Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2162

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 mei 2020
Hierbij bied ik u het verslag van de informele videoconferentie van de
leden van de Raad van Buitenlandse Zaken van 15 mei 2020.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-2162
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2162

1

VERSLAG INFORMELE VIDEOCONFERENTIE VAN DE LEDEN VAN
DE RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 15 MEI 2020
Introductie
Op vrijdag 15 mei jongstleden vond een informele Raad Buitenlandse
Zaken plaats per videoconferentie waaraan de Minister van Buitenlandse
Zaken deelnam. De Raad sprak over het Midden-Oosten Vredesproces
(MOVP) en de impact van de COVID-19 pandemie op het Midden-Oosten
en Noord-Afrika. Tevens kwamen, onder Current Affairs, kort de Westelijke
Balkan top van 6 mei jongstleden, Venezuela, de Sudan Partnership
Conference, Libië, Jemen en de overeengekomen EU27-verklaring over
Turkse booractiviteiten in het Oostelijk Middellandse zeegebied aan de
orde.
Current Affairs
Westelijke Balkan top
De Raad blikte terug op de – per videoconferentie gehouden – top tussen
de EU en de Westelijke Balkan-landen op 6 mei jongstleden. De top stond
onder meer in het teken van de COVID-19 pandemie en de samenwerking
van de EU met en tussen de Westelijke Balkan-landen. De impact van de
COVID-19 pandemie voor de landen van de Westelijke Balkan is fors en de
top was daarmee een stevig signaal van solidariteit en betrokkenheid van
de EU bij de regio. Het verslag van deze top kwam uw Kamer reeds toe
(Kamerstukken 21 501-20 en 25 295, nr. 1540). Een aantal Lidstaten greep
deze mogelijkheid aan om het belang te onderstrepen om een zelfde
gewicht te geven aan het Oostelijk Partnerschap en pleitte er daarom voor
ook op korte termijn een top – per videoconferentie – met het Oostelijk
Partnerschap te organiseren.
Venezuela
Hoge Vertegenwoordiger Borrell kondigde aan dat de EU en Spanje – in
samenwerking met de UNHCR en het IOM – op 26 mei aanstaande een
donorconferentie organiseren en riep de leden van de Raad op tot
deelname. Hij benadrukte daarbij dat COVID-19 een extra reden is om te
streven naar een politieke oplossing en stelde tevens voor om op korte
termijn de International Contact Group bijeen te roepen, eerst op
hoogambtelijk niveau en vervolgens op ministerieel niveau.
Sudan Partnership Conference
De Raad stond kort stil bij de Sudan Partnership Conference, die Hoge
Vertegenwoordiger Borrell samen met Duitsland en de VN voorbereidt.
Doel van deze conferentie is om steun te betuigen aan de democratische
transitie in Soedan, inclusief pledges. Externe financiering is van belang
om de urgente hervormingen te ondersteunen. Indien de transitie in
Soedan faalt, zal dat ook zijn weerslag hebben op de regio en de EU.
Turkse proefboringen
In navolging van de vorige bespreking tijdens de Raad Buitenlandse
Zaken en de Europese Raad van 22 en 23 april jongsleden (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2157 en Kamerstuk 21 501-20, nr. 1536) kwamen de leden
van de Raad een verklaring overeen omtrent de Turkse proefboringen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2162

2

het Oostelijk deel van de Middellandse Zee.1 In deze verklaring heeft de
Raad solidariteit met Cyprus uitgesproken en heeft Turkije opnieuw
opgeroepen de Cypriotische soevereiniteit te respecteren, waarbij de Raad
betreurt dat Turkije geen opvolging heeft gegeven aan eerdere oproepen.
Jemen
De Raad stond kort stil bij de ontwikkelingen in Jemen. Ondanks
oproepen van de SGVN aan de partijen om mede t.b.v. een gezamenlijke
COVID-19 aanpak hun strijd te staken en de aankondiging van een
eenzijdige wapenstilstand door Saudi-Arabië, gaan de gevechten tussen
de partijen onverminderd door. Nederland heeft ervoor gepleit dat de EU
zich eensgezind in blijft zetten voor politieke oplossingen die tot duurzame
stabiliteit in de regio leiden. Tevens heeft Nederland nogmaals gepleit om
in de EU te komen tot een gezamenlijk, restrictief wapenexportbeleid voor
de bij het conflict in Jemen betrokken partijen.
Libië
De Raad sprak kort over de verslechterende situatie in Libië. Lidstaten,
waaronder Nederland, spraken hun brede zorg uit voor de oplaaiende
gevechtshandelingen en de mogelijke gevolgen van COVID-19 voor de
humanitaire situatie. Nederland riep op schendingen van het internationaal humanitair recht te veroordelen en de schenders verantwoordelijk
te stellen voor hun daden.
Ontwikkelingen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika
Midden-Oosten Vredesproces (MOVP)
De Raad heeft gesproken over de ontwikkelingen in Israël en de Palestijnse gebieden. Aanleiding hiervan was onder meer het regeerakkoord
tussen Likud en Kahol-Lavan waarin gesproken wordt over stappen
richting annexatie van delen van de Palestijnse gebieden. Lidstaten,
waaronder Nederland benadrukten het belang van het voorkomen van
unilaterale stappen die de tweestatenoplossing ondermijnen en de
noodzaak tot het respecteren van internationaal recht. De Raad
benadrukte derhalve het belang van preventie onder meer door het
intensiveren van de diplomatieke contacten met de betrokken partijen.
Nederland heeft daarbij nogmaals aangegeven in te zetten op het
aansporen van beide partijen om af te zien van negatieve stappen die de
twee-statenoplossing moeilijker maken, en het stimuleren van positieve
stappen die een terugkeer naar de onderhandelingstafel, met het Kwartet
en Arabische partners, bevorderen. Daarbij benadrukte Nederland ook het
belang van democratische verkiezingen in de Palestijnse gebieden en het
stopzetten van betalingen aan gevangenen in Israëlische detentie op basis
van duur van de detentie.
Impact van de COVID-19 pandemie op het Midden-Oosten en
Noord-Afrika
De Raad stond stil bij de impact van de COVID-19 pandemie op het
Midden-Oosten en Noord-Afrika. In de Raad bestond brede consensus dat
COVID-19 de sociaaleconomische weerbaarheid van diverse landen in
deze regio verder onder druk zet, met name in de focuslanden Irak,
Libanon en Jordanië, maar ook in een land als Tunesië. Tegelijkertijd
blijven conflicten in Syrië, Jemen en Libië voortduren ondanks oproepen
1

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/05/15/statement-of-the-euforeign-ministers-on-the-situation-in-the-eastern-mediterranean/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2162

3

internationale gemeenschap tot wapenstilstand en hervatting politieke
dialoog. De Raad benadrukte het strategische belang van deze regio voor
Europa, gezien de nabijheid, de directe impact op Europa en de verwevenheid van gedeelde belangen en uitdagingen, waaronder migratie,
terrorisme, klimaat en nu COVID-19. Tegelijkertijd sprak de Raad zorgen
uit over tendensen om juist nu – ten tijde van de COVID-19 pandemie –
vrijheden aan banden te leggen worden. Mensenrechten en democratie
dienen scherp in het oog gehouden te worden. Nederland sloot zich aan
bij het beeld van de Raad dat COVID-19 bestaande breuklijnen en
problemen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika nog sterker zichtbaar
maakt. Een blijvende inzet op sociaaleconomische en politieke stabiliteit,
veiligheid en welvaart is daarom noodzakelijk. Hierbij dienen mensenrechten en de Rule of Law hoog in het vaandel gehouden worden. In dat
kader heeft Nederland nogmaals het belang van het
EU-mensenrechtensanctieregime benadrukt en de Raad nogmaals
aangemoedigd snel tot overeenstemming te komen over de uitwerking
van het politieke akkoord van december jongstleden. Evenals andere
Lidstaten, heeft Nederland ten slotte het belang benadrukt om juist ook
aandacht te besteden aan de situatie van extra kwetsbare groepen als
vluchtelingen.
Overig
Oostelijk Partnerschap
In reactie op het verzoek2 op de hoogte te worden gehouden van de
totstandkoming van het Oostelijk Partnerschap-beleid (OP) post-2020,
informeert het kabinet u bij dezen als volgt. Volgend op het openbare
consultatietraject dat plaatsvond in de tweede helft van vorig jaar,
schetsten de Commissie en Hoge Vertegenwoordiger de contouren van
het nieuwe beleid reeds in een mededeling die 18 maart verscheen.
Daarover ontving uw Kamer een BNC-fiche.3
In reactie op de mededeling onderhandelden de lidstaten over Raadsconclusies waarover op 11 mei akkoord werd bereikt.4 Het kabinet
verwelkomt de conclusies en onderstreept de noodzaak om in het licht
van de COVID-19-crisis solidariteit richting de OP-partners te tonen. De
inzet van het kabinet voor de Raadsconclusies was overeenkomstig de
bijdrage van Nederland aan het openbare consultatietraject. Het kabinet
drong aan op 1) sterke taal op het gebied van rechtstaat en anticorruptie,
2) conditionaliteit (zowel positief als negatief) als voorwaarde voor een
effectief OP, 3) vergroening van het OP, en 4) het belang van zo veel
mogelijk concrete resultaten voor burgers in OP-landen.
Vanwege de COVID-19-uitbraak is het onzeker of de OP-top, die gepland
staat voor 18 juni, doorgang kan vinden. EDEO en Commissie overleggen
momenteel met de lidstaten en OP-partners of de top moet worden
uitgesteld dan wel per videoverbinding dient plaats te vinden.

2

Brief van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van 13 mei 2020.
Kamerstuk 22 112, nr. 2869.
4
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/05/11/eastern-partnershippolicy-beyond-2020-council-approves-conclusions/.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2162

4