Tweede HGK-monitor
rechtbanken
Gelderland en Overijssel

Vastgesteld door de Raad voor de rechtspraak
4 november 2015

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 2 van 15

Inhoudsopgave
1

Inleiding

3

2

De resultaten van de monitoring

3

2.1

Bedrijfsvoering en efficiency

4

2.1.1
2.1.2
2.1.3

4
6
6

2.2

Gerechtsomvang, personele samenstelling, ziekteverzuim en werkdruk
Productie versus instroom: werkvoorraadontwikkeling
Productiviteit en financieel resultaat

Kwaliteitsindicatoren

7

2.2.1
2.2.2
2.2.3

7
7
8

Promis-aandeel en MK-aandeel
Permanente educatie, mediation-gebruik, klachten en wrakingen
Doorlooptijden

2.3

Klantwaardering Rechtspraak 2014

10

2.4

Koers en prioriteiten rechtbanken Gelderland en Overijssel

11

2.4.1
2.4.2

11
12

Rechtbank Gelderland
Rechtbank Overijssel

3

Samenwerking met het Openbaar Ministerie

12

4

Conclusie

12

Bijlage: Verklarende woordenlijst

13

de Rechtspraak

1

Raad voor de rechtspraak
pagina 3 van 15

Inleiding
In september 2014 is de Raad voor de rechtspraak (de Raad) door de minister van Veiligheid en Justitie
(VenJ) gevraagd een rapportage op te stellen over de stand van zaken in de rechtbanken Gelderland en
Overijssel: de HGK-Monitor. Deze monitor is de tweede monitor: een actualisatie van de eerste monitor
die op 12 november 2014 door de Raad voor de rechtspraak is vastgesteld. Aanleiding van deze
rapportages is de in de Splitswet vastgelegde afspraak dat een monitoring van de arrondissementen
Gelderland en Overijssel zal worden uitgevoerd1.
Zowel de eerste als deze tweede monitor zijn opgesteld aan de hand van een set door het ministerie van
VenJ aangereikte indicatoren. De indicatoren zijn door de Raad voor de rechtspraak, in afstemming met
de betrokken rechtbanken, voorzien van feitelijke informatie en een korte toelichting. De monitor richt
zich op de mate waarin een goede balans blijft bestaan tussen een hoog niveau van productie bij de
betreffende rechtbanken enerzijds en het bewaken van de kwaliteit van rechtspraak anderzijds.
De productie en effectiviteit van de rechtbanken Gelderland en Overijssel worden in beeld gebracht via
bedrijfsvoeringsinformatie afkomstig van deze gerechten voor de jaren 2013 en 2014 en door deze waar
nodig nader te duiden. Ten aanzien van het in kaart brengen van de kwaliteit van rechtspraak wordt
aangesloten bij de kwaliteitsindicatoren die al door de Rechtspraak worden benut om ontwikkelingen in
de kwaliteit te kunnen beschrijven.
Voor de inrichting van deze monitoring is een aantal uitgangspunten gehanteerd:
1. De monitoring beperkt zich tot de informatie over de jaren 2013 en 2014.
2. Om te kunnen vaststellen hoe de rechtbanken Gelderland en Overijssel ten opzichte van andere
rechtbanken functioneren worden vergelijkingen gemaakt met landelijke gemiddelden van alle
rechtbanken.
3. De monitoringrapportage zal beperkt zijn in omvang zijn en gebaseerd zijn op de reeds beschikbare
informatie.
4. De monitoringrapportage wordt opgesteld door de Rechtspraak en heeft betrekking op de rechtbank
Gelderland en de rechtbank Overijssel.

2

De resultaten van de monitoring
De resultaten van de monitoring richten zich op enerzijds bedrijfsvoeringsinformatie en anderzijds
kwaliteitsindicatoren. De bedrijfsvoeringsinformatie betreft de omvang van de rechtbanken, de
personele samenstelling, het ziekteverzuim, de werkdruk, de productiviteit en het financieel resultaat.
Gegevens over de kwaliteit van rechtspraak betreffen de volgende indicatoren: aandeel zaken dat door 3
rechters wordt behandeld (MK-aandeel), gebruik van de Promis-methode in strafzaken, mate van
permanente educatie, de duur van rechtszaken, mediationgebruik, klachten en wrakingen en
klantwaardering.

1

Kamerstukken II, 2012-2013, 33 451, nr. 3

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 4 van 15

2.1

Bedrijfsvoering en efficiency

2.1.1

Gerechtsomvang, personele samenstelling, ziekteverzuim en werkdruk
Instroomvolume en omvang rechtbanken
Tabel 1 laat zien dat de rechtbank Gelderland een gemiddelde grootte heeft. De rechtbank Overijssel is
de kleinste rechtbank in Nederland.

Tabel 1: instroomvolume en omvang rechtbanken, 2013 en 2014
Rechtbanken

Instroom zaken 2014
Uitstroom zaken 2014
Personeelsomvang (FTE)
Omzet (opbrengsten + meer-/minderwerk)

Gelderland

2013
167.000
157.400
677
56

2014
177.300
176.400
667
55

Overijssel

2013
106.900
101.900
432
38

2014
103.600
103.100
421
39

Landelijk
gemiddelde
2013
154.600
149.500
645
55

2014
154.000
153.400
653
54

Personele samenstelling
Uit tabel 2 valt op te maken dat het aandeel rechters in de rechtbank Gelderland en de rechtbank
Overijssel vergelijkbaar is met het landelijk gemiddelde. Het aandeel vrouwelijke rechters in de
rechtbank Overijssel is lager dan in de rechtbank Gelderland, waar dit aandeel ongeveer gelijk is aan het
gemiddelde bij alle rechtbanken.
Onder gerechtsambtenaren2 ligt het aandeel vrouwen in beide rechtbanken dichter bij elkaar en niet ver
van het landelijk gemiddelde af.
Tabel 2: personele samenstelling, aandeel rechters en aandeel vrouwen, 2013 en 2014
Rechtbanken

Aandeel rechters op totaal aantal
medewerkers
Aandeel vrouwen op totaal aantal rechters
Aandeel vrouwen op totaal aantal
gerechtsambtenaren

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

2013

2014

2013

2014

2013

2014

22%
57%

23%
56%

21%
42%

22%
41%

22%
59%

22%
59%

66%

66%

63%

63%

69%

70%

Uit tabel 3 blijkt dat in de rechtbank Overijssel, in vergelijking met het landelijk gemiddelde, veel
rechters van 50 jaar en ouder werken. Omdat dit de komende jaren tot een relatief hoge uitstroom
wegens pensionering kan leiden, speelt de rechtbank Overijssel met behulp van het instrument
strategische personeelsplanning in op het toekomstige personeelsverloop.
In de rechtbank Gelderland is de helft van de rechters jonger dan 50 jaar, niet sterk afwijkend van het
landelijk gemiddelde.

2

Dit betreft niet-rechterlijk personeel, zoals: administratief medewerkers, juridisch medewerkers en
medewerkers in de bedrijfsvoering.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 5 van 15

De leeftijdsopbouw bij gerechtsambtenaren geeft een vergelijkbaar beeld. In de rechtbank Gelderland is
het aandeel gerechtsambtenaren van 50 jaar en ouder niet sterk afwijkend van het landelijk gemiddelde.
In de rechtbank Overijssel is deze leeftijdsgroep meer vertegenwoordigd dan landelijk gemiddeld.
Tabel 3: personele samenstelling, leeftijdsopbouw, 2013 en 2014
Rechtbanken

Gelderland

Overijssel

Landelijk gemiddelde

Rechters ≥ 50 jaar
Rechters < 50 jaar

2013
44%
56%

2014
50%
50%

2013
61%
39%

2014
64%
36%

2013
49%
51%

2014
53%
47%

Gerechtsambtenaren ≥ 50 jaar
Gerechtsambtenaren < 50 jaar

32%
68%

34%
66%

34%
66%

37%
63%

31%
69%

32%
68%

Ziekteverzuim
Uit tabel 4 blijkt dat het ziekteverzuim onder rechters in 2014 voor de rechtbank Overijssel
overeenkomt met het landelijk gemiddelde. In de rechtbank Gelderland was dat hoger dan het landelijke
gemiddelde, ondanks de daling in vergelijking met het verzuim in 2013. Het nog steeds relatief hoge
ziekteverzuim onder rechters in Gelderland wordt grotendeels verklaard door naar verhouding veel
langdurig ernstig zieken (niet werk gerelateerd).
Het ziekteverzuim onder gerechtsambtenaren lag bij de rechtbank Gelderland net onder het landelijk
gemiddelde en bij de rechtbank Overijssel ruim onder het landelijk gemiddelde.
Tabel 4: ziekteverzuim, 2013 en 2014
Rechtbanken

Ziekteverzuim rechters
Ziekteverzuim gerechtsambtenaren

Gelderland
2013
4,5%
4,9%

2014
4,1%
4,9%

Overijssel
2013
1,1%
3,2%

2014
3,3%
4,2%

Landelijk gemiddelde
2013
2,8%
5,2%

2014
3,2%
5,1%

Werkdruk
In tabel 5 zijn gegevens verwerkt uit het in 2014 gehouden medewerkerswaarderingsonderzoek en
weergegeven met een indexcijfer. Daaruit blijkt dat de werkdruk door rechters en gerechtsambtenaren in
de rechtbank Gelderland en rechtbank Overijssel niet of nauwelijks anders wordt gewaardeerd dan
landelijk gemiddeld in de rechtbanken. De werkdruk wordt door rechters en gerechtsambtenaren in de
rechtbank Overijssel iets positiever gewaardeerd dan de werkdruk in de rechtbank Gelderland.
Tabel 5: werkdruk, 2014 (in 2013 is geen medewerkerswaarderingsonderzoek uitgevoerd)
Rechtbanken

Werkdruk
(indexcijfer: 100 = landelijk gemiddelde)

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

100

102

100

de Rechtspraak

2.1.2

Raad voor de rechtspraak
pagina 6 van 15

Productie versus instroom: werkvoorraadontwikkeling
In tabel 6 wordt de instroom versus afgedane zaken voor zes rechtsgebieden weergegeven. Een
indicator om te kunnen bepalen of een gerecht de instroom van zaken kan bijhouden is de verhouding
tussen het aantal afgedane zaken en het aantal ingestroomde zaken.
De productie was over het algemeen in lijn met het zaaksaanbod en soms hoger. Als in tabel 6 het
verhoudingsgetal drie procentpunten of meer onder het gemiddelde ligt en tevens onder de 100%, dan
wordt het cijfer toegelicht.
In de rechtbank Overijssel is in 2014 5% minder strafzaken afgedaan dan er nieuw instroomden. De
voorraadtoename van strafzaken komt door een hoger dan verwachte instroom. Het aantal afgedane
strafzaken was wel conform de planning en afspraken met o.a. het Openbaar Ministerie. Bij deze
rechtbank nam ook de werkvoorraad bestuursrechtelijke zaken toe. De toegenomen werkvoorraad
bestuursrecht betreft bijna volledig een cluster van 150 ambtenarenzaken.
De in 2013 in Gelderland ontstane voorraadtoename civiele zaken is voor het grootste deel weggewerkt.
In de rechtbank Gelderland is in 2014, wegens tijdelijk onvoldoende personeelscapaciteit, 4% minder
vreemdelingenzaken afgedaan dan er instroomden (79 zaken). Bij het reguliere bestuursrecht was de
productie 90 procent van de instroom. Een belangrijke oorzaak was de onverwacht grote instroom van
ambtenarenzaken: het duurt even voordat genoemde zaken zijn afgedaan.

Tabel 6: productie versus instroom, 2013 en 2014
Rechtbanken

civiel recht
bestuursrecht
vreemdelingenrecht
belastingrecht
strafrecht
kantonzaken

2.1.3

Gelderland

2013
94%
96%
122%
90%
94%
94%

2014
104%
90%
96%
101%
98%
99%

Overijssel

2013
97%
106%
104%
107%
99%
93%

2014
101%
94%
132%
101%
95%
99%

Landelijk gemiddelde

2013
98%
96%
108%
97%
96%
96%

2014
102%
94%
101%
104%
99%
99%

Productiviteit en financieel resultaat
Uit tabel 7 blijkt dat beide rechtbanken in 2014 een beperkt negatief financieel resultaat hebben behaald,
maar dat leidde niet tot een negatief eigen vermogen.
De kostenproductiviteitsindicatie bij de rechtbank Gelderland lag in 2014 op het landelijk gemiddelde
en lag bij de rechtbank Overijssel onder dat gemiddelde. De relatief hoge kosten bij rechtbank
Overijssel waren het gevolg van aanloopkosten die te maken hadden met de nieuwe huisvesting in
Zwolle, maar ook met herinrichting van de facilitaire dienst. De rechtbank kende desondanks slechts
een gering negatief financieel resultaat omdat de rechtbank voor deze noodzakelijke kosten extra
bijdragen ontvangt van de Raad voor de rechtspraak. De relatief hoge arbeidsproductiviteit weerspiegelt
dat de oorzaak van de hogere kosten niet verbonden zijn met de inzet in het primaire proces maar in de
eerder genoemde aanloopkosten.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 7 van 15

Tabel 7: indicatoren productiviteit en financieel resultaat, 2013 en 2014
Rechtbanken

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

financieel resultaat als % van omzet
eigen vermogen als % van omzet

2013
0,8%
3,9%

2014
-0,7%
2,3%

2013
0,1%
2,1%

2014
-0,5%
1,4%

2013
0,0%
2,5%

2014
-1,5%
1,9%

kostenproductiviteit indicator
arbeidsproductiviteit t.o.v. gemiddelde

0,96
100%

0,96
101%

0,92
103%

0,88
109%

0,96
100%

0,95
100%

2.2

Kwaliteitsindicatoren

2.2.1

Promis-aandeel en MK-aandeel
Een Promis-uitspraak is een uitspraak van de strafrechter, waarin de beslissing via een bepaalde
methodiek op een begrijpelijke manier gemotiveerd wordt. Het MK-aandeel heeft betrekking op het
percentage zaken dat door een meervoudige kamer worden afgedaan. In tabel 8 zijn het aandeel MKstrafzaken en het Promis-percentage weergegeven.
Uit tabel 8 blijkt dat de landelijke norm voor het Promis-percentage in 2014 op 50% lag, wat betekent
dat ten minste 50 procent van alle MK-zaken via deze werkwijze moet worden behandeld. Voor beide
rechtbanken is dit een belangrijk onderwerp en de uitkomsten laten dat ook zien. In 2014 is bij de
rechtbank Gelderland 87% van de MK-strafzaken volgens de Promis-methode afgedaan en bij de
rechtbank Overijssel was dat 71%. Landelijk gemiddeld is het 73%.
In de rechtbank Gelderland zijn in 2014 in vergelijking met het landelijk gemiddelde relatief weinig
handelszaken (5%), familiezaken (0,4%) en strafzaken (12%) door drie rechters behandeld. Dit is niet
het gevolg van efficiencyoverwegingen, maar er was voor de rechtbank Gelderland in 2013 en 2014 een
laag aanbod aan MK-waardige zaken op deze drie rechtsgebieden.
In de rechtbank Overijssel waren de MK-percentages bij alle rechtsgebieden op of rond het landelijk
gemiddelde.

Tabel 8: Promis-percentage en MK-percentage, 2013 en 2014
Rechtbanken

Promis-%

2013
91%

2014
87%

2013
70%

2014
71%

Landelijk
gemiddelde
2013
2014
65%
73%

MK-% handelszaken
MK-% familiezaken
MK-% Regulier bestuursrecht
MK-% Vreemdelingenzaken
MK-% Strafzaken

6%
1%
10%
3%
13%

5%
0,4%
15%
4%
12%

14%
1%
13%
2%
15%

13%
4%
12%
3%
17%

10%
1%
9%
2%
14%

2.2.2

Gelderland

Overijssel

8%
2%
11%
3%
15%

Norm/
streefwaarde
50%
10%
3%
10%
5%
15%

Permanente educatie, mediation-gebruik, klachten en wrakingen
In tabel 9 zijn de resultaten op het gebied van permanente educatie, verwijzingen naar mediation, het
aantal gehonoreerde klachten en gehonoreerde wrakingsverzoeken vermeld.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 8 van 15

De uitkomsten voor permanente educatie liggen voor beide rechtbanken rond het gemiddelde of
erboven. Het niet behalen van de norm (90 uur in drie jaar) betekent niet dat medewerkers niet aan
permanente educatie doen. Immers: 89 uur in drie jaar wordt gezien als het niet halen van de norm.
In de rechtbank Overijssel wordt vaker gebruik gemaakt van mediation dan in Gelderland. Beide cijfers
wijken overigens niet substantieel af van het landelijk gemiddelde. Ook de slagingskansen in Overijssel
en Gelderland wijken niet duidelijk af van het landelijk gemiddelde.
Het aantal gegronde klachten ligt in Overijssel relatief laag. In Gelderland wijkt het niet substantieel af
van gemiddeld.
Het aantal gehonoreerde wrakingsverzoeken ligt gemiddeld tussen de 1 en 2 per rechtbank.
De aantallen in Gelderland en Overijssel vallen daar tegen afgezet, niet op.
Tabel 9: andere kwaliteitsindicatoren, 2013 en 2014
Rechtbanken

Permanente educatie rechters
Permanente educatie gerechtsambtenaren

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

Norm

2013
76%
56%

2014
71%
65%

2013
83%
71%

2014
74%
65%

2013
71%
57%

2014
73%
61%

100%
100%

Aantal verwijzingen naar mediation per
10.000 afgedane rechtszaken
% mediationpogingen afgesloten met
(gedeeltelijke) overeenstemming

6

5

10

9

7

7

x

61%

57%

60%

65%

55%

60%

x

Aantal gegronde klachten
per 10.000 rechtszaken
Aantal gehonoreerde wrakingsverzoeken

2,4
2

3,0
1

0,6
0

0,9
2

2,0
1

2,4
1,6

x
x

2.2.3

Doorlooptijden
De periode die ligt tussen de start van een rechtszaak en de uitspraak van de rechter over de betreffende
zaak is de doorlooptijd. De doorlooptijden per rechtsgebied staan beschreven in tabel 10, 11, 12 en 13.
Civiel recht: handelszaken en familiezaken
Uit tabel 10 blijkt dat de doorlooptijden van civiele zaken en familierechtelijke zaken bij beide
rechtbanken over het algemeen in lijn zijn met het landelijk gemiddelde of beter. In Gelderland duren
alleen de scheidingen op gemeenschappelijk verzoek iets langer dan gemiddeld.

Tabel 10: doorlooptijden civiel en familie, 2013 en 2014
Doorlooptijden
Civiel recht: handelszaken
handelszaken met verweer (norm 1)
handelszaken met verweer (norm 2)
handelszaken zonder verweer
handelsrekesten (vnl. Insolventie)
beëindigde faillissementen
kort gedingen

Norm

70% < 1 jaar
90% < 2 jaar
90% < 1 maand
90% < 3 mnd.
90% < 3 jaar
95% < 3 mnd.

Gelderland

Overijssel

Landelijk

2013

2014

2013

2014

2013

2014

69%
88%
83%
92%
85%
92%

72%
91%
88%
89%
83%
91%

55%
84%
74%
90%
86%
91%

57%
85%
82%
90%
83%
93%

55%
81%
77%
81%
82%
93%

60%
86%
79%
83%
79%
92%

de Rechtspraak

Doorlooptijden
Civiel recht: familiezaken
scheidingszaken totaal
scheidingen gemeenschappelijk verzoek
alimentatie en bijstandsverhaal
omgang en gezag
jeugdbeschermingszaken
waarvan 1e verzoeken tot OTS

Raad voor de rechtspraak
pagina 9 van 15

Norm

95% < 1 jaar
90% < 2 mnd.
90% < 1 jaar
85% < 1 jaar
90% < 3 mnd.
80% < 3 weken

Gelderland

Overijssel

Landelijk

2013

2014

2013

2014

2013

2014

96%
90%
97%
85%
97%
72%

94%
84%
97%
82%
96%
73%

96%
95%
96%
83%
92%
80%

96%
97%
95%
85%
90%
83%

90%
94%
93%
83%
90%
72%

93%
90%
92%
83%
90%
71%

Strafrecht
Uit tabel 11 blijkt dat de doorlooptijden in Gelderland van strafzaken en raadkamerzaken in lijn zijn met
het landelijk gemiddelde of beter.
In Overijssel duren de politierechterzaken en strafzaken bij de kinderrechter langer dan gemiddeld. Dit
wordt bij beide in hoge mate veroorzaakt door relatief hoge aanhoudingspercentages. De logistieke
processen in de strafrechtketen verlopen nog niet optimaal, waardoor vermijdbare aanhoudingen van
strafzaken plaatsvinden. Het hoge aanhoudingenpercentage bij kinderrechtzaken heeft ook nog een
andere oorzaak. Vanuit een pedagogische invalshoek kiest de Overijsselse kinderrechter er relatief vaak
voor om een strafzaak aan te houden. De desbetreffende minderjarige wordt daardoor in de gelegenheid
gesteld zelf verantwoordelijkheid te nemen en te bewijzen, dat hij zijn leven betert door de dingen te
doen die hij op de zitting heeft beloofd te zullen doen. Daarnaast worden zaken die betrekking hebben
op een kind – in het belang van het kind - zoveel als mogelijk bij dezelfde rechter gepland. Het op deze
wijze de vinger aan de pols houden blijkt in de rechtspraktijk effectief. Dit kan leiden tot een langere
doorlooptijd dan gemiddeld.
Tabel 11: doorlooptijden strafzaken, 2013 en 2014
Doorlooptijden
strafzaken
meervoudige kamer
politierechterzittingen
strafzaken bij de kinderrechter
raadkamerzaken voorlopige hechtenis
raadkamerzaken niet voorlopige hechtenis

Norm

90% < 6 mnd.
90% < 5 weken
85% < 5 weken
100% < 3 weken
85% < 4 mnd.

Gelderland

Overijssel

Landelijk

2013

2014

2013

2014

2013 2014

78%
85%
78%
99%
96%

82%
84%
82%
100%
91%

79%
79%
64%
100%
84%

84%
81%
68%
100%
90%

78%
87%
77%
99%
80%

81%
87%
83%
99%
78%

Kanton
Uit tabel 12 blijkt dat de doorlooptijden van kantonzaken bij beide rechtbanken over het algemeen in
lijn zijn met het landelijk gemiddelde of beter.
In Gelderland duurden arbeidsontbindingen met verzet iets langer dan gemiddeld. Het gaat om relatief
kleine zaaksaantallen, waardoor de gemiddelde doorlooptijd sterk fluctueert en het moeilijk is hierop te
sturen.
In Overijssel duurden handelsrekesten, niet arbeidszaken, langer dan gemiddeld. Een aantal zaken
leende zich niet voor afhandelingen binnen 6 maanden. Vooral bij getuigenverhoren was er een grote
afhankelijkheid van de beschikbaarheid van meerdere partijen. Het horen van alle partijen was
regelmatig niet in één zitting te realiseren.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 10 van 15

Tabel 12: doorlooptijden kantonzaken, 2013 en 2014
Doorlooptijden
kantonzaken
handelszaken met verweer (norm 1)
handelszaken met verweer (norm 2)
geregelde arbeidsontbindingen
arbeidsontbindingen met verzet
handelsrekesten, niet arbeidszaken
kort gedingen/voorlopige voorzieningen
overtredingen
Mulderzaken

Norm
75% < 6 mnd.
90% < 1 jaar
90% < 15 dagen
95% < 3 mnd.
95% < 6 mnd.
95% < 3 mnd.
85%< 1 mnd.
80% < 3 mnd.

Gelderland

Overijssel

2013
81%
95%
88%
95%
86%
96%
89%
78%

2013
79%
95%
91%
98%
91%
96%
89%
84%

2014
82%
96%
87%
88%
90%
93%
91%
82%

2014
78%
95%
92%
97%
82%
98%
88%
81%

Landelijk
2013
76%
94%
79%
96%
81%
97%
86%
66%

2014
77%
95%
87%
95%
86%
97%
89%
62%

Bestuursrecht
Uit tabel 13 blijkt dat de duur van vreemdelingenzaken en reguliere bestuurszaken in Gelderland iets
langer duurden dan gemiddeld. Er was enerzijds sprake van bezettingsproblematiek (veel vacatures,
veel onervaren medewerkers), anderzijds was sprake van het afdoen van oude zaken met langere
doorlooptijden als gevolg. De duur van belastingzaken was juist korter dan landelijk gemiddeld.
Ook in Overijssel duurden de vreemdelingenzaken iets langer dan gemiddeld. De overige
bestuursrechtelijke zaken (belastingrecht en regulier bestuursrecht) duurden korter dan landelijk
gemiddeld.
Tabel 13: doorlooptijden bestuursrechtelijke zaken, 2013 en 2014
Doorlooptijden
Bestuursrechtelijke zaken
Bodemzaken bestuur (norm 1)
Bodemzaken bestuur (norm 2)
Voorlopige voorzieningen
Vreemdelingenzaken
Belastingzaken (lokaal)
Belastingzaken (Rijk) (norm 1)
Belastingzaken (Rijk) (norm 2)

2.3

Norm
70% < 9 mnd.
90% < 1 jaar
90% < 3mnd.
90% < 9 mnd.
90% < 9 mnd.
70% < 1 jaar
90% < 18 mnd.

Gelderland

Overijssel

2013
68%
83%
89%
84%
73%
59%
76%

2013
79%
89%
97%
86%
70%
x
x

2014
65%
82%
90%
82%
81%
65%
81%

2014
83%
91%
98%
84%
76%
x
x

Landelijk
2013
68%
84%
95%
81%
63%
67%
63%

2014
70%
85%
95%
88%
62%
60%
76%

Klantwaardering Rechtspraak 2014
In 2014 is een klantwaarderingsonderzoek Rechtspraak (KWO) uitgevoerd. De tabellen 14 en 15 geven
een samenvattend beeld van de waardering door respectievelijk professionals3 en rechtzoekenden.
Uit tabel 14 (waardering professionals) en 15 (waardering rechtzoekenden) blijkt dat de algemene
waardering voor de rechtbank Gelderland zowel onder professionals als rechtzoekenden positief is. De
algemene waardering van rechtzoekenden is hoger dan die van professionals. Voor beide groepen geldt dat
de algemene waardering voor de rechtbank niet significant afwijkt van het landelijk gemiddelde.
De algemene waardering voor de rechtbank Overijssel onder professionals en rechtzoekenden is positief. De
algemene waardering van rechtzoekenden is hoger dan die van de professionals. De waardering van

3

Bijvoorbeeld: officieren van justitie, advocaten.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 11 van 15

professionals is hoger dan die van het landelijk gemiddelde. De algemene waardering van rechtzoekenden
wijkt niet af van het landelijke beeld.

Tabel 14: Waardering professionals, 2014

(Zeer)
tevreden

(Zeer)
ontevreden

Neutraal

(Zeer)
tevreden

(Zeer)
ontevreden

Neutraal

(Zeer)
tevreden

10%
14%
5%
0%

18%
42%
24%
16%

73%
44%
71%
84%

10%
8%
3%
0%

13%
39%
22%
11%

78%
53%
75%
89%

10%
13%
5%
1%

20%
43%
27%
18%

70%
44%
68%
82%

8%
4%
15%
9%

40%
15%
40%
25%

53%
80%
46%
67%

7%
3%
9%
7%

31%
17%
29%
19%

63%
80%
62%
73%

10%
3%
22%
9%

42%
17%
37%
24%

48%
79%
42%
67%

Tabel 15: Waardering rechtzoekenden, 2014
Gelderland

2.4

(Zeer)
tevreden

(Zeer)
ontevreden

Neutraal

(Zeer)
tevreden

(Zeer)
ontevreden

Neutraal

(Zeer)
tevreden

Landelijk

Neutraal

Overijssel

(Zeer)
ontevreden
Algemene waardering
Ontvangst
Rechterlijk functioneren
Uitspraak
Doorlooptijd
Bereikbaarheid /
informatieverstrekking

Landelijk

Neutraal

Algemene waardering
Digitale voorzieningen
Administratieve contacten
Ontvangst bij aankomst
gerechtsgebouw
Ontvangst voor aanvang zitting
Rechterlijk functioneren
Doorlooptijd
Uitspraak

Overijssel

(Zeer)
ontevreden

Gelderland

6%
0%
3%
6%
23%
3%

11%
17%
9%
16%
15%
17%

83%
83%
89%
78%
62%
80%

4%
0%
1%
5%
23%
4%

12%
25%
11%
15%
14%
24%

84%
75%
89%
80%
63%
73%

5%
0%
2%
4%
26%
2%

12%
24%
9%
19%
19%
19%

84%
76%
89%
77%
54%
79%

Koers en prioriteiten rechtbanken Gelderland en Overijssel
De koers en prioriteiten van de rechtbanken Gelderland en Overijssel zijn sinds de HGK-monitor 2014
niet veranderd. Hieronder volgt een korte schets van de ontwikkelingen in het afgelopen jaar in
aanvulling op wat is vermeld in de vorige monitor.

2.4.1

Rechtbank Gelderland
In 2014 was er visitatie en er vond een medewerkerswaarderingsonderzoek en
klantwaarderingsonderzoek plaats. Uitkomst van die onderzoeken was, dat de rechtbank Gelderland
goed presteert: er is veel aandacht voor de kwaliteit van het werk, medewerkers doen dat werk met
plezier en rechtzoekenden en professionele partners van de rechtbank waarderen de prestaties van de
rechtbank met een hoog cijfer.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 12 van 15

De rechtbank Gelderland heeft de koers en prioriteiten uit de Agenda van de Rechtspraak 2015-2018
zoveel mogelijk vertaald naar meetbare doelstellingen op het gebied van vitaliteit en gezondheid,
kwaliteit (snel, toegankelijk en deskundig) en financiën. Het bestuur van de rechtbank Gelderland meet
periodiek de resultaten en stuurt waar nodig bij.
2.4.2

Rechtbank Overijssel
In het afgelopen jaar zijn veel stappen zijn gezet op het gebied van uniformering van werkprocessen,
kwaliteitsbevordering en het professionaliseren van de organisatie in het algemeen en de bedrijfsvoering
in het bijzonder. Ook is veel energie gestoken in het op een eenduidige manier inrichten van processen
vanuit de verschillende zittingsplaatsen. Dit zowel vanuit kwaliteits- als vanuit een efficiencyoogpunt.
De kwaliteit van bedrijfsvoering is bevorderd door herinrichting van de facilitaire dienst en de kosten
van de bedrijfsvoering zijn verder teruggebracht onder andere door andere overheidsorganisaties te laten
inwonen in de gerechtsgebouwen in Almelo en Zwolle.
De in 2014 gehouden onderzoeken naar klantwaardering en medewerkerswaardering laten, evenals het
Rapport visitatie gerechten, zien dat de rechtbank goed op weg is. Er is nog voldoende werk te doen.
Met trots kijkt de rechtbank Overijssel terug op haar eerste jaren van bestaan en kijkt zij vol vertrouwen
uit naar de komende jaren.

3

Samenwerking met het Openbaar Ministerie
De hier geschetste stand van zaken in de samenwerking tussen de Rechtspraak en het Openbaar
Ministerie (OM) betreft een aanvulling op wat is geschetst in de HGK-monitor van 12 november 2014.
De rechtbank Gelderland en de rechtbank Overijssel werken samen met het Arrondissementsparket
Oost-Nederland aan een effectieve en voortvarende rechtspleging in de arrondissementen Gelderland,
Overijssel en overkoepelend in Oost-Nederland.
In de HGK-monitor 2014 werd het op elkaar aansluiten van de (digitale) systemen van de Rechtspraak
en het OM als verbeterpunt naar voren gebracht. Dit blijft een terugkerend aandachtspunt in de
samenwerking tussen de Rechtspraak en het OM.
Net als in andere arrondissementen is ook in Oost-Nederland een Verkeerstoren ++ ingericht. Deze
heeft tot taak om de logistieke processen in de samenwerking op de koppelvlakken tussen de
rechtbanken en het Openbaar Ministerie te optimaliseren. Met ingang van 1 mei 2015 is voor de regio
Oost-Nederland een kwartiermaker/beoogd hoofd Verkeerstoren ++ benoemd voor een periode van drie
jaar die tot taak heeft om in het belang van effectieve en efficiënte rechtshandhaving de doelstellingen
van de Verkeerstoren++ te realiseren. De Verkeerstoren++ zetelt in Arnhem met 1 steunlocatie in
Overijssel. Belangrijk aandachtspunt is het terugdringen van vermijdbare aanhoudingen en het
bevorderen van tijdige en complete aanlevering van dossiers vanuit het Openbaar Ministerie naar de
rechtbanken.

4

Conclusie
Zowel de rechtbank Gelderland als de rechtbank Overijssel vertonen geen significant andere
karakteristieken dan de algemene karakteristieken van rechtbanken in Nederland.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 13 van 15

Bijlage: Verklarende woordenlijst

Arbeidsproductiviteit:
- De gewogen productie gedeeld door het gemiddeld aantal fte in een jaar.
Baten:
- De waarde van de productie – het aantal uitgestroomde zaken – in een bepaalde periode uitgedrukt
in miljoenen euro’s.
Doorlooptijd:
- De periode die ligt tussen de start van een rechtszaak en de uitspraak van de rechter over de
betreffende zaak. Gemeten is de tijd tussen de start van een procedure en het einde bij één
gerechtelijke instantie. Niet gemeten wordt de tijd tussen het vonnis in eerste aanleg en de eerste
zitting in hoger beroep. Wel wordt afzonderlijk gemeten de tijdsduur vanaf het instellen appel tot
het verzenden van een uitgewerkte strafzaak en vonnis naar het gerechtshof. De doorlooptijdnormen
zijn zodanig geformuleerd dat een bepaald percentage zaken moet zijn afgehandeld binnen een
bepaalde tijdsduur.
Instroom van zaken:
- Het aantal ingestroomde zaken per zaaksgroep in een bepaalde periode.
Klachten:
- Klachten kunnen door rechtzoekenden of burgers worden ingediend over een medewerker van een
gerecht of over de bedrijfsvoering. Bij rechters gaat het bijvoorbeeld over de wijze waarop een zaak
of een klager op zitting is behandeld. Bij medewerkers zien de klachten bijvoorbeeld op het niet dan
wel niet tijdig reageren op verzoeken om informatie.
Over de inhoud van een uitspraak van een rechter of een beslissing van een rechter tijdens de
behandeling van de zaak kan niet worden geklaagd. Daarover kan alleen een hogere rechter
oordelen in een hoger beroepsprocedure en in cassatie bij de Hoge Raad.
Het kengetal geeft aan wat het aantal gehonoreerde klachten is in verhouding tot het aantal
rechtszaken.
Kostenproductiviteit:
- De financieringswaarde van de geleverde productie ten opzichte van de werkelijk gemaakte kosten
bezien over een bepaalde periode.
Mediation:
- Bij mediation lossen partijen onder begeleiding van een onafhankelijke bemiddelaar samen met de
wederpartij het conflict op. Deze mediator helpt partijen de belangen en standpunten helder te
krijgen.
Meervoudige Kamer:
- Het behandelen van een zaak door een college bestaande uit drie rechters. De meervoudige kamer
beslist over zware of ingewikkelde zaken.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 14 van 15

OTS
- Ondertoezichtstelling (ots) is een gezagsbeperkende maatregel. Als er in een gezin zulke ernstige
opvoedingsproblemen voorkomen dat de ontwikkeling van een kind belemmerd wordt, kan de
rechter een kind onder toezicht stellen. De rechter spreekt dan de maatregel ots uit. Het gezin wordt
dan verplicht bijgestaan door een gezinsvoogd. Ouders moeten de belangrijke beslissingen over de
opvoeding van hun kind samen met de gezinsvoogd nemen.
Permanente educatie:
- de tijd die door rechters en juridisch medewerkers wordt besteed aan opleidingen met het doel
kennis en vaardigheden in de huidige functie op peil te houden en te vergroten. De norm is gesteld
op gemiddeld 30 uren per jaar over de afgelopen drie jaar, c.q. een minimum van 90 uur verspreid
over de afgelopen drie jaar. De norm is 100%.
Personeelsomvang:
- Het totaal aantal personeelsleden in een gerecht, uitgedrukt in fulltime eenheden (FTE). Één fte
komt overeen met een benoeming van een persoon in een functie voor 36 uren per week.
Promis:
- Promis: Project Motiveringsverbetering in Strafvonnissen. Een Promisuitspraak is een uitspraak van
de strafrechter, waarin de beslissing in duidelijk Nederlands en op een begrijpelijke manier
gemotiveerd wordt. Dit geldt ongeacht de inhoud van de beslissing. Bevat de beslissing een sanctie
dan motiveert de rechter deze op dezelfde manier. In de motivering worden beargumenteerde
standpunten van OM en verdediging verwoord en beoordeeld. Als de beslissing een
bewezenverklaring inhoudt dan geeft de Promisuitspraak helder inzicht in de gebruikte
bewijsmiddelen.
Strategische personeelsplanning:
- Een methode tot het vaststellen van de verschillen (voornamelijk in aantal, competenties en kosten)
van het huidige personeelsbestand met het personeelsbestand dat in de toekomst nodig zal zijn. Het
stelt een organisatie in staat om gericht beleid te voeren op het creëren en in stand houden van een
personeelsbestand dat qua aantal, kwaliteit en kosten steeds aansluit op de daadwerkelijke behoefte
aan personeel.
Uitstroom van zaken:
- Het aantal uitgestroomde zaken per zaaksgroep in een bepaalde periode (productie).
Verkeerstoren ++
- Een structurele oplossing, die aansluit bij de hedendaagse ontwikkeling van toenemend digitaal
werken, alsmede herziening en versnelling van werkprocessen, zoals programma’s als Versterking
Prestaties Strafrechtketen, Digitaal werken in de strafrechtketen en Kwaliteit en Innovatie tot doel
hebben. De Verkeerstoren++ strekt tot plannen, roosteren, voorraadbeheer en monitoren via
managementinformatie en gaat uit van een gedeeltelijk gemeenschappelijke administratie van
parket en gerecht met behoud van de wettelijke verantwoordelijkheid van beide organisaties.
Werkdruk:
- Een gemiddelde beoordeling door medewerkers, uitgedrukt in een cijfer, van de mate waarin men
opdrachten die men ontvangt met elkaar kan combineren, de mate waarin men het werk aan kan, het
regelmatig werken onder tijdsdruk, het regelmatig moeten overwerken om het werk af te krijgen, de
mate waarin men toekomt aan pauzes en de mate waarin men behoefte heeft aan herstel. Hoe hoger
het cijfer, hoe minder de werkdruk als probleem wordt ervaren.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 15 van 15

Werkvoorraadontwikkeling:
- Kengetal dat ontstaat door het aantal afgedane zaken in een bepaalde periode te delen door het
aantal ingestroomde zaken in diezelfde periode. Wanneer deze verhouding (uitgedrukt in procenten)
boven de 100 procent is, dan betekent dit dat bij een gerecht de werkvoorraad aan het dalen is.
Indien dit lager dan 100 procent is, dan zijn de werkvoorraden aan het toenemen.
Ziekteverzuim:
- Het niet of niet geheel uitvoeren van de functie wegens ziekte of ongeval voor een duur van
maximaal 2 jaar na de betreffende ziekmelding, exclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof.