Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 674

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 oktober 2009
Hierbij zend ik u het verslag van de vergadering van de informele Ecofin
Raad van 1 en 2 oktober 2009 te Göteborg. De voorlopige agenda van de
Eurogroep en Ecofin Raad van 19 en 20 oktober 2009 te Luxemburg is nog
niet bekend. Kort voor het AO en de Ecofin Raad zal zoals gebruikelijk, de
geannoteerde agenda aan uw Kamer worden gezonden.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

KST135593
0910tkkst21501-07-674
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 674

1

VERSLAG EUROGROEP EN INFORMELE ECOFIN VAN
1 EN 2 OKTOBER 2009 TE GÖTEBURG
Algemeen
Op 1 en 2 oktober vonden de Eurogroep en een informele Ecofin Raad
plaats in Göteburg. Aangezien het een informele Ecofin Raad betrof, zijn
er geen officiële conclusies aangenomen. De volgende hoofdboodschappen werden overeengekomen:
Economische situatie
Zoals gebruikelijk heeft de Ecofin Raad gesproken over de economische
situatie en de situatie op de financiele markten. De economie lijkt zich
enigzins te stabiliseren, maar het is nog te vroeg om het einde van de
crisis vast te stellen. Wel lijken in relatie tot de groeiramingen de risico’s
inmiddels wat evenwichtiger verdeeld te zijn. Het blijft onverminderd van
belang om macro-economische onevenwichtigheden te adresseren, daar
deze mede de oorzaak zijn geweest van de zeer kwetsbare positie van
enkele lidstaten. Lidstaten waren het erover eens dat, hoewel het nu nog
te vroeg is om de stimuleringsmaatregelen terug te draaien, er nu wel
nagedacht moet worden over exit-strategieën en dat er duidelijk moet
worden gecommuniceerd dat exit aan de orde zal zijn zodra de economische situatie dat toelaat. Alle ministers onderschreven het belang van
herstel van de financiële sector als een cruciale voorwaarde voor algemeen herstel van de economie.
Exit-strategieën
De Ecofin Raad en de Eurogroep hebben vrijwel uitsluitend gesproken
over budgettaire exit-strategieën. Lidstaten waren het er over eens dat de
strategieën in de eerste plaats moeten passen binnen het raamwerk van
het Stabiliteits- en Groeipact (SGP). Bij het bepalen van de juiste strategie
moet wel gedifferentieerd worden tussen lidstaten. Differentiatie moet
gebaseerd zijn op objectieve economische criteria zoals de economische
en budgettaire situatie evenals de lange termijn houdbaarheid van de
overheidsfinanciën. Ook macro-economische onevenwichtigheden spelen
een rol.
De Ecofin Raad besprak een aantal elementen die onderdeel moeten
uitmaken van een Europese exit-strategie. Zo moeten de stimuleringsmaatregelen die genomen zijn om de crisis tegen te gaan op tijd worden
teruggedraaid. Verdere structurele consolidatie is nodig om tekorten terug
te brengen onder de 3% BBP en ervoor te zorgen dat de schuldpositie op
termijn stabiliseert ondanks de extra kosten uit hoofde van de vergrijzing.
Hierbij dient wel te worden gedifferentieerd tussen lidstaten, waarbij de
minimale jaarlijkse consolidatie 0,5% BBP zal bedragen. Het nemen van
structurele hervormingen om de potentiële groei te versterken en de
kosten van de vergrijzing te kunnen dekken is daarnaast noodzakelijk. Tot
slot moet de versterking van nationale budgettaire raamwerken ervoor
zorgen dat een goede toepassing van de regels van het SGP stevig wordt
verankerd in de nationale begrotingsprocessen van de lidstaten.
Er is verder gesproken over het verbreden van de reikwijdte van de
Stabiliteits- en Convergentieprogramma’s zodat er ruimte is voor budgettair beleid dat meer op de middellange termijn gericht is. Het Voorzitterschap meldde dat een belangrijk onderdeel van een budgettaire exitstrategie een consistente toepassing van de buitensporigtekortprocedure
(EDP) is. Tijdens de Ecofin Raad in december zal een nieuwe groep
lidstaten, waaronder Nederland, aanbevelingen ontvangen in het kader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 674

2

van de buitensporigtekortprocedure. Omdat tegelijkertijd ook de voortgang bij het redresseren van de buitensporige tekorten van veel lidstaten
die al in EDP zitten wordt besproken, moet dit leiden tot een horizontale
bespreking die integraal onderdeel wordt van de Europese budgettaire
exit.
Financiële markten
Tijdens de tweede werksessie hebben de ministers van Financiën en de
presidenten van de centrale banken gesproken over de resultaten van de
G20, de communicatie over de resultaten van de stresstesten, het herstel
van de financiële sector, financiële stabiliteit en de recente voorstellen van
de Commissie m.b.t. het financieel toezicht.
Na de terugkoppeling van de G20 in Pittsburgh benadrukten de ministers
en de presidenten dat de uitkomsten van de top in Pittsburgh zo snel
mogelijk moeten worden geïmplementeerd. Met name de afspraken op
het gebied van bonussen en compensatieregelingen in de financiële
sector zijn hierbij belangrijk. Verder is er kort vooruitgeblikt naar de
volgende G20 top in St. Andrews. Het VK gaf aan tijdens de volgende G20
het onderwerp klimaat op de agenda te zetten. Het Voorzitterschap heeft
dit idee verwelkomd.
Aansluitend is kort gesproken over de situatie op de financiële markten.
Hier zijn signalen die op een verbeterde situatie duiden, maar het financiële stelsel blijft nog fragiel. In dit kader zijn ook de resultaten van de
stresstesten van de CEBS aan de orde geweest. Uit de resultaten van deze
tests blijkt dat banken in de EU op dit moment in een goede positie zijn
om zich staande te houden, ook wanneer de economische omstandigheden verder zouden verslechteren. Alle banken bleven met het Tier 1
kapitaal boven de kapitaaleisen zoals die zijn vastgelegd in Basel II. Het
blijft echter noodzakelijk om de financiële posities verder te verbeteren.
Meer informatie vindt u in het persbericht via onderstaande link:
http://www.se2009.eu/en/meetings_news/2009/10/1/
statement_by_ministers_and_governors_on_the_eu-wide_stress_test
Er is tevens gesproken over mogelijke afspraken voor het verbeteren van
de financiële stabiliteit in de EU. Hierbij is vooral aandacht geschonken
aan het versterken van de afspraken voor internationaal opererende financiële instellingen, waaronder ook het thema van de lastenverdeling
(burden sharing). Om stabiliteit in de toekomst te kunnen garanderen is
een raamwerk nodig met afspraken over het voorkomen, managen en
oplossen van crises (crisis resolution). Om dit raamwerk op te zetten is
een aantal nieuwe afspraken nodig. Voorstellen hiervoor zullen in de
komende zes tot twaalf maanden worden gedaan. Het EFC heeft hiervoor
een roadmap opgesteld met daarin de planning voor de komende
maanden.
De voorstellen zullen er op gericht zijn om enerzijds de coördinatiemechanismen tussen lidstaten onderling en tussen lidstaten en derde
partijen te verbeteren, terwijl anderzijds zal worden gekeken naar de
mogelijkheden voor meer efficiënte regulering voor interventies bij
banken. Nederland heeft de voorgestelde roadmap verwelkomd en heeft
het belang van goede afspraken over financiële stabiliteit en crisismanagement tijdens de vergadering benadrukt. In de Ecofin Raad van
oktober zullen conclusies over dit onderwerp worden aangenomen.
Tot slot is er uitgebreid gesproken over de recente voorstellen van de
Commissie op het gebied van financieel toezicht aangaande het instellen
van de European Systemic Risk Board (ESRB) en de bevoegdheden van de
Europese Centrale Bank (ECB) in dit kader. Nederland is positief over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 674

3

voortvarendheid waarmee het Zweedse voorzitterschap de implementatie
van het toezicht aanpakt. Voor Nederland is het vooral belangrijk dat de
ESRB onafhankelijk is en dat er een sterke en evenwichtig samengestelde
stuurgroep komt die de effectiviteit kan waarborgen.
Er was brede consensus onder de lidstaten over de urgentie van dit onderwerp. De meeste lidstaten konden zich vinden in de voorstellen van de
Commissie en erkenden ook dat snelle besluitvorming belangrijk is. Als
voorwaarde is gesteld dat dit niet ten koste mag gaan van de kwaliteit van
de voorstellen. Ook is het van belang dat de voorstellen passen binnen de
afspraken die zijn gemaakt in de Europese Raad van juni 2009. Er is afgesproken dat op de Ecofin Raad van oktober zal worden gesproken over de
verordening voor de oprichting van de ESRB en over het Raadsbesluit
waarin de bevoegdheden van de ECB worden vastgelegd.
Parallel aan de oprichting van de ESRB zal ook worden gestreefd naar een
algemene overeenstemming voor de oprichting van drie Europese
Toezichtautoriteiten (ESAs) tijdens de Ecofin Raad van december. Van
beide trajecten zal dan een rapportage worden gepresenteerd. Het
Zweedse voorzitterschap gaf aan er naar te streven om in december overeenstemming te bereiken over het complete pakket voor financieel
toezicht in Europa zodat de Europese Raad hier in december nog over kan
beslissen. De Zweedse minister Anders Borg benadrukte nogmaals dat dit
een belangrijk signaal naar de rest van de wereld zal zijn, waarmee we
laten zien dat de EU haar verantwoordelijkheid neemt om de Europese
toezichtstructuur te versterken.
Klimaat
Op vrijdagochtend heeft de informele Ecofin tijdens de eerste sessie
gesproken over klimaat. De bespreking was tweeledig: Eerst is gesproken
over de voor- en nadelen van een belasting op CO2 om de uitstoot van
sectoren die buiten het Emission Trading Scheme (ETS) vallen terug te
dringen. Professor Fullerton leidde deze discussie in met een korte
presentatie over de mogelijkheden voor een CO2-belasting. Aansluitend is
er tussen lidstaten kort van gedachten gewisseld over de voor- en nadelen
van een dergelijke belasting en een eventuele aanpassing van de richtlijn
energiebelasting. De Zweedse minister van Financiën Borg heeft aan het
einde van de discussie de Europese Commissie gevraagd om met een
voorstel tot wijziging van de richtlijn energiebelasting te komen.
Het tweede en belangrijkste onderwerp van deze sessie was klimaatfinanciering. Deze discussie werd op verzoek van het Zweedse voorzitterschap ingeleid met een uitgebreide interventie van minister Bos. In deze
interventie riep minister Bos de EU lidstaten op tot commitment en een
ambitieuze inzet voor de onderhandelingen in Kopenhagen in december.
Meermaals heeft minister Bos het belang van een goed akkoord in Kopenhagen benadrukt.
De minister begon zijn interventie met een vergelijking tussen de financiële crisis en de klimaatcrisis en gaf aan dat de klimaatcrisis in vele
opzichten ernstiger is dan de huidige financiële crisis. De financiële crisis
is cyclisch van aard, de klimaatcrisis is dat niet; deze wordt alleen maar
erger. Bij de financiële crisis bestaat daarnaast een internationaal gevoel
van urgentie die bij de klimaatcrisis lijkt te ontbreken. Waar bij de financiële crisis enorme bedragen worden geïnvesteerd, zijn veel landen terughoudend waar het gaat om de financiering van klimaatbeleid.
Minister Bos gaf vervolgens aan dat de huidige combinatie van de twee
crises naast bedreigingen ook kansen biedt: alle partijen zitten nu met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 674

4

elkaar aan tafel. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid om wensen tegen
elkaar uit te ruilen, ook met landen als China en India. De huidige verandering op het globale speelveld creëren ruimte voor gezamenlijk oplossingen voor de huidige problemen en hierin is voor Europa een sleutelrol
weggelegd.
Om dit te bereiken is een ambitieus akkoord in Kopenhagen nodig met
een sterke inzet vanuit Europa. De minister gaf aan dat een prijs verbinden
aan de uitstoot van CO2 de enige manier om de uitstoot van CO2 terug te
brengen. Het akkoord in Kopenhagen moet de basis leggen voor een
wereldwijde markt voor CO2-uitstoot. Voor een dergelijk ambitieus
akkoord is inspanning nodig van alle landen, en vanzelfsprekend ook
vanuit de EU. Het is niet genoeg om vast te stellen dat er een probleem is,
we moeten nu ook met een oplossing komen. De minister benadrukte dat
het voor de EU belangrijk is om te weten wat we willen bieden, en wat we
daarvoor terug willen.
Minister Bos gaf voorts aan dat er geld nodig is om het mogelijk te maken
voor landen om met groeiplannen te komen voor lage uitstoot, om inventarisaties te maken van de hoogte van de uitstoot en om toegang te
krijgen tot financiering vanuit de internationale koolstofmarkt. Dit geld is
geen uiting van liefdadigheid; het is een investering in een architectuur
die ertoe zal leiden klimaatinvesteringen in de toekomst effectiever te
maken.
De minister ging tot slot in op de benodigde inspanningen van de EU. De
Commissie schat dat de EU in de periode van 2010 tot 2012 een jaarlijkse
contributie zou moeten maken tussen de € 500 miljoen en de € 2,1
miljard. Volgens de schattingen van de Commissie is het totaal benodigde
bedrag voor klimaatfinanciering € 100 miljard per jaar in 2020. De benodigde internationale publieke ondersteuning vanuit ontwikkelde landen in
dit verband zou neerkomen op € 22–50 miljard. De minister benadrukte
dat de EU lidstaten gezamenlijk moeten nadenken welk percentage
hiervan zij op hun schouders willen nemen. Hij gaf verder aan dat naar
zijn mening 20–30% een fair share zou zijn.
De ministers benadrukten de vastberadenheid van de EU om tot een
wereldwijd, ambitieus en samenhangend akkoord te komen in Kopenhagen. Daarnaast was er ook overeenstemming dat er nu met urgentie
substantiële financiële middelen voor klimaatbeleid moeten worden opgetuigd en dat het werk hiervoor zowel op EU-niveau als ook met andere
internationale partners moet worden voortgezet.
Tijdens de volgende Ecofin Raad zal verder gesproken worden over het
onderwerp klimaatfinanciering.
Werkgelegenheid
Tijdens de laatste sessie van de informele Ecofin hebben de ministers
gesproken over werkgelegenheid. Een belangrijk thema was de sterk
oplopende werkloosheid in veel Europese landen en het bijkomende risico
van hogere werkloosheidsniveaus op de langere termijn.
Aan het begin van deze sessie gaf de Britse econoom Stephen Nickell een
inleiding over het belang van flexibele arbeidsmarkten. Eén van zijn
belangrijkste punten was dat het in tijden crisis belangrijk is om geen
maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat mensen de arbeidsmarkt
verlaten. Dergelijke maatregelen kunnen weliswaar op korte termijn
zorgen voor lagere werkloosheidscijfers, maar op de langere termijn kan
een groter probleem worden gecreëerd. Hierbij kan gedacht worden aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 674

5

het negatieve effect van dergelijke maatregelen op het arbeidsaanbod,
waaronder het discouraged worker effect. Nickell merkte verder op dat de
juiste arbeidsmarktinstituties, adequate scholing en het voorkomen van
een permanent vertrek uit de arbeidsmarkt in geval van ziekte en handicap
belangrijk zijn voor een goede werking van de arbeidsmarkt.
Net als bij de bespreking van exit-strategieën werd ook hier door de
Commissie en de lidstaten bevestigd dat de extra budgettaire stimulans
vooralsnog aan moet worden gehouden om de oplopende werkloosheid
tegen te gaan. Daarnaast waren de ministers het er over eens dat een
goed macro-economisch raamwerk en flexibele arbeidsmarkten belangrijk
zijn voor het terugdringen van de werkloosheid. Structurele hervormingen
zijn in dit verband essentieel en deze zouden moeten worden versneld. Er
moeten maatregelen worden genomen die op de langere termijn het
aanbod van arbeid verhogen en die ervoor zorgen dat werken loont. Het
Voorzitterschap voegde hieraan toe dat het ook voor de overheidsfinanciën cruciaal is om het aanbod van arbeid structureel te verhogen om
de effecten van vergrijzing op het arbeidsaanbod te mitigeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 674

6