteding (in minuten)
1.124
425
2.690

Mediaan
260
70
230
400
75
290
200
80
200
420
85
408
800
81
580
1.750
90
1.080

3.5.1 Particulieren
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een particuliere eengezinswoning
(125 m2, bouwjaar 2005) is opnieuw gelijk aan 260 euro. Het gemiddelde ligt deze ronde met
294 euro iets hoger, maar dat komt vooral door een enkele afwijkende respondent. Dit is ook
terug te zien in de bandbreedte van prijzen: 189 euro tot 1.000 euro.

•

De tijdsbesteding ligt nog steeds rond de vier uur, met een half uur reistijd, een half uur
klantcontact, een uur gebouwopname en twee uur analyse en invoer.

•

Het gemiddelde en mediane uurtarief zijn 69 en 70 euro. Het uurtarief varieert van 50 tot 95
euro. Deze resultaten zijn vrijwel gelijk aan de tweede ronde.

•

Wanneer de ouderdom van de woning toeneemt, zorgt dit nog steeds voor een verhoging van
de prijs. Deze opslag wordt echter steeds beperkter, gemiddeld nog geen tien euro.

•

Een label voor een appartement van 75 m2 is gemiddeld 40 euro goedkoper en in de mediaan
20 euro goedkoper dan een eengezinswoning.

•

De mediane en gemiddelde prijs van een energielabel – detailopname voor een bestaande
particuliere eengezinswoning (125 m2, bouwjaar 2005) zijn respectievelijk 400 en 416 euro en
liggen daarmee 120 en 140 euro boven de prijs voor een basisopname.

•

De mediane tijdsbesteding is vijf uur, de gemiddelde tijdsbesteding zeven uur. De toename ten
opzichte van de basisopname zit vooral in de analyse en invoer, met in de mediaan één uur en
gemiddeld twee uur.

•

De uurtarieven liggen iets hoger dan die van het basislabel met een gemiddelde en mediaan
van 73 en 75 euro.

•

De prijzen van een detailopname bij de vergunningaanvraag voor een nieuwbouwwoning en bij
de oplevering van een nieuwbouwwoning wijken nog steeds niet significant af van die voor de
bestaande bouw. Wel liggen de mediane en gemiddelde prijzen voor een label bij oplevering
(380 en 464 euro) nu duidelijk hoger dan bij vergunningaanvraag (325 en 401 euro).

•

Opvallend is dat in deze ronde bij de detailopname de mediane prijs voor oudere woningen en
appartementen gelijk is aan die voor nieuwe eengezinswoningen: 400 euro.

Om een indicatie te geven van de spreiding van de prijzen en tijdsbestedingen zijn deze hieronder
opnieuw weergegeven voor het energielabel – basisopname in het particuliere segment
(eengezinswoning van 125 m2, bestaande bouw). Ditmaal valt op dat één respondent een veel

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

35

hogere prijs en tijdsbesteding heeft opgegeven. Verder komt het beeld overeen met dat van de
eerdere rondes.
Figuur 3.7

Prijzen en tijdsbestedingen voor het energielabel – basisopname in het particuliere

segment voor een eengezinswoning in de bestaande bouw, 3e enquêteronde

3.5.2 Woningcorporaties
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een eengezinswoning van een
woningcorporatie (125 m2, bouwjaar 2005) is gelijk aan 200 euro, met een gemiddelde van 332
euro. Net als in het particuliere segment blijft de mediaan dus gelijk, terwijl het gemiddelde stijgt
als gevolg van een enkele uitschieter. De prijs varieert van 145 tot 1.000 euro.

•

De mediane tijdsbesteding ligt met drieënhalf uur weer iets hoger dan in de vorige ronde en is
nu als volgt verdeeld: tien minuten klantcontact, dertig minuten reistijd, drie kwartier
gebouwopname en vijf kwartier analyse en invoer.

•

Het gemiddelde en mediane uurtarief zijn gelijk aan respectievelijk 76 en 80 euro, nog steeds
iets hoger dan in het particuliere segment.

•

Het label voor oudere woningen is deze ronde weer iets duurder dan voor nieuwe woningen.
Voor het label van een woning van voor 1975 is de mediane prijs 248 euro en de gemiddelde
prijs 345 euro.

•

Voor opdrachten van 10, 25 en 50 woningen zijn de kortingen deze ronde (zowel kijkend naar
het gemiddelde als naar de mediaan) iets lager zo’n 20%, 30% en 40%. Bij een opdracht van
50 woningen is de mediane prijs van een label in deze ronde 117 euro per woning.

•

De mediane en gemiddelde prijs van een energielabel – detailopname voor een bestaande
eengezinswoning (125 m2, bouwjaar 2005) van een woningcorporatie zijn 420 en 572 euro. De
prijs varieert van 200 tot 1.250 euro.

•

De opgegeven tijdsbesteding is fors gestegen, met een mediaan van zeven uur en een
gemiddelde van negen uur. Zowel de tijd voor gebouwopname als voor analyse zijn

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

36

toegenomen. In de mediaan is de tijdsbesteding nu een uur klantcontact, drie kwartier reistijd,
twee uur gebouwopname en drie uur analyse en invoer.
•

Het gemiddelde uurtarief is 81 euro en het mediane uurtarief is 85 euro. Beide zijn iets hoger
dan bij de basisopname.

•

In deze ronde ligt de prijs bij een detailopname voor vergunning duidelijk lager dan bij
bestaande bouw. Bij oplevering van een nieuwbouwwoning is de labelprijs ongeveer gelijk aan
die van de bestaande bouw. De prijzen van labels voor oudere woningen wijken deze ronde niet
duidelijk af van die voor nieuwe woningen.

•

De gemiddelde prijs voor opdrachten van 10, 25 en 50 woningen laat net als bij de
basisopname deze ronde kortingen zien van rond de 20%, 30% en 40%. De mediane kortingen
liggen zijn echter vele malen groter: 55%, 65% en 75%. Een detailopname van 50 woningen
kost nu gemiddeld 340 euro per woning, met een mediaan van 117 euro. Het aantal
respondenten was deze ronde in dit segment echter te klein om op basis van deze resultaten
conclusies te trekken.

Figuur 3.8

Prijzen en tijdsbestedingen voor het energielabel – basisopname in het

woningcorporatiesegment voor een eengezinswoning in de bestaande bouw, 3e enquêteronde

3.5.3 Utiliteitsbouw
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een kantoorpand van 1.000 m2 is
gelijk aan 800 euro. Het gemiddelde is gelijk aan 1.071 euro. De prijs varieert van 540 tot 3.000
euro. De spreiding neemt dus iets af, maar blijft groot. Ook het gemiddelde en de mediaan
liggen iets dichter bij elkaar dan in vorige rondes.

•

De mediane en gemiddelde tijdsbesteding zijn nu ongeveer tien en twaalf uur. De mediane
tijdsbesteding bestaat uit een uur klantcontact, een half uur reistijd, drie uur gebouwopname en
vijf uur analyse en invoer.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

37

•

Het gemiddelde en mediane uurtarief is ongeveer 80 euro, met een bandbreedte van 50-120
euro. Dit is nog steeds vergelijkbaar met het woningcorporatiesegment, al blijft het maximale
tarief significant hoger.

•

De complexe gebruiksfunctie, en in mindere mate meerdere gebruiksfuncties, zorgen deze
ronde voor een iets hogere prijs, met in de mediaan opslagen van 325 en 200 euro.

•

De prijsstijging als gevolg van een groter oppervlak heeft dezelfde orde van grootte als in de
vorige rondes. Een label voor een gebouw van 2.500 m2 is bijna twee keer zo duur als voor een
gebouw van 1.000 m2 en een label voor een gebouw van 10.000 m2 is drie keer zo duur.

•

De gemiddelde en mediane prijs voor een energielabel – detailopname zijn met 1.696 euro en
1.750 euro respectievelijk anderhalf en twee keer zo hoog als bij een basisopname. De
bandbreedte van prijzen loopt nu van 653 tot 3.500 euro.

•

De mediane en gemiddelde tijdsbesteding zijn nu bijna gelijk met 18 en 19 uur. In de mediane
tijdsbesteding is de reistijd één uur, duurt de gebouwopname vier uur, de analyse en invoer
twaalf uur en de afstemming met de klant anderhalf uur.

•

De gemiddelde en mediane uurtarieven zijn 89 en 90 euro. wat opnieuw hoger is dan bij de
basisopname.

•

Bij de detailopname wordt deze ronde voor een label voor een gebouw met meerdere
gebruiksfuncties gemiddeld 150 euro extra gevraagd en voor een complexe gebruiksfunctie 400
euro extra.

•

In deze ronde zijn zowel het label bij aanvraag van een omgevingsvergunning als het label bij
oplevering duurder dan labels voor bestaande bouw. Deze kosten nu gemiddeld 1.988 en 2.125
euro.

•

Bij grotere oppervlakten geldt nog steeds dat de prijs beperkt meestijgt. Een label voor een
gebouw van 2.500 m2 is gemiddeld anderhalf keer zo duur en een label voor een gebouw van
10.000 m2 is gemiddeld tweeënhalf maal zo duur als voor een gebouw van 1.000 m2.

Figuur 3.9

Prijzen en tijdsbestedingen voor het energielabel – basisopname in het segment

utiliteitsbouw voor een kantoorpand in de bestaande bouw, 3e enquêteronde

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

38

3.6

Vergelijking enquêteronde 1, 2 en 3
Uit de resultaten van de drie verschillende enquêterondes komen geen duidelijke trends naar
voren. Er zijn geen uitkomstvariabelen die elke ronde significant toenemen of afnemen ten opzichte
van de vorige ronde.
Wel zijn er schommelingen zichtbaar. Deze worden echter voor een groot deel veroorzaakt doordat
er in verschillende rondes verschillende respondenten de enquête hebben ingevuld. In enkele
gevallen hebben respondenten die aan meerdere rondes deelnamen hun antwoorden aangepast
ten opzichte van vorige rondes. Deze aanpassingen waren echter beperkt en kunnen niet als
representatief worden beschouwd voor de gehele populatie.
Een vergelijking van de enquêterondes levert vooral interessante inzichten op met betrekking tot de
mate waarin uitkomstvariabelen constant zijn gebleven tussen rondes en met betrekking tot de
bandbreedtes waarbinnen zij hebben gevarieerd.
Hieronder worden deze inzichten per segment besproken.

3.6.1 Particulieren
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een particuliere eengezinswoning
(125 m2, bouwjaar 2005) ligt in alle enquêterondes rond de 260 euro. Het gemiddelde ligt iets
hoger en varieert van 270 tot 295 euro. Er is geen prijs gemeten onder de 180 euro en slechts
twee prijzen boven de 400 euro. Hiermee is de typische prijs van een label voor een dergelijk
object en de bandbreedte waarbinnen deze varieert redelijk betrouwbaar vastgesteld.

•

De gemiddelde en mediane uurtarieven liggen in alle enquêterondes tussen de 69 en 76 euro,
met een spreiding van 50 tot 125 euro. Ook deze resultaten zijn dus vrij robuust.

•

De gemiddelde en mediane tijdsbesteding liggen in alle enquêterondes tussen de 3,5 en 4,5
uur. Deze tijdsbesteding is grofweg opgebouwd uit een half uur reistijd, een uur
gebouwopname, twee uur analyse, invoer en registratie en een half uur afstemming met de
klant.

•

De mediane en gemiddelde labelprijzen voor oudere woningen liggen in alle rondes iets hoger
dan voor nieuwe woningen. De prijs van een label voor een appartement van 75 m2 ligt in alle
rondes juist iets lager dan voor een eengezinswoning.

•

De resultaten voor het energielabel – detailopname voor een bestaande particuliere
eengezinswoning (125 m2, bouwjaar 2005) zijn iets minder constant. De mediane en
gemiddelde prijzen liggen wel in alle rondes tussen de 100 en 200 euro boven de prijs voor een
basisopname en variëren van 360 tot 460 euro.

•

De gemiddelde en mediane uurtarieven liggen iets hoger dan bij de basisopname en variëren
van 70 tot 85 euro.

•

Ook de gemiddelde en mediane tijdsbesteding ligt hoger en varieert van vier tot zeven uur. De
duur van een gebouwopname ligt rond de anderhalf uur en de tijd voor analyse en invoer kan
oplopen tot vier uur.

•

Bij de detailopnamelabels bij vergunningaanvraag (status: voorlopig) voor een
nieuwbouwwoning en bij oplevering van een nieuwbouwwoning verschillen de prijzen tussen
rondes en geven de gemiddelden een ander beeld dan de medianen. De resultaten suggereren
dat de prijzen van een detailopname nieuwbouw iets lager dan in de bestaande bouw, en dat
een label bij vergunning iets goedkoper is dan bij oplevering, maar dit is niet met zekerheid te
zeggen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

39

•

Net als bij de basisopname lijkt een label voor een oudere woning iets duurder en een label
voor een appartement iets goedkoper. Ook deze resultaten zijn echter niet erg robuust.

3.6.2 Woningcorporaties
De respons was in het woningcorporatiesegment aanzienlijk lager dan in het particuliere segment.
Dit is ook een weerslag van het feit dat de meeste energieadviseurs in dit segment bij grotere
bureaus werken, waardoor het totale aantal mogelijke respondenten kleiner is. De resultaten zijn
daardoor minder eenduidig en robuust, maar geven wel een indicatie van de prijsniveaus in dit
segment.
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een eengezinswoning van een
woningcorporatie (125 m2, bouwjaar 2005) was in enquêteronde 2 en 3 gelijk aan 200 euro,
zo’n 60 euro onder de prijs voor particulieren. De gemiddelde prijzen lagen echter aanzienlijk
hoger: 240 euro in ronde 2 en 330 euro in ronde 3. De laagste gemeten prijs is 124 euro, wat
aanzienlijk lager is dan in het particuliere segment. De maxima komen redelijk overeen. Over
het algemeen lijken de prijzen in het woningcorporatiesegment dus iets lager te liggen dan in
het particuliere segment.

•

De gemiddelde en mediane uurtarieven liggen tussen de 75 en 85 euro, zo’n tien euro boven de
tarieven in het particuliere segment.

•

De tijdsbesteding ligt lager dan bij particulieren, maar wisselt sterk. De mediane tijdsbesteding
varieert van twee tot vier uur. Zowel gebouwopname, analyse en invoer als afstemming met de
klant kosten minder tijd dan in het particuliere segment.

•

Bij oudere woningen en appartementen zien we soms hetzelfde patroon als bij particulieren: de
oudere woningen zijn dan iets duurder en de appartementen iets goedkoper. Dit verband is
echter niet altijd zichtbaar.

•

Bovenstaande resultaten worden mogelijk mede verklaard doordat bij woningcorporaties vaak
in grote aantallen wordt gewerkt en de eigenschappen van individuele woningen daarmee
minder relevant zijn. De aangeboden kortingen schommelen, maar liggen bij grote aantallen zo
rond de 50%, wat betekent dat een label in plaats van 200 euro nog maar 100 euro kost.

•

De mediane en gemiddelde prijs van een energielabel – detailopname voor een bestaande
eengezinswoning (125 m2, bouwjaar 2005) van een woningcorporatie liggen tussen de 50 en
250 euro boven de prijs voor een basisopname.

•

De uurtarieven liggen rond de 80 euro en zijn daarmee vrijwel gelijk aan de tarieven voor de
basisopname.

•

De mediane en gemiddelde tijdsbesteding ligt in de tweede en derde ronde aanzienlijk hoger
dan bij de basisopname en varieert van vier tot negen uur.

•

De prijzen voor een label bij oplevering zijn ongeveer gelijk aan die voor de bestaande bouw.
Een label bij vergunning is in dit segment echter aanzienlijk goedkoper: De mediaan ligt hier 30
tot 50% lager.

•

Bij oudere woningen en appartementen zien we hetzelfde als bij de basisopname: Soms zijn
oudere woningen duurder en appartementen goedkoper, maar niet altijd.

•

De prijs voor opdrachten van 10, 25 en 50 woningen laat ook bij de detailopname grote
kortingen zien. Deze liggen rond de 40, 50 en 60%.

3.6.3 Utiliteitsbouw
•

De mediane prijs van een energielabel – basisopname voor een kantoorpand van 1.000 m2
varieert van 650 tot 800 euro. Het gemiddelde ligt structureel hoger, tussen de 1.000 en 1.600
euro.

•

De gemiddelde en mediane uurtarieven liggen rond de 80 euro, met een bandbreedte van 50125 euro. Dit is vergelijkbaar met het particuliere segment en het woningcorporatiesegment.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

40

•

De mediane en gemiddelde tijdsbesteding liggen tussen de 9 en 12 uur. In de mediane
tijdsbesteding bedraagt de reistijd een half uur, duurt de gebouwopname drie uur, de analyse
en invoer vijf uur en de afstemming met de klant een uur.

•

Wanneer een gebouw meerdere gebruiksfuncties heeft lijkt dit geen effect te hebben op de
prijs. Wanneer er sprake is van een complexe gebruiksfunctie heeft dit een licht opwaarts effect
op de prijs van gemiddeld zo’n 200 euro.

•

Wanneer de oppervlakte van het gebouw toeneemt, stijgt de prijs mee. De prijsstijging vlakt
echter af naarmate de oppervlakte verder toeneemt. Een label voor een gebouw van 2.500 m2
is anderhalf tot twee keer zo duur als voor een gebouw van 1.000 m2. Een label voor een
gebouw van 10.000 m2 is ongeveer drie keer zo duur.

•

De gemiddelde prijs voor een energielabel – detailopname ligt structureel zo’n 600 euro hoger
dan bij een basisopname.

•

De gemiddelde en mediane uurtarieven liggen rond de 90 euro, zo’n tien euro hoger dan bij de
basisopname.

•

De gemiddelde tijdsbesteding bedraagt hier 15 tot 20 uur. In de mediane tijdsbesteding
bedraagt de reistijd een uur, duurt de gebouwopname vier uur, de analyse en invoer twaalf uur
en de afstemming met de klant anderhalf uur. De stijging van de prijs is dus vooral toe te
schrijven aan de toegenomen analysetijd (ten opzichte van de basisopname).

•

De schattingen voor de prijs van labels bij aanvraag van een omgevingsvergunning en
oplevering van een nieuw pand lopen sterk uiteen. Daardoor wordt niet duidelijk of hier meer of
minder voor gevraagd wordt dan in het geval van bestaande bouw. Wel wordt duidelijk dat een
label bij oplevering over het algemeen duurder is dan een label bij aanvraag van de
omgevingsvergunning.

•

Met betrekking tot de gebruiksfuncties geldt hetzelfde als bij de basisopname: wanneer een
gebouw meerdere gebruiksfuncties heeft lijkt dit geen effect te hebben op de prijs. Wanneer er
sprake is van een complexe gebruiksfunctie heeft dit een licht opwaarts effect op de prijs van
enkele honderden euro’s.

•

Bij grotere oppervlakten geldt opnieuw dat de prijs meestijgt, maar uiteindelijk afvlakt. De
relatieve stijging is iets kleiner dan bij de basisopname. Een label voor een gebouw van 2.500
m2 is bijna anderhalf keer zo duur en een label voor een gebouw van 10.000 m2 ongeveer
tweeëneenhalf keer zo duur als voor een gebouw van 1.000 m2.

3.7

Conclusies
•

In de periode mei 2021 – september 2021 is drie keer een enquête afgenomen onder
energieadviseurs met betrekking tot het NTA 8800 energielabel. De enquête is ingevuld door
respectievelijk 9, 38 en 30 adviseurs. Deze aantallen zijn onvoldoende om te kunnen spreken
van een representatieve steekproef. Desalniettemin kan met behulp van de enquête een
globaal inzicht worden verkregen in de prijsniveaus voor verschillende segmenten en de
factoren die deze prijzen bepalen.

•

In het particuliere segment kan voor een eengezinswoning een energielabel – basisopname
worden verkregen voor een gemiddelde prijs van 250 – 300 euro. Dit komt overeen met een
tijdsbesteding van rond de vier uur en een uurtarief van rond de 70 euro.

•

De tijdsbesteding kan globaal als volgt worden uitgesplitst: een half uur reistijd, een half uur
afstemming met de klant, een uur gebouwopname en twee uur analyse, invoer en registratie.

•

Naarmate een woning ouder is, neemt de prijs licht toe en naarmate een woning kleiner is
neemt de prijs licht af.

•

Voor een energielabel – detailopname betaalt een particulier 100 tot 200 euro meer. Dit komt
zowel door hogere uurtarieven (70-85 euro) als door een grotere tijdsbesteding (vier tot zeven
uur).

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

41

•

De resultaten voor het woningcorporatiesegment zijn minder stabiel dan voor particulieren,
maar over het algemeen liggen de prijzen lager (mediaan 200 euro), de uurtarieven iets hoger
(75-85 euro) en is de tijdsbesteding korter (mediaan tweeëneenhalf uur). Belangrijk in het
corporatiesegment zijn de kortingen die worden gegeven voor opdrachten met meerdere
vergelijkbare objecten. Bij een opdracht van 50 woningen ligt deze bijvoorbeeld rond de 50%,
waardoor een label nog maar 100 euro kost.

•

In het segment utiliteitsbouw is de diversiteit aan objecten het grootst, waardoor ook de prijzen
sterk kunnen verschillen. Bij een kantoorpand van 1.000 m2 betaalt men gemiddeld 1.100 euro
voor een basisopname en 1.700 euro voor een detailopname. De uurtarieven zijn bij een
basisopname vergelijkbaar met de andere segmenten en bij een detailopname iets hoger (rond
de 90 euro). Het prijsverschil wordt met name veroorzaakt door de tijdsbesteding: deze ligt rond
de 10 uur bij een basisopname, waarbij de analyse en invoer de meeste tijd kost (vijf uur). Er is
geen duidelijk verband gevonden tussen de prijs en de gebruiksfunctie, al lijkt een pand met
een complexe gebruiksfunctie wel iets duurder te zijn. De prijs stijgt mee met het oppervlak,
maar deze stijging vlakt geleidelijk af. Bij een pand dat tien maal zo groot is kost een
basisopname ongeveer drie keer zo veel.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

42

4

Prijzen op woninglabel.nl

4.1

Inleiding
Op de website www.woninglabel.nl kunnen prijzen worden opgevraagd voor een energielabel bij
verschillende aanbieders. Deze website is een privaat initiatief, opgericht door drie
energieadviseurs. De doelgroep van deze website is de particuliere woningeigenaar, die over het
algemeen een woningbouwlabel met basisopname aanvraagt. Adviseurs kunnen zich aanmelden
bij deze website en kiezen voor welke regio’s, woningtypen en beoordelingsmethodiek zij een
aanbod willen publiceren, bestaande uit een prijs en een levertijd. Op de drie peilmomenten waren
er respectievelijk 80, 104 en 119 adviseurs aangesloten. Ten tijde van het onderzoek bracht
Woninglabel.nl bemiddelingskosten in rekening van 19,50 euro per transactie. Per 16 oktober 2021
zijn de bemiddelingskosten verhoogd naar 24,50 euro per transactie.
Om de prijs van een energielabel te verkrijgen, hoeft de bezoeker van de website uitsluitend een
postcode, een huisnummer en een woningtype (appartement, rij/hoek, of vrijstaand) in te voeren.
De website geeft op basis van deze informatie een prijs en een levertijd af voor elke aanbieder die
actief is in de gevraagde combinatie van postcode en woningtype en op dat moment beschikbaar
is. Ook zijn er per aanbieder reviews zichtbaar die geplaatst zijn door klanten. In een tweede stap
kan de gebruiker nog een aantal zoekcriteria aanpassen. Zo kan in plaats van een basislabel een
detaillabel worden aangevraagd. Ook kan het aantal vierkante meters worden aangepast, in
stappen van 50 m2 (de kleinste categorie is 0-50 m2, de grootste categorie is >250 m2).
De data van woninglabel.nl vormen een nuttige aanvulling op de resultaten uit de enquête. Ten
eerste omdat het hier gaat om daadwerkelijk aangeboden prijzen, in tegenstelling tot de enquête,
waar adviseurs aangeven welke prijzen ze zouden aanbieden. Ten tweede is het mogelijk een
grotere hoeveelheid data te verzamelen, omdat we niet afhankelijk zijn van de bereidwilligheid van
adviseurs om mee te werken. Ten derde zijn er andere typen data beschikbaar. Zo is het mogelijk
om regionale effecten in kaart te brengen, omdat er prijzen per postcode kunnen worden
opgevraagd en wordt naast de prijs ook de levertijd weergegeven.

4.2

Methode webscrape
De data met betrekking tot de prijs van een energielabel wordt middels ‘webscraping’ ontgonnen
van het internet. Webscraping is een techniek waarbij data op geautomatiseerde wijze (i.e. via
algoritmes) aan webpagina’s wordt onttrokken, schoongemaakt en opgeslagen. Deze data kan
vervolgens geanalyseerd worden om betekenisvolle patronen te ontdekken. Webscraping is
uitermate geschikt voor websites die online prijsvergelijkingen aanbieden, omdat de data achter
deze functionaliteit alleen toegankelijk wordt gemaakt door middel van het specificeren van een
zoekopdracht. Het manueel invoeren van dergelijke zoekopdrachten is tijdrovend, het
automatiseren ervan middels webscraping is daarom wenselijk.
Voor alle 355 gemeenten in Nederland (volgens de CBS-indeling van 202019) is er op willekeurige
wijze een postcode geselecteerd20 welke vervolgens is gebruikt voor het opstellen van een
zoekopdracht. Na het selecteren van een postcode is er voor alle woningtypen (appartement,

19
20

https://www.cbs.nl/-/media/_excel/2020/03/gemeenten-alfabetisch-2020.xlsx
De dataset van het BAG kadaster is gebruikt om steekproeven van postcodes te trekken.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

43

rij/hoek en vrijstaand) en beoordelingsmethodieken (basis en detail) gezocht naar de prijs, levertijd
en adviseursnaam van alle aanbiedingen Bij elke zoekopdracht kan verder de gebouwoppervlakte
worden meegegeven.
Er zijn in totaal drie webscrapes uitgevoerd, gelijktijdig met de enquêterondes. De eerste
webscrape is alleen uitgevoerd voor de basisopname. Verder is in de eerste ronde de
gebouwoppervlakte constant gehouden voor alle woningtypen, om zo het effect van het woningtype
op de prijs te kunnen isoleren. In de tweede en derde ronde is er een koppeling gemaakt tussen
woningtype en oppervlakte, om de prijs te kunnen meten gerelateerd aan de meest voorkomende
gebouwoppervlakken per woningtype (dit is weergegeven in tabel 4.1).
Voor appartementen is een oppervlakte aangehouden van 50-100 m2, voor rij/hoekwoningen een
oppervlak van 100-150 m2 en voor vrijstaande woningen een oppervlak van 150-200 m2. Deze
koppeling tussen woningtype en oppervlakte is gebaseerd op statistische gemiddelden welke
berekend zijn op basis van publieke data geleverd door het CBS21. Tabel 4.2 toont de gemiddelde
oppervlakte (en de spreiding om dat gemiddelde) van de Nederlandse woningvoorraad voor
verschillende woningtypen.

Tabel 4.1

Overzicht gevarieerde query-parameters per prijspeilingsronde

Variabelen

Ronde 1

Ronde 2

Ronde 3

12 mei 2020

2 juli 2020

1 september 2020

Postcode

🗸

🗸

🗸

Gemeentecode

🗸

🗸

🗸

Provincie

🗸

🗸

🗸

Woningtype

🗸

🗸

🗸

Oppervlakte

x

🗸

🗸

Methodologie

x

🗸

🗸

Adviseur

🗸

🗸

🗸

Prijs*

🗸

🗸

🗸

Levertijd

🗸

🗸

🗸

* prijs is vertaald naar prijs excl. BTW door deze te delen door 1,21 (BTW = 21%).

Tabel 4.2

Overzicht oppervlakte per woningtype
Woningtype

Woningtype (Woninglabel.nl)

21

(CBS)

Oppervlakte [m2]
gemiddelde

std.dev.

Appartement

Etagewoning

77

51

Rij/hoekwoning

Hoekwoning

115

32

Rij/hoekwoning

Tussenwoning en overig

113

30

Rij/hoekwoning

Twee onder een kap

141

41

Vrijstaand

Vrijstaand

178

65

Bron: https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/82550NED

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

44

4.3

Resultaten per peildatum
Alle gerapporteerde prijzen in de volgende paragrafen zijn exclusief btw.

4.3.1 Ronde 1 (peildatum: 12 mei 2020)
•

Een particulier kan voor elk woningtype een energielabel basisopname krijgen voor gemiddeld
zo’n 300 euro. De mediaan is voor elk woningtype gelijk aan 310 euro. De maximale
aangeboden prijs ligt daar niet ver boven, met 326 euro voor een appartement en 364 euro voor
een vrijstaande woning. De minimale prijs ligt wel beduidend lager met 161 euro voor
appartementen en rij-/hoekwoningen en 198 euro voor vrijstaande woningen. Een klein aantal
adviseurs geeft dus prijzen af ver onder het gemiddelde.

•

De levertijd varieert van 4 tot 40 dagen, maar ligt bij de meeste adviseurs op 2 tot 3 weken.

•

Een particulier kan gemiddeld kiezen uit vier adviseurs. In sommige gemeenten zijn er slechts
twee adviseurs beschikbaar, in andere wel zeven.

•

De spreiding van prijzen tussen provincies is beperkt. De gemiddelde prijs wijkt niet meer dan
enkele tientjes af van het landelijk gemiddelde. Dit geldt ook voor de levertijd. Het gemiddelde
per provincie varieert van 17 tot 22 dagen. Het gemiddeld aantal beschikbare adviseurs per
postcodegebied laat wel duidelijke verschillen zien per provincie. In Drenthe, Friesland, Limburg
en Overijssel kan men slechts kiezen uit twee adviseurs, terwijl men in Noord-Holland, ZuidHolland en Zeeland de keus heeft uit vijf adviseurs.

De gedetailleerde resultaten zijn weergegeven in tabel 4.3 en 4.4.
Tabel 4.3 Resultaten webscrape – ronde 1
BeoordelingsVariabele
Woningtype
methodiek

Gemiddelde

Min

Max

Mediaan

Appartement

294

161

326

310

Rij/Hoek

300

161

326

310

Vrijstaand

304

198

364

310

Levertijd (dagen)

19

4

40

14

Aantal adviseurs per gemeente*

4

2

7

4

Prijs (€ excl.
BTW)
Basis

* = Totaal aantal aangesloten adviseurs ten tijde van de peiling: 80.

Tabel 4.4

Resultaten webscrape per provincie – ronde 1
Prijs (€ excl. btw)

Provincies

Levertijd (dagen)

Aantal adviseurs
per gemeente

Basis

Basis

Basis
Apt

Rij / Hoek

Vrij

Drenthe

315

315

315

21

2

Flevoland

298

304

304

19

3

Friesland

310

311

311

20

2

Gelderland

310

313

316

20

3

Groningen

289

291

291

18

3

Limburg

311

313

315

20

2

Noord-Brabant

298

301

303

22

3

Noord-Holland

278

291

294

17

5

Overijssel

318

318

318

21

2

Utrecht

291

302

304

17

4

Zeeland

269

275

279

17

5

Zuid-Holland

289

296

308

20

5

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

45

4.3.2 Ronde 2 (peildatum: 2 juli 2020)
•

In de tweede ronde is als gevolg van de aangepaste parameters de spreiding in prijs tussen
woningtypen beter zichtbaar. Een basisopnamelabel voor een appartement kost nog steeds
rond de 300 euro, voor een rij-/hoekwoning ligt de prijs zo’n 20 euro hoger. Met name de
vrijstaande woning komt nu duurder uit de bus met een gemiddelde prijs van 419 euro. Voor de
bandbreedte van prijzen geldt nog steeds dat het maximum niet veel hoger ligt dan het
gemiddelde (26-75 euro hoger), terwijl het minimum aanzienlijk lager ligt (115-175 euro lager).

•

De levertijd varieert inmiddels van 4 tot 70 dagen, maar de stijging van het gemiddelde is
beperkt, met een gemiddelde van 3 weken.

•

Een particulier kan gemiddeld nog steeds kiezen uit vier beschikbare adviseurs, met een
bandbreedte van twee tot zeven.

•

De prijs voor een detailopname ligt zo’n 100 tot 175 euro hoger dan voor een basisopname.
Opvallend is dat het aantal adviseurs per gemeente kleiner is (1 tot 4), maar de levertijd korter
(gemiddeld 14 dagen).

•

De prijsverschillen tussen provincies blijven beperkt, met een bandbreedte van 25 euro voor
appartementen en 80 euro voor vrijstaande woningen. De verschillen in levertijd en aantal
adviseurs zijn kleiner geworden ten opzichte van de eerste ronde.

De gedetailleerde resultaten zijn weergegeven in tabel 4.5 en 4.6.

Tabel 4.5

Resultaten webscrape – ronde 2

Beoordelingsmethodiek

Variabele

Prijs (€ excl. BTW)
Basis

Woningtype

Gemiddelde

Min

Max

Mediaan

Appartement

297

182

326

322

Rij/Hoek

318

223

368

322

Vrijstaand

419

244

495

393

Levertijd (dagen)

22

4

70

18

Aantal adviseurs per gemeente

4

2

7

4

Appartement

397

248

409

409

Rij/Hoek

457

264

537

450

Vrijstaand

591

309

744

574

Levertijd (dagen)

14

14

30

14

Aantal adviseurs per gemeente*

2

1

4

1

Prijs (€ excl. BTW)
Detail

* = Totaal aantal aangesloten adviseurs ten tijde van de peiling: 104.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

46

Tabel 4.6

Resultaten webscrape per provincie – ronde 2
Prijs (€ excl. BTW)

Provincies

Basis

Levertijd (dagen)

Aantal adviseurs
per gemeente

Detail
Basis

Detail

Basis

Detail

521

22

15

4

1

450

574

21

14

4

1

374

410

517

22

15

3

1

421

398

477

625

24

14

3

2

302

359

409

450

574

22

14

4

1

323

394

392

491

653

30

14

3

2

312

331

408

401

470

613

25

14

3

1

Noord-Holland

290

306

443

400

442

564

18

14

5

1

Overijssel

288

318

407

409

450

574

24

14

4

1

Utrecht

298

317

440

405

446

569

21

14

4

1

Zeeland

283

308

370

409

450

574

21

14

5

1

Zuid-Holland

296

315

435

397

437

550

22

16

5

1

Apt

Rij/Hoek

Vrij

Apt

Rij/Hoek

Vrij

Drenthe

288

314

396

377

413

Flevoland

288

315

418

409

Friesland

308

330

417

Gelderland

301

328

Groningen

287

Limburg

304

Noord-Brabant

4.3.3 Ronde 3 (peildatum: 1 september 2020)
•

In de derde ronde zijn de prijzen gedaald ten opzichte van de tweede ronde. Voor een
basisopname ligt de gemiddelde prijs voor appartementen op 268 euro, voor een rij/hoekwoning op 293 euro en voor een vrijstaande woning op 373 euro. De verdeling van de
prijzen is meer symmetrisch geworden. Het maximum ligt nu 60-120 euro boven het
gemiddelde en het minimum ligt 85-130 euro lager dan het gemiddelde.

•

De levertijd varieert nu van 3 tot 70 dagen. De gemiddelde levertijd is iets afgenomen en
bedraagt nu 18 dagen.

•

Het gemiddeld aantal beschikbare adviseurs per postcodegebied is gestegen naar vijf, met een
bandbreedte van twee tot negen.

•

De opslag voor een detailopname ten opzichte van een basisopname is toegenomen. De prijs
ligt nu zo’n 165 tot 220 euro hoger dan voor een basisopname. Het aantal beschikbare
adviseurs per postcodegebied is nog steeds kleiner dan bij een basisopname (gemiddeld 2) en
de levertijd korter (gemiddeld 12 dagen).

•

De prijsverschillen tussen provincies nemen iets toe, met een bandbreedte van 80-90 euro. Ook
de verschillen in levertijd (13 tot 24 dagen) en in aantal adviseurs (2 tot 7) nemen toe, waarbij
over het algemeen in de Randstad de keus groter is en de levertijd korter dan daarbuiten.

De gedetailleerde resultaten zijn weergegeven in tabel 4.7 en 4.8.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

47

Tabel 4.7

Resultaten webscrape – ronde 3

Beoordelings-

Variabele

Woningtype

Gemiddelde

Min

Max

Mediaan

Appartement

268

182

326

248

Rij/Hoek

293

223

368

285

Vrijstaand

373

244

492

379

Levertijd (dagen)

18

3

70

14

Aantal adviseurs per gemeente

5

2

9

6

Appartement

436

289

620

409

Rij/Hoek

492

339

661

450

Vrijstaand

594

372

744

574

Levertijd (dagen)

12

3

35

14

Aantal adviseurs per gemeente*

2

1

4

2

methodiek

Prijs (€ excl. BTW)
Basis

Prijs (€ excl. BTW)
Detail

* = Totaal aantal aangesloten adviseurs ten tijde van de peiling: 119.

Tabel 4.8

Resultaten webscrape per provincie – ronde 3

(dagen)

Provincies
Basis

4.4

Aantal

Levertijd

Prijs (€ excl. BTW)

adviseurs
per gemeente

Detail
Basis

Detail

Basis

Detail

563

24

13

3

1

512

574

18

11

6

3

432

463

545

21

12

4

2

378

393

481

612

21

13

4

3

309

371

409

450

574

18

14

3

1

310

374

407

486

622

16

13

4

3

302

328

409

396

457

586

18

13

4

2

Noord-Holland

237

261

344

505

547

610

13

12

7

2

Overijssel

286

308

393

421

460

571

27

13

4

1

Utrecht

247

273

353

506

547

610

18

11

7

2

Zeeland

318

344

435

409

450

574

21

14

2

1

Zuid-Holland

253

283

371

450

489

570

15

11

7

2

Apt

Rij/Hoek

Vrij

Apt

Rij/Hoek

Vrij

Drenthe

298

321

403

418

455

Flevoland

270

293

364

479

Friesland

294

315

385

Gelderland

278

304

Groningen

288

Limburg

290

Noord-Brabant

Vergelijking peildata
Tabel 4.9 laat de belangrijkste ontwikkelingen over de tijd zien op nationaal niveau. Drie
ontwikkelingen springen daarbij in het oog:
•

De prijzen voor een basisopname zijn in de derde ronde met zo’n 10% gedaald ten opzichte
van de tweede ronde, terwijl de prijzen voor een detailopname licht zijn gestegen (1-10%,
afhankelijk van het woningtype).

•

Het aantal beschikbare adviseurs per postcodegebied is in elke ronde groter dan de vorige en
neemt dus gestaag toe over de tijd.

•

De levertijd nam tussen ronde 1 en 2 toe, maar nam tussen ronde 2 en 3 weer af. Dit
suggereert dat het verschil tussen vraag en aanbod het grootst was in ronde 2, maar door de
toename van adviseurs inmiddels weer aan het dalen is.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

48

Tabel 4.9

Gemiddelde relatieve verandering in prijs, levertijd en aantal adviseurs over de rondes

BeoordelingsWoningtype

Δ 1-2

Δ 1-3

Δ 2-3

Appartement

n.v.t.

n.v.t.

-10%

Rij/Hoek

n.v.t.

n.v.t.

-8%

Vrijstaand

n.v.t.

n.v.t.

-11%

Levertijd (dagen)

n.v.t.

15%

-9%

-21%

Aantal adviseurs per gemeente

n.v.t.

9%

49%

37%

Appartement

n.v.t.

n.v.t.

10%

Rij/Hoek

n.v.t.

n.v.t.

7%

Vrijstaand

n.v.t.

n.v.t.

1%

Levertijd (dagen)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

-13%

Aantal adviseurs per gemeente

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

0%

Variabele
methodiek

Prijs (€ excl. BTW)
Basis

Prijs (€ excl. BTW)
Detail

N.B. Bij het eerste peilmoment is het gebouwoppervlak constant gehouden voor de verschillende woningtypen.
Bij het tweede en derde peilmoment is het gebouwoppervlak gevarieerd op basis van woningtype (zie tabel 4.2).
De prijsdata voor de eerste ronde zijn daardoor niet direct vergelijkbaar met die van ronde 2 en 3.

Onderstaande grafieken betreffen vioolplots22 van verschillende uitsneden van de data. Te zien is
hoe de prijzen variëren binnen een ronde en tussen de rondes.
Figuur 4.1

22

Verdeling van de prijzen over rondes, woningtypen en beoordelingsmethodieken

Een vioolplot kan gezien worden als een meer geavanceerde versie van de wel bekende boxplot. Waar een boxplot alleen
samenvattende statistieken laat zien, zoals gemiddelde/mediane en interkwartielafstanden, toont een vioolplot de volledige
verdeling van de data. Dit verschil is vooral nuttig wanneer de dataverdeling multimodaal is (i.e., als er meer dan één piek
bestaat in de data). In dat geval toont een vioolplot de aanwezigheid van verschillende pieken, hun positie en relatieve
amplitude.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

49

Figuur 4.2

4.5

Verdeling van de levertijden in werkdagen over rondes en beoordelingsmethodieken

Conclusies
•

De website www.woninglabel.nl biedt inzicht in de aangeboden prijzen en levertijden van
energielabels voor particuliere woningbezitters in verschillende regio’s.

•

Een particulier kan een basisopnamelabel krijgen voor gemiddeld zo’n 300 euro. Afhankelijk
van woningtype, oppervlak en regio kunnen labels goedkoper of duurder zijn. Voor een klein
appartement is een minimale prijs gemeten van 182 euro, terwijl voor een grote vrijstaande
woning een maximale prijs is gevonden van 492 euro.

•

De levertijd voor een basisopnamelabel varieert sterk, van 3 tot 70 dagen. Gemiddeld bedraagt
de levertijd 2 tot 3 weken en deze lijkt geleidelijk te dalen.

•

Het aantal beschikbare adviseurs per postcodegebied actief op woninglabel.nl varieert van 2 tot
9. Het gemiddelde aantal is gestaag toegenomen en staat begin september 2021 op 5.

•

Voor een detailopname moet gemiddeld zo’n 100 tot 200 euro extra betaald worden. Het aantal
beschikbare adviseurs per postcodegebied is kleiner (gemiddeld 2), maar de levertijd is korter
(ongeveer twee weken).

•

De verschillen tussen provincies op het gebied van prijs en levertijd zijn beperkt, maar er lijkt
een trend te ontstaan dat er in de Randstad meer adviseurs actief zijn, de levertijd korter is en
de prijzen lager liggen dan erbuiten.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

50

5

Aanvullende analyses en conclusies NL

5.1

Vergelijking resultaten enquête en webscrape
De enquête onder energieadviseurs en de webscrape van de website woninglabel.nl bieden beide
inzicht in de prijzen die gehanteerd worden in het particuliere segment. Het is daarom de moeite
waard deze te vergelijken.
Bij vergelijking valt op dat de gevonden prijzen niet geheel overeenkomen, maar wel dichtbij elkaar
liggen. Dit is een positief resultaat, want het vergroot de betrouwbaarheid van de
onderzoeksuitkomsten.
Op woninglabel.nl varieerden de gemiddelde en mediane prijzen voor een basisopname van een
eengezinswoning van 125 m2 van 285 euro tot 322 euro. Bij de enquête varieerden gemiddelde en
mediaan voor hetzelfde object van 257 tot 295 euro. Als we corrigeren voor de bemiddelingskosten
op woninglabel.nl (19,50 euro) zijn deze prijzen vrijwel gelijk.
Ook de spreiding van de prijzen komt redelijk overeen. In de webscrape varieerde de labelprijs voor
een eengezinswoning van 161 euro tot 368 euro. Bij de enquêteronde bedroeg deze bandbreedte
voor een eengezinswoning 181 euro tot 475 euro (één zeer afwijkende prijsopgave van 1.000 euro
daargelaten).
Uiteraard zijn er ook opvallende verschillen. De prijzen op woninglabel.nl zijn zeer stabiel en
gedragen zich zoals verwacht. In de enquête is er soms sprake van grote uitschieters naar boven
en naar beneden en zijn er soms resultaten waar op het eerste gezicht geen logische verklaring
voor is. Dit komt doordat het aantal respondenten relatief klein is en bovendien wisselde van ronde
tot ronde. Daarnaast gaat er van een prijsvergelijkingswebsite een zekere uniformerende werking
uit: een adviseur met een zeer hoge prijs zal geen klanten binnenhalen en een adviseur met een
relatief lage prijs zal geneigd zijn om zijn prijs te verhogen en zo meer winst te maken. Daar staat
tegenover dat aan een enquête ook adviseurs meewerken die niet actief zijn op een
prijsvergelijkingswebsite en dus prijzen kunnen hanteren die niet marktconform zijn.
Al met al geven dus zowel de overeenkomsten als de verschillen tussen de enquête en de
webscrape waardevolle inzichten. De gemiddelde en mediane prijzen geven een beeld van wat
adviseurs vragen voor een energielabel in de particuliere markt. Tegelijk laten de uitschieters en
afwijkingen zien dat er in de markt ook partijen actief zijn die een andere koers varen.
Het zou interessant zijn om de prijzen van adviseurs die zowel meewerkten aan de enquête als
prijzen aanbieden op woninglabel.nl met elkaar te vergelijken. Deze overlap bleek echter te beperkt
om conclusies aan te kunnen verbinden.

5.2

Vergelijking NTA 8800 (basisopname), EI en VEL
Een vergelijking van de prijzen voor het afgeven van een NTA 8800 label, EI-label en VEL biedt
inzicht in de gevolgen van de wetswijziging en invoering van het NTA 8800 label voor alle
segmenten in de markt. Het NTA 8800 label komt het beste overeen met het tot 2021 gehanteerde

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

51

EI-label. De resultaten uit dit onderzoek zijn daarom vergeleken met de resultaten uit een
prijspeiling van het EI-label door Brink voor het jaar 2020.23
Het onderzoek van Brink toont uitsluitend de bandbreedtes van prijzen voor het EI-label voor
woningen en utiliteitsbouw. Gemiddelde prijzen voor het EI-label zijn dus niet beschikbaar. Ook
maakt het Brink-onderzoek geen expliciet onderscheid tussen het particuliere segment en het
woningcorporatiesegment. In de onderzoeksconclusies benoemt Brink wel dat de onderkant van de
bandbreedte alleen van toepassing is op woningcorporaties.
•

Voor appartementen lag de bandbreedte voor de prijs van het EI-label tussen 50 euro en 320
euro. Het NTA 8800 label kent een vergelijkbare bandbreedte tussen 64 euro en 350 euro.

•

Voor eengezinswoningen lag de bandbreedte voor de prijs van het EI-label tussen 115 euro en
410 euro. Het NTA 8800 label kent een iets ruimere bandbreedte van 60 euro tot 475 euro (één
afwijkende prijsopgave van 1.000 euro daargelaten). Vermeldenswaardig hierbij is dat de
onderkant van de bandbreedte bij het NTA label alleen bereikt wordt bij een opdracht met een
groot aantal gelijksoortige woningen voor een woningcorporatie. Voor een enkele
eengezinswoning van een woningcorporatie ligt het minimum op 124 euro en voor particulieren
ligt het minimum op 181 euro.

•

Voor de vergelijking van utiliteitsbouw kijken we naar de bandbreedte van de prijs voor beide
labels voor een gebouw met kantoorfunctie van 2.500 m2. De bandbreedte van de prijs van het
EI-label voor een gebouw van 2.500 m2 lag tussen 1.296 euro en 1.996 euro. De bandbreedte
van de prijs van het NTA 8800 label voor een gebouw van 2.500 m2 met een kantoorfunctie ligt
tussen 916 euro en 4.438 euro. De bandbreedte voor het NTA 8800 label is daarmee ruimer
dan voor het EI-label. De gemiddelde en mediane prijzen voor het NTA 8800 label (1.752 euro
en 1.334 euro) liggen wel binnen de prijsbandbreedte van het EI-label.

Op basis van deze vergelijking kunnen dus geen significante prijsverschillen worden vastgesteld
tussen het NTA 8800 label en het EI-label. De prijsbandbreedte voor eengezinswoningen en
utiliteitsbouw is wel iets ruimer voor het NTA 8800 label dan voor het EI-label, maar de gemiddelde
en mediane prijzen voor een NTA 8800 label voor eengezinswoningen en utiliteitsbouw vallen ruim
binnen de prijsbandbreedtes van het EI-label.
Wel is er een aanzienlijk prijsverschil tussen het NTA 8800 label en het VEL. Dit heeft met name
grote gevolgen voor particuliere woningbezitters en projectontwikkelaars. Deze partijen maakten tot
1 januari 2021 voornamelijk gebruik van het VEL, waarvan de prijs gemiddeld 10 euro bedroeg. De
gemiddelde prijs voor een NTA 8800 label (basisopname) ligt bijna een factor 30 hoger. De reden
voor dit grote prijsverschil is het grote verschil in de aard en toepassing van de beide methodieken.

5.3

Lessen uit de interviews

5.3.1 Interviews aanbieders
Bij de start van het onderzoek is een expertgroep samengesteld van verschillende adviesbureaus.
Dit waren Atriensis, Ecocert, Handzz en Breuers en Cobelens. De expertgroep is gedurende het
onderzoek verschillende keren geraadpleegd, onder andere om de enquête voorafgaand aan de
eerste prijspeiling te valideren. Daarnaast zijn de resultaten van de eerste enquêteronde ter
toetsing en verdieping aan de expertgroep voorgelegd. De expertgroep heeft ook bijgedragen aan
betere beeldvorming met betrekking tot de markt voor energielabels in Nederland, de technische
elementen van energieprestatieberekeningen en de verschillende factoren die de prijs bepalen. De
belangrijkste zaken worden hieronder behandeld.
23

Brink (2021), Afprijzing EI-label

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

52

Opbouw verkoopprijzen energielabels
De expertgroep geeft aan dat de prijzen voor energielabels door de meeste energieadviseurs
worden bepaald op basis van het uurtarief maal de verwachte tijdsbesteding. Uurtarieven
verschillen tussen energieadviseurs. Zo hebben zzp’ers minder overheadkosten dan grotere
adviesbureaus en kunnen daardoor een lager uurtarief hanteren. De tijdsbesteding is grofweg op te
delen in de gebouwopname, waarbij de adviseur tijd nodig heeft om het gebouw op locatie te
inspecteren, en vervolgens de analyse, waarbij de noodzakelijke invoerparameters bepaald worden
en ingevoerd worden in de rekensoftware. Compleetheid van gebouwgegevens – zoals
bouwtekeningen en installatiespecificaties – is daarbij een belangrijke factor voor de benodigde
tijdsbesteding. Wanneer deze informatie op orde is, bespaart dit veel tijd.
Verschillen tussen segmenten
De markt van energielabels voor particuliere woningen wordt door de expertgroep aangemerkt als
een apart segment. Door de adviseurs van de expertgroep, die allen bij grotere adviesbureaus
werken, wordt dit segment gekarakteriseerd als het minst interessant en meest onzeker. In de ogen
van de expertgroep zijn particuliere woningbezitters – zeker bij verkoop van woningen – over het
algemeen minder geïnteresseerd in een energielabel als kwaliteitsproduct, maar vooral in een lage
prijs. De marges zijn in dit segment daardoor lager. Daarnaast gaat het bij particulieren over minder
grote opdrachten, waardoor eventuele tegenvallers bij de reistijd, gebouwopname of analyse van
het energielabel eerder leiden tot lagere of negatieve projectresultaten. Over het algemeen zijn
zzp’ers goedkoper en flexibeler, en daardoor geschikter om de vraag in dit deel van de markt op te
pakken.
Naast particuliere woningen zijn woningen in eigendom van woningcorporaties een apart segment.
Het labelen van corporatiewoningen wordt vooral gedaan door verschillende adviesbureaus die
zich specifiek op dit deel van de markt richten. Corporatiewoningen worden veelal in grotere
aantallen binnen een enkele opdracht voorzien van energielabels, mede omdat deze woningen
vaak in hetzelfde gebied liggen en dezelfde gebouwkenmerken hebben. Deze opdrachten worden
dan ook gekarakteriseerd door een hoog aantal energielabels en een grote mate van
repeteerbaarheid. De eenheidsprijs ligt daardoor veelal lager, terwijl de opdrachtprijs door het grote
aantal woningen juist hoger is bij dit type opdrachten. Woningcorporaties hebben direct belang bij
kwalitatief goede energielabels. Zij willen dan ook betrouwbare partners waarmee goede afspraken
over levering en prijs gemaakt kunnen worden. Gespecialiseerde bureaus moeten dan ook goed
gekwalificeerde adviseurs, maar ook voldoende capaciteit hebben om aan de vraag en
verwachtingen van woningcorporaties te kunnen voldoen.
De markt van energielabels voor utiliteitsgebouwen is ook een apart segment met andere prijzen,
werkzaamheden en marges. Utiliteitsgebouwen zijn altijd maatwerk en betreffen grotere
oppervlakken en langdurige werkzaamheden. Prijzen liggen dan ook hoger voor dergelijke
energielabels. Ook zitten er doorgaans verschillende gebouwfuncties – kantoor, bijeenkomst, zorg,
etc. – in hetzelfde gebouw en zijn er potentieel meerdere huurders, eigenaren of beheerders. De
context is bepalend voor de duur en planning van de labelbepaling van een utiliteitsgebouw. Zaken
als planning en gebouwopname zijn van tevoren moeilijk in te schatten. Dit maakt het ingewikkelder
voor een energieadviseur om van tevoren een juiste prijs voor het energielabel te offreren.
Meerwaarde van het energielabel
Uit de gesprekken met de expertgroep blijkt dat adviseurs de waarde van het nieuwe energielabel
wel zien, maar dat deze voor afnemers nog niet altijd zichtbaar is. Bij de vorige methode kon
relatief eenvoudig een adviesmodule worden toegevoegd aan het energielabel, waarbij
verduurzamingsmogelijkheden – zoals maatwerkadviezen – toegevoegd konden worden. De NTA

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

53

8800 is nu nog niet ver genoeg ontwikkeld om dergelijke additionele informatie en advies
eenvoudig toe te voegen.
Daarnaast ziet de expertgroep mogelijkheden om met het energielabel innovatie in de markt te
stimuleren. Het voorbeeld van de ventilatiebranche wordt hierbij genoemd, die dankzij de integratie
van nieuwe technieken in de EI-methodiek duidelijke stappen heeft gezet om betere technieken te
gebruiken. De expertgroep is van mening dat het belonen van het gebruik van nieuwe technieken in
het energielabel de markt zal aanzetten tot innovatie.
Prijsverlaging van het energielabel
Gevraagd naar aanbevelingen voor de overheid om prijsverlaging te bewerkstelligen, noemt de
expertgroep twee aspecten. Een belangrijk eerste aspect is de nauwkeurigheid van de
bepalingsmethode: “als je iets waardevols wilt maken, kan dat niet goedkoop”. Het prijsniveau
wordt bepaald door de eisen waar energieadviseurs aan moeten voldoen. Als de overheid de
huidige richtlijnen en kwaliteitseisen blijft hanteren is prijsverlaging moeilijk te realiseren.
De huidige schaarste aan vakbekwame adviseurs wordt ook genoemd als belangrijke reden voor
het huidige prijsniveau. De verwachting is dat met de inhaalslag die nu gemaakt wordt bij het
opleiden van nieuwe energieadviseurs de schaarste vanzelf minder wordt.
5.3.2 Uitkomsten interviews afnemers
Om inzicht te krijgen in de perspectieven en standpunten van afnemers van energielabels (ofwel de
vraagzijde van de markt) zijn interviews gehouden met verschillende belangenorganisaties. Dit
waren Vereniging Eigen Huis (VEH), Aedes, de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM), de
Vereniging van Nederlandse Projectontwikkeling Maatschappijen (NEPROM) en de Vereniging
voor Institutionele Beleggers in Vastgoed (IVBN). Tevens heeft de Consumentenbond schriftelijk
gereageerd.
De uitkomsten van de tweede prijspeiling vormden de basis voor de interviews. In zijn
algemeenheid waren de opgehaalde prijsniveaus voor de geïnterviewde organisaties herkenbaar
en sloten deze goed aan bij de ervaringen van leden. De interviews vormen daarmee een extra
validatie van de onderzoeksresultaten uit de prijspeilingen. Daarnaast werden onderwerpen als
doel en kwaliteit van het energielabel behandeld. Wat opviel was dat de verschillende
belangenorganisaties sterk uiteenlopende visies op de markt voor en de functie van het
energielabel hebben. Deze zijn duidelijk gerelateerd aan het type stakeholder dat de organisaties
vertegenwoordigen.
Vereniging Eigen Huis
Vereniging Eigen Huis (VEH) is een belangenorganisatie voor particuliere woningbezitters en kopers en heeft ruim 800.000 leden. Het standpunt van VEH is dat de (particuliere) afnemer van
een energielabel veel geld kwijt is voor een energielabel en hier weinig voor terugkrijgt. De prijskwaliteitverhouding is dan ook niet in balans, waarbij VEH van mening is dat het nieuwe
energielabel (en de bijbehorende systematiek) te vroeg is ingevoerd en dat het nieuwe label niet
voldoende extra meerwaarde biedt. Allereerste pleit VEH dat de kosten voor een energielabel
omlaag moeten. Dit kan deels door het proces te digitaliseren en daar zou volgens de vereniging
de focus op moeten blijven. Door het label betaalbaar te maken, kunnen en zullen huiseigenaren
op ieder moment advies inwinnen, maar ook gemaakte stappen eenvoudig laten aanpassen in de
labelsystematiek.
Daarnaast zou het energielabel bij moeten dragen en handelingsperspectief bieden voor
woningeigenaren om te verduurzamen, dit zit nog te weinig in het energielabel. Het label zou

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

54

specifiek maatwerk energieadvies moeten kunnen bieden, zodat huiseigenaren weten welke
stappen zij het beste (eerst) kunnen nemen en welk resultaat dit mogelijk biedt.
Aedes
Vanuit het perspectief van woningcorporaties in Nederland ziet Aedes het belang van kwalitatief
goed uitgevoerde en bruikbare energielabels. De verduurzaming van corporatiewoningen is een
kerntaak van woningcorporaties en het energielabel geeft daarbij belangrijke informatie over
(bestaande) woningen.
Aedes maakt zich wel zorgen over het prijsniveau. Door een combinatie van schaarste aan
adviseurs en de extra benodigde informatie door de NTA 8800, verwacht Aedes dat prijzen eerder
zullen toenemen dan afnemen. Woningcorporaties maken veelal gebruik van gespecialiseerde
adviesbureaus die in staat zijn grote hoeveelheden woningen te registreren. Signalen van
adviseurs zijn dat extra personeelskosten, zoals verplichte opleidingen, tot meerkosten leiden. Ook
zorgt de nieuwe bepalingsmethodiek voor een grotere tijdsinvestering. Aedes schat dat adviseurs
met de nieuwe methodiek tien tot vijftien procent meer tijd kwijt zijn aan een energielabel.
Nederlandse Vereniging van Makelaars
Voor de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) is de prijs van het energielabel van
secundair belang. De NVM is – naast een kwalitatief goed en informatief energielabel – vooral ook
op zoek naar kwaliteit in de zin van goede service, betrouwbare adviseurs, korte levertijden en een
vaste standaardprijs op landelijk niveau. Voor zowel makelaar als (verkopend) particulier is het met
name van belang om het proces niet onnodig gecompliceerd te maken. De NVM ziet mogelijkheden
om de prijs te drukken door middel van schaalvoordelen, standaardisatie en technologische
innovatie.24 De NVM ziet het nieuwe energielabel als een vooruitgang ten opzichte van het
voorgaande VEL, ondanks de hogere kosten hiervan. “Een nagenoeg kosteloos energielabel is ook
nagenoeg waardeloos.” Met de uitbreiding van de standaard- en streefwaarden krijgt de
woningeigenaar ook meer handelingsperspectief. Een zinvolle aanvulling zou volgens NVM ook
nog kunnen liggen in een stappenplan voor de woningeigenaar om meer houvast te krijgen.
Vereniging van Nederlandse Projectontwikkeling Maatschappijen
De NEPROM is van mening dat bij de totstandkoming van de regeling voor energielabels te weinig
rekening is gehouden met nieuwbouw. Dit geldt met name voor appartementen(complexen) waar
voorheen een EPC-berekening ten behoeve van de bouwaanvraag voor het gehele complex
gecombineerd kon worden met een VEL op appartementsniveau. In de nieuwe situatie moet op
appartementsniveau een detailberekening bij bouwaanvraag én bij oplevering worden overlegd.
Voor met name projectontwikkelaars is hierdoor sprake van een forse verzwaring van zowel kosten
als uitvoeringslasten ten opzichte van de oude situatie. Er is daarom behoefte aan een
efficiëntieslag van het labelproces in relatie tot de energieprestatie-eisen (BENG) bij bouwaanvraag
en oplevering.
IVBN / CBRE
Namens de IVBN heeft vastgoedeigenaar CBRE IM ons te woord gestaan. Uit dit gesprek kwam
naar voren dat het energielabel nog steeds onvoldoende druk geeft om te verduurzamen. CBRE IM
wil toe naar een gemeten label (‘operationeel’), omdat de huidige systematiek vrijwel niets zegt
over het daadwerkelijk verbruik. In de huidige bepalingsmethodiek is ook weinig ruimte voor het
gebruik van gebouwfuncties. Binnen de categorie retail zijn bijvoorbeeld grote onderlinge
verschillen in gebruikstijden tussen type retailbedrijven. De vraag leeft dan ook waarvoor de
overheid het energielabel wil gebruiken. Het energielabel is een momentopname, het zegt alleen
wat over de buitenkant en niet over het daadwerkelijk verbruik. Daarbij zou het energielabel ook
24

Zie tevens Verzamelbrief 28-07-2021 – Energielabel, o.a. projectgerichte controle, marktconsultatie en maximumprijs

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

55

openbaar gemaakt moeten worden, zodat transparantie ontstaat bij alle partijen hoe energiezuinig
en duurzaam ze werkelijk zijn. Op deze manier kunnen harde verduurzamingseisen ook beter
getoetst en gemonitord worden. Door het afsluiten van green leases tussen eigenaar en huurder
kan wel data worden verzameld. (In overleg met retailers heeft IVBN een model green lease
geformuleerd.) Echter, bij het verhuren van retail wordt uitgegaan van casco verhuur zonder alle
installaties waarvoor de huurder (meestal) verantwoordelijk is. Dit zorgt ervoor dat de energielabels
van de winkelruimtes vaak heel groen zijn (> 90% A-label), maar dit zegt dus maar weinig over het
werkelijk energieverbruik. Vandaar dat steeds meer wordt gekeken naar (totaal) energieverbruik
en/of CO2 uitstoot.
CBRE IM kiest standaard voor een detailopname, vanwege het extra inzicht dat dit geeft in het
gebouw. Recente ervaringen duiden er wel op dat energieadviseurs meer tijd nodig hebben dan ze
vooraf verwachten. Dit zou kunnen leiden tot prijsstijgingen of tot uitbesteding van werk aan meer
gespecialiseerde adviseurs.
De Consumentenbond
De Consumentenbond vindt dat het energielabel vooral correcte en zinvolle informatie moet geven
aan potentiële kopers van een woning, samen met een handelingsperspectief om na aankoop de
woning gericht te verduurzamen. De kosten voor de verkoper van een woning zijn daarbij minder
van belang. Deze vallen immers toch vrijwel weg tegen de verkoopinkomsten.
5.3.3 Interpretatie van de resultaten
Uit de gesprekken met de afnemers en aanbieders van energielabels blijkt dat het energielabel
verschillende functies heeft voor verschillende stakeholders in de bouwwereld. Afhankelijk van het
type gebouw en eigenaar wordt verschillend gekeken naar het nut, het gebruik en de waarde van
het energielabel.
Men is het er overwegend over eens dat het energielabel moet bijdragen aan de verduurzaming
van gebouwen, maar dat er nog ruimte is om het energielabel hierbij beter te benutten. Het
energielabel biedt voor particuliere woningeigenaren bijvoorbeeld nog onvoldoende
handelingsperspectief, waardoor aanvullende advisering noodzakelijk is voordat keuzes over
specifieke energiemaatregelen gemaakt kunnen worden. Bij gebrek aan handelingsperspectief
komt de focus op de laagste prijs te liggen, wat leidt tot devaluatie van het energielabel.
Binnen de andere segmenten kennen gebouweigenaren en gebouwbeheerders, zoals
woningcorporaties en vastgoedbeleggers, beter het nut en de waarde van het energielabel. In deze
segmenten wordt daarentegen kritischer gekeken naar het vinden van goed gekwalificeerde
energieadviseurs én de kwaliteit van de output van het energielabel. De nauwkeurigheid van het
energielabel wordt erg belangrijk geacht, maar zowel aanbieders als afnemers geven aan dat er na
de overgang naar de NTA 8800 methodiek nog een behoorlijk aantal onzekerheden bestaat en er
veel aanmerkingen op de resultaten van het energielabel mogelijk zijn. Deze opstartproblemen
moeten de komende periode aangepakt worden.
Overwegend zien we een consensus over de prijs van het label. Voor een goed product moet ook
een redelijke prijs betaald worden. Sommige partijen geven aan dat er nog voldoende
mogelijkheden zijn om het prijsniveau te laten zakken, bijvoorbeeld door innovatie, standaardisatie,
het opleiden van meer energieadviseurs en het opbouwen van ervaring en expertise met de NTA
8800. Daarentegen geven andere partijen aan dat de kosten van het energielabel niet altijd bij de
juiste partijen liggen. De kosten van het energielabel liggen in de particuliere markt bijvoorbeeld
volledig bij de verkopende woningeigenaar. Daarmee dreigt het energielabel een dure verplichting
te worden in plaats van een bruikbaar hulpmiddel om te verduurzamen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

56

5.4

Prijsontwikkeling en toekomstverwachting
Voor de introductie van het NTA 8800 label is onderzoek verricht naar de verwachte prijs van het
label en de benodigde tijdsbesteding. Breuers en Cobelens25 verwachtten voor appartementen een
tijdsbesteding van 70-82 minuten en voor eengezinswoningen een tijdsbesteding van 132 tot 202
minuten. Deze tijden zijn wel exclusief reistijd, planning en afstemming met de klant. Mede op basis
van dit onderzoek schatte Sira Consulting de kosten voor het NTA 8800 label destijds op 190 euro
voor een eengezinswoning.26 Daarbij rekenden zij met een uurtarief van 54 euro.
Uit dit onderzoek komt naar voren dat de prijzen hoger liggen dan destijds is ingeschat. Dit komt
enerzijds doordat in dit onderzoek bij het bepalen van de tijdsbesteding ook rekening is gehouden
met reistijd en klantcontact. Dit verhoogt de totale tijdsbesteding met ongeveer een uur. Verder
blijken de gehanteerde uurtarieven hoger te liggen: rond de 70 euro. Dit is waarschijnlijk het gevolg
van het feit dat 54 euro een intern uurtarief is en 70 euro een extern, commercieel tarief.
Gedurende de onderzoeksperiode is geen duidelijke stijging of daling van de prijzen waargenomen.
De prijzen die naar voren komen uit de enquête zijn redelijk stabiel. Er zijn wel schommelingen,
maar deze lijken vooral veroorzaakt te zijn door de wisselende samenstelling van de responsgroep.
In de webscraperesultaten is te zien dat er in de derde ronde ten opzichte van de tweede ronde
een lichte daling is opgetreden van de prijzen voor een basisopname en een lichte stijging van de
prijzen voor een detailopname. Op basis daarvan kan echter niet geconcludeerd dat er sprake is
van een trend.
Op basis van dit onderzoek kunnen wel enkele dingen gezegd worden over de verwachte
prijsontwikkeling.
•

Er is nog enige ruimte om de tijdsbesteding aan het registreren van een energielabel te
verkleinen, bijvoorbeeld door leereffecten bij adviseurs, optimalisatie van de software en betere
of efficiëntere aanlevering van informatie door afnemers. Dit zal zich doorvertalen naar een
daling van de prijs. Bij een ongewijzigde methodiek zal deze echter beperkt zijn.

•

De spreiding van uurtarieven zal naar verwachting behouden blijven. Aan de onderkant van de
markt zijn er al adviseurs actief met een uurtarief van 50 euro. Door de gestage toetreding van
nieuwe adviseurs zal deze groep nog groeien. Daarnaast zullen er echter adviseurs actief
blijven met hogere uurtarieven. Deze adviseurs zullen in ruil daarvoor een betere service, een
grotere nauwkeurigheid of een aanbod van gerelateerde producten en adviezen moeten bieden
om zich te onderscheiden.

•

Hoe de gemiddelde prijs zich vervolgens zal ontwikkelen, is afhankelijk van
consumentenvoorkeuren. Als afnemers vooral geïnteresseerd zijn in de prijs, zal het
marktaandeel van goedkope adviseurs toenemen en de gemiddelde prijs dalen. Als adviseurs
er echter in slagen om afnemers te interesseren voor een betere service of een nauwkeuriger
vaststelling van het energielabel, zullen zij hun marktaandeel kunnen behouden of vergroten en
daarmee zal de gemiddelde prijs op het huidige niveau blijven of zelfs toenemen.

•

Het NTA 8800 label is nog een relatief nieuw product. Door een combinatie van enerzijds
toetreding door nieuwe adviseurs en anderzijds een toenemend kennis- en informatieniveau bij
afnemers, mag in ieder geval verwacht worden dat afnemers steeds beter in staat zullen zijn om
die adviseur te vinden die het beste aansluit bij hun voorkeuren. Adviseurs die hoge prijzen
vragen zonder dat hier een hogere kwaliteit tegenover staat, zullen daardoor langzaam maar

25

26

Breuers en Cobelens (2019). Invoertijd ISSO 82.1 en 75.1 methode 2020. Consequenties voor opnametijd nieuwe
opnameprotocollen Energielabels bestaande bouw.
Sira Consulting - Lastenmeting wijziging energie-prestatiemethode en inijking energielabels.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

57

zeker uit de markt gedrukt worden. Dit zal de gemiddelde prijs niet sterk beïnvloeden, maar wel
de bovenkant van de prijsbandbreedte drukken.

5.5

Conclusies
•

De overeenstemming tussen de resultaten uit de enquête en de webscrape in combinatie met
de bevestiging van afnemers dat zij de verzamelde prijzen herkennen, geven aan dat de
onderzoeksresultaten een waarheidsgetrouw beeld geven van de prijzen van het NTA 8800
energielabel voor verschillende objecten en segmenten.

•

Er zijn geen significante prijsverschillen gevonden tussen het oude EI-label en het nieuwe NTA
8800 label. Ontevredenheid over recente prijsstijgingen moet dan ook enerzijds verklaard
worden uit het wegvallen van het VEL en anderzijds door de verwachting dat het label niet meer
dan 190 euro zou gaan kosten.

•

De visies van afnemers en aanbieders op doel, waarde en prijs-kwaliteitverhouding van het
NTA 8800 label lopen sterk uiteen. Rode draad die uit de interviews naar voren komt is dat het
label in potentie een waardevol middel kan zijn om verduurzaming te stimuleren. Daarvoor is
het wel nodig dat een aantal opstartproblemen met de nieuwe NTA 8800 methodiek worden
verholpen, afnemers meer informatie op maat krijgen en de kosten en baten goed worden
verdeeld. Vergroting van de waarde van het NTA 8800 label heeft wat hen betreft dan ook
prioriteit boven verlaging van de prijs.

•

Gedurende de onderzoeksperiode is geen duidelijke stijging of daling van de prijzen
waargenomen. Richting de toekomst zijn er mogelijkheden voor prijsdalingen, maar deze zijn
beperkt. Prijsdalingen zouden kunnen voortkomen uit efficiëntieverhogingen in het labelproces
die de tijdsbesteding reduceren, uit de toetreding van nieuwe aanbieders die kan zorgen voor
gemiddeld lagere uurtarieven en uit een hoger kennis- en informatieniveau bij afnemers, dat
voorkomt dat zij meer betalen dan nodig. Uiteindelijk zullen echter de consumentenvoorkeuren
voor het serviceniveau en de mate van nauwkeurigheid van het label bepalen hoe de prijs zich
gaat ontwikkelen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

58

6

Internationale vergelijking – inleiding

In de komende hoofdstukken worden de prijzen van energielabels en de factoren die deze prijzen
bepalen in lidstaten, met elkaar vergeleken. De volgende lidstaten zijn, naast Nederland,
meegenomen in het onderzoek:
•

België (Vlaanderen)

•

Denemarken

•

Duitsland

•

Estland

•

Finland

•

Frankrijk

•

Hongarije

•

Ierland

•

Italië

•

Oostenrijk

•

Portugal

•

Spanje

Om energielabels in Nederland te vergelijken met energielabels in andere lidstaten is deskresearch
uitgevoerd om een beeld te krijgen van de energielabelsystematiek in de verschillende landen.
Daarnaast is het desk research gebruikt om eerste inzichten op te doen aangaande factoren die de
prijs van energielabels bepalen in de lidstaten. Aan de hand hiervan zijn gespreksrichtlijnen
opgesteld voor interviews. In totaal zijn 16 gesprekken gevoerd van ongeveer 1,5 uur met partijen
uit de lidstaten. Daarnaast is er met een energieadviseur uit Nederland gesproken. Voor de meeste
landen zijn er gesprekken gevoerd met overheidsfunctionarissen. In sommige gevallen gaven deze
mensen zelf ook labels af. Voor de landen waarbij dat mogelijk was, is er ook met een
energieadviseur gesproken om een beeld te krijgen van de praktijk. Daarnaast hebben enkele
interviews plaatsgevonden waarbij beide partijen aanwezig waren. Voorafgaand aan alle
gesprekken is een prijsdocument opgestuurd, waarin prijzen voor verschillende gebouwtypen
(eengezinswoning, meergezinswoning, kantoor) werden uitgevraagd. Na afronding van alle
gesprekken, heeft er per email nog een vragenronde plaatsgevonden, waar de meeste lidstaten op
hebben gereageerd en heeft met enkele lidstaten een vervolggesprek plaatsgevonden.
In de hoofdstukken worden de prijzen van energielabels in bovengenoemde lidstaten beschreven
voor de verschillende gebouwtypen en vergeleken met de prijzen die in Nederland worden
gehanteerd op basis van de tweede Nederlandse prijspeiling. De informatie die in de volgende
hoofdstukken wordt gepresenteerd, is gebaseerd op de uitkomsten van de gesprekken en de
ingevulde prijsdocumenten. De eerste uitkomsten van het desk research zijn getoetst bij de
gesproken partijen. Uit deze toets bleek dat de informatie uit het desk research in veel gevallen
achterhaald of niet accuraat was.
De focus in de hoofdstukken ligt op de bestaande bouw, omdat vooral dit deel van de gebouwenvoorraad in Nederland is getroffen door prijsstijgingen als gevolg van de invoering van de NTA
8800 ten opzichte van het voorheen gehanteerde VEL. Hierdoor zijn eventuele prijsreducties en
‘best practices’ voornamelijk relevant voor de bestaande bouw.
De internationale vergelijking is als volgt opgebouwd: in hoofdstuk 7 worden de prijzen van
energielabels voor eengezinswoningen, appartementen en kantoren in de lidstaten besproken. In
hoofdstuk 8 gaan we in op de benodigde tijdsduur voor het afgeven van labels en de factoren die

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

59

deze tijdsduur bepalen. In hoofdstuk 9 staan de uurtarieven in de lidstaten centraal en de factoren
die samenhangen met de uurtarieven. Overige relevante analyses, zoals prijzen van energielabels
van nieuwbouwwoningen en de relatie tussen prijs en kwaliteit, komen aan de orde in hoofdstuk 10.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

60

7

Internationale vergelijking – prijsniveau

In dit hoofdstuk worden de prijzen van energielabels in Nederland vergeleken met 12 Europese
lidstaten. Uit de gesprekken is gebleken dat situaties tussen landen erg kunnen verschillen,
bijvoorbeeld in de manier waarop energielabels worden geadministreerd en geregistreerd en de
hiermee samenhangende kosten. De genoemde prijzen in dit hoofdstuk zijn hier niet voor
gecorrigeerd: we gaan uit van de eindprijs exclusief btw die consumenten moeten betalen om een
vergelijking met de Nederlandse situatie te kunnen maken.
In het hoofdstuk wordt gerefereerd naar nauwkeurigheid van het label. Met nauwkeurigheid wordt
gerefereerd aan de nauwkeurigheid van het vaststellen van het label en de daarmee
samenhangende nauwkeurigheid van de uitkomst: wordt het beoogde proces gevolgd en leidt het
proces tot een nauwkeurig energielabel binnen de systematiek (komt het gebouw in de juiste
labelklasse terecht).

7.1

Prijs van een energielabel voor eengezinswoningen in lidstaten
Twee methoden voor het vaststellen van het energielabel
Er zijn twee methoden voor het vaststellen van het energielabel te onderscheiden. Ten eerste zijn
er energielabels op basis van gemeten energiegebruik. Deze labels worden vastgesteld aan de
hand van het daadwerkelijke energiegebruik zoals op de energierekening is terug te vinden,
waardoor dit label een gedragscomponent kent. Ten tweede zijn er energielabels op basis van
berekend energiegebruik. Berekende labels worden vastgesteld aan de hand van technische
gebouwgegevens. Voor een berekend energielabel moet er in alle lidstaten een energieadviseur
langskomen die de verschillende gebouwkenmerken inventariseert, met uitzondering van
Oostenrijk. Hier worden labels ook afgegeven op afstand op basis van kadastrale gegevens en
overige informatie over de woning, zoals renovatiefacturen. Berekende energielabels zijn in het
algemeen duurder dan gemeten energielabels.
Uit het onderzoek is gebleken dat bijna alle landen gebruikmaken van de berekende systematiek,
aangezien gemeten labels slechts zeer beperkte informatie geven over de energetische staat van
een gebouw. Er wordt veelal gekozen voor de berekende systematiek omdat deze een meer
stabiele grondslag biedt voor het bepalen van het energielabel, waarmee de nauwkeurigheid en
informatiewaarde van het label wordt vergroot en schommelingen in het label door
gebruikersgedrag worden voorkomen. Daarnaast maakt de berekende methodiek het mogelijk om
de staat van gebouwen met elkaar te vergelijken.
In een aantal landen was een bezoek ter plaatse door een energieadviseur tot voor kort niet vereist,
ondanks dat er gebruik werd gemaakt van berekende labels. In deze landen, bijvoorbeeld
Nederland en Spanje, zijn regels ingevoerd waardoor dit nu wel verplicht is. In Nederland ligt de
oorzaak bij de invoering van de NTA 8800, met kWh per vierkante meter per jaar als nieuwe
grondslag. Deze systematiek vereist een gedetailleerde opname van invoerparameters. Waar de
invoerparameters ten behoeve van het VEL konden worden aangedragen door consumenten, is de
opname bij de NTA 8800 dermate complex dat bezoek door een expert noodzakelijk wordt geacht.
In Spanje is voor een bezoek ter plaatse gekozen om de nauwkeurigheid van het label te vergroten.
In Oostenrijk is een bezoek ter plaatse niet verplicht, maar volgens de gesproken adviseur is dit wel
noodzakelijk om een nauwkeurig vastgesteld label af te kunnen geven. Bezoek vindt minder plaats

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

61

wanneer er veel informatie over een woning bekend is (relatief nieuwe gebouwen) of wanneer de
eigenaar veel gedetailleerde documenten en foto’s kan overleggen. Bezoek ter plaatse vindt in de
regel wel plaats als het label wordt aangevraagd in het kader van subsidieaanvragen en renovaties
en minder vaak wanneer het label wordt aangevraagd bij verkoop of verhuur. Het aantal labels dat
wel of niet met bezoek ter plaatse wordt afgegeven, wordt niet gedocumenteerd.27
Estland en Duitsland zijn de enige landen die gebruikmaken van gemeten energielabels. In Estland
wordt uitsluitend gebruik gemaakt van gemeten labels voor de bestaande bouw en in Duitsland
worden beide systemen toegepast, waarbij ongeveer 50% van de geregistreerde energielabels
gebaseerd is op berekend verbruik.28 In Portugal worden momenteel ook feitelijke
gebruiksgegevens meegenomen bij het bepalen van een berekend energielabel. Vanaf 2022 wordt
het feitelijke energiegebruik niet meer meegenomen bij invoering van een nieuwe systematiek,
waarbij gebouwprofielen het uitgangspunt vormen en een betrouwbaarder beeld ontstaat van het
gebouwgebonden energiegebruik.
Uit de gesprekken is gebleken dat de prijs die consumenten betalen voor een berekend
energielabel wordt bepaald door het uurtarief en de duur van het vaststellen van het label. Voor
gemeten energielabels lijkt vaker gebruik gemaakt te worden van een standaardprijs per label.
Tabel 7.1 geeft een indicatie van de prijzen van energielabels in verschillende lidstaten voor de
periode juli/augustus 2021, de benodigde tijdsduur om een label vast te stellen en de uurtarieven.
Voor landen waarbij gebruik wordt gemaakt van berekende labels, zijn de genoemde prijzen
gebaseerd op een bezoek ter plaatse.
Tabel 7.1

Gerapporteerde prijzen van een energielabel van een bestaande eengezinswoning, excl. btw29

Land

27

28

29
30
31

Type label

Gemiddelde prijs

Gemiddelde

(€)

tijdsduur (uren)

Denemarken

Berekend

480

Finland

Berekend

Oostenrijk30

Berekend

Duitsland

Gemiddeld
uurtarief (€)

5

100

450

5

90

440

5,5

80

Berekend (50%)

350

5

70

Nederland

Berekend

270

4

70

België (Vlaanderen)

Berekend

225

3

75

Ierland

Berekend

200

3

70

Portugal

Berekend

200

12

16,5

Italië

Berekend

160

4

40

Estland

Gemeten

150

3

50

Frankrijk

Berekend

125

3

45

Duitsland

Gemeten (50%)

100

1

100

Spanje31

Berekend

100

3

30

Hongarije

Berekend

70

6

11,5

De gesproken adviseur heeft aangegeven dat hij 99% van de gebouwen bezoekt bij afgeven van het label. In de praktijk
zal dit percentage gemiddeld lager liggen, maar marktinformatie ontbreekt.
Voor nieuwe gebouwen en voor appartementsgebouwen met minder dan vijf appartementen, welke gebouwd zijn voor
1978 en die niet zijn gerenoveerd, is een berekend energielabel vereist. Een berekend energielabel is ook verplicht als er
geen onderscheid kan worden gemaakt tussen elektriciteit en warmte.
Prijzen wijken in sommige gevallen af van het uurtarief vermenigvuldigd met de tijdsduur door afrondingsverschillen.
Voor de labels die zonder bezoek worden afgegeven, wordt een tarief genoemd van rond 250 euro.
In Spanje bedraagt de prijs voor een label 85 euro. Hierbij is 15 euro aan registratiekosten opgeteld, welke door de
gebouweigenaar apart moeten worden voldaan.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

62

De uurtarieven in bovenstaande tabel32 zijn gebaseerd op gerapporteerde uurtarieven van
energieadviseurs en zijn exclusief btw, maar inclusief eventuele bijkomende kosten, zoals
belastingen, overheadkosten, kosten voor certificering, opleiding en software en kosten voor
registratie van energielabels. Deze kosten verschillen per land, waardoor de tabel met enige
voorzichtigheid geïnterpreteerd moet worden. Hongarije kent als enige land een nationaal
vastgesteld maximumtarief van 30 euro plus reiskosten voor de prijs van een energielabel. Door de
geïnterviewde werd aangegeven dat deze prijs in Hongarije als te laag wordt gezien, gegeven het
werk dat ervoor verricht moet worden. Adviseurs in Hongarije brengen daarom aanvullende kosten
in rekening boven het vastgestelde tarief, waardoor de gemiddelde prijs op 70 euro uitkomt. In
Denemarken geldt een vastgestelde maximumprijs om consumenten te beschermen tegen hoge
lasten, maar deze ligt dermate hoog dat dit in de praktijk geen belemmeringen met zich meebrengt
bij het afgeven van de labels. Tot slot moet de woningeigenaar in Spanje in sommige regio’s 15
euro tot 30 euro registratiekosten betalen. In de tabel is dit bedrag verwerkt om de juiste eindprijs
voor consumenten weer te geven.
Bovenstaande tarieven zijn gebaseerd op een bezoek ter plaatse (m.u.v. Estland en Duitsland). In
een aantal gesprekken met lidstaten, waaronder Ierland, Hongarije, Italië, Finland, België
(Vlaanderen) en Spanje, is aangegeven dat er energielabels aangeboden worden tegen veel lagere
prijzen. Door de geïnterviewden wordt verondersteld dat in deze gevallen regels en wetgeving,
zoals het verplichte bezoek ter plaatse, niet worden nageleefd. Exacte aandelen van dergelijke lage
prijzen in de markten zijn onbekend, maar met name in Hongarije en Spanje wordt het aandeel van
dergelijke labels wel aanzienlijk geschat (respectievelijk 15% en 20%).
Naast de eindprijs en de uurtarieven, is door de gesprekken en de ingevulde prijsdocumenten ook
een beeld ontstaan over de tijdsverdeling van verschillende activiteiten die benodigd zijn voor het
vaststellen van berekende energielabels. Het resultaat is weergegeven in tabel 7.2. Voor Nederland
is een inschatting gemaakt voor de tijdsverdeling op basis van de ingevulde enquêtes, waarbij de
tijdsverdeling van de derde prijspeiling is aangehouden.33 Voor de gemeten labels in Estland geldt
dat men twee uur bezig is voor dataverzameling en een uur voor registratie. Bij de gemeten labels
in Duitsland nemen deze activiteiten tezamen een uur in beslag.
Tabel 7.2

Tijdsverdeling voor berekende energielabels (waar bekend) voor een eengezinswoning in

uren
Land

32

33

Opname en

Administratie en

analyse

registratie

Reistijd

Totaal

Portugal

11

1

12

Hongarije

4

1

1

6

Oostenrijk

4

0,5

1

5,5

Denemarken

4

1

5

Duitsland

4

1

5

Finland

4

0,5

0,5

5

Nederland

3

0,5

0,5

4

Italië

3

0,5

0,5

4

Spanje

2

0,5

0,5

3

België (Vlaanderen)

2,5

0,25

0,25

3

Frankrijk

2

1

Ierland

2,5

3
0,5

3

Zie paragraaf 7.4 voor een relatie tussen prijzen en het beschikbare inkomen en paragraaf 9.1 voor een relatie tussen
uurtarieven en beschikbare inkomen.
De wijze van uitvragen van de derde prijspeiling komt het meest overeen met die gehanteerd in de internationale
vergelijking.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

63

7.1.1 Opname en analyse
Bovenstaande tabel geeft een indicatieve tijdsverdeling weer op basis van de gevoerde
gesprekken. In alle landen bestaat het grootste deel van de tijd om een label vast te stellen uit de
gebouw-opname en analyse. De opname- en analysetijd (tijd in gebouw, invoer software en
berekeningen) voor berekende labels ligt tussen 2 en 4 uur, met Portugal als enige uitzondering (11
uur). Dat het opnemen van een label in Portugal lang duurt kan worden verklaard doordat er zeer
veel gegevens ingevoerd moeten worden in een uitgebreid Excelbestand. Met uitzondering van
Portugal ligt de opnametijd in Noordwest Europa en Hongarije het hoogst (4 uur) en is deze in
Frankrijk met 2 uur het laagst.
Bij gemeten labels hoeft het gebouw niet te worden opgemeten. In Duitsland wordt het
energiegebruik van de afgelopen 3 jaar verstrekt door de bewoner. Deze gegevens worden
ingevoerd in de software. Op basis van deze gegevens, de warmtebron, een klimaatfactor34 en een
leegstandsfactor wordt het energielabel opgemaakt. In Estland moeten gebruiksgegevens ook
worden aangeleverd door bewoners, bij voorkeur voor meerdere jaren. Daarnaast wordt er in
Estland ook gebruik gemaakt van een klimaatfactor, net als in Duitsland, en wordt de
vloeroppervlakte opgegeven. Ondanks de relatief eenvoudige invoer, lijkt de benodigde tijd in
Estland lang. Een oorzaak kon in het gesprek niet worden vastgesteld, maar de geïnterviewde
geeft aan dat winsten op deze labels relatief hoog zijn.

7.1.2 Administratie en registratie
In het algemeen geldt dat de benodigde tijd voor administratie en registratie samenhangen met het
gemak waarmee de gegevens van het energielabel kunnen worden ingevoerd in de nationale
database. In veel landen kost administratie niet veel tijd of wordt het als niet-noemenswaardig
beschouwd (België (Vlaanderen), Denemarken, Duitsland, Portugal). Eventuele korte planning- en
administratietijd is hier naar alle waarschijnlijkheid gecategoriseerd onder ‘opname en analyse’. In
Nederland hangt het genoemde half uur samen met planning en klantcontact, maar is registratie
zelf eenvoudig en weinig tijdrovend. In Frankrijk en Hongarije kost administratie relatief veel tijd ten
opzichte van de andere lidstaten. In Hongarije hangt dit samen met het verplicht opmaken van een
berekeningsannex met gedetailleerde opname-informatie die mee moet worden geleverd bij het
registreren van het label.

7.1.3 Reistijd
De genoemde reistijden in tabel 3.2 zijn gemiddelden. In de meeste lidstaten wordt ongeveer een
uur voor reistijd gerekend per label. De reistijd varieert meestal sterk binnen landen. Zo is
aangegeven dat de reistijd in Italië varieert van enkele minuten tot 2 à 3 uur, afhankelijk van waar
de energieadviseur zich bevindt ten opzichte van het gebouw. In Finland is aangegeven dat er
gebieden zijn waarin er relatief weinig energieadviseurs aanwezig zijn, waardoor de reistijd hoger
ligt dan in andere gebieden. Dit geldt ook voor Duitsland en Spanje, waar is aangegeven dat reistijd
in de steden korter is dan in landelijke gebieden. Bij de resultaten uit België (Vlaanderen) moet
worden opgemerkt dat de geïnterviewde energieadviseur in dichtbebouwd gebied werkt, waardoor
veel verschillende gebouwen op een dag bezocht kunnen worden en de totale reistijd wordt
verspreid over meerdere gebouwen. Het is dan ook mogelijk dat de reistijd in België (Vlaanderen)
gemiddeld enigszins hoger ligt dan hier gerapporteerd, maar dit zal vermoedelijk geen
noemenswaardig effect hebben op de gemiddelde prijs.

34

De klimaatfactor wordt gehanteerd om te corrigeren voor klimaatinvloeden die binnen de lidstaat wisselen afhankelijk van
de locatie. De klimaatfactor zorgt voor een beter vergelijkbaar resultaat onafhankelijk van locatie.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

64

7.2

Prijs van een energielabel voor appartementen in lidstaten
De kenmerken en oppervlakten van appartementen variëren sterk tussen lidstaten, waardoor
tarieven moeilijk vergelijkbaar zijn. De prijzen genoemd in deze paragraaf zijn om die reden
indicatief.
De prijs van energielabels van appartementen hangt af van de wijze waarop deze wordt
vastgesteld in de lidstaten. Voor appartementen zijn er twee mogelijkheden. Het label kan worden
afgegeven voor het hele appartementsgebouw, waarbij het label voor het hele gebouw geldt. Deze
methodiek wordt (gedeeltelijk) gehanteerd in Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Italië en
Oostenrijk. De opdrachtgever is de gebouweigenaar of een vereniging van bewoners. In de overige
landen (Nederland, Frankrijk, Spanje, Portugal, Ierland en Hongarije) worden appartementen
individueel gelabeld.
Energielabels op gebouwniveauu
In lidstaten waarin energielabels worden afgegeven voor hele appartementsgebouwen, wordt
aangenomen dat het opnemen van een select aantal appartementen voldoende is voor een goede
indicatie van het energielabel van het gebouw als geheel. Genoemde redenen voor het afgeven
van energielabels voor appartementsgebouwen zijn bijvoorbeeld dat verduurzamingsbeslissingen
veelal op gebouwniveau worden genomen (Denemarken) of dat er één centraal verwarmingssysteem is voor het hele gebouw (Finland). In Duitsland ligt de prijs voor een appartementsgebouw
van 6 tot 8 appartementen rond de 1.500 euro. In Finland werd ongeveer 765 euro genoemd voor
een relatief oud gebouw met 30 appartementen. In Oostenrijk wordt voor grotere gebouwen een
prijs gehanteerd tussen 0,50 euro en 1,20 euro per m² bij een gebouw groter dan 1.000 m², plus
250 euro per appartement dat opgemeten wordt.35 In Denemarken wordt ongeveer 0,40 tot 0,80
euro per m² gehanteerd. Per saldo lijkt deze vorm van het afgeven van energielabels relatief
voordelig voor consumenten. Hoe de aanvraag en verdeling van kosten in de praktijk plaatsvindt, is
niet helder geworden in dit onderzoek. In bijvoorbeeld Denemarken, wordt door de eigenaar van
het pand het label op gebouwniveau aangevraagd, of door een coöperatie die vergelijkbaar is met
een Nederlandse VvE.
Energielabels voor individuele appartementen
Net als in Nederland zijn prijzen van individueel opgemeten en afgegeven energielabels voor
bestaande appartementen in de onderzochte lidstaten lager dan prijzen voor eengezinswoningen.
In de meeste landen ligt de verhouding iets lager dan in Nederland (75% tot 85% van de prijs voor
een eengezinswoning, in Nederland 89%). Van de landen waar appartementen individueel worden
opgemeten, zijn Spanje, Hongarije en Frankrijk het goedkoopst voor een gemiddeld appartement in
dat land (56-80 euro). In Nederland wordt gemiddeld de hoogste prijs voor energielabels voor
individuele appartementen gevraagd volgens de tweede prijspeiling (241 euro).
Appartementen met individuele labels worden in meerdere lidstaten regelmatig in bulk opgenomen.
In dit geval worden ongeveer drie representatieve appartementen bezocht, waarna de labels voor
de individuele appartementen worden afgegeven. In Nederland moeten minimaal vijf
appartementen worden bezocht bij gebouwen minder dan 20 appartementen en zes
appartementen bij gebouwen met meer dan 20 appartementen. In de Nederlandse prijspeilingen is
35

Wanneer de appartementen gelijk zijn, worden twee of drie appartementen opgenomen. Wanneer alle appartementen
anders zijn, moeten deze volgens de regels afzonderlijk worden opgemeten. De uiteindelijke prijs per appartement is voor
een groot deel afhankelijk van het aantal appartementen dat gelabeld kan worden. Bij 3 bezochte appartementen in een
gebouw met 10 appartementen bedragen de vaste kosten 750 euro, ofwel 75 euro per appartement. Wanneer het gebouw
uit 50 appartementen bestaat, dalen deze vaste kosten tot 15 euro per appartement. Hier moeten de variabele kosten van
0,50 tot 1,20 euro per m² vervolgens bij worden opgeteld.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

65

geen bulkopname van appartementen gemeten. Wel is in de tweede prijspeiling een prijs
vastgesteld van 111 euro per label voor 50 labels van eengezinscorporatiewoningen in bulk
opgenomen. Deze prijs bedraagt ongeveer de helft van de prijs van een individueel gemeten
eengezinswoning voor corporaties (232 euro versus 111 euro). Wanneer deze verhouding wordt
gebruikt voor de prijs van appartementen, zou de prijs voor energielabels voor appartementen in
bulk op ruim 100 euro uitkomen: 0,48 maal 217 euro (de prijs van een individueel
corporatieappartement).
Op basis van bovenstaande kan geconcludeerd worden dat energielabels voor individuele
appartementen, bijvoorbeeld aangevraagd door particulieren, relatief kostbaar zijn in Nederland.
Wanneer de appartementen in bulk worden opgenomen, bijvoorbeeld door corporaties, zijn de
kosten alsnog hoger dan in bijvoorbeeld Spanje, Hongarije, Frankrijk, Denemarken en Finland. De
kosten ligger in de regel vermoedelijk lager dan in Oostenrijk en de berekende labels in Duitsland.
Deze resultaten kennen echter een mate van onzekerheid, omdat bij opnamen in bulk de
verhouding tussen het aantal appartementen dat moet worden opgemeten en het aantal
appartementen waarvoor een label afgegeven kan worden een rol speelt voor de prijs per
appartement. Er is echter geen zicht op de gemiddelde grootte (aantallen appartementen) van de
gebouwen in de lidstaten.
In België (Vlaanderen) wordt een combinatie van de twee systemen (gebouw versus individuele
appartementen) gehanteerd, waarbij voor de gemeenschappelijke delen van het gebouw een
energielabel wordt opgemaakt (kosten: ongeveer 500 euro). Bij het afgeven van de labels van
individuele appartementen wordt deze centraal beheerde informatie gebruikt voor het afgeven van
het label voor het appartement zelf. Bij de labels voor individuele appartementen wordt de
informatie van het gemeenschappelijke energielabel overgenomen (voor deuren, muren, dak,
vloeren) door de adviseur die het individuele label ter plaatse vaststelt; dit hoeft niet dezelfde
adviseur te zijn. Deze combinatie wordt gehanteerd omdat er anders meerdere keren hetzelfde
wordt opgemeten. In België (Vlaanderen) bedraagt de prijs voor energielabels voor appartementen
ongeveer 185 euro per appartement, ofwel ongeveer 80% van de prijs van een label voor
eengezinswoningen, exclusief de gemeenschappelijke delen.

7.3

Schatting van de prijs van energielabels voor kantoren in lidstaten
Uit het onderzoek en de gevoerde gesprekken is gebleken dat het beperkt mogelijk is om een
vergelijking te maken van de prijs van energielabels voor kantoren tussen landen, omdat de
bouwwijze, complexiteit en omvang van kantoorgebouwen sterk wisselt. Daarnaast daalt de prijs
per vierkante meter naarmate het gebouw groter wordt. In België (Vlaanderen) worden momenteel
nog geen energielabels voor grotere kantoren (meer dan 500 m²) afgegeven, maar naar
verwachting gebeurt dit vanaf 2022 wel.
Waar een benadering van de prijs is gegeven, varieert deze sterk tussen landen. In Spanje ligt de
prijs voor een energielabel voor een kantoor rond de 0,21 euro per m² en in Denemarken is dit 0,60
euro per m². In Portugal en Italië zijn niet alleen de prijzen hoog ten opzichte van de andere
lidstaten, maar is ook de spreiding groot. In Portugal betaalt men voor een energielabel voor een
kantoor tussen de 2,00 en 4,00 euro per m²; in Italië is een prijs tussen de 2,00 en 10,00 euro per
m² genoemd. De oorzaken voor deze grote verschillen zijn onbekend, maar hangen mogelijk
samen met complexiteit van de panden in de lidstaten. In Nederland wordt voor een kantoor tussen
0,34 euro per m² (kantoor van 10.000 m²) en 0,67 euro per m² (kantoor van 2.500 m²) gevraagd.
Hiermee lijken de prijzen van energielabels voor kantoren in Nederland relatief laag ten opzichte
van andere lidstaten.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

66

7.4

Prijzen in lidstaten in relatie tot het beschikbare inkomen
In tabel 7.3 wordt de relatieve prijs van een energielabel weergegeven voor elk land, waarbij de
relatieve prijs gedefinieerd is als de prijs afgezet tegen het jaarlijkse equivalente beschikbare
inkomen.36
Tabel 7.3

Prijzen energielabel bestaande eengezinswoning i.r.t. beschikbare inkomen

Land

Type label

Gemiddelde

Beschikbare

Relatieve prijs

prijs (€)

inkomen per

ten opzichte van

hoofd van de

het beschikbare

bevolking per

inkomen (%)

jaar (€)*
Portugal

Berekend

200

12.700

1,6

Finland

Berekend

450

28.700

1,6

Oostenrijk

Berekend

440

29.500

1,5

Denemarken

Berekend

480

34.300

1,4

Duitsland

Berekend (50%)

350

27.500

1,3

Estland

Gemeten

150

13.700

1,1

Hongarije

Berekend

70

7.300

1

Nederland

Berekend

270

28.700

0,9

België (Vlaanderen)

Berekend

225

27.600

0,8

Italië

Berekend

160

19.500

0,8

Ierland

Berekend

200

29.700

0,7

Spanje

Berekend

100

18.100

0,6

Frankrijk

Berekend

125

24.900

0,5

Duitsland

Gemeten (50%)

100

27.500

0,4

*Bron: Eurostat (2019/2020)

Het totale beschikbare inkomen is berekend door de inkomens van alle gezinsleden op te tellen en
bestaat uit de volgende componenten: inkomen uit werk, inkomen vanuit investeringen en
bezittingen, overdrachten tussen huishoudens en sociale uitkeringen. Om rekening te houden met
verschillen in huishoudgrootte- en samenstelling, is het totale beschikbare huishoudinkomen
gestandaardiseerd. Bij de tabel moet worden opgemerkt dat tarieven afhankelijk zijn van de lokale
omstandigheden en arbeidsmarkten. In landen waar arbeid schaars is, zijn de uurtarieven hoog,
wat leidt tot een hoger beschikbaar inkomen en een hogere prijs voor energielabels. Aangezien het
gemiddelde nationale inkomen niet is gecorrigeerd voor lokale arbeidsomstandigheden, geeft een
vergelijking van de relatieve prijzen van energielabels tussen landen een indicatief beeld. Dit beeld
wordt meer diffuus door verschillen in hoogten van uitkeringen en bezittingen in lidstaten. De tabel
moet om deze redenen als indicatief worden gezien.
Uit de tabel kan worden opgemaakt dat de relatieve prijs het hoogst lijkt in Portugal en Finland. In
Portugal hangt dit voornamelijk samen met het lage beschikbare inkomen. Ook in Denemarken en
Oostenrijk lijkt de relatieve prijs hoog. In Frankrijk en Spanje zijn de absolute prijzen van
energielabels laag met een lage relatieve prijs als gevolg. Ook de prijzen van de gemeten labels in
Duitsland zijn in relatieve zin laag.

36

Voor een definitie van gestandaardiseerd besteedbaar inkomen, zie:
https://ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/en/ilc_esms.htm#stat_pres1633418860654

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

67

7.5

Conclusies
Prijzen voor energielabels in Nederland gemiddeld vergeleken met onderzochte lidstaten
Wanneer puur rekenkundig wordt gekeken naar de prijzen van energielabels voor
eengezinswoningen in Nederland, lijken deze op bovengemiddeld niveau te liggen. Wanneer de
gemeten energielabels van Estland en Duitsland buiten beschouwing worden gelaten, blijkt de
Nederlandse prijs echter dicht bij het gemiddelde te liggen (270 euro in Nederland, 255 euro
gemiddeld). Ook wanneer rekening wordt gehouden met het beschikbare inkomen, neemt
Nederland een middenpositie in ten opzichte van de onderzochte lidstaten die gebruik maken van
een berekend energielabel. Prijzen voor energielabels van appartementen lijken wel relatief hoog in
Nederland.
De uurtarieven die in Nederland worden gehanteerd zijn met 70 euro vergelijkbaar met België
(Vlaanderen), Ierland en Duitsland en liggen lager dan in Scandinavië. De reistijd is met gemiddeld
een half uur beneden gemiddeld in Nederland; in ongeveer de helft van de landen waar de reistijd
bekend is wordt daar een uur voor gerekend. Daarnaast is de benodigde tijd voor opname en
analyse in Nederland met 3 uur gemiddeld wanneer uitschieter Portugal buiten beschouwing wordt
gelaten.
Driedeling zichtbaar in prijzen voor energielabels van eengezinswoningen
In de vergelijking is een driedeling zichtbaar in de prijzen van de energielabels in de onderzochte
lidstaten. Met een prijs van 350 euro of hoger zijn de Scandinavische landen, Oostenrijk en de
berekende labels in Duitsland de hoogste van de onderzochte lidstaten. Daarachter is een midden
categorie zichtbaar waar Nederland toe behoort en waar prijzen variëren van 160 euro tot 270 euro.
Tot slot is een categorie relatief goedkope energielabels vast te stellen met prijzen van 125 euro of
lager. In deze categorie vallen Hongarije, wat te verklaren is door het lagere inkomensniveau in dat
land, en de gemeten energielabels in Duitsland en Estland. Ook in Frankrijk en Spanje zijn
energielabels relatief goedkoop te noemen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

68

8

Internationale vergelijking – Benodigde tijd
voor labelopname

In het onderzoek is naar voren gekomen dat de tijdsduur die nodig is om een energielabel op te
stellen in de basis de prijs van het label bepaalt, in combinatie met uurtarieven. De duur van het
opstellen van een label is afhankelijk van meerdere factoren: methodiek voor het vaststellen van
het label, de oppervlakte en complexiteit van de woningen die opgenomen moeten worden, het
aantal in te vullen variabelen, de wijze van invoer van de gegevens in de software, inclusief het
mogelijk gebruik van default waarden, en de informatiegaring door gebouweigenaren. Deze
factoren worden in dit hoofdstuk achtereenvolgens behandeld.
In het hoofdstuk wordt gerefereerd naar nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van het label. Met
nauwkeurigheid wordt gerefereerd aan de nauwkeurigheid van het vaststellen van het label en de
daarmee samenhangende nauwkeurigheid van de uitkomst: wordt het beoogde proces gevolgd en
leidt het proces tot een nauwkeurig energielabel binnen de systematiek (komt het gebouw in de
juiste labelklasse terecht). Met betrouwbaarheid wordt gerefereerd aan de mate waarin het label
een betrouwbare weergave geeft van het gebouwgebonden energiegebruik per vierkante meter ten
opzichte van het energiegebruik van een woning in de praktijk.37 De genoemde prijzen in dit
hoofdstuk zijn exclusief btw.

8.1

Methodiek voor het vaststellen van het label: berekend of gemeten
Het grootste verschil in de benodigde tijdsduur voor het opstellen van een label wordt bepaald door
de methodiek. Voor gemeten labels geldt dat een bezoek ter plaatse niet nodig is, waardoor
opnametijd en reistijden geen rol spelen. De activiteiten voor een adviseur bestaan hier uit
opvragen van energiegebruiksgegevens (in Estland en Duitsland) en aanvullende documenten
aangaande het verwarmingssysteem (uitsluitend in Duitsland) bij bewoners. Deze data moet
vervolgens, tezamen met kenmerken als oppervlakte, worden ingevoerd in een overheidssysteem
ter vastlegging en mogelijke controle. Als gevolg duurt het afgeven van een gemeten energielabel
één uur in Duitsland en drie uur in Estland, waarbij in Estland hoge winstmarges worden behaald
volgens de geïnterviewde. Gemiddeld duurt het afgeven van een berekend energielabel met
bezoek ter plaatse in de onderzochte lidstaten inclusief reistijd en administratie ongeveer drie tot
zes uur, wanneer Portugal niet wordt meegerekend (tabel 7.2).38 De methodiek voor het vaststellen
van het label is daarmee van grote invloed op de hoogte van de prijs voor een energielabel.

8.2

Oppervlakte en gebouwkenmerken
In de gesprekken en de ingevulde prijsdocumenten zijn twee factoren genoemd die in grote mate
de opname- en analysetijd voor energielabels bepalen: oppervlakte en specifieke gebouwkenmerken die de opname bemoeilijken.

37

38

De betrouwbaarheid van een label is per definitie moeilijk vast te stellen, aangezien in het (berekende) gebouwgebonden
energiegebruik geen gedragscomponent zit en in het feitelijke energiegebruik wel.
Portugal kent een zeer uitgebreide lijst met variabelen welke in Excel moeten worden ingevuld, waardoor de aanpak
beperkt vergelijkbaar is met de andere onderzochte lidstaten.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

69

Grotere woningen kosten meer tijd om op te nemen
Met betrekking tot de oppervlakte van woningen en prijzen van energielabels blijkt uit de
gesprekken met de verschillende lidstaten dat het opstellen van labels voor grotere woningen over
het algemeen meer tijd kost dan voor kleinere woningen. Dit hangt veelal samen met het grotere
aantal warmtezones in grote woningen: per warmtezone moeten de variabelen worden ingevoerd in
de software. Per saldo duurt de opname en analyse in grotere gebouwen in lidstaten langer, met
hogere kosten tot gevolg.
De oppervlakte van woningen verklaart deels prijsverschillen voor energielabels tussen woningen
binnen een lidstaat. Wanneer de prijzen van energielabels en oppervlakten van woningen tussen
lidstaten met elkaar worden vergeleken, is geen verband zichtbaar tussen de gemiddelde
oppervlakte en de opnameduur (tabel 8.1, uitsluitend berekende energielabels39).
Tabel 8.1

Duur van opname voor een berekend energielabel in relatie tot de gemiddelde oppervlakte
van woningen

Land

Duur van opname en

Gemiddelde oppervlakte

analyse (uren)

woning huishoudens met
kinderen (m²)40

Portugal

11

119

Denemarken

4

149

Duitsland

4

118

Finland

4

120

Hongarije

4

84

Oostenrijk

4

121

Nederland

3

126

Italië

3

101

België (Vlaanderen)

2,5

143

Ierland

2,5

200

Frankrijk

2

107

Spanje

2

104

In Portugal duurt de opname en analyse lang, met name door het aantal in te voeren variabelen in
een relatief gebruiksonvriendelijk systeem. In Hongarije, Denemarken, Duitsland, Oostenrijk en
Finland duurt de opname daarna gemiddeld het langst, terwijl hier een aanzienlijke spreiding in
oppervlakte zichtbaar is van 84 m2 (Hongarije) tot 149 m2 (Denemarken). Ierland, het land met
gemiddeld de grootste woningen, kent een relatief korte opnametijd. Per saldo geven
geïnterviewden aan dat binnen lidstaten de oppervlakte van woningen de prijzen van energielabels
beïnvloeden, waarbij kleine woningen goedkoper zijn en grote woningen duurder. Wanneer
lidstaten met elkaar worden vergeleken, kan echter op basis van deze gegevens niet worden
geconcludeerd dat de oppervlakte van woningen verschillen in opname- en analysetijden verklaart.
Hierbij moet rekening worden gehouden met het feit dat slechts een beperkt aantal personen is
gesproken over de opnametijd van gemiddelde eengezinswoningen in een land.
Specifieke gebouwkenmerken van invloed op de opnametijd en de prijs
Naast de oppervlakte, geven de geïnterviewden aan dat de complexiteit van de woning een
belangrijke factor is voor de duur die nodig is om de opname te verrichten en de analyses uit te
voeren. Uit gesprekken blijkt dat een verscheidenheid aan (afwijkende) vormen van ruimtes in een
woning de complexiteit groter maakt. Daarnaast spelen bijvoorbeeld een veelheid aan en
39

40

Er is geen Europese data beschikbaar over een- en meergezinswoningen in Europa. Het gebruik van woningen voor
huishoudens met kinderen vormt derhalve een indicatie voor eengezinswoningen.
Eurostat (2021). https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_hcmh02/default/table?lang=en.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

70

afwijkende vormen van ramen en deuren een rol. Geïnterviewden geven aan dat dergelijke zaken
met name bij oude gebouwen spelen, waardoor opnametijd relatief langer wordt voor oude
gebouwen.41
Naast het feit dat het opmeten van dergelijke ‘afwijkingen’ tijd kost, geldt dat deze afwijkingen
moeten worden ingevoerd en geanalyseerd in de softwareprogramma’s. Als gevolg is de invoertijd
ook langer. De mate waarin afwijkingen meer of minder voorkomen in verschillende lidstaten hangt
af van nationale bouwwijzen. Daarnaast zijn de invloeden op de invoer- en analysetijd moeilijk vast
te stellen omdat in dit onderzoek geen analyse heeft plaatsgevonden tussen softwarepakketten.
Naast geometrische kenmerken, speelt de aanwezigheid van installaties als airconditioning en
warmtepompen in de meeste lidstaten een rol. Wanneer geen gebruik gemaakt kan worden van
default waarden, moet voor dergelijke installaties de wijze waarop ze zijn ingeregeld nauwkeurig
worden gecontroleerd en ingevoerd, wat relatief veel tijd vergt.
Vanwege de relatief grote tijdsinvestering als gevolg van afwijkende vormen, biedt België
(Vlaanderen) een aantal opties om de tijdsduur te beperken. Bij de bepaling van het volume bij
platte daken mag bijvoorbeeld het hoogste punt van het platte dak aangehouden worden.
Daarnaast mogen een nis of uitsprong in een gevel- of vloervlak met een netto oppervlakte kleiner
of gelijk aan 4 m² en een diepte (bij muren) of hoogte (bij vloeren) kleiner of gelijk aan 30 cm bij de
berekening van het volume verwaarloosd worden. Dit scheelt adviseurs relatief veel tijd in het
opmeten en invoeren van de data. Daarnaast worden collectieve ruimtes en warmtesystemen
eenmaal opgemeten voor appartement-gebouwen. Deze informatie kan worden gebruikt voor het
afgeven van individuele labels voor appartementen. In de praktijk scheelt dit echter weinig tijd, daar
de adviseur deze opname goed moet controleren en in moet voeren in de software. Dit is vrijwel
even tijdrovend als de collectieve delen zelf schouwen. Buiten de genoemde voorbeelden in België
(Vlaanderen) zijn geen concrete voorbeelden gegeven door andere lidstaten aangaande het
vereenvoudigen van de geometrische of technische gebouwopname.

8.3

Aantal in te vullen variabelen
Het aantal parameters en variabelen over het gebouw dat ingevuld moet worden, is van invloed op
de benodigde tijdsbesteding voor het vaststellen van het label. Voor gemeten energielabels geldt
dat de gegevens (onder andere gebruiksgegevens, warmtebron, oppervlakte) in software of in een
online platform worden ingevoerd, waarna het label automatisch wordt gegenereerd. Voor de
berekende labels loopt het aantal variabelen dat ingevuld moet worden ter vaststelling van het label
uiteen tussen de onderzochte lidstaten. In alle landen moeten zaken als oppervlakte, bouwjaar en
oriëntatie worden ingevoerd, tezamen met gebouwkenmerken aangaande bijvoorbeeld vloeren,
muren, daken, ramen, kozijnen, installaties, isolatie en leidingwerk.
Bij het bepalen van de relatie tussen aantal in te voeren variabelen en de opnametijd, moet worden
opgemerkt dat tijdens de interviews de gemiddelde hoeveelheid in te vullen variabelen moeilijk te
achterhalen was. Niet alle landen beschikken over lijsten met variabelen die ingevuld moeten
worden. Deze variabelen zijn opgenomen in de software, welke alleen toegankelijk is met een
abonnement. Daarnaast hangt het aantal in te vullen variabelen ook af van de complexiteit (veel
verschillende vormen en type ramen en verschillende warmtesystemen) en het aantal warmtezones
dat gemiddeld in woningen aanwezig is: wanneer per warmtezone bijvoorbeeld 100 variabelen
ingevuld moeten worden, maakt het veel uit hoeveel warmtezones woningen kennen. Hierover is
41

Deze langere opnametijd wordt gecompenseerd door het feit dat in oude gebouwen vaker gebruik gemaakt wordt van
default waarden. Bij nieuwe gebouwen is meer informatie bekend, waardoor meer parameters ingevuld moeten worden
(zie paragrafen 8.4 en 8.5)

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

71

geen informatie gedocumenteerd in de lidstaten. Tot slot hangt het aantal in te vullen variabelen af
van de parameters die worden ingevuld: in sommige gevallen leiden parameters tot aanvullende
vragen die ook beantwoord moeten worden. In welke mate en wanneer dit optreedt is echter niet
inzichtelijk te krijgen voor de verschillende lidstaten, daar dit zeer situatieafhankelijk is.
Om bovenstaande redenen wordt in navolgende een kwalitatieve indicatie gegeven van het aantal
in te vullen variabelen in een gemiddelde situatie voor een eengezinswoning. Ondanks bovenstaande connotaties, is uit de gesprekken voor de meeste lidstaten wel een algemeen beeld
ontstaan over de hoeveelheid variabelen die per eengezinswoning ingevuld moeten worden. Hierbij
geldt dat voor de gemeten labels in Duitsland en Estland het minste informatie geleverd moet
worden om tot het label te komen. Daarna volgen België (Vlaanderen) en Frankrijk waar het aantal
variabelen beperkt is. In Spanje en Hongarije wordt aangegeven dat het aantal variabelen dat
ingevuld moet worden enigszins minder is dan in Nederland. Voor de overige landen geldt dat het
aantal variabelen vergelijkbaar is met Nederland.
‘Dure landen’: veel in te vullen variabelen
In landen met hoge prijzen, duurt de opname en analyse relatief lang. In de regel geldt dat het
aantal variabelen dat moet worden ingevuld hier relatief hoog ligt, veelal met de aanname dat veel
variabelen leiden tot een nauwkeuriger en betrouwbaarder label. In Scandinavië, Oostenrijk en
Duitsland geven de landen aan dat ongeveer 250 in te vullen variabelen gangbaar is, waarbij het
aantal variabelen dat moet worden ingevoerd in sommige lidstaten kan oplopen tot 40042, wat een
langere tijdsduur verklaart. Ook voor de woningen die niet ter plaatse worden bezocht in Oostenrijk,
moeten alle gebouwkenmerken worden ingevoerd. Dit houdt in dat de eigenaar veel documenten
moet verstrekken, welke bestudeerd en ingevoerd moeten worden. Voor de factoren die
overblijven, worden default waarden ingevoerd (paragraaf 8.4).
‘Gemiddelde’ prijsniveaus: een diffuus beeld
In de middencategorie (Nederland, België (Vlaanderen), Ierland, Portugal en Italië) wisselt het
aantal in te vullen variabelen. Met name in Portugal moet een zeer uitgebreide Excelsheet worden
ingevuld, waardoor de invoer van de data veel tijd in beslag neemt. Een laag uurtarief zorgt er hier
voor dat het land in de middencategorie terecht komt qua prijsniveau. Het aantal variabelen in
Nederland lijkt ook relatief hoog te liggen, vergelijkbaar met de ‘dure’ landen en hoog ten opzichte
België (Vlaanderen) en Frankrijk. Vergeleken met bijvoorbeeld Denemarken en Finland duurt de
opname in Nederland echter relatief kort. In Ierland lijkt het aantal variabelen vergelijkbaar te zijn
met Nederland en lijkt de korte opnametijd samen te hangen met het veelvuldig gebruik van default
waarden (zie paragraaf 8.4).
Ook Italië hanteert relatief veel variabelen, maar relatief lage lonen zorgen voor een gemiddelde
prijs.
In België (Vlaanderen) ligt het aantal variabelen relatief laag (tussen 100 en 130) en kent het land
met 2,5 uur een relatief korte opnametijd. In België (Vlaanderen) wordt in gesprekken aangegeven
dat de keuze om het aantal variabelen te beperken, en daarmee de kosten te drukken, bewust is
gemaakt. Hier geldt dat men kritisch heeft gekeken naar welke variabelen én goed meetbaar zijn én
een belangrijke factor vormen voor het energiegebruik. Variabelen met een minder grote invloed
zijn weggelaten of gesimplificeerd. Dit geldt bijvoorbeeld voor koudebruggen, waarvan
verondersteld is dat dit te complex is om goed vast te stellen. Voor ventilatie en airconditioning
worden in België (Vlaanderen) minder specificaties opgevraagd dan in bijvoorbeeld Nederland.43
Tot slot hoeft niet de lengte van alle leidingen opgemeten te worden, maar volstaat invoer van de
42
43

In Duitsland worden voor zeer complexe gebouwen 1.000 variabelen genoemd.
In Nederland kan gebruik worden gemaakt van default waarden voor dergelijke installaties. In België zijn dergelijke zaken
niet opgenomen in de software die de onderzoekers hebben kunnen inzien tijdens het gesprek.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

72

langste leiding in de woning. Het is mogelijk dat dergelijke zaken in Nederland ook vereenvoudigd
zijn; de boodschap hier is voornamelijk dat een kritische benadering van het aantal benodigde
variabelen en beperking van de mate van detail van specificaties bij kan dragen aan de beperking
van de opnametijd.
Goedkope landen: kostenefficiency en lage tarieven
Net als in België (Vlaanderen), wordt in Frankrijk aangegeven dat het aantal variabelen bewust
beperkt is gehouden (rond 100). Hier wordt het energielabel gezien als een van de middelen om
energiebesparing te stimuleren, maar weegt het beperken van de prijs van een label mee in de
afweging bij het aantal gebouwkenmerken dat moet worden verstrekt om het label vast te stellen.
Dezelfde overweging lijkt te spelen in Estland bij de keuze voor gemeten energielabels. In
Hongarije is het aantal variabelen enigszins minder dan in Nederland en zorgt een laag uurtarief in
combinatie met een maximumprijs voor een relatief lage prijs ten opzichte van andere landen.
Voor Spanje geldt dat de opnametijd relatief kort is. Het aantal variabelen is enigszins minder dan
in Nederland (gemiddeld 200). Daarnaast lijkt de kortere opnametijd net als in Ierland samen te
hangen met het feit dat veel gebruik kan worden gemaakt van default waarden (zie paragraaf 8.4).
Daarnaast komen bodemprijzen in Spanje volgens de geïnterviewden relatief vaak voor. Ook in
Spanje lijkt derhalve op kostenefficiency te worden gestuurd. Wel wordt het systeem voor opname
binnen afzienbare tijd herzien. Details zijn op dit moment onbekend.
CEN-standaarden verlengen opnameduur
Veel geïnterviewden waren niet specifiek op de hoogte van de CEN-EPB normen. In de meeste
landen is wel een eigen normeringssysteem opgezet dat lijkt afgeleid te zijn van de CEN-EPB,
echter is dit niet met zekerheid vast te stellen. Wel is helder dat het volledig toepassen van de
CEN-normen het aantal variabelen dat moet worden ingevuld, verhoogt. Om deze reden hebben
België (Vlaanderen) en Frankrijk er bewust voor gekozen om een aantal normen over te nemen,
maar de normen die veel tijdsbeslag met zich mee zouden brengen, te negeren. In Nederland
wordt volledig aan de CEN-normering voldaan.
Nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van het label in relatie tot aantal variabelen
In de gesprekken is de aanname regelmatig naar voren gekomen dat het label nauwkeuriger en
betrouwbaarder wordt in termen van energiegebruik per vierkante meter wanneer meer
invoerparameters worden gehanteerd. De systematiek is in landen met veel parameters echter
dermate complex dat dit verband op basis van de gesprekken niet kon worden vastgesteld. Niet
duidelijk is geworden of een systeem met veel variabelen een betere inschatting geeft van het
gebouwgebonden energiegebruik in de praktijk: de methodiek betreft in de lidstaten met berekende
labels een modelmatige benadering. Wel is het van belang om op te merken dat uit de gesprekken
het beeld ontstaat dat een grotere hoeveelheid variabelen niet per definitie voor een nauwkeuriger
label zorgt. Een groot aantal variabelen lijkt de kans op fouten bij de labelopname te vergroten en
de resultaten voor het energiegebruik worden moeilijker herleidbaar naar specifieke
gebouwkenmerken. Er is per saldo onvoldoende informatie om vast te stellen of een woning in
Frankrijk of Vlaanderen (weinig variabelen) een grotere kans heeft om in een ‘verkeerde’
labelklasse terecht te komen dan in bijvoorbeeld Denemarken of Hongarije (veel variabelen).
Daarnaast is op basis van dit onderzoek niet vast te stellen of bijvoorbeeld een energielabel A in
landen met veel variabelen een betere weergave geeft van het werkelijke gebouwgebonden
energiegebruik dan landen die weinig variabelen hanteren.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

73

8.4

Invoer en analyse
In de meeste landen worden ter plaatse foto’s gemaakt en worden woningkenmerken zoals
oppervlakte in de software ingevoerd. Op kantoor wordt vervolgens de data verder ingevoerd en
waar nodig geanalyseerd. Vervolgens wordt de informatie geüpload in een nationaal systeem. In
met name Portugal kost de analyse op kantoor veel tijd. Er moet een zeer uitgebreide Excel-sheet
worden ingevoerd met meerdere tabbladen van 1900 rijen. Dit verlengt de tijdsduur aanzienlijk
vergeleken met de andere onderzochte landen. De mate waarin veel additionele documenten
moeten worden opgesteld, zoals een berekeningsspecificatie in PDF, en geüpload beïnvloedt de
administratietijd aan het eind van het traject.
Alle onderzochte lidstaten maken in meer of mindere mate gebruik van default waarden voor
variabelen die niet goed vastgesteld kunnen worden, wat de tijdsduur van de opname en analyse
beperkt. De wijze waarop default waarden worden toegepast, loopt uiteen in de verschillende
landen. In de meeste lidstaten wordt er gebruik gemaakt van drop-down menu’s voor default
waarden, waarbij uit verschillende categorieën waarden moeten worden gekozen. Uit de
gesprekken komt naar voren dat defaults vooral worden toegepast in oudere bestaande gebouwen
waarvan een aantal variabelen zeer moeilijk zijn vast te stellen, zoals isolatie, koudebruggen en
luchtdichtheid van de gevels.
Het beeld uit de gesprekken is dat defaults ruim worden toegepast in Ierland, waarbij default
waarden voor vrijwel alle parameters vooraf worden ingevuld door de software op basis van
bouwjaar en enkele gebouwkenmerken zoals oppervlakte en oriëntatie. Dit zorgt ervoor dat de
adviseur uitsluitend aanpassingen hoeft te doen in de voor ingevulde variabelen. Daarnaast lijken in
Spanje relatief veel default waarden te worden gebruikt. Hierbij moet worden aangetekend dat een
vermoeden bestaat dat niet alle woningen ook daadwerkelijk worden bezocht en bodemprijzen,
variërend van 20 euro (Spanje) tot 100 euro (Ierland), zich voordoen in de markt. Door het gebruik
van default waarden zijn de uitkomsten voor het energielabel goed verklaarbaar ten opzichte van
het bouwjar en vallen de uitkomsten regelmatig niet op in controlesystemen. Verplichtingen kunnen
zo worden ontweken en de tijdsduur voor het vaststellen van het label kan tot een minimum worden
beperkt.
In Oostenrijk, waar als enige land berekende labels op afstand kunnen worden afgegeven, lijken
veel default waarden onontkoombaar en moet specifiek aangegeven worden dat de waarde een
default betreft. Hier kost invoer en registratie alsnog vrij veel tijd, waardoor de uiteindelijke prijs van
dergelijke labels op afstand vergelijkbaar is met de prijs in Nederland.44 In Denemarken en voor de
berekende labels in Duitsland is het gebruik van defaults toegestaan, maar moet de default in
enkele gevallen worden beargumenteerd. Net als een groot aantal variabelen, lijken deze
maatregelen ingegeven vanuit een behoefte aan nauwkeurigheid waarmee het label wordt
vastgesteld.
In Nederland zijn defaults (forfaitaire waarden) toegestaan voor variabelen die niet vast te stellen
zijn. In dropdown menu’s kan worden aangegeven dat een variabele niet is vast te stellen, met een
default tot gevolg. De software vult bijvoorbeeld isolatiewaarden niet automatisch in op basis van
bouwjaar zoals in Ierland: per element moet worden aangegeven wat de isolatiewaarde is, met
‘onbekend, invullen op basis van bouwjaar’ als optie. De mate waarin default waarden worden
toegepast, lijkt niet specifiek hoog of laag te liggen ten opzichte van andere lidstaten. Het gebruik
van defaults hoeft in Nederland niet specifiek beargumenteerd te worden, wat de opnametijd
beperkt vergeleken met de berekende labels in Duitsland en Denemarken.

44

In de gesprekken zijn bedragen van rond 250 euro genoemd.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

74

Ruime toepassing van default waarden beperkt de nauwkeurigheid van de wijze waarop het label
wordt vastgesteld: het label wordt immers voor een groter deel gebaseerd op aannames. In welke
mate het label zelf minder nauwkeurig wordt, is niet helder geworden in het onderzoek. Het is
mogelijk dat, ondanks de aannames en defaults, het gebouw in de regel in de juiste labelklasse
terecht komt. In dit geval is het gebruik van default waarden een kostenefficiënte wijze om labels
vast te stellen. Veel gebruik van default waarden lijkt de prijs immers wel te drukken, aangezien
minder metingen en analyses verricht hoeven te worden. In enkele gevallen is genoemd dat het
gebruik van default waarden ertoe leidt dat ‘veilige’ waarden worden ingevuld om het label niet op
te laten vallen bij de selectie van labels die in aanmerking komen voor controle. De invloed van het
gebruik van defaults op de betrouwbaarheid van het label in termen van het feitelijke gebouwgebonden energiegebruik per vierkante meter per jaar is niet vast te stellen op basis van dit
onderzoek.

Automatisch gegenereerde aanbevelingen kosten minder tijd
Bij het opstellen van het energielabel is het verplicht om aanbevelingen voor energieverbeteringen
op te nemen in het energielabel conform de Europese richtlijn. In de vorm van de aanbevelingen
bestaan verschillen. In Nederland worden verbetermaatregelen automatisch door de software
gegenereerd en vermeld op het energielabel. De adviseur heeft geen invloed op welke maatregelen
op het label vermeld worden. In de meeste andere lidstaten kunnen door software gegenereerde
verbeteropties worden aangevinkt. Het opstellen van de aanbevelingen kost in deze landen
nauwelijks extra tijd. In het geval van gemeten labels (Duitsland, Estland) is het vaststellen van
energetische verbeteringen aan de woning niet mogelijk aangezien er geen informatie is over
gebouwkenmerken. In de praktijk worden alle maatregelen die leiden tot energetische
verbeteringen in woningen weergegeven op een meegeleverd informatieblad.
De Scandinavische landen, Portugal en Oostenrijk kennen uitgebreidere vormen van
aanbevelingen met meer maatwerk. Hierbij wordt door software aangegeven welke
woningverbeteringen kunnen worden gedaan en wat dit betekent voor de energetische staat van de
woning. Deze suggesties moeten worden gecontroleerd door de adviseur. De hoeveelheid energie
en eventueel CO2 die bespaard kan worden wordt vervolgens door software gegenereerd. De
adviseur moet de aanbevelingen die uiteindelijk op het label terecht komen zelf aangeven, wat
meer tijd kost dan de Nederlandse methodiek.
Uit gesprekken met de meeste lidstaten blijkt dat er vraagtekens geplaatst worden bij de invloed
van de aanbevelingen op renovatiebeslissingen van consumenten. Aangegeven wordt dat het label
vooral een verplichting is waaraan moet worden voldaan. Voor renovatiebeslissingen kan een label
worden aangevraagd, maar dit gebeurt meestal in combinatie met een maatwerkadviesgesprek. De
rol van de aanbevelingen bij het label lijkt hierbij beperkt.

8.5

Informatiegaring door consumenten
In bijna alle onderzochte lidstaten wordt aan consumenten gevraagd of er documentatie is van het
gebouw zelf of van energetische verbeteringen die plaats hebben gevonden in de woning om de
nauwkeurigheid van het label te vergroten. De consensus is dat het aanleveren van documenten
door gebouweigenaren het label nauwkeuriger maakt. Wanneer er bouwtekeningen en/of informatie
omtrent isolatie en renovaties beschikbaar zijn, geeft dit een beter beeld van de werkelijkheid dan
bij het gebruik van default waarden of inschattingen van de adviseur. Voor de labels op afstand in
Oostenrijk wordt het label opgesteld op basis van de informatie en documentatie van de eigenaar
en openbare data.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

75

Aangaande de gevolgen voor de tijdsduur van de opname is het aanleveren van documenten door
de gebouweigenaar tweeledig. Wanneer bouwtekeningen worden aangeleverd door de
gebouweigenaar, hoeft de adviseur minder metingen in de woning te verrichten met een kortere
opnametijd tot gevolg. Aan de andere kant is uit gesprekken ook gebleken dat het opstellen van het
label juist meer tijd kan kosten wanneer bijvoorbeeld renovatiebewijzen worden aangeleverd; deze
waarden kunnen dan niet meer door een default waarde worden ingevoerd. De adviseur is dan
veelal verplicht om de informatie en activiteiten in de woning te controleren, met een langere
tijdsduur tot gevolg. Daarnaast moeten dergelijke documenten soms worden geüpload in het
nationale controlesysteem. In Nederland is dit niet nodig, maar moet wel een projectdossier
bijgehouden worden, waarin de documenten worden opgeslagen.
Per saldo wordt het label nauwkeuriger wanneer veel informatie over renovatiewerkzaamheden
wordt aangeleverd, maar wordt het label ook duurder door de langere tijdsbesteding van de
adviseur. Bij minder aangeleverde informatie worden meer default waarden toegepast, met een
goedkoper label tot gevolg.

8.6

Tijdsduur bij bulkopname
In Nederland kunnen woningen voor corporaties in bulk worden opgenomen, waarbij vijf
representatieve appartementen of woningen worden bezocht bij gebouwen met minder dan 20
appartementen en zes appartementen bij gebouwen met meer dan 20 appartementen. Op basis
hiervan worden energielabels afgegeven voor alle gelijksoortige woningen of appartementen in
hetzelfde gebouw. In de praktijk moeten deze woningen, volgens de gesproken adviseur, apart
worden gelabeld in de software45, indien bijvoorbeeld de oriëntatie van de appartementen afwijkt.
Daarnaast geldt dat het aantal appartementen of woningen voor representativiteit uitgebreid moet
worden als in de eerste set verschillen optreden, waardoor het aantal te bezoeken appartementen
in de praktijk hoger uitkomt. Dit houdt in dat het labelen van appartementsgebouwen op basis van
representativiteit in Nederland meer tijd kost dan het labelen van appartementsgebouwen op
gebouwniveau, zoals in Denemarken of Finland gebeurt.

8.7

Conclusies
Duur van afgeven energielabel afhankelijk van meerdere factoren
De duur van het opstellen van een energielabel is afhankelijk van meerdere factoren. Er is dan ook
geen eenduidige reden aan te geven waarom het opstellen van een label in het ene land langer
duurt dan in het andere. De duur van de opname in een lidstaat is vaak een samenhang van
factoren, zoals oppervlakte en complexiteit van de op te nemen woning, het aantal variabelen dat
moet worden ingevoerd en de mate en manier van het gebruik van default waarden. Voor landen
met een korte opnametijd geldt dat dit samenhangt met óf beperking van het aantal variabelen
(België (Vlaanderen), Frankrijk), óf met veelvuldig gebruik van default waarden (Ierland, Spanje).
Lange duur van opname geen garantie voor een betrouwbaar label
De duur van het vaststellen van het label is verbonden met de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid
van het label, waarbij de aanname lijkt te zijn dat meer variabelen en minder gebruik van default
waarden leiden tot een nauwkeuriger proces, een betere inschatting van het label en een
betrouwbaarder beeld van het energiegebruik van een woning. Op basis van dit onderzoek kan
echter geen uitsluitsel worden gegeven over de relatieve betrouwbaarheid van de energielabels in
45

Mogelijk loopt de methodiek uiteen voor verschillende softwarepakketten.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

76

de verschillende lidstaten en of deze relatieve betrouwbaarheid de prijsverschillen verklaart. Wel
ontstaat uit gesprekken het beeld dat een systeem met een grotere hoeveelheid variabelen
foutgevoeliger is dan een systeem met weinig variabelen. Verder geldt dat het in alle denkbare
methodieken complex zal blijven om zaken als isolatiewaarden en leidinglengte vast te stellen in
oude gebouwen, waardoor het gebruik van default waarden tot op zekere hoogte onvermijdelijk is.
Het gebruik van default waarden en het aantal variabelen dat wordt gehanteerd, beïnvloeden de
prijs: weinig default waarden en veel variabelen in de systematiek hebben een prijsverhogend
effect. De mate waarin dit effect als acceptabel kan worden gezien, hangt af van de waarde die
toegekend moet worden aan een nauwkeurig label. Wanneer veel variabelen en weinig defaults
een beperkt effect hebben op de uiteindelijke labelklasse, lijkt deze route relatief kostbaar.
NTA-methodiek verhoogt opnametijd voor een energielabel
Voor Nederland geldt dat ervoor gekozen is om met de NTA 8800 een systeem te hanteren met
veel in te voeren variabelen. Gezien dit feit kan de opnametijd in Nederland met drie uur beperkt
worden genoemd ten opzichte van vergelijkbare lidstaten, wat onder meer samenhangt met het feit
dat adviezen automatisch worden gegenereerd. Gezien de samenhang tussen de duur van de
opname en het aantal variabelen, heeft de keuze voor het systeem wel een langere tijdsduur en
een hogere prijs van energielabels tot gevolg dan in bijvoorbeeld België (Vlaanderen) en Frankrijk.
Belangrijkste wijze waarop de duur van de opname in Nederland beperkt zou kunnen worden, lijkt
het verminderen van het aantal variabelen dat opgenomen moet worden bij het verstrekken van het
label. België (Vlaanderen) en Frankrijk hebben ervoor gekozen om de methodiek relatief eenvoudig
te houden, met een lagere tijdsinvestering van adviseurs en daarmee een lagere prijs tot gevolg.
Nederland heeft de CEN-normen volledig toegepast in de NTA 8800, wat (mede) resulteert in een
groot aantal in te voeren variabelen. Onder meer België (Vlaanderen), Frankrijk en Duitsland (de
optie van gemeten labels) hebben hier een andere keuze gemaakt, met minder variabelen en een
kortere opnameduur tot gevolg.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

77

9

Internationale vergelijking – Tarieven en
kosten

Naast de duur van het opnemen van het energielabel, speelt de hoogte van het uurtarief een rol bij
de prijzen van de energielabels in de onderzochte lidstaten. In dit hoofdstuk worden de
gerapporteerde uurtarieven besproken, alsmede de bijkomende kosten die in de lidstaten worden
gehanteerd bij het afgeven van de energielabels. Daarnaast gaan we in op het aantal actieve
adviseurs, de opleidingseisen en de controle en naleving in de onderzochte lidstaten.
Uit de gesprekken is gebleken dat België, Duitsland, Italië, Oostenrijk en Spanje een regionale
aanpak kennen. De regionale aanpak in verschillende landen heeft in de regel geen invloed op de
wijze waarop het label zelf wordt vastgesteld, met België als uitzondering. In België verschilt de
wijze waarop het label tot stand komt tussen Vlaanderen (meegenomen in dit onderzoek), Wallonië
en de regio Brussel op kleine details in de variabelen die moeten worden ingevoerd in de software.
In de overige landen is de methodiek landelijk gelijk, maar is registratie, controle en naleving de
verantwoordelijkheid van regionale instanties, waardoor regionale verschillen kunnen optreden. De
tarieven, controle en naleving die in dit hoofdstuk zijn weergegeven, zijn inschattingen van
nationale gemiddelden van personen die werkzaam zijn in een specifieke regio.
Met nauwkeurigheid wordt in dit hoofdstuk wederom gerefereerd aan de nauwkeurigheid van de
uitkomst: wordt het proces nauwkeurig gevolgd en leidt het tot een nauwkeurig energielabel (de
‘juiste’ labelklasse) binnen de systematiek. Met betrouwbaarheid wordt gerefereerd aan de mate
waarin het label een betrouwbare weergave geeft van het gebouwgebonden energiegebruik per
vierkante meter ten opzichte van het energiegebruik van een woning in de praktijk. De genoemde
prijzen in dit hoofdstuk zijn exclusief btw.

9.1

Uurtarieven in de lidstaten
In tabel 9.1 zijn de gemiddelde gerapporteerde uurtarieven in de lidstaten weergegeven van hoog
naar laag. De uurtarieven zijn gebaseerd op een combinatie van in gesprekken genoemde
bedragen en de door respondenten ingevulde prijsdocumenten. Uit de tabel valt op te maken dat
de Nederlandse uurtarieven bovengemiddeld zijn ten opzichte van de onderzochte lidstaten.
Wanneer het beschikbare inkomen mee wordt genomen, zijn de tarieven in Nederland gemiddeld
ten opzichte van alle lidstaten en relatief laag ten opzichte van vergelijkbare lidstaten als Oostenrijk,
Denemarken en België (Vlaanderen). In Estland (gemeten labels) valt juist op dat de tarieven
relatief hoog liggen. Mogelijk hangt dit samen met ‘vaste’ prijzen (stuksprijzen) die in de markt
worden gehanteerd voor gemeten energielabels.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

78

Tabel 9.1

Uurtarief van adviseurs van berekende energielabels van eengezinswoningen
Land

Gemiddeld uurtarief

Beschikbare inkomen

Relatief uurtarief ten

(€ per hoofd van de

opzichte van

bevolking)

beschikbare inkomen
(%)

Denemarken

100

34.300

0,29

Finland

90

28.700

0,31

Oostenrijk

80

29.500

0,27

België (Vlaanderen)

75

27.600

0,27

Ierland

70

29.700

0,24

Nederland

70

28.700

0,24

Duitsland

70

27.500

0,25

Estland

50

13.700

0,36

Frankrijk

45

24.900

0,18

Italië

40

19.500

0,21

Spanje

30

18.100

0,17

Portugal

16,5

12.700

0,13

Hongarije

11,5

7.300

0,16

Bij het interpreteren van bovenstaande tabel moet rekening worden gehouden met het feit dat uurtarieven voor specialistisch werk als het afgeven van energielabels sterk afhankelijk zijn van de
lokale arbeidsmarkt, zoals werkloosheid in specifieke vakgebieden, en van de lokale economische
ontwikkelingen. Bovenstaande tabel moet om deze redenen als indicatief worden beschouwd.
In de gesprekken is aangegeven dat een aantal lokale factoren van invloed is op de tarieven.
Hongarije kent als enige land een nationaal vastgesteld tarief voor de prijs van een energielabel,
wat tarieven drukt.46 Verder wisselen tarieven per regio in landen: in stedelijke gebieden geldt dat
uurtarieven vaak enigszins hoger liggen dan in landelijke gebieden. Hier staat tegenover dat
reistijden in stedelijke gebieden vaak korter zijn, waardoor het effect op de eindprijs beperkt lijkt.
Tot slot is in sommige gesprekken aangegeven dat zzp’ers in de regel lagere tarieven hanteren dan
bedrijven, zoals ook blijkt uit de Nederlandse prijspeiling. De mate waarin deze lagere tarieven zich
voordoen in de lidstaten kan op basis van dit onderzoek niet worden vastgesteld.
Kostenposten en de invloed op tarieven
In bovenstaande uurtarieven zitten verschillende kosten versleuteld, welke uiteen kunnen lopen per
lidstaat. Deze kosten zullen onder normale omstandigheden doorberekend worden aan de
consument en zijn daarom meegewogen in de uurtarieven. Op basis van de gesprekken kan
gesteld worden dat de volgende kosten zich in meer of mindere mate kunnen voordoen in de
verschillende onderzochte landen:
•

Huisvestings- en overige overheadkosten

•

Certificeringskosten voor de adviseur

•

Certificeringskosten voor het kantoor/bedrijf

•

Kosten voor software

•

Trainings- en overige opleidingskosten

•

Registratiekosten voor energielabels in een nationale databank

Op basis van dit onderzoek kan geen uitspraak gedaan worden over de hoogte van de
verschillende kostenposten in de verschillende landen. Huisvestingskosten hangen in grote mate af
van landelijke en regionale huren in lidstaten en certificeringskosten wisselen in lidstaten vaak per
46

In gesprekken is aangegeven dat adviseurs aanvullende kosten in rekening brengen om kosten te kunnen dekken.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

79

instantie en per regio. Verder zijn adviseurs en advieskantoren vrij om gebruik te maken van
verschillende softwarepakketten, waarbij in een aantal landen de software gratis beschikbaar wordt
gesteld maar duurdere pakketten vaak meer gebruiksgemak met zich meebrengen. Het is in de
landen niet bekend wat de exacte prijzen van de verschillende pakketten zijn en in welke mate
gebruik wordt gemaakt van welk pakket. Trainings- en opleidingseisen worden in paragraaf 8.3
beschreven en wisselen sterk per lidstaat. Tot slot worden in meerdere landen registratiekosten
gerekend voor energielabels, veelal om het controlesysteem47 te financieren: in Ierland wordt 30
euro gerekend voor het registreren van een energielabel, in Italië 15 euro tot 25 euro48 en in
Denemarken 35 euro. In Portugal worden er energielabel-belastingen geheven om het systeem in
stand te houden, welke variëren van 28 euro tot 65 euro afhankelijk van het type gebouw. Deze
belasting wordt apart in rekening gebracht bij de adviseur.
Nederland kent geen registratiekosten, maar er vindt wel een afdracht plaats aan de certificerende
instellingen (CI) ten behoeve van audits. De kosten hiervan zijn deels vast, zoals de afdracht aan
InstallQ voor de BRL 9500 en kosten ten behoeve van Stichting Bouwkwaliteit. Daarnaast hangen
afdrachten ten behoeve van controle en audits samen met het aantal labels dat wordt afgegeven.
De gesproken adviseur noemt kentallen tussen 5 en 7 euro per afgegeven label, wat lager is dan
de registratiekosten in Ierland, Italië en Denemarken. Deze kosten per label kunnen echter wel
hoger liggen voor bedrijven die minder labels afgeven. In welke mate kosten aan certificerende
instellingen voorkomen in andere lidstaten en hoe hoog deze kosten zijn, is op basis van dit
onderzoek niet vast te stellen.

9.2

Aantal actieve energieadviseurs
Er is getracht een inventarisatie te maken van het aantal energieadviseurs in de onderzochte
lidstaten. In meerdere lidstaten is het lastig gebleken een goed beeld te krijgen van het aantal
adviseurs. In sommige landen is iemand na het afronden van een opleiding in een relevant gebied
automatisch geregistreerd als energieadviseur, zonder dat daar een extra training voor gevolgd
hoeft te worden, zoals in Italië en Spanje. In Italië zijn er in theorie dan ook veel energieadviseurs
(meer dan 165.000), maar het is onduidelijk hoeveel daarvan ook daadwerkelijk actief zijn.
Daarnaast zijn adviseurs mogelijk actief op verschillende terreinen (woningbouw, utiliteitsbouw,
nieuwbouw).
Onvoldoende informatie om relatie tussen aantal adviseurs en tarief vast te stellen
Op basis van het onderzoek is een mogelijke relatie tussen het aantal energieadviseurs en de
tarieven moeilijk vast te stellen. Het is onduidelijk hoeveel adviseurs er actief zijn en in welke
segmenten. Hierdoor kan er geen conclusie worden getrokken over het aantal adviseurs en de
invloed op uurtarieven.
In Italië, Frankrijk, Duitsland is het aantal adviseurs absoluut gezien hoog. Zoals gezegd, hangt dit
in ieder geval in Italië samen met het feit dat bij een afgeronde relevante opleiding een
automatische registratie als adviseur volgt. Daarnaast zijn er ook een aantal landen met weinig
adviseurs vergeleken met andere lidstaten. In Oostenrijk, Denemarken en Ierland zijn er weinig
adviseurs (tussen 500 en 800) vergeleken met de andere lidstaten, waarbij geldt dat de uurtarieven
in Oostenrijk en Denemarken relatief hoog liggen en in Ierland bovengemiddeld. Finland heeft in
totaal ongeveer 1.200 adviseurs op 3 miljoen woningen. Dit lijkt relatief ruim, maar desondanks
kent Finland hoge uurtarieven. Vlaanderen kent 2.000 geregistreerde adviseurs, wat ook hoog lijkt

47

48

De heffingen worden betaald aan de regionale instanties die volgens de regelgeving de inkomsten gebruiken om te
controleren op aanwezigheid van labels en voor controles en handhaving ten behoeve van de labelkwaliteit (controle van
documenten en eventueel bezoek ter plaatse om labelkwaliteit te waarborgen).
Afhankelijk van de administratieve regio.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

80

gezien het inwoneraantal; het uurtarief is ook hier echter niet laag te noemen. Nederland kent
momenteel 1.500 adviseurs en 1.100 adviseurs halen naar waarschijnlijkheid hun diploma voor
vakbekwaamheid binnen afzienbare tijd.49 De verdeling tussen gediplomeerden voor woningbouw
en utiliteit en basis- en detailopname is onbekend.
In Spanje en Frankrijk is het aantal energieadviseurs in 2014 sterk gestegen als gevolg van hoge
werkloosheid in combinatie met een relatief lage drempel om energieadviseur te worden. Door het
grote aantal adviseurs als gevolg van lokale omstandigheden is in deze landen een grote mate van
concurrentie ontstaan, met een prijsdaling tot gevolg. In Spanje worden labels tegen zeer lage
prijzen aangeboden, waarbij verplichtingen zoals het bezoek ter plaatse niet worden nagekomen.
Tevens was het voor juni 2021 in Spanje voor een energieadviseur niet verplicht om bij gebouwen
langs te gaan om een energielabel op te maken, wat bijdroeg aan de laagdrempeligheid van het
beroep. In Frankrijk konden tot juli 2021 ‘blanco’ energielabels worden verstrekt50, waardoor de
toegevoegde waarde van de adviseur voor een deel van de markt beperkt was.

9.3

Controle- en nalevingsystematiek in de lidstaten
Vanuit de EPBD is het verplicht om bij de verkoop of verhuur van een gebouw een energielabel te
tonen. In de meeste lidstaten wordt de regelgeving nageleefd. Op basis van de gevoerde
gesprekken met de verschillende lidstaten blijkt dat de naleving in enkele lidstaten niet gaat zoals
gewenst vanuit de EPBD. In bijvoorbeeld Duitsland, Finland en Estland worden er in de praktijk
woningen verkocht/verhuurd zonder energielabel, met name doordat controle (en dus eventuele
sancties) uitblijft. De mate waarin zich dit voordoet wordt als beperkt gezien.
De meeste lidstaten kennen in software ingebouwde checks, die variëren van een simpele controle
omtrent de compleetheid van de gegevens tot een check van het systeem of de ingevulde velden
corresponderen met de gebouwgegevens en of eindresultaten verklaarbaar zijn, bijvoorbeeld in
relatie tot het bouwjaar. De software controleert bijvoorbeeld of alle noodzakelijke variabelen zijn
ingevuld. In Oostenrijk, Finland, België (Vlaanderen) en Denemarken geeft de software een
melding als bepaalde waarden niet waarschijnlijk zijn ten opzichte van andere ingevulde waarden.
Daarnaast worden in Ierland alle waarden door de software ingevuld op basis van bouwjaar en
andere gebouw-kenmerken, waardoor de controle min of meer automatisch plaatsvindt. In
Nederland geeft de software van de gesproken adviseur geen melding van onwaarschijnlijke
invoerwaarden51, maar vindt wel een check plaats op waarden die direct conflicteren.
Vanuit de EPBD is het uitvoeren van kwaliteitscontroles verplicht. Hierbij kunnen lidstaten grofweg
kiezen voor één of meerdere van onderstaande opties:
1.

Een controle van input data en rekenresultaten

2.

Een controle van input data en resultaten inclusief de aanbevelingen en documenten

3.

Volledige check van input data en rekenresultaten inclusief de aanbevelingen en bezoek aan
gebouw.

Toepassing van de controlesystemen in de lidstaten

49
50

51

Ministerie van Binnenlandse Zaken (2021). Verzamelbrief energielabel Q3.
Formeel was er in dit geval wel een energielabel, maar dit label bevatte geen informatie. Naar schatting werd 20% van de
energielabels voor woningen op deze wijze vastgesteld.
Als voorbeeld wordt een gebouw genoemd dat in 2018 gebouwd is, maar waar een relatief slecht energielabel uit de
software naar voren komt. De software maakt geen melding van de onwaarschijnlijkheid van de uitkomst en de factoren
die dit ‘slechte’ label verklaren.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

81

In Nederland vinden een aantal interne en externe audits plaats52:
•

1x per jaar moeten interne audits plaatsvinden, op jaarbasis moet ten minste 1% van het
aantal geregistreerde energieprestatie-rapporten basis- en detailopname per adviseur in het
werk (op locatie) worden gecontroleerd, met een minimum van één rapport per adviseur.
Afwijkingen moeten worden aangepast in de software en bij kritieke afwijkingen moet het
energieprestatie-rapport aangepast en opnieuw geregistreerd worden.

•

Bij aanvang van de werkzaamheden en daarna minstens één keer per 12 maanden moet
worden beoordeeld of de bij de uitvoering van de gecertificeerde werkzaamheden betrokken
personen aan de eisen van vakbekwaamheid voldoen. Bij deze beoordeling dienen ook de
resultaten van interne en externe audits te worden betrokken.

•

Nadat een bedrijf zich bij een certificerende instelling (CI) heeft aangemeld voor het certificaat,
verricht de CI een toelatingsonderzoek. Een half jaar na het toelatingsonderzoek en vervolgens
telkens na verloop van een jaar controleert de CI de certificaathouder op het voldoen aan de
eisen.

Naast dergelijke audits vinden bij woningbouw controles op de kwaliteit van het label plaats:
•

Voor certificaathouders die tot en met 1000 rapporten per jaar registreren wordt elk jaar
minimaal 2% van het aantal (in die periode) geregistreerde rapporten gecontroleerd, afgerond
naar boven en minimaal 2 controles per deelgebied.

•

Voor certificaathouders die meer dan 1000 rapporten per jaar registreren wordt elk jaar
minimaal 20 + 0,1% van het aantal (in die periode) geregistreerde rapporten gecontroleerd,
afgerond naar boven.

•

Elke periode van 36 maanden wordt per adviseur minstens één rapport op locatie
gecontroleerd. Daarnaast wordt per adviseur minstens één rapport per jaar ‘op dossier’
gecontroleerd.

Per saldo maakt Nederland derhalve gebruik van alle controleopties.
De meeste overige lidstaten kiezen ook voor een combinatie van de drie bovenstaande opties door
een nationale of regionale overheidsinstantie. Een controle van de input data, aangeleverde
documenten en de rekenresultaten (en aanbevelingen) wordt in de meeste lidstaten uitgevoerd
(opties 1 en 2). Deze controles vinden plaats op basis van steekproeven. De hoeveelheid labels die
op deze manier worden gecontroleerd ligt veelal tussen 1% en 5%. Denemarken kent een op risico
gebaseerd systeem, waarbij de data van energielabels wordt geanalyseerd om verdachte waarden
vast te stellen en zo te bepalen welke labels worden gecontroleerd. Labels gebaseerd op default
waarden lijken met dit systeem controles te ontlopen; default waarden zijn per definitie niet
verdacht.
Enkele lidstaten, waaronder Ierland en Hongarije, kiezen ook voor de derde optie: controle van de
kwaliteit van het label op basis van een bezoek ter plaatse. De hoeveelheid labels die op deze
manier worden gecontroleerd, ligt tussen één en twee procent in deze lidstaten. Tot voor kort deed
Oostenrijk dit ook, maar door de hoge controlekosten is hiermee opgehouden en is hier een
steekproefcontrole op basis van aangeleverde documenten voor in de plaats gekomen. In
gesprekken wordt aangegeven dat het controleren door middel van een bezoek ter plaatse een
flinke tijdsinspanning vergt, voor zowel de controlerende partij als de adviseur. De adviseur wordt in
Nederland geacht mee te gaan naar het gebouw en de benodigde documenten aan te leveren. In
Portugal worden ‘nieuwe’ adviseurs regelmatig gecontroleerd in hun eerste jaar door bezoek ter
plaatse.
Ondanks de verplichting op kwaliteitscontrole vanuit de EPBD wordt er door sommige landen
aangegeven dat de controle in de praktijk veelal uitblijft of beperkt is, bijvoorbeeld in Duitsland,
52

InstallQ (2020). BRL9500 W

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

82

Italië en Frankrijk. In Oostenrijk is een systeem ontworpen waarbij kleine afwijkingen en grote
afwijkingen worden gescheiden om fouten te kunnen bepalen. Het gebruik van defaults waar dit
niet nodig is of het niet specifiek genoeg maken van de aanbevelingen gelden als kleine fouten,
waardoor herberekening door dit soort fouten niet nodig is. Dit faciliteert het afgeven van labels op
afstand.
In Spanje, waar relatief veel labels worden aangeboden tegen lage prijzen, komen alle drie de
controles volgens de regels voor. Bij registratie van het label, vindt een automatische controle
plaats. Dit geldt voor alle labels. Als er waarden zijn die niet kloppen of buiten een bepaalde
bandbreedte vallen, zoals bouwjaar of oppervlakte, wordt het label teruggestuurd naar de adviseur
voor correctie. Naast de ingebouwde controles in de software en in de database, is er een
documentcontrole, waarbij het aandeel labels dat wordt gecontroleerd varieert van 1% tot 20%,
afhankelijk van de regio. Tot slot wordt 0,5% tot 1,5% van de labels gecontroleerd door middel van
een inspectie ter plaatse; ook hier verschilt het aandeel per regio. Er zijn geen nationale controles.
Op basis van het gevoerde gesprek kan niet worden vastgesteld of de niet-automatische controles
in de praktijk ook daadwerkelijk plaatsvinden.
Sancties worden door de lidstaten nauwelijks toegepast
Alle lidstaten kennen boetes of sancties bij het niet aanwezig zijn van een energielabel bij een
transactie. Deze boetes variëren van een kleine boete tot gevangenisstraffen. In de gesprekken
wordt aangegeven dat de regels veelal worden nageleefd, waardoor sancties weinig voorkomen. In
enkele lidstaten (Duitsland, Finland en Estland) wordt aangegeven dat controles en daarmee
sancties in enige mate uitblijven. In Nederland is het boetebedrag bij het ontbreken van een label in
november 2021 vastgesteld op 435 euro.53
In Nederland bestaan sancties voor het afgeven van een foutief label uit correctie en/of schorsing
van de betreffende adviseur. Wanneer bij een organisatiegerichte controle kritieke afwijkingen
worden geconstateerd, moet de certificaathouder de corrigerende maatregelen binnen een maand
aanleveren. Bij niet-kritieke afwijkingen moet dit binnen drie maanden. Als de maatregelen niet
correct zijn doorgevoerd volgt binnen drie maanden een extra controle op de onderdelen die niet
voldeden. Als er dan geen aangetoonde verbeteringen zijn doorgevoerd, volgt schorsing. Wanneer
bij een projectgerichte controle kritieke afwijkingen worden geconstateerd moet de certificaathouder
de corrigerende maatregelen binnen een maand aanleveren en een nieuw rapport aanleveren. De
sanctie bestaat uit een extra projectcontrole. Deze vindt plaats binnen 3 maanden na de controle
waarbij afwijkingen zijn aangetroffen. Als dan blijkt dat er geen aangetoonde verbeteringen zijn
doorgevoerd volgt schorsing. Als bij een geconstateerde kritieke afwijking een extra controle door
de CI wordt uitgevoerd zal de CI ook in het volgende jaar een extra controle uitvoeren. Uit gevoerde
gesprekken is naar voren gekomen dat schorsingen in de praktijk niet of nauwelijks voorkomen.
De meeste onderzochte lidstaten hebben op papier ook sancties voor de energieadviseurs bij het
fout opstellen van energielabels, maar deze lijken in de praktijk erg weinig opgelegd te worden.
Wanneer bij controle blijkt dat er een fout in het label zit, wordt in de praktijk verwacht dat de
adviseur de fout herstelt. In enkele landen worden wel voorbeelden van toegepaste sancties
genoemd. In Oostenrijk wordt, wanneer het label niet conform de realiteit is, een boete gegeven
van 15.000 euro aan de adviseur en 1.300 euro aan de eigenaar van de woning. Dit is in Oostenrijk
relevant, aangezien niet alle labels door bezoek ter plaatse worden afgegeven, maar het label wel
overeen moet komen met de feitelijke gebouwkenmerken. Volgens de gesproken adviseur worden
dergelijke boetes vijf à zes keer per jaar uitgegeven. Er lijkt hier een risicoafweging door de
adviseur gemaakt te worden: wat is het risico bij het afgeven van een label op afstand (wat minder
tijd in beslag neemt), met een grotere kans op fouten, ten opzichte van de pakkans en de boete.
53

https://www.ilent.nl/onderwerpen/energielabel/energielabel-woningen

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

83

In Hongarije worden adviseurs geschorst, maar deze kunnen zonder veel problemen een nieuw
bedrijf starten en doorgaan met hun werkzaamheden. In bijvoorbeeld Frankrijk, Spanje en Italië
wordt aangegeven dat boetes zeer zelden worden uitgevaardigd. In België (Vlaanderen) zijn boetes
voor het foutief afgeven van een energielabel relatief laag: ongeveer de prijs van een energielabel.
Hier wordt ingezet op een begeleidingstraject om het niveau te verhogen van de adviseur die de
fout maakt.
In de landen waar een deel van de energielabels tegen bodemprijzen wordt aangeboden, wordt
aangegeven dat het met deze prijzen niet mogelijk is om het label nauwkeurig volgens de geldende
systematiek vast te stellen en is de veronderstelling dat regels worden overtreden. In Spanje en
Italië wordt het beperkt uitgeven van sancties genoemd als een van de mogelijke redenen voor het
bestaan van bodemprijzen.

9.4

Opleidingseisen in lidstaten
Uit het onderzoek komt geen verband tussen opleidingsniveau en uurtarieven naar voren. In de
meeste landen is een achtergrond als architect of ingenieur vereist, waarvoor men een opleiding
moet hebben gevolgd die vergelijkbaar is met het HBO of universiteit. Het is echter niet zo dat deze
landen ook de hoogste uurtarieven hanteren. Zo zijn de uurtarieven in Hongarije, Portugal, Italië,
Frankrijk en Spanje relatief laag, maar wordt er wel een hoog opleidingsniveau gevraagd. In
Denemarken en België (Vlaanderen) is geen hoog opleidingsniveau vereist, maar worden wel
relatief hoge uurtarieven gehanteerd. Nederland en België (Vlaanderen) zijn de enige landen waar
geen minimaal opleidingsniveau vereist is.
Training in bijna alle landen verplicht
In bijna alle landen moet een training worden gevolgd of ten minste een examen worden behaald.
In sommige landen is de duur van de training afhankelijk van de achtergrond (België (Vlaanderen),
Frankrijk). In Italië moet er alleen een training worden gevolgd als iemand niet de juiste achtergrond
heeft. Indien iemand wel de juiste achtergrond heeft, is diegene direct bevoegd om energielabels af
te geven, net als in Spanje het geval is. In tabel 9.2 worden de vereisten uiteen gezet. De
informatie is afkomstig uit de interviews of het desk research.
Tabel 9.2

Uurtarieven en vereisten voor energieadviseurs

Land

Uurtarieven

Vooropleiding vereist

Verplichte

Verplicht

training

examen

(€)
Denemarken

100

Technische opleiding

Ja, van 1 tot 2

op MBO-4-niveau, havo

weken.

of vwo

Periodieke

Ja

training verplicht
(1-2 dagen per
3 jaar)
Finland

90

Achtergrond als

Nee

Ja

Universitair (meestal

Ja, van een

Nee*

architecten of

week.

ingenieurs),

Periodieke

schoorsteenvegers zijn

training

ook bevoegd

verplicht.

ingenieur (vergelijkbaar
met HBO-niveau)
Oostenrijk

80

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

84

Land

Uurtarieven

Vooropleiding vereist

(€)
België

Verplicht

Verplichte

examen

training
75

Geen

Ja, van 50 uur

Ja

of minder,

(Vlaanderen)

afhankelijk van
achtergrond.
Periodieke
training
verplicht.
Duitsland

70

Opleiding (universitair

Ja, tenzij

of beroeps);

ervaring in

achtergrond als

energy

architect, ingenieur of

efficiency

onbekend

schoorsteenveger
Nederland

70

Geen (voor de training

Nee.

is ongeveer HBO-

Periodieke

niveau nodig)

training wel

Ja

verplicht.
Ierland

70

Bachelor voor

Ja, van 1 week

Nee

Ja

Ja*

Universitair, langere

Ja, training van

Ja

training bij lager niveau

een maand of

woningen; master voor
utiliteit
Estland

50

Bachelor voor gemeten;
master voor berekend
(ingenieurs)

Frankrijk

45

training van een
halfjaar.
Periodieke
training elke 7
jaar.
Italië

40

Achtergrond als

Uitsluitend

ingenieur of architect

zonder de juiste

Ja

achtergrond: 80
uur training.
Geen periodieke
training.
Spanje

30

Universitair

Nee

Nee

Portugal

16,5

Universitair (ingenieur

Nee

Ja

Achtergrond als

Nee. Periodieke

Ja

ingenieur of architect

training wel

of architect)
Hongarije

11,5

verplicht.
* X-tendo (2020)

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

85

9.5

Conclusies
Tarieven in Nederland in lijn met beschikbare inkomen
De gehanteerde tarieven in Nederland liggen hoger dan in de Zuid Europese landen, Frankrijk,
Estland en Hongarije, maar lager dan in Scandinavië en Oostenrijk. De uurtarieven zijn
vergelijkbaar met België (Vlaanderen), Duitsland en Ierland. De tarieven liggen in lijn met landen
met een vergelijkbaar beschikbaar inkomen. Ondanks dat er in de vergelijking geen direct verband
te zien is tussen het opleidingsniveau en de uurtarieven, is het aannemelijk dat hogere
opleidingseisen wel een opwaarts effect hebben. De tarieven in Nederland worden in dit geval in
ieder geval niet verhoogd door de lage opleidingseisen; een universitaire vooropleiding is immers
niet vereist. Daarnaast hanteert Nederland geen additionele kosten als registratiebelastingen. Hier
staat wel tegenover dat in Nederland kosten voor certificering moeten worden voldaan. Er is echter
geen zicht op dergelijke kosten in de overige lidstaten.
Sterke daling van tarieven in Nederland door toename adviseurs niet te verwachten
In een aantal landen zijn uurtarieven sterk gedaald door een toename van het aantal adviseurs in
korte tijd, zoals in Spanje en Frankrijk. De oorzaak hiervan lag volgens de geïnterviewden bij hoge
werkloosheidcijfers: door lage drempels (geen of korte training bij een universiteitsgraad) zijn
relatief veel mensen energieadviseur geworden. Daarnaast konden regels in deze landen relatief
makkelijk omzeild worden; in Spanje was een bezoek niet verplicht en in Frankrijk konden blanco
labels worden afgegeven. Als gevolg daalden tarieven en de kwaliteit van de labels.
Een sterke daling van de uurtarieven in Nederland ligt de komende jaren niet voor de hand. De
reële lonen in de Nederlandse economie stijgen in de regel. Deze loonstijgingen hebben normaal
gesproken ook een opwaarts effect op de prijs van energielabels. Verder geldt dat tarieven nu al
niet hoog liggen vergeleken met landen met een vergelijkbaar welvaartsniveau. Tot slot zorgt de
arbeidsschaarste in de gehele bouwkolom en voor vergelijkbare functies ervoor dat een
aanzienlijke toename van het aantal adviseurs niet in de lijn der verwachting ligt.
Controle in software kan kwaliteit verbeteren, maar ook invoer van ‘veilige’ waarden
stimuleren
De meeste lidstaten kiezen voor een combinatie van verschillende controlemogelijkheden. In vrijwel
alle landen wordt een check uitgevoerd door de software of alle noodzakelijke variabelen zijn
ingevuld. In enkele landen wordt ook automatisch vastgesteld of er geen vreemde, onlogische
waarden zijn ingevuld. In Nederland bestaat wel een controle op conflicterende waarden, maar
bestaat een signalering aangaande bijvoorbeeld ‘onlogische’ labels op basis van bouwjaar niet in
de besproken software, waardoor de kans op fouten groter wordt. Aan de andere kant wordt in
gesprekken aangegeven dat waar een dergelijke signalering wel plaatsvindt, een prikkel ontstaat
om de waarden aan te passen. De gesuggereerde waarde wordt overgenomen om geen verdachte
waarde te hoeven noteren bij een afwijkend gebouwkenmerk. In welke mate dit voorkomt is echter
onduidelijk. Het voordeel voor de adviseur is hier dat dergelijke waarden minder in aanmerking
komen voor controle, met mogelijk nadelige gevolgen voor de nauwkeurigheid van het label.
In gesprekken wordt aangegeven dat adviseurs bij strenge controlemaatregelen meer tijd kwijt zijn:
documenten moeten worden nagelopen op correctheid voor het afmelden van een label en voor
een audit in de woning is een adviseur relatief veel tijd kwijt zonder dat daar inkomsten tegenover
staan. In de praktijk lijkt deze kostenpost echter beperkt: bij een handhaving van 2% en een prijs
van 300 euro voor een label, impliceert dit een kostenstijging van 6 euro per label. Daarnaast zal de
controlerende instantie aanvullende kosten maken, welke mogelijk worden doorberekend aan de
adviseur.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

86

In de praktijk lijkt er geen directe samenhang te zijn tussen de mate van controle en de
gehanteerde uurtarieven. In Denemarken is de controle streng en zijn uurtarieven hoog, daar staat
tegenover dat in bijvoorbeeld Portugal de controle ook streng is, maar de uurtarieven relatief laag
liggen. Wel lijkt de mate van controle bij te dragen aan de nauwkeurigheid waarmee het proces
wordt gevolgd in een land. Wanneer er nauwelijks controle is en/of geen sancties worden toegepast
en er sprake is van veel concurrentie, kan dit leiden tot bodemprijzen en minder nauwkeurig
vastgestelde labels, zoals in bijvoorbeeld Spanje en in mindere mate Ierland en Italië.
Sancties worden nauwelijks opgelegd door de verschillende lidstaten
De meeste landen hebben op papier wel sancties voor de energieadviseurs bij het fout opstellen
van energielabels, maar deze worden in de praktijk echter zelden opgelegd. Wanneer bij controle
blijkt dat er een fout in het label zit, wordt er verwacht dat de adviseur de fout herstelt. Het gebrek
aan het opleggen van sancties laat ruimte voor adviseurs om beoogde processen te negeren en
bijvoorbeeld geen bezoek ter plaatse af te leggen. In meerdere landen lijken labels tegen lage
prijzen aangeboden te worden, mede door gebrek aan handhaving en sancties.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

87

10 Internationale vergelijking – overige analyses

In dit hoofdstuk gaan wij in op de nationale omstandigheden die in de vorige hoofdstukken nog niet
aan bod zijn gekomen. De eerste paragraaf richt zich op energielabels bij nieuwbouw en bestaande
bouw. In de tweede paragraaf gaan we in op het aantal labels dat is afgegeven in de onderzochte
lidstaten. In paragraaf drie belichten we de rol van energielabels in de verschillende lidstaten en
eventuele nationale discussies over de prijs in de landen. Tot slot volgt een beschouwing over de
relatie tussen prijzen en de kwaliteit van energielabels. De genoemde prijzen in dit hoofdstuk zijn
exclusief btw.

10.1 Energielabels bij nieuwbouw
In alle lidstaten worden energielabels afgegeven voor nieuwbouw en voor bestaande bouw. Enige
uitzondering hierop zijn grote kantoren in België (Vlaanderen): hiervoor worden geen energielabels
afgegeven, maar dit wordt naar verwachting binnen afzienbare tijd wel verplicht. De wijze waarop
energielabels voor nieuwbouw tot stand komen, en de daarmee samenhangende prijzen, is moeilijk
te vergelijken tussen lidstaten.
Bij oplevering van een nieuwe woning of nieuw utiliteitsgebouw moet in alle lidstaten conform de
EPBD een energielabel worden afgegeven. Bij nieuwbouw maken alle onderzochte lidstaten
gebruik van berekende energielabels, ook de landen die met gemeten energielabels werken in de
bestaande bouw. Er zijn twee varianten te onderscheiden: energielabels die afgegeven worden op
basis van ontwerp en bouwtekeningen, bijvoorbeeld in Estland, Portugal en Ierland en
energielabels die na oplevering van het gebouw worden afgegeven. Net als voor bestaande bouw,
zijn energielabels die zijn afgegeven voor nieuwe gebouwen 10 jaar geldig. Uitzondering op deze
regel zijn Ierland en Estland, waar het (berekende) nieuwbouwlabel op basis van bouwplannen
twee jaar geldig is. Wanneer een gebouw in Estland na deze tijd wordt verkocht of verhuurd, is een
nieuw energielabel vereist. Dit label kent wel een geldigheid van 10 jaar. In Ierland wordt elk
gebouw na oplevering bezocht en wordt het nieuwbouwlabel na oplevering vervangen door een
permanent label.
In de landen die labels afgeven op basis van bouwtekeningen, wordt aangegeven dat de informatie
die gebruikt wordt en de berekeningen die gemaakt worden voor het energielabel van nieuwe
gebouwen voor meerdere doeleinden worden toegepast. Het inventariseren van isolatiewaarden
gebeurt bijvoorbeeld niet alleen om het energiegebruik vast te stellen, maar ook om de
brandveiligheid te toetsen. Daarnaast worden oppervlaktetekeningen gemaakt en ingevoerd voor
verschillende doeleinden naast het vaststellen van het energiegebruik. Om deze reden is het
moeilijk in de praktijk vast te stellen welke kosten gemaakt worden voor het energielabel en welke
kosten kunnen worden toegewezen aan andere bouwregelgeving in de lidstaten.
Voor energielabels die na oplevering van nieuwbouw worden afgegeven, geldt dat alle benodigde
informatie voorhanden is. Dit zorgt ervoor dat alle informatie ook daadwerkelijk moet worden
gebruikt om het label vast te stellen, met uitgebreidere berekeningen dan bij bestaande bouw tot
gevolg.54 Deze berekeningen worden in de praktijk ook gebruikt om aan te tonen dat een gebouw
aan BENG-eisen voldoet, naast het opleveren van een energielabel. In de praktijk wordt
aangegeven dat de hoeveelheid informatie die verwerkt moet worden en het aantal berekeningen
54

Bij bestaande bouw kan ook gebruik worden gemaakt van default waarden, zie hoofdstuk 8.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

88

dat uitgevoerd moet worden voor nieuwe gebouwen in de lidstaten groter is bij nieuwbouw dan bij
bestaande bouw. Dit komt overeen met het beeld in Nederland, waar de prijs van een detaillabel
voor eengezinswoningen met 384 euro hoger ligt dan de prijs voor een basislabel (270 euro).
In Nederland moet er een label worden geregistreerd bij de vergunningsaanvraag. Dit label wordt
vastgesteld op basis van het ontwerp. Vervolgens wordt bij oplevering opnieuw een energielabel
vastgesteld. Uit de gesprekken is niet vast komen te staan of deze methodiek afwijkt van de
overige lidstaten, met uitzondering van Estland en Ierland.

10.2 Afgegeven energielabels in de lidstaten
Onderstaande tabel geeft een indicatie van het aantal woningen dat is voorzien van een
energielabel in de onderzochte lidstaten. Hierbij moet worden opgemerkt dat het moment waarop
de lidstaten zijn gestart met het registreren van energielabels op nationaal niveau uiteenloopt. In
landen met een regionale aanpak, zoals Oostenrijk en Duitsland, ontbreekt daarnaast veelal een
overzicht van het totaal afgegeven labels op nationaal niveau en betreffen de getallen een
inschatting op basis van het desk research en de interviews. Het aantal woningen geldt voor 2020,
tenzij anders aangegeven. Het aantal afgegeven labels is ontleend aan het rapport ‘Energy
performance certificates: assessing their status and potential’ van X-tendo, gepubliceerd in 2020.
Alleen voor Duitsland is het aantal afgegeven labels gebaseerd op het gesprek dat is uitgevoerd in
juli 2021.
Tabel 10.1 Aantal afgegeven energielabels

Land

Nederland
Hongarije
België (Vlaanderen)
Ierland
Denemarken
Portugal
Italië
Spanje
Estland
Frankrijk
Duitsland
Finland
Oostenrijk

Totaal
woningen
(miljoen)
8
4,5*
3,2
2
2,9
6
32,1**
25,6*
0,7
39,8
42,2*
3,1
4,9

Totaal
labels
(miljoen)
4,6
1,7
1,2
0,7
0,6
1
4,9
3
0,07
3,6
2,4
0,08
-

% woningen
met
energielabel
58
38
38
35
21
17
15
12
10
9
6
3
-

Prijs (€)

270
70
225
200
480
200
160
100
150
125
350/100
450
440

Bron: OECD (2020), X-tendo, EU Buildings database, European Statistical System, CA reports, bewerking EIB
* 2018
** 2016

Het aantal afgegeven energielabels hangt waarschijnlijk sterker samen met regelgeving en naleving
dan met de prijs. In alle landen is het verplicht om een label te hebben bij een woningtransactie. In
de gesprekken is aangegeven dat consumenten in vrijwel alle onderzochte landen het label vooral
beschouwen als een verplichting bij verkoop of verhuur met een relatief beperkte meerwaarde,
waardoor het aantal afgegeven energielabels vermoedelijk sterk samenhangt met het aantal
woningtransacties in de lidstaten. In Nederland valt het hoge percentage woningen dat is voorzien
van een energielabel op. In Nederland hebben woningcorporaties hun woningen op grote schaal
van een label voorzien door de samenhang tussen het label en de maximale huur die een
corporatie mag vragen volgens het woningwaarderingsstelsel. Daarnaast hangt het hoge
percentage gelabelde gebouwen waarschijnlijk samen met het voorheen gehanteerde VEL, waarbij

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

89

de woningeigenaar voor ongeveer 10 euro een energielabel kon opstellen. De financiële drempel
voor het aanvragen van een label was hiermee laag te noemen. Tot slot wordt de verplichtstelling
van het hebben van een energielabel bij een transactie in Nederland goed nageleefd.

10.3 De rol van energielabels in de lidstaten
De rol van energielabels verschilt tussen de onderzochte lidstaten. In een aantal lidstaten wordt het
label niet alleen door consumenten, maar ook door overheden voornamelijk beschouwd als een
verplichting waar men tegen geringe kosten aan wil voldoen. In de meeste lidstaten zijn echter
ontwikkelingen zichtbaar die het doel hebben om de nauwkeurigheid, betrouwbaarheid en/of de
waarde van de labels te verbeteren.
In Frankrijk, België (Vlaanderen) en Estland lijkt bewust de keuze te zijn gemaakt om kosten voor
consumenten te beperken. Door het beperken van het aantal variabelen (België (Vlaanderen),
Frankrijk) worden tijdsduur en daarmee kosten laag gehouden. In Frankrijk geeft de
overheidsinstantie aan dat de informatie-waarde wellicht beperkt is, maar dat het label mensen
mogelijk wel aanspoort om contact te zoeken met een specialist voor verduurzaming. Als
bewustwordingsinstrument functioneert het label naar behoren volgens de geïnterviewde. Hierbij
geldt de overtuiging dat het label niet zo op te stellen is dat de informatiewaarde zo groot wordt dat
specialistisch advies niet meer nodig zou zijn. Om deze reden is ervoor gekozen om de kosten van
het label laag te houden. In België (Vlaanderen) vindt min of meer dezelfde afweging plaats. In
Estland is bewust gekozen voor gemeten labels om kosten te drukken. Verduurzaming lijkt in
Estland niet hoog op de politieke agenda te staan en het label wordt gezien als een Europese
verplichting.
In een aantal landen is een trend waarneembaar om de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van
het label te verbeteren, veelal met als doel om consumenten beter te informeren over de
energetische kwaliteit van het gebouw. In Spanje is bijvoorbeeld een wet aangenomen die
adviseurs verplicht woningen te bezoeken waar dit voorheen niet verplicht was en in Frankrijk is het
niet meer mogelijk een blanco (oningevuld) energielabel af te geven bij verkoop waar dit voorheen
wel mogelijk was. In Duitsland en Oostenrijk worden discussies gevoerd over de betrouwbaarheid
van het label, waarbij in Duitsland de discussie zich toespitst op de wenselijkheid van gemeten
labels in relatie tot de informatiewaarde. In Oostenrijk is er geen verplichting om een woning te
bezoeken, maar ook deze methode staat ter discussie. Naast het vergroten van de nauwkeurigheid
door bezoek ter plaatse te verplichten, neemt een aantal landen ook andere maatregelen om de
nauwkeurigheid te verbeteren. In Portugal en Spanje gebeurt dit bijvoorbeeld door het aanpassen
van de wijze waarop het label in nationale databases moet worden geregistreerd, waarbij de
methode gebruiksvriendelijker wordt en fouten worden geminimaliseerd.
Door een aantal lidstaten wordt aangegeven dat het label aan belang wint in het licht van
beleidsmaatregelen. In een aantal landen, waaronder Oostenrijk, België (Vlaanderen) en Spanje,
zijn subsidieregelingen gekoppeld aan het label. In Oostenrijk is een label met bezoek ter plaatse
verplicht bij het aanvragen van een subsidie. In België (Vlaanderen) geldt dat men zich bewust is
van het feit dat het label op basis van een beperkt aantal variabelen is opgesteld, maar het geven
van subsidie op basis van labelstappen wordt gezien als een geschikt middel om mensen
verduurzamings-maatregelen te laten nemen. In België (Vlaanderen) leidt dit niet tot discussies
over de kwaliteit van het label; men geeft aan dat het belangrijk is dat mensen maatregelen nemen
en het huidige energielabel wordt hiervoor als een geschikt instrument gezien. Hierbij geeft de
geïnterviewde aan dat ook wanneer het oorspronkelijke en nieuwe label een mate van onzekerheid
kennen, er stappen worden genomen om de woning energetisch te verbeteren. Hiermee wordt het
doel van de subsidie bereikt. In Spanje heeft men maatregelen genomen om de nauwkeurigheid

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

90

het label te verbeteren, maar het is onduidelijk of dit gebeurd is naar aanleiding van de koppeling
met subsidies.
Weinig discussie over prijzen in lidstaten
In de onderzochte Scandinavische landen lijkt veel belang te worden gehecht aan klimaat en
duurzaamheid, zowel door de overheid als door de bevolking. In gesprekken is aangegeven dat dit
ervoor zorgt dat de relatief hoge prijzen voor energielabels niet tot maatschappelijke discussies
leiden. In Portugal lagen prijzen in het verleden aanmerkelijk hoger dan nu (prijzen tot 1.000 euro
zijn in het interview genoemd), waardoor de huidige prijs niet als problematisch wordt gezien.
In een aantal landen is wel discussie over te lage prijzen onder experts. In Ierland geeft de
gesproken overheidsmedewerker aan dat adviseurs menen dat de marktprijzen te laag zijn om de
labels nauwkeurig vast te kunnen stellen. In Italië en Finland ageren adviseurs tegen de lage
prijzen die zich voordoen aan de onderkant van de markt, waarbij wordt aangegeven dat het niet
mogelijk is voor dergelijke prijzen het label op nauwkeurige wijze vast te stellen. In Hongarije is de
nationaal vastgestelde prijs volgens adviseurs te laag om de nauwkeurigheid van het label te
kunnen garanderen. De nationale prijs is sinds 2006 niet meer geïndexeerd.

10.4 De relatie tussen prijs en kwaliteit
Het doel van dit onderzoek was om vast te stellen of de prijzen van energielabels in Nederland in
lijn liggen met de prijzen in andere lidstaten en om vast te stellen wat Nederland kan leren van
andere lidstaten om de prijzen van energielabels te beperken. Uit het onderzoek komt naar voren
dat deze vragen niet los gezien kunnen worden van de beoogde kwaliteit van het energielabel.
Over de gemeten energielabels is de algemene consensus dat deze door gebruikersinvloeden te
veel schommelingen kennen en een beperkte informatiewaarde hebben over de energetische staat
van een gebouw. De kwaliteit van berekende energielabels is in de hoofdstukken gescheiden in
nauwkeurigheid en betrouwbaarheid.
De nauwkeurigheid van het label refereert naar de mate waarin het beoogde proces wordt gevolgd
en dit proces ervoor zorgt dat een label in de juiste labelklasse terecht komt. In de gesprekken
wordt ‘kwaliteit van het label’ door de geïnterviewden veelal op deze wijze opgevat: men beziet dit
vooral als de mate waarin regels worden opgevolgd en de systematiek goed wordt toegepast.
Wanneer veel gebruik wordt gemaakt van default waarden, wordt het beoogde proces mogelijk
minder nauwkeurig uitgevoerd. Een label dat is vastgesteld zonder bezoek ter plaatse en wanneer
er geen gebruik wordt gemaakt van beschikbare documenten, kan ook als minder nauwkeurig
worden gezien dan een label waarbij alle processen juist zijn gevolgd. Een analyse over de mate
waarin labels verkeerd worden ingeschat door het niet volgen van processen en/of veel gebruik van
default waarden, kon niet worden uitgevoerd binnen de kaders van dit onderzoek. Wel kan gesteld
worden dat veel gebruik van defaults en het afzien van bezoek ter plaatse leiden tot een lagere
prijs. Een aantal landen kiest daarnaast voor een relatief groot aantal invoervariabelen, teneinde de
grondslag voor het berekenen van het energiegebruik per vierkante meter per jaar zo nauwkeurig
mogelijk te maken. Uit het onderzoek blijkt dat een groter aantal variabelen de benodigde tijd van
een adviseur voor opname en analyse verlengt, met hogere prijzen tot gevolg.
Beide aspecten (default waarden en aantallen variabelen) beïnvloeden de nauwkeurigheid van de
wijze waarop het label tot stand komt. Op basis van dit onderzoek kan echter niet worden
geconcludeerd dat een hogere mate van nauwkeurigheid ook leidt tot een meer betrouwbaar label.
Er blijft onzekerheid bestaan over de mate waarin de verschillende lidstaten erin slagen om het
gebouwgebonden (en het feitelijke) energiegebruik per vierkante meter per jaar te ‘voorspellen’ en

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

91

de invloed van aantallen variabelen en default waarden hierop is niet vast te stellen op basis van dit
onderzoek. Aangezien deze factoren wel van invloed zijn op de prijs, verdient de prijs-kwaliteitverhouding aandacht in de afweging bij de toepassing van default waarden en het aantal
variabelen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

92

11 Conclusies en aanbevelingen

11.1 Conclusies prijsniveau Nederland in relatie tot andere lidstaten
De markt voor energielabels is sterk gesegmenteerd
Prijzen voor energielabels variëren afhankelijk van het type label, het type object, het type afnemer,
de grootte van de opdracht en de geleverde kwaliteit. Er kan dan ook niet gesproken worden van
‘de prijs’ voor een energielabel. Voor elk segment geldt een andere prijs. Daarnaast is de markt nog
sterk in ontwikkeling. Er treden nieuwe aanbieders toe, andere beperken zich tot specifieke
segmenten.
De belangrijkste kostenfactoren voor een energielabel zijn de tijdsbesteding en het uurtarief
van de adviseur
Er lijkt een brede consensus te zijn dat de kosten zijn opgebouwd volgens het principe van
tijdsbesteding maal uurtarief. De meeste aanbieders geven aan ook op die manier hun prijs te
bepalen. Een deel van de aanbieders geeft echter aan meer vraaggericht te werken: zij bepalen
hun prijs door te kijken wat afnemers bereid zijn te betalen. Uitzonderingen daargelaten zijn de
prijzen goed te herleiden tot uurtarieven tussen de 50 en 100 euro en een object- en
labelafhankelijke tijdsbesteding. Voor een NTA 8800 label – basisopname van een
eengezinswoning rekent een adviseur gemiddeld een half uur reistijd, een half uur afstemming met
de klant, een uur gebouwopname en twee uur analyse en invoer, wat vier uur in totaal betekent. Op
basis hiervan kan geconcludeerd worden dat er geen grote verschillen zijn tussen kostprijzen en
marktprijzen en dat er dus geen sprake is van onwenselijke marktverstoringen.
Een particulier betaalt voor een energielabel (basisopname) voor een eengezinswoning
gemiddeld tussen de 250 en 300 euro excl. btw
In alle enquêterondes lagen de mediane en gemiddelde prijzen voor een particuliere
eengezinswoning van 125 m2 tussen de 250 en 300 euro. Afhankelijk van het type object varieert
de prijs voor een particulier van 180 euro tot 500 euro. (in de periode mei t/m september 2021).
Woningcorporaties zijn over het algemeen goedkoper uit, vooral omdat zij werken met grote
aantallen. Bij opdrachten van 50 vergelijkbare objecten loopt de korting per object bijvoorbeeld op
tot 50%. In de utiliteitsbouw is elk object anders en is de variatie tussen objecten groot. Er is
daarom geen sprake van een duidelijk af te bakenen prijsniveau. Ten opzichte van het oude EIlabel is er in de NTA 8800 methodiek voor een basisopname geen prijsstijging waarneembaar.
Voor afnemers die voorheen gebruik maakten van het VEL is de prijsstijging echter fors.
Er zijn mogelijkheden voor prijsreductie, maar deze zijn op het totaalbedrag beperkt
Richting de toekomst zijn er mogelijkheden voor prijsdalingen, maar deze zijn beperkt. Prijsdalingen
zouden kunnen voortkomen uit efficiëntieverhogingen in het labelproces die de tijdsbesteding
reduceren en uit een hoger kennis- en informatieniveau bij afnemers, dat voorkomt dat zij meer
betalen dan nodig. Uiteindelijk zullen echter de consumentenvoorkeuren voor het serviceniveau en
de mate van nauwkeurigheid van het label bepalen hoe de prijs zich gaat ontwikkelen.
Prijzen voor energielabels in Nederland gemiddeld vergeleken met onderzochte lidstaten
Conform de EPBD-richtlijnen drukken alle onderzochte lidstaten het label uit in labelklassen
gebaseerd op het energiegebruik in kWh per vierkante meter per jaar. In de meeste landen wordt
gebruik gemaakt van een berekend energielabel gebaseerd op gebouwkenmerken. Deze

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

93

kenmerken worden vrijwel altijd vastgesteld door een adviseur ter plaatse.55 In landen waar bezoek
van een adviseur niet vereist was, zoals Nederland en Spanje, zijn inmiddels regels ingevoerd die
dit wel verplicht stellen. Van de onderzochte lidstaten maken Estland en Duitsland (ook) gebruik
van labels die niet gebaseerd zijn op gebouwkenmerken, maar op het feitelijke energiegebruik in de
woning. In Duitsland geldt dit voor ongeveer 50% van de geregistreerde energielabels.
In Nederland betaalt een woningeigenaar van een bestaande eengezinswoning gemiddeld 270
euro voor een energielabel (tabel 11.1) op basis van de tweede nationale prijspeiling. Wanneer de
gemeten energielabels van Estland en Duitsland buiten beschouwing worden gelaten, blijkt de
Nederlandse prijs dichtbij het gemiddelde van 255 euro te liggen. De prijzen in Nederland zijn
relatief hoog ten opzichte van Zuid Europa en de gemeten labels in Duitsland, maar liggen
gemiddeld lager dan in Denemarken, Finland, Oostenrijk en de berekende energielabels labels in
Duitsland.
Tabel 11.1 Gerapporteerde prijzen van een energielabel van een bestaande eengezinswoning, excl. btw
Land

Type label

Gemiddelde prijs

Gemiddelde

Gemiddeld

(€)

tijdsduur (uren)

uurtarief (€)

Denemarken

Berekend

480

5

100

Finland

Berekend

450

5

90

Berekend

440

5,5

80

Duitsland

Berekend (50%)

350

5

70

Nederland

Berekend

270

4

70

België (Vlaanderen)

Berekend

225

3

75

Ierland

Berekend

200

3

70

Portugal

Berekend

200

12

16,5

Italië

Berekend

160

4

40

Estland

Gemeten

150

3

50

Frankrijk

Berekend

125

3

45

Duitsland

Gemeten (50%)

100

1

100

Spanje

Berekend

100

3

30

Hongarije

Berekend

70

6

11,5

Oostenrijk

56

Uit het onderzoek blijkt dat de tijdsduur en de uurtarieven de kosten van energielabels in de
lidstaten bepalen. De uurtarieven zijn opgegeven door de geïnterviewde personen in de lidstaten.
In de tarieven zijn aanvullende kosten verrekend, zoals overheadkosten, kosten voor certificering
en opleiding en kosten voor registratie van labels die in sommige landen worden gehanteerd. De
toepassing en hoogte van deze kosten lopen per land uiteen. De in de tabel weergegeven kosten
zijn inclusief alle hierboven genoemde kosten en exclusief btw.
Wanneer de prijs van energielabels wordt afgezet tegen het jaarlijks beschikbaar inkomen per
hoofd van de bevolking van lidstaten (tabel 11.2), wordt het gemiddelde prijspeil van de
Nederlandse energielabels bevestigd. Portugal, Denemarken, Finland, Oostenrijk (bij bezoek ter
plaatse) en de berekende labels in Duitsland zijn in deze vergelijking relatief duur. De gemeten
labels in Duitsland en de berekende labels in Frankrijk en Spanje zijn relatief goedkoop ten
opzichte van het inkomen.

55

56

Alleen in Oostenrijk is bezoek ter plaatse niet verplicht. Het is onbekend hoeveel labels ‘op afstand’ worden afgegeven,
maar volgens de gesproken adviseur is bezoek ter plaatse nodig om de gewenste nauwkeurigheid te kunnen leveren.
Voor de labels die zonder bezoek worden afgegeven, wordt een tarief genoemd van 250 tot 300 euro.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

94

Tabel 11.2 Prijzen energielabel van een bestaande eengezinswoning ten opzichte van beschikbare
inkomen
Land

Type label

Gemiddelde
prijs (€)

Beschikbare

Relatieve prijs

inkomen per

ten opzichte van

hoofd van de

het beschikbare

bevolking per

inkomen (%)

jaar (€)*
Portugal

Berekend

200

12.700

1,6

Finland

Berekend

450

28.700

1,6

Oostenrijk

Berekend

440

29.500

1,5

Denemarken

Berekend

480

34.300

1,4

Duitsland

Berekend (50%)

350

27.500

1,3

Estland

Gemeten

150

13.700

1,1

Hongarije

Berekend

70

7.300

1

Nederland

Berekend

270

28.700

0,9

België (Vlaanderen)

Berekend

225

27.600

0,8

Italië

Berekend

160

19.500

0,8

Ierland

Berekend

200

29.700

0,7

Spanje

Berekend

100

18.100

0,6

Frankrijk

Berekend

125

24.900

0,5

Duitsland

Gemeten (50%)

100

27.500

0,4

Bovenstaande vergelijking geeft een indicatief relatief beeld: de prijs voor arbeid voor specifieke
functies in landen is afhankelijk van de lokale omstandigheden en de arbeidsmarkt. In landen waar
arbeid schaars is, is het tarief voor het werk in het algemeen hoger, met relatief hoge prijzen voor
arbeidsintensief werk tot gevolg. In landen waar arbeid relatief duur is, ontstaat in de regel echter
ook een prikkel om op arbeid te besparen. Dergelijke omstandigheden zijn niet onderzocht in het
kader van dit rapport, maar spelen waarschijnlijk wel een rol bij de tarieven en tijdsduren in de
onderzochte lidstaten.
Prijzen van energielabels voor appartementen in Nederland relatief hoog
Net als in Nederland zijn prijzen van individueel opgemeten en afgegeven energielabels voor
bestaande appartementen in de onderzochte lidstaten lager dan prijzen voor eengezinswoningen.
In de meeste landen ligt de verhouding iets lager dan in Nederland (75% tot 85% van de prijs voor
een eengezinswoning, in Nederland 89%). Van de landen waar appartementen individueel worden
opgemeten, zijn Spanje, Hongarije en Frankrijk het goedkoopst voor een gemiddeld appartement in
dat land (56 euro – 80 euro). In Nederland wordt gemiddeld de hoogste prijs voor energielabels
voor individuele appartementen gevraagd (241 euro).
In een aantal landen, waaronder Finland, Oostenrijk en Denemarken, worden energielabels voor
appartementen op gebouwniveau afgegeven, met lagere prijzen tot gevolg: de genoemde prijzen
variëren in deze landen tussen 0,40 en 1,20 euro per vierkante meter voor grotere appartementsgebouwen.57 Voor een appartement van 75 m2 betekent dit een prijs van ongeveer 30 tot 90 euro
per label, wat aanzienlijk lager is dan de gerapporteerde prijs voor appartementen van 241 euro uit
de tweede prijspeiling in Nederland.

57

Eventueel aangevuld met vast bedrag van 250 euro per appartement dat apart wordt bezocht, zoals in Oostenrijk. Bij
bezoek van een beperkt aantal appartementen in een groot gebouw, zijn deze kosten relatief beperkt.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

95

Deze prijs is ook lager dan 111 euro per label voor 50 labels van corporatiewoningen in bulk
opgenomen.58 Deze lage prijzen lijken samen te hangen met het feit dat labels veelal worden
afgegeven op basis van een aantal representatieve appartementen59, waarna het label wordt
vastgesteld voor het gehele gebouw. Dit scheelt in opnametijd, reistijd en administratie. Ook in
Nederland kunnen appartementsgebouwen van corporaties worden vastgesteld door bezoek van
een beperkt aantal woningen, maar dit geldt niet voor particulieren die een apart energielabel voor
hun appartement moeten aanvragen. Daarnaast zijn aan representativiteit in Nederland eisen
verbonden, waardoor het aantal appartementen dat opgenomen moet worden in de regel hoger lijkt
uit te komen dan in landen waar labels op gebouwniveau worden afgegeven.
Gezien het prijsverschil valt een nader onderzoek naar de relatief hoge kosten van appartementen
in Nederland en de implicaties van energielabels op gebouwniveau te overwegen. In Nederland
kunnen appartementen van elkaar verschillen door gespikkeld bezit, maar vaak zijn Verenigingen
van Eigenaren actief die beslissingen op gebouwniveau moeten faciliteren, waardoor labels op
gebouwniveau mogelijk lijken. Huurpunten worden mede vastgesteld op basis van het energielabel
per appartement, waardoor het afgeven van een label op gebouwniveau ook implicaties zal hebben
voor de huurpunten per appartement voor corporaties.
Kosten versleuteld in tarieven, Nederland beperkt prijzen
De uurtarieven die in de onderzochte lidstaten worden gehanteerd, zijn moeilijk vergelijkbaar. Deze
tarieven zijn veelal afhankelijk van lokale arbeidsmarkten, opleidingseisen en -kosten en
aanvullende kosten (bijvoorbeeld certificering- en registratiekosten), welke wisselen per lidstaat en
soms per regio binnen lidstaten. Wel kan gesteld worden dat de route die Nederland hier heeft
gekozen, de prijzen beperkt: naast btw worden geen additionele registratiekosten in rekening
gebracht aan adviseurs en eisen aan vooropleidingen zijn beperkt te noemen ten opzichte van de
onderzochte lidstaten, met een drukkend effect op tarieven tot gevolg. Daarnaast worden adviezen
automatisch gegenereerd door software, wat de analysetijd beperkt. Tot slot hoeven geen
additionele documenten te worden opgemaakt bij registratie. Hier staat wel tegenover dat een
woningdossier moet worden aangelegd. Daarnaast moeten in Nederland kosten aan de
certificerende instelling worden afgedragen, welke afhankelijk zijn van het aantal verstrekte
labels.60
Driedeling zichtbaar in prijzen van lidstaten
Tussen de onderzochte lidstaten is een driedeling zichtbaar aangaande de prijzen van
energielabels.
‘Dure landen’: veel in te vullen variabelen, hoge tarieven
In landen met hoge prijzen, geldt dat het aantal gebouwkenmerken dat moet worden ingevuld
(invoerparameters) relatief hoog ligt, veelal met een beoogde hoge kwaliteit als reden. In
Scandinavië, Oostenrijk en Duitsland kan het aantal variabelen dat moet worden ingevoerd,
oplopen tot 400, wat een langere tijdsduur verklaart. Daarnaast liggen de uurtarieven in deze
landen, met uitzondering van Duitsland, gemiddeld ook hoger dan in de overige onderzochte
lidstaten.

58

59

60

In de prijspeiling zijn uitsluitend eengezinswoningen in bulk (50) gemeten. Deze prijs bedraagt ongeveer de helft van de
prijs van een individueel gemeten eengezinswoning voor corporaties (232 euro versus 111 euro). Wanneer deze
verhouding wordt gebruikt voor de prijs van appartementen, zou de prijs voor appartementen in bulk op ruim 100 euro
uitkomen (0,48 maal 217 euro).
In Nederland richt het aantal te bezoeken representatieve appartementen op vijf of zes, in de gesprekken met de overige
lidstaten worden drie of vier te bezoeken appartementen genoemd.
De adviseur die in het kader van dit onderzoek is gesproken noemt bedragen van tussen 5 en 7 euro per label. Mogelijk
liggen deze bedragen voor andere bedrijven lager of hoger.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

96

Middencategorie: diffuus beeld aangaande aantal variabelen, tarieven en controle
In de middencategorie (Nederland, België (Vlaanderen), Ierland, Portugal en Italië) wisselt het
aantal in te vullen variabelen. Het aantal variabelen in Nederland lijkt relatief hoog te liggen, maar
desalniettemin is de opname- en analysetijd met drie uur gemiddeld te noemen. Gecombineerd met
gemiddelde uurtarieven, komt Nederland in de middencategorie uit. Ook in Portugal, Italië en
Ierland moeten veel variabelen worden ingevoerd. Met name in Portugal moet een zeer uitgebreid
Excelbestand worden ingevuld, waardoor de invoer van de data veel tijd in beslag neemt. Een laag
uurtarief zorgt ervoor dat Italië en Portugal in de middencategorie terecht komen qua prijsniveau. In
Ierland, waar ook veel gebouwkenmerken moeten worden ingevoerd, worden veel default waarden
automatisch ingevuld door de software op basis van bouwjaar, wat de opnametijd verkort. Verder is
bekend dat in onder meer Ierland en Italië energielabels tegen zeer lage prijzen worden
aangeboden, zonder dat hier actie op wordt ondernomen om naleving van de regels te
bewerkstelligen.61
In België (Vlaanderen) ligt het aantal variabelen lager: tussen 100 en 130. In België (Vlaanderen)
wordt in gesprekken aangegeven dat de keuze om het aantal variabelen te beperken, en daarmee
de kosten te drukken, bewust is gemaakt. Variabelen met een minder grote invloed zijn weggelaten
of gesimplificeerd. De gemiddelde uurtarieven van 75 euro zorgen ervoor dat België (Vlaanderen)
in de middencategorie landt.
Goedkope landen: kostenefficiency en lage tarieven
De goedkoopste energielabels zijn aanwezig in Estland (gemeten labels), Duitsland (gemeten
labels), Hongarije, Spanje en Frankrijk. De gemeten labels, gehanteerd vanuit kostenoverwegingen, kennen relatief lage prijzen door de eenvoud van het vaststellen van het label. In
Hongarije is het aantal variabelen hoog, maar zorgt een laag uurtarief in combinatie met een
maximumprijs voor relatief lage prijs ten opzichte van andere landen.
Net als in België (Vlaanderen), wordt in Frankrijk aangegeven dat het aantal variabelen bewust
beperkt is gehouden (rond 100). Hier wordt het energielabel gezien als een van de middelen om
energiebesparing te stimuleren, maar weegt het beperken van de prijs van een label mee in de
afweging bij het aantal gebouwkenmerken dat moet worden verstrekt om het label vast te stellen.
Controle en naleving vindt bovendien nauwelijks plaats. Voor Spanje geldt dat de opnametijd
relatief kort is: het aantal variabelen is beperkt (maximaal 200) en er kan veel gebruik worden
gemaakt van default waarden. Ook in Spanje lijkt derhalve op kostenefficiency te worden gestuurd
en worden bodemprijzen in de markt getolereerd.
Beperkt zicht op nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van labels in de lidstaten
Op basis van dit onderzoek is het moeilijk vast te stellen of de labels met hogere prijzen ook
nauwkeuriger worden vastgesteld en een betere inschatting opleveren van het energiegebruik per
vierkante meter per jaar. Veelal hangen deze hogere prijzen samen met een relatief groot aantal
variabelen dat moet worden ingevuld en/of een beperkt gebruik van default waarden. Of dit
resulteert in een betere prijs-kwaliteitverhouding van energielabels is echter onduidelijk. Uit het
onderzoek komt wel naar voren dat een grote hoeveelheid in te vullen variabelen niet per definitie
zorgt voor een nauwkeuriger label (komt het gebouw in de juiste labelklasse terecht?); uit
gesprekken komt naar voren dat de kans op fouten groter is bij een grotere hoeveelheid variabelen,
met soms zelfs een minder nauwkeurig energielabel tot gevolg. Daarnaast zijn uitkomsten soms
moeilijk te verklaren door adviseurs bij veel in te vullen variabelen. Controle en naleving lijkt een
beperkte rol te spelen: in zowel ‘dure’ als ‘goedkope’ lidstaten komen strenge en minder strenge
controles voor.

61

Ook in Spanje komen zeer lage prijzen voor, maar is onlangs regelgeving ingegaan waarbij bezoek ter plaatse verplicht is.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

97

11.2 Aanbevelingen
Beperken van prijzen door beperking van de tijdsduur
Uit het onderzoek zijn weinig ‘quick wins’ naar voren gekomen. De meeste landen hebben een
vergelijkbare systematiek met Nederland en werken op dezelfde wijze. Het beperken van de
tijdsduur bij de opname van een energielabel lijkt de meest geëigende route om in de bestaande
bouw de prijzen van energielabels te beperken met behoud van de huidige systematiek.
Door het verminderen van het aantal variabelen, neemt de tijdsinvestering van de adviseur af en
hiermee de prijs. In de praktijk blijkt dat voor oude woningen het vaststellen van bijvoorbeeld het
isolatieniveau vaak niet mogelijk is. Een vereenvoudigde berekening of aanpassingen in software,
waarbij isolatiewaarden voor-ingevuld worden op basis van bouwjaar voor woningen gebouwd voor
bijvoorbeeld 2000, kan de tijdsduur beperken. De gevolgen voor de nauwkeurigheid en
betrouwbaarheid van het label zullen naar verwachting beperkt zijn daar er nu ook al veel gebruik
wordt gemaakt van default waarden voor isolatie op basis van bouwjaar. De ingevulde
defaultwaarde kan hierbij worden aangepast wanneer een meting wel mogelijk is of wanneer
renovatiebewijzen kunnen worden overlegd.
Met name in België (Vlaanderen) is een aantal voorbeelden genoemd om het aantal variabelen te
reduceren. Er is een bewuste afweging gemaakt tussen de waarde van de informatie voor het
energiegebruik, de mate waarin een variabele goed is vast te stellen en de tijdsduur die hiermee
gepaard gaat. Door met dergelijke criteria de lijst met variabelen te reduceren, kan tijdswinst en
kostenreductie worden bewerkstelligd. Een dergelijke benadering past bij de vrijheidsgraden die
regelgeving vanuit de EU biedt: de CEN-normen betreffen een advies. Veel gesproken landen zijn
niet op de hoogte van de normen of hebben een bewuste keuze gemaakt om niet alle normen op te
nemen in de systematiek, met kostenbeperkingen tot gevolg.
Zicht op kwaliteit nodig om een redelijke prijs te kunnen bepalen
De mate waarin een systematiek met veel variabelen (met als gevolg een hogere prijs) te
prefereren is boven een vereenvoudigd systeem tegen lagere kosten, hangt mede af van het
kwaliteitsverschil: wanneer een systeem met vereenvoudigde methodiek vrijwel dezelfde resultaten
biedt als een zwaarder, tijdrovend systeem, heeft het eerste vanuit efficiencyoogpunt de voorkeur.
De vraag rijst hierbij of een methode met veel in te vullen parameters, al dan niet gevuld door
default waarden, een betere voorspelling vormt van het gebouwgebonden energiegebruik dan een
methode met minder parameters.
De kosten voor een energielabel op basis van de NTA-systematiek met bezoek ter plaatse zijn
aanzienlijk ten opzichte van eerdere berekeningen en ten opzichte van het voorheen gehanteerde
VEL. De kosten van een energielabel voor een bestaande eengezinswoningen bedragen 270 euro
op basis van de tweede prijspeiling van dit onderzoek. Door Sira Consulting werden deze kosten
voor invoering geschat op 190 euro62 en het VEL kostte ongeveer 10 euro. Een beter zicht op de
meerwaarde van deze kostentoename (of een beter zicht op de kostenbesparing bij een
vereenvoudigd systeem ten opzichte van de kwaliteit) strekt dan ook tot de aanbeveling.
Het nut van een hogere kwaliteit moet hierbij in ogenschouw worden genomen. De eerste stap
hiervoor is een goede definitie van het doel van het energielabel en een beoordeling van de kosten
en de baten van het energielabel in relatie tot dit doel. Hierbij is het nodig een afweging te maken
tussen acceptabele afwijkingen bij duurdere en goedkopere systemen in relatie tot kosten voor
energielabels bij verschillende systematieken.

62

SIRA Consulting (2019), ‘Lastenmeting wijziging energieprestatiemethode en inijking energielabels’.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

98

Om de effecten van systeemverschillen te onderzoeken, kan gedacht worden aan het opzetten
van een experiment, waarbij bijvoorbeeld 500 woningen worden bezocht door vijf adviseurs per
woning. De adviseurs geven een label af op basis van de NTA-basismethodiek en op basis van
een vereenvoudigde methode. De resultaten kunnen onderling worden vergeleken en worden
afgezet tegen het feitelijk energiegebruik van de woning en het uiteindelijke energielabel.63 Een
dergelijk experiment biedt de volgende relevante inzichten:
•

Inzicht in de mate waarin de uitkomst van de methodiek per woning verschilt per adviseur;
een indicatie van de nauwkeurigheid van de methodiek zelf;

•

Inzicht in de mate waarin een vereenvoudigde methodiek afwijkt in uitkomst van de NTAmethodiek, welke kan worden afgezet tegen de prijzen van de methodieken gebaseerd op
uurtarieven; een indicatie voor de feitelijke kosten ten opzichte van de nauwkeurigheid van
de methodieken;

•

Inzicht in de afwijkingen van de methodieken ten opzichte van het feitelijke energiegebruik;

een indicatie voor de kwaliteit van de systemen als indicatie voor het feitelijk energiegebruik.
Op basis van de uitkomst van het experiment kan een gefundeerde beslissing worden genomen
over de gewenste prijs-kwaliteitverhouding van energielabels.

Digitalisering biedt mogelijkheden voor de toekomst
In Denemarken hoeven woningen die in de afgelopen 25 jaar zijn gebouwd niet te worden bezocht
door een adviseur wanneer geen aanpassingen aan de woningen zijn gedaan. Van deze woningen
is veel informatie digitaal vastgelegd, waardoor labels online ‘verlengd’ kunnen worden. Een
dergelijke route brengt kostenbesparingen met zich mee. Ook voor Nederland geldt dat het digitaal
vastleggen van informatie van nieuwbouwwoningen kostenbesparingen op kan leveren op langere
termijn. Door het vastleggen van data die benodigd zijn voor het op afstand verlengen van een
energielabel, wordt het aantal bezoeken van adviseurs verminderd, met kostenbeperkingen tot
gevolg.
Noodzaak van adviseur ter plaatse voor energielabel bij nieuwbouw onzeker
Enkele landen geven energielabels af voor nieuwbouw op basis van de bouwaanvragen en bouwtekeningen. In sommige landen is dit label twee jaar geldig, na deze periode moet een nieuw label
aangevraagd worden bij een transactie. In Nederland moet een voorlopig label worden
aangevraagd bij de vergunning en na oplevering van een nieuwbouwwoning moet een detaillabel
worden verstrekt.
Ontwerpen en bouwtekeningen kennen in de regel een hoge mate van detail. Bij het ontwerp moet
voldaan worden aan het bouwbesluit en worden gebouwen al getoetst aan BENG-normen. De
toegevoegde waarde van het verstrekken van een detailopname met bezoek ter plaatse na
oplevering is dan ook onzeker; een energielabel op basis van tekeningen kan onder normale
omstandigheden een hoge mate van betrouwbaarheid worden toegedicht. Het is mogelijk dat
gedurende de bouw wordt afgeweken van het ontwerp, maar de effecten van deze afwijkingen ten
opzichte van het oorspronkelijk berekende energielabel zijn onzeker.
Een analyse van de afwijking tussen vooraf berekende energielabels op basis van documenten ten
opzichte van de uitkomst van een detaillabel na bezoek, kan inzicht verschaffen in de vraag of er
grote verschillen zijn in de uitkomsten. Indien deze de afwijkingen in termen van het energielabel
beperkt zijn, kan het verplicht afgeven van een detaillabel na oplevering beargumenteerd tegen het
licht worden gehouden. Hierbij moet in ogenschouw worden gehouden dat een opname na
oplevering ook plaats moet vinden in het kader van de aanstaande Wet kwaliteitsborging, waarmee
de baten zich beperken tot het vermijden van de activiteiten die nodig zijn voor het vaststellen van
het energielabel.
63

Voor een vergelijking met het feitelijk energiegebruik per woning kan een correctie plaatsvinden op basis van gedrag bij
energiegebruik teneinde een indicatie te krijgen voor het gebouwgebonden energiegebruik.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

99

Bijlage 1: Vormgeving en uitkomsten enquête

Vormgeving enquête
Invulkolom 1 - Particuliere woning

Invulkolom 2 - Woningcorporatiewoning

Invulkolom 3 - Utiliteitsbouw

Objectkenmerken:
Een particuliere eengezinswoning met een oppervlak van 125 m2, bouwjaar 2005.

Objectkenmerken:
Een eengezinswoning in bezit van een woningcorporatie met een oppervlak van

Objectkenmerken:
Een kantoorgebouw van 1.000 m2, bouwjaar 2005.

2

125 m , bouwjaar 2005.

Prijs energielabel excl. btw

Basis

Detail

Prijs energielabel excl. btw

Basis

Detail

Prijs energielabel excl. btw

Basis

Detail

Eengezinswoning

€

-

€

-

Eengezinswoning

€

-

€

-

Kantoorgebouw

€

-

€

-

Uurtarief adviseur excl. btw

€

-

€

-

Uurtarief adviseur excl. btw

€

-

€

-

Uurtarief adviseur excl. btw

€

-

€

-

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]*

Basis

Detail

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]*

Basis

Detail

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]*

Planning, voorbereiding en klantcommunicatie
Reistijd
Gebouwopname (inspectie ter plaatse)
Analyse, invoer en registratie label

Planning, voorbereiding en klantcommunicatie
Reistijd
Gebouwopname (inspectie ter plaatse)
Analyse, invoer en registratie label

Planning, voorbereiding en klantcommunicatie
Reistijd
Gebouwopname (inspectie ter plaatse)
Analyse, invoer en registratie label

*) Vul per onderdeel uw gemiddelde tijdsbesteding in

*) Vul per onderdeel uw gemiddelde tijdsbesteding in

*) Vul per onderdeel uw gemiddelde tijdsbesteding in

Prijs labelvarianten excl.btw
Nieuwbouw - label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - label t.b.v. oplevering
Eengezinswoning gebouwd tussen 1975 en 2000
Eengezinswoning gebouwd voor 1975
Appartement uit 2005 van 75 m2

Opmerkingen

Basis
N.v.t.
N.v.t.
€
€
€
-

Detail
€
€
€
€
€

-

Prijs labelvarianten excl.btw
Nieuwbouw - Label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - Label t.b.v. oplevering
Eengezinswoning gebouwd tussen 1975 en 2000
Eengezinswoning gebouwd voor 1975
Labelprijs bij opdracht van 10 eengezinswoningen
Labelprijs bij opdracht van 25 eengezinswoningen
Labelprijs bij opdracht van 50 eengezinswoningen
Appartement uit 2005 van 75 m2

Opmerkingen

Basis
N.v.t.
N.v.t.
€
€
€
€
€
€
-

Detail
€
€
€
€
€
€
€
€

-

Prijs labelvarianten excl.btw
Nieuwbouw - Label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - Label t.b.v. oplevering
Gebouw met meerdere gebruiksfuncties
Gebouw met complexe gebruiksfunctie
Kantoorgebouw met oppervlak van 2.500 m2
Kantoorgebouw met oppervlak van 10.000 m2

Basis

Detail

Basis
N.v.t.
N.v.t.
€
€
€
€
-

Detail
€
€
€
€
€
€

-

Opmerkingen

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

100

Resultaten enquêteronde 1
Basis

Particulier

Prijs energielabel excl. btw - Eengezinswoning
Uurtarief adviseur excl. btw

Gemiddeld

€
€

Minimum

270,80 €
75,83 €

Detail
Maximum

181,45 €
50,00 €

Mediaan

390,00 €
125,00 €

Gemiddeld

257,08 €
75,00 €

Minimum

464,04 €
75,83 €

Basis

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]

Gemiddeld

Totaal
Klantcommunicatie en planning
Reistijd
Gebouwopname
Analyse, invoer en registratie

Minimum

236
24
37
62
112

151
15
24
34
70

Nieuwbouw - label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - label t.b.v. oplevering
Eengezinswoning gebouwd tussen 1975 en 2000
Eengezinswoning gebouwd voor 1975
Appartement uit 2005 van 75 m2

Gemiddeld

Mediaan

305
45
60
100
231

Gemiddeld

260
20
30
60
95

Minimum

250
33
40
84
92

Mediaan

292,84 €
324,71 €

181,45 €
208,00 €

390,00 €
409,00 €

€

236,76 €

118,13 €

350,00 €

204,58 €

€
€

299,19 €
76,00 €

333,63
306,05
344,10
355,13

€
€
€
€

449,25 €

Gemiddeld

Totaal
Klantcommunicatie en planning
Reistijd
Gebouwopname
Analyse, invoer en registratie

Minimum

233
24
38
77
96

Mediaan

390,00 €
90,00 €

Gemiddeld

314,50 €
85,00 €
Mediaan

260
30
60
100
125

Nieuwbouw - label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - label t.b.v. oplevering
Eengezinswoning gebouwd tussen 1975 en 2000
Eengezinswoning gebouwd voor 1975
Labelprijs bij opdracht van 10 eengezinswoningen
Labelprijs bij opdracht van 25 eengezinswoningen
Labelprijs bij opdracht van 50 eengezinswoningen

€
€
€
€
€

316,97
328,60
163,64
130,04
93,85

Minimum

€
€
€
€
€

181,45
208,00
117,00
105,60
60,00

Minimum

449,55 €
76,00 €
Gemiddeld

241
25
30
81
94

€
€
€
€

210,90
318,75
390,00
390,00

891,00 €

333,29

Maximum

181,45 €
57,00 €

Mediaan

891,00 €
90,00 €

362,88
85,00

Minimum

250
33
40
84
92

Maximum

237
25
30
60
70

Mediaan

260
45
60
100
117

252
30
30
92
90

Detail
Maximum

€
€
€
€
€

Mediaan

595,00
360,00
402,90
436,00

Detail
Maximum

191
15
30
44
70

Gemiddeld

€
€
€
€

239,40 €

Basis

Prijs labelvarianten excl.btw

Maximum

195,00
239,40
239,40
239,40

Basis

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]

252
30
30
92
90

Detail
Maximum

181,45 €
57,00 €

Mediaan

260
45
60
100
117

Minimum

Basis
Minimum

Maximum

237
25
30
60
70

Gemiddeld

€
€

Gemiddeld

362,88
75,00

Detail
Maximum

€
€
286,00 €
365,00 €

Woningcorporatie

Prijs energielabel excl. btw - Eengezinswoning
Uurtarief adviseur excl. btw

Minimum

Mediaan

891,00 €
125,00 €

Detail
Maximum

Basis

Prijs labelvarianten excl.btw

Maximum

239,40 €
50,00 €

390,00
409,00
251,60
188,70
125,80

Mediaan

€
€
€
€
€

Gemiddeld

350,00
350,00
142,98
112,94
94,79

€
€
€
€
€
€
€

472,98
452,29
480,83
489,10
200,03
148,97
114,64

Minimum

€
€
€
€
€
€
€

195,00
239,40
239,40
239,40
117,00
117,00
95,76

Maximum

€
€
€
€
€
€
€

891,00
891,00
891,00
891,00
268,60
201,45
134,30

Mediaan

€
€
€
€
€
€
€

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

402,95
339,38
396,45
413,00
207,26
138,72
114,25

101

Basis

Utiliteit

Gemiddeld

Prijs energielabel excl. btw - Kantoorgebouw
Uurtarief adviseur excl. btw

€
€

Minimum

1.572,44 €
75,83 €

Detail
Maximum

458,15 €
50,00 €

Mediaan

4.437,50 €
125,00 €

Gemiddeld

652,50 €
75,00 €

Minimum

2.140,33 €
75,83 €

Basis

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]

Gemiddeld

Totaal
Klantcommunicatie en planning
Reistijd
Gebouwopname
Analyse, invoer en registratie

Minimum

764
217
59
209
279
Gemiddeld

357
35
30
140
127

Nieuwbouw - Label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - Label t.b.v. oplevering
Gebouw met meerdere gebruiksfuncties
Gebouw met complexe gebruiksfunctie
Kantoorgebouw met oppervlak van 2.500 m2
2

Kantoorgebouw met oppervlak van 10.000 m

Minimum

Mediaan

6.500,00 €
125,00 €

740,63
75,00

Detail
Maximum

Mediaan

2130
1080
120
330
600

Gemiddeld

528
45
53
205
213

Minimum

1148
444
64
268
373

Maximum

435
35
30
130
157

Basis

Prijs labelvarianten excl.btw

Maximum

580,07 €
50,00 €

Mediaan

3120
1560
120
540
900

519
90
53
200
218

Detail
Maximum

Mediaan

Gemiddeld

€
€
€

1.240,71 €
1.680,22 €
1.919,12 €

458,15 €
549,78 €
916,30 €

4.437,50 €
6.656,25 €
4.437,50 €

€
€
628,75 €
718,39 €
1.161,33 €

€

3.084,88 €

1.275,00 €

6.656,25 €

2.204,13 €

Minimum

1.389,85
2.103,45
2.140,33
2.981,83
2.940,13

€
€
€
€
€

4.714,03 €

Maximum

522,32
580,07
580,07
652,50
1.160,13

€
€
€
€
€

1.491,75 €

Mediaan

3.937,50
6.500,00
6.500,00
9.750,00
6.500,00

€
€
€
€
€

549,79
666,88
740,63
762,42
1.160,25

9.750,00 €

2.900,33

Resultaten enquêteronde 2
Basis

Particulier

Gemiddeld

Prijs energielabel excl. btw - Eengezinswoning €
Uurtarief adviseur excl. btw
€

Minimum

269,54 €
71,28 €

Detail
Maximum

181,45 €
50,00 €

Mediaan

475,00 €
105,00 €

Gemiddeld

260,00 €
70,00 €

Minimum

384,06 €
76,64 €

Basis

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]

Gemiddeld

Totaal
Klantcommunicatie en planning
Gebouwopname (incl. reistijd)
Analyse, invoer en registratie

Minimum

227
35
77
115

Nieuwbouw - label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - label t.b.v. oplevering
Eengezinswoning gebouwd tussen 1975 en 2000
Eengezinswoning gebouwd voor 1975
2
Appartement uit 2005 van 75 m

Gemiddeld

Maximum

120
4
30
30

€
€
€

282,54 €
288,01 €
241,16 €

Minimum

181,45 €
185,95 €
118,13 €

Mediaan

600,00 €
95,00 €

387,50
85,00

Detail
Mediaan

360
105
120
240

Gemiddeld

224
30
78
99

Minimum

298
47
92
159

Maximum

170
10
60
60

Basis

Prijs labelvarianten excl.btw

Maximum

181,45 €
55,00 €

Mediaan

540
90
120
360

256
60
100
120

Detail
Maximum

475,00 €
475,00 €
390,00 €

Mediaan

Gemiddeld

€
€
281,00 €
278,00 €
226,14 €

405,81
403,52
397,82
401,13
336,00

Minimum

€
€
€
€
€

195,00
239,40
239,40
239,40
217,00

Maximum

€
€
€
€
€

950,00
950,00
600,00
600,00
600,00

Mediaan

€
€
€
€
€

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

340,29
355,00
395,00
395,00
315,79

102

Basis

Woningcorporatie

Gemiddeld

Prijs energielabel excl. btw - Eengezinswoning €
Uurtarief adviseur excl. btw
€

Minimum

238,50 €
79,23 €

Detail
Maximum

124,00 €
57,00 €

Mediaan

390,00 €
105,00 €

Gemiddeld

200,00 €
82,00 €

Minimum

373,09 €
73,10 €

Basis

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]

Gemiddeld

Totaal
Klantcommunicatie en planning
Gebouwopname (incl. reistijd)
Analyse, invoer en registratie

Minimum

161
36
61
64

50
5
15
30

Nieuwbouw - label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - label t.b.v. oplevering
Eengezinswoning gebouwd tussen 1975 en 2000
Eengezinswoning gebouwd voor 1975
Labelprijs bij opdracht van 10 eengezinswoningen
Labelprijs bij opdracht van 25 eengezinswoningen
Labelprijs bij opdracht van 50 eengezinswoningen
Appartement uit 2005 van 75 m2

Gemiddeld

Mediaan

260
90
120
125

€
€
€
€
€
€

Gemiddeld

120
30
50
60

Minimum

267
54
84
130

232,03
237,32
160,57
136,27
111,30
216,94

€
€
€
€
€
€

€
€
€
€
€
€

Gemiddeld

€
€

Minimum

1.131,00 €
80,21 €

Mediaan

390,00
409,00
251,60
215,00
200,00
350,00

Gemiddeld

€
€
190,73 €
204,00 €
140,80 €
120,00 €
100,00 €
214,07 €

€
€
€
€
€

Minimum

398,07
384,28
388,73
392,86
208,45
177,30
154,51
361,68

€
€
€
€
€
€
€
€

Gemiddeld

Totaal
Klantcommunicatie en planning
Gebouwopname (incl. reistijd)
Analyse, invoer en registratie

Minimum

649
113
203
333

Mediaan

4.437,50 €
125,00 €

Gemiddeld

775,00 €
80,00 €
Mediaan

2130
1200
480
730

Nieuwbouw - Label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - Label t.b.v. oplevering
Gebouw met meerdere gebruiksfuncties
Gebouw met complexe gebruiksfunctie
Kantoorgebouw met oppervlak van 2.500 m2
Kantoorgebouw met oppervlak van 10.000 m2

€
€
€
€

1.082,21
1.364,32
1.601,56
3.400,73

Minimum

€
€
€
€

458,15
549,78
916,30
1.275,00

1.762,66 €
99,85 €
Gemiddeld

600
60
180
300

€
€
€
€
€
€
€
€

210,90
318,75
350,00
350,00
200,00
162,50
134,30
290,00

Maximum

580,07 €
57,00 €

Mediaan

6.500,00 €
235,00 €

1.150,00
88,00

Minimum

916
261
239
416

Maximum

250
10
120
120

Mediaan

3120
1680
540
900

728
108
225
393

Detail
Maximum

€
€
€
€

Mediaan

891,00
891,00
891,00
891,00
300,00
300,00
300,00
891,00

Detail
Maximum

220
5
90
90

Gemiddeld

€
€
€
€
€
€
€
€

Minimum

Basis

Prijs labelvarianten excl.btw

245
58
76
90

Maximum

166,50
166,50
166,50
166,50
117,00
117,00
95,76
142,50

Basis

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]

Mediaan

480
90
120
300

Detail
Maximum

458,15 €
52,50 €

335,75
80,00

Detail
Maximum

78,50
78,50
117,00
105,60
60,00
64,00

Maximum

115
5
45
60

Basis

Utiliteit

Prijs energielabel excl. btw - Kantoorgebouw
Uurtarief adviseur excl. btw

Minimum

Mediaan

891,00 €
90,00 €

Detail
Maximum

Basis

Prijs labelvarianten excl.btw

Maximum

166,50 €
55,00 €

4.437,50
6.656,25
4.437,50
9.000,00

Mediaan

€
€
€
€

800,00
950,00
1.340,50
2.550,00

Gemiddeld

€
€
€
€
€
€

1.343,23
2.082,76
1.758,76
2.325,33
2.145,06
3.473,68

Minimum

€
€
€
€
€
€

500,00
580,07
580,07
652,50
750,00
1.000,00

Maximum

€
€
€
€
€
€

3.937,50
6.500,00
6.500,00
9.750,00
6.500,00
9.750,00

Mediaan

€
€
€
€
€
€

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

559,58
1.337,50
989,38
989,38
1.300,00
2.900,33

103

Resultaten enquêteronde 3
Basis

Particulier

Prijs energielabel excl. btw - Eengezinswoning
Uurtarief adviseur excl. btw

Gemiddeld

€
€

Minimum

294,88 €
69,25 €

Detail
Maximum

188,75 €
49,59 €

Mediaan

1.000,00 €
95,00 €

Gemiddeld

260,00 €
70,00 €

Minimum

416,05 €
72,87 €

Basis

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]

Gemiddeld

Totaal
Klantcommunicatie en planning
Reistijd
Gebouwopname
Analyse, invoer en registratie

Minimum

261
31
34
69
129

Maximum

130
4
15
30
20

Nieuwbouw - label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - label t.b.v. oplevering
Eengezinswoning gebouwd tussen 1975 en 2000
Eengezinswoning gebouwd voor 1975
Appartement uit 2005 van 75 m2

Gemiddeld

Mediaan

900
90
90
120
720

Gemiddeld

230
20
30
60
90

Minimum

413
46
26
100
245

Mediaan

297,12 €
301,94 €

196,00 €
196,00 €

1.000,00 €
1.000,00 €

€

254,02 €

176,00 €

1.000,00 €

239,67 €

€
€

331,67 €
76,36 €

401,03
464,14
491,37
491,37

€
€
€
€

579,00 €

Gemiddeld

Totaal
Klantcommunicatie en planning
Reistijd
Gebouwopname
Analyse, invoer en registratie

Minimum

289
31
36
60
168

Mediaan

1.000,00 €
90,00 €

Gemiddeld

200,00 €
80,00 €
Mediaan

900
90
90
120
720

Nieuwbouw - label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - label t.b.v. oplevering
Eengezinswoning gebouwd tussen 1975 en 2000
Eengezinswoning gebouwd voor 1975
Labelprijs bij opdracht van 10 eengezinswoningen
Labelprijs bij opdracht van 25 eengezinswoningen
Labelprijs bij opdracht van 50 eengezinswoningen
Appartement uit 2005 van 75 m2

€
€
€
€
€
€

337,06
345,15
275,43
229,88
206,30
344,55

Minimum

€
€
€
€
€
€

145,00
145,00
117,00
117,00
75,00
145,00

Minimum

572,50 €
80,50 €
Gemiddeld

200
10
30
45
75

€
€
€
€

325,00
380,00
400,00
400,00

1.250,00 €

400,00

Maximum

200,00 €
55,00 €

Mediaan

1.250,00 €
97,00 €

420,00
85,00

Minimum

539
55
55
105
338

Maximum

200
10
30
20
70

Mediaan

1140
90
90
180
900

408
60
45
110
190

Detail
Maximum

€
€
€
€
€
€

Mediaan

1.000,00
1.250,00
1.250,00
1.250,00

Detail
Maximum

75
5
10
20
20

Gemiddeld

€
€
€
€

300,00 €

Basis

Prijs labelvarianten excl.btw

Maximum

161,15
128,10
293,30
293,30

Basis

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]

290
40
25
100
150

Detail
Maximum

145,00 €
50,00 €

Mediaan

1140
90
45
180
900

Minimum

Basis
Minimum

Maximum

175
15
0
30
45

Gemiddeld

€
€

Gemiddeld

400,00
75,00

Detail
Maximum

€
€
265,00 €
270,00 €

Woningcorporatie

Prijs energielabel excl. btw - Eengezinswoning
Uurtarief adviseur excl. btw

Minimum

Mediaan

1.250,00 €
97,00 €

Detail

Basis

Prijs labelvarianten excl.btw

Maximum

293,30 €
50,00 €

1.000,00
1.000,00
900,00
800,00
750,00
1.000,00

Mediaan

€
€
€
€
€
€

Gemiddeld

226,50
247,93
175,00
132,13
117,00
213,64

€
€
€
€
€
€
€
€

465,00
603,33
572,50
572,50
419,25
376,75
340,50
598,33

Minimum

€
€
€
€
€
€
€
€

195,00
200,00
200,00
200,00
117,00
117,00
75,00
200,00

Maximum

€
€
€
€
€
€
€
€

1.000,00
1.250,00
1.250,00
1.250,00
1.150,00
1.050,00
1.000,00
1.250,00

Mediaan

€
€
€
€
€
€
€
€

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

200,00
405,00
420,00
300,00
195,00
160,00
117,00
345,00

104

Basis

Utiliteit

Gemiddeld

Prijs energielabel excl. btw - Kantoorgebouw
Uurtarief adviseur excl. btw

€
€

Minimum

1.071,35 €
80,22 €

Detail
Maximum

540,00 €
50,00 €

Mediaan

3.000,00 €
120,00 €

Gemiddeld

800,00 €
81,00 €

Minimum

1.696,07 €
88,50 €

Basis

Tijdsindicatie werkzaamheden [minuten]

Gemiddeld

Totaal
Klantcommunicatie en planning
Reistijd
Gebouwopname
Analyse, invoer en registratie

Minimum

742
62
46
221
420
Gemiddeld

260
20
20
90
75

Nieuwbouw - Label t.b.v. bouwvergunning
Nieuwbouw - Label t.b.v. oplevering
Gebouw met meerdere gebruiksfuncties
Gebouw met complexe gebruiksfunctie
Kantoorgebouw met oppervlak van 2.500 m2
2

Kantoorgebouw met oppervlak van 10.000 m

Minimum

Mediaan

3.500,00 €
100,00 €

1.750,00
90,00

Detail
Maximum

Mediaan

2340
120
90
480
1650

Gemiddeld

580
60
30
180
300

Minimum

1124
86
53
273
729

Maximum

425
60
30
150
60

Basis

Prijs labelvarianten excl.btw

Maximum

652,50 €
72,50 €

Mediaan

2690
120
90
480
2000

1080
90
53
240
720

Detail
Maximum

Mediaan

€
€
€

1.124,50 €
1.259,83 €
1.736,36 €

540,00 €
540,00 €
1.000,00 €

3.000,00 €
3.200,00 €
3.000,00 €

€
€
1.000,00 €
1.125,00 €
1.500,00 €

€

2.885,56 €

1.450,00 €

5.500,00 €

2.800,00 €

Gemiddeld

Minimum

1.988,00
2.125,00
1.845,42
2.103,75
2.812,50

€
€
€
€
€

4.350,00 €

540,00
675,00
652,50
652,50
2.000,00

Maximum

€
€
€
€
€

2.500,00 €

3.100,00
3.500,00
3.500,00
3.800,00
3.750,00

Mediaan

€
€
€
€
€

2.000,00
2.000,00
1.875,00
2.375,00
2.750,00

7.500,00 €

3.700,00

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

105

Bijlage 2: Gesproken partijen

Lidstaat

Gesproken partijen

Nederland

Vereniging Eigen Huis
Aedes
CBRE
NEPROM
NVM
Breuers & Cobelens
Handzz
Atriensis
Ecocert

België (Vlaanderen)

Vlaams Energie- en Klimaatagentschap
Enervision

Denemarken

Danish Energy Agency
Danske Bygningskonsulenter

Duitsland

DENA

Estland

Republic of Estonia Ministry of Economic Affairs
and Communications

Finland

ARA
Motiva Oy

Frankrijk

ADEME

Hongarije

Budapest University of Technology and
Economics

Ierland

Sustainable Energy Authority Ireland (SEAI)

Italië

ENEA DUEE

Oostenrijk

Energy Agency Steiermark

Portugal

DGEG

Spanje

The Institute for Energy Diversification and Saving

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

106

Bijlage 3: Informatie per lidstaat

In deze bijlage wordt per onderzochte lidstaat de opgehaalde informatie beschreven. Dit is
voornamelijk gebaseerd op de interviews met overheidsinstanties en energieadviseurs. Ter
aanvulling wordt in deze bijlage ook informatie gepresenteerd afkomstig uit desk research,
bijvoorbeeld omtrent de prijzen van energielabels in de verschillende lidstaten. De in het
hoofdrapport gepresenteerde prijzen betreffen de prijzen die zijn genoemd in de gevoerde
gesprekken en zijn opgehaald uit de aangeleverde prijsdocumenten. Uit de gevoerde gesprekken is
vervolgens een goed beeld ontstaan van de gangbare prijzen in de lidstaten. De informatie uit het
desk research is in de gesprekken niet altijd goed te herleiden geweest en kan dan ook verouderd
zijn.
Ook de gerapporteerde benodigde tijdsduur is gebaseerd op de expertise van de gesproken
overheidsmedewerkers en energieadviseurs. Tijdens de interviews is naar voren gekomen dat de
benodigde tijd voor het opstellen van een energielabel in beginsel afhankelijk is van de grootte en
complexiteit van het gebouw. Hierbij geldt over het algemeen dat grotere gebouwen en bijvoorbeeld
een grotere verscheidenheid aan type muren zorgen voor een langere benodigde tijdsduur.
Aangezien dit voor elke onderzochte lidstaat geldt zal dit in de specifieke landeninformatie niet
steeds benoemd worden. De genoemde prijzen in de bijlage zijn exclusief btw.

België (Vlaanderen)
Type label en prijs
In Vlaanderen is het energielabel voor publieke gebouwen gebaseerd op gemeten verbruik, voor
andere gebouwen is het energielabel gebaseerd op berekend verbruik en is een bezoek ter plaatse
verplicht.
Prijs van eengezinswoningen
De gemiddelde prijs van een energielabel voor een eengezinswoning ligt volgens de
geïnterviewden rond € 225. Hierbij moet vermeld worden dat de prijzen iets lager liggen als er
bouwplannen aanwezig zijn. Volgens de geïnterviewden scheelt dit ongeveer € 25. Uit het desk
research kwamen soortgelijke prijzen voor energielabels voor eengezinswoningen naar voren:
tussen € 150 en € 250.64 Er zijn energieadviseurs die een vaste prijs hanteren, ongeveer de helft
doet dit. De andere helft hanteert verschillende prijzen voor verschillende woningtypen.
Prijs van appartementen
Voor appartementen liggen de prijzen ongeveer tussen € 160 en € 185. In Vlaanderen wordt een
combinatie van de twee systemen gehanteerd, waarbij voor de gemeenschappelijke delen van het
gebouw een energielabel wordt opgemaakt (dit kost ongeveer € 500) en daarnaast ook voor de
individuele appartementen. Bij de individuele appartementen wordt de informatie van het
gemeenschappelijke energielabel overgenomen (voor deuren, muren, dak, vloeren). Deze
combinatie wordt gehanteerd omdat er anders meerdere keren hetzelfde wordt opgemeten. Uit het
gesprek met de energieadviseur is echter gebleken dat de tijdswinst die hiermee behaald wordt
beperkt is, doordat het energielabel voor gemeenschappelijke delen goed moet worden bestudeerd
door de energieadviseur die de energielabels voor individuele appartementen gaat opmaken.
Daarnaast is in de interviews naar voren gekomen dat er energielabels worden aangeboden voor €
64

X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

107

50 - € 60, deze prijzen worden per mail afgesproken. Hierbij is aangegeven dat de kwaliteit van
deze energielabels lager ligt. De mate waarin dit gebeurt, is echter onbekend.
Prijs van kantoren
Momenteel worden er nog geen energielabels afgegeven voor kantoren/grotere utiliteitsgebouwen
(>500m2), prijzen zijn dan ook onbekend. De planning is om hier volgend jaar mee te starten. Voor
kleine niet-residentiele gebouwen (<500m2) zijn er al wel energielabels, maar daar zijn geen prijzen
van bekend.

Benodigde tijd voor labelopname
Het duurt gemiddeld 3 uur om een energielabel op te stellen in Vlaanderen voor een
eengezinswoning.
Opname en analyse
Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat de opname en analyse in Vlaanderen 2,5 uur
duurt. Voor een appartement duurt de opname en analyse ongeveer 2 uur.
Administratie
Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat er ongeveer een kwartier voor administratie wordt gerekend
per energielabel.
Reistijd
Gemiddeld bedraagt de reistijd in Vlaanderen een kwartier, mede doordat deze wordt verspreid
over meerdere energielabels die worden afgegeven op één dag.
Aantal in te vullen variabelen
Uit gesprekken blijkt dat het aantal in te vullen variabelen ongeveer rond 100 ligt. Hierbij wordt
aangegeven dat dit aantal kan oplopen bij meer ingewikkelde woningen, waarbij verschillende
gevels, ramen of systemen aanwezig zijn.
Voor het energielabel in Vlaanderen is geen strikte conformiteit met de CEN- en ISO-standaarden.
In Vlaanderen wordt in gesprekken aangegeven dat de keuze om het aantal variabelen te
beperken, en daarmee de kosten te drukken, bewust is gemaakt. Voor Vlaanderen geldt dat men
kritisch heeft gekeken naar welke variabelen én goed meetbaar zijn én een belangrijke factor
vormen voor het energiegebruik. Er is in gesprekken aangegeven dat variabelen met een minder
grote invloed op het energiegebruik zijn weggelaten of gesimplificeerd. Dit geldt bijvoorbeeld voor
koudebruggen, waarvan verondersteld is dat dit te complex is om goed vast te stellen. Voor
ventilatie en airconditioning worden in Vlaanderen minder specificaties opgevraagd dan in
Nederland. Tot slot hoeft niet de lengte van alle leidingen opgemeten te worden, maar volstaat
invoer van de langste leiding in de woning.
Invoer en analyse
Bij het bezoek ter plaatse worden metingen verricht, welke later dienen worden ingevoerd en waar
nodig geanalyseerd. Als er informatie mist of onbekend is, wordt er gebruik gemaakt van default
waarden, waar vervolgens verder mee gerekend wordt. Deze default waarden zijn voornamelijk
afhankelijk van het bouwjaar, maar ook van andere ingevoerde waarden (geometrie). Voor
sommige kenmerken kan geen gebruik worden gemaakt van default waarden (bijvoorbeeld
oppervlakte/volume). Het gebruik van default waarden komt vooral voor bij oudere gebouwen en
voor variabelen als isolatiediktes, materiaaleigenschappen, rendementen van installaties en
luchtdichtheid. Verder is simplificatie van de geometrie in bepaalde gevallen ook toegestaan, wat

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

108

het proces makkelijker maakt. Bijvoorbeeld als een nis of uitsprong in een gevel- of vloervlak met
een netto oppervlakte kleiner of gelijk aan 4 m² én een diepte (bij muren) of hoogte (bij vloeren)
kleiner of gelijk aan 30 cm mag (maar moet niet) dit bij de berekening van het beschermde
volume65 verwaarloosd worden.
Er worden aanbevelingen voor renovatie gegeven, deze worden automatisch door de software
gegenereerd, net als de prijzen van deze maatregelen. Dit wordt bevestigd door desk research.6667
Informatiegaring door consumenten
Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat er documentatie wordt aangeleverd door de gebouweigenaar.
Hierbij wordt aangegeven dat het opstellen van het energielabel meer tijd kan kosten wanneer er
bijvoorbeeld renovatiebewijzen worden aangeleverd aangezien deze waarden niet meer door een
default waarde kunnen worden ingevoerd. De adviseur is dan verplicht om de informatie in de
woning te controleren, met een langere tijdsduur tot gevolg.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Uit het gesprek met de energieadviseur is naar voren gekomen dat het gemiddelde uurtarief van
een energieadviseur in Vlaanderen rond € 75 ligt en dat er ongeveer 2.000 adviseurs actief zijn.
Opleidingseisen
Er zijn geen minimale opleidingsvereisten voor energieadviseurs in Vlaanderen. Het merendeel van
de energieadviseurs heeft echter wel een bouwkundige opleiding gevolgd. Wel is er een verplichte
training van ongeveer 50 uur, maar deze training kan korter zijn voor mensen met een achtergrond
in de bouw, daarnaast moet er een examen worden afgelegd. Naast deze training moeten
energieadviseurs ook jaarlijks een training volgen van 6 uur, veranderingen in de wet worden ook in
deze periodieke trainingen opgenomen. Hier is geen examen aan gekoppeld. De kosten voor deze
trainingen zijn jaarlijks € 230. Op de jaarlijkse trainingen wordt niet heel streng toegezien; wanneer
de uren aan training nog niet zijn gemaakt, mag de adviseur energielabels blijven afgeven. Uit desk
research blijkt dat er verschillende trainingen en examens zijn voor verschillende gebouwtypen. Zo
is er een type A certificering voor bestaande gebouwen en een type C certificering voor publieke
gebouwen.68 Verder moet er voor nieuwe gebouwen een specifieke training worden gevolgd van
minimaal 95 uur en moet er daarnaast een examen worden afgelegd.6970
Software
Er is een verplicht softwareprogramma voor energielabelberekeningen, deze wordt (gratis) ter
beschikking gesteld door het VEKA. Er zijn geen private softwareprogramma’s. Er zijn twee versies
van de software: één voor woningen en kleine utiliteitsgebouwen en één voor publieke gebouwen.
Controle- en nalevingsystematiek
Jaarlijks worden er ongeveer 2.000 energielabels gecontroleerd op aanwezigheid bij koop of
verhuur van ongeveer 100.000 afgegeven labels per jaar. Op basis van 2.000 controles worden per
jaar ongeveer een tiental boetes opgelegd. Door de overheidsinstantie is aangegeven dat sinds
2009 steekproefcontroles, klachten en meldingen met betrekking tot de aanwezigheid van het

65

66
67
68
69
70

Het beschermde volume is het volume van alle ruimten in een gebouw dat thermisch afgeschermd wordt van de
buitenomgeving (lucht of water), de grond en alle aangrenzende ruimten die niet tot een beschermd volume behoren.
Concerted Action (2016). EPBD implementation in Belgium – Flemish Region, status in December 2016.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.
Concerted Action (2016). EPBD Key Implementation Decisions in Belgium – Flemish Region, status in December 2016.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

109

energielabel worden geregistreerd. Naarmate de verplichting van het energielabel bij verkoop en
verhuur van residentiële gebouwen steeds beter bekend wordt in Vlaanderen is het
aanwezigheidspercentage bij de uitgevoerde controles gestegen. In 2009 was het
aanwezigheidspercentage 47% terwijl dit in 2020 gestegen is tot 96%.
In Vlaanderen worden willekeurige controles uitgevoerd naar energielabels op kwaliteit, maar ook
gerichte controles bij bedrijven die veel energielabels afgeven in korte tijd of bij bedrijven waar al
problemen waren. Jaarlijks worden er ongeveer 200 à 300 controles uitgevoerd, ongeveer 0,2%
van alle labels. Uit het interview met een energieadviseur is echter gebleken dat ongeveer 1 op de
100 van zijn afgegeven energielabels is gecontroleerd. Er wordt niet gecontroleerd door middel van
een bezoek ter plaatse. Naast deze controles wordt de ingevoerde data ook gecontroleerd door de
software en geeft de software foutmeldingen als er gegevens zijn ingevoerd die mogelijk onjuist
zijn.
Uit het gesprek met een energieadviseur is naar voren gekomen dat het voorkomt dat
energieadviseurs, als ze een foutmelding krijgen in de software, de ingevoerde waardes aanpassen
terwijl deze initieel volgens opmetingen waren ingevoerd. Op deze manier worden ze minder snel
gecontroleerd.
Sancties
Er gelden boetes van € 500 als het energielabel niet aanwezig is en € 250 als het energielabel wel
aanwezig is, maar niet is genoemd in de advertentie. De boete wordt opgelegd aan de verkoper of
verhuurder.
Bij fouten in het energielabel kunnen er boetes worden gegeven aan de adviseur. Boetes kunnen
oplopen tot ongeveer € 5.000 in theorie, maar in de praktijk liggen boetes tussen € 250 en € 750.
Boetes van € 250 worden gegeven voor relatief kleine fouten of bijvoorbeeld een bewijsstuk dat
foutief is beoordeeld. De mate waarin dit gebeurt, is niet bekend. Daarnaast is benoemd dat
energieadviseurs zelden worden geschorst (minder dan één per jaar).

Specifieke bevindingen
In Vlaanderen zijn er subsidies gekoppeld aan labelstappen, waarbij een woning met een
energielabel E of F € 5.000 krijgt als label A wordt behaald, € 3.750 bij label B en € 2.500 bij label
C. Het bescheiden aantal variabelen wordt hierbij niet als problematisch gezien voor het
verstrekken van de subsidie. Uit de gesprekken blijkt dat er pragmatisch wordt gekeken naar de
kwestie; het feit dat de woning wordt verbeterd wordt als winst gezien en het doel van de subsidie.
Wel wordt opgemerkt dat energieadviseurs soms foutieve waarden invoeren in de software om een
beter label af te kunnen geven, waardoor mogelijk een deel van de labels te gunstig wordt
ingeschat. De mate waarin dit gebeurt is onbekend. Ook het afgeven van te gunstige labels in het
licht van de subsidie wordt niet als problematisch gezien: de winst van gebouwverbeteringen wordt
groter geschat dan de kosten van onterecht verleende subsidies.
Voor nieuwe gebouwen en gebouwen waarbij ingrijpend gerenoveerd is, zijn er EPB-eisen, wat een
meer gedetailleerde meting van het gebouw vereist dan bij bestaande gebouwen. Deze
gedetailleerdere meting staat verder los van het energielabel, maar aangezien alle benodigde
informatie voor een energielabel nadien aanwezig is, leidt een EPB ook automatisch tot een
energielabel. Hierbij wordt door de energieadviseur aangegeven dat de kostprijs van een EPB al
snel oploopt tot een 5 à 10-voud van een bestaande eengezinswoning. Deze kosten worden echter
niet alleen gemaakt voor het energielabel.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

110

Denemarken
Type label en prijs
In Denemarken wordt het energielabel vastgesteld op basis van berekend verbruik en is een
bezoek ter plaatse verplicht. Daarnaast heeft Denemarken ook een gesimplificeerd energielabel,
waarbij er geen bezoek ter plaatse nodig is. Dit simpelere energielabel kan worden afgegeven bij
gebouwen die niet ouder zijn dan 25 jaar en waarbij er geen (grote) veranderingen hebben
plaatsgevonden sinds de bouw. Deze methode is van toepassing op ongeveer 5% van de jaarlijks
af te geven energielabels. Het wordt individueel bepaald of een gebouw in aanmerking komt voor
een simpel energielabel.
Prijs van eengezinswoningen
Uit de gevoerde gesprekken is gebleken dat de gemiddelde prijs van een energielabel voor een
eengezinswoning in Denemarken rond € 480 ligt. De prijzen die uit het desk research komen liggen
hoger: gemiddeld € 600 en kunnen oplopen tot maximaal € 884.71 In de gevoerde gesprekken
wordt dit echter bestempeld als te hoog en komen dergelijke prijzen vooral voor bij meer complexe
gebouwen.
Denemarken heeft maximumprijzen72 ingevoerd als consumentenbescherming en zijn
weergegeven in onderstaande tabel. De maximumprijzen gelden alleen voor eengezinswoningen.
Voor commerciële gebouwen, publieke gebouwen en andere grotere gebouwen (bijvoorbeeld
appartementsgebouwen) wordt de prijs niet gereguleerd. De prijs van € 149 is voor een
gesimplificeerd energielabel.
Maximum prijs in € (incl. btw)

Omschrijving

824

Gebouw < 100 m²

906

Gebouw 100-199 m²

989

Gebouw 200-299 m²

149

Eengezinswoning zonder bezoek ter plaatse

In een aantal situaties is een reductie van de maximumprijs mogelijk volgens onderstaande tabel.
Hierbij wordt uitgegaan van de notie dat het opmaken van het energielabel makkelijker is voor een
energieadviseur in situaties waar er een reductie in de maximumprijs van toepassing is. De reductie
van € 33 is ook bedoeld om de gebouweigenaar te motiveren de energieadviseur te voorzien van
nuttige documenten en informatie.
Reductie in maximum prijs in € (incl. btw)

Omschrijving

49

Als het gebouw gebouwd is na 01-01-1980

164

Als het energielabel gemaakt is volgens de regels
vanaf 01-01-2006

33

Als de energieadviseur maattekeningen heeft met
info over o.a. afmetingen en isolatie

Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat de maximumprijs in de regel niet wordt bereikt wanneer een
energielabel onder normale omstandigheden wordt opgenomen.

71
72

X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.
Prijzen zijn omgerekend van Deense Kronen naar euro’s en kunnen om die reden verschillen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

111

Prijs van appartementen
Energielabels worden voor appartementen op gebouwniveau opgesteld. Gemiddeld wordt hier
volgens de geïnterviewden € 0,4 - € 0,8 per m² voor gerekend. Een genoemde reden voor het
afgeven van energielabels op gebouwniveau is dat verduurzamingsbeslissingen op gebouwniveau
worden genomen. De gesproken energieadviseur heeft ook aangegeven dat de gebouweigenaar
de huur van een woning niet kan verhogen zonder dat het energielabel verbetert.
Prijs van kantoren
Ook voor kantoren geldt dat de gemiddelde prijs op basis van de gesprekken op ongeveer € 0,4 € 0,8 per m² ligt.

Benodigde tijd voor labelopname
Het duurt gemiddeld 5 uur om een energielabel op te stellen in Denemarken voor een
eengezinswoning.
Opname en analyse
Aan de opname en analyse wordt gemiddeld 4 uur aan besteed.
Administratie
Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat de tijd die adviseurs kwijt zijn aan administratie als
verwaarloosbaar kan worden gezien. Mogelijke administratieve last is naar waarschijnlijkheid
verrekend in de opname- en analysetijd.
Reistijd
Gemiddeld wordt er per energielabel rekening gehouden met een uur reistijd.
Aantal in te vullen variabelen
Tijdens het interview werd gesproken over ongeveer 240 variabelen die in de software ingevoerd
moeten worden voor het opstellen van een energielabel. Bij nasturen van de NTA-methodiek van
Nederland, wordt aangegeven dat het aantal variabelen dat moet worden ingevuld, vergelijkbaar is
met Nederland.
Invoer en analyse
Denemarken maakt gebruik van default waarden in de vorm van drop down menu’s, vergelijkbaar
met andere landen. Dit houdt in dat er geen waarden automatisch worden ingevuld op basis van
bijvoorbeeld bouwjaar maar dat er bepaalde waarden in een drop down menu staan waar de
adviseur uit kan kiezen nadat de meting is verricht. Het is een ondersteunend element in de
software. In beide interviews is aangegeven dat het als risicovol wordt gezien om de energieadviseur te veel te helpen door het aanreiken van default waarden.
In de software zitten signaleringswaarden: wanneer de energieadviseur een onderdeel vergeet in te
vullen in de software, verschijnt er een rode waarschuwing in beeld en kan het proces niet worden
voortgezet zonder dat er een waarde is ingevoerd. Er zijn ook gele waarschuwingssignalen, die
verschijnen als onlogische waarden worden ingevuld. In dat geval moet er uitleg van de ingevulde
data gegeven worden. De geïnterviewde heeft hierbij aangegeven dat de kwaliteit van de
energielabels is verbeterd sinds de invoer van dit validatiesysteem.
Aanbevelingen voor verbetering worden door de energieadviseur geschreven. De energieadviseur
doet een voorstel voor adviezen, die vervolgens ingevoerd worden in de software. De software
berekent dan de impact in kWh en CO2-uitstoot. Daarnaast wordt er op het energielabel vermeld

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

112

wat de CO2-voetdafruk van het huis is en wat de jaarlijkse kosten aan verwarming en warm water
ongeveer zullen zijn.
De geïnterviewde adviseur heeft aangegeven dat voor huizen gebouwd na 1980 geldt dat er vaak
gebouwgegevens te vinden zijn in de Deense database (zoals bouwtekeningen) wat het opmaken
van een energielabel makkelijker maakt. Voor gebouwen die gebouwd zijn voor 1980 geldt dat
gegevens nauwelijks beschikbaar zijn waardoor er meer metingen moeten plaatsvinden.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Uit het gesprek met de energieadviseur is naar voren gekomen dat het gemiddelde uurtarief van
een energieadviseur in Denemarken rond € 100 ligt en dat er ongeveer 600-800 adviseurs actief
zijn.
Opleidingseisen
Om energielabels af te kunnen geven moet men een training volgen die 1 tot 2 weken duurt en een
examen succesvol afleggen. Deze training wordt bij 5-6 Deense onderwijsinstellingen aangeboden
en kost ongeveer € 1.345. Om in aanmerking te komen voor deze training is een opleiding van
niveau 4 op de EQF-schaal73 vereist (ongeveer MBO-niveau). Een technische opleiding is vereist
om onafhankelijk energieadviseur te worden. Naast de training moet er iedere drie jaar een
opfriscursus worden gevolgd van twee dagen. Deze cursus bestaat uit één dag theorie en één dag
examen. De kosten hiervoor bedragen ongeveer € 735.
Software
Er zijn twee softwareprogramma’s om de berekeningen met betrekking tot het energielabel mee uit
te voeren. Deze worden gekeurd door de Danish Energy Agency, maar worden aangeboden door
private partijen. Uit desk research blijkt dat het gebruik van de software gratis is en de
energieadviseur betaalt wanneer het energielabel is gepubliceerd, zowel aan de Danish Energy
Agency als het softwarebedrijf. De toeslag is in totaal ongeveer € 35.
Controle- en nalevingsystematiek
Een energielabel is verplicht bij de verkoop of verhuur van een woning. Uit het interview is naar
voren gekomen dat makelaars erop toezien dat dit in de praktijk ook gebeurt. Boetes worden in de
praktijk nauwelijks gegeven omdat er over het algemeen een energielabel aanwezig is.
Eens per jaar wordt een audit uitgevoerd bij elke energieadviseur, door het bedrijf waar de
energieadviseur werkzaam is. Verder wordt 10% van de energielabels voor eengezinswoningen en
5% van de energielabels voor andere gebouwen op kwaliteit gecontroleerd door een andere
energieadviseur. Door de nalevingsinstantie wordt gecontroleerd via een op risico’s gebaseerd
systeem, waarbij gericht wordt gezocht naar energielabels waarbij vermoedelijk foute waarden zijn
ingevoerd. Voorheen werden er kwaliteitscontroles uitgevoerd op basis van steekproeven, dit is
vorig jaar aangepast naar risicoanalyses. Jaarlijks worden ongeveer 200 van de afgegeven 60.000
energielabels gecontroleerd op deze manier.
Sancties
Wanneer een energielabel ontbreek bij de verkoop/verhuur van een huis riskeert de
gebouweigenaar een boete tussen € 670 en € 6.000. Daarnaast kunnen de makelaars ook een
boete krijgen of, als de regels systematisch niet worden nageleefd, de bevoegdheid verliezen.
Online platforms die geen energielabel tonen bij advertenties riskeren ook een boete (per
73

European Qualifications Framework

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

113

energielabel dat ontbreekt), van ongeveer € 270. Deze boetes komen in de praktijk weinig voor
door hoge naleving.
De energieadviseurs zelf riskeren geen boete bij fouten in het label. Bij eventuele fouten in het label
moet het label opnieuw worden opgesteld (de kosten zijn voor rekening van het bedrijf). De
gecertificeerde bedrijven kunnen wel sancties opgelegd krijgen, op vier niveaus, afhankelijk van de
aard van de fouten en het aantal fouten: het verbeteren van fouten, gepubliceerd worden op de
website van DEA dat er veel fouten in de labels zitten, boetes (€ 270 per label) en het verliezen van
de bevoegdheid. Het is onbekend hoe vaak deze sancties worden opgelegd.

Specifieke bevindingen
In Denemarken is weinig discussie over de prijzen van de labels, met name in het licht van
klimaatvraagstukken. Daarnaast is de perceptie van de gesproken adviseur dat huizen met goede
labels tegen een hogere prijs worden verkocht, waardoor ook de waarde van het label hoger wordt
ingeschat door gebouweigenaren.

Duitsland
Type label en prijs
In Duitsland wordt er gebruik gemaakt van zowel gemeten als berekende energielabels. Bij
gemeten labels is data voor verwarming en warm water benodigd van de laatste drie jaar, deze
informatie wordt aangeleverd door de gebouweigenaar. Daarnaast is ook informatie nodig over het
klimaat, de warmtebron en een leegstandsfactor. In principe kan men voor een woning kiezen welk
energielabel wordt afgenomen, maar in sommige gevallen is een berekend label verplicht.74
Ongeveer 50% van de afgegeven labels zijn berekende labels, 50% betreft gemeten labels. Bij
woningrenovaties wordt in het algemeen een berekend label aangevraagd. Voor huurwoningen
wordt in de regel gebruikgemaakt van het gemeten label, aangezien de benodigde gegevens daar
al bekend zijn. Ook voor kantoren zijn beide typen energielabels mogelijk.
Prijs van eengezinswoningen
Een berekend label voor een eengezinswoning kost volgens de geïnterviewde ongeveer € 350 en
wordt vastgesteld op basis van een bezoek ter plaatse, een gemeten label kost ongeveer € 100. De
prijzen die in bronnen uit desk research worden genoemd liggen lager: minimaal € 50 voor een
gemeten label en minimaal € 300 voor een berekend label.75 In het Noordoosten van Duitsland
liggen prijzen hoger. Als reden geeft de geïnterviewde dat huurprijzen daar hoger liggen.
Prijs van appartementen
Bij appartementen wordt alleen een energielabel opgemaakt voor het hele gebouw, tenzij het
gebouw een combinatie betreft van appartementen en utiliteit. In Duitsland ligt de prijs voor een
appartementsgebouw van 6 tot 8 appartementen rond de € 1.500 (berekend label). Een gemeten
label voor een dergelijk appartementsgebouw kost ongeveer € 200.
Prijs van kantoren
Voor een kantoor met ongeveer vijf verdiepingen kost een berekend label ongeveer € 5.000 en een
gemeten label ongeveer € 300.

74

75

Voor nieuwe en gerenoveerde gebouwen en voor appartementsgebouwen met minder dan vijf appartementen, welke
gebouwd zijn voor 1978 en die niet zijn gerenoveerd, is een berekend energielabel vereist. Een berekend energielabel is
ook verplicht als er geen onderscheid kan worden gemaakt tussen elektriciteit en warmte.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

114

Benodigde tijd voor labelopname
Het duurt gemiddeld 5 uur om een berekend energielabel op te stellen in Duitsland voor een
eengezinswoning. Een gemeten label voor een eengezinswoning duurt ongeveer 1 uur in totaal.
Opname en analyse
Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat de opname en analyse ongeveer 4 uur duurt bij een berekend
energielabel: 2 uur voor huisbezoek en 2 uur voor analyse.
Administratie
Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat de tijd die adviseurs kwijt zijn aan administratie als
verwaarloosbaar kan worden gezien. Mogelijk zit administratietijd verrekend in ‘opname en
analyse’.
Reistijd
Gemiddeld bedraagt de reistijd in Duitsland 1 uur per (berekend) energielabel. Hierbij wordt door de
geïnterviewde benoemd dat de reistijd in steden korter is dan in landelijk gebied, wat de prijzen in
steden drukt. Aan de andere kant zijn de lonen in de stad hoger dan in landelijk gebied, wat de prijs
in steden weer verhoogt.
Aantal in te vullen variabelen
Het aantal in te vullen variabelen in Duitsland lijkt op basis van toegestuurde documenten
vergelijkbaar te zijn met de NTA methodiek in Nederland. Tijdens het interview is aangegeven dat
Duitsland gebruik maakt van de nationale DIN-standaard. De geïnterviewde geeft aan dat deze
normen voldoen aan in ieder geval een deel van de CEN-normen.
Invoer en analyse
In Duitsland zijn er geen default-waarden voor de invoerdata beschikbaar, maar voor bestaande
gebouwen kan er wel gebruik worden gemaakt van tabellen voor specifieke bouwjaren en
woningtypen. Bij sommige softwareprogramma’s zit dit in de software verwerkt, bij andere
softwareprogramma’s niet. Waar dit niet het geval is, verhoogt dit de opnametijd. Tijdens de invoer
in de software verschijnt een melding als ingevoerde data onjuist lijkt. Hoe dit precies is
vormgegeven, hangt af van de software.
Er worden aanbevelingen voor verbetering weergegeven. De tabel met aanbevelingen wordt door
de software gegenereerd, maar moet door de energieadviseur worden ingevuld. Daarnaast worden
de adviezen doorgesproken met de gebouweigenaar. In het geval van de gemeten labels is het
vaststellen van energetische verbeteringen aan de woning niet mogelijk aangezien er geen
informatie is over gebouwkenmerken zoals isolatieniveau.
Informatiegaring door consumenten
Bij gemeten labels wordt documentatie aangeleverd door de gebouweigenaar. Dit betreft gegevens
omtrent bijvoorbeeld warmteverbruik, warmtebron en de leegstandsfactor. In welke mate gegevens
worden aangedragen door eigenaren bij berekende labels, is onbekend.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Het uurtarief voor berekende labels ligt in Duitsland gemiddeld rond € 70, waarbij een variatie van €
50 tot meer dan € 100 wordt genoemd. De uurtarieven liggen in de grote steden hoger dan op het
platteland. Sommige energieadviseurs bieden een vaste prijs per energielabel (op basis van de

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

115

grootte van de woning) en andere werken op gewerkte uren, de verhouding is niet bekend. Het
afgeven van een gemeten label kost ongeveer € 100 en hier is één uur voor nodig. Het uurtarief
voor gemeten labels komt daarmee op ongeveer € 100. Mogelijk worden voor gemeten labels vaste
prijzen per label gehanteerd. In het interview is aangegeven dat het aantal adviseurs niet precies
bekend is maar dat het aantal zeker boven 15.000 ligt.
Opleidingseisen
In Duitsland is een opleiding vereist om een energieadviseur te worden: een universiteitsdiploma of
een diploma als technicus (beroepsopleiding). Een achtergrond als architect, ingenieur,
gebouwtechnicus of schoorsteenveger is vereist. Voor architecten en ingenieurs zijn daarnaast
lessen in ‘energy efficiency’ vereist. Voor schoorsteenvegers is 2 jaar ervaring in energy efficiency
ook voldoende, echter wordt hier niet streng op toegezien. Er zijn geen verplichte periodieke
trainingen in Duitsland.
Software
Er zijn ongeveer 15 private softwareaanbieders. Er zijn pakketten voor woningen en voor
utiliteitsbouw.
Controle- en nalevingsystematiek
Een energielabel is verplicht bij verkoop of verhuur. Het energielabel hoeft echter niet te worden
overhandigd aan een notaris. De verkoop van een huis kan officieel niet doorgaan zonder
energielabel, maar uit het gesprek blijkt dat, door de krappe woningmarkt, men niet altijd erg
geïnteresseerd is in of een woning een energielabel heeft.
De deelstaten zijn verantwoordelijk voor de controle van de kwaliteit van energielabels. Hierbij is
aangegeven dat er drie niveaus van kwaliteitscontrole zijn: Bij het eerste niveau wordt
gecontroleerd of alle data is ingevoerd. Het tweede niveau is een controle of de data correct is
ingevoerd en bij het derde niveau wordt het energielabel ter plaatse gecontroleerd. Het derde
niveau komt echter zelden voor. De geïnterviewde gaf hierbij aan dat er te weinig mensen zijn om
de controles ook echt uit te voeren, waardoor er in werkelijkheid niet echt een controlesysteem
aanwezig is. Uit eerder onderzoek van het EIB is gebleken dat het eerste controleniveau bij
ongeveer 5% van de afgegeven labels plaatsvind, het tweede niveau bij 0,5% en het derde niveau
bij 0,1%.76 Op basis van het interview lijkt dit echter vooral op papier het geval te zijn.
Sancties
In theorie zijn er boetes van maximaal €10.000 (voor de gebouweigenaar) als er geen energielabel
aanwezig is, maar de geïnterviewde geeft aan dat dit nauwelijks gecontroleerd wordt. Energieadviseurs kunnen boetes krijgen op basis van de energielabelcontroles. Er zijn boetes van
maximaal €15.00077, maar deze komen nauwelijks voor door het gebrek aan controle.

Specifieke bevindingen
Voor het opstellen van een energielabel voor nieuwe gebouwen wordt er gebruik gemaakt van een
ander systeem, dit is gebaseerd op een referentiewoning.
Er is een discussie gaande in Duitsland over het berekende en het gemeten label, aangezien de
systemen resulteren in verschillende energielabels. Voor energiezuinige gebouwen komen de
labels dicht bij elkaar, maar vooral voor oude gebouwen bestaan er grote verschillen door het

76
77

EIB (2020). Lessons on the proportionality of the implementation of the EPBD directive 2010.
EIB (2020). Lessons on the proportionality of the implementation of the EPBD directive 2010.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

116

noodzakelijke gebruik van default waarden. Er lijkt een voorkeur te zijn voor de berekende
systematiek met bezoek ter plaatse.

Estland
Type label en prijs
In Estland wordt gebruik gemaakt van gemeten energielabels voor bestaande gebouwen. Voor
nieuwe gebouwen en grote renovaties wordt een berekend energielabel gebruikt, dit label is twee
jaar geldig in plaats van de gangbare 10 jaar. Het bezoek ter plaatse gebeurt in Estland in principe
niet voor het afgeven van een energielabel. Alleen wanneer bewoners gebruik willen maken van
financiële ondersteuning van de overheid voor bijvoorbeeld renovaties is een energie audit verplicht
en moet er een expert langskomen. Dit staat echter los van het energielabel.
Prijs van eengezinswoningen
De prijs van een energielabel voor een (bestaande) eengezinswoning is volgens de geïnterviewde
adviseur ongeveer € 150, variërend van € 100 tot € 200. Dit is hoger dan uit het desk research naar
voren is gekomen: hierbij zijn prijzen tussen € 100 en € 135 genoemd.78
Prijs van appartementen
Voor appartementen geldt dat in principe het hele complex hetzelfde energielabel krijgt bij
nieuwbouw. Voor een energielabel voor een bestaand appartementsgebouw wordt ongeveer
tussen € 100 en € 200 gevraagd.
Prijs van kantoren
Tijdens het interview is benoemd dat de prijs van een kantoor van 7000 m2 ongeveer € 350 kost.

Benodigde tijd voor labelopname
Het duurt gemiddeld 3 uur om een energielabel op te stellen in Estland voor een eengezinswoning.
Opname en analyse
De opname en analyse neemt ongeveer 2 uur in beslag. Tijdens het interview is aangegeven dat
het verzamelen van gebouwgegevens zoals de oppervlakte bij oudere woningen (bouwjaar voor
1990) veel tijd kost doordat deze vaak niet makkelijk te verkrijgen zijn.79
Administratie
Voor administratie wordt gemiddeld 1 uur gerekend.
Aantal in te vullen variabelen
In Estland hoeft uitsluitend het energieverbruik en specifieke gebouwkenmerken (zoals
vloeroppervlakte) te worden ingevoerd. Voor oude gebouwen geldt dat gebouwkenmerken moeilijk
te achterhalen zijn, omdat digitale tekeningen niet voorhanden zijn.
Invoer en analyse
Voor het gemeten verbruik worden de gegevens aangeleverd door de consument
(elektriciteitsrekeningen, vloeroppervlakte etc.). Daarnaast wordt er in Estland ook gebruik gemaakt
van een klimaatfactor. De energieadviseur moet de variabelen invoeren en enigszins nagaan of er

78
79

X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.
Volgens het Rijksgebouwenregister van Estland is de verdeling ongeveer 72% voor gebouwen van vóór 1990 en ongeveer
28% voor gebouwen van na 1990.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

117

vreemde waarden zijn ingevoerd, vervolgens wordt het energielabel aan de consument verstrekt.
Ook moet de energieadviseur het label in de nationale database uploaden (hier zijn geen kosten
aan verbonden).
De aanbevelingen voor energieverbeteringen zijn zonder een bezoek ter plaatse lastig vast te
stellen waardoor deze volgens de energieadviseur erg algemeen zijn en niet gebouw specifiek. Alle
maatregelen die leiden tot energetische verbeteringen in woningen in het algemeen worden
opgesomd.
Informatiegaring door consumenten
Een gemeten label wordt voor een groot deel vastgesteld op basis van de gebruiksgegevens van
gebouweigenaren van de woning, bij voorkeur voor meerdere jaren. Deze gegevens worden
aangeleverd door de consument.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Uit het gesprek met de energieadviseur is naar voren gekomen dat het gemiddelde uurtarief van
een energieadviseur in Estland rond € 50 ligt. Van de hoeveelheid adviseurs is geen goed beeld
ontstaan.
Opleidingseisen
Voor het opstellen van gemeten verbruik moet een adviseur een HBO of WO bachelor-opleiding
hebben. Voor berekende labels (nieuwbouw) is een master nodig; dit zijn meestal ingenieurs. De
licentie is geldig voor 7 jaar (dit was tot voor kort 5 jaar). Uit desk research is naar voren gekomen
dat er in een licentieperiode vakken moeten worden gehaald, en dat de werkervaring moet worden
geverifieerd alvorens de licentie wordt vernieuwd.80 De kosten die hiermee gemoeid gaan zijn
onbekend.
Software
Er is geen verplicht of officieel softwareprogramma waarmee de berekeningen voor het
energielabel worden uitgevoerd. Er zijn commerciële softwareprogramma’s beschikbaar voor het
bepalen van het energielabel.81
Controle- en nalevingsystematiek
Op basis van het interview blijkt dat de naleving wat betreft de verplichting omtrent het hebben van
een energielabel bij verkoop/verhuur relatief beperkt is. Er zijn veel advertenties die aangeven dat
er geen energielabel aanwezig is. De verhouding is niet bekend. In het gesprek kwam ook naar
voren dat er een Technical Regulatory Authority is die steekproefsgewijs controleert of
energielabels aanwezig zijn. Hoe vaak dit gebeurt is echter niet bekend.
Betreffende de kwaliteitscontrole van energielabels is tijdens het interview aangegeven dat dit
steekproefsgewijs gebeurt (de mate waarin is niet bekend) en als een gebouweigenaar heeft
geklaagd of een bedrijf wordt verdacht van slechte kwaliteit. Op basis van desk research is duidelijk
geworden dat tijdens de controle de ingevoerde data wordt gecontroleerd, maar ook de resultaten
en de aanbevelingen. Ook is er een automatische controle van energielabels, hierbij wordt echter
alleen de opmaak van het label gecontroleerd. In het geval van fouten wordt de energieadviseur
gevraagd deze te verbeteren. Als de fouten niet worden verbeterd kunnen er boetes volgen.

80
81

QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

118

Sancties
Uit desk research blijkt dat er sancties kunnen volgen wanneer er niet op tijd een energielabel
aanwezig is, de type sancties zijn onbekend.82
De boete voor fouten in het energielabel is € 6.400 voor individuele energieadviseurs en € 64.000
voor bedrijven. In de praktijk zijn er volgens de geïnterviewde geen boetes gegeven; fouten zijn
altijd direct hersteld. Daarnaast is bekend dat er 120 labels zijn gecontroleerd in 2016. 8384

Specifieke bevindingen
Voor nieuwbouwwoningen (en grote renovaties) wordt zoals vermeld, gebruik gemaakt van
berekend verbruik. De data wordt verkregen door de ontwerpers van het gebouw. Het invullen duurt
ongeveer twee uur. Voor nieuwe woningen moet echter ook een model geconstrueerd worden en
een simulatie worden uitgevoerd. In totaal duurt het opstellen van een energielabel voor nieuwe
gebouwen dus aanzienlijk langer dan voor een bestaande eengezinswoning. Uit het interview blijkt
dat een dergelijk energielabel gemiddeld € 600 kost voor een nieuwe eengezinswoning, € 2.000
voor een appartementencomplex (20-100 appartementen) en € 3.000 voor een kantoorgebouw.
In het land is weinig discussie over het gebruik van de gemeten methodiek. Energiegebruik lijkt niet
hoog op de agenda te staan, zowel bij de politiek als bij gebouweigenaren. Wel wordt aangegeven
dat een berekend label waarschijnlijk nauwkeuriger is, maar dit leidt niet tot politieke discussie.

Finland
Type label en prijs
In Finland is het energielabel gebaseerd op berekend verbruik en is een bezoek ter plaatse
verplicht.
Prijs van eengezinswoningen
De gemiddelde prijs van een energielabel voor een eengezinswoning ligt volgens de
geïnterviewden rond € 450. In bronnen uit het desk research worden bedragen tussen € 300 en
€ 500 genoemd.8586 Tijdens het interview is aangegeven dat er ook energielabels worden
aangeboden tegen veel lagere prijzen (€ 100) en dat hierbij het gebouw zeer waarschijnlijk niet
wordt bezocht. De mate waarin dit gebeurt is niet precies bekend maar de geïnterviewde gaf aan
dat dit minder dan 10% is. In het interview is aangegeven dat er regelmatig adviseurs worden
aangegeven bij ARA (partij die labels controleert), omdat collega’s zien dat er te lage prijzen
worden gehanteerd om nog goede kwaliteit te kunnen leveren.
Prijs van appartementen
Appartementen krijgen op gebouwniveau een energielabel. Finland kent een onderverdeling
wanneer het over appartementen gaat: alle woongebouwen hoger dan twee verdiepingen worden
gezien als een appartementsgebouw. Daarnaast zijn er rijtjeswoningen met één of twee
verdiepingen, waar meerdere huishoudens in wonen. In Finland wordt aangenomen dat
appartementen in deze twee categorieën redelijk vergelijkbaar zijn (onder andere omdat er vaak
één centraal verwarmingssysteem is) waardoor er over het algemeen 1 tot 3 appartementen

82
83
84
85
86

QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
Concerted Action (2016). EPBD implementation in Estonia, status in December 2016.
X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.
Concerted Action (2020). Implementation of the EPBD Finland, status in 2020.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

119

worden bezocht om het energielabel vast te stellen. Uit het interview kwam naar voren dat een
energielabel voor een relatief oud gebouw met 30 appartementen ongeveer € 765 kost.
Prijs van kantoren
Een energielabel voor een kantoorgebouw ligt ongeveer tussen € 1000 en € 3000. De prijs van een
energielabel is voornamelijk afhankelijk van de grootte en het soort systemen in het gebouw.

Benodigde tijd voor labelopname
Het duurt gemiddeld 5 uur om een energielabel op te stellen in Finland voor een eengezinswoning.
Opname en analyse
Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat de opname en analyse ongeveer 4 uur in beslag neemt: 1 uur
in de woning en ongeveer 3 uur voor de analyse.
Administratie
Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat er ongeveer een half uur voor administratie wordt gerekend
per energielabel: klantcontact en uploaden in de database vallen hier onder.
Reistijd
Gemiddeld bedraagt de reistijd in Finland een half uur. De reistijd is in Finland afhankelijk van de
regio, in het noorden kan de reistijd oplopen doordat de beschikbaarheid van adviseurs geringer is.
Aantal in te vullen variabelen
Uit gesprekken blijkt dat het aantal in te vullen variabelen minimaal 100 (bij zeer eenvoudige
gebouwen) en maximaal 400 is. Hierbij moet worden benoemd dat het aantal in te vullen variabelen
stijgt met de aanwezigheid van complexe systemen (airconditioning/warmtepomp etc.).
Invoer en analyse
Bij gebrek aan gegevens van de gebouweigenaar kunnen energieadviseurs gebruik maken van
default waarden. Het gebruik van default waarden komt het meeste voor bij de wat oudere
gebouwen waar bepaalde zaken niet meer achterhaald kunnen worden. In sommige
softwareprogramma’s bestaat de optie om te beginnen met default waarden of met lege velden. Bij
gebruik van default waarden moeten alsnog veel waarden worden aangepast. Drop-down menu’s
komen ook voor.
De aanbevelingen worden gegeven op basis van het bezoek ter plaatse en worden gemaakt door
de adviseur. Hierbij wordt aangegeven door de energieadviseur dat dit niet veel tijd in beslag
neemt. Op het energielabel wordt aangegeven hoe de maatregelen het energiegebruik van het
gebouw veranderen. Er zijn een aantal standaard aanbevelingen die de software genereert, maar
die zijn niet op alle woningen van toepassing. Sommige adviseurs geven gedetailleerde
aanbevelingen en sommige geven simpelere aanbevelingen, de verhouding is niet bekend. Tijdens
het interview is naar voren gekomen dat de mate van gedetailleerdheid geen invloed uitoefent op
de prijs van het energielabel.
Informatiegaring door consumenten
Voordat dit bezoek plaatsvindt, wordt de gebouweigenaar gevraagd om bepaalde gebouwgegevens
te verstrekken. Voor het bepalen van het energielabel wordt gebruik gemaakt van tekeningen en
andere documenten, geleverd door de gebouweigenaar. Als deze documenten niet aanwezig zijn,
moeten de waarden in het gebouw worden opgemeten. Dit kost meer tijd. In het interview wordt
aangegeven dat de 4 uur opname en analysetijd is gebaseerd op veel aangeleverde gegevens. In

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

120

het gesprek is ook benoemd dat de documenten over het algemeen goed beschikbaar zijn voor
appartementsgebouwen.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Uit het gesprek met de energieadviseur is naar voren gekomen dat het gemiddelde uurtarief van
een energieadviseur in Finland rond € 90 ligt en dat er ongeveer 1.200 adviseurs actief zijn. Uit de
gesprekken is gebleken dat er veel zzp’ers zijn in Finland die alleen voor eengezinswoningen
energielabels opstellen. Deze hanteren in het algemeen een lager tarief.
Opleidingseisen
Om energieadviseur te worden moet er een test succesvol worden afgelegd. Om deze test te
mogen doen moet iemand een bepaalde achtergrond hebben, bijvoorbeeld ingenieur, of expert in
HVAC-systemen. Het opleidingsniveau is vergelijkbaar met HBO. Het examen kost ongeveer €
200. Er zijn geen verplichte trainingen; er kunnen wel optionele trainingen worden gevolgd. Een
licentie is geldig voor 7 jaar. Om de bevoegdheid te verlengen kan de test opnieuw worden
gemaakt. Dit hoeft echter niet bij een minimum aantal afgegeven labels (aantal onbekend) in een
bepaalde tijd of wanneer een training is gevolgd.
Binnen Finland bestaan er twee niveaus van energieadviseurs, een basis en een hoger niveau (de
verhouding is ongeveer 70/30). Als er dynamische berekeningen gemaakt moeten worden, dan is
een hoger niveau nodig. Dit is voornamelijk bij nieuwe appartementsgebouwen het geval
(bijvoorbeeld wanneer er airconditioning aanwezig is). De software is dan ook complexer. Het
hogere niveau is ook vaak nodig voor utiliteitsgebouwen (kantoren, scholen, ziekenhuizen). De
meeste adviseurs hebben het basisniveau.
Software
Er zijn meerdere (private) softwareprogramma’s. De kosten bedragen hier ongeveer € 1.000 per
jaar voor, voor 3 licenties. Daarnaast is er ook een gratis softwareprogramma, hier kan de data
echter niet worden opgeslagen. De meeste adviseurs gebruiken dan ook een softwarepakket waar
voor betaald moet worden. Er is ook een softwareprogramma waarbij wordt afgerekend per
berekening (€ 40). De berekeningen voldoen aan nationale standaarden.
Controle- en nalevingsystematiek
Een energielabel is verplicht bij verkoop of verhuur van een woning. De koop kan in de praktijk
doorgaan in Finland als er geen energielabel aanwezig is, maar de gebouweigenaar riskeert
hiermee wel een boete. Er worden jaarlijks ongeveer 140 advertenties gecontroleerd (minder dan
1% van het totaal verkochte/verhuurde woningen).
Steekproefsgewijs worden kwaliteitscontroles uitgevoerd. Hierbij wordt gecontroleerd of de data en
de aanbevelingen kloppen (alle verzamelde documenten worden opgestuurd door de adviseur).
Wanneer er fouten worden ontdekt moet de adviseur deze verbeteren. Wanneer dit niet gebeurt, is
er de mogelijkheid dat het energielabel wordt verwijderd en dat een andere adviseur het label
opnieuw moet maken (de kosten zijn dan voor de ‘eerste’ adviseur). Hierbij wordt aangegeven dat
dit zelden het geval is. ARA schat in dat ongeveer 2% van de energielabels jaarlijks worden
gecontroleerd op kwaliteit.
In de software en wanneer het energielabel wordt geüpload naar de database wordt een kleine
automatische check uitgevoerd. Als de ingevulde waardes niet tussen een bepaalde bandbreedte

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

121

passen of als bepaalde waardes niet matchen, worden deze rood gemarkeerd. De adviseur moet
deze dan opnieuw bekijken en waar nodig aanpassen.
Sancties
De boetes bij afwezigheid van een energielabel bij verkoop/verhuur bedragen tussen € 800 en
€ 6.000, dit is onder andere afhankelijk van het type gebouw. Door de controlerende partij (ARA)
wordt aangegeven dat de pakkans als heel laag wordt gezien en dat boetes in de praktijk
nauwelijks worden uitgedeeld. Bij slechte kwaliteit van het label heeft ARA aangegeven dat er
sancties zijn in de vorm van het intrekken van een licentie, dit is echter tot op heden niet
voorgekomen.

Specifieke bevindingen
In het interview is aangegeven dat een energielabel voor nieuwe appartemensgebouwen duurder is
dan voor bestaande appartementsgebouwen, omdat voor bestaande gebouwen de berekeningen
gemakkelijker zijn. Voor nieuwe eengezinswoningen geldt dat deze vaak goedkoper zijn dan
bestaande eengezinswoningen aangezien deze worden gegenereerd op basis van (digitale)
bouwtekeningen, deze zijn voor bestaande woningen niet altijd voorradig (prijzen tussen € 100 en
€ 200 zijn genoemd in het interview).
Finland kent naast de besproken labels ook een lichtere versie energielabels, deze kunnen echter
alleen worden opgesteld als de verkoopprijs onder € 50.000 ligt of het niet in de openbare verkoop
is (bijvoorbeeld wanneer een huis wordt doorverkocht aan familie). Hierbij zijn geen berekeningen
benodigd en kan de verkoper het energielabel zelf opstellen via een Excelsheet.

Frankrijk
Type label en prijs
Het energielabel in Frankrijk wordt gebaseerd op berekend verbruik waarbij een bezoek ter plaatse
verplicht is.
Prijs van eengezinswoningen
In het interview is aangegeven dat een energielabel voor een eengezinswoning ongeveer € 125
kost, dit sluit aan bij het desk research waarbij prijzen tussen € 100 en € 150 worden genoemd.87
Daarnaast is aangegeven dat de prijzen over het algemeen hoger liggen in grote steden doordat de
levensstandaarden daar hoger liggen.
Prijs van appartementen
Elk appartement krijgt een apart label in Frankrijk, maar omdat ze over het algemeen kleiner zijn
dan eengezinswoningen is aangegeven in het interview dat de prijzen lager liggen, gemiddeld rond
€ 80.
Prijs van kantoren
Tijdens het interview is voor een kantoorgebouw van 100m2 een prijs van € 150 genoemd. Voor
grotere gebouwen daalt de prijs per vierkante meter, maar de verhoudingen zijn bij de
geïnterviewde niet bekend.

87

X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

122

Benodigde tijd voor labelopname
Het duurt gemiddeld 3 uur om een energielabel op te stellen in Frankrijk voor een
eengezinswoning.
Opname en analyse
Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat de opname en analyse 2 uur duurt.
Administratie
Uit het interview blijkt dat er ongeveer 1 uur voor administratie wordt gerekend per energielabel. Dit
is relatief lang vergeleken met de andere onderzochte lidstaten, hiervoor is geen specifieke oorzaak
genoemd.
Reistijd
Uit het interview is naar voren gekomen dat er voor reistijd nauwelijks tijd wordt gerekend
aangezien er veel adviseurs zijn, verspreid door het hele land. Mogelijk is (een deel van) de reistijd
als ‘administratie’ gerekend, dit is echter onzeker.
Aantal in te vullen variabelen
In Frankrijk is tijdens het interview aangegeven dat het aantal variabelen bewust beperkt is
gehouden (rond 100). Het energielabel wordt gezien als één van de middelen om energiebesparing
te stimuleren, maar het beperken van de prijs van een label weegt zwaar mee in de afweging bij het
aantal gebouwkenmerken dat moet worden verstrekt om het label vast te stellen. Niet alle CENnormen zijn dan ook overgenomen door Frankrijk.
Invoer en analyse
Frankrijk heeft ervoor gekozen om de methodiek relatief eenvoudig te houden, met een lagere
tijdsinvestering van adviseurs en daarmee een lagere prijs tot gevolg. Daarnaast kunnen adviseurs
gebruik maken van default waarden. De mate waarin dit gebeurd is niet bekend.
De aanbevelingen voor energieverbeteringen worden gebaseerd op het bezoek ter plaatse. Er is
een deel wat heel algemeen is en voor iedere woning geldt, maar ook een specifiek gedeelte wat is
toegespitst op de woning (inclusief een indicatie wat het gaat kosten en wat het oplevert in de zin
van energiebesparing).

Tarieven en kosten
Uurtarief
Uit het gesprek met de energieadviseur is naar voren gekomen dat het gemiddelde uurtarief van
een energieadviseur in Frankrijk rond € 45 ligt en dat er ongeveer 10.000 adviseurs actief zijn.
Opleidingseisen
Om energieadviseur te worden zijn er grofweg twee routes in Frankrijk: wanneer je in het bezit bent
van een universiteitsdiploma is het verplicht een training van een maand te volgen en een examen
af te leggen. Wanneer je geen universiteitsdiploma hebt is het verplicht een training van een half
jaar te volgen en een examen af te leggen. De kosten bedragen € 2.000 per maand. Iedere 7 jaar is
het voor energieadviseurs verplicht om een opfristraining te volgen van één maand, inclusief
examen. Hierbij is vermeld dat werklozen subsidie krijgen als ze de training willen gaan volgen.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

123

Software
Er is geen verplicht of officieel softwareprogramma waarmee de berekeningen voor het
energielabel worden uitgevoerd. Softwareprogramma’s worden aangeboden door private partijen.
De kosten die hiermee gemoeid gaan zijn onbekend.
Controle- en nalevingsystematiek
Voor de intreding van de nieuwe wet (1 juli 2021) werd de kwaliteit en naleving als slecht gezien
aangezien voorheen een woning/appartement verhuurd of verkocht kon worden met een blanco
(oningevuld) energielabel. Naar schatting van de geïnterviewde betrof dit ongeveer 20% van de
woningen. Op dit moment is dit niet meer mogelijk, notarissen moeten bij verkoop in het bezit zijn
van een ingevuld energielabel anders kan de verkoop niet doorgaan. Voor 1 juli werden er ook
geen boetes gegeven. Uit het gesprek blijkt dat er in Frankrijk niet of nauwelijks kwaliteitscontroles
worden uitgevoerd op de energielabels. Wel is er kans dat een label wordt gecontroleerd als een
woningeigenaar een renovatieaudit laat uitvoeren en de energieprestatie van de woning niet beter
is geworden, bijvoorbeeld wanneer er eerst een foutieve analyse is gemaakt.
Sancties
Op basis van desk research blijkt dat er sancties zijn als een energieadviseur niet gecertificeerd is
(€ 1.500). Verder kan de energieadviseur een boete van € 1.500 krijgen als de resultaten van het
energielabel niet zijn doorgegeven aan ADEME. Als er fouten zijn gemaakt in het bepalen van het
energielabel kan een gebouweigenaar via de rechtbank een beroep doen op een
schadevergoeding of ontbinding van de verkoop/verhuur.88 In de praktijk zijn sancties door de
beperkte controle nauwelijks uitgevaardigd.

Specifieke bevindingen
Tijdens het interview is naar voren gekomen dat er sinds juli 2021 veel meer energielabels worden
opgesteld dan voorheen, door de wetswijziging waarbij een (ingevuld) label verplicht is bij verkoop.
In het interview is aangegeven dat het aantal energieadviseurs in 2014 sterk is gestegen als gevolg
van hoge werkloosheid. Het werk van energielabel-adviseur werd als aantrekkelijk gezien: met een
universiteitsdiploma en een maand training kon men relatief makkelijk een nieuwe betrekking
vinden. Door de sterke stijging zijn de uurtarieven gedaald.
In Frankrijk geeft de overheidsinstantie aan dat de informatiewaarde beperkt is van het
energielabel, maar dat het label mensen mogelijk wel aanspoort om contact te zoeken met een
specialist voor verduurzaming. Als bewustwordingsinstrument functioneert het label naar behoren
volgens de geïnterviewde. Hierbij geldt de overtuiging dat het label niet zo op te stellen is dat de
informatiewaarde zo groot wordt dat specialistisch advies niet meer nodig zou zijn. Om deze reden
is ervoor gekozen om de kosten van het label laag te houden.

Hongarije
Type label en prijs
In Hongarije wordt gebruik gemaakt van berekende energielabels. Een bezoek ter plaatse is
verplicht.

88

https://www.service-public.fr/particuliers/vosdroits/F16096?lang=en

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

124

Prijs van eengezinswoningen
Hongarije is samen met Denemarken het enige land dat maximumprijzen heeft ingesteld voor
energielabels. De officiële prijs is 5500 Forint per uur * twee uur voor het afgeven van het label plus
reiskosten. Dit komt neer op € 30 plus reiskosten. Dataverzameling kan echter worden toegevoegd
als extra kostenpost, wat in de regel veel gebeurt. Per saldo komen de prijzen voor
eengezinswoningen gemiddeld uit op € 70.
In de praktijk is er veel concurrentie tussen adviseurs en zijn er zeer goedkope energielabels te
verkrijgen (€ 10 - € 20), waarbij de woning niet altijd wordt bezocht. Een energielabel wordt dan
afgegeven op basis van gegevens die de consument aanlevert. Naar schatting betreft dit 15% van
het totaal aantal afgegeven energielabels per jaar.
Prijs van appartementen
Appartementen krijgen elk een apart label. Ook voor appartementen geldt de maximumprijs, in de
praktijk betaalt een gebouweigenaar ongeveer € 40 voor appartementen. Wanneer gebouwen
vergelijkbaar zijn (bijvoorbeeld appartementen), kan de beoordeling ook via een simpelere methode
worden gedaan, waarbij minder variabelen ingevoerd hoeven te worden.89
Prijs van kantoren
Voor niet-residentiele gebouwen is geen maximum prijs vastgelegd en is de rekenmethode
vergelijkbaar. Voor een groter kantoor worden de kosten geschat op € 700.
Benodigde tijd voor labelopname
Het verstrekken van een label voor een eengezinswoning in Hongarije kost ongeveer zes uur.
Opname en analyse
Uit het gevoerde gesprek komt naar voren dat de opname en analyse van een eengezinswoning
ongeveer vier uur duurt, waarvan één uur om het gebouw op te nemen en drie uur voor de analyse.
Administratie en registratie
Nadat de data is ingevoerd in de software moet het op een publieke website worden gepubliceerd,
samen met een berekeningsannex. Deze annex is met name nuttig voor het uitvoeren van
controles en voor onderzoeksdoeleinden. Het opstellen van deze annex, de registratie en alle
overige administratieve werkzaamheden nemen ongeveer een uur in beslag.
Reistijd
Gemiddeld bedraagt de reistijd in Hongarije een uur per label.
Aantal in te vullen variabelen
Het aantal in te vullen variabelen in Hongarije is enigszins minder dan de NTA methodiek in
Nederland. Aangaande CEN-normen geeft de geïnterviewde aan dat deze nu niet worden
gehanteerd, met name omdat er veel fouten in zouden zitten. In de toekomst is Hongarije van plan
om de belangrijkste normen wel te implementeren.
Invoer en analyse
In Hongarije wordt beperkt gebruik gemaakt van default waarden, bijvoorbeeld voor de
warmwatervraag en verlichting. Een aantal variabelen, zoals U-waarden, moeten in boeken worden
opgezocht, wat relatief veel tijd in beslag neemt. Er is een beperkte signalering in de software
wanneer waarden onwaarschijnlijk lijken.

89

https://dh.hu/en/energy-certificate

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

125

Aanbevelingen moet de energieadviseur zelf opstellen; deze worden niet door de software
gegenereerd. Er zijn geen vereisten aan de aanbevelingen. Als resultaat geeft de geïnterviewde
aan dat de aanbevelingen zeer summier en simpel zijn.
Informatiegaring door consumenten
Eigenaren moeten documenten aanleveren over (renovaties aan) het gebouw. In de praktijk wordt
ongeveer 15% van de labels afgegeven die uitsluitend op dergelijke documenten gebaseerd zijn.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Het uurtarief ligt in Hongarije op ongeveer € 11,50 op basis van de tijdsbesteding en de
gerapporteerde kosten van de labels. In Hongarije zijn 2.500 experts voor woningen actief, met een
grote concurrentie tot gevolg.
Opleidingseisen
Om bevoegdheid te verkrijgen voor het verstrekken van energielabels moet iemand een
achtergrond als ingenieur (civiel, technisch, werktuigbouwkundig) of architect hebben en moet een
examen worden gedaan. Daarnaast is er sprake van het verplicht volgen van één vak per jaar,
maar dit hoeft niet per se gerelateerd te zijn aan energielabels. Eén keer per vijf jaar is het wel
verplicht om een vak te volgen gerelateerd aan energielabels. De training duurt een dag en kost
ongeveer € 30.
Software
Er is geen officieel software pakket. In de praktijk worden twee softwarepakketten veel gebruikt,
waarmee 95% van de energielabels wordt afgegeven. De overige pakketten zijn minder
betrouwbaar en worden niet goed geüpdatet.
Controle- en nalevingsystematiek
Bij verkoop en verhuur van gebouwen is het verplicht een energielabel te hebben. Bij verkoop geldt
dat het energielabelnummer in het contract moet worden opgenomen en hier ziet de advocaat over
het algemeen op toe. De advocaat kan zijn bevoegdheid verliezen wanneer er geen energielabel
aanwezig is. Bij verhuur is er geen advocaat in het spel waardoor een energielabel hier vaker niet
aanwezig is. Per saldo stelt de geïnterviewde dat het zeldzaam is dat verkoop of verhuur
plaatsvindt zonder energielabel.
De online database dient als eerste kwaliteitscontrole. Deze controleert bijvoorbeeld de vergunning
van de energieadviseur en het systeem controleert ook op onrealistische patronen.90 De
verantwoordelijkheid voor de kwaliteitscontrole van de energielabels ligt bij de Chamber of
Engineers (BPMK). BPMK geeft aan dat 2% van de jaarlijks afgegeven labels middels
steekproeven wordt gecontroleerd en 0,5% van de jaarlijkse hoeveelheid met een bezoek ter
plaatse. De geïnterviewde geeft aan dat 2% gecontroleerd wordt, waarvan ongeveer de helft met
een bezoek ter plaatse. Geconstateerde gebreken moeten door de certificeerder worden
verholpen.91
Sancties
De geïnterviewde geeft aan dat geen enkel label foutloos door de controle komt: ongeveer 10-15%
heeft meer dan 10 foutpunten. Adviseurs die meermaals veel fouten maken, kunnen hun
bevoegdheid verliezen voor drie jaar (na een lang gerechtelijk proces) waarna ze weer een nieuwe

90
91

Concerted Action (2016). EPBD Key Implementation Decisions in Hungary, status in December 2016.
BPMK (2021). https://www.bpmk.hu/index.php/2014-06-22-12-44-45/2014-08-14-13-04-19?showall=&start=5

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

126

bevoegdheid kunnen krijgen. Dit gebeurt ongeveer 1 keer per jaar. In de praktijk komen deze
adviseurs vaak direct weer terug onder een andere naam volgens de geïnterviewde.
Sinds twee jaar is het ook mogelijk om boetes te geven aan de adviseurs wanneer het verschil
meer dan twee labelklassen betreft. De boete is € 70-€ 1.000 per uitgegeven label. In de praktijk
worden deze boetes ongeveer 30 tot 40 keer per jaar uitgegeven.

Specifieke bevindingen
In Hongarije is gekozen voor een maximum prijs om ervoor te zorgen dat de financiële last voor
gebouweigenaren beperkt blijft. Er zijn echter meermaals discussies over de prijs, die als te laag
wordt gezien door de adviseurs. De prijzen dateren uit 2006 en zijn daarna niet meer geïndexeerd.
Als gevolg daarvan worden gebouwen regelmatig niet bezocht met een beperkte kwaliteit als
resultaat.

Ierland
Type label en prijs
In Ierland wordt gebruik gemaakt van berekende energielabels. Een bezoek ter plaatse is verplicht.
Prijs van eengezinswoningen
Een berekend label voor een eengezinswoning kost ongeveer € 200. De prijzen die in bronnen uit
desk research worden genoemd liggen lager: € 125 tot € 150. Voor het gesprek heeft de
geïnterviewde een korte webscrape gedaan, waarbij prijzen tussen € 100 en € 300 naar voren
kwamen, afhankelijk van de omvang en leeftijd van de woning: grotere en nieuwe woningen zijn
duurder. Bij de laatste kunnen minder makkelijk default waarden worden gebruikt omdat meer
informatie bekend is, waardoor prijzen voor labels hoger liggen. De prijzen zijn inclusief
registratiekosten van € 30, welke voor rekening komen van de adviseur maar worden doorberekend
aan de consument. In het gesprek wordt aangegeven dat zeer lage prijzen (€ 90) in de markt
voorkomen. Volgens de geïnterviewde is het niet mogelijk dat voor deze prijs een goede opname
en analyse plaatsvindt en is het mogelijk dat de woningen niet worden bezocht.
Prijs van appartementen
Per appartement moet een label worden afgegeven, waarbij gemiddelde prijzen tussen € 130 en €
200 worden genoemd. In het gesprek geeft de adviseur aan dat voor grotere appartementsgebouwen enkele appartementen worden bezocht wanneer een label voor meerdere
appartementen moet worden afgegeven. Dit kan de prijs drukken.
Prijs van kantoren
De prijs van kantoren is sterk afhankelijk van de omvang van het kantoor. Geschat wordt dat het
opmaken van een label voor kantoren enkele duizenden euro’s kost en een opname enkele dagen.
Een vierkante meterprijs wordt niet gegeven.

Benodigde tijd voor labelopname
Het verstrekken van een label voor een eengezinswoning in Ierland kost ongeveer drie uur.
Opname en analyse
Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat de opname en analyse van een eengezinswoning
ongeveer 2,5 uur duurt, waarvan één à twee uur om het gebouw op te nemen en de overige tijd

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

127

voor analyse. Een bron geeft aan dat het huisbezoek ongeveer 30 minuten duurt92, maar de
gesproken adviseur geeft aan dat in de regel een opname in een half uur onhaalbaar is.
Administratie
Uit het gevoerde gesprek blijkt dat de tijd die adviseurs kwijt zijn aan administratie en registratie als
verwaarloosbaar kan worden gezien. Dit kan wel toenemen, aangezien bij het uploaden van het
energielabel sinds kort gebouwinformatie en foto’s moeten worden toegevoegd, zodat
gegarandeerd wordt dat adviseurs daadwerkelijk langsgaan in de woning. Het is onduidelijk of dit
veel extra inspanning met zich meebrengt.
Reistijd
Gemiddeld bedraagt de reistijd in Ierland een half uur per label. De geïnterviewde merkt op dat
deze reistijd beperkt is aangezien er voldoende adviseurs zijn (550).
Aantal in te vullen variabelen
Het aantal in te vullen variabelen in Ierland lijkt op basis van toegestuurde documenten
vergelijkbaar te zijn met de NTA methodiek in Nederland.
Invoer en analyse
De invoer is in Ierland relatief eenvoudig. Wanneer het bouwjaar en de afmetingen van het gebouw
worden ingevoerd, worden de default waarden automatisch ingevoerd. Uit het gesprek blijkt dat dit
de opnameduur verkort, maar dat dit de kwaliteit van het label niet ten goede komt: default waarden
worden overgenomen en niet altijd gecontroleerd door de adviseur. Bij nieuwe woningen is dit
minder eenvoudig, aangezien specificaties van bijvoorbeeld warmtepompen apart moeten worden
ingevoerd en meer informatie voor handen is.
De aanbevelingen die worden gegeven bij een energielabel zijn sinds begin juli 2021 aangepast. In
het verleden werd er op globaal niveau aangegeven wat de mogelijkheden voor verbetering zijn
(door software gegenereerd). Deze maatregelen worden gekoppeld aan kosten (van ‘laag’ tot
‘hoog’) en aan effecten (van ‘laag’ tot ‘hoog’). Sinds juli worden de actiepunten veel specifieker
uiteengezet (ook door software gegenereerd) en zit er een indicatie van de kosten bij. De
labelstappen die gemaakt worden bij het uitvoeren van maatregelen worden nu ook gegeven.
Informatiegaring door consumenten
Volgens de handleiding bij labelopname in Ierland, wordt de adviseur geadviseerd om contact op te
nemen met de klant voor waardevolle informatie omtrent renovaties. Of dit in de praktijk ook
daadwerkelijk gebeurt is onduidelijk.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Het uurtarief ligt in Ierland op ongeveer € 70 op basis van de tijdsbesteding en de gerapporteerde
kosten van de labels. In Ierland zijn 550 experts voor woningen actief.
Opleidingseisen
In Ierland is een bachelorniveau in de bouw nodig om energielabels voor woningen af te kunnen
geven.93 Daarnaast moet een training van een week worden gevolgd om met de software te leren
werken (kosten: € 1.000). Er hoeft geen examen te worden gedaan, volgens de geïnterviewde
omdat de meerwaarde van het examen werd betwist: een momentopname van kennis zegt weinig

92
93

https://www.bercert.com/index.cfm?page=about/index&q=How-long-does-a-ber-take
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

128

over de manier van werken in de praktijk. Er wordt nu ingezet op coachingstrajecten. Voor
utiliteitsgebouwen is een master nodig. Daarnaast is het verplicht voor energieadviseurs om
verzekerd te zijn.
Software
De software wordt gratis beschikbaar gesteld door SEAI (DEAP software voor woningen en NEAP
software voor niet-residentiele gebouwen). Sinds september 2019 is de software geüpdatet en
voldoet deze volgens de geïnterviewde aan de nieuwe EPBD standaarden.94 Volgens het
deskresearch zijn er ook andere geattesteerde pakketten, maar het is onduidelijk of en in welke
mate deze worden gebruikt.
Controle- en nalevingsystematiek
Over het algemeen wordt de kwaliteit van de energielabels door de geïnterviewde als goed
beschouwd, al komen zeer goedkope labels voor. Hierbij geldt hoe goedkoper het energielabel is,
hoe hoger het risico is dat de kwaliteit van het label minder hoog is.
Uit het interview met SEAI blijkt dat er volgens de wet boetes bestaan als er geen energielabel
present is bij verkoop/verhuur. In de praktijk is het zo dat wanneer bij verkoop/verhuur geen
energielabel aanwezig is de verkoper/verhuurder 28 dagen heeft om er één te laten opstellen. In de
huurmarkt is er echter vaak geen sprake van een notaris of advocaat die dit controleert dus kan het
voorkomen dat de verhuur plaatsvindt zonder energielabel. Boetes zijn in de afgelopen jaren voor
zover bekend niet uitgevaardigd.
Toezichthouder SEAI wil de automatische checks bij labelcontrole uitbreiden de komende jaren,
bijvoorbeeld door bepaalde combinaties van data die niet goed met elkaar rijmen te controleren,
waarbij een risicoanalyse wordt gemaakt die ‘verdachte waarden’ filtert. Op dit moment bestaat de
automatische controle uit het minimum aantal variabelen dat moet worden ingevuld. Een andere
vorm van controle is het opnieuw berekenen (en langsgaan bij de woning) van het energielabel
door experts. Als het verschil tussen de twee te groot is wordt het originele energielabel verwijderd
en vervangen door het nieuwe energielabel en krijgt de assessor ook een strafpunt. Per jaar
worden er ongeveer 1.000 tot 1.500 van de 80.000 labels op deze manier gecontroleerd. Elke
energieadviseur wordt per jaar minimaal één keer op deze manier gecontroleerd. Er is een
verschuiving gaande van het uitdelen van straf bij fouten naar coaching, met als doel
kwaliteitsverhoging.
Sancties
Bij fouten ontvangt de adviseur een strafpunt, zowel bij niet voldoen aan het minimum aantal
variabelen, als het foutief afgeven van een label. Een energieadviseur kan de bevoegdheid
(permanent of tijdelijk) verliezen wanneer er tien of meer strafpunten zijn uitgedeeld in de afgelopen
twee jaar.95 Het is onbekend of er adviseurs geschorst zijn. De boetes bij het niet hebben van een
label bij verkoop of verhuur, bedragen maximaal € 5.000 en/of een gevangenisstraf van maximaal
drie maanden. Boetes hiervoor zijn niet gegeven in de afgelopen jaren.

Specifieke bevindingen
In Ierland zijn er tot op heden ongeveer 700.000 energielabels geregistreerd. Dit is 39% van het
totaal aantal woningen.

94
95

Onbekend is of hiermee ook wordt voldaan aan de CEN-EPB-normen
https://www.auctioneera.ie/what-is-a-ber

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

129

Voor nieuwbouw wordt een ‘voorlopig energielabel afgegeven. Deze labels zijn gebaseerd op
bouwtekeningen en zijn duurder dan labels voor bestaande bouw, aangezien alle informatie bekend
is en ingevoerd moet worden. Deze labels zijn 2 jaar geldig. Wanneer het gebouw klaar is, wordt
het voorlopig energielabel vervangen voor een energielabel dat 10 jaar geldig is, waarbij een expert
langskomt om vast te stellen of er niks is gewijzigd ten opzichte van de originele bouwplannen.
In het gesprek wordt aangegeven dat het energielabel weinig waarde heeft voor consumenten,
aangezien de woningmarkt krap is en men vooral op zoek is naar de laagste prijs. Wel wordt er
subsidie gegeven van € 50 op de prijs van labels wanneer deze voor renovatie wordt aangevraagd.
Volgens adviseurs is dit ongeveer 25% van de markt. Over de prijs zelf is weinig discussie, al
geven adviseurs aan dat zij geen kwalitatief goede labels kunnen afgeven in de huidige
competitieve markt en dat prijzen gemiddeld te laag liggen.

Italië
Type label en prijs
Energielabels in Italië zijn gebaseerd op berekend energiegebruik, waarbij een bezoek ter plaatse
verplicht is.
Prijs van eengezinswoningen
In Italië kost een energielabel voor een eengezinswoning ongeveer € 160. Registratiekosten van
€ 15 - € 25 zitten bij deze prijs inbegrepen. Tijdens het interview werd aangegeven dat een deel
van de energielabels tegen lage prijzen (€ 100 of minder) wordt aangeboden. Bij de energielabels
die worden aangeboden tegen lage prijzen bestaat er sterke twijfel over de naleving van het
verplichte bezoek ter plaatse en over de kwaliteit. Tijdens het interview werd aangegeven dat deze
lage prijzen soms worden aangeboden voor slechtere labels (F of G). De genoemde prijzen komen
overeen met het desk research.96
Uit het interview is gebleken dat energielabels voor nieuwe gebouwen meer kosten dan voor
bestaande gebouwen, aangezien meer berekeningen moeten worden gemaakt.
Prijs van appartementen
Energielabels worden opgemaakt op het niveau van ‘building units’ waarbij zowel appartementsgebouwen als eengezinswoningen als building unit gelden. Voor dergelijke gebouwen worden
prijzen van € 200 - € 350 genoemd. Het merendeel van de afgegeven labels geldt voor gebouwen
waar meerdere wooneenheden in aanwezig zijn.
Prijs van kantoren
Een energielabel voor een kantoor kost tussen € 2,00 en € 10,00 per m². Dit lijkt hoog vergeleken
met andere lidstaten. De genoemde prijzen kennen enige mate van onzekerheid.

Benodigde tijd voor labelopname
Het duurt in totaal ongeveer 4 uur om een energielabel op te maken voor een eengezinswoning.
Opname en analyse
Er wordt ongeveer 3 uur besteed aan de opname en analyse. Tijdens het interview is aangegeven
dat het opmaken van een energielabel meer tijd kost als er belangrijke informatie mist of als de
informatie niet nauwkeurig genoeg is.
96

X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

130

Administratie
Voor administratie wordt ongeveer een half uur gerekend.
Reistijd
Voor reistijd wordt gemiddeld een half uur gerekend. In het interview werd aangegeven dat er veel
verschil zit in reistijd en dat deze in werkelijkheid kan verschillen van een paar minuten tot 2 à 3
uur.
Aantal in te vullen variabelen
Tijdens het interview is aangegeven dat in een relatief eenvoudig geval er ongeveer tussen 100 en
130 variabelen moeten worden ingevoerd, in een complexer geval zijn dit er meer. Tijdens het
interview is aangegeven dat het aantal variabelen dat ingevoerd moet worden ongeveer
vergelijkbaar is met de Nederlandse situatie. Hoeveel variabelen moeten worden ingevuld is
afhankelijk van het aantal gebouwkenmerken en de complexiteit van het gebouw. Bij utiliteitsbouw
moeten bijvoorbeeld meer variabelen worden ingevoerd.
Invoer en analyse
In principe is het aan de energieadviseur om alle informatie te vinden die er nodig is. Als er
belangrijke informatie mist, kan deze in sommige gevallen worden gesimuleerd of kunnen er default
waarden worden gebruikt. Sommige informatie wordt automatisch ingevuld door de software,
bijvoorbeeld informatie gerelateerd aan de locatie en het klimaat. Daarnaast zijn er ook drop-down
menu’s en invulvelden waarbij alleen waarden binnen een bepaalde bandbreedte kunnen worden
ingevoerd. Sommige softwareprogramma’s hebben een grafische functie, waarmee het gebouw en
gebouwkenmerken getekend kunnen worden. Op basis van deze tekening kan de software
bepaalde waarden dan automatisch uitrekenen.
Er worden aanbevelingen voor verbetering gegeven. Daarnaast worden ook de terugverdientijden
gegeven van elke maatregel. Voor elke maatregel wordt daarnaast bepaald welk energielabel kan
worden behaald na de uitvoering hiervan en wat de energieprestatie van het gebouw dan zal zijn.
De energieprestatie wordt ook berekend indien alle maatregelen worden toegepast. Of de
aanbevelingen worden gegenereerd door de software is afhankelijk van het softwareprogramma.
Door de geïnterviewde werd aangegeven dat de aanbevelingen vrij uitgebreid zijn, aangezien ook
de nieuwe energieprestaties en terugverdientijden worden berekend.
Informatiegaring door consumenten
De energieadviseur vraagt de consument om informatie over het gebouw aan te leveren,
bijvoorbeeld technische rapporten en plattegronden.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Er wordt een uurtarief gehanteerd van ongeveer € 40. Daarnaast worden er registratiekosten van
€ 15 tot € 25 gevraagd. Er zijn minstens 165.000 energieadviseurs in Italië. Dit aantal is gebaseerd
op 17 regio’s en 1 autonome provincie (in totaal zijn er 19 regio’s en 2 autonome provincies).
Opleidingseisen
Mensen met een achtergrond als architect of ingenieur zijn meteen bevoegd om energielabels af te
geven. Om deze reden zijn er veel adviseurs geregistreerd in Italië; het is echter onduidelijk
hoeveel van deze mensen ook echt actief zijn in de branche. Indien iemand niet de juiste

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

131

achtergrond heeft, moet er een training van ongeveer 80 uur worden gevolgd en moet er een
examen worden gedaan. Er zijn geen periodieke trainingen of examens.
Software
In totaal zijn er 35 verschillende softwareprogramma’s, die allemaal gecertificeerd zijn. Als een
softwareprogramma wordt geüpdatet, moet dit opnieuw worden gecertificeerd. In de
rekenmethodiek van de softwareprogramma’s zit niet veel verschil. Er is één softwareprogramma
dat gebruik maakt van een simpelere rekenmethodiek. Deze software is gratis, maar kan alleen
worden gebruikt voor bestaande gebouwen met een oppervlakte van maximaal 200 m² en als het
energielabel niet wordt afgegeven voor grote renovaties. In totaal kan deze software ongeveer in
5% van de gevallen worden gebruikt. Volgens de geïnterviewde is het eindresultaat van deze
software vergelijkbaar met de andere softwareprogramma’s, maar worden er in de gratis software
bepaalde aannames gemaakt.
Controle- en nalevingssystematiek
Wanneer een gebouw wordt verkocht is het verplicht om het energielabel aan de notaris te laten
zien. De notaris moet controleren of een energielabel aanwezig is. In het geval van verhuur is de
huurder de aangewezen partij om te controleren of een energielabel aanwezig is. Als er geen
energielabel aanwezig is, is het contract ongeldig.
Minstens 2% van de energielabels moeten worden gecontroleerd volgens de geïnterviewde. Dit
beeld wordt bevestigd door het deskresearch.97 Er zijn drie controleniveaus: er zijn controles van
de aanwezigheid van documenten, controles van de data en controles door middel van een bezoek
ter plaatse. Volgens de geïnterviewde wordt er niet gecontroleerd of een energieadviseur
daadwerkelijk op locatie is geweest. Als het energielabel van lage kwaliteit is, kan de adviseur een
boete krijgen. Volgens de geïnterviewde komt dit echter niet vaak voor. Als een energielabel fouten
bevat, wordt het meestal ongeldig verklaard. In 2021 zijn er tot nu toe minstens 30.000
energielabels uit 2020 gecontroleerd.
De manier waarop controles worden uitgevoerd kan verschillen per regio. Dit werd aangegeven in
het interview en blijkt ook uit het deskresearch. Op dit moment hebben 8 regio’s en één autonome
provincie een energielabel controlesysteem en zijn er 5 regio’s en één autonome provincie die een
regionale wet hebben omtrent boetes.
Sancties
Tijdens het interview zijn geen boetes genoemd omtrent het niet aanwezig zijn van een
energielabel bij verkoop/verhuur; in het deskresearch wordt aangegeven dat er een boete kan
volgen van € 300 tot € 18.000.98 Boetes bij lage kwaliteit variëren van € 700 tot € 4.200. Deze
bedragen worden bevestigd door een bron99, maar in een andere bron worden afwijkende
bedragen genoemd (€ 300 – € 10.000).100 In het gesprek wordt aangegeven dat boetes in de
praktijk zelden worden uitgevaardigd.

Specifieke bevindingen
Er bestaan regionale verschillen in Italië. In totaal zijn er 19 regio’s en 2 autonome provincies die
vrijheid hebben wat betreft wet- en regelgeving omtrent het energielabel. Er zijn wel nationale
regels, bijvoorbeeld wat betreft de manier waarop het label wordt vastgesteld. Ook is er een

97
98
99
100

QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

132

minimum percentage energielabels dat gecontroleerd moet worden. De vormgeving van de
kwaliteitscontroles en boetes worden op lokaal niveau bepaald. Als regio’s een eigen systeem
hebben, moet de data worden omgezet van het regionale systeem naar het nationale systeem
(database), wat tijd vergt voor de regionale instantie en de registratiekosten (mede) verklaart. Ook
moeten de regio’s ieder jaar hun energielabel informatie van het afgelopen jaar opsturen naar
SIAPE.101

Oostenrijk
Type label en prijs
Het energielabel in Oostenrijk is gebaseerd op berekend energiegebruik. Bij nieuwbouw is een
bezoek ter plaatse niet nodig. Bij renovaties is bezoek nodig wanneer men gebruik wil maken van
subsidies. Bij bestaande bouw is bezoek volgens de geïnterviewde niet verplicht, maar wel gewenst
en in de praktijk ook noodzakelijk om een goed beeld te krijgen van de gebouwkenmerken. Volgens
de geïnterviewde is een energielabel zonder een bezoek ter plaatse verantwoord wanneer veel
informatie over het gebouw en eventuele renovaties beschikbaar is en er volgens de adviseur een
realistisch label afgegeven kan worden. In het deskresearch wordt bevestigd dat een bezoek ter
plaatse niet noodzakelijk is en dat de benodigde informatie in principe wordt aangeleverd door de
gebouweigenaar. Voor oude gebouwen wordt een bezoek ter plaatse wel aangeraden.102
Prijs van eengezinswoningen
Uit het interview is gebleken dat de prijs van een energielabel voor een eengezinswoning ongeveer
€ 440 is. Op basis van desk research wordt een range gegeven tussen € 50 en € 1.000 voor een
eengezinswoning.103 Er zijn adviseurs die een energielabel opmaken tegen bodemprijzen van € 50,
maar dit wordt door de overheid niet geaccepteerd. Dergelijke prijzen komen in de praktijk niet veel
voor volgens de geïnterviewde. Wanneer een bezoek ter plaatse niet plaatsvindt, bedragen de
kosten ongeveer € 250 tot € 300.
Prijs van appartementen
Energielabels worden opgemaakt voor hele appartementsgebouwen. Voor grotere gebouwen
(vanaf 1.000 m²) wordt een prijs gehanteerd tussen € 0,50 en €1,20 per m², aangevuld met € 250
per appartement dat wordt opgemeten. Deze prijs hangt af van de complexiteit van het gebouw en
de kwaliteit van aangeleverde documenten. Indien er nog geen energielabel aanwezig is op het
moment dat iemand een appartement wil verkopen, kan er ook een energielabel worden
opgemaakt voor het appartement. Dit kost ongeveer € 200 tot € 250.
Prijs van kantoren
In het interview werd aangegeven dat een energielabel voor een relatief simpel kantoorgebouw
tussen € 1.000 en € 2.000 kost. Wanneer de kantoren erg groot en complex zijn wat betreft
installaties en geometrie kunnen de prijzen oplopen tot € 5.000 à € 6.000.

Benodigde tijd voor labelopname
In Oostenrijk duurt het opmaken van een energielabel voor een eengezinswoning in totaal
ongeveer 5,5 uur.

101

102
103

SIAPE is een webportaal dat regio's toegang biedt tot hun eigen ruwe gegevens en hen in staat stelt deze te analyseren,
en andere gebruikers (burgers, handelaren, plaatselijke autoriteiten) in staat stelt geaggregeerde gegevens op te vragen.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

133

Opname en analyse
Van de totale benodigde tijd wordt ongeveer 4 uur besteed aan de opname en analyse. In het
interview is aangegeven dat de opname ongeveer een uur langer duurt wanneer er geen
documenten of gedetailleerde gegevens aanwezig zijn.
Administratie
Administratie en registratie duurt ongeveer een half uur voor het uploaden van de gegevens en
klantcontact.
Reistijd
Voor reistijd wordt ongeveer een uur gerekend. In het interview werd aangegeven dat voor
appartementsgebouwen en kantoren meer reistijd wordt gerekend aangezien het bezoek ter
plaatse langer duurt en meerdere afspraken op een dag niet mogelijk zijn.
Aantal in te vullen variabelen
Volgens de geïnterviewde energieadviseur zijn de Oostenrijkse standaarden afgeleid van de CENstandaarden. Het aantal variabelen komt ongeveer overeen met de Nederlandse NTA 8800berekeningen.
Invoer en analyse
Bij de invoer is het gebruik van default waarden mogelijk, waarbij bijvoorbeeld de U-waarde van
ramen ingevuld kan worden behorend bij een bepaald bouwjaar. Het is ook mogelijk om default
waarden te gebruiken voor warmte-, koelings- en lichtsystemen. Als de informatie wel beschikbaar
is, moeten de default waarden worden aangepast naar de daadwerkelijke waarden. Als een
adviseur gebruik maakt van default waarden, moet dit specifiek worden aangegeven. De software
kent een ingebouwde controle, waarbij er een melding wordt gegeven wanneer bepaalde waarden
onwaarschijnlijk zijn.
Aanbevelingen voor verbetering zijn een verplicht onderdeel van het energielabel. Deze
aanbevelingen worden niet door de software gegenereerd, maar door de adviseur gegeven. De
energieadviseur moet beschrijven hoe de woning een beter energielabel kan behalen en welke
stappen daarvoor ondernomen kunnen worden. De aanbevelingen zijn volgens de geïnterviewde
redelijk gedetailleerd.
Informatiegaring door consumenten
De energieadviseur moet bouwplannen en andere relevante documenten opvragen bij de
gebouweigenaar. In het gesprek wordt aangegeven dat dit de tijd kan verkorten, tenzij anders
gebruik gemaakt kan worden van default waarden.

Tarieven en kosten
Uurtarief
In Oostenrijk wordt een tarief van ongeveer € 80 per uur gehanteerd. Voor administratieve taken
wordt € 60 per uur gerekend, aangezien dat regelmatig wordt gedaan door secretaresses of
junioren. Tijdens het interview werd aangegeven dat het uurtarief van zzp’ers lager ligt (rond € 40 à
€ 50). Er zijn ongeveer 500 tot 600 energieadviseurs, exclusief schoorsteenvegers.
Opleidingseisen
Om energieadviseur te worden moet men een universitaire opleiding gevolgd hebben in een
relevante richting. Meestal zijn het architecten of ingenieurs, zoals ook in het deskresearch wordt
aangegeven. Schoorsteenvegers zijn daarnaast ook bevoegd. Tijdens het interview werd wel

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

134

aangegeven dat de kwaliteit van energielabels van schoorsteenvegers over het algemeen slechter
is en dat deze adviseurs vaak van officiële lijsten worden gehaald. Er moet een training van een
week worden gevolgd. Deze training kost ongeveer € 4.000. Dit beeld wijkt af van het
deskresearch, waarin wordt gesteld dat een training niet noodzakelijk is.104
In bepaalde regio’s is het verplicht om aangesloten te zijn bij een netwerk van energieadviseurs. Op
basis van dit netwerk wordt een officiële lijst met energieadviseurs gemaakt, die consumenten
kunnen gebruiken om een adviseur te kiezen. De kosten om bij dit netwerk aangesloten te blijven,
zijn € 50 per jaar.
Software
Er zijn 5 à 6 bedrijven die software verstrekken. Deze softwareprogramma’s zijn gecontroleerd op
kwaliteit en kosten € 500 tot € 800 per jaar.
Controle- en nalevingssystematiek
In het interview werd aangegeven dat het niet is toegestaan om een woning te verkopen zonder
label, maar dat het in de praktijk wel mogelijk is. Een officiële controle op de aanwezigheid van
labels ontbreekt in Oostenrijk. Als er geen energielabel present is op het moment van
verkoop/verhuur kan de koper/huurder er alsnog om vragen. De naleving wordt volgens de
geïnterviewde steeds beter, kopers/huurders vragen er ook steeds vaker naar.
Wanneer het energielabel wordt geüpload naar de database wordt een controle uitgevoerd naar de
volledigheid en juistheid van de klantgegevens en van de basisgegevens van de woning. Naast de
automatische controle zijn er ook controles op basis van steekproeven, waarbij aangeleverde
documenten worden gecontroleerd. Volgens de geïnterviewde worden ongeveer 300 labels per jaar
op deze manier gecontroleerd.105 Voorheen waren er ook controles op basis van een bezoek ter
plaatse. Tijdens het interview werd echter aangegeven dat dit tegenwoordig niet meer gebeurt
vanwege hoge controlekosten. In principe moeten fouten altijd worden gecorrigeerd door de
adviseur. Als een adviseur twee grote fouten maakt moet het label opnieuw worden opgemaakt.
Sancties
In de wet zijn boetes vastgelegd als een energielabel niet aanwezig is op het moment van
verkoop/verhuur (tot € 1.450 voor de gebouweigenaar of makelaar). Naar schatting van de
geïnterviewde worden deze boetes nauwelijks uitgegeven.
Als de fouten in het energielabel niet worden gecorrigeerd, riskeert een adviseur een boete van
€ 7.267 per label. Volgens de geïnterviewde gebeurt dit in de praktijk nauwelijks. Zogeheten ‘Berrors’ zijn kleine fouten waarvoor deze boete niet geldt; deze fouten moeten alleen worden
aangepast. Een voorbeeld van een B-error is als default waarden niet worden aangepast naar
daadwerkelijke waarden wanneer deze beschikbaar zijn, of als de aanbevelingen van de
energieadviseur niet uitgebreid genoeg zijn. Verder wordt er volgens de geïnterviewde opgetreden
tegen adviseurs die energielabels aanbieden tegen bodemprijzen; eigenaren kunnen een boete van
€ 1.300 krijgen als zij een goedkoop energielabel hebben gekocht.

Specifieke bevindingen
In Oostenrijk staat de kwaliteit van de energielabels ter discussie door het uitblijven van het bezoek
ter plaatse. Of dit leidt tot nieuwe regelgeving is vooralsnog onduidelijk.

104
105

QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
Deze aantallen zijn van toepassing in de deelstaat Stiermarken.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

135

Er bestaan regionale verschillen in Oostenrijk, bijvoorbeeld in de manier waarop het energielabel
geüpload moet worden naar de database en wat betreft controles. Prijzen tussen regio’s zijn
volgens de geïnterviewde echter redelijk gelijk.
In het interview is aangegeven dat consumenten die een energielabel aanvragen, dit meestal doen
om hun woning te kunnen verkopen of verhuren en daarom in principe voor het goedkoopste
aanbod kiezen. Wel zijn er subsidies gekoppeld aan renovatie, waarbij een energielabel verplicht is
voor de subsidieaanvraag. Bij bestaande bouw kan 30% van de isolatiekosten worden vergoed. In
het geval dat consumenten een energielabel aanvragen om aanspraak te maken op deze subsidie
wordt er volgens de geïnterviewde voor een duurder energielabel gekozen, omdat het in dit geval
belangrijk is dat het energielabel een juist beeld geeft van de staat van de woning.

Portugal
Type label en prijs
In Portugal wordt gebruik gemaakt van berekende labels, waarbij een bezoek ter plaatse verplicht
is.
Prijs van eengezinswoningen
Op basis van het interview is gebleken dat de prijs voor een energielabel voor een
eengezinswoning ongeveer € 200 kost. Een richtlijn voor de prijs is € 2,00 tot € 2,45 per m². In het
deskresearch worden prijzen tussen € 150 en € 450 genoemd.106
Prijs van appartementen
In Portugal worden energielabels opgemaakt voor individuele appartementen. Een richtlijn voor de
prijs is, net als bij eengezinswoningen € 2,00 tot € 2,45 per m².
Prijs van kantoren
Een energielabel voor een kantoor kost ongeveer € 2,00 tot € 4,00 per m².
Benodigde tijd voor labelopname
Het opmaken van een label voor een eengezinswoning duurt in totaal ongeveer 12 uur, wat relatief
lang is vergeleken met andere lidstaten.
Opname en analyse
De opname en analyse duurt ongeveer 11 uur. De lange tijdsduur kan worden verklaard doordat er
veel data ingevoerd moet worden in een zeer uitgebreid Excelbestand. Deze methode is weinig
gebruiksvriendelijk en zeer tijdrovend.
Administratie
Registratie van een energielabel kost niet veel tijd volgens de geïnterviewde. Er is geen exacte
tijdsduur genoemd.
Reistijd
Er wordt ongeveer een uur reistijd gerekend per energielabel.
Aantal in te vullen variabelen
Het exacte aantal in te vullen variabelen is onbekend. Echter is wel bekend dat er veel gegevens
ingevoerd moeten worden in een Excelbestand met in totaal ongeveer 1.900 rijen. Voor het
106

X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

136

genereren van de aanbevelingen moeten er aparte Excelbestanden worden gebruikt. Momenteel
wordt aan een gebruiksvriendelijkere methode gewerkt. Volgens de geïnterviewde is versimpeling
van de methode niet verder mogelijk zonder de mnauwkeurigheid van het label aan te tasten.
Invoer en analyse
Voor bestaande gebouwen kan gebruik worden gemaakt van default waarden. Tijdens het interview
werd echter aangegeven dat dit de benodigde tijd voor invoer en analyse niet echt verkort. De
reden hiervoor is niet duidelijk.
Er worden aanbevelingen voor verbeteringen gegeven. Deze worden door de energieadviseur
opgemaakt. De energieadviseur moet hiervoor voor elke maatregel (6 à 7 stuks) een apart
Excelbestand gebruiken. Volgens het deskresearch zijn de aanbevelingen gedetailleerd en wordt er
een kostenbatenanalyse uitgevoerd, waarbij er ook wordt aangegeven welk energielabel er met de
maatregelen kan worden behaald.107
Informatiegaring door consumenten
De adviseur neemt contact op met de bewoners van de woning om informatie over de woning te
verkrijgen.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Er wordt een uurtarief gehanteerd van ongeveer € 16,50. Daarnaast zijn er aanvullende belastingen
die variëren van € 28 tot € 65, afhankelijk van het type gebouw. Deze belasting wordt gebruikt om
het controlesysteem in stand te houden. Er zijn meer dan 2.000 energieadviseurs in Portugal. Dit
zijn allemaal onafhankelijke energieadviseurs.
Opleidingseisen
Energieadviseurs moeten universitair zijn opgeleid in de richting van architect of ingenieur. Om
energieadviseur te worden moet er een examen worden gedaan waarvoor men de wetten en
systemen moet kennen. Er is geen verplichte training volgens de geïnterviewde, maar dit wordt
weersproken in het deskresearch.108
Software
Voor het berekenen van een energielabel wordt er gebruikgemaakt van een Excelbestand.
Controle- en nalevingssystematiek
Bij nieuwe adviseurs worden de eerste 10 labels gecontroleerd, waarbij een bezoek aan het
gebouw plaatsvindt en het energielabel-rapport wordt gecontroleerd. Daarnaast zijn er controles op
basis van steekproeven, waarbij op afstand gecontroleerd wordt of de ingevulde waarden in het
Excelbestand kloppen met documenten en foto’s. Eenzelfde controle vindt plaats bij adviseurs die
een lange tijd (ongeveer 3 jaar) niet gecontroleerd zijn. In totaal wordt volgens de geïnterviewde
ongeveer 3% van de energielabels gecontroleerd op afstand en 1% wordt gecontroleerd door
middel van een bezoek ter plaatse. Volgens het deskresearch wordt 0,5% gecontroleerd door
middel van een bezoek ter plaatse en 5% tot 6% op afstand. Als er fouten zijn gemaakt, moet de
adviseur deze corrigeren.

107
108

QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

137

Sancties
Op basis van het gesprek blijkt dat er geen boetes worden toegepast. In het deskresearch wordt
aangegeven dat boetes formeel wel opgelegd kunnen worden: boetes variëren van € 250 tot
€ 7.500 afhankelijk van de overtreding.109

Specifieke bevindingen
Ondanks dat er in Portugal gebruik wordt gemaakt van berekende energielabels, wordt het gedrag
van bewoners momenteel ook nog meegewogen. De adviseur moet bepalen hoe een woning
precies wordt gebruikt door dit na te vragen bij bewoners. Vanaf 2022 is dit niet meer het geval.
Daarnaast wordt vanaf 2022 een systeem geïntroduceerd met referentiegebouwen. Volgens de
geïnterviewde zal dit naar verwachting niet leiden tot een kortere opnametijd.
Voor grote commerciële gebouwen is het opmaken van een energielabel erg ingewikkeld. Voor
grote gebouwen (groter dan 1.000 m²) moet er een dynamische simulatie uitgevoerd worden. Dit
vergt veel rekenkracht van de computer en is daardoor erg tijdrovend.

Spanje
Type label en prijs
In Spanje wordt gebruik gemaakt van berekende labels. Hierbij was een bezoek ter plaatse voor
3 juni 2021 niet verplicht, maar inmiddels zijn er regels ingevoerd waardoor dit nu wel zo is.
Prijs van eengezinswoningen
Het opstellen van een label voor een eengezinswoning kost ongeveer € 85. In Spanje wordt € 15
tot € 30 gerekend voor het registreren van een energielabel; deze kosten komen bovenop de
labelprijs en moeten worden betaald door de gebouweigenaar waardoor de eindprijs voor
consumenten uitkomt op ongeveer € 100. In het deskresearch worden prijzen genoemd van € 45
tot € 350.110111 In het interview is aangegeven dat ongeveer 20% van de labels wordt aangeboden
tegen veel lagere prijzen (€ 15 tot € 20). Het vermoeden bestaat dat bij deze labels de woningen
niet worden bezocht. Of dit percentage gaat dalen doordat een bezoek ter plaatse nu verplicht is, is
niet bekend.
Prijs van appartementen
Een energielabel voor een appartement van 80 m² kost ongeveer € 60 (exclusief kosten voor
registratie). Voor een gebouw met 10 tot 30 appartementen varieert de prijs van € 500 tot € 1.000,
aangezien niet alle appartementen worden opgenomen bij het afgeven van labels voor hele
gebouwen. De appartementen krijgen wel een eigen label.
Prijs van kantoren
Als referentieprijs voor kantoren wordt € 0,21 per m² aangegeven. Een energielabel voor een groot
kantoor van maximaal 10.000 m² kost volgens de geïnterviewde echter € 3.400, waardoor de prijs
in de praktijk mogelijk hoger ligt. De prijs is echter zeer afhankelijk van de complexiteit van het
gebouw.

109
110
111

X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.
X-Tendo (2020). Energy Performance Certificates, assessing their status and potential.
QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

138

Benodigde tijd voor labelopname
In Spanje duurt het in totaal ongeveer 3 uur om een label op te stellen voor een eengezinswoning.
Opname en analyse
De opname en analyse duurt ongeveer 2 uur. Bij een nieuw gebouw duurt het langer om een label
op te maken, omdat alle gebruikte materialen en isolatiewaarden bekend zijn en meegenomen
moeten worden. Bij bestaande bouw is dit niet het geval.
Administratie
Administratie en registratie kost ongeveer een half uur.
Reistijd
Voor reistijd wordt ongeveer een half uur gerekend. Wel werd aangegeven dat de reistijd in steden
korter is dan in landelijke gebieden. Door de geïnterviewde werd aangegeven dat reistijd van
invloed is op prijzen die consumenten betalen.
Aantal in te vullen variabelen
Er is algemene software en gesimplificeerde software. Bij de gesimplificeerde methode, die
voornamelijk voor bestaande bouw wordt gebruikt, hoeven er minder variabelen ingevuld te
worden. In het meest eenvoudige softwarepakket moeten ongeveer 200 variabelen ingevoerd
worden.
Invoer en analyse
Bij bestaande gebouwen worden bepaalde waarden (bijvoorbeeld muren, ramen, vloer, dak)
gemeten. Daarnaast kan gebruik worden gemaakt van default waarden. De software vult sommige
waarden in aan de hand van bouwjaar, maar er zijn ook drop-down menu’s. In het interview is
aangegeven dat het gebruik van default waarden ervoor zorgt dat de energieadviseur tijd bespaart,
wat de prijs drukt. Bij nieuwe gebouwen kan er geen gebruik worden gemaakt van default waarden.
De ingevoerde data wordt door de software gecontroleerd op afwijkende waarden.
Er worden aanbevelingen voor renovatie gegeven. Deze kunnen door de software worden
gegenereerd, maar kunnen ook door de adviseur worden opgemaakt. Dit is afhankelijk van het
softwareprogramma. Het is ook verplicht om kosten van voorgestelde maatregelen te benoemen.
Dit beeld wijkt af van het deskresearch, waar kosten niet werden genoemd in het advies.112
Informatiegaring door consumenten
Uit het interview is geen duidelijke rol voor consumenten naar voren gekomen, maar het is niet
uitgesloten dat consumenten om data worden gevraagd.

Tarieven en kosten
Uurtarief
Er wordt een tarief gehanteerd van ongeveer € 30 per uur. Verder zijn er registratiekosten van € 15
tot € 30. Deze kosten moeten worden betaald door de gebouweigenaar en worden gebruikt om de
ingevoerde controles te bekostigen. Tijdens het interview is geen goed beeld ontstaan van het
huidige aantal energieadviseurs. In 2013-2014 waren dit er ongeveer 3.000.
Opleidingseisen
Iemand is automatisch geregistreerd als energieadviseur als diegene een universitaire opleiding in
een technische richting heeft afgerond; er hoeft geen extra training gevolgd te worden. Er zijn ook
112

QualDeEPC (2020). Report on local EPC situation and cross-country comparison matrix.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

139

geen periodieke trainingen. In het interview is aangegeven dat men wel van plan is om een training
en examen te gaan ontwikkelen om de kwaliteit te verbeteren.
Software
Er zijn 6 softwarepakketten; hiervan zijn 3 publiek en 3 privaat. De softwarepakketten zijn gratis en
goedgekeurd door de overheid. Een aantal softwarepakketten zijn relatief simpel en een aantal zijn
complexer. Voor bestaande bouw wordt meestal de simpele versie gebruikt; voor nieuwbouw en
utiliteitsbouw de uitgebreidere software. In de uitgebreide software kunnen ook bouwtekeningen
worden gemaakt, welke gebruikt kunnen worden voor het opstellen van een energielabel.
Controle- en nalevingssystematiek
De aanwezigheid van een energielabel wordt gecontroleerd door de notaris wanneer een gebouw
wordt verkocht. Zonder label kan de verkoop niet doorgaan. De naleving is volgens de
geïnterviewde 100%.
Wat betreft het energielabel zijn er volgens de geïnterviewde verschillende niveaus van controle.
Voordat een energielabel wordt geregistreerd, is er een automatische controle. Dit geldt voor alle
labels. Als er waarden zijn die buiten een bepaalde bandbreedte vallen, wordt het energielabel
teruggestuurd naar de adviseur voor correctie. Naast de automatische controles in de software en
in de database is er een documentcontrole, waarbij het aandeel energielabels dat wordt
gecontroleerd varieert van 1% tot 20%, afhankelijk van de regio. Tot slot wordt 0,5% tot 1,5% van
de energielabels gecontroleerd door middel van een inspectie ter plaatse; ook hier verschilt het
aandeel per regio. Er zijn geen nationale controles.
Sancties
Er zijn boetes als er geen energielabel aanwezig is bij verkoop/verhuur, maar door de hoge
naleving worden deze niet uitgevaardigd.
Boetes aangaande de kwaliteit van het label variëren: voor kleine overtredingen zijn er boetes van
€ 300 tot € 600, voor serieuze overtredingen € 600 tot € 1.000 en voor heel serieuze overtredingen
€ 1.000 tot € 6.000. De afwezigheid van een energielabel bij de verkoop of verhuur valt onder
kleine overtredingen. Boetes en schorsingen komen in de praktijk weinig voor.

Specifieke bevindingen
Er worden in Spanje volgens de geïnterviewde maatregelen genomen om de kwaliteit van de invoer
te verbeteren. De invoermethodiek in de database wordt aangepast waardoor de invoer
gebruiksvriendelijker wordt en er minder kans bestaat op fouten.
In 2013 is het aantal energieadviseurs sterk gestegen als gevolg van hoge werkloosheid en een
lage drempel om energieadviseur te worden. Dit heeft een prijsdaling veroorzaakt. Tevens konden
adviseurs tot voor kort tijd besparen door de woningen niet te bezoeken, aangezien dit nog niet
verplicht was. Het hoge percentage labels dat wordt afgegeven tegen bodemprijzen roept vragen
op over de kwaliteit van labels in Spanje.
Er zijn subsidieregelingen gekoppeld aan het energielabel. Om in aanmerking te komen voor een
subsidie moet een woning minimaal één labelstap omhoog gaan. Subsidies zijn hoger wanneer er
meer labelstappen worden gemaakt. Hierdoor ontstaat een prikkel voor gebouweigenaren om de
energiezuinigheid van de woning laag te laten inschatten. In hoeverre dit in de praktijk gebeurt, is
onzeker.

Prijspeiling en internationale vergelijking van het NTA 8800 energielabel

140

Over Ecorys

Ecorys is een toonaangevend internationaal onderzoeks- en adviesbureau dat zich richt op de
belangrijkste maatschappelijke uitdagingen. Door middel van uitmuntend, op onderzoek gebaseerd
advies, helpen wij publieke en private klanten bij het maken en uitvoeren van gefundeerde
beslissingen die leiden tot een betere samenleving. Wij helpen opdrachtgevers met grondige
analyses, inspirerende ideeën en praktische oplossingen voor complexe markt-, beleids- en
managementvraagstukken.
Onze bedrijfsgeschiedenis begon in 1929, toen een aantal Nederlandse zakenlieden van wat nu
beter bekend is als de Erasmus Universiteit, het Nederlands Economisch Instituut (NEI) oprichtten.
Het doel van dit gerenommeerde instituut was om een brug te slaan tussen het bedrijfsleven en de
wereld van economisch onderzoek. Het NEI is in 2000 uitgegroeid tot Ecorys.
Door de jaren heen heeft Ecorys zich verspreid over de wereld met kantoren in Europa, Afrika, het
Midden-Oosten en Azië. Wij werven personeel met verschillende culturele achtergronden en
expertises, omdat wij ervan overtuigd zijn dat mensen met uiteenlopende eigenschappen een
meerwaarde kunnen bieden voor ons bedrijf en onze klanten.
Ecorys excelleert in zeven werkgebieden:
- Economic growth;
- Social policy;
- Natural resources;
- Regions & Cities;
- Transport & Infrastructure;
- Public sector reform;
- Security & Justice.
Ecorys biedt een duidelijk aanbod aan producten en diensten:
- voorbereiding en formulering van beleid;
- programmamanagement;
- communicatie;
- capaciteitsopbouw (overheden);
- monitoring en evaluatie.
Wij hechten waarde aan onze onafhankelijkheid, onze integriteit en onze partners. Ecorys geeft om
het milieu en heeft een actief maatschappelijk verantwoord ondernemingsbeleid, gericht op
meerwaarde voor de samenleving en de markt. Ecorys is in het bezit van een ISO14001-certificaat
dat wordt ondersteund door al onze medewerkers.

1001696

141

Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland

Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Nederland

T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com
K.v.K. nr. 24316726

W www.ecorys.nl

Sound analysis, inspiring ideas

BELGIË – BULGARIJE – INDIA – KROATIË - NEDERLAND – POLEN – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK

Dit is een publicatie van:
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
Prinses Beatrixlaan 2 | 2595 AL Den Haag
Postbus 93144 | 2509 AC Den Haag
T +31 (0) 88 042 42 42
F +31 (0) 88 602 90 23
E klantcontact@rvo.nl
www.rvo.nl
Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van het het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
© Rijksdienst voor Ondernemend Nederland | november 2021
Publicatienummer: RVO-216-2021/RP-DUZA
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) stimuleert duurzaam,
agrarisch, innovatief en internationaal ondernemen. Met subsidies, het
vinden van zakenpartners, kennis en het voldoen aan wet- en regelgeving.
RVO werkt in opdracht van ministeries en de Europese Unie.
RVO is een onderdeel van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.