Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1211
Vragen van de leden Dik-Faber (ChristenUnie) en Van der Staaij (SGP) aan
de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Veiligheid en
Justitie over de beoordeling van euthanasie door de Regionale
Toetsingscommissies Euthanasie (ingezonden 23 januari 2014).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Minister van Veiligheid en Justitie (ontvangen 12 februari 2014).
Vraag 1
Kent u het bericht «KNMG: Toetsing euthanasie moet op de schop»?1 Zo ja,
wat vindt u daarvan?
Antwoord 1
Ja. In de beantwoording op de overige vragen treft u onze mening hierover
aan.
Vraag 2
Waarom trekken toetsingscommissies de richtlijnen van beroepsgroepen
soms in twijfel, of worden deze niet meegenomen in de oordeelsvorming?
Kunt u aangeven hoe toetsingscommissies behoren om te gaan met de
richtlijnen van de beroepsgroep? Behoren richtlijnen van de beroepsgroep
niet de maatstaf te zijn voor de oordeelsvorming van de toetsingscommissies? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Standpunten en richtlijnen van wetenschappelijke verenigingen en beroepsgroepen spelen een belangrijke rol bij de toetsing van euthanasiemeldingen
door de Regionale toetsingscommissies euthanasie (Rte). Zoals ook tijdens de
evaluatie van de Euthanasiewet werd geconcludeerd, is er sprake van een
belangrijke wisselwerking: «Oordelen van de commissies beïnvloeden
standpunten van beroepsorganisaties, maar ook vormen die standpunten
voor de commissies vaak een nuttig referentiekader». De Rte hebben een
eigen verantwoordelijkheid en zijn op grond van de wet niet gehouden de
richtlijnen te volgen, maar toetsen de meldingen aan de Euthanasiewet.
Daarbij beoordelen zij tevens of er naar heersend wetenschappelijk verant-

1

ah-tk-20132014-1211
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Trouw, 17 januari 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

woord medisch inzicht en naar de in de medische ethiek geldende normen,
aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan.
Richtlijnen vormen een maatstaf voor de beoordeling, maar artsen mogen
«afdoende beargumenteerd» afwijken van een richtlijn van hun beroepsgroep. Wanneer een richtlijn van de beroepsgroep en de toetsing door de Rte
niet synchroon lopen, kan dit aanleiding zijn voor onduidelijkheid. Daarom is
het van groot belang dat duidelijk is hoe de Rte toetsen en welke normen zij
daarbij hanteren. Het evaluatierapport was hier kritisch over: «Welke normen
de commissies hanteren ten aanzien van specifieke thema’s is overigens niet
in alle gevallen eenvoudig vast te stellen, doordat de formuleringen in de
jaarverslagen soms niet duidelijk zijn en de website met geanonimiseerde
uitspraken niet up-to-date is». Om hieraan tegemoet te komen hebben wij
recent extra middelen beschikbaar gesteld om de website versneld te
moderniseren en hierop ook het beoordelingsproces inzichtelijker te maken.
Dit zal onder meer gebeuren door de wijze waarop de oordelen worden
weergegeven beter aan te laten sluiten bij de wensen van de gebruikers van
de website, waaronder veel artsen. Ook zal de zoekfunctie worden verbeterd.
Ten slotte zal er een overzicht worden gemaakt van de beoordelingen van de
Rte over de afgelopen periode, zodat de ontwikkeling van het beoordelingskader van de Rte meer transparant wordt. Het aanbestedingstraject voor de
website zal deze maand van start gaan.
Vraag 3
Wat vindt u van het pleidooi van de KNMG dat er een gebrek is aan
mogelijkheden om geschillen over uitspraken in voorkomende gevallen voor
te leggen aan een met rechtseenheid belaste onafhankelijke instantie? Wilt u
dit idee onderzoeken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Wij sluiten onze ogen niet voor de wijze waarop de Rte kritisch worden
gevolgd. Er zijn momenteel verschillende ontwikkelingen op dit terrein
gaande en het is goed dat de betrokkenen bij de praktijk van dit gevoelige en
belangrijke onderwerp elkaar daarbij scherp houden. Wij kunnen ons
voorstellen dat het pleidooi voor een dergelijke instantie een gevolg is van
het feit dat de beoordeling van meldingen door de Rte nog niet voldoende
transparant is en dat de KNMG het in uitzonderingsgevallen niet eens is met
deze oordelen. Een dergelijke geschilleninstantie achten wij niettemin niet
wenselijk, omdat het niet zou bijdragen aan het oplossen van beide
genoemde punten. Het is heel goed mogelijk dat de KNMG in bepaalde
gevallen het niet eens is met de beoordeling door de Rte. Beiden hebben
hierin een eigen verantwoordelijkheid waaraan wij niet willen afdoen.
Voor wat betreft de transparantie het volgende. De Rte toetsen zorgvuldig en
onafhankelijk aan de zorgvuldigheidscriteria uit de wet. De rechtseenheid
wordt bevorderd doordat de Rte in hun werkwijze steeds streven naar
uniformering van de beoordeling. Zo zijn het voorzittersoverleg, het
secretarissenoverleg en de themabijeenkomsten bedoeld om bij te dragen
aan deze uniformiteit. Bovendien worden alle voorgenomen «onzorgvuldig
verklaringen» voor commentaar aan alle leden van alle commissies gestuurd.
Bijzondere meldingen die «zorgvuldig» zijn verklaard, worden inclusief
oordeel ter kennisname rondgestuurd. Deze werkwijze heeft uniformering van
de beoordeling tot resultaat. Wij zullen de coördinerend voorzitter verzoeken
blijvend aandacht te schenken aan de nadere uniformering van de oordelen,
zodat de rechtszekerheid en transparantie verder worden bevorderd. Ons
inziens zal het zeer beperkte aantal verschillen van inzicht over uitspraken ook
zeer beperkt blijven.
Voor zaken waarin de Rte tot het oordeel zijn gekomen dat de arts onzorgvuldig heeft gehandeld voorziet de Euthanasiewet in het vervolg. Deze zaken
worden altijd doorgezonden aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ)
en het College van Procureurs-Generaal van het Openbaar Ministerie (OM).
De IGZ beoordeelt of de randvoorwaarden voor verantwoorde zorg aanwezig
zijn en of herhaling kan worden voorkomen. In voorkomende gevallen kan de
IGZ een maatregel nemen of een tuchtprocedure starten. Ook belanghebbenden hebben overigens de mogelijkheid een tuchtprocedure te starten als zij
daar aanleiding toe zien. Het College bepaalt aan de hand van het dossier, het
Rte-oordeel en de Aanwijzing vervolgingsbeslissing inzake levensbeëindiging
op verzoek of er aanleiding is voor een strafrechtelijk onderzoek. Ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

reactie van de IGZ kan bij die beoordeling worden betrokken. Deze beslissing
wordt ter instemming aan de minister van Veiligheid en Justitie voorgelegd.
Het strafrecht is in dit soort zaken ultimum remedium, maar in gevallen
waarin vervolging is geïndiceerd, zal het OM tot vervolging overgaan, tenzij
opportuniteitsoverwegingen zich hiertegen verzetten. In het uiterste geval
staan voor belanghebbenden rechtsmiddelen open tegen deze beslissing
(artikel 12, Wetboek van Strafvordering). In de jaarverslagen van de Rte is
terug te vinden hoe het OM en de IGZ zaken hebben afgehandeld.
Voor zaken waarin de Rte hebben geoordeeld dat de arts zorgvuldig heeft
gehandeld, geldt dat dit in vrijwel alle gevallen een eindoordeel is. Echter, als
er nieuwe, zwaarwegende feiten bekend worden, bijvoorbeeld door aangifte
van een derde of door een melding bij of door de IGZ, kan het OM te allen
tijde de zaak nader onderzoeken en zo nodig vervolging instellen. Wij achten
het niet wenselijk dat in andere situaties bezwaar tegen een Rte-oordeel
openstaat. Dit zou afbreuk doen aan de rechtszekerheid voor artsen en zou er
toe kunnen leiden dat de meldingsbereidheid van artsen afneemt.
Vraag 4
Heeft een gesprek met de KNMG over de toetsing van de Regionale
Toetsingscommissies al plaatsgevonden, aangezien in het algemeen overleg
Euthanasie van 19 december jl. de minister van Veiligheid en Justitie heeft
aangegeven dat hij, wanneer hij een signaal zou krijgen vanuit de KNMG over
behoefte aan aanpassing van toezicht, hij in gesprek zou gaan? Zo ja, wat is
de uitkomst van dit gesprek? Zo nee, wilt u spoedig een afspraak over dit
onderwerp maken?
Antwoord 4
Er is regelmatig contact met de KNMG over medisch-ethische onderwerpen.
Medio 2013 is, in het kader van periodiek overleg met de KNMG, ook
gesproken over de brief waarin de KNMG zijn standpunt over de evaluatie
van de euthanasiewet en over de toetsing van Rte-oordelen kenbaar heeft
gemaakt. Dit onderwerp heeft niet specifiek op de agenda gestaan. Wij
hebben de KNMG uitgenodigd voor een gesprek om het standpunt van de
KNMG hierover nader te vernemen.
Vraag 5
Wilt u deze vragen beantwoorden voor aanvang van de zeer binnenkort te
houden tweede termijn van het algemeen overleg Euthanasie, waarvan op
19 december 2013 de eerste termijn heeft plaatsgevonden?
Antwoord 5
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3