TER ONDERTEKENING

Middelbaar Beroeps

Aan: MOCW

Onderwijs
Van
Attorney-Client

Datum
08 december 2023
Referentie
42951980
Bijlagen

Monitor Integrale Veiligheid MBO 2023

3

Aanleiding
In november 2023 is de Monitor Integrale Veiligheid MBO 2023: sectorrapport
opgeleverd (bijlage 1). Daarnaast hebben de mbo-instellingen die deelnamen
aan het onderzoek een instellingsrapport ontvangen.
De monitor integrale veiligheid (hierna: MIV) is uitgevoerd door een consortium
van ResearchNed, KBA Nijmegen en Praktikon. In de MIV is gepoogd om een
geïntegreerd beeld te geven van de stand van de veiligheid in het mbo, zowel
landelijk als per onderwijsinstelling.
In deze nota wordt u geïnformeerd over de belangrijkste bevindingen van de MIV
en treft u een voorstel voor het informeren van de Eerste en Tweede Kamer.

Geadviseerd besluit
-

Akkoord gaan met het voorstel om de MIV zonder beleidsreactie aan te
bieden aan de Eerste en Tweede Kamer, met bijgaande
aanbiedingsbrieven (bijlagen 2 en 3).

-

Akkoord gaan met het voorstel om voor de zomer van 2024 een
beleidsreactie op de MIV aan de Eerste en Tweede Kamer te sturen.

Kernpunten
·

De monitor die nu is opgeleverd is een eerste editie van de MIV in deze
vorm en zal worden doorontwikkeld. Het streven is om te komen tot een
MIV waarmee periodiek een peilstok kan worden gestoken in de
veiligheidssituatie van mbo-instellingen. Hiermee krijgen we zicht op de
stand van de veiligheid voor het gehele mbo en op het niveau van
individuele instellingen.

·

Hiervoor werd een monitor sociale veiligheid mbo uitgevoerd, waarvan de
laatste is verschenen in oktober 2018. Destijds is besloten om toe te
werken naar een nieuwe monitor, met een meer integrale opzet (naast
sociale veiligheid ook fysieke veiligheid). Daarnaast is besloten om zo veel
mogelijk uit bestaande databronnen te putten, om studenten,
medewerkers en instellingen zo min mogelijk te belasten.

·

In de MIV is de informatie uit bestaande bronnen gebundeld om zo voor
de mbo-sector en voor de afzonderlijke mbo-instellingen tot een integraal
overzicht van de veiligheid in het mbo te komen. Deze informatie is
aangevuld met verdiepende groepsinterviews/focusgroepen die op
Pagina 1 van 4

deelnemende instellingen zijn gehouden met studenten en medewerkers.
Daarnaast zijn gegevens opgevraagd bij deelnemende instellingen over
incidenten die zich hebben voorgedaan en is een vragenlijst over
veiligheidsbeleid uitgezet onder veiligheidscoördinatoren en andere
medewerkers belast met veiligheid op hun mbo-instelling.
·

In de monitor staan drie onderzoeksvragen centraal:
1.

Wat is de stand van zaken van de (integrale) veiligheid op de mboinstellingen in Nederland?

2.

In hoeverre zijn er verschillen in de stand van zaken van de
(integrale) veiligheid als het gaat om kenmerken van instelling en
opleiding?

3.

In hoeverre zijn er verschillen in de stand van zaken van de
(integrale) veiligheid als het gaat om kenmerken van studenten en
medewerkers?

·

In de toelichting treft u een samenvatting van de belangrijkste resultaten
van de MIV.

·

In uw brief aan de Tweede Kamer van 8 juni 2023 over sociale veiligheid
in het hoger onderwijs en de wetenschap heeft u aangegeven dat u de
monitor integrale veiligheid mbo na de zomer verwacht en op basis
daarvan bekijkt of er extra maatregelen nodig zijn voor het mbo. U heeft
toegezegd de Tweede Kamer over de uitkomsten te informeren.

·

Naar aanleiding van de Kabinetsreactie op het onderzoeksrapport ‘Gelijk
recht doen’ van de parlementaire onderzoekscommissie effectiviteit
antidiscriminatiewetgeving, waarin ook is verwezen naar de monitor, heeft
de vaste commissie van BZK verzocht om de monitor ook naar de Eerste
Kamer te sturen.

·

De resultaten van de MIV behoeven verdere analyse en duiding om
passende vervolgstappen te formuleren samen met partners uit het veld.
Daarbij moet ook worden bezien of het wenselijk is om aan te sluiten bij
de aanpak voor sociale veiligheid in het hoger onderwijs en de
wetenschap.

·

Om die reden wordt u geadviseerd om de MIV nu zonder beleidsreactie
aan de Eerste en Tweede Kamer aan te bieden, en daarbij aan te geven
dat een beleidsreactie volgt voor de zomer van 2024.

Toelichting
Samenvatting resultaten onderzoek
Veiligheid studenten
·

Het veiligheidsgevoel van studenten is licht gestegen tot iets minder dan
81% in 2022.

·

Binnen de studentengroep zijn er verschillen in veiligheidsgevoel op basis
van niveau, geslacht, leeftijd en de aanwezigheid van een
functiebeperking.

·

Het veiligheidsgevoel van studenten varieert tussen onderwijsinstellingen;
op instellingen waar studenten zich het veiligst voelen, voelt meer dan
90% zich veilig.

·

Opleidingskenmerken zoals tevredenheid over de opleiding spelen een rol
in het veiligheidsgevoel; minder tevreden studenten voelen zich in
mindere mate veilig.

Pagina 2 van 4

·

Multivariate analyse toont aan dat de variatie in veiligheidsgevoelens
voornamelijk binnen instellingen plaatsvindt.

·

Studenten die zichzelf beschouwen als onderdeel van LHB (lesbisch,
homoseksueel, biseksueel) voelen zich onveiliger dan anderen, dit
benadrukt het belang van toekomstige monitoring.

·

Er is sprake van een sterke samenhang tussen algemene tevredenheid
van studenten en hun veiligheidsgevoel; instellingen met meer tevreden
studenten hebben over het algemeen een hoger veiligheidsgevoel.

Veiligheid medewerkers
·

De meerderheid van het personeel in het mbo voelt zich over het
algemeen veilig, met een iets veiliger gevoel in Noord- en OostNederland.

·

Personeel op grotere instellingen en instellingen met een hoger aandeel
niet-westerse studenten voelt zich gemiddeld meer onveilig.

·

Er is sprake van een sterke samenhang tussen ervaren veiligheid,
algemene tevredenheid, werkplezier, en energie uit het werk; tevreden
personeel voelt zich veiliger.

·

Medewerkers die vaker actie hebben ondernomen om van baan te
wisselen, voelen zich vaker onveilig.

·

Bij medewerkers zijn verschillen in veiligheidsgevoel vooral binnen
instellingen, minder tussen instellingen.

·

LHB-personeel voelen zich niet onveiliger dan ander personeel.

·

Vrouwelijke medewerkers en ondersteunend personeel voelen zich wel
vaker onveilig.

·

Medewerkers die slachtoffer zijn geweest van verbaal en psychisch-fysiek
geweld voelen zich aanzienlijk vaker onveilig.

·

Instellingen waar personeel zich het onveiligst voelen bevinden zich
voornamelijk in West-Nederland, vaak grote instellingen met lage
baantevredenheid, mogelijk gerelateerd aan grootstedelijke problematiek.

Focusgroepen studenten en personeel
·

Naar aanleiding van de resultaten uit de focusgroepen worden de
volgende aanbevelingen gedaan met betrekking tot studenten en
mentoren:
o

Investering in student-mentor vertrouwensband bij start
schooljaar.

o

Prioriteren van sfeer en verbondenheid boven incidentenaantallen.
Uit het onderzoek blijkt dat onderlinge steun en verbondenheid bij
zowel personeel als studenten zorgt voor een gevoel van
veiligheid.

o

Verbeteren van veiligheidskennis van mentoren met helder beleid
en ondersteuning in onveilige situaties.

·

In het rapport wordt benadrukt dat de focusgroepen slechts dienen om
ervaringen van studenten en mentor op school te illustreren, niet om een
algemeen beeld te geven. Het advies is dan ook om per instelling een
verkenning uit voor maatregelen ter bevordering van sociale veiligheid.

De rol van instellingen

Pagina 3 van 4

·

De rol van instellingen lijkt beperkt in veiligheid; verschillen tussen
instellingen komen vooral door hun verschillende samenstelling.

·

Er is aanzienlijke variatie in de manier waarop instellingen incidenten
registreren; sommige houden gegevens niet centraal bij, terwijl anderen
vergevorderd zijn in het bijhouden van gegevens.

·

De mate waarin en hoe instellingen (actief) beleid voeren op het gebied
van (sociale) veiligheid lijkt ook te variëren. De mate waarin instellingen
met partners, zoals de gemeente en politie, samenwerken varieert,
evenals de manier waarop het veiligheidsplan geëvalueerd wordt.

·

Een vertrouwenspersoon en meldpunt zijn op de meeste instellingen
aanwezig, maar actief toezicht in openbare ruimten komt minder vaak
voor.

·

Volgens veiligheidscoördinatoren verdienen thema's zoals ondermijning,
ongewenst gedrag, seksueel grensoverschrijdend gedrag, en seksuele
weerbaarheid meer aandacht.

·

Er is geen consensus over knelpunten en succesfactoren; vaak genoemde
factoren zijn invloeden van buitenaf, zoals jeugdcriminaliteit.

·

Informatiebeveiliging en privacy hebben zich verder ontwikkeld op
instellingen

Bijlagen
1.

Joris Cuppen, Roos Geurts, Myrthe Hendrix (ResearchNed), Isis Derks,
Loes van Druten, Daniëlle van Helvoirt, Marjolein Muskens (KBA
Nijmegen), Nina Esmeijer, Wendy Nelen, Marsha Philipsen, Imke
Schoppink, Lisa Reijmers (Praktikon), Monitor Integrale Veiligheid MBO
2023: Sectorrapport, November 2023

2.

Concept aanbiedingsbrief aan de Eerste Kamer.

3.

Concept aanbiedingsbrief aan de Tweede Kamer.

Pagina 4 van 4