Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2389
Vragen van de leden Gijs van Dijk en Nijboer (beiden PvdA) aan de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de matige loongroei en
flexibilisering (ingezonden 19 juni 2017).
Antwoord van Minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 25 juli 2017).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de uitspraak van het Centraal Planbureau (CBP)
dat «matige loongroei verklaard kan worden door de flexibilisering van de
arbeidsmarkt»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening van het CPB en De Nederlandsche Bank (DNB) dat de
lonen sterker kunnen stijgen? Zo ja, in welke sectoren is hier de meeste
ruimte voor? Waar blijven de lonen het meeste achter bij de productiviteit
en/of de marktontwikkelingen?
Antwoord 2
Bij een sterke daling van de werkloosheid is het de verwachting dat de lonen
gaan stijgen door de krapte die ontstaat op de arbeidsmarkt. Gezien de sterke
daling van de werkloosheid van gemiddeld 7,4% in 2014 naar 4,7% in 2018,
noemt het CPB de huidige loonontwikkeling echter gematigd.
Zowel DNB als het CPB wijzen op de omvang van het onbenut arbeidsaanbod
als mogelijke verklaring voor het achterblijven van de loonontwikkeling. Het
onbenut arbeidsaanbod bestaat naast de werkloze beroepsbevolking, die op
zoek is naar werk en daarvoor direct beschikbaar is ook uit mensen die óf niet
naar werk zochten óf daarvoor niet direct beschikbaar waren. Dit kunnen
bijvoorbeeld mensen zijn die zich in een eerder stadium, al dan niet
ontmoedigd, hebben teruggetrokken van de arbeidsmarkt. Wanneer zij zich
nu en in de komende tijd weer aanbieden op de arbeidsmarkt, is de

1

ah-tk-20162017-2389
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

http://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Infographic-conclusies-Juniraming2017.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

arbeidsmarkt minder krap dan op basis van de werkloosheidscijfers wordt
verondersteld.
De ruimte die bedrijven zien om de lonen te laten stijgen hangt af van de
huidige winstgevendheid, en de financieel-economische vooruitzichten voor
de sector. De winst kan worden gebruikt voor stijging van de lonen en voor
investeringen. Daarbij bestaat er een afruil: een hogere loonstijging leidt op
korte termijn tot minder financiële ruimte voor bedrijfsinvesteringen.
DNB wijst op de ontwikkeling van de Arbeidsinkomensquote (AIQ) als
indicator voor de loonruimte.2 Er bestaan grote verschillen in de AIQ tussen
de verschillende bedrijfstakken. Het niveau van de AIQ is sterk afhankelijk van
de productiestructuur. In arbeidsintensieve sectoren als de zorg, de bouwnijverheid en zakelijke dienstverlening is de AIQ veel hoger dan in een
kapitaalintensieve sector als de delfstoffenwinning. Het niveau van de AIQ op
bedrijfstakniveau is door deze grote variatie niet erg informatief voor de
loonruimte.
Ook bestaan er grote verschillen in de productiviteitsontwikkeling en
prijsontwikkeling tussen bedrijfstakken. Loonsverhoging in sectoren met een
lage productiviteitsgroei of weinig mogelijkheden om de afzetprijzen te
verhogen, kan leiden tot verlies aan winstgevendheid en werkgelegenheid in
deze sectoren. Er bestaat dan ook geen optimaal niveau van de AIQ.3
Vraag 3
Bent u van mening dat de flexibilisering van de arbeidsmarkt inderdaad de
loonstijging remt?
Antwoord 3
Het CPB noemt de flexibilisering van de arbeidsmarkt en het onbenutte
arbeidspotentieel als mogelijke redenen voor een gematigde contractloonstijging. Er is geen onderzoek dat een één-op-één relatie tussen flexibilisering en
loonontwikkeling aantoont. De OESO4 heeft wel eerder aangegeven dat de
toename van flexibele arbeid mogelijk heeft geleid tot een afname van de
onderhandelingsmacht van werknemers. Dit zou in een bredere context van
globalisering en digitalisering moeten worden gezien. Deze trends hebben de
onderhandelingspositie van bepaalde groepen werknemers en de vakbeweging verzwakt.
Vraag 4
Deelt u de mening dat vast werk weer de norm moet worden en dat alle
werkenden een goed pensioen en een verzekering tegen pech verdienen? In
hoeverre zou dit de loongroei kunnen stimuleren?
Antwoord 4
Het kabinet heeft met de Wet werk en zekerheid (Wwz) onder meer beoogd
een nieuw evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid op de arbeidsmarkt te
bereiken en de doorstroom van flexibele naar vaste arbeidsrelaties te
bevorderen. De tendens om steeds vaker (onnodig) gebruik te maken van
flexibele contracten was dan ook een belangrijke reden voor de invoering van
de Wwz. Het kabinet heeft daarnaast maatregelen genomen om schijnconstructies tegen te gaan en om het in dienst nemen van mensen met een laag
inkomen gericht goedkoper te maken.
Het vraagstuk rond pensioen en verzekeringen speelt specifiek in relatie tot
zzp’ers. Zij kunnen er zelf voor kiezen om zich wel of niet te verzekeren tegen
het arbeidsongeschiktheidsrisico of te sparen voor pensioen. Het kabinet zet
zich in om zzp’ers te faciliteren, voor te lichten en te ondersteunen bij het
treffen van voorzieningen. Om het bewustzijn onder zzp’ers te vergroten over
de gevolgen van arbeidsongeschiktheid, is hier in het najaar van 2016 een
voorlichtingscampagne over gehouden.
De arbeidskosten van een zelfstandige nemen toe ten opzichte van de huidige
situatie als alle zelfstandigen verplicht verzekerd zouden moeten zijn of
pensioen opbouwen. Op dit moment zijn namelijk niet alle zelfstandigen
verzekerd. De verplichte premie heeft dan een negatief inkomenseffect voor

2

DNB Nieuwsbericht, Aandeel arbeid in de economie daalt derde jaar op rij, 23 juni 2017.
Position paper CPB t.b.v. hoorzitting/rondetafelgesprek AIQ, 14 september 2016.
4
OECD (2012) Employment Outlook 2012.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

zelfstandigen en/of een verhogend effect op de tarieven van zelfstandigen,
afhankelijk van de onderhandelingspositie van zzp’ers. Zzp’ers met een
slechte onderhandelingspositie zijn minder goed in staat verzekeringspremies
in hun tarieven te verdisconteren.5
Vraag 5
Kunt u onderzoek laten uitvoeren naar de relatie tussen de flexibilisering op
de arbeidsmarkt enerzijds en de loongroei (inclusief de ontwikkeling van de
arbeidsinkomensquote) en inkomensongelijkheid anderzijds en daarbij ingaan
op de mogelijke beleidsopties om daar iets aan te doen?
Antwoord 5
Het is interessant, zeker gezien de nieuwe ontwikkelingen, om deze mechanismen goed te begrijpen. Ik zal in gesprek gaan met het CPB en DNB en bezien
of aanvullend onderzoek nodig is.

5

IBO Zelfstandigen zonder personeel, april 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3