Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

29 452

Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel

Nr. 136

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 oktober 2010
1. Inleiding
Hierbij doe ik u het rapport «Forensisch Psychiatrisch Toezicht, evaluatie
van de testfase van een vernieuwde vorm van toezicht op tbs-gestelden»
toekomen.1 Het betreft een onderzoek dat het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatie Centrum (WODC) heeft laten uitvoeren. Daarnaast
zend ik u de uitkomsten van het themaonderzoek van de Inspectie voor de
Sanctietoepassing (ISt) naar het reclasseringstoezicht bij proefverlof en
voorwaardelijke beëindiging van de tbs-maatregel.
2. Testfase forensisch psychiatrisch toezicht
Het forensisch psychiatrisch toezicht (fpt) is een vernieuwde vorm van
toezicht op tbs-gestelden. Het heeft ten doel om de maatschappelijke
veiligheid te vergroten gedurende het uitstroomtraject van tbs-gestelden
door het voorkomen dan wel verminderen van (de risico’s op) recidive
tijdens en na afloop van het toezicht. Daarnaast dient het fpt een
verantwoorde door- en uitstroom van tbs-gestelden te bevorderen.Het
model is de afgelopen twee jaar getest.Het WODC heeft een plan- en
procesevaluatie laten uitvoeren naar de testfase van het fpt.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

Onderdeel van het forensisch psychiatrisch toezicht is het professionaliseren van de reclasseringstaak bij de tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel. In het kader daarvan is het gemiddeld aantal beschikbare
toezichturen verviervoudigd en wordt de intensiteit van het toezicht
gericht afgestemd op het gevaars- en recidiverisico van de tbs-gestelde.
Justitiabelen waarvoor een strikte controle noodzakelijk is, worden nu
intensiever gevolgd, zodat signalen van terugval en dreigende recidive
tijdig worden opgemerkt en direct kan worden ingegrepen. Daarnaast is
een 24-uurs bereikbaarheidsdienst bij de reclassering opgericht, zodat ook
buiten kantooruren voortvarend op risico’s of ernstige incidenten kan
worden gereageerd. Ook zijn reclasseringswerkers verder opgeleid in

kst-29452-136
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 452, nr. 136

1

psychopathologie en risicomanagement. De ISt heeft onderzoek verricht
naar het reclasseringstoezicht als onderdeel van het forensisch psychiatrisch toezicht.
3. Resultaten WODC-onderzoek
Het WODC heeft onderzocht welke effecten van het forensisch psychiatrisch toezicht kunnen worden verwacht en of het vernieuwde toezicht in
de praktijk uitvoerbaar is. Uit het onderzoek blijkt dat op grond van zowel
de literatuur als de praktijkervaringen geconcludeerd mag worden dat het
aannemelijk is dat het forensisch psychiatrisch toezicht bijdraagt aan het
verminderen van recidive. Om vast te stellen wat de precieze effecten van
het fpt zijn, wordt de aanbeveling gedaan een effectevaluatie uit te voeren
Het forensisch psychiatrisch toezicht heeft volgens het onderzoek ook een
positief effect op vroegsignalering van terugval van tbs-gestelden. Dit
komt onder meer doordat sprake is van meer behoud van kennis over de
tbs-gestelde en meer forensisch psychiatrische expertise tijdens het
forensisch psychiatrisch toezicht.
Daarnaast is volgens de procesevaluatie de samenwerking tussen fpc’s en
reclasseringorganisaties op alle locaties verder ontwikkeld en geïntensiveerd.
Voor de veronderstelling dat het fpt ook zal bijdragen aan een betere dooren uitstroom is minder steun gevonden. Anderzijds zijn volgens het
onderzoek uit de praktijk voorzichtige aanwijzingen dat de verbeterde
samenwerking bijdraagt aan een grotere geneigdheid van de fpc’s om een
tbs-gestelde verantwoord te laten doorstromen. Voorts wordt geconstateerd dat de multi-disciplinaire samenwerking met andere ketenpartners
dan fpc en reclassering voor verbetering vatbaar is.
4. Uitkomsten ISt-onderzoek
De ISt concludeert dat in het toezicht op tbs-gestelden sprake is van een
bovengemiddelde deskundigheid en alertheid bij reclasseringsmedewerkers. Hetzelfde geldt voor de kwaliteit van de samenwerking en de
dossiervorming. De ISt is van oordeel dat er in de praktijk bij de totstandkoming van proefverlof en voorwaardelijke beëindiging volledig samenwerking plaatsvindt tussen het fpc en de reclassering. Voorts constateert
de ISt dat de rapportage en de termijnstelling van rapportage goed op
orde zijn. Daarnaast zijn de procedures bij overtreding van de voorwaarden helder en worden uniform toegepast. Ook is er volgens de ISt sprake
van toegenomen deskundigheid bij de toezichthouders.
De inspectie is van oordeel dat de controletaak van de reclassering bij het
toezicht nog voor verbetering vatbaar is. Soms worden controles
routinematig en te weinig doeltreffend uitgevoerd en is er niet altijd
aansluiting bij de werkwijze van de fpc. Verder blijkt dat niet in alle
gevallen het diagnose-instrument RISc door de reclassering wordt
toegepast, omdat deze niet aansluit op de risicotaxaties van de fpc’s. De
verhouding tussen het diagnose-instrument RISc en de risicotaxaties van
het fpc blijkt onduidelijk. Wel wordt volgens het ISt-onderzoek altijd een
risicotaxatie uitgevoerd. Dit betreft de reguliere risicotaxatie door de fpc’s.
5. Beleidsreactie
Het toezicht op tbs-gestelden acht ik vanzelfsprekend van essentieel
belang voor een geloofwaardige sanctietoepassing. Het draagt niet alleen
bij aan de veiligheid door een verantwoorde terugkeer van de tbs-gestelde
te realiseren, maar dient ook als handhaving van strafrechtelijke beslissingen. De geloofwaardigheid van het toezicht op tbs-gestelden staat of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 452, nr. 136

2

valt met een consequente toepassing ervan en door een directe en
adequate reactie op overtreding van de voorwaarden door de tbs-gestelde. Slechts als de veiligheid binnen het toezicht gewaarborgd is, bestaat
de ruimte om een verantwoorde terugkeer te realiseren. De ontwikkeling
van het forensisch psychiatrisch toezicht blijkt volgens de onderzoeken
hieraan een belangrijke bijdrage te leveren.
Uit het WODC-onderzoek blijkt dat het forensisch psychiatrisch toezicht
een positief effect heeft op vroegsignalering van terugval van tbsgestelden. Bovendien is volgens de ISt bij de uitvoering van het toezicht
op tbs-gestelden sprake van een bovengemiddelde deskundigheid en
alertheid bij reclasseringsmedewerkers en worden de procedures bij
overtreding van de voorwaarden uniform toegepast. Dit betekent dat
dreigende recidive vroegtijdig wordt gesignaleerd, zodat onmiddellijk kan
worden ingegrepen waardoor gevaarsrisico’s en eventuele slachtoffers
worden voorkomen. Deze verbeteringen moeten ervoor zorgdragen dat de
terugkeer van tbs-gestelden met meer veiligheidswaarborgen is omkleed.
Op basis van de positieve resultaten van het WODC-onderzoek en het
onderzoek van de ISt heb ik besloten het forensisch psychiatrisch toezicht
begin 2011 landelijk te implementeren. Het fpt-model wordt vastgelegd in
een beleidskader met een procesbeschrijving voor de uitvoerende
instanties. Onderdeel van deze procesbeschrijving is dat andere ketenpartners, zoals het Openbaar Ministerie, daarbij actief worden betrokken.
Alvorens ik tot landelijke implementatie overga, wordt het fpt op onderdelen aangescherpt op basis van de aanbevelingen van deze onderzoeken. Daarbij zal specifiek de doeltreffendheid van de controletaak van
de reclassering worden meegenomen, evenals de aansluiting van deze
taak bij de werkwijze van de fpc’s. Ten aanzien van de verhouding van het
diagnose-instrument RISc en de risicotaxaties door de fpc’s merk ik op dat
de reclassering reeds een RISc-variant heeft ontwikkeld die aansluit op
risicotaxaties door fpc’s. In 2011 wordt gestart met de implementatie van
deze tbs-module RISc. In 2012 laat ik een effectevaluatie uitvoeren naar de
precieze effecten van fpt.
De afgelopen jaren zijn de termijnen van het toezicht op tbs-gestelden
reeds aanzienlijk verruimd. Een bepaalde categorie tbs-gestelden, te
weten zedendelinquenten, zal echter met het oog op de veiligheid van
samenleving naar mijn oordeel permanent moeten worden gevolgd, zodat
terugvalgedrag dat kan uitmonden in verhoogd risico op recidive blijvend
kan worden gemonitord. Ik zal daarom begin 2011 een onderzoek starten
naar de mogelijkheid van levenslang toezicht op zedendelinquenten na
een tbs-behandeling. Het onderzoek moet ook bijdragen aan de inhoudelijke invulling en vormgeving van toezicht gericht op permanente
risicobeheersing, waarbij de verbeteringen als gevolg van het forensisch
psychiatrisch toezicht als mogelijke aanknopingspunten gelden.
6. Conclusie
Het forensisch psychiatrisch toezicht is zowel door wetenschappelijk
onderzoek als door de Inspectie voor de Sanctietoepassing positief
beoordeeld. Het forensisch psychiatrisch toezicht vormt een waardevol
instrument, dat bijdraagt aan een meer verantwoorde terugkeer van
tbs-gestelden in de maatschappij. Wel is er een aantal aanbevelingen op
basis waarvan het vernieuwde toezicht nog verder kan worden aangescherpt. Met de landelijke implementatie van deze nieuwe toezichtsvorm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 452, nr. 136

3

streef ik ernaar in samenwerking met de ketenpartners de terugkeer van
tbs-gestelden in de samenleving zo goed mogelijk te bewaken en
gevaarsrisico’s te minimaliseren.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 452, nr. 136

4