Inventarisatie naleefniveau rookvrije horeca najaar 2015
Sinds 1 juli 2008 geldt in de horeca, sport-, kunst- en cultuursector een rookverbod. Op basis van de Hoge Raad
uitspraak van 10 oktober 2014 en de wetswijziging per 1 januari 2015 is de uitzondering voor kleine cafés zonder
personeel komen te vervallen. Sindsdien geldt het rookverbod weer voor de gehele horeca.
In opdracht van de NVWA heeft onderzoeks- en adviesbureau INTRAVAL tussen december 2008/januari 2009 en
december 2010/januari 2011 negen kwartaalmetingen uitgevoerd. In die metingen is gekeken naar de mate waarin
horecagelegenheden het rookverbod naleven. Per kwartaal zijn ruim 600 aselect gekozen horecabedrijven
geobserveerd in 25 geselecteerde gemeenten. Deze gemeenten vormen een goede dwarsdoorsnede van
Nederland. Er is een verdeling gemaakt over zes horecacategorieën: café en discotheek; restaurant; cafetaria en
snackbar; sportkantine; kunst en cultuur (theater, bioscoop, museum); hotel en recreatie. De negen
kwartaalmetingen laten zien dat de categorieën restaurant, cafetaria en snackbar, sportkantine, kunst en cultuur en
hotel en recreatie goeddeels rookvrij zijn. In deze vijf categorieën is daarom de frequentie verlaagd naar één keer
per jaar in het najaar. De meting van alle hoofdcategorieën heet de totaalmeting. In september/oktober is de
najaarmeting 2015 uitgevoerd.
In paragraaf 2 van deze factsheet komen de bevindingen van de meting in het najaar van 2015 van de
oorspronkelijke zes horecacategorieën aan bod. Hierbij maken we een vergelijking met de totaalmetingen najaar
2009 en najaar 2014. Voor de vergelijking zijn van deze metingen de resultaten van de hoofdcategorie café en
discotheek samengenomen (in totaal een vergelijkbare steekproef van 100 per meting). In paragraaf 3 presenteren
we de resultaten van de hoofdcategorie café en discotheek, onderverdeeld naar de subcategorieën discotheken,
eetcafés, cafés die niet onder de uitzondering vielen en cafés die wel onder de uitzondering vielen. Deze resultaten
vergelijken we met de voorjaarmetingen 2011 en 2015. We beginnen met het vermelden van de belangrijkste
resultaten in paragraaf 1.

1.

Belangrijkste resultaten

• In het najaar van 2015 zijn bijna alle horecagelegenheden rookvrij: 93% - 100%. Van de hoofdcategorie café en
discotheek is 93% rookvrij.
• Ook het percentage horecagelegenheden waar geen asbakken op de tafel of bar staan loopt uiteen van 93%
(café en discotheek) tot 100% (restaurant, kunst en cultuur en hotel en recreatie).
• Tussen het najaar van 2014 en het voorjaar van 2015 is het naleefpercentage bij cafés die onder de
uitzondering vielen, en waar roken was toegestaan tot 10 oktober 2014, gestegen: van 41% naar 88%. Deze
stijging heeft zich in het najaar van 2015 (81%) niet verder voortgezet.

2.

Resultaten zes hoofdcategorieën

In dit deel presenteren we de resultaten van de zes hoofdcategorieën: cafés en discotheken (inclusief eetcafés,
exclusief cafés die onder de uitzondering vielen); restaurants; cafetaria’s en snackbars; sportkantines; kunst en
cultuur; hotels en recreatiegelegenheden. We vergelijken de laatste meting in het najaar van 2015 met de
najaarmeting 2009 en de najaarmeting 2014.

Geen rokers
In het overgrote deel van de horecagelegenheden wordt op het moment van de observaties niet gerookt (figuur 1).
Al sinds de eerste meting zijn bij 90% of meer van alle horecagelegenheden geen rokers aanwezig. Het totale
percentage horecagelegenheden waar geen rokers aanwezig zijn, ligt in het najaar van 2015 met 98% significant
hoger dan in het najaar van 2009 en van 2014 (beide 95%). Bij de categorie cafés en discotheken is het
percentage gelegenheden waar geen rokers aanwezig zijn significant gestegen tussen najaar 2014 (74%) en
najaar 2015 (93%). Ook ten opzichte van het najaar 2009 is er sprake van een significante stijging, toen lag het
percentage nog op 73%.

1

Figuur 1

Geen rokers aanwezig naar soort gelegenheid, in % (soort: n=99-109; totaal N=599-623)

+, ++
+, ++

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
Najaar 09

Winter
09/10

Voorjaar 10 Zomer 10

Café en discotheek
Kunst en cultuur
Café en discotheek+,++
73
49
57
61
71
74
93

Najaar 09
Najaar 10
Najaar 11
Najaar 12
Najaar 13
Najaar 14
Najaar 15

Najaar 10

Winter
10/11

Restaurant
Hotel en recreatie
Restaurant
100
99
100
99
99
98
98

Najaar 11

Najaar 12

Najaar 13

Cafetaria
Totaal

Cafetaria
100
99
100
100
99
97
100

Sportkantine
100
98
97
99
98
97
99

Najaar 14

Najaar 15

Sportkantine

Kunst en cultuur
100
100
99
99
100
100
100

Hotel en recreatie
98
98
95
97
96
100
99

Totaal +,++
95
90
91
93
94
95
98

+ Significante stijging tussen meting najaar 2009 en meting najaar 2015, p < 0,05.
++ Significante stijging tussen meting najaar 2014 en meting najaar 2015, p < 0,05.

Geen asbakken
In bijna alle horecagelegenheden (99%) staan in het najaar van 2015 geen asbakken op tafels/bar (figuur 2). Dit is
een stijging ten opzichte van het najaar van 2009 (93%) en het najaar van 2014 (95%). In de categorie cafés en
discotheken is het percentage gelegenheden waar geen asbakken op de tafels/bar staan gestegen van 82% in het
najaar van 2014 naar 93% in het najaar van 2015. Het percentage in het najaar van 2015 ligt eveneens significant
hoger dan in het najaar van 2009 (69%).
Figuur 2

Geen asbakken op de tafels/bar aanwezig naar soort gelegenheid, in % (soort: n=99-109; totaal N=599-623)

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

+, ++
+, ++

Najaar 09

Winter
09/10

Voorjaar 10 Zomer 10

Café en discotheek
Kunst en cultuur

Najaar 09
Najaar 10
Najaar 11
Najaar 12
Najaar 13
Najaar 14
Najaar 15

Café en discotheek +,++
69
51
56
63
71
82
93

Najaar 10

Winter
10/11

Restaurant
Hotel en recreatie
Restaurant
98
97
100
98
98
96
100

Najaar 11

Najaar 12

Cafetaria
Totaal

Cafetaria
100
99
100
100
96
98
99

Sportkantine
97
97
95
98
96
98
99

Kunst en cultuur
100
100
98
99
98
99
100

Najaar 13

Najaar 14

Najaar 15

Sportkantine

Hotel en recreatie
97
98
93
96
97
97
100

Totaal +,++
93
90
90
92
93
95
99

+ Significante stijging tussen meting najaar 2009 en meting najaar 2015, p < 0,05.
++ Significante stijging tussen meting najaar 2014 en meting najaar 2015, p < 0,05.

Aanduiding
In de metingen is ook gekeken of het rookverbod in de horecagelegenheden wordt aangeduid. Het aanduiden is
één van de maatregelen die bijdraagt aan een goed rookbeleid. Tevens schept het duidelijkheid voor het publiek.

2

Gemiddeld heeft in het najaar van 2015 ruim een kwart (28%) van alle horecagelegenheden een verplichte
aanduiding van het rookverbod (figuur 3). Tussen het najaar van 2009 en het najaar van 2015 is er sprake van een
daling in het percentage horecagelegenheden met een aanduiding van 57% naar 28%. De daling in het najaar van
2015 ten opzichte van het najaar van 2009 doet zich voor bij alle afzonderlijke categorieën.
Figuur 3

Aanduiding rookverbod naar soort gelegenheid, in % (soort: n=99-109; totaal N=599-623)

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

-

---- Najaar 09

Winter Voorjaar 10 Zomer 10 Najaar 10
09/10
Café en discotheek
Restaurant
Sportkantine
Kunst en cultuur
Café en discotheek 61
49
37
33
24
33
33

Najaar 09
Najaar 10
Najaar 11
Najaar 12
Najaar 13
Najaar 14
Najaar 15

Restaurant 48
42
33
21
23
19
18

Winter
10/11

Najaar 11

Najaar 12

Najaar 13

Cafetaria
Hotel en recreatie

Cafetaria41
40
35
38
29
18
21

Sportkantine66
68
57
50
48
44
43

Kunst en Cultuur 58
51
49
50
41
39
20

Najaar 14

Najaar 15

Totaal

Hotel en recreatie 71
53
48
53
35
32
34

Totaal 57
50
43
41
33
31
28

- Significante daling tussen meting najaar 2009 en meting najaar 2015, p < 0,05.

Rookruimtes
De Tabakswet zondert rookruimten uit van het rookverbod. Aan zo’n ruimte worden enkele specifieke eisen
gesteld. Een rookruimte moet met een deur zijn afgesloten en mag geen rookoverlast geven in de aangrenzende
ruimten. In de rookruimten mogen geen werkzaamheden worden verricht en de rookruimte mag geen doorgang
zijn naar andere ruimten, zoals toiletten en een uitgang. Verder moet de rookruimte worden aangeduid als een
rookruimte. Bedrijven zijn overigens niet verplicht om een rookruimte in te richten.
Een beperkt deel (5%) van de horecagelegenheden heeft in het najaar van 2015 een rookruimte (figuur 4). In het
najaar van 2009 en van 2014 lag dit totale percentage op hetzelfde niveau (beide 4%). Cafés en discotheken
hebben vaker een rookruimte dan de overige horecagelegenheden. Tijdens de laatste meting ligt dit percentage op
25% en is daarmee significant hoger vergeleken met het najaar van 2009 (10%).
Figuur 4 Percentage horecagelegenheden met een rookruimte naar soort gelegenheid (soort: n=99-109; totaal N=599-623)
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

+
Najaar 09

Winter Voorjaar 10 Zomer 10 Najaar 10
09/10
Café en discotheek
Restaurant
Sportkantine
Kunst en cultuur

Najaar 09
Najaar 10
Najaar 11
Najaar 12
Najaar 13
Najaar 14
Najaar 15

Café en discotheek+
10
16
11
13
17
19
25

Restaurant
6
1
2
1
1
0
1

Winter
10/11

Najaar 11 Najaar 12 Najaar 13 Najaar 14 Najaar 15
Cafetaria
Hotel en recreatie

Cafetaria
0
0
0
2
2
0
0

Sportkantine
1
4
4
5
6
2
2

+Significante stijging tussen meting najaar 2009 en meting najaar 2015, p < 0,05.

3

Kunst en cultuur
3
3
1
2
0
0
0

Totaal

Hotel en recreatie
7
5
5
3
8
3
5

Totaal
4
5
4
4
6
4
5

3.

Resultaten per subcategorie café en discotheek

In deze paragraaf behandelen we de resultaten van de (deel)voor- en najaarmetingen 2011 tot en met najaar 2015
van de vier subcategorieën (discotheken, eetcafés, cafés niet onder de uitzondering, cafés onder de uitzondering)
die behoren tot de hoofdcategorie café en discotheek. Hierbij worden de resultaten van de voorjaarmeting 2011 en
voorjaarmeting 2015 vergeleken met de resultaten van de laatste meting in het najaar van 2015.

Geen rokers
Tijdens de observaties is gekeken of de aanwezigen wel of niet roken. De tien metingen laten zien dat de eetcafés
vrijwel rookvrij zijn: najaar 2015: 99%; voorjaar 2015: 98%: voorjaar 2011: 90% (figuur 5). Bij de overige drie
subcategorieën is er sprake van een sterke stijging van het percentage dat rookvrij is ten opzichte van de meting in
het voorjaar van 2011. Van de discotheken is in het najaar van 2015 95% rookvrij, hetgeen significant hoger ligt
dan in het voorjaar van 2011 (60%). Bij de cafés die niet onder de uitzondering vielen, stijgt het aantal rookvrije
bedrijven eveneens: van 50% in het voorjaar van 2011 naar 94% in het najaar van 2015. De stijging tussen het
najaar van 2014 en het voorjaar van 2015 bij de cafés die wel onder de uitzondering vielen, en waar roken was
toegestaan tot 10 oktober 2014, heeft zich niet verder voortgezet. In het najaar van 2015 is 81% van deze
gelegenheden rookvrij, in het voorjaar van 2015 lag dit op 88%.
Figuur 5

Geen rokers naar soort gelegenheid, in % (per subcategorie: n=100-110)

90

+
+
+

80

+

100

70
60
50
40
30
20
10
0
Voorjaar 2011 Najaar 2011 Voorjaar 2012 Najaar 2012 Voorjaar 2013 Najaar 2013 Voorjaar 2014 Najaar 2014 Voorjaar 2015 Najaar 2015
Discotheek

Voorjaar 11
Voorjaar 12
Voorjaar 13
Voorjaar 14
Voorjaar 15
Najaar 15

Discotheek +
60
66
64
82
95
95

Eetcafé

Café niet onder uitzondering

Eetcafé +
90
84
89
97
98
99

Café niet onder uitzondering +
50
51
65
77
96
94

Café onder uitzondering
Café onder uitzondering +
27
20
36
41
88
81

+ Significante stijging tussen meting voorjaar 2011 en meting najaar 2015, p < 0,05.

Geen asbakken
Uit de tien metingen blijkt dat de asbak nagenoeg is verdwenen uit de discotheken en eetcafés: najaar 2015: 98%
en 99% (figuur 6). Voor cafés die niet onder de uitzondering vielen ligt dit percentage op 93%, terwijl dit in het
voorjaar van 2011 met 49% aanzienlijk minder was. In cafés die onder de uitzondering vielen, verdwijnt de asbak
ook in een groeiend aantal bedrijven van tafel/bar; 16% in het voorjaar van 2011 versus 82% in het najaar van
2015. Ook hier geldt dat de stijging die zich tussen najaar 2014 (43%) en voorjaar 2015 (83%) heeft voorgedaan,
zich niet verder heeft doorgezet.

4

Figuur 6

Geen asbakken op de tafels/bar naar soort gelegenheid, in % (per subcategorie: n=100-110)

+
+
+
+

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

Voorjaar 2011 Najaar 2011 Voorjaar 2012 Najaar 2012 Voorjaar 2013 Najaar 2013 Voorjaar 2014 Najaar 2014 Voorjaar 2015 Najaar 2015
Discotheek
Eetcafé
Café niet onder uitzondering
Café onder uitzondering

Voorjaar 11
Voorjaar 12
Voorjaar 13
Voorjaar 14
Voorjaar 15
Najaar 15

Discotheek +
73
82
85
83
99
98

Eetcafé +
89
84
90
97
97
99

Café niet onder uitzondering +
49
50
56
76
97
93

Café onder uitzondering +
16
12
23
37
83
82

+ Significante stijging tussen meting voorjaar 2011 en meting najaar 2015, p < 0,05.

Aanduiding
Tegenover de stijging van het aantal rookvrije bedrijven staat een daling van het aantal bedrijven dat het
rookverbod aanduidt (figuur 7). Bij de eetcafés duidt 22% van de gelegenheden in het najaar van 2015 het
rookverbod aan. Dat is 14 procentpunt minder dan in het voorjaar van 2011 (36%).
Figuur 7

Aanduiding rookverbod naar soort gelegenheid, in % (per categorie: n=100-110)

100
90
80
70
60
50
40
30

-

20
10
0

Voorjaar 2011 Najaar 2011 Voorjaar 2012 Najaar 2012 Voorjaar 2013 Najaar 2013 Voorjaar 2014 Najaar 2014 Voorjaar 2015 Najaar 2015
Discotheek

Voorjaar 11
Voorjaar 12
Voorjaar 13
Voorjaar 14
Voorjaar 15
Najaar 15

Discotheek
39
44
44
29
34
39

Eetcafé

Café niet onder uitzondering

Eetcafé 36
34
34
20
18
22

Café niet onder uitzondering
41
33
37
31
29
34

Café onder uitzondering
Café onder uitzondering
22
19
18
20
31
26

- Significante daling tussen meting voorjaar 2011 en meting najaar 2015, p < 0,05.

Ook is gekeken waar de aanduiding zich bevindt. In alle tien metingen hebben de verschillende soorten
horecabedrijven de aanduiding op het raam of de deur, zodat deze van buiten zichtbaar is. Hierin zijn geen
opvallende veranderingen te zien.

Rookruimtes
Gekeken is of er rookruimtes aanwezig zijn in het horecabedrijf. Van cafés die niet onder de uitzondering vielen
heeft 31% in het najaar van 2015 een rookruimte (figuur 8). In het voorjaar van 2011 lag dit percentage nog op

5

16%. Bij de eetcafés ligt dat percentage (6%) beduidend lager. Van de cafés die onder de uitzondering vielen heeft
in het najaar van 2015 17% een rookruimte, in het voorjaar van 2015 lag dit met 14% op een vergelijkbaar niveau.
Figuur 8

Percentage horecagelegenheden met een rookruimte, in % (per categorie: n=100-110)

100
90
80
70
60
50
40

+

30
20
10
0

Voorjaar 2011 Najaar 2011 Voorjaar 2012 Najaar 2012 Voorjaar 2013 Najaar 2013 Voorjaar 2014 Najaar 2014 Voorjaar 2015 Najaar 2015

Voorjaar 11
Voorjaar 12
Voorjaar 13
Voorjaar 14
Voorjaar 15
Najaar 15

Discotheek

Eetcafé

Discotheek
39
42
42
39
44
38

Eetcafé
9
4
8
5
5
6

Café niet onder uitzondering

Café niet onder uitzondering +
16
13
28
27
25
31

Café onder uitzondering

Café onder uitzondering
14
17

+ Significante stijging tussen meting voorjaar 2011 en meting najaar 2015, p < 0,05.

Zoals reeds vermeld mogen in de rookruimten geen werkzaamheden worden verricht. In het najaar van 2015 is
dit in 10% van de discotheken echter wel het geval, terwijl in 3% van de cafés die niet onder de uitzondering
vielen werkzaamheden worden verricht in de rookruimte. In de eetcafés is tijdens het observeren geen personeel
in de rookruimtes waargenomen.
www.intraval.nl / www.nvwa.nl

6