Samen
doorpakken
Op weg naar een meer
persoonsgerichte aanpak voor en met
mensen met verward gedrag

Tussenrapportage Aanjaagteam Verwarde Personen
januari 2016

Inhoudsopgave
1. Inleiding

5

2. Duiding van het vraagstuk

8

1.1 De hoofddoelstellingen van het Aanjaagteam Verwarde Personen
1.2 Afsluiting oriënterende fase van het Aanjaagteam
1.3 Leeswijzer

2.1 De definitie van personen met verward gedrag en nuancering
2.2 Inventarisatie naar Aard & Omvang
2.3 Analyse van casuïstiek

5
5
5

8
9
10

3. Handvatten voor de praktijk

12

3.1 Inventarisatie triagevoorzieningen en doorgeleiding, stand van het land
3.2 De samenhangende bouwstenen voor een sluitende aanpak
3.3 Aanbevelingen en maatregelen om de bouwstenen te implementeren

12
14
21

4. Dieperliggende knelpunten en perspectieven voor een omslag

26

5. De volgende fases van het Aanjaagteam

32

4.1 Dieperliggende, fundamentele knelpunten
4.2 Een gedeeld perspectief: werken vanuit de bedoeling

5.1 De verdiepingsfase: verdiepen én samen doen
5.2 Vooruitblik op de volgende fases

26
29

32
34

Tussenrapportage | 3

1

Inleiding
1.1 	De hoofddoelstellingen van het Aanjaagteam
Verwarde Personen
Op 3 september 2015 hebben de ministeries van VWS,
VenJ en de VNG het Aanjaagteam Verwarde Personen
geïnstalleerd. Het Aanjaagteam werkt aan drie
hoofddoelstellingen:
1.		Het ontwikkelen van bouwstenen voor een passend
ondersteuningsaanbod voor de mensen die verward
gedrag vertonen en hun familie/sociaal netwerk.
2.		Bevorderen dat er een sluitende aanpak van
ondersteuning en zorg wordt geleverd door alle
gemeenten in de zomer van 2016.
3.		Inzicht geven in de belemmeringen die de
verschillende betrokkenen ervaren, die niet op
lokaal/regionaal niveau opgelost kunnen worden,
maar die om aanpassingen in de keten op
systeemniveau vragen en voor deze belemmeringen
oplossingen aanreiken.
Deze driedeling is erop gericht dat de mensen die
verward gedrag vertonen en hun leefwereld centraal
staan, dat gemeenten in staat worden gesteld de
passende zorg en aandacht te organiseren of te bieden
en dat alle partners in de keten hun bijdrage effectief en
efficiënt kunnen leveren ter vermindering van persoonlijk
leed en maatschappelijke overlast. Dit krijgt gestalte op
gemeentelijk, regionaal en systeemniveau.

1.2 	Afsluiting oriënterende fase van het Aanjaagteam
Op 29 oktober 2015 is het plan van aanpak van het
Aanjaagteam ‘Aandacht voor verwardheid, op weg naar
een meer persoonsgerichte aanpak’ door de
opdrachtgevers aan de Tweede Kamer gestuurd. Op
basis van dit plan is het Aanjaagteam gestart met zich te
oriënteren op de huidige situatie. Vele gesprekken zijn
gevoerd, bijeenkomsten bijgewoond of gehouden met
mensen met verward gedrag en hun omgeving,
professionals uit de hele keten en met hun bestuurders.
Er zijn inventarisaties uitgevoerd en kennis uit andere
trajecten is benut. Ook in recente incidenten is de
urgentie bevestigd. Het gaat voor zowel mensen met
verward gedrag zelf als voor de samenleving om ernstige
problemen, die grote maatschappelijke onrust
veroorzaken. Het moment van samen doorpakken is nu.
Er gebeurt veel, maar het komt niet vanzelf goed. Een

extra impuls is nodig. Dat maakt het Aanjaagteam
zichtbaar door misschien soms ongemakkelijke
waarheden bloot te leggen en samen met partners op
zoek te gaan naar die zaken die nu echt urgent opgepakt
moeten én kunnen worden. Samen aan de slag om tot
een effectieve én efficiënte sluitende aanpak voor allen
te komen. Daarom is ter afronding van de oriëntatiefase
deze tussenrapportage opgesteld.

1.3 Leeswijzer
In hoofdstuk 2 geeft het Aanjaagteam een nadere
duiding van het vraagstuk met haar definitie en de
belangrijkste noties opgedaan in een literatuurstudie
naar de aard & omvang van het vraagstuk en op basis
van de eerste uitkomsten van de analyse van casuïstiek.
Het Aanjaagteam heeft als doel het bevorderen van een
sluitende aanpak. In hoofdstuk 3 staan – conform
opdracht van het Aanjaagteam – kort de resultaten van
een eerste inventarisatie van de huidige stand van zaken,
onder andere op het terrein van de triage. Op basis van
de breed opgehaalde praktijk, de inventarisaties en
noties uit aanpalende trajecten en de deskundigheid van
de leden van het Aanjaagteam zelf, worden eerste
handvatten voor de praktijk gegeven. Dit wordt ingevuld
met een duiding van bouwstenen: aan welke knelpunten
zij tegemoetkomen, welk perspectief ermee bereikt kan
worden en wat minimale zaken zijn voor een sluitende
aanpak. Het is aan de lokale praktijk om deze, onder
regie van gemeenten, concreet vorm te geven. In dit
hoofdstuk staan ook aanbevelingen voor mensen met
verward gedrag zelf, gemeenten en de ketenpartners en
de opdrachtgevers en de rijksoverheid. Aanbevelingen
die, naast het inhoudelijke perspectief, ook in
procesmatige zin de aanpak borgen. Veel kan in de
huidige praktijk direct gedaan worden, maar een aantal
zaken vergt meer verdieping of betere randvoorwaarden
voor meer structurele borging.
Het is een complex vraagstuk. Mensen met verward
gedrag hebben vaak meervoudige problemen, vele
invalshoeken spelen een rol en er dient samengewerkt te
worden over verschillende vakdisciplines heen en in
verschillende fases. Alleen aandacht schenken aan de
individuele bouwstenen en de daarin spelende
knelpunten, zou geen recht doen aan de complexiteit van
de opgave. Er is meer nodig voor goede, structurele

Tussenrapportage | 5

oplossingen. In hoofdstuk 4 volgt daarom een duiding van
dieperliggende, fundamentele knelpunten. Deze zijn naar
hun aard minder eenvoudig en minder snel op te lossen.
Toch beschrijft het Aanjaagteam een aantal perspectieven voor een omslag in denken en werken, die een
eerste basis kunnen bieden voor het oppakken van ook
deze knelpunten.
Hoofdstuk 5 schetst wat het Aanjaagteam in de volgende
fase wil doen om tot een goede uitvoering van de
opdracht te komen. In de bijlagen staat de verantwoording over de werkzaamheden van het Aanjaagteam
in de oriëntatiefase, inclusief de uitkomsten van de eerste
inventarisaties die in deze fase zijn uitgevoerd.

6 | Personen met Verward gedrag

Case #1
Leven met psychoses
Dit is Justin
37 jaar

TO DO

Justin krijgt voor het eerst een psychose tijdens een drukke,
stressvolle periode, als hij net is begonnen met studeren.

Hij wordt gedwongen opgenomen op de psychiatrische afdeling
van het ziekenhuis. De jaren erna verblijft hij vaker in een instelling –
soms gedwongen en soms vrijwillig.

20162017

Justin heeft een klein netwerk, mede doordat hij zich
tijdens psychoses irritant heeft gedragen, zegt hij zelf.

Tijdens een van zijn psychoses heeft hij een vriendin van hem
zo veel gemaild, dat zij aangifte tegen hem heeft gedaan
in verband met stalking.

50

Justin heeft de vriendin uiteindelijk een schadevergoeding moeten betalen.
De vriendschap is nu over, net als met veel andere mensen
die Justin kent van vroeger.

Justin wil graag aan het werk,
maar het blijkt moeilijk om een baan te vinden.

Een beschrijving van een persoon met verward gedrag (bron: Kafkabrigade)

Vacature

Tussenrapportage | 7

2

Duiding van het vraagstuk
Er zijn belangrijke zorgen en signalen dat het niet goed
gaat, dat er ernstige knelpunten zijn in het vraagstuk
van personen met verward gedrag. Deze waren ook de
aanleiding voor het installeren van het Aanjaagteam.
Meer recent is de urgentie ook door anderen geduid.
Het Leger des Heils trekt aan de bel, omdat zij zien
dat steeds meer mensen met een combinatie van
psychische stoornissen, verslaving en verstandelijke
beperking, ‘uitbehandeld’ zijn en op straat en in de
laagdrempelige opvang terecht komen. De NS is
bezig met het vraagstuk van verwarde personen in
het openbaar vervoer. De politie registreert ook in
de meest recente cijfers een stijging (gemiddeld 13%
per jaar vanaf 2011) van het aantal incidenten met
overlast door personen met verward gedrag (zonder
strafbaar feit). Woningcorporaties melden in de Aedes
corporatiemonitor een toename van overlast door
verwarde personen.
In de oriëntatiefase heeft het Aanjaagteam een aantal
inventarisaties laten uitvoeren om het vraagstuk en de
huidige stand van zaken beter te kunnen duiden.

2.1	De definitie van personen met verward gedrag en
nuancering
Het Aanjaagteam handhaaft haar brede definitie uit het
plan van aanpak: het gaat om mensen die grip op hun
leven (dreigen te) verliezen, waardoor het risico aanwezig
is dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen.
Het gaat om mensen met vaak verschillende
aandoeningen of beperkingen (psychiatrie, verslaving,
licht verstandelijke beperkingen, dementie), veelal
in combinatie met verschillende levensproblemen
(schulden, dakloosheid, werkloosheid, verlies van
dierbaren, gebrek aan participatie, onverzekerd zijn,
illegaliteit, etc). Door verschillende omstandigheden
kan de situatie ontstaan dat zij eenmalig of chronisch
in problemen komen, grip op hun leven verliezen
en daardoor overlast veroorzaken of zelfs in het
strafrechtelijk circuit belanden.
Diverse onderscheidende categorieën
Om een duiding te geven aan de discussie en een balans
te vinden tussen maatschappelijke en persoonlijke
belangen onderscheidt het Aanjaagteam vier
verschillende categorieën:

I.

II.

III.

IV.

Mensen met verward
gedrag, die geen
last veroorzaken,
maar wel persoonlijk
leed kennen

Mensen die hulp of
zorg nodig hebben,
overlast veroorzaken,
maar niet
gevaarlijk zijn

Mensen die
eerder in aanraking zijn
geweest met strafrecht
of specialistische
(gedwongen) zorg

Mensen met
een strafrechtelijke
titel, die (forensische)
zorg nodig hebben

Figuur 1: verschillende categorieën voor mensen die verward gedrag vertonen

8 | Personen met Verward gedrag

Het zijn nadrukkelijk hoofdcategorieën en geen harde
nieuwe hokjes. Het gaat om categorieën die oplopen
in zwaarte van problematiek, mate van overlast en
combinatie van benodigde ondersteuning, zorg en
straf. Categorieën die elk een gedifferentieerde
aanpak vergen en waarbij steeds sprake is van een
afweging van het persoonlijk belang en de risico’s voor
de samenleving. Hoe zwaarder de categorieën, hoe
zwaarder het belang van de samenleving weegt. Voor
elke categorie geldt dat er altijd sprake dient te zijn van
een persoonsgebonden aanpak en maatwerk, liefst zo
vroeg mogelijk om herstel te bevorderen en afglijden te
voorkomen.

•	Er is niet te achterhalen welk deel van de onderzochte
populaties in de studies voldoet aan de criteria van
verward gedrag.
•	Vergelijking van de studies is niet mogelijk, omdat
gebruik gemaakt is van verschillende definities en
categorieën van mensen met verward gedrag.
•	De registratiesystemen van de politie, GGZ en
gemeenten kennen voor dit onderzoek belangrijke
tekortkomingen.
•	De cijfers en trends kunnen mede zijn beïnvloed door
politieke en maatschappelijke tendensen.
•	De onderzoeken zijn veelal gericht op specifieke
regio’s of steden en dus niet altijd representatief voor
heel Nederland.

2.2 Inventarisatie naar Aard & Omvang

Samenvattend is voorzichtigheid geboden bij het
interpreteren van gegevens op basis van deze
kwalitatieve studie.

Er is veel onderzoek gedaan naar ‘verwarde personen’,
door verschillende organisaties, op verschillende
niveaus en met verschillende doeleinden. Het
Aanjaagteam heeft de Universiteit van Amsterdam
(UvA) gevraagd een literatuurreview over al deze
onderzoeken uit te voeren. Daarbij zijn kwalitatieve
bevindingen uit bestaande literatuur benut evenals
gegevens van de Nationale Politie, Nederlandse
onderzoeksrapporten, beleids- en kamerstukken en
internationale artikelen. Voor onderzoeksdoeleinden,
gezien de beperkte tijd, was de focus van het onderzoek
smaller dan de brede definitie die het Aanjaagteam
hanteert, namelijk gericht op personen bij wie sprake
is van (een verhoogde kans op) gedrag waarbij iemand
zichzelf of anderen schade toebrengt.
De tussentijdse resultaten van deze review zijn ter
toetsing voorgelegd aan diverse onderzoekers, die zelf
betrokken waren bij een of meerdere onderzoeken
die in de review zijn meegenomen. De uitkomsten zijn
opgenomen in bijlage II.
Omvang en trends van personen met verward gedrag
Concluderend zijn er trends te zien die suggereren dat
er een toename is van verwarde personen, wat niet
verklaard kan worden doordat er meer mensen met een
psychische stoornis zijn. De toename van incidenten
met verwarde personen in het publieke domein kan
volgens de UvA mogelijk worden gerelateerd aan de
afbouw van residentiële zorg en het onvoldoende op
gang komen van geschikte alternatieve (ambulante)
zorg. Echter, op basis van deze literatuurreview is het
problematisch om uitspraken te doen over de omvang
van de groep verwarde personen en bijbehorende
trends. Dit vanwege de volgende redenen:
•	De geselecteerde studies waren veelal gericht op
subgroepen.

Aard van de problematiek van personen met
verward gedrag
De resultaten over de aard van de problematiek, binnen
de focus van het onderzoek, laten zien dat het om
personen met (ernstige) psychische stoornissen gaat,
veelal gecombineerd met verslavingsproblematiek,
die niet in staat zijn zich zelfstandig te redden in de
maatschappij. Concluderend is de meervoudigheid van
de problematiek, die speelt in diverse levensdomeinen,
kenmerkend voor deze groep. Ook deze resultaten
moeten met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd,
doordat onderzoekers verschillende categorieën
van personen met verward gedrag hanteren en de
onderzoeksgegevens niet altijd waren gebaseerd
op landelijke cijfers. Daarbij dient in ogenschouw te
worden genomen dat de focus van dit onderzoek ligt
op volwassenen en de ‘zwaardere groep’ personen met
verward gedrag.
Concluderend
Het onderzoek maakt duidelijk dat het op basis van het
huidige beschikbare onderzoeksmateriaal en binnen de
werkperiode van het Aanjaagteam, niet mogelijk is om
een compleet, integraal beeld te krijgen van de omvang
van de problematiek. Om dit beeld te verkrijgen, zou
een landelijk onderzoek gestart kunnen worden,
vanuit een breed, integraal perspectief (domeinen
zorg/sociaal/veiligheid) en met betrokkenheid van
tal van instellingen. Een dergelijk integraal onderzoek
neemt naar verwachting meerdere jaren in beslag. Bij
het Aanjaagteam en geraadpleegde wetenschappers
bestaan twijfels over de meerwaarde van zo’n
onderzoek voor de doelen van het Aanjaagteam. De
landelijke omvang zegt immers niets over de ernst van
de situatie en de behoefte van de doelgroep aan zorg/
ondersteuning in specifieke regio’s, uitgaande van
Tussenrapportage | 9

het gegeven van lokaal maatwerk. Het Aanjaagteam
blijft in de volgende fase verder in gesprek met
wetenschappers en betrokkenen als gemeenten,
departementen en andere ketenpartners, om samen
met of aanvullend op lopende onderzoeksprogramma’s
voorstellen te doen voor nader onderzoek.

2.3	Analyse van casuïstiek
De echt feitelijke situatie is eigenlijk alleen te zien op
het niveau van personen die verward gedrag vertonen
en hun directe omgeving. Het Aanjaagteam hecht
er veel waarde aan om casuïstiek te bekijken, dit te
analyseren en er van te leren. Het Aanjaagteam heeft de
Kafkabrigade ingeschakeld om een meer diepgaande
analyse te doen naar enkele casussen, uit de vier
beschreven categorieën. Deze casussen zijn aan het
begin van deze tussenrapportage kort beschreven.
De analyse loopt nog en wordt op dit moment
uitgewerkt met het perspectief van de direct betrokken
professionals. In bijlage III zijn enkele tussenproducten
opgenomen en een eerste voorlopige analyse van
de Kafkabrigade. Daarin is een aantal voorlopige
hypotheses geformuleerd:
•	Wie vooraan in de keten staat, ervaart de meeste
problemen.
•	Regionale afspraken over samenwerking werken
alleen als uitvoerende professionals die goed kennen
en toepassen.
•	In de uitvoering lijkt onduidelijk wie verantwoordelijk
is voor een meer structurele oplossing voor
individuele personen met verward gedrag.
•	Overheidscommunicatie lijkt niet altijd goed
afgestemd op de doelgroep.
Alle analyses en beschrijvingen van de feitelijke situaties
worden in de volgende fase afgerond en dan actief
betrokken in de werkzaamheden van het Aanjaagteam.

10 | Personen met Verward gedrag

Tussenrapportage | 11

3

Handvatten voor de praktijk
De opdracht aan het Aanjaagteam is het bevorderen
van een sluitende aanpak. Het Aanjaagteam ziet
brede steun voor de ingezette beweging om mensen
met verward gedrag zoveel mogelijk in hun eigen
woonomgeving een gezond, veilig en sociaal leven
te laten leiden en de maatschappelijke overlast te
verminderen. Deze steun komt juist ook van mensen
met verward gedrag zelf. Het Aanjaagteam is onder
de indruk van de bevlogenheid, motivatie en de vele
initiatieven, waarmee betrokkenen hieraan werken. Ze
ervaart een breed gevoel van urgentie en er lijkt echt
momentum te ontstaan om nu gezamenlijk door te
pakken.
Mensen met verward gedrag, hun omgeving en cliënten familieorganisaties nemen initiatief om de situatie en
positie van mensen met een verhoogde kwetsbaarheid
structureel te verbeteren. Centraal staan herstel,
zelfregie en participatie. Gemeenten zijn hard aan de
slag om de transformatie van het sociaal domein verder
vorm te geven. Wijkteams zijn volop in ontwikkeling en
groeien toe naar teams die vanuit de leefwereld van
burgers werken. Op veel plekken zijn bemoeizorgteams
actief daar waar mensen hulp nodig hebben, maar
dit zelf niet kunnen of willen regelen. FACT (Function
Assertive Community Treatment)-teams werken
steeds meer in de wijken en expertise van verwardheid
wordt op steeds meer plekken verbonden aan de
wijken. Ketenpartners, als politie, Openbaar Ministerie,
zorginstellingen en zorgverzekeraars, werken intensief
samen met gemeenten. Dan kan het ook gaan om het
bevorderen van de arbeidsparticipatie van deze groep.
Professionals die dagelijks werken met mensen met
verward gedrag, zien steeds meer de samenhang met
andere werkvelden.
Dit hoofdstuk geeft een meer diepgaand beeld van
de huidige situatie om ook al in deze fase handvatten
aan de praktijk te geven, om gezamenlijk een meer
gedeeld en integraal perspectief na te kunnen streven
op weg naar een sluitende aanpak. Want deze was nog
niet eerder vanuit het persoonsgerichte perspectief
expliciet en vakdisciplines- of organisatieoverstijgend
geduid.

12 | Personen met Verward gedrag

3.1	Inventarisatie triagevoorzieningen en
doorgeleiding, stand van het land
Het Aanjaagteam heeft in haar plan van aanpak
aangegeven onderzoek te doen naar de vraag hoe
gemeenten het bredere vraagstuk van beoordeling
en doorgeleiding zoals de triage hebben opgepakt.
Hierbij werd al geduid dat het ook om de relatie tussen
GGZ, wijkteams en Veiligheidshuizen gaat. Op basis
van dit onderzoek zou een eerste duiding gegeven
worden van waar inhoudelijk aandacht voor nodig is,
waar extra inspanningen zich op moeten richten en
waar interessante voorbeelden en praktijken breder
inzichtelijk gemaakt kunnen worden.
Voor het onderzoek zijn in 24 (veiligheids)regio’s
betrokken partijen geïnterviewd, waaronder politie,
GGZ, gemeenten, GGD en wijkteams. Gezien de
zich snel ontwikkelende praktijk zijn de uitkomsten
nadrukkelijk een momentopname (stand per 1
december 2015).
In bijlage IV is het rapport opgenomen. Het
Aanjaagteam beschouwt dit rapport als een
basisrapport. Een definitieve stand van het land vraagt
eerst om een helder perspectief van waaruit gekeken
kan worden. Wat is goede triage, wat is een sluitende
aanpak en wie zijn daarvoor nodig? Deze vragen
worden beantwoord in deze tussenrapportage en
worden verrijkt en verdiept in de volgende fase. In de
3e fase kan dan een beter en actueler beeld gegeven
worden van ‘de stand van de het land’. Daarvoor vindt
een uitgebreider onderzoek plaats dan in deze fase
mogelijk was.
Het huidige rapport heeft veel kwalitatieve inzichten
opgeleverd, die getoetst zijn door een groep van 40
professionals en enkele ervaringsdeskundigen. Enkele
conclusies mede ter onderbouwing van de hierna
volgende bouwstenen:

•	Er zijn grote verschillen bij de regio’s en de
gemeenten in de vertaling van het triageproces naar
de uitvoeringspraktijk.
•	Bij ernstige incidenten en/of ernstige overlast
en waarbij vermoeden is van een ernstige acute
psychiatrische oorzaak, zijn in vrijwel alle regio’s
afspraken gemaakt tussen partijen. Deze afspraken
gaan over de wijze waarop wordt omgegaan met
personen met verward gedrag en de opvang van deze
personen.
•	Als het gaat om het handelen naar aanleiding van
niet-acute problematiek en vroegsignalering is er een
diffuus beeld. Dit heeft onder meer te maken met de
beleidsvrijheid van gemeenten over de wijze waarop
ze invulling geven aan deze verantwoordelijkheden.
Gemeenten maken eigen keuzes:
-	In de organisatie van het toeleidingsproces naar
begeleiding en opvang.
-	In de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de
sociale wijkteams, de GGD, de bemoeizorg en de
maatschappelijke opvang.
-	In de aard en de omvang van beschikbare zorg,
opvang en ondersteuning.
•	De uitvoeringspraktijk van zorg voor personen
met verward gedrag, waarbij geen sprake is van
een ernstig incident of vermoeden van acute
problematiek, is voor de geïnterviewden minder

helder. Ze hebben niet allemaal zicht op en/of
hetzelfde beeld van alle betrokken partijen, hun
verantwoordelijkheden ten aanzien van personen
die verward gedrag vertonen en de wijze waarop
de keten (het netwerk) en het gehele proces is
georganiseerd.
•	Er wordt op verschillende schaalniveaus aan de
problematiek van verwarde personen gewerkt.
Voor acute problematiek op een relatief hoger
schaalniveau. Voor de reguliere zorg en opvang
van personen met verward gedrag op een lager
schaalniveau en daarbij is sprake van meer
differentiatie, onduidelijkheid en diversiteit in
afspraken en betrokken partijen.
•	Alle regio’s zijn op dit moment aan de slag om het
triageproces te verbeteren. Er is steeds meer oog
voor verwarde personen en ketenpartners in de
regio weten elkaar steeds beter te vinden en werken
gezamenlijk ideeën en oplossingsrichtingen uit.
Ook in de aanvullende expertsessies is gebleken
hoe divers de huidige praktijk is. Dat er overal wel
samenwerkingsverbanden zijn, ook tussen de
Veiligheidshuizen en de zorgprofessionals, maar dat het
te vroeg is om van een landsdekkende sluitende aanpak
te spreken.

Tussenrapportage | 13

3.2	De samenhangende bouwstenen voor een
sluitende aanpak
Uit de inventarisaties en de verschillende gesprekken
en bijeenkomsten blijkt dat het vraagstuk moeilijk
goed te duiden is. Dat regio’s hard werken, maar er nog
geen eenduidig en gezamenlijk beeld bestaat van een
‘sluitende aanpak’ en wat dit vergt. Het Aanjaagteam
werkt oplossings- en actiegericht en wil concrete
handvatten bieden aan de praktijk. Daarom geeft het
Aanjaagteam hieronder een eerste invulling van het
begrip ‘sluitende aanpak’. Een aanpak bestaande uit
een aantal bouwstenen. Deze bouwstenen geven aan
wat minimaal nodig is voor een sluitende aanpak, vanuit
het perspectief van mensen met verward gedrag zelf
én de samenleving. Waar nodig verdiept en toetst
het Aanjaagteam dit in de volgende fase, met alle
betrokkenen. Kern van de aanpak zijn onderstaande
9 bouwstenen:

De bouwstenen sluiten aan bij verschillende fases,
die er (kunnen) zijn wanneer iemand verward gedrag
vertoont. Bij de diverse bouwstenen is expertise nodig
op het terrein van verwardheid. Dit omvat onder meer
expertise op het gebied van geestelijke gezondheid,
verslaving, licht verstandelijke beperking en psychogeriatrie. Het gaat dus om diverse disciplines.
De bouwstenen hangen onderling nauw samen en
hebben effect op elkaar. Continuïteit is belangrijk.
Als een straftraject is afgesloten, dient bijvoorbeeld
het vervolg in een zorg- of maatschappelijk
ondersteuningstraject geregeld te zijn. Als een
zorgtraject is afgesloten, is overdracht naar de wijk
en aandacht voor de benodigde ondersteuning in de
levensstructuur nodig. (Arbeids)participatie is daarbij
van wezenlijk belang. Als tijdelijke verwardheid over is,
is het van belang eventuele signalen van afglijden tijdig
te zien en structureel herstel te borgen.

2. Preventie en
levensstructuur

8. Passende
ondersteuning,
zorg en straf

9. Informatievoorziening

7. Passend
vervoer

6. Toeleiding

Figuur 2: bouwstenen voor een sluitende aanpak op lokaal niveau

14 | Personen met Verward gedrag

1. Inbreng mensen
met verward gedrag
en omgeving

3. Vroegtijdige
signalering

4. Melding

5. Beoordeling en
risicotaxatie

Er is niet één aanpak voor mensen met verward gedrag.
Deze is gedifferentieerd. De invulling per bouwsteen
kan verschillen voor de vier categorieën van mensen
met verward gedrag. Bij bijvoorbeeld iemand die
geen gevaar voor zichzelf of de omgeving is, staat het
individuele belang centraal en gaat de aandacht uit naar
eigen kracht en passende zorg. Bij iemand die dat wel is,
weegt het maatschappelijk belang, speelt risico-taxatie
nadrukkelijk een rol en kan er sprake zijn van meer
‘dwang en drang’. Een aantal specifieke doelgroepen
hebben mogelijk een specifieke aanpak nodig.
Beschrijving van de individuele bouwstenen
Voor elke bouwsteen zijn de huidige ervaren
knelpunten, het gewenste perspectief en is een aantal
‘minimumeisen’ beschreven. Deze bouwstenen geven
aan wat minimaal zou moeten gelden om de basis
goed te regelen. Het is aan de lokaal samenwerkende
partners, onder regie van de gemeenten, hoe ze dit
organiseren. Er zijn per bouwsteen enkele voorbeelden
uit een aantal regio’s opgenomen. Dit zijn niet per
definitie ‘best practices’, maar dienen ter illustratie en
inspiratie. De wijze van invulling van de bouwstenen
kan namelijk per regio verschillen, afhankelijk van de
lokale context (populatiedichtheid, aanwezige spelers,
organisatiegraad, historische ontwikkelingen, politieke
context) en ook van de vraag wat in de regio financieel
haalbaar is en wat acceptabele afstanden zijn voor
bepaalde voorzieningen. Belangrijk is de notie dat geen
enkele gemeente of regio bij nul begint. Er gebeuren al
veel goede dingen in het land, veel partijen zijn bezig.
Met deze bouwstenen kunnen gemeenten en hun
partners toetsen of hun aanpak sluitend is.

Bouwsteen 1. Inbreng mensen met
verward gedrag en hun directe omgeving
Knelpunten
Signalen van mensen met verward gedrag en directe
omgeving zoals familie, worden nog onvoldoende
gehoord. Ook is hun inbreng in de persoonlijke aanpak
niet altijd structureel geborgd.
Perspectief
De inbreng van mensen met verward gedrag en hun
directe omgeving (bijvoorbeeld familie) is in de aanpak
geborgd en heeft een gelijkwaardige positie bij het
bepalen van de persoonsgerichte aanpak (toeleiding
naar zorg en ondersteuning, beoordeling, op- en
afschalen van zorg en bepalen van de passende
strafrechtelijke maatregelen waar relevant en mogelijk).

Minimale vereisten
• Bij de persoonsgerichte aanpak is er directe
betrokkenheid en zo mogelijk eigen regie van
personen met verward gedrag en hun directe
omgeving. Zij staan centraal. De professional staat
naast de personen met verward gedrag en de
directe omgeving. Er wordt geluisterd naar signalen
van de mensen en ook de familie. Deze laatste zijn
van belang voor zowel de vroegsignalering als de
weg naar herstel, daar waar mensen dat zelf lastig
kunnen. Er is aandacht voor verschillende belevingen
en bejegeningen, mede op grond van verschillen in
etnische achtergronden.
• Bij het maken van beleid en de uitvoering ervan
in gemeenten, wijkteams en zorginstellingen is er
sprake van gestructureerde inbreng van cliënt- en
familie-organisaties.
• Terugkoppeling aan de directe omgeving vindt
plaats, mits de persoon met verward gedrag daar
toestemming voor geeft.
Voorbeeld
- Cliënt- en familieorganisaties zijn op diverse wijze
georganiseerd in het land en hun inbreng is op sommige
plekken, zoals in de regio Midden-Holland, goed en
structureel geborgd.

Bouwsteen 2. Preventie en
levensstructuur
Knelpunten
In de aanpak ontbreekt het aan integraliteit, individueel
maatwerk rekening houdend met iemands achtergrond,
aandacht voor een goede levensstructuur en
continuïteit. Professionals benaderen de problematiek
vanuit een (eenzijdige) eigen invalshoek. Een te
scherpe afbakening van de problemen past vaak niet
bij de mensen met verward gedrag. Verder voelen
mensen met verward gedrag zich gestigmatiseerd en
stigmatiseren soms ook zichzelf. In de media en de
politiek is vaak aandacht voor gevaarlijke incidenten.
Daardoor ontstaat het beeld dat alle personen die
verward zijn een gevaar zijn voor de samenleving. Dit is
soms zeker het geval, maar in de meeste gevallen niet.
Perspectief
Essentieel voor het herstel en het voorkomen van
afglijden is aandacht voor het op orde brengen
van het gewone leven: sociale contacten, zinvol
(vrijwilligers)werk of dagbesteding, een passende
en betaalbare woning, financieel de zaken op orde,
een goede structuur met zo min mogelijk stress.
In de ondersteuning is sprake van een integrale,
Tussenrapportage | 15

persoonsgerichte aanpak, met aandacht voor de gehele
levensstructuur, de directe omgeving en continuïteit
van zorg en ondersteuning en (arbeids-) participatie.
Daarmee is ook de samenleving als geheel gediend.
Minimale vereisten
• De gemeente voert de regie op het terrein van de
preventie en benut daarvoor ook haar kennis van de
openbare geestelijke gezondheidszorg.
• Gemeenten en ketenpartners hebben zicht op de
personen met verward gedrag (op basis van informatie
uit de hele keten).
• De gemeente heeft regie en brengt relevante partners
bijeen om samen te zorgen voor en te investeren in
een integrale, persoonsgerichte aanpak gebaseerd op
een zo stabiel mogelijke levensstructuur.
• De leefwereld van de persoon met verward gedrag en
zijn directe omgeving staan centraal:
-	Aansluiten bij de eigen kracht en specifieke
achtergronden van de mensen.
-	(H)erkenning van het feit dat de directe omgeving
een belangrijke factor is. Zij zien vaak als eerste dat
het niet goed gaat of vangen hen op. Aan hun hulp
zitten ook grenzen, soms financieel, soms mentaal
of fysiek.
-	In de aanpak is ook aandacht voor de directe
omgeving, de andere gezinsleden.
• Continuïteit in de aanpak. Als een zorg- of straftraject
van een persoon is afgesloten is het van belang te
zorgen voor een ‘warme overdracht’, bijvoorbeeld
naar de wijk of naar passende ondersteuning of naar
participatie. Zodat er iemand is die de persoon niet uit
het oog verliest, de benodigde vervolg ondersteuning
geboden wordt en de financieringsstructuur geen
belemmering vormt door goed overleg tussen de
verschillende financiers.
• Sommige mensen hebben hun leven lang zorg en
ondersteuning nodig.
Voorbeelden
- Er zijn diverse initiatieven gericht op het herstel, zelfregie
en participatie. Bijvoorbeeld eigen kracht conferenties en
de crisiskaart.
- Met de zelfredzaamheidsmatrix kan op 11 domeinen
de mate van zelfredzaamheid beoordeeld worden:
financiën, dagbesteding, huisvesting, huiselijke relaties,
geestelijke gezondheid, lichamelijke gezondheid,
verslaving, activiteiten dagelijks leven, sociaal netwerk,
maatschappelijke participatie en justitie.

16 | Personen met Verward gedrag

Bouwsteen 3. Vroegtijdige signalering

Knelpunten
Er is onvoldoende alertheid. Zorgwekkende signalen
worden niet (tijdig) opgemerkt en (h)erkend.
Professionals komen te weinig aan de voorkant.
De aanpak lijkt eerder gericht op het handelen in
crisissituaties, dan op het voorkomen er van. Er zijn
onvoldoende handelingsperspectieven voor mensen
met verward gedrag, professionals en de samenleving
als geheel om goed om te gaan met verwardheid. Er
zijn bijvoorbeeld nog te weinig goede en bekende
meldpunten waar mensen dag en nacht terecht kunnen
met signalen en het ontbreekt aan 24/7 bereikbaarheid
en beschikbaarheid van zorgprofessionals in de
wijk. Daardoor komt tijdig signaleren, beoordelen
(ook op maatschappelijke risico’s), daarop acteren,
terugkoppelen en overdragen, gebrekkig tot stand.
Perspectief
De groep personen met verward gedrag is divers van
aard en kan op meerdere leefgebieden problemen
ervaren. Dit betekent dat verschillende mensen
verschillende signalen kunnen zien. Signalen van de
persoon zelf, de omgeving (zoals familie en de buurt) en
van professionals uit de brede omgeving samen, maken
dat problemen vroegtijdig (h)erkend en direct opgepakt
kunnen worden.
Minimale vereisten
• Een fijnmazig netwerk in de wijk. Adequaat
toegerust met de benodigde expertise op het
gebied van (herkennen signalen van toenemende)
verwardheid. Elke wijk kan snel beschikken over
een professional met expertise op het terrein van
verwardheid, bijvoorbeeld in het wijkteam of in
nauwe samenwerking met de Praktijkondersteuner
Huisartsen of een Sociaal Psychiatrische
Verpleegkundige.
• 24/7 bereikbaar voor het ontvangen van en acteren
op signalen. Beschikbaar voor mensen met verward
gedrag, hun directe omgeving en anderen uit de wijk
of bijvoorbeeld de woningbouwcorporaties of de
maatschappelijke opvangorganisaties.
• Signaleert, ontvangt en brengt signalen bij elkaar,
voert risicoanalyses uit, handelt, schaalt – wanneer
nodig – op om de benodigde ondersteuning of zorg te
regelen. Daarbij is helder wie eigenaar is.
• Terugkoppeling naar de melder dat het signaal serieus
genomen is, zonder dat het nodig is dat precies
ingegaan wordt op wat er precies is gedaan.

Voorbeelden
- ‘Vroegsignaleringsoverleggen’, waarin signalen
gecombineerd worden en hulpverleners vroegtijdig
kunnen ingrijpen en de persoon kunnen begeleiden naar
passende ondersteuning.
- Meldpunten ‘(woon)overlast en zorg’ of ‘vangnet en
advies’, voor niet-acute situaties. Georganiseerd door
GGD of gemeente. Professionals en omgeving kunnen
telefonisch een zorgvraag of overlast melden, tijdens (en
soms buiten) kantoortijden. In sommige regio’s (NoordHolland-Noord) fungeert het meldpunt als centrale
regiehouder die casuïstiek oppakt, nadat de crisisdienst
heeft aangegeven dat er geen sprake is van acute
GGZ-problematiek.
- Wijkteams (bv. Leeuwarden) zijn getraind in onderwerpen
als huiselijk geweld, jeugd- en GGZ-problematiek, met
aandacht voor signaleren en escaleren. Deze wijkteams
hebben afspraken met tweedelijnszorg en een vast
contactpersoon bij de GGZ, die zij kunnen bellen voor
advies.
- Andere vormen van snel signaleren zijn ‘apps’ en een
training over ‘eerste hulp bij GGZ’.
- In een aantal gebieden werken wijk-GGD’er en wijkagent
in teamverband. Afhankelijk van de betreffende persoon
beoordelen ze samen welke benadering passend is.

Bouwsteen 4. Melding

Knelpunten
De meeste acute meldingen (overlast, gevaar voor
zichzelf of anderen, strafbare feiten), die niet via het
regulier zorgproces verlopen (via patiënt, naar huisarts,
richting passende zorg) komen binnen bij de meldkamer.
Hier is onvoldoende deskundigheid aanwezig op het
terrein van verwardheid. Daardoor komt het te vaak
voor dat de politie op een melding afgaat, terwijl er geen
sprake is van strafbare feiten en het juist van belang is
dat een zorgprofessional op de melding afgaat.
Perspectief
In de meldkamer is specifieke deskundigheid aanwezig
rondom verwardheid, iemand die herkent dat er iets
meer aan de hand kan zijn, waardoor tijdig de juiste
professional ingeschakeld kan worden. Wanneer
geacteerd moet worden door een zorgprofessional,
gaat waar nodig de politie ter ondersteuning mee. Als
er geen sprake is van een strafbaar feit, heeft de politie
niet de leiding.
Minimale vereisten
• I n de meldkamer is personeel aanwezig dat toegerust
is met kennis van verwardheid (multidisciplinair).

• In de meldkamer is er een screeningshulpmiddel
beschikbaar voor de centralisten, waarmee risico’s
voor de persoon en de omgeving goed ingeschat
kunnen worden en bepaald kan worden welke actoren
(zorgprofessional en/of politie) aan zet zijn voor de
beoordeling van het vervolgtraject.
• Er zijn heldere afspraken met partners over vervoer,
opvolging van zorg gerelateerde meldingen, 24/7
(crisis)opvang en 24/7 zorg in de wijk.
Voorbeeld
- Meerdere meldkamers gebruiken een screeningslijst om
de ‘evidente psychiatrie’ groep te herkennen.

Bouwsteen 5. Beoordeling en risicotaxatie

Knelpunten
De triage is vaak eenzijdig gericht op zorg of straf
of enkelvoudige psychische aandoeningen. Mensen
worden te vaak ingedeeld als ‘rakker’ of ‘stakker’.
De beoordelingsfunctie lijkt een ‘optelsom’ van
afzonderlijke financiers. Er is onvoldoende brede kennis
beschikbaar om niet alleen snel, maar ook tot een
passend oordeel te komen over de juiste ondersteuning,
zorg of straf. Veiligheidshuizen spelen een rol, maar
vaak alleen voor complexe gevallen en minder in acute
situaties.
Perspectief
Eenduidige, multidisciplinaire snelle beoordeling en
risicotaxatie van mensen die verward gedrag vertonen.
Ongeacht de vindplaats (o.a. politie, huisarts of
spoedeisende hulp). Dit is 24/7 beschikbaar en snel
inzetbaar, bij voorkeur als generieke voorziening.
Minimale vereisten
• Eenduidige beoordeling en taxatie van risico’s (voor
de persoon en de omgeving) en aan de hand daarvan
bepalen of een strafrechtelijke aanpak, zorg of een
combinatie nodig is.
• Een 24/7 beschikbaarheidsvoorziening voor
beoordeling en eerste interventie. Een verzoek om
beoordeling kan op één centrale plaats in de regio
aangevraagd worden.
• In het proces van beoordeling, risicotaxatie en
indicatiestelling zitten zo min mogelijk schakels en
overdrachtsmomenten.
• De beoordeling vindt plaats met een multidisciplinaire
blik, dus aandacht voor verwardheid in brede zin, en
ook voor somatiek.
• De beoordeling in een acute situatie gebeurt snel,
binnen gezamenlijk afgesproken normen hiervoor in
Tussenrapportage | 17

de regio, met heldere afspraken over wat acuut is.
• De beoordeling gebeurt in een passende omgeving:
een speciale opvangvoorziening of thuis bij de
persoon. Als er geen sprake is van een strafbaar feit,
gebeurt dit niet in een politiecel.
• Verbinding in de Veiligheidshuizen met
zorgprofessionals.

Onverzekerdenproblematiek leidt bij de aanbieder
tot problemen, waardoor de onverzekerde persoon
‘geweigerd’ kan worden in niet-acute situaties, of kan
er toe leiden dat zorg niet vergoed wordt. Wanneer de
persoon wel een zorgverzekering heeft, kan het moeten
betalen van het eigen risico (Zvw) of de eigen bijdrage
(Wmo) een financiële belemmering zijn om (verdere)
hulp te accepteren.

Voorbeelden
- In de regio Noord-Holland-Noord is een meldpunt acute
zorg 24-uur per dag bereikbaar als het gaat om personen
met LVB-problematiek. Dit meldpunt wordt met name
door de crisisdienst GGZ ingeschakeld.
- In de Achterhoek beoordelen medewerkers in
zogenaamde ‘crisisbeoordelingskamers’ (GGZ-instelling),
nadat de politie heeft gemeld dat een persoon met
verward gedrag overlast heeft veroorzaakt. De
medewerkers regelen, wanneer nodig, dat er snel
psychiatrische hulp komt.
- In Den Haag is een 24/7 opvanglocatie voor verwarde
personen door gemeente en diverse partners opgezet,
gehuisvest bij de politie. Professionals t.b.v eerste opvang
en verwijzing, zijn aanwezig.
- In andere regio’s is een dergelijke locatie ingericht bij de
GGZ-aanbieder, die ook belast is met de crisisdienst van
de regio (bv. regio Zeeland) of bij een observatieruimte op
een spoedplein (bv. Limburg-Noord en Limburg-Zuid), bij
de huisartsenpost of de spoedeisende hulp.
- In meerdere regio’s (Rotterdam, Amsterdam, Ede) vindt
rechtstreekse opvang plaats bij een GGZ-instelling.
- In andere regio’s is er actief beleid om personen zo veel
mogelijk thuis te beoordelen.

Bouwsteen 6. Toeleiding
Knelpunten
Er is onvoldoende aansluiting bij de brede
ondersteuningsbehoefte van deze kwetsbare
doelgroep. Dat terwijl dit vanuit het belang van de
persoon zelf en de directe omgeving én de samenleving
juist wel nodig is. Verschillende categorieën vragen om
maatwerk. Mensen die ook in aanraking zijn (geweest)
met het strafrecht, hebben naast een passende straf
ook passende zorg nodig, maar krijgen dat laatste
niet altijd. Er bestaan ook te hoge bureaucratische
of financiële drempels tot zorgvoorzieningen. Een
deel van de groep personen met verward gedrag
heeft geen vaste woon- of verblijfplaats en om
deze reden niet altijd een zorgverzekering. Of heeft
geen financiële mogelijkheden om de zorgpremie
te betalen door bredere schuldenproblematiek of
onvoldoende kennis van de bureaucratische vereisten.
18 | Personen met Verward gedrag

Perspectief
Toeleiding naar zorg, begeleiding of ondersteuning,
naar participatie en zo mogelijk naar werk gebeurt
vanuit een passende, persoonsgerichte aanpak, met
ook oog voor de belangen van de samenleving. In geval
van strafbare feiten is nadrukkelijk aandacht voor een
goede combinatie van straf en/of zorgtraject: juiste
afstemming tussen en uitwisseling van informatie uit het
strafrechtelijk en zorgkader is essentieel.
Minimale vereisten
• Structurele betrokkenheid van zorgprofessionals bij
Veiligheidshuizen en ZSM-tafels (Zorgvuldig, Snel en
op Maat).
• Inzicht in zorg- en ondersteuningsvoorzieningen
(sociale kaart) en de actuele beschikbaarheid op
lokaal en regionaal niveau.
• Bureaucratische barrières om voor hulp in aanmerking
te komen wegnemen, bijvoorbeeld door support
van wijkteams bij het invullen van formulieren en
doorlopen van procedures. Wanneer iemand met
verward gedrag hiertoe zelf niet in staat is, benoemen
van bewindvoerders en gemachtigden met hen.
• Zoveel mogelijk verlagen van (financiële) drempels
voor het accepteren van zorg en ondersteuning
door het creëren van handelingsruimte voor
professionals in de gemeenten en in de toegang tot de
zorgverzekeringswet.
Voorbeelden
- In enkele regio’s zijn eenduidige afspraken gemaakt
over het inzetten van professionals, die zorgdragen dat
personen die geen zorg willen of inzien dat ze die nodig
hebben passende hulp krijgen. Teams van de GGD
(bv. het team vangnet en advies, Openbare Geestelijke
Gezondheidszorg) of de GGZ (in de vorm van FACT
teams).
- In regio’s wordt door inzet van een wijk-GGD’er in
samenwerking met cliënt, politie, gemeentelijke
begeleiding en zorg gefaciliteerd. De GGD’er is een
laagdrempelig contact voor de cliënt, waardoor zij met
samenwerkingspartners de cliënt weet te bereiken.

Bouwsteen 7. Passend vervoer
Knelpunten
Er zijn diverse momenten waarop vervoer van een
persoon met verward gedrag nodig kan zijn: 1)
vervoer vanaf de locatie waar de problematiek is
gesignaleerd naar de politie(cel), beoordelingslocatie
of zorgaanbieder, 2) van de politie(cel) naar de
beoordelingslocatie of zorgaanbieder en 3) van de
politie(cel), beoordelingslocatie of zorgaanbieder naar
huis. Er is een gebrek aan passende vervoer, waardoor
de problematiek eerder vergroot dan verkleind
wordt. Te vaak vindt vervoer door de politie plaats.
Dit is ongeschikt voor personen met verward gedrag,
die geen strafbaar feit hebben gepleegd: onnodig
stigmatiserend, geen juridische basis en niet in het
belang van de persoon.
Perspectief
Passend vervoer betekent altijd gedifferentieerd,
vaak prikkelarm, passend bij de problematiek van de
betreffende persoon.
Minimale vereisten
•Z
 o min mogelijk vervoersmomenten.
•V
 oor mensen met verward gedrag, die geen strafbare
feiten hebben gepleegd, vindt geen vervoer door de
politie plaats. Er is alternatief vervoer beschikbaar, zo
prikkelarm en niet-stigmatiserend mogelijk.
Voorbeelden
- In de regio’s zijn verschillende oplossingsrichtingen voor
passend vervoer bv. een psycholance of zorgtaxi.
- In Amsterdam wordt voor de doelgroep ‘evidente
psychiatrie’ gebruikgemaakt van de psycholance. Deze
wordt direct door de meldkamer ingeschakeld, is snel
ter plaatse en is passend vervoer naar de crisisdienst.
Dit voorkomt ook dat de persoon zich tussen meerdere
locaties moet verplaatsen.
- Er zijn regio’s (bv. Limburg-Zuid), waarin een particuliere
GGZ vervoersdienst personen naar en van de GGZaanbieder vervoeren.
- Er zijn regio’s die actief beleid voeren om de patiënt zo
veel als mogelijk thuis te beoordelen.

Bouwsteen 8. Passende ondersteuning,
zorg en straf
Knelpunten
Het ontbreekt aan 24/7 bereikbaarheid en
beschikbaarheid van zorgprofessionals. Er is gebrek
aan passende opvang. Dit wordt versterkt doordat
de spoedeisende hulp onvoldoende spoed is en de
capaciteit ontoereikend is. Ook het gebrek aan goed
en snel inzicht in beschikbare crisisbedden of passende
woonvormen draagt niet bij. Voor professionals is het
vaak onduidelijk wat het lokale of regionale aanbod is,
wat de precieze (financiële) afspraken zijn en wat de
landelijke regelgeving is. De verschillende categorieën
van mensen met verward gedrag hebben verschillende
vormen van ondersteuning, zorg en straf nodig.
Perspectief
Passend betekent aansluitend bij de persoonlijke
situatie. Maatwerk voor de unieke persoon, die ondersteuning of zorg nodig heeft. Rekening houdend met
de achtergrond van mensen, zoals etniciteit, maar ook
met het belang en bescherming van de samenleving.
Er is een kwalitatief goed, kwantitatief voldoende en
flexibele infrastructuur van passende ondersteuning
en zorg. Ambulante zorg en ondersteuning is goed
geregeld om te waarborgen dat mensen in hun eigen
omgeving een gezond, veilig en sociaal leven kunnen
leiden. Intramurale zorg is goed geregeld, ook voor
mensen op het snijvlak van zorg en straf.
Minimale vereisten
•	Er is een gezamenlijk beeld van de benodigde
passende zorg- en ondersteuningsinfrastructuur
binnen de regio (op basis van informatie gemeenten,
cliënt- en familieorganisaties, zorgverzekeraars,
zorginstellingen, politie, etc.) en zorg en
ondersteuning wordt geregeld/ingekocht zoveel
mogelijk op basis van het regionale niveau.
•	In het geval van acute problematiek, is er een
gedeelde norm over wat acuut is en is de toegang
tot crisisopvang goed geregeld. De crisisopvang
heeft voldoende capaciteit om 24/7 beschikbaarheid
en behandeling te kunnen garanderen. Daarbij
is er verbinding tussen acute zorg en ambulante
zorg teams, die de dwingende zorgvragen buiten
kantooruren op zich kunnen nemen.
•	De crisisopvang voor lichamelijke crises (de
spoedeisende hulp), geestelijke crises (vaak GGZ),
verslavingszorg en Verpleging & Verzorging liggen
– waar mogelijk – dicht bij elkaar of zijn anderszins
inhoudelijk aan elkaar verbonden.
•	Wanneer er sprake is van een strafrechtelijke traject
(al dan niet met detentie), wordt ook daar – wanneer
nodig – een zorgtraject gestart.
Tussenrapportage | 19

•	Er zijn meerdere soorten woonvormen beschikbaar
waar begeleiding aan is gekoppeld. In de directe
omgeving zijn voor de ‘lichtere categorieën’
laagdrempelige voorzieningen aanwezig om er
even tijdelijk ‘tussenuit’ te kunnen en ook voor
nachtopvang. Er zijn voldoende voorzieningen voor
crisis, zorg in instellingen, vormen van beschermd
of begeleid wonen en voldoende passende en
betaalbare woningen voor zelfstandig wonen.
Er is aandacht voor de in-, door- en uitstroom in
deze hele keten. Voor de ‘zwaardere categorieën’
is er voldoende plek voor langdurige of levenslange
vormen van begeleid en beschermd wonen
(‘prikkelarm’, met of zonder zorg) en is er aandacht
voor het beteugelen van gewelddadig gedrag in de
reguliere zorg.
•	Er is een op maat gemaakte aanpak voor de
‘buitencategorie’ van mensen die potentieel gevaarlijk
zijn, die moeilijk plaatsbaar zijn en blijvende zorg en
ondersteuning nodig hebben.
Voorbeelden
- Er zijn diverse laagdrempelige voorzieningen, die mensen
helpen om een acute situatie te voorkomen. Bijvoorbeeld
‘bed op recept’ en ‘telefoon op recept’.
- Er zijn laagdrempelige inloopfuncties als huiskamers
voor mensen met verward gedrag waar ook
ervaringsdeskundigen en professionals aanwezig zijn.

Bouwsteen 9. Informatievoorziening
Knelpunten
Professionals hebben te weinig handelingsruimte om
optimaal in een keten te kunnen werken, bijvoorbeeld
om informatie goed en zorgvuldig te delen. De
informatieverzameling en -deling zit klem tussen
wetten, regels en interpretaties, met negatieve effecten
voor de besluitvorming vanuit het belang van de
persoon in kwestie en de samenleving.
Perspectief
Bij al de bouwstenen speelt informatiedeling en
-voorziening een belangrijke rol. Het beschikken over
de juiste informatie op het juiste moment, is van belang
voor het tijdig signaleren van problemen, het toeleiden
van een persoon naar passende zorg of het vorderen
van een passende straf. Ook terugkoppeling en warme
overdracht (bijvoorbeeld van veiligheid naar zorg, van
op- of afschalen van zorg) is hierin belangrijk.

20 | Personen met Verward gedrag

Minimale vereisten
•	De gebruikte informatie betreft informatie over de
persoon met verward gedrag én informatie van die
persoon en de directe omgeving.
•	Er is een ketenoverschrijdend informatieprotocol,
dat een handelingskader biedt voor alle betrokken
professionals voor het delen van informatie (wat
kan, mag, moet, door wie en hoe binnen de kaders
van privacyregelingen en medisch beroepsgeheim).
Zodat de persoon met verward gedrag de juiste zorg
en ondersteuning krijgt. Elementen van een integraal
informatieprotocol:
-	Persoon centraal. Informatievoorziening van én
over de persoon met verward gedrag.
-	Bejegening. Helder uitleggen waarom informatie
nodig is en legitimeren dat informatie gedeeld
wordt.
-	Professionaliteit. Professionele houding ten
aanzien van het vragen om en delen van informatie,
wederzijds begrip en meewerkende houding.
‘Nee is geen antwoord, wat is het alternatief?’ De
professional heeft oog voor de risico’s van het
bewaren van informatie in systemen en kent de
wettelijke kaders en handelt daarbinnen.
-	Proportionaliteit. Het gaat om die informatie die
nodig is om te kunnen handelen.
-	Terugkoppeling. Als informatie is gedeeld, volgt ook
een terugkoppeling over wat er met de informatie
gedaan is.
-	Continuïteit. Het eigenaarschap is belegd en het
is helder wie de regie heeft rondom de persoon
met verward gedrag. De eigenaar zorgt voor
continuïteit: wie gaat er verder mee? Wie zorgt dat
er na een tijdje weer een check plaatsvindt. Wie
kan de persoon met verward gedrag zelf benaderen
als hij daar behoefte aan heeft?
Voorbeelden
-	In het vroegsignaleringsoverleg in de regio’s
Noord-Holland-Noord, Zaanstreek-Waterland en
Kennemerland kan informatie over een casus verrijkt
worden vanuit diverse organisaties. Welke informatie
in welke situatie gedeeld kan worden, is beschreven in
een protocol voor informatie-uitwisseling.
-	In de meeste Veiligheidshuizen wordt gewerkt met
het systeem GCOS (geïntegreerd casesoverleg
ondersteunend systeem). In Tilburg loopt een pilot
om dit systeem breder in te zetten en verbinding te
leggen met het sociale domein ten behoeve van triage.
Daarnaast is er een koppeling tussen de ZSM-tafel en
de Veiligheidshuizen via GCOS.

3.3	Aanbevelingen en maatregelen om de
bouwstenen te implementeren
Er is nu momentum om de slag te maken van de
papieren werkelijkheid, naar de werkelijkheid op de
werkvloer en in de leefwereld van mensen met verward
gedrag en hun omgeving. Nu is de tijd om substantiële
verbeteringen te realiseren, samen door te pakken.
De beweging naar een sluitende persoonsgerichte
aanpak, met voldoende oog voor het belang van de
samenleving, vergt een nadere verdieping met de
praktijk. De basis kan meteen al gebruikt worden. Veel
kan op lokaal niveau. Een aantal zaken vraagt landelijke
aandacht. Hierna volgt een aantal, meer procesmatige,
aanbevelingen om de inhoudelijke bouwstenen
effectief en efficiënt in te kunnen zetten en een aantal
randvoorwaarden daarvoor te regelen.
Aanbevelingen aan mensen met verward gedrag en
hun directe omgeving
Een van de doelstellingen van het Aanjaagteam is
het ontwikkelen van bouwstenen voor een passend
ondersteuningsaanbod voor de mensen die verward
gedrag vertonen en hun familie/sociaal netwerk. Dit
betekent dat het Aanjaagteam ook zo vrij is hen een
aantal aanbevelingen te doen. Aanbevelingen die
hopelijk de mensen en hun familie ondersteunen om
zo goed mogelijk met de eigen verwardheid of die van
hun familie om te gaan. De aanbevelingen liggen in het
verlengde van de inzet van cliënt- en familieorganisatie
en zijn gericht op herstel, zelfregie en participatie.
• Zowel voor mensen zelf als hun directe omgeving,
zoals de familie, kan het helpen om lotgenoten
op te zoeken. Dat kan bijvoorbeeld bij cliënt- en
familieorganisaties of in zelfhulpgroepen.
•Houdt signalen die vooraf gaan aan problemen goed in
de gaten en deel deze met de omgeving.
• Maak gebruik van de crisiskaart. Aan de hand hiervan
kunnen professionals tijdens een crisis zien wat op
dat moment helpt, wat juist niet en met wie contact
opgenomen kan worden.
• Ook eigen kracht conferenties kunnen helpen. Daar
kan samen met familie, vrienden en anderen een plan
gemaakt worden voor de toekomst.
• Participatie is belangrijk voor mensen met verward
gedrag, maar ook voor hun omgeving. Dat kan zijn
werk, maar ook vrijwilligerswerk of dagbesteding
• Een aantal mensen die zelf ervaring hebben met
verwardheid heeft ervoor gekozen zich op te laten
leiden tot ‘ervaringswerkers’. Daarmee kunnen ze de
eigen ervaring inzetten om anderen te helpen.
• Voor familie en directe omgeving is het belangrijk ook
oog te houden voor zichzelf. Het kan zwaar zijn om
voor anderen te zorgen. Het is belangrijk om af en toe

bij te tanken en de verantwoordelijkheid voor anderen
even los te laten.
• Aarzel niet om hulp te vragen. In de directe omgeving
of bij de gemeente of andere professionals.
• Soms reageren mensen vreemd op mensen met
verward gedrag en dat kan afschrikken. Vaak snappen
mensen het beter als iemand zijn verhaal vertelt. Dat is
niet altijd makkelijk en daar kunnen andere bij helpen.
Aanbevelingen aan gemeenten en samenwerkende
partners
Er liggen kansen voor met name de gemeenten en haar
samenwerkende partners om in een zorgvuldig proces
samen te werken aan een sluitende aanpak.
1.	Geef samen – vanuit gezamenlijke
verantwoordelijkheid – vorm en inhoud aan alle
genoemde bouwstenen voor een sluitende aanpak.
a.	Concretiseer de rol van de gemeenten als eigenaar/
regisseur van een sluitende aanpak. Formuleer
gezamenlijk, ook met mensen met verward gedrag en
hun omgeving, een werkwijze waarin eigenaarschap
duidelijk belegd is, gezamenlijke verantwoordelijkheid
geduid is met de breed benodigde partners en maak
heldere afspraken over wie regie voert.
b.	Borg deze aanpak in bestuurlijke afspraken (besluit
B&W en/of gemeenteraad) en regionale of landelijke
convenanten met ketenpartners. Draag zorg voor
de benodigde vertaling naar de werkpraktijk, door
professionals te vragen wat zij nodig hebben. Benut
de gedachte van de omgekeerde uitvoeringstoets:
beleid volgend op de uitvoeringspraktijk in plaats van
andersom.
c.	Regel samen de organisatie en financiering van de
bouwstenen met alle financiers, waaronder:
-	
Acute zorg voor mensen met verwardheid:
voldoende 24/7 beoordelingsvoorziening en
voldoende 24/7 beschikbaarheid van zorg (vereiste
klinische capaciteit per regio en spoedeisende
hulp voor verwarden, voldoende regionale
buffercapaciteit bij instellingen).
-	
Niet acute ondersteuning en zorg: 24/7
presentie (aanwezig of beschikbaar) in de wijken.
Met voldoende expertise op het terrein van
verwardheid. Om te signaleren, te beoordelen
en toe te leiden. Daarnaast is het van belang dat
wijkteams en huisartsen een beroep kunnen doen
op (curatieve) zorg voor consult of overleg.
d.	Krijg samen meer zicht op de precieze omvang van de
personen met verward gedrag, door elkaars gegevens
in samenhang te analyseren. Maak daarbij waar zinvol
een onderscheid naar de vier categorieën en bekijk
of het benodigde ondersteunings- en zorgaanbod
voldoende is. Op basis hiervan kan gericht ingezet
worden op bijvoorbeeld maatschappelijke werk
Tussenrapportage | 21

vanuit de wijkteams of bijvoorbeeld een top x van
de meest kwetsbare of overlastgevende personen
in beeld gebracht worden en kan bezien worden
of deze personen voldoende aandacht hebben of
dat vakkundige bemoeizorg nodig is. Versterk het
gezamenlijk lerend vermogen door samen te kijken
naar casuïstiek: analyseer, kijk terug, waar ging het
fout, wat leert het ons?
e.	Maak per regio het herziene zorglandschap met en
voor alle betrokkenen inzichtelijk, breng de benodigde
(ambulante) zorg- en ondersteuningscapaciteit per
regio in beeld en maak afspraken over het realiseren
van de benodigde infrastructuur.
f.	Ga samen, ketenbreed experimenteren en leren in de
praktijk.
g.	Faciliteer dat partners elkaar op lokaal niveau weten
te vinden, elkaar frequent treffen, elkaars taal
spreken, relevante informatie uitwisselen en zorgen
voor goede overdracht.
h.	Organiseer multidisciplinaire (bij)scholing
in ketenverband, zodat professionals in het
veranderende zorglandschap elkaar beter leren
kennen en elkaars taal beter leren spreken. Betrek
ervaringsdeskundigen hierbij.
i.	Zet samen in de communicatie steeds de doelgroep
centraal en zet in op ‘normaliseren’ (iedereen kan
te maken krijgen met verwardheid). Ga de dialoog
aan in wijken, met buurtbewoners en mensen met
verward gedrag over het feit dat de diversiteit aan
mensen in de wijk steeds groter is. Inzet is gericht op
het accepteren hiervan en het toerusten van mensen
om hiermee om te gaan. Ondersteun mantelzorgers
in de wijken, door bijvoorbeeld laagdrempelige
respijtvoorzieningen, het aanbieden van psychoeducatie, etc.
2.	Regisseer en stuur op de in- door- en uitstroom
in de hele keten (gemeenten, zorgaanbieders en
woningcorporatie): van klinisch naar beschermd
wonen met FACT, naar eigen (betaalbare en
beschikbare) woning met begeleiding.
3.	Faciliteer laagdrempelige inloop- en timeoutvoorzieningen in de wijken (gemeenten,
zorginstellingen en zorgverzekeraars gezamenlijk).
Denk ook aan beschikbaarheid van OGGZ (Openbare
Geestelijke gezondheidszorg)-expertise voor
maatschappelijke opvang. Ondersteun de informele
zorg, zoals de mantelzorgers (omzien naar elkaar).
4.	Pak de maatregelen op het terrein van de acute
zorg zo veel mogelijk op in het traject van het SIRM
rondom de Generieke Module Acute Psychiatrie.
Borg daarbij ook de maatregelen, breder dan alleen
psychiatrie.
22 | Personen met Verward gedrag

5.	Regel samen passend vervoer voor de
verschillende vervoer situaties in de regio
(Ambulancezorg Nederland, Politie, zorgverzekeraars,
VWS en GGZ NL).
6.	Organiseer expertise in de meldkamers op het
terrein van verwardheid (AZN, Politie, OGGZ en
GGZ NL). Dit vergt uitbreiding met kennis, kunde en
capaciteit.
7.	Bevorder samenwerking tussen gemeenten en
(GGZ-)instellingen op het punt van het bevorderen
van de arbeidsparticipatie. Bijvoorbeeld door het
inzetten van IPS (Individuele Plaatsing en Steun),
een methode om mensen met (ernstig) psychische
aandoeningen aan werk te helpen.
8.	Verlaag financiële drempels tot de zorg voor
onverzekerden en de eigen bijdrage (gemeenten):
a.	Gebruik mogelijkheden van het briefadres, zodat
een zorgverzekering kan worden afgesloten.
Gemeenten kunnen zelf beopalen hoe lang deze te
gebruiken is en welke voorwaarden kunnen gelden.
De Nederlandse Vereniging van Burgerzaken kan
voor zorgvuldig gebruik van de mogelijkheden
adviezen geven.
b.	Benut waar nodig de uitzonderingsbepaling dat
iemand een verzekering kan krijgen door aan de
verzekeraar aan te tonen dat iemand ingezetene,
zoals dat ook kan door een onderzoek van de SVB.
Benut de ruimte in de regelgeving optimaal.
c.	Geef de wijkteams een rol om aanvullende
oplossingen te organiseren wanneer oude
schuldeisers aankloppen en de financiële situatie
verder verslechtert. Verbindt ambtenaren
Burgerzaken met ambtenaren uit het sociale en
huisvestingsdomein en de schuldsanering.
d.	Maak of verschuif budgetten, zodat het eigen
risico of de eigen bedrage betaald kan worden uit
de Bijzondere Bijstand of door betrokkene mee
te laten doen aan de gemeentelijke collectieve
verzekering.
e.	Besef dat regiobinding niet toegepast mag worden.
f.	De huidige samenwerkingsinitiatieven van
zorgverzekeraars met allerlei ketenpartners om
mensen met schulden te helpen kunnen hierbij ter
inspiratie gebruikt worden.

Aanbevelingen aan de opdrachtgevers en de
rijksoverheid
Veel zaken kunnen in de lokale praktijk opgepakt
worden. Een aantal zaken vergt meer aanpassingen
op systeemniveau, in randvoorwaarden om op lokaal
niveau tot een sluitende aanpak te komen. Een eerste
overzicht van maatregelen die niet hoeven te wachten
op verdere verdieping en nu al opgepakt kunnen
worden door de opdrachtgevers en de rijksoverheid,
samen met landelijke partners.
1. 	Omarm en stimuleer de bouwstenen voor
een sluitende aanpak op lokaal niveaus
als richtinggevend kader. Laat deze, na de
verdiepende fase vastleggen in een breed
bestuursakkoord van alle betrokkenen,
zoals de VNG en de rijksoverheid, OM, GGZ
Nederland, zorgverzekeraars, politie, cliënt- en
familieorganisaties en diverse brancheorganisaties
van relevante beroepsgroepen.
2.	Neem regie voor overleg met zorgverzekeraars,
NZA en gemeenten over organisatie,
omvangbepaling en financiering van 24/7 acute
zorg als beschikbaarheidsfunctie.
3.	Verlaag drempels voor onverzekerden
(samen met zorgverzekeraars).
a.	Mogelijk kunnen ‘bevoegden uit de praktijk’
bepalen dat de betreffende onverzekerde direct
in de collectieve verzekering van de gemeente
opgenomen wordt, zodat de betreffende
persoon de (acute) zorg krijgt die nodig is en de
rekening gedeclareerd kan worden.
b.	Zet de wanbetalersregeling zodanig gericht in
dat deze geen nieuwe barricade opwerpt om een
zorgverzekering aan te gaan.
c.	Controleer actief, voor het beëindigen
van detentie, of de ex-gedetineerde een
zorgverzekering heeft, of help deze afsluiten.
Neem belemmeringen hiervoor weg.
d.	Denk eventueel als sluitstuk na over een soort
solidariteitsfonds, vergelijkbaar met het fonds
voor illegalen.
4.	Ontwerp een opzet en reglementering van
informatieverzameling (informatieprotocol).
Voor uitwisseling tussen betrokken partijen (GGZ/
VG/PG, familie, naasten/omgeving, politie, justitie,
Veiligheidshuis) kunnen bestaande protocollen
benut worden, voor het formuleren van een
gezamenlijk ketenoverstijgend protocol. Dit geeft
handvatten voor domeinoverstijgend werken op
een zorgvuldige manier. Benut regelruimte voor
het wegnemen van de handelingsverlegenheid op

het terrein van privacy en medisch beroepsgeheim
en creëer daarmee een veilig kader, een veilige
omgeving voor de professional.
5.	Ondersteun het passend vervoer in de regio’s.
Basis voor het vervoer is de Tijdelijke wet
Ambulancezorg. Creëer experimenteerruimte,
stimuleer pilots en onderzoek naar
financieringsmogelijkheden, voor nieuwe vormen
van passend vervoer, zoals ook al in diverse regio’s
gebeurt (met bijvoorbeeld psycholances en ander
alternatief vervoer).
6.	Rol de crisiskaart uit (samen met cliënt- en
familieorganisaties en ketenpartners). Maak deze
breed toegankelijk en beschikbaar, creëer capaciteit in de wijkteams en benut ervaringsdeskundigen
of familieleden om deze waar nodig met personen
met verward gedrag zelf in te vullen.
7.	Versterk de maatschappelijke acceptatie
en toerusting. Draag ervoor zorg dat er meer
bekendheid is met verward gedrag, bijvoorbeeld
op scholen, werk en in de media. Zodat kwetsbare
mensen in de wijken beter geaccepteerd worden
en mensen beter toegerust zijn (bijvoorbeeld weten
wat ze kunnen doen als ze signalen herkennen).
8.	Stimuleer en implementeer innovaties en
technologische ontwikkelingen (samen met het
Nationaal ICT Instituut in de Zorg, NICTIZ). Dit kan
bijdragen aan de kwaliteit en betaalbaarheid van
zorg en ondersteuning.
9.	Stimuleer dat het curriculum van opleidingen en
(bij)scholingen aangepast wordt, passend bij het
veranderende zorglandschap. Deze veranderingen
hebben impact op de inhoud van het vak, op de
samenwerkingspartners en de taakopvatting.
Betrek bij opleidingen ervaringsdeskundigen.
10.	Blijf investeren in een passende aanpak voor
bijzondere doelgroepen.
a.	Er is een groep personen met (meestal ernstige)
persoonlijkheidsproblematiek en zeer gevaarlijk
gedrag. Deze groep is niet de grootste groep,
maar geeft wel maatschappelijke onrust. Ze zijn
moeilijk te plaatsen of te behandelen en lastig
te handhaven in de huidige GGZ-instellingen.
Het aantal beveiligde plekken is beperkt en de
financieringssystematiek van deze groep is lastig,
door de scheidslijnen tussen zorg en veiligheid.
b.	Voor bepaalde groepen is levenslang
structurering nodig, door behandeling/zorg en
sociale condities in één verband te plaatsen of
Tussenrapportage | 23

vanuit één verband te organiseren. Dit vraagt
ook om verbinding en afstemming van locaties
en geldstromen om voldoende passende
voorzieningen te creëren.
c.	De groep sterk gedragsgestoorde licht
verstandelijk beperkten vergt meer aandacht,
samenwerking en financieringsmogelijkheden.
Deze mensen vallen nu vaak tussen wal en schip
(IQ is net te hoog, (nog) geen strafrechtelijke
titels, financiering ontbreekt, mensen gaan van
kastje naar de muur). Het gaat hier ook om het
samenspel tussen LVG-, GGZ- en verslavingszorg.
d.	De continuïteit van zorg (na strafrechtelijk
traject/behandeling, informatie delen met
vervolgzorgtraject) vraagt bijzondere aandacht.
Hiervoor is het programma continuïteit van zorg
per 1 januari 2016 van start is gegaan. Belangrijk
is dat er een specifieke infrastructuur/outillage
is voor langdurige, gedwongen behandeling en
verblijf met beveiliging, zodat het ‘gat’ tussen
strafrecht en gezondheidszorg’ aangepakt wordt.
e.	Maak vaart met de Wet Verplichte GGZ, met als
inzet dat deze zo min mogelijk wordt toegepast,
alleen als er echt sprake is van gevaar voor de
persoon of de samenleving.
f.	Blijf inzetten op de programma-aanpak
dreigingsmanagement potentieel gewelddadige

24 | Personen met Verward gedrag

eenlingen (programma bij de Nationale Politie,
met medefinanciering van het ministerie van
VWS). Deze personen kunnen gevaarlijk en ook
verward zijn.
g.	Vluchtelingen. Houd oog voor de ontwikkelingen
van vluchtelingen die een risico op verward
gedrag vertonen en neem – wanneer nodig –
extra (preventieve) maatregelen.
Bovenstaande aanbevelingen kunnen nu al door
mensen met verward gedrag, hun familie en door
gemeenten, ketenpartners en Rijk worden opgepakt.
Deels gaat het om aanbevelingen, waarbij partijen
vanuit het perspectief van de persoon met verward
gedrag en hun directe omgeving afspraken maken.
Dit hoeft als zodanig niet direct geld te kosten. Een
aantal aanbevelingen heeft naar verwachting wel
financiële consequenties of vraagt om een herverdeling
van bestaande middelen. Deze zijn in deze fase nog
niet allemaal concreet te maken. In de volgende
tussenrapportage van het Aanjaagteam van eind mei
zal het Aanjaagteam, met behulp van de verschillende
betrokken partijen, nader op de financiële aspecten
ingaan en deze zo goed mogelijk onderbouwen voor
vervolggesprekken.

Case #2
Geen plek
Dit is Hans
76 jaar

Hans heeft sinds 8 jaar Parkinson en lijdt ook aan suikerziekte.
Hans is de afgelopen jaren steeds opvliegender geworden
en gedraagt zich soms agressief.

Onder meer de buren hebben daar last van,
zij hebben de politie al eens gebeld. Ook Hans' vrouw Joke
heeft de afgelopen jaren al heel wat incidenten geblust.

Totdat Hans op een nacht helemaal door het lint gaat. De politie haalt Hans op
– hij geeft zelf ook aan dat hij niet voor zichzelf in kan staan.

Vervolgens zoekt de politie naar een GGZ-instelling in de buurt,
om Hans te laten beoordelen. In de regio waar Hans woont hebben
politie en GGZ een convenant waarin daar afspraken over gemaakt zijn.
De GGZ-instellingen hebben geen van alle plek. Uiteindelijk vinden de agenten
toch een instelling die Hans schoorvoetend opneemt, op een tijdelijk bed.

GGZ

GGZ

CHECK

Later ontdekt de neuroloog dat Hans waarschijnlijk slecht reageert op
een medicijn dat hij krijgt voor zijn Parkinson:
een bijwerking daarvan is een verhoogd risico op psychoses.

Als Hans gestopt is met het middel, gaat het lichamelijk slechter met hem,
maar geestelijk voelt hij zich beter.

Voor Joke ligt het gecompliceerder: zij is helaas het vertrouwen
in haar man verloren en hij blijft rare fratsen uithalen.

Een beschrijving van een persoon met verward gedrag (bron: Kafkabrigade)

Tussenrapportage | 25

4

Dieperliggende knelpunten
en perspectieven voor
een omslag
De in de vorige hoofdstukken aangehaalde knelpunten
zijn vaak niet nieuw. De voorgestelde beweging
en bouwstenen voor een sluitende aanpak, komen
hier voor een belangrijk deel aan tegemoet. Naast
knelpunten binnen de verschillende bouwstenen,
heeft het Aanjaagteam geconstateerd dat voor een
sluitende aanpak ook een aantal dieperliggende,
fundamentele problemen aangepakt dienen te worden.
Dit is niet eenvoudig. Het Aanjaagteam stelt een aantal
bewegingen voor, die hieraan kunnen bijdragen.

4.1 Dieperliggende, fundamentele knelpunten
De systeemwereld is leidend in plaats van de leefwereld

"Alle instanties zijn zich heel erg
bewust van waar de eigen
verantwoordelijkheden ophouden”.
Uitspraak van een moeder van iemand met verward gedrag

Deze opmerking typeert in één zin waar mensen met
verward gedrag nog te vaak tegen aanlopen. De systeemwereld prevaleert boven de leefwereld van mensen.
Leidend in de systeemwereld zijn wet- en regelgeving,
protocollen, financieringsstromen, taakopvattingen van
elke ‘koker’ en de verschillende regionale indelingen.
Dit is nadrukkelijk niet verwijtbaar aan één organisatie
of aan professionals op zich. Inzet is integrale handelingsruimte, hetgeen nog in ontwikkeling is. Binnen de
organisaties wordt hard gewerkt, worden zaken geoptimaliseerd en zijn diverse, goede transities ingezet om
er aan bij te dragen dat mensen langer gezond en veilig
thuis kunnen wonen.
De samenwerking of verbindingen tussen de kokers,
ten behoeve van de mensen met verward gedrag en hun
omgeving, blijft echter een probleem. Afbakeningen,
definities, allerlei systeemprikkels, maken dat niet
de persoon en de omgeving centraal staan, maar
de systeemwereld. Daardoor zijn er te weinig door
alle partijen gedeelde handelingsperspectieven,
wordt teveel gewerkt met ‘deeloplossingen’, worden
mogelijkheden onvoldoende benut en is de leefwereld
26 | Personen met Verward gedrag

van personen met verward gedrag en hun omgeving
nog onvoldoende substantieel verbeterd.
Professionals redeneren nog te vaak vanuit het
systeem, durven nog onvoldoende handelingsruimte
te nemen of worden onvoldoende ondersteund om te
improviseren, te werken vanuit de bedoeling. Hoewel
de inzet van de decentralisaties is geweest meer
integrale handelingsruimte te creëren, gebeurt dit nog
onvoldoende. Professionals zijn gespecialiseerd op
één terrein en dat is logischerwijs de focus van hun
ondersteuning of zorg. Dit leidt er vaak toe dat niet de
mens als geheel, in samenhang met zijn sociale context,
centraal staat, maar juist de beperking of ziekte. De
professional staat niet ‘naast’ de mensen met verward
gedrag en handelt vanuit een deelperspectief. De
professional heeft nog te weinig handvatten, stimulans
of improvisatieruimte om dit in goed samenspel met
personen met verward gedrag en de directe omgeving
en andere partners te doen. Daarbij speelt ook dat
professionals elkaars ‘taal’ niet goed spreken en elk een
eigen cultuur hebben.

”De expertise van de psychiatrie zit niet in de
haarvaten van de wijkteams. Er is een apart
circuit voor FACT, erg gericht op stoornis.
Denken heel erg vanuit psychiatrische kant.
Ze zijn er niet bij als het langzaam escaleert
of familie of buren alarm slaan, als gordijnen
dicht blijven.”
Een professional

Eigenaarschap en (bestuurlijke)
verantwoordelijkheid zijn onduidelijk
Te vaak is onduidelijk wie regie neemt voor een
sluitende aanpak voor personen met verward gedrag.
Er is geen duidelijke (bestuurlijke) verantwoordelijke
voor het aansluiten van organisaties op elkaar, om
structurele oplossingen te vinden vanuit het integrale
perspectief en daar continuïteit in aan te brengen.
Er ontbreekt een regisseur, die rondom een persoon
met verward gedrag het initiatief neemt om de relevante
partners structureel bij elkaar te brengen om te komen

tot een passende, persoonsgerichte ondersteuning.
Iemand die verantwoordelijkheid neemt en tijdig kan
escaleren.
Onduidelijk is wie op gemeenteniveau regie neemt.
De wethouders sociaal domein of de burgemeester.
Regie ontbreekt regelmatig of is niet helder, onder
andere door het wegvallen of verkleinen van de GGD
in verschillende gemeenten. Hierdoor is soms ook
de verantwoordelijkheid voor de OGGZ (Openbare
Geestelijke Gezondheidszorg) onvoldoende belegd,
terwijl deze van groot belang is.
Er is sprake van een systeembreuk tussen
ondersteuning, zorg en veiligheid
De verbinding en afstemming tussen ondersteuning,
zorg en veiligheid is onvoldoende. Wanneer een
persoon in aanraking komt met politie wordt in het
triageproces al vroeg een keuze gemaakt of de betrokkene in het strafrecht of in de zorg thuishoort. De
samenwerking tussen de verschillende organisaties,
het combineren van straf, zorg en ondersteuning in de
vorm van maatwerk, loopt niet goed. De uitvoering van
een in het strafrecht opgelegde sanctie kan een zorgtraject onderbreken, wat in sommige gevallen nadelig
is voor de betreffende persoon. In andere gevallen kan
het soms juist helpen om de sanctie als gedwongen
kader te hebben voor de benodigde zorg. Er ontbreekt
gedeelde kennis en toepassing van het instrumentarium
voor het in goede volgorde toepassen van drang en
dwang en zorg en ondersteuning. Er is veel geregeld,
maar onvoldoende met elkaar gedeeld, waardoor onvoldoende afgewogen wordt (inclusief taxatie van risico’s)
wat op welk moment de meest geëigende inzet is.
De taken op het gebied van zorg en veiligheid zijn op
verschillende niveaus georganiseerd (10 politieregio’s,
25 veiligheidsregio’s, 43 centrumgemeenten).
Afstemming vindt nog onvoldoende plaats. Rollen en
verantwoordelijkheden zijn niet helder en escalatielijnen
ontbreken.
Er is sprake van verkokering in wet- en regelgeving
en financieringssystematiek
Zorgaanbieders kennen meerdere financiers en
financieringsstromen (forensische zorg, Zvw, Wmo, Wlz)
en verschillende kaders (forensisch, civiel en vrijwillig).
Deze zijn niet goed op elkaar afgestemd. Elk ‘schot’ is
een drempel voor personen met verward gedrag en
professionals en dit belemmert continuïteit in de zorg.
Vanwege de vaak complexe problematiek van mensen
met verward gedrag zijn meerdere professionals
betrokken, maar regie en gevoel van eigenaarschap
ontbreken.

Een vloeiende schakeling tussen eigen kracht,
enige mate van ondersteuning of de noodzaak tot
intensievere vormen van (structurele) hulp is niet overal
helder geregeld of gefinancierd. Er is sprake van een
knip in financiering tussen begeleiding en behandeling.
Hetzelfde geldt voor de overdracht van acuut naar
niet-acuut en van veiligheid naar zorg. Het lijkt erop dat
een persoon met verward gedrag het beste af is, op het
moment dat het flink escaleert. Het moet slecht met de
persoon gaan, wil hij de juiste zorg en ondersteuning
krijgen. Dat geldt ook voor de aansluiting tussen een
(GGZ-)zorgtraject en de sector van Werk&Inkomen.
De doelen herstel of re-integratie en participatie
worden gescheiden van elkaar nagestreefd en ook via
verschillende financieringsstromen gevoed.
Het nieuwe zorglandschap is complexer geworden
De recente hervormingen in het sociale domein hebben
geleid tot een nieuw, veranderd zorglandschap. Dit
biedt kansen op lokaal niveau voor ontschotting,
maatwerk en hulp dichtbij huis, bijvoorbeeld door inzet
van wijkteams. Het is echter ook een stuk complexer
geworden en de nieuwe situatie vraagt om meer
afstemming met allerlei partners, op allerlei niveaus,
met allen hun eigen ‘systeemwerkelijkheid’.

”Je moet van goede huize komen
om je staande te houden in
het gemeentelijke domein.”
Een ervaringsdeskundige

Het tempo van beleidswijzigingen is hoog en de
uitvoeringspraktijk kan het nauwelijks bijbenen.
Transformatie kost tijd. De basisstructuur staat, maar
de samenwerking tussen gemeenten en zorgaanbieders
staat nog in de kinderschoenen. De nieuwe rol
moet nog goed ingevuld worden door professionals,
bijvoorbeeld door voldoende kennis en bekendheid
met informatieprotocollen. Door de multidisciplinaire
samenstelling van wijkteams wordt meer gewerkt,
vanuit een integraal perspectief. Optimale aansluiting
van de keten hierop dient nog verder te ontwikkelen.
Inwoners hebben steeds meer te maken met één
hulpverlener (één gezin, één plan, één hulpverlener).
Voor zorgaanbieders is het soms ingewikkelder.
In plaats van regionale zorgkantoren en meerdere
zorgverzekeraars hebben zij nu ook nog met meerdere
gemeenten te maken. Automatismen tussen gemeenten
en zorgaanbieders, om hier mee om te gaan, zijn er nog
niet of onvoldoende. Ook professionals moeten door de
veranderingen wennen aan het nieuwe zorglandschap
en moeten leren om elkaar (opnieuw) te vinden. Dat
heeft tijd nodig heeft, vergt een investering (elkaars
Tussenrapportage | 27

taal en cultuur leren kennen) en mogelijk op sommige
onderdelen meer standaardisatie van werkwijzen.
Overall regie op zorg- en
ondersteuningsinfrastructuur ontbreekt
De hervorming van de langdurige zorg en de afbouw
van klinische bedden sluit aan bij de wens om mensen
dichter bij hun eigen omgeving te laten behandelen.
VWS monitort de afbouw van de bedden en de opbouw
van ambulante zorg. Er is echter geen centrale regie of
eigenaarschap op deze af- en opbouw, waardoor niet
gestuurd wordt. Er is geen heldere verantwoordelijke
voor de regie op de gehele benodigde zorgen ondersteuningsinfrastructuur. Sommige
zorgverzekeraars werken met meerjarenafspraken
rondom af- en opbouw, anderen niet. Deze wordt
gefragmenteerd ingekocht of georganiseerd. Sommige
functies, zoals beoordeling in een crisissituatie, zijn
niet (voldoende) als 24/7 beschikbaarheidsvoorziening
aanwezig, bijvoorbeeld vanwege financiële redenen.
Het ontbreekt aan regie en sturing op de in- door- en
uitstroom in de hele keten: van klinisch naar bescherm
wonen met FACT, naar eigen woning met begeleiding.
Groot knelpunt bij de doorstroom uit voorzieningen is
het gebrek aan betaalbare woningen.

”Mijn ervaring is dat ze het ontzettend
druk hebben en dat er veel gevallen zijn,
die al lang een bed in de psychiatrie
hadden moeten hebben.”
Een moeder van een verslaagde zoon

Er is onvoldoende aandacht voor dagbesteding
voor verwarde personen met grote afstand tot de
arbeidsmarkt. Met als gevolg eenzaamheid en gebrek
aan structuur voor mensen die juist baat hebben bij
sociale contacten, een gevoel van zinvol te zijn en
goede structuur.
Risico- en regelreflex
De politieke en media-aandacht voor het vraagstuk
versterken de urgentie van het oplossen van
problemen. De aandacht is echter vaak ingegeven door
deelproblemen, die een integrale blik doen vernauwen.
Ook werkt dit stigmatisering in de hand, omdat de
aandacht uitgaat naar problemen en overlast. Dan voert
de risico-regelreflex de boventoon. Doordat structureel
wordt uitgegaan van het voorkomen van fouten, in
plaats van pragmatisch of innovatief werken aan goede
oplossingen, holt het systeem uit. Dit leidt tot angst en
verkramping bij professionals om te handelen. Juist zij
moeten zich veilig voelen om het goede te kunnen doen.

28 | Personen met Verward gedrag

Te veel nadruk op ‘de achterkant’

”In de groep werk je samen aan herstel,
waarbij onnodig lijden kan worden voorkomen.
Er is ruimte voor het verhaal. Mensen kunnen
over zichzelf praten. Er is herkenning en
erkenning. Mensen voelen zich geen minkukel
meer waarbij er een proces op gang komt.”
Een ervaringsdeskundige over zelfhulpgroepen

De aandacht gaat veel uit naar ‘de achterkant’: het
verruimen van mogelijkheden van gedwongen zorg,
het regelen van crisisbedden, acute opvanglocaties,
etc. De problemen ontstaan echter aan de voorkant.
Door te weinig aandacht voor de hele levenssituatie,
het algehele welzijn en een goede levensstructuur,
te weinig outreachende aanpakken, het niet direct
oppakken van signalen van personen en hun directe
omgeving, belemmeringen in de vrijwillige toegang
tot voorzieningen, afname van laagdrempelige
voorzieningen als huiskamers, sociale en
maatschappelijk werkers en inloopfuncties, ontbreken
van passende woningen en mogelijkheden voor werk of
zinvolle dagbesteding en onvoldoende deskundigheid
in de wijk. Meer aandacht naar de voorkant dient zowel
het belang van de samenleving als dat van het individu.

”Verwardheid is altijd een climax.
Het komt ergens vandaan. Je moet zorgen
dat je dit voorkomt. Daarbij is de manier
van benaderen heel erg belangrijk.”
Een ervaringsdeskundige

Complexiteit van en acceptatie door
de maatschappij

4.2 	Een gedeeld perspectief: werken vanuit de
bedoeling

”De samenleving is harder, rechtser,
individueler en draait meer om geld en
werk. Dat is niet gunstig voor ggz patiënten.
Psychiatrisch patiënten, zoals ik, kunnen
gewoon niet zo meedraaien op de arbeidsmarkt
als we zouden willen, hebben minder geld en
hebben vaak ook een kleiner netwerk. Door
mijn gedrag ben ik vrienden kwijtgeraakt.”

Voor structurele oplossingen is een gedeeld
perspectief nodig en een krachtige beweging van
mensen en organisaties, die samen werken aan een
sluitende aanpak, aansluitend bij de uitgangspunten
van de transformatie in het sociale domein. Wat is de
gezamenlijke bedoeling? Wat kunnen en willen we,
als we samen kijken naar een persoon met verward
gedrag en de samenleving? Wat is er nodig en wat kan
iedereen daaraan bijdragen? Dit perspectief kent vier
hoofdelementen:

Een ervaringsdeskundige

De maatschappij wordt steeds sneller en ingewikkelder.
Ook is het de vraag of de samenleving voldoende
gastvrij en/of toegerust is. Mensen met verward gedrag
ervaren vaak stigmatisering. Ze hebben niet alleen te
maken met hun eigen verwardheid, maar ook met de
wijze waarop de omgeving reageert (de zogenaamde
‘2e ziekte’). Dit belemmert hen in het meedoen in de
maatschappij. Mensen vinden moeilijker een baan,
trekken zich terug, vereenzamen en dit kan leiden tot
terugval.

”Bij verwarde personen is het rolverlies
h
 eel erg. Je stelt niets meer voor.”
Een ervaringsdeskundige

Er zijn taboes of dogma’s, zoals bijvoorbeeld blijkt
uit het ongemak van het accepteren dat sommige
mensen levenslang hulp nodig hebben of zonder goede
begeleiding een gevaar zijn voor de samenleving.
Er is een groep mensen die ‘nergens lijkt te passen’.
Te goed om in een zorginstelling opgenomen te
worden, te ziek om thuis te blijven of behandeld te
worden met informele zorg. Qua ziekte uitbehandeld,
dus niet passend in een zorginstelling, onvoldoende
stabiel om het alleen te redden. Voor deze mensen is
er geen passend antwoord, ze passen niet binnen de
werkelijkheid van de ‘systeemwereld’. Dus laten we ze
‘los’, wachtend op een (nieuwe) acute situatie.
Tot slot is er een taboe op het accepteren dat er altijd
mensen zullen zijn met verward gedrag, zoals er ook
altijd mensen met somatische klachten zijn. Niet alles is
te voorkomen.

1.	Een integrale, persoonsgerichte aanpak. Belangrijke
basisvoorwaarde voor herstel en het voorkomen van
terugval of afglijden is een integrale persoonsgerichte
aanpak met oog voor het belang van de samenleving.
Een aanpak gericht op sociale contacten, zinvol werk
of dagbesteding, passende woning, financieel de
zaken op orde en gezondheid.
2.	Van systeemwereld naar leefwereld. De leefwereld van
de persoon met verward gedrag én de samenleving
centraal. Dat betekent oprecht geïnteresseerd
luisteren naar zowel de persoon als de signalen uit
de samenleving, persoonlijk maatwerk, aansluiten
bij de persoonlijke situatie, de omgeving en eigen
kracht. De keteninstanties werken niet alleen vanuit
hun eigen individuele organisatiedoelstellingen (de
‘systeemwereld’), maar sluiten aan bij de levensfases,
ontwikkelingen en mogelijkheden van de unieke
persoon en bij de vragen en zorgen van de omgeving
(de samenleving). Ze proberen samen tot oplossingen
te komen, maken gebruik van ieders talenten en
leggen vloeiende verbindingen.
3.	Heldere regie en eigenaarschap. Helderheid
over wie regie en eigenaarschap neemt in de
integrale aanpak voor personen met een hulp- of
ondersteuningsbehoefte en/of een straftraject. De
ketenpartners werken samen, nemen gezamenlijk
verantwoordelijkheid en waar nodig is helder wie
de knoop doorhakt. ‘Nee’ is geen antwoord. Samen
doorpakken en mensen met verward gedrag en
de samenleving perspectief bieden, waarbij de
professional meer handelingsruimte krijgt.
4.	Preventie en vroegtijdige signalering centraal zetten.
Hulp en ondersteuning vroegtijdig en dichtbij. Met als
inzet persoonlijk leed en verschuiven naar ‘zwaardere
categorieën’ (en bijvoorbeeld aanraking met het
strafrecht) voorkomen en risico’s voor de samenleving
verminderen.

Tussenrapportage | 29

30 | Personen met Verward gedrag

Case #3
Wonen in een garagebox
Dit is Hassan
21 jaar

Hassan komt als hij 18 jaar is naar Nederland. Zijn moeder zet hem
in Marokko op het vliegtuig. Omdat Hassan een Nederlandse vader heeft,
kan hij een paspoort krijgen, dat iemand in Marokko voor hem regelt.

Paspoort

NL

Eenmaal in Nederland heeft Hassan geen huis.
Hij woont soms bij bekende families, soms in de daklozenopvang,
maar de meeste tijd slaapt hij in een garagebox.

OPVANG

Hassan veroorzaakt soms opstootjes,
waardoor hij een verbod krijgt bij een van de opvangplekken.

Hassan is analfabeet en Nederlands spreekt hij niet.
Pas als Hassan twee jaar in Nederland is, komt hij voor het eerst
officieel in aanraking met 'de instanties': Hassan wordt opgepakt
door de politie omdat hij betrokken is bij een winkeldiefstal.

HULP

20162017

De agenten die Hassan treffen, merken dat hij misschien
ondersteuning nodig heeft. Via de politie komt Hassan
in contact met DWI, een straatteam, MEE.
IQ

Uit een IQ-test blijkt dat Hassan een IQ van 63 heeft.

50
100
200

63

Via de instanties krijgt hij een postadres, een zwerfuitkering,
en uiteindelijk een plek in een huis voor begeleid wonen,
gefinancierd door de gemeente.

Een beschrijving van een persoon met verward gedrag (bron: Kafkabrigade)

Tussenrapportage | 31

5

De volgende fases van
het Aanjaagteam
Deze tussenrapportage van het Aanjaagteam is te
lezen als een afronding van de eerste, oriënterende
fase. Een fase waarin veel geluisterd, opgehaald en
onderzocht in intensieve samenwerking met vele
partners. Een fase waarin knelpunten zijn gesignaleerd,
oplossingsrichtingen zijn geduid en aanbevelingen zijn
gedaan voor maatregelen die nu al opgepakt kunnen
worden. De volgende fase van het Aanjaagteam staat
in het teken van verdiepen en samen doen.

5.1 De verdiepingsfase: verdiepen én samen doen
De volgende fase (medio februari t/m mei 2016)
staat in het teken van verdiepen én samen doen op
twee niveaus: handvatten voor de praktijk en de
meer fundamentele vraagstukken. Centraal staat
het ondersteunen van de praktijk, het werken als
katalysator. Het Aanjaagteam blijft aansluiten bij haar
hoofddoelstellingen: het vinden van oplossingen, die
werken voor de mensen zelf, rekening houdend met
het maatschappelijk belang van het voorkomen of
terugdringen van maatschappelijke overlast. Focus in de
volgende fase ligt op het verder concreet vergroten van
het handelingsperspectief van professionals en mensen
met verward gedrag en de verantwoordelijkheid van
gemeenten als regisseur van de keten. Daar waar
zij aanlopen tegen (fundamentele) problemen of
ontbrekende randvoorwaarden om de aanbevelingen
te implementeren, zal het Aanjaagteam deze stevig
adresseren, blijven aanjagen en ervoor waken dat er
niet alleen deeloplossingen komen.
Het verdiepende en actiegerichte gesprek
Het Aanjaagteam wil in de volgende fase verdiepende
en actiegerichte gesprekken aangaan. Doel van deze
gesprekken is de uitkomsten van de oriëntatiefase
te verrijken en de beweging (werken vanuit de
bedoeling) te versterken. Het Aanjaagteam gaat
daarvoor intensiever de regio in, de gemeentelijke
samenwerkingsverbanden opzoeken. Er zijn al tal van
bijeenkomsten in het land waarin gemeenten over dit
onderwerp praten en waarbij ook de ketenpartners
zijn uitgenodigd. Het Aanjaagteam sluit daar graag
bij aan en zal, daar waar hiaten liggen, stimuleren dat
alsnog bijeenkomsten georganiseerd worden of deze
zelf organiseren. Daarnaast betrekt het Aanjaagteam
ook de besturen van de verschillende ketenpartners, bij
voorkeur gezamenlijk en zoveel als mogelijk aansluitend
bij bestaande overleggen. Ook het bureauoverleg
zal weer een aantal keer bijeen gebracht worden. Dit
overleg is geïnitieerd door het Aanjaagteam en hierin
zitten vele partners. Vanzelfsprekend is er blijvende
aandacht voor de professionals zelf.
Ondersteunen en meeleren van lopende pilots en
proeftuinen
Er gebeurt veel in Nederland. Gemeenten, regio’s en
ketenpartners willen graag van elkaar leren om te kijken
hoe zij hun eigen praktijk en samenwerking kunnen

32 | Personen met Verward gedrag

verbeteren. Vaak worden vragen gesteld als: wat werkt
nu echt, waarom, wat zijn kritische succesfactoren,
wanneer zijn we volledig en sluitend? Uitgaande van de
sluitende aanpak, de geformuleerde bouwstenen en de
vier onderscheiden categorieën, gaat het Aanjaagteam
meeleren en -denken met een aantal lopende projecten
en aanpakken. Ze zal niet zozeer zelf initiëren, vanwege
de beperkte looptijd van het Aanjaagteam en met oog
op een goede borging. Enkele voorbeelden van pilots
waarin het Aanjaagteam wil meeleren of meedoen:
-	De ‘pilot verbeterde ketensamenwerking rondom
verwarde personen’ als onderdeel van het
verbetertraject naar aanleiding van de Commissie
Hoekstra.
-	Aanpakken rondom integrale passende
informatievoorziening in concrete casus (Kafka en
ervaringsdeskundigen).
-	Experimenteren met de organisatie en financiering
van passend vervoer in nauwe samenwerking met
GGZ-Nederland en de partners van Ambulancezorg
Nederland.
- Enkele regionale of gemeentelijke aanpakken.
Onderzoeksagenda met de partners
Uit het onderzoek van de UvA is gebleken dat er
veel onderzoek is, maar veelal op deelaspecten
of in specifieke regio’s. Het is belangrijk om met
onderzoekers en met de partners te gaan kijken welk
onderzoek, waar, vanuit de persoonsgerichte, integrale
aanpak wenselijk is. Met daarin aandacht voor de
relatie tussen de domeinen gezondheid, samenleving
en veiligheid en de wensen van mensen met verward
gedrag en hun familie. Op basis hiervan zal het
Aanjaagteam zoveel mogelijk aansluiten bij lopende
onderzoeksagenda’s, zoals vanuit de verschillende
ministeries en onderzoeksinstellingen of aanvullend
voorstellen doen voor nader onderzoek.

voor het implementeren van de aanbevelingen
ontbreken, zal het Aanjaagteam ook deze stevig
adresseren op de juiste plaatsen.
Verder sluit het Aanjaagteam ook in deze fase zoveel
mogelijk aan bij lopende trajecten en onderwerpen
van verschillende partners en opdrachtgevers, die
het vraagstuk personen met verward gedrag raken
of daarmee overlappen. Inzet is daarbij het delen van
kennis en ervaringen, elkaar versterken en voorkomen
dat zaken dubbel gedaan worden.
Benutten van maatschappelijke kosten- en
batenanalyses
De huidige aanpak van het vraagstuk van verward
gedrag kenmerkt zich door een grote variëteit aan
financieringsbronnen. Maatregelen kosten vaak de ene
organisatie geld, terwijl de andere er baat bij heeft.
Vanuit maatschappelijk oogpunt kunnen maatregelen
én effectief én efficiënt zijn, als met een bredere blik
hiernaar gekeken worden. Op deelterreinen, zoals
de Maatschappelijke Opvang, zijn al diverse analyses
gemaakt. Het verbreden en breder toegankelijk maken
van deze en waar nodig nieuwe analyses, helpt het
domeinoverstijgend denken en werken en kan mogelijk
bijdragen aan nieuwe kostendelingen. Deze analyses
kunnen ook behulpzaam zijn bij de verdere uitwerking
van de financiële consequenties van de eerder geduide
aanbevelingen.

Inbreng in aanpalende trajecten en borgen
voortgang relevante randvoorwaarden
Er lopen rondom het vraagstuk van mensen met
verward gedrag op diverse deel- of aanpalende
terreinen diverse trajecten. Te denken valt aan het
verbeterprogramma van het OM, het traject Continuïteit
van Zorg, Agenda voor de Zorg, de Transitiecommissie
Sociaal Domein, trajecten als Veilig Thuis,
Maatschappelijke Opvang en diverse convenanten.
Het Aanjaagteam zal haar inzichten actief met deze
trajecten delen.

Afronden inventarisaties
Een aantal andere inventarisaties loopt nog of gaat nog
starten:
-	Inventariseren belemmeringen en perverse prikkels in
het samenspel van de verschillende wetten en regels.
-	Inzicht verkrijgen wat er al op het gebied van
opleiding en scholing speelt: in hoeverre zijn
aanpassingen nodig of waar kan de opgedane kennis
een goede plek krijgen, zoals ook in de al gestarte of
nog te starten trajecten van de VNG.
-	Internationale dimensie van het probleem: hoe is
het in ons omringende landen geregeld? Via de
permanente vertegenwoordiging in Brussel is bij een
7-tal landen een korte enquête uitgezet om een indruk
te krijgen hoe deze landen omgaan met mensen die
verward gedrag vertonen.
-	Mogelijkheden om nieuwe technologieën te benutten,
zoals apps voor de professionals om veilig op afstand
te communiceren of voor mensen met verward
gedrag zelf.

Het Aanjaagteam heeft in hoofdstuk 4 aanbevelingen
gedaan en systeemoverstijgende problemen en
mogelijke oplossingen geadresseerd. Daar waar in de
verdiepende fase blijkt dat bepaalde randvoorwaarden

Communicatie
In de verdiepende fase wordt de dialoog – persoonlijke
communicatie - met gemeenten geïntensiveerd
vanwege hun regisserende rol. Er wordt zoveel
Tussenrapportage | 33

mogelijk gebruik gemaakt van bestaande middelen,
netwerken en media van opdrachtgevers, gemeenten
en ketenpartners om ook de overige doelgroepen te
bereiken. Daarnaast houdt het Aanjaagteam contact
met alle betrokkenen uit de eerste fase en zal via
meer generieke communicatie (interviews in landelijke
media, de website) andere mensen bereiken. Via het
emailadres Aanjaagteam@vng.nl blijft het Aanjaagteam
voor elke Nederlander openstaan voor reacties en
snelle en directe één-op-één communicatie.

interdisciplinaire structuren nodig zijn, die voortkomen
uit en stevig ingebed zijn in continue organisaties.
De inzet van het Aanjaagteam is dat steeds meer
gewerkt wordt vanuit ‘de bedoeling’ en er zoveel
mogelijk sprake is van sluitende aanpakken in
Nederland, vanuit het perspectief van mensen met
verward gedrag zelf én vanuit de maatschappij.

Om gemeenten en ketenpartners bewust te maken
van de noodzaak van een sluitende aanpak, gaat
het Aanjaagteam in eerste instantie aan de hand
van voorbeelden en casuïstiek (storytelling) laten
zien dat de huidige aanpak nog ontoereikend is.
In de communicatie ligt de nadruk op krachten en
kansen, door gebruikt te maken van interessante
praktijkvoorbeelden van ‘voorlopers’ ter inspiratie voor
de anderen.
Met het uitbrengen van deze tussenrapportage
wordt de website www.Aanjaagteam.nl gelanceerd,
onder de vlag van de VNG. Hier kunnen gemeenten,
ketenpartners en personen met verward gedrag en hun
directe omgeving informatie over dit onderwerp vinden.
De website wordt verrijkt met interessante voorbeelden
en informatie en is bedoeld om partijen in beweging te
krijgen, zodat zij gezamenlijk zorgen voor een sluitende
aanpak.

5.2 Vooruitblik op de volgende fases
3e fase: implementatie van de bouwstenen
Eind mei wordt op basis van wederom een
tussenrapportage, gestart met de derde fase van
implementatie daar waar dat nog nodig is (± juni tot
en met augustus 2016). Er wordt een actuele, gerichte
én integrale ‘stand van het land’ opgehaald bij de
gemeenten en haar ketenpartners op de geformuleerde
bouwstenen. Hoe gaat het, wat is nog nodig en welke
randvoorwaarden moeten nog vervuld worden en in de
laatste fase?
Laatste fase: afronding en borging
De uitkomsten van het tweede onderzoek naar de
stand van het land, geven inzicht in wat nog nodig is
om structureel een sluitende aanpak te borgen. Deze
zaken kunnen in de laatste fase bekrachtigd worden
bijvoorbeeld in een breed bestuursakkoord van alle
betrokkenen, zoals de VNG en de rijksoverheid, OM,
GGZ Nederland, zorgverzekeraars, politie, cliënt- en
familieorganisaties (zoals LPGGz) en de reclassering.
Dan zal mogelijk ook duidelijk worden of voor het
vasthouden van de beweging, blijvend nieuwe
34 | Personen met Verward gedrag

Het Aanjaagteam Verwarde Personen
Mevrouw Mr. Drs. J.W.E. Spies (voorzitter),
burgemeester Alphen aan den Rijn.
De heer P.J. Aalbersberg,
politiechef Eenheid Amsterdam, Nationale Politie.
en
De heer H. Van Dijk,
voorzitter landelijk politieplatform verwarde
personen, Nationale Politie.
De heer drs. E.C.J.E. Czyzewski,
voorzitter Raad van Bestuur GGZ-instelling Antes.
De heer L. van Leersum,
vertegenwoordiger cliënt- en familieperspectief.
Mevrouw drs. A.J.M.H. Mateijsen,
senior manager Inkoop Noord-West Nederland
Zilveren Kruis.
Mevrouw Mr. H.G.M. Rutgers,
plaatsvervangend Hoofdofficier van Justitie parket
Midden Nederland, Openbaar Ministerie.
Mevrouw drs. H.T.M. Scholten,
wethouder Jeugd, Welzijn en Zorg in Eindhoven.

Case #4
Door het lint
Dit is Kees
26 jaar

Kees begint op zijn 13e met drugs. Op zijn 14e woont hij een jaar
in een internaat, omdat hij moeilijk te handhaven is thuis.
Vanaf zijn 18e heeft Kees regelmatig psychoses: hij is erfelijk belast en de psychoses
worden waarschijnlijk getriggerd door drugs.
Hij gaat een aantal jaar kliniek in en kliniek uit:
vrijwillig en steeds van korte duur. Als Kees gebruikt of agressief wordt,
wordt hij vanwege gebrek aan motivatie weggestuurd.
Buiten de kliniek neemt zijn drugsgebruik vervolgens weer toe,
dan ontstaan psychoses en agressieve buien.
Er is buiten de klinieken voor Kees geen adequate hulpverlening.

Goede
hulpverlening

Hij woont bij zijn vader, die een bipolaire stoornis en
een alcoholverslaving heeft. Kees komt een aantal keer in aanraking
met de politie, één keer slaat hij een agent.
Naar aanleiding daarvan verblijft Kees een jaar in een forensische
psychiatrische kliniek. Een tijdelijke maatregel, waardoor hij de kliniek
verlaat zonder afgeronde behandeling en passend vervolgtraject.

?

Begin 2015 heeft Kees weer een ernstige psychose. Hij wordt weggestuurd
bij de instelling waar hij dan verblijft, omdat hij volgens de instelling
een gevaar is voor het personeel. Vlak daarna takelt Kees zijn vader
zo ernstig toe, dat zijn vader naar het ziekenhuis moet.

GGZ

Kees wordt veroordeeld voor de mishandeling, maar de aanklacht is niet volledig
en wordt niet ingediend. Mede daardoor krijgt Kees geen TBS, terwijl de
beoordelende psychiater dat wel wenselijk vindt. Kees krijgt uiteindelijk een plek
op een forensisch psychiatrische afdeling van een GGZ-instelling. Dat gaat goed.

?

GGZ

Kees wordt september 2016 ontslagen. Zijn moeder maakt zich
grote zorgen: als er geen adequaat vervolgtraject komt voor Kees,
blijft het risico dat het nog een keer misgaat bestaan.

Een beschrijving van een persoon met verward gedrag (bron: Kafkabrigade)

Tussenrapportage | 35

Contact
Aanjaagteam Verwarde Personen
Postbus 30435
2500 GK Den Haag
070 373 83 93
aanjaagteam@vng.nl
aanjaagteam.nl

januari 2016