Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 700

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 28 maart 2013
De vaste commissie voor Economische Zaken en de vaste commissie voor
Europese Zaken hebben op 13 februari 2013 overleg gevoerd met
staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken over:
− de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
8 februari 2013 inzake de geannoteerde agenda Landbouw- en
Visserijraad 25–26 februari 2013 (21 501-32, nr. 686);
− de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
5 februari 2013 met het verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 28 januari 2013 (21 501-32, nr. 685);
− de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
22 januari 2013 over de stand van zaken betreffende de
implementatie van Europese dierenwelzijnsregels (28 286,
nr. 614);
− de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
12 februari 2013 inzake het voorstel van de Europese Commissie voor communautaire actie n.a.v. de EFSA-herbeoordeling
van drie neonicotinoïden (21 501-32, nr. 693).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Hamer
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Knops
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

kst-21501-32-700
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

1

Voorzitter: Houwers
Griffier: Peen
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Bosman, Dik-Faber,
Dikkers, Van Gerven, Geurts, Graus, Houwers, Lodders en Ouwehand,
en staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken, die vergezeld is van
enkele ambtenaren van haar ministerie.
Aanvang 11.03 uur.
Voorzitter: Lodders
De voorzitter: Goedemorgen en welkom allemaal. Ik zie wat verschrikte
gezichten, maar bij het ontbreken van de voorzitter van de commissie zal
ik de honneurs tijdelijk waarnemen. Ik stel voor een spreektijd van vijf
minuten te hanteren.
De heer Bosman (VVD): Voorzitter. Ik begin toch weer even met die
discard ban. De staatssecretaris spreekt al over invoering per 1 januari
2014. Dat gaat erg snel en dat baart ons zorgen. De eerder aangenomen
motie-Bosman wordt daarmee weer relevant. De discard ban kan alleen
als sluitstuk dienen, zoals de sector ook heeft voorgesteld. Wat de VVD
betreft wordt dat gekoppeld aan innovatie. Als vissers hun bijvangst niet
door middel van innovatie beperken, dan kan een discard ban een
oplossing zijn. Als vissers echter wel van innovatie gebruikmaken, dan is
een discard ban wat ons betreft niet nodig. Is de staatssecretaris het met
de VVD eens? Vindt zij ook dat een eenzijdige invoering per 1 januari 2014
te vroeg is? Is de motie-Bosman het uitgangspunt voor verdere onderhandelingen? Welke rol speelt innovatie hierbij?
De staatssecretaris is net als de VVD van mening dat pulsvisserij een goed
voorbeeld is van innovatieve visserij. In een eerder overleg is toegezegd
dat door de uitbreiding van het aantal vergunningen voor pulsvisserij de
hele wachtrij was weggewerkt. Van de week ontvingen wij echter een
noodkreet van vissersbedrijf Van Dam, een bedrijf dat wel de transitie wil
maken, maar dit niet kan omdat het door de overheid daarin belemmerd
wordt. Het bedrijf staat nog steeds op de reservelijst, terwijl de staatssecretaris had aangegeven dat deze wachtlijst was weggewerkt. Klopt het
dat er toch nog een reservelijst is en, zo ja, is de staatssecretaris het met
de VVD eens dat deze vissers zo snel mogelijk een vergunning moeten
krijgen?
Het Ierse voorzitterschap wil in juni een akkoord bereiken over de
verdeling van de gelden van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en
Visserij (EFMZV). Wat is de inzet van de staatssecretaris hiervoor? Steunt
zij de VVD in de opstelling dat de subsidies moeten worden gekoppeld
aan innovatie en het doel moeten hebben om uiteindelijk overbodig te
worden? Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat het gebruikte geld beter wordt
verantwoord?
IJsland en de Faeroër weigeren afspraken te maken over het duurzaam
vissen op makreel, waardoor de aantallen schrikbarend achteruitgaan.
Hoe staat het hiermee? Is de staatssecretaris bereid om zich in te zetten
voor handelssancties wanneer deze landen niet inbinden? In het vorige
algemeen overleg maakte ik duidelijk dat de VVD tegen het verlagen van
visquota is wanneer daar geen degelijke en duidelijke wetenschappelijke
aanleiding voor is. Steunt de staatssecretaris de VVD hierin en wat is de
inzet voor de Visserijraad in dezen?
Wat is de status van het conflict met de Franse vissers bij Boulognesur-Mer? Heeft de staatssecretaris hierover nog steeds contact met haar
Franse collega? Zelf heb ik ook met de Franse ambassade gesproken. Wij
waren het erover eens dat de Franse handelaren achter de visserijsector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

2

ook de dupe zijn van de acties van de Franse vissers, terwijl er genoeg
markt is voor de vis die door de Nederlanders en de Fransen gevangen
wordt.
Wat is de status van het onderzoek van het visserijverdrag tussen de EU
en Mauritanië?
Ik kom op de landbouw. Wij kennen de uitkomst van de top over de
EU-begroting. Kan de staatssecretaris ingaan op de resultaten voor de
landbouwbegroting? In het verlengde daarvan wil ik ingaan op de
landbouwsubsidies uit pijler 2. Recentelijk zijn gegevens gepresenteerd
waaruit blijkt dat er onverantwoord wordt omgegaan met de toedeling
van deze subsidies. Uit de gegevens blijkt dat sjoelen, polsstokverspringen en het financieren van een kerk mede mogelijk worden gemaakt
door de Brusselse landbouwpot. Dit kan niet waar zijn. Een subsidie van
€ 90.000 voor een sjoelclub? Deze uitkomsten steunen de opstelling van
de VVD dat de middelen uit het gemeenschappelijk landbouwbeleid alleen
nog maar voor de actieve boer bestemd mogen zijn. Dat kunnen wij alleen
bereiken door de definitie van «actieve boer» verder af te bakenen en een
lijst op te stellen van organisaties die geen GLB-middelen meer mogen
ontvangen. In de voorstellen voor het nieuwe GLB bestaat deze
mogelijkheid. Ik vraag de staatssecretaris hoe zij dit gaat invullen.
Ik kom op de neonicotinoïden. Recent is in deze Kamer een motie
aangenomen om een verbod voor te bereiden op alle vormen en
toepassingen van deze middelen. De insteek van de staatssecretaris om
dit alleen op EU-niveau te doen kan op de steun van de VVD rekenen,
temeer omdat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs is of de neonicotinoïden daadwerkelijk negatieve effecten op bijen hebben. Daar komt bij
dat de Nederlandse boer en tuinder al dusdanig ver zijn met de
toepassing van deze middelen – ik noem dosering, risicoreducerende
maatregelen, enz. – dat met een verbod een de-innovatie zou worden
ingezet. Bij een verbod op de inzet van deze middelen wordt teruggegrepen op maatregelen en middelen die ver achter ons liggen. Houdt de
staatssecretaris rekening met de voorsprong die Nederland heeft met het
gebruik en de inzet van deze middelen en, zo ja, hoe?
Voor suikerbieten wordt zaad met een coating gebruikt. In deze zaadbehandeling is de dosering dusdanig laag en wordt het middel op een
efficiënte manier ingezet. Wordt deze toepassing verboden, dan wordt
naar een alternatief gezocht om de bietenkever te bestrijden. Dat betekent
in de praktijk een stap terug in de tijd. Op een andere manier bestrijden is
het teruggrijpen naar middelen van voor deze innovatieve toepassing. Dat
leidt tot minder milieuwinst en de-innovatie.
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Ik begin met de bescherming van onze
buitenlandse handel. De Noren hebben recent de importheffingen op
kaas, vlees en enkele plantensoorten, zoals tuinhortensia’s, fors verhoogd.
De eenzijdige verhoging druist volgens de CDA-fractie in tegen de
handelsverdragen van de EU met Noorwegen. Is de staatssecretaris
bekend met de fors verhoogde Noorse importheffingen? Wat gaat zij
ondernemen nu Noorwegen volhardt in zijn fors verhoogde importheffingen? Kan zij de stand van zaken melden in het verslag van de
Landbouw- en Visserijraad als zij toezegt dit te zullen bespreken met haar
Noorse collega’s?
Het afgelopen weekend zijn afspraken gemaakt rondom het Meerjarig
Financieel Kader, zeg maar het GLB. Er moet mij toch iets van het hart. Wij
vinden het jammer dat de informatievoorziening vanuit het kabinet zo
summier is. Wij hebben een enkele brief of misschien twee A4’tjes met
een paar getallen ontvangen. Mijn collega-parlementsleden in België
worden beter geïnformeerd. Ik moet het met die paar stukken doen om
mij te verdiepen in wat er daar voor het GLB gebeurd is. Ik vraag de
staatssecretaris om de informatievoorziening veel beter te laten verlopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

3

Wat is de eerste reactie van de staatssecretaris op het bereikte akkoord? Is
zij met mij van mening dat de Nederlandse landbouw fors inlevert ten
opzichte van de Europese conculega’s? Wat wordt haar inzet met
betrekking tot de 15% van het budget voor bedrijfstoeslagen, dat
overgeheveld kan worden van de eerste naar de tweede pijler en
omgekeerd? Wat zijn de gevolgen van de korting op het budget voor
onderzoek en innovatie voor het topsectorenbeleid? Ik heb al vaker
gevraagd om de koopkrachtplaatjes die bij dit akkoord horen.
Ik kom op het onderwerp jonge boeren. Ik denk dat de komende vergadering ook gesproken wordt over de ondersteuning van jonge boeren. Is
de staatssecretaris met het CDA van mening dat een verplichte top-up van
minimaal 2% van het budget ten behoeve van jonge boeren in de eerste
pijler haar inzet zou moeten zijn?
Mijn VVD-collega heeft al een aantal dingen gezegd over het visserijbeleid. Ik voeg er nog enkele vragen aan toe. Het ziet ernaar uit dat na een
tijd van relatieve stabiliteit rondom de aanlandquota nu een verandering
naar vangstquota zal plaatsvinden. In Nederland is veel geïnvesteerd in
quota. De eerdergenoemde verandering heeft grote consequenties voor
de Nederlandse visserij. Wat is de visie van de staatssecretaris hierop?
Wat wordt haar inzet? Hoe gaat zij de sector bij de verdere behandeling
van dit gebeuren in Europa betrekken?
Wij hebben de afgelopen tijd gezien hoe de Fransen met onze vissers zijn
omgegaan. Wat is de laatste stand van zaken? Wat denkt de staatssecretaris nog te ondernemen en hoe zal zij ons daarvan op de hoogte houden?
Wij moeten redelijk veel vanuit de media vernemen over de inzet van de
staatssecretaris.
Kan de staatssecretaris ook ingaan op het debacle van het paardenvlees in
rundvleesproducten? Er vinden recalls plaats. Wat is de laatste stand van
zaken?
Voorzitter: Houwers
De voorzitter: Ik bied mijn excuses aan voor het feit dat ik wat later ben
gearriveerd. Er was een misverstand over de plek waar ik moest zijn. Als
je niet goed aangestuurd wordt ...
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Welkom in deze vergadering. Wij
zijn heel blij met uw komst.
Nu de onderhandelingen in Brussel zijn afgerond, weten wij wat wij gaan
krijgen. Van de staatssecretaris horen wij graag waar wij het straks
allemaal aan gaan besteden. Mijn collega van het CDA heeft al even
gewezen op de mogelijke verschuiving van de eerste naar de tweede pijler
en niet andersom. Wij kijken uit naar de plannen hiervoor. Misschien is
het nu nog wat te vroeg, maar in een later stadium willen wij er uitgebreid
op terugkomen. De PvdA ziet dat het budget voor landbouwsubsidies
ingezet wordt voor echte vergroening en echte innovatie in de
dynamische en succesvolle agrarische sector van Nederland. Ziet de
staatssecretaris ruimte om juist innovatie en vergroening centraal te
plaatsen en wil zij zich daar hard voor maken? Daarnaast zien wij graag
een verschuiving van een deel van de middelen naar de tweede pijler om
op die manier de leefbaarheid op het platteland te vergroten. Daar is
ruimte voor in de derde as van de tweede pijler. Ziet de staatssecretaris
die ruimte en is zij bereid om zich daarvoor in te zetten?
Ik kom op de besteding van de tweedepijlermiddelen. Wij hebben onlangs
gezien dat je kunt fierljeppen, sjoelen, paardrijden en polsstokhoogspringen op kosten van de Europese belastingbetaler. Dat lijkt mij niet iets
wat wij moeten willen. Voordat wij willen inzetten op besteding via de
tweede pijler, zien wij uit naar een evaluatie van op zijn minst het
LEADER-programma en graag wat breder. Wij willen zien hoe die
besteding gegaan is. Het kan niet zo zijn dat de middelen besteed worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

4

aan zaken die eigenlijk uit een andere pot gefinancierd moeten worden of
die niet via de overheid gefinancierd zouden moeten worden. Zo hol je het
draagvlak voor het Europees landbouwbeleid in heel rap tempo uit. Wil de
staatssecretaris een evaluatie van het programma toezeggen?
Wij zijn voorstander van de tweede pijler, want het geeft wat ruimte, maar
dan wel graag een robuuste pijler die gericht is op leefbaarheid en het
opvangen van krimp in de plattelandsregio’s. Ik hoor van LTO en anderen
dat de wijze waarop wij het zouden willen invullen, niet in het belang van
de boeren is, maar ik ken heel veel boeren die kinderen op scholen
hebben. Die scholen moeten natuurlijk open blijven. De wegen naar de
boerderijen moeten ook goed zijn. Ik zie dus geen tegenstelling tussen een
tweede pijler gericht op leefbaarheid en de belangen van de boeren.
Volgens mij gaan die hand in hand.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik ben wat in verwarring als ik de woordvoerder
van de PvdA hoor spreken. Zij heeft het over een verschuiving tussen de
pijlers. Wij hebben daar al vaker over gediscussieerd. Ik roep de recent
aangenomen motie in herinnering. Die 15% naar de tweede pijler gaat
naar plattelandsontwikkeling. De heer Bosman heeft namens de VVD
gezegd dat de VVD daar niet voor is, juist vanwege de subsidies die
mevrouw Dikkers heeft genoemd. Natuurlijk is die subsidie aan de
sjoelvereniging uitgelegd als plattelandsontwikkeling. Ik hoor haar pleiten
voor betere wegen en meer aandacht voor kinderen in scholen, dus ik ben
wat in verwarring.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik begrijp niet helemaal wat de vraag is, maar
ik zal de verwarring proberen weg te nemen. Wij willen graag een
evaluatie van het programma om te zien wat er mis is en wat er daadwerkelijk aan plattelandsontwikkeling tot stand gebracht is. Ik wil daarop
voortborduren. In de krimpregio’s holt de leefbaarheid achteruit. Er moet
sneller internet komen. Er is grote leegstand; mensen raken hun huis niet
kwijt. Wij moeten investeren in dat platteland, ook voor de boeren, om het
daar leefbaar te houden. Het lijkt mij dat de VVD en het CDA het daarmee
van harte eens zijn. Het gaat ook om de belangen van de boeren.
Mevrouw Lodders (VVD): Dat is precies het punt waar het om gaat. In de
voorwaarden van de LEADER-projecten en van de tweede pijler blijkt dat
het dan kan gaan om projecten waar wij nu afstand van nemen. In het
programma van de tweede pijler gaat het om plattelandsontwikkeling en
mevrouw Dikkers pleit dus in feite voor die subsidie aan die sjoelclub.
Waarom geen directe steun aan de actieve boer? Wil mevrouw Dikkers
met de VVD-fractie pleiten voor een betere definitie van die actieve boer?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Zolang die actieve boer fierljept, sjoelt en
paardrijdt, heeft hij enorm veel profijt van de huidige projecten, maar dat
zult u niet bedoelen. Ik wil graag een definitie van die actieve boer, maar ik
wil ook leefbaarheid op het platteland, en daar wonen meer mensen dan
uitsluitend boeren. Volgens mij moeten wij het bedrag dat wij uit Brussel
krijgen, fatsoenlijk, goed en nuttig besteden. Een heel groot deel gaat naar
de boeren. Wat ons betreft kan ook een substantieel deel naar plattelandsontwikkeling.
Wij zijn erg benieuwd naar de laatste stand van zaken rond de voorgenomen maatregelen rondom de neonicotinoïden van de commissie-Borg.
Binnen het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP) is er ruimte om
trekkers uit te rusten met gps. Van loonwerkers krijgen wij vragen of zij
ook gps op de trekker kunnen krijgen. Zij verrichten natuurlijk veel werk
op het land. Ziet de staatssecretaris mogelijkheden om deze regeling ook
naar loonwerkbedrijven uit te breiden? Wij hebben daar eerder vragen
over gesteld. Ook in Europa is ernaar gevraagd. Het blijkt dat de regeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

5

wel degelijk ook voor loonwerkbedrijven kan worden ingezet. Wij zijn
daarvoor.
Tot slot de jongeboerenregeling. Ik heb daarnet geleerd dat je jonge boer
blijft tot je 40ste. Ik ben 43, dus helaas. 40 als het nieuwe 30, dacht ik al
even. Wij steunen de oproep van het Nederlands Agrarisch Jongeren
Kontakt (NAJK) om de jongeboerenregeling te behouden met een top-up,
maar wij zouden erg graag zien dat de regeling jonge boeren een extra
steuntje in de rug geeft, maar dan wel gekoppeld aan verduurzaming en
innovatie. Zij komen daar zelf ook mee. Ze zeggen: wij zijn boeren van de
toekomst, en verduurzaming en allerlei dingen moeten bij ons vandaan
komen. Dat is niet altijd zo, maar in veel gevallen gaat het wel zo. Als wij
ze toch financieel de ruimte geven, dan koppel ik dat graag.
De heer Geurts (CDA): Ik ben erg blij dat de PvdA-fractie het CDA-pleidooi
voor de jongeboerenregeling ondersteunt. Ik heb dat pleidooi ook bij de
behandeling van de landbouwbegroting gehouden. Mevrouw Dikkers stelt
een aantal extra eisen bovenop wat andere landen doen. Is het niet
verstandig om eerst de jongeboerenregeling te verhogen en daarna te
bekijken welke extra regels, welke nationale koppen wij er in Nederland
op zouden kunnen zetten? Niet alle jonge boeren kunnen op dit moment
van de ondersteuningsregeling gebruikmaken.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Het is mooi dat de CDA-collega zich sterk
maakt voor de regeling, maar het gaat wel om geld dat alle belastingbetalers in heel Europa met elkaar opbrengen, waarvoor hulde. Ik vind wel
degelijk dat wij daar voorwaarden aan mogen stellen. Wij willen de meest
innoverende agrarische sector zijn. Op heel veel vlakken zijn wij dat ook.
Het CDA zou het moeten toejuichen dat wij de boeren een steuntje in de
rug geven.
De voorzitter: Dat was duidelijk, maar nog niet helemaal ...
De heer Geurts (CDA): Ik constateer dat de ondersteuning door de
PvdA-fractie een lege huls dreigt te worden. Er wordt een forse nationale
kop op gezet.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik snap dat het CDA mij erg graag in deze hoek
wil zetten en ik laat deze woorden graag voor rekening van collega Geurts.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Ik denk dat het voor de hand ligt dat
de staatssecretaris uitgebreid ingaat op de situatie rond het GLB en de
afspraken die er op dit moment liggen. Ik hoor graag van haar hoe zij de
effecten ziet als het gaat om de vergroening. Wij hebben heel concrete
voorstellen gedaan, bijvoorbeeld 7% van het land voor vergroening. Dat
wordt wat meer losgelaten. Hoe ontwikkelt het zich op dit moment? Wij
hechten eraan dat wij niet te veel weggeven. Er mag enige flexibilisering
zijn, maar er moet wel sprake zijn van vergroening. De vergroening moet
gekoppeld blijven aan de basispremie.
In 2015 zal er flexibilisering optreden. Dan verdwijnen de melkquota. Wij
verwachten dat dit leidt tot capaciteitsuitbreiding. Zou de staatssecretaris
bereid zijn om in beeld te brengen welke effecten dat kan hebben voor de
Nederlandse situatie? Heel veel boeren in de melkveesector bekijken of zij
kunnen uitbreiden. Zij willen van die quotering af, maar het zou wel
kunnen betekenen dat er veel te veel capaciteit komt. Graag de toezegging
van de staatssecretaris dat zij bij de gevolgen van het GLB ook dit aspect
in beeld brengt. Wat vindt zij van het idee van de Royal Society voor de
Protection of Animals, die constateert dat er weliswaar allerlei Europese
richtlijnen zijn, maar geen richtlijn voor het houden van melkvee? Ik noem
een aspect als weidegang. Moet er niet ook voor die sector een richtlijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

6

komen, voor het welzijn van de dieren en in het belang van gelijke
concurrentieverhoudingen?
Waar gaan al die Europese subsidies naartoe? Ik noem een autopoetsbedrijf en Woonstichting Salland, die goed was voor € 783.000. Dat roept
twijfels op over de legitimiteit. Hoe behouden wij het draagvlak voor
dergelijke subsidies? Hoe hard en scherp zijn de doelstellingen? Wat is er
concreet afgesproken en komt het geld terecht waar wij vinden dat het
terecht moet komen? Het moge duidelijk zijn dat de SP voorstander is van
minder inkomenssubsidies en meer subsidies voor innovatie en concrete
maatschappelijke diensten. Het moet geen kwestie zijn van het gewoon
weggeven van geld. Dat is een dood spoor waar wij van af moeten.
Ik neem aan dat mevrouw Ouwehand nog wel iets zegt over de neonicotinoïden, dus dat laat ik even liggen. Wij hebben het over bijen gehad, maar
ook motten en vlinders hebben er zwaar onder te lijden. Een zeer stringent
beleid lijkt ons gewenst.
Ik kom op de visserij. Wij hebben gisteren een presentatie van de
Rekenkamer gehad. Er werd nog weer eens op gewezen dat de helft van
de schol wordt teruggegooid. Dat is dramatisch. In het kader van
duurzaamheid is het idioot dat dat nog steeds gebeurt. Hoe gaan wij
ervoor zorgen dat dit stopt? Er is de laatste jaren geen enkele verbetering
in gekomen. Er was zelfs een plaatje waaruit bleek dat het eerder toe- dan
afnam. Wij willen ons volop inzetten voor de aanlandplicht en het
maximum sustainable yield, zoals dat in vakjargon heet.
Dan de verlenging van het visserijakkoord met Marokko. Wij gaan ervan
uit dat de staatssecretaris zal tegenstemmen. Een rapport van het
Europees Parlement ontraadt verlenging. De staatssecretaris lijkt te
denken dat een leuk projectje in de illegaal bezette Westelijke Sahara
ineens wel in overeenstemming is met het internationaal recht.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter. Helaas moeten wij het
met een zeer voorlopige agenda doen, maar er speelt genoeg op het
Europese landbouw- en visserijterrein waar ik graag de aandacht van de
staatssecretaris voor vraag.
Het is mooi dat de Europese begroting omlaag is gegaan, maar de
Nederlandse inzet op het behoud van de afdrachtkorting heeft er mede
voor gezorgd dat de Nederlandse boeren 200 miljoen extra moeten
inleveren ten opzichte van het eerdere Commissievoorstel. Het risico
bestaat dat hierdoor de Nederlandse concurrentiepositie verslechtert ten
opzichte van landen als Frankrijk, Duitsland en Italië. Ik vind de inzet van
Nederland op het landbouwdossier teleurstellend en ben benieuwd naar
de doorrekening van de inkomenseffecten door het LEI. Ik zou graag zien
dat hierbij ook ingegaan wordt op de gevolgen voor de concurrentiepositie van Nederland.
De landbouwcommissie van het Europees Parlement heeft gestemd over
de GLB-voorstellen. Hierbij zijn belangrijke aanpassingen gedaan in het
vergroeningsdossier, dat nu minder ambitieus is geworden. De
ChristenUnie is juist voorstander van een ambitieus, flexibel keuzemenu
met bovenwettelijke maatregelen dat een daadwerkelijke bijdrage levert
aan verduurzaming van de landbouw. Eerder heeft de Kamer een motie
van de ChristenUnie hierover aangenomen. Kan de staatssecretaris nader
ingaan op haar waardering van de stemmingen in het Europees
Parlement op dit dossier? Ik denk aan de baseline ter voorkoming van
dubbele betalingen, waarbij de lat bij het agrarisch natuurbeheer hoger
moet worden gelegd als gevolg van vergroening in de eerste pijler.
Ik kom op de gewasbescherming. De staatssecretaris heeft met Eurocommissaris Borg gesproken over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen met neonicotinoïden. Kan zij een toelichting geven op de laatste
stand van zaken? Welke lidstaten hebben de Nederlandse oproep
gesteund? De ChristenUnie is van mening dat de glastuinbouw, waar
voorlopig geen alternatieven voorhanden zijn, maar waar ook bijen niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

7

geschaad worden, van de maatregelen moet worden uitgezonderd. Ook
vraag ik de aandacht van de staatssecretaris voor de Europese lijst met
voor bijen aantrekkelijke gewassen. Deze gaat verder dan de Nederlandse
lijst. Wij vragen de staatssecretaris om de vinger goed aan de pols te
houden. Staan er geen gewassen op die voor bijen onaantrekkelijk zijn?
Ik kom op de Regeling Uitzondering Bestrijdingsmiddelen (RUB). Deze
regeling is afgeschaft omdat gewasbescherming op Europees niveau
geregeld wordt. De beoordelingscriteria voor het toepassen van alternatieven voor gewasbeschermingsmiddelen zijn echter nog niet door
Europa vastgesteld. Hierdoor wordt de inzet van andere, minder belastende methoden van gewasbescherming belemmerd. Heeft de staatssecretaris er zicht op wanneer deze criteria worden vastgesteld en is zij
bereid om enige druk op de ketel te houden?
Namens mijn collega Arie Slob maak ik een enkele opmerking over de
visserij. De stemmingen in het Europees Parlement over het visserijbeleid
waren erg teleurstellend. De plannen voor de aanlandplicht en de discard
ban zijn niet afgezwakt, maar zelfs aangescherpt. De uitgestoken hand van
de visserijsector, die een goed compromisvoorstel had, is afgewezen. Wat
is de inzet van de staatssecretaris in de laatste onderhandelingsronde
tussen Parlement en Raad?
Met de discard ban worden vissers gestraft in plaats van beloond voor
duurzame innovaties. Door innovatieve vistechnieken, zoals de pulskor,
neemt ongewenste bijvangst sterk af. Europa wil een einde maken aan die
bijvangsten, maar weigert de pulskor toe te laten. Dat is totaal onbegrijpelijk. De ChristenUnie wil dat de staatssecretaris alles op alles zet om de
discard ban te verzachten. Een totaalverbod op het teruggooien van
bijvangst is zeer schadelijk voor de Nederlandse visserij. Nog levende
jonge vis die een kans op overleven en voortplanten heeft, wordt straks
aangeland om verwerkt te worden tot vismeel. Zelfs de 5% coulance bij
het teruggooien, die in de visserijcommissie was aangenomen, is door het
Europees Parlement verworpen. Een drama voor de gemengde visserij.
Ondertussen lees ik in de brief van de staatssecretaris niets over het
afschaffen van de regelgeving die tot teruggooi van marktwaardige vis
leidt en het afschaffen van regels die het voorkomen van teruggooi van
ondermaatse vis onmogelijk maken. Hoe staat het daarmee?
Met de aanlandplicht ontstaat een groot opslag- en afzetprobleem aan
boord en op het land. Hoe ziet de staatssecretaris dit voor zich? Er zal veel
gedoe ontstaan over de quota. Hoe wil de staatssecretaris tot een
werkbaar en handhaafbaar systeem komen?
Deze week ontving ik een noodkreet van een visser die zijn bedrijf dreigt
kwijt te raken door het uitblijven van een pulsvergunning, terwijl
concurrenten met vergunning inmiddels 50% op de brandstof besparen.
Een van de schepen is al aan het buitenland verkocht. Er komen meer
pulsvergunningen. Kan de staatssecretaris haast maken met het onmiddellijk volledig toelaten van de pulskor, zodat bedrijven niet onnodig over
de kop gaan?
Ik ben ontzettend benieuwd naar de laatste stand van zaken rond
Boulogne-sur-Mer. Wat daar een paar weken geleden is gebeurd, is
onacceptabel. Ik ben heel benieuwd welke toezeggingen de staatssecretaris inmiddels van haar Franse collega heeft om problemen in de
toekomst te voorkomen.
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Wij zijn natuurlijk in principe tegen al die
subsidies, maar zolang wij de grootste nettobetaler per hoofd van de
bevolking zijn, zouden we gek zijn als wij ze niet optimaal zouden
proberen uit te buiten. Anders worden wij nog grotere nettobetalers. Onze
boeren, die jarenlang andere landen hebben ontwikkeld, hebben niet
alleen ons voorzien van primaire levensbehoeften, maar ook de landen
die ons nu vals beconcurreren, die nu door Europa worden voorgetrokken. Onze boeren worden nu achtergesteld. Wat gaat de staatssecre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

8

taris hieraan doen? Wij worden op dit moment echt genaaid. Dat kunnen
wij natuurlijk niet accepteren.
Tijdens de begrotingsbehandeling heb ik al gezegd dat onze boeren naar
de voedselbank moeten. Mensen die ons en andere landen hebben
voorzien van primaire levensbehoeften, worden nu beconcurreerd door
die landen door tussenkomst van de EU. Dat gaan wij niet accepteren.
Wat de gewasbeschermingsmiddelen betreft willen wij niet dat er gevaar
is voor mens en dier, en zeker niet voor bijen. Wij hebben gepleit voor
bijenkasten op overheidsgebouwen om die diertjes beter te laten
overleven. Mevrouw Ouwehand heeft wel eens verzocht om dit in
Europees verband te doen, maar daar is de PVV in principe tegen. Daarom
hebben wij moties daarover niet kunnen steunen. Ik zal zeker bekijken wat
wij met z’n allen kunnen doen om de middelen te verbieden die aangetoond bijdragen aan de sterfte van bijen. Wat is de reactie van de
staatssecretaris? Uit de sector horen wij heel andere verhalen over de
middelen dan van bijenhouders, dierenvrienden en bijenliefhebbers.
Over de discard ban sluit ik mij aan bij de heer Bosman van de VVD. Ik
pleit voor beter inpasbare regelgeving. Ik vraag deze staatssecretaris, die
met een schone lei begint, om niet «euroform» te denken, maar meer te
handelen ten behoeve van onze mensen, onze vissers, onze boeren en
tuinders. Die moeten vooropstaan. De rest, dat zien wij dan wel weer. Het
gaat om ons land, om onze boeren en vissers. Moeten wij landen zonder
belangen laten meebeslissen? Ik ben een keer op een interparlementaire
conferentie op Cyprus geweest en het viel mij op dat landen die zich geen
barst voor visserij interesseren, ons wel belemmeren. Zij hebben inspraak,
maar het interesseert ze geen ene jota. Er zijn maar een paar landen die
wél geïnteresseerd zijn in visserij en die worden gedwarsboomd door
landen die niets met visserij te maken hebben. Mogelijk moeten wij dat
eens gaan veranderen, zolang de EU tenminste nog bestaat.
Ik ben heel blij dat iedereen de hufterigheden van Fransen tegen onze
vissers heeft opgepakt. Ik weet dat de staatssecretaris al bezig is met
gesprekken, waarvoor dank. Ik krijg graag een update.
Wat de GLB-middelen betreft sluit ik mij aan bij het CDA. Ze moeten enkel
besteed worden aan actieve boeren en niet voor de plaatselijke jeu-deboulesclub, hoewel dat natuurlijk heel leuk is. Ook op het punt van de
jonge boeren sluit ik mij aan bij het CDA. Als het goed is, ga ik naar de
interparlementaire conferentie in Ierland. Daar zal dit een groot
gesprekspunt zijn, dus ik hoop daar een mooie bijdrage te kunnen leveren.
Ik hoor graag meer over het paardenvleesschandaal en een plan van
aanpak. Ik vertrouw niet op de pers, al was het maar omdat er veel onzin
over mij is geschreven.
Tot slot nog iets over die discard ban. De Noren mogen in tegenstelling tot
onze vissers wel vissen en bijvangsten overboord gooien. Dat werkt
natuurlijk niet. Er is totaal geen level playing field. Onze innovatieve
vissers die de nieuwste technieken toepassen, worden het meest gepakt.
Ik heb een vraag over de overlevingskans. Er worden percentages van 30
en 80 genoemd. Waar moeten wij ons op baseren?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Eerst heb ik een aantal visserijonderwerpen. De staatssecretaris moet vol aan de bak voor de aanlandplicht. Wij willen de staatssecretaris daar zeer in aanmoedigen. Ik kijk uit
naar de ontwikkelingen in dezen.
Op de agenda staan twee visserijprotocollen. Over de Seychellen kan de
staatssecretaris instemmen met de tekst van het conceptmandaat. Ik
begrijp dat daarover dus nu nog geen beslissing valt. Ik wijs erop zulke
tonijnakkoorden heel risicovol zijn. De Partij voor de Dieren wil nu al
bezwaren kenbaar maken. Wij weten dat er veel bijvangsten zijn van
bedreigde soorten als manta’s, haaien, schildpadden en dolfijnen. Het
lopende protocol ging om schepen uit Spanje, Frankrijk, Italië en Portugal.
Daar gaat Europees belastinggeld in. Tonijnvangst heeft ontzettend veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

9

nadelen. Wij willen dus nu al onze bezwaren kenbaar maken. Komt er een
evaluatie van het huidige protocol? Die dingen zijn nooit openbaar; dat
moeten wij ook veranderen. Wat is de inzet van de staatssecretaris op dit
punt? Kunnen wij de evaluatie beoordelen voordat de knoop wordt
doorgehakt?
Ook Marokko staat op de agenda. Ook daarover krijgen wij graag inzicht in
de planning. Ik begrijp dat er nu nog geen besluiten zullen worden
genomen, maar wij willen wel de vinger aan de pols houden, want het zijn
omstreden akkoorden.
Ik kom op de uitfasering van het waterbad. Wij hebben gezien dat de
meeste slachterijen nu ineens kiezen voor CO2-bedwelming in plaats van
de head-onlymethode. Wat is daarvan de reden? Wat zijn de welzijnsaspecten van beide methoden? In de brief lezen wij dat de methode is
aangepast. Mij werd niet duidelijk dat nu gegarandeerd kan worden dat de
dieren niet meer ondersteboven worden gehangen, want juist dat zorgt
voor die enorme welzijnsproblemen. Wij maken ons grote zorgen over de
leghennen en de eenden die nog steeds via het waterbad verdoofd de
slacht in gaan.
Wij kregen het zorgwekkende bericht dat de EU import van levende
varkens uit de VS toestaat. Dat zien wij niet zitten. Wat vindt de staatssecretaris ervan? Kan zij nog voorkomen dat zulke stappen worden gezet? In
Boerderij heb ik gelezen dat dit van belang zou zijn voor de doorvoer van
Amerikaanse fokvarkens over Europees grondgebied naar landen als
Rusland. Dat worden voor die dieren enorme reizen. Ik kan mij niet
voorstellen dat het Nederlandse kabinet daar enthousiast over is.
Ik krijg graag een toelichting op de handhaving van het Europese verbod
op op dieren geteste cosmetica. Het is goed dat de lobby van de cosmetische industrie niet tot uitstel heeft geleid. Kan dit straks gehandhaafd
worden?
De heer Graus (PVV): Fijn dat mevrouw Ouwehand de kippen nog even
noemt. Er is ooit een motie van mij aangenomen over het verhogen van
het aantal ampères in waterbaden. Kippen gaan daar met hun hoofd
doorheen, dus dan worden ze ondersteboven gehangen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dat wil ik juist weten van de staatssecretaris. Dat was nu juist het aspect waar veel kritiek op kwam. Hoe het
ermee staat wordt mij niet helemaal duidelijk uit de brief van de staatssecretaris. Wij gaan het horen.
Ik kom op de bijensterfte. De heer Bosman sprak het woord «neonicotinoïden» nogal moeilijk uit. Ook om die reden is het beter om die zooi
gewoon te verbieden. Ik zeg het met een knipoog hoor. Ik heb ook moeten
oefenen. Ik heb het er inmiddels zo vaak over gehad, dat het er nu
vloeiend uitkomt. Maar goed, het zou mooi zijn als wij dit punt niet meer
aan de orde hoeven te stellen omdat wij ervoor gekozen hebben het
voorzorgsbeginsel leidend te laten zijn en die gevaarlijke middelen van de
markt gehaald hebben. Wij zijn blij dat de staatssecretaris de aangenomen
motie tijdens de vorige Raad heeft uitgedragen en dat zij op snelle
maatregelen heeft aangedrongen. Het lijkt erop dat de voorstellen van de
Europese Commissie daar voor een deel aan tegemoetkomen, maar
helaas gaan ze niet ver genoeg. Het gaat überhaupt tot juli duren voordat
de maatregelen van kracht worden. Dat lijkt mij wat langzaam. De
staatssecretaris heeft veel vragen gesteld bij het voorstel van de
Commissie. Ik ben daar verbaasd over. Het lijkt erop alsof zij een kritische
positie innam in de zin dat zij de voorstellen nog wilde afzwakken. Graag
helderheid. Waarom vraagt zij naar de wetenschappelijke onderbouwing
van het aan banden leggen van de spuittoepassingen van neonicotinoïden
als zij weet dat haar parlement het voorzorgsbeginsel als uitgangspunt
neemt? Waarom vraagt zij of de restricties op neonicotinoïden eerder dan
na twee jaar opgeheven kunnen worden? Ik denk dat een periode van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

10

twee jaar te kort zou kunnen zijn om de effecten te kunnen inschatten.
Waarom zou het eerder moeten? Welke gegevens denkt de staatssecretaris nog nodig te hebben?
De voorzitter: Gaat u afronden?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ja. Neonicotinoïden mogen ook door
particulieren gebruikt worden. Ik neem aan dat daar ook maatregelen
tegen genomen worden. Tijdens het vorige AO heb ik van de staatssecretaris de toezegging gekregen dat zij de European Food Safety Authority
(EFSA) zou voorleggen om in ieder geval geen nieuwe toelatingen te
doen. Ik heb daar niets meer over gehoord. Ik denk dat wij in ieder geval
moeten afspreken dat nieuwe toelatingen stil komen te liggen. Graag een
reactie.
De vergadering wordt enkele minuten geschorst.
De voorzitter: Ik stel voor om per fractie twee interrupties toe te staan.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng. Ik
zal in vijf blokken antwoorden. Ik begin met een terugblik op de onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader en alles wat met het GLB
van doen heeft. Daarna het belangrijke onderwerp visserij. Vervolgens
kom ik op de gewasbeschermingsmiddelen. Het vierde blokje betreft het
dierenwelzijn. Ten slotte zal ik ingaan op de situatie rond het paardenvlees.
Ik begin met het Meerjarig Financieel Kader. De Kamer zal daar morgen
uitgebreid met de premier over van gedachten wisselen. Dat neemt niet
weg dat ik, als het gaat over de consequenties van de onderhandelingen
voor het landbouwdeel, daar nu al wat over zal zeggen. Op 8 februari is in
de Europese Raad een akkoord bereikt over het Meerjarig Financieel
Kader van 2014 tot 2020. Er is nog geen definitief akkoord. Er moet nog
onderhandeld worden met het Europees Parlement. Vanuit dat parlement
werd al het een en ander gezegd. Wij hopen dat het proces voor de zomer
is afgerond. Premier Rutte zal morgen aangeven wat er allemaal bereikt is;
dat is heel veel. Per saldo is er voor Nederland een lichte stijging in de
totale ontvangsten. Dat geldt niet voor iedere lidstaat.
Sommige leden zeiden dat er niet hard is ingezet op het landbouwbeleid.
Dat is niet waar. De premier heeft dat wel gedaan langs meerdere routes.
De landen die pleitten voor hogere uitgaven van de Europese Unie,
worden gecompenseerd met een bijdrage ten aanzien van bijvoorbeeld
het platteland. Landen die bepleitten dat er minder geld naar de EU zou
gaan, zoals Nederland, worden op een andere wijze gecompenseerd.
Daarmee was onze nettobetalingspositie een belangrijk onderwerp.
Nogmaals, er is wel degelijk hard ingezet op een cap op de CAP (Common
Agricultural Policy). Dat is niet gelukt, want je onderhandelt natuurlijk wel
met heel veel landen. Niet alles wat je inbrengt, krijg je ook. Het budget
gaat dus omlaag. De eerste pijler gaat van 336 miljard naar 278 miljard.
De tweede pijler gaat van 98 miljard naar 85 miljard. Dat is het resultaat
van een algemene korting ten behoeve van een modernere begroting en
van de herverdeling van budgetten tussen lidstaten.
Een belangrijk punt voor Nederland was ook een rechtvaardige herverdeling van directe betalingen tussen de lidstaten. Hoewel de premier er
echt zijn uiterste best voor heeft gedaan, tot diep in de nacht, is die inzet
niet gehonoreerd. Voor de directe betalingen zal het Nederlandse budget
geleidelijk dalen van 831 miljoen in 2013 naar 735 miljoen in 2020. Op dit
moment kunnen wij de gevolgen daarvan voor het plattelandsbeleid nog
niet aangeven. Er is een aantal toezeggingen aan lidstaten gedaan voor
extra budget voor het plattelandsbeleid. Dat kregen wij niet, omdat wij
bepleitten dat er minder geld naar de EU gaat. Als je inzet op minder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

11

afdracht, word je op zo’n onderwerp beloond. De inzet op een verminderde afdracht heeft in de Kamer steeds brede steun gekregen. Het is het
beleid van opeenvolgende kabinetten waaraan verschillende leden vanuit
hun partij hebben deelgenomen. Zelfs partijen die niet in kabinetten
hebben gezeten – ik kijk naar de heer Graus – hebben altijd bepleit dat er
minder geld naar de EU gaat. Dat heeft in de onderhandelingspositie
natuurlijk consequenties.
De directe betalingen worden doelgerichter. Dat is belangrijk voor de
legitimiteit van en het draagvlak voor het Europees landbouwbeleid. 30%
van de nationale enveloppe kan rechtstreeks worden gekoppeld aan het
stimuleren van groenere en duurzame landbouw. Lidstaten krijgen ruimte
voor een flexibele invulling. Dat heeft Nederland ook steeds bepleit.
Lidstaten mogen zelf minder tussen beide pijlers schuiven. In beginsel is
het maximaal 15%. Kennelijk mogen sommige lidstaten zelfs 25% van de
tweede naar de eerste pijler schuiven. Bij een schuif is geen nationale
cofinanciering vereist, zoals Nederland ook steeds heeft bepleit. Het is een
mogelijkheid om innovatie en duurzaamheid, onderdelen van de
modernisering van de EU-begroting, rechtstreeks op het boerenerf te
realiseren. Voor maatregelen in de tweede pijler die bijdragen aan de
doelstellingen van milieu en klimaat is een hogere EU-bijdrage toegestaan. Dat juichen wij toe. Lidstaten mogen zelf beslissen of zij ontvangers
van hoge directe betalingen willen afromen.
Er is gesproken over het POP. Er zijn wat ongelukkige voorbeelden – ik zeg
het heel voorzichtig – genoemd die recent naar voren zijn gekomen. Ik ben
het met de Kamer eens dat wij er echt alles aan moeten doen om het
draagvlak voor het Europese beleid te vergroten. Dan is het dus niet goed
dat er voorbeelden naar voren komen waarin de relatie tussen de
doelstelling van de subsidie en het feitelijk gebruik ervan in de beeldvorming zover uit elkaar komen te liggen. Het lijkt mij heel goed om toe te
zeggen dat er een evaluatie komt van het POP. Dat maakt deel uit van het
huidige programma. Het is een goede basis om de besprekingen voor het
nieuwe POP te kunnen voeren. Het moet gericht zijn op innovatie,
verduurzaming en concurrentiebeleid. Ik maak daar een opmerking bij: het
staat los van de discussie over het EFRO-subsidiebeleid. Het plattelandsbeleid heeft meerdere doelen. Het geld moet goed besteed worden.
Mijn inzet is erop gericht om ook in de toekomst discussies te voorkomen
over het feit dat de middelen voor innovatie en concurrentiekracht
gewoon richting boeren gaan. Het lijkt mij goed om dat te zeggen.
Daarmee voorkomen wij oneigenlijke debatten over de vraag of het geld
goed terechtkomt. Dat neemt niet weg dat wij vervolgens met elkaar
afspraken moeten maken over waar wij het geld aan gaan besteden. Dan
moeten wij goede afspraken met de mensen maken over onderwerpen die
mevrouw Dikkers aan het hart gaan, zoals innovatie en verduurzaming.
Dat zijn zaken waarop wij nog echt slagen moeten maken. Daar moet onze
inzet op gericht zijn.
Zijn er organisaties die geen steun meer mogen ontvangen? Er zijn op dit
moment een aantal ontvangers uitgesloten, bijvoorbeeld Schiphol en
Staatsbosbeheer. Dat willen wij graag zo houden. Die lijst moet blijven
bestaan.
Wat ga ik doen met een eventuele verschuiving tussen de pijlers? De
voorstellen van de Europese Commissie voorzien in die mogelijkheid. Ik
weet dat hierover een motie is aangenomen, maar ik wil daar vandaag om
twee redenen geen uitspraken over doen. De eerste reden is dat er nog
besluitvorming binnen de Raad komt. De tweede reden is dat ik op dit
punt graag met de sector in overleg wil. Mijn inzet voor innovatie,
verduurzaming en versteviging van de concurrentiekracht is bekend. Het
is onze inzet om de middelen bij de boeren terecht te laten komen, vanuit
welke pijler je ook redeneert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

12

De heer Geurts en anderen hebben gevraagd naar koopkrachtplaatjes.
Door het LEI wordt op dit moment de laatste hand gelegd aan die plaatjes.
Ik stuur ze de Kamer zo spoedig mogelijk toe, uiterlijk begin maart.
Ik kom op de jonge boeren. Gisteren heb ik een buitengewoon plezierig
gesprek met hen gevoerd. Ze hebben zelf buitengewoon effectief bepleit
dat er het een en ander moet gebeuren. In Nederland is bedrijfsopvolging
vooral problematisch vanwege de zware lasten. Het heeft mijn voorkeur
om doelgericht en effectief steun verlenen bij die bedrijfsovernames, in
combinatie met duurzame bedrijfsinvesteringen aan jonge landbouwers
via het plattelandsbeleid. Dan kunnen wij het met hen samen ook richten
op duurzaamheid en innovatie. Veel lidstaten willen de voorgestelde steun
aan jonge boeren in de eerste pijler optioneel maken. Daar ben ik het niet
mee eens. In mijn ogen is extra steun voor jonge boeren overal in Europa
gerechtvaardigd. De inzet is om de regeling in heel Europa verplicht te
krijgen. Ik verwacht geen onderuitputting, maar mocht dat gebeuren, dan
wil ik de mogelijkheid om het verschil tussen de voorgestelde
2%-enveloppe en de werkelijke uitgaven toe te voegen aan de jongeboerenregeling in de tweede pijler. Als wij het in de eerste pijler niet op
krijgen – wat ik niet verwacht – dan vraag ik alvast de steun van de Kamer
om het via de tweede pijler alsnog bij de doelgroep terecht te laten
komen. Mijn inzet is bekend. De 2% gaan wij voor heel Europa als een
verplichting neerzetten.
De heer Van Gerven heeft mij gevraagd of ik bereid ben om de effecten in
beeld te brengen van het loslaten van de melkquotering 2015. Dat kan en
dat wil ik ook voor de zomer doen, al was het maar omdat wij sowieso
met de sector in gesprek zijn over de mestverwerking. Wij willen natuurlijk
ook weten wat er daarna op ons afkomt. Die berekeningen worden door
de sector ook gemaakt. Het zijn voor een deel schattingen – niemand weet
het precies – maar ik wil de Kamer daar graag deelgenoot van maken. Die
informatie krijgt de Kamer voor de zomer.
Mevrouw Dik heeft mij gevraagd of ik mij ambitieus wil inzetten voor de
vergroeningsagenda. De landbouwcommissie heeft gestemd – er was een
krappe meerderheid – maar het moet nog plenair worden afgekaart.
Nederland blijft zich inzetten voor een ambitieuze vergroeningsdoelstelling. Wij moeten de stemming afwachten. Het is aan de fracties
waarmee de leden misschien betere verbindingen hebben dan ik. Ik maak
mij er overigens zorgen over dat er zo weinig Nederlandse Europarlementariërs in de commissies zitten waar het Europese landbouwbeleid ook
echt aan de orde is. Ik weet niet of de leden daar iets aan kunnen doen,
maar ik kan hardop zeggen dat het goed zou zijn als de Nederlandse
fracties in de toekomst strategischer gaan nadenken over de commissies
waarin zij zitting nemen. Nogmaals, het is opvallend dat er heel weinig
Nederlandse Europarlementariërs aan de bal zijn in de commissies waar
het Europese landbouw- en visserijbeleid wordt besproken. Ik ga er niet
over, maar wij hebben er wel last van. Ik wil dat hier toch even heel hard
zeggen. Ik hoop dat mij dat niet kwalijk wordt genomen, maar het valt op.
De heer Geurts heeft mij gevraagd naar de importheffingen en
Noorwegen. Noorwegen is inderdaad uiterst protectionistisch op het punt
van landbouw. Ik druk mij mild uit. De Europese Unie is constant met het
land in gesprek in het EFTA-kader. Landbouwproducten zijn niet
opgenomen, maar er is wel de intentie om verder te liberaliseren. Ik heb
mij laten vertellen dat dat taaie gesprekken zijn. Ik zal de Kamer over de
voortgang informeren.
De heer Van Gerven heeft een vraag gesteld over de 7% vergroening. Hoe
verloopt dat proces? De Commissie is voor verplichting, maar de
landbouwcommissie van het Europees Parlement is voor vrijwilligheid.
Ook hierover moet nog gestemd worden. Tot zover mijn eerste blokje.
De voorzitter: Ik kan het mij bijna niet voorstellen dat er vragen zijn, want
u gaf zelfs antwoord op niet-gestelde vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

13

Staatssecretaris Dijksma: Dat was een cri du coeur.
De voorzitter: Die hebben wij begrepen.
De heer Van Gerven (SP): Wat is de positie van de staatssecretaris bij de
7% vergroening? Wij zijn allemaal voor die vergroening. Ik heb ook een
vraag over het subsidieplafond. Ik heb begrepen dat wij in Nederland een
subsidieplafond gaan hanteren, terwijl andere landen dat niet doen. Wij
zijn tegen het fenomeen van subsidiemiljonairs, maar hoe gaat de
staatssecretaris daarmee om?
De voorzitter: Twee vragen in één interruptie is redelijk creatief, maar ik
vraag de leden om zich tot één vraag per interruptie te beperken.
Staatssecretaris Dijksma: Wij zijn voor die 7% vergroening. Over die
subsidieslurpers hebben wij het al eerder gehad. Mijn inzet is bekend: die
gaan we aanpakken.
De heer Van Gerven (SP): De staatssecretaris gaat het in Nederland
aanpakken, maar gaat zij het ook in Polen aanpakken? Ik begrijp dat dit
een nationale bevoegdheid is, maar ik vind het ongewenst. Het is geld van
de Europese belastingbetaler.
Staatssecretaris Dijksma: Je kunt in Europa de discussie aangaan en een
standpunt innemen, maar ik kan het niet in Polen regelen. Ik vind het fijn
dat de heer Van Gerven mij zo veel invloed toedicht, maar die heb ik niet.
Mevrouw Lodders (VVD): Volgens mij is de inzet van Nederland steeds
geweest het verlagen van het vergroeningspercentage.
Staatssecretaris Dijksma: Wij hebben niet eerder gezegd dat wij niet voor
die vergroening van 7% zijn. Ook voor mijn komst was er geen misverstand over de positie van het kabinet in dezen. Nederland heeft daarop
ingezet.
De voorzitter: Ik zie een vragende blik.
Staatssecretaris Dijksma: Ik merk het.
Mevrouw Lodders (VVD): Ook voor het begin van uw periode waren wij
het erover eens dat die vergroeningsmaatregelen voor Nederland te rigide
zijn. De voorgangers van de staatssecretaris hebben dat steeds gezegd.
Die 7%-braak is bijvoorbeeld veel te rigide. De opmerking «wij zijn
daarvoor» gaat mij iets te snel.
Staatssecretaris Dijksma: Wij hebben geen probleem met het
percentage, maar wel met de rigide invulling. Wij hebben nu ruimte om
dat op een eigen manier te kunnen doen. Voor Nederland gaat het niet om
het gevecht over het percentage, maar om de wijze waarop wij daar zelf
invulling aan kunnen geven. Dat lijkt nu goed te gaan en dus kunnen wij
dat steunen. De discussie ging steeds over flexibilisering. Die heb ik
recent nog eens bepleit bij de Commissaris. Wij moeten daarin onze eigen
inbreng kunnen hebben. Die ruimte wordt ons ook gegeven.
De heer Geurts (CDA): Ik heb een nadere vraag, want de duivel zit in de
details. Zal onze minister-president morgen ook meer details geven over
de onderhandelingen, met name rond het GLB? Of moeten wij daar nog
een paar dagen of weken op wachten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

14

Staatssecretaris Dijksma: U hebt mij daarnet heel wat horen vertellen.
Dat waren best veel details, al zeg ik het zelf. Wat wilt u nog meer, behalve
die koopkrachtplaatjes waarover ik al een toezegging heb gedaan? Welke
informatie wilt u nog meer? Wilt u weten op welk tijdstip met wie over
een bepaald onderwerp is gesproken? Dat lijkt mij toch van niet. Dat heeft
ook premier Balkenende nooit gedaan.
De heer Geurts (CDA): Die laatste opmerking snap ik niet, maar goed,
daar kom ik nog wel achter. U sprak over het verschuiven tussen de twee
pijlers en noemde het percentage van 25 voor andere landen. Ik heb
gevraagd wat de inzet van dit kabinet is. Dat noem ik details waar ik wel
heel nieuwsgierig naar ben.
Staatssecretaris Dijksma: Dat is geen debat wat u met de premier voert,
maar met mij. Ik heb gezegd dat die mogelijkheid er is. Dat is op zichzelf
prima. De vraag is vervolgens hoe Nederland daarmee omgaat. Ik heb
gezegd dat het mij goed lijkt om in ieder geval met de sector te
overleggen. Ik heb ook gezegd dat ik gezien heb dat er een motie is
aangenomen. Als er in de toekomst wordt gesproken over bestedingen in
de tweede pijler, moeten die gericht zijn op de actieve boeren. Dat zijn de
elementen waarbinnen ik graag het gesprek met de sector wil voeren.
Vanzelfsprekend krijgt u daarna te horen wat het voorstel is. Dat moet u
dan accorderen. U blijft er dus steeds bij zitten.
De voorzitter: We gaan verder met het volgende blok: visserij.
Staatssecretaris Dijksma: Terecht zijn veel vragen gesteld over de
visserij. Bij een deel van de Kamer leeft er veel kritiek op de aanlandplicht.
Ik begrijp die kritiek, maar ik neem de leden mee in de strategische
belangen van de kaarten die er liggen. Wat kunnen wij er nog wel en niet
uitslepen? In alle eerlijkheid moet ik zeggen dat er een verschil is tussen
de verwachtingen van de sector en de mogelijkheden. Daar heb ik de
Kamer een beetje bij nodig. Als wij met elkaar suggereren dat er heel veel
mogelijk is, dan schetsen wij geen reëel beeld richting de sector.
Het Europees Parlement heeft zich uitgesproken. Het is gebleken dat er
een heel breed draagvlak is voor die aanlandplicht. Vanzelfsprekend zien
ook wij die aanlandplicht als een sluitstuk. De datum van 2014 voor de
pelagische visserij zat al in de algemene benadering van de Raad van juni.
Met andere woorden, hoe je het ook wendt of keert, die aanlandplicht
komt er. De vraag is volgens mij hoe wij het zo kunnen organiseren dat
onze sector daar de beste papieren mee in huis haalt. Wij moeten kijken
naar een werkbare invulling. De algemene benadering van de Raad biedt
daarvoor mogelijkheden. Dat moet ook echt onze inzet zijn. In het gesprek
met de Eurocommissaris heb ik al aan de orde gesteld dat er meer ruimte
moet komen voor de pulsvisserij. Je merkt dat iedereen praat over
innovatie. Wij doen het met verve, wij laten het zien. Er gebeurt heel veel
goeds. Ondertussen krijgen wij echter te weinig ruimte. Dat moet een
belangrijk strijdpunt zijn. Ik adviseer de Kamer om met mij samen na te
denken over «pick your fights». Een belangrijke inzet van Nederland moet
zijn om veel meer ruimte te krijgen op het punt van die innovatie. Samen
met de wetenschap en de sector moeten wij verschillende zaken rondom
de werkbare uitvoering vaststellen. Naast een verruiming van de
mogelijkheden voor de pulsvisserij moet er onderscheid worden gemaakt
tussen de gemengde visserij en de pelagische visserij, ook als het gaat om
de termijn van invoering van de aanlandplicht.
Hoe zorg ik ervoor dat de teruggooi van schol wordt gestopt?, zo vraagt
de heer Van Gerven. Dit laat zien hoe ingewikkeld het dossier is. Er is
gewoon sprake van discards. Daarom is er in Europa ook zo veel
draagvlak voor die aanlandplicht. Ook hier geldt dat wij dit via de weg van
de selectieve visserij beter moeten aanpakken. Die aanlandplicht is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

15

sluitstuk. Tegen de heer Bosman zeg ik: natuurlijk wil ik de gelden uit het
visserijfonds graag inzetten voor innovatie, waardoor de visserij kan
verduurzamen.
De heer Bosman vroeg mij naar de status van het onderzoek met
betrekking tot Mauritanië. Ik neem aan dat hij doelt op het technisch
comité dat het aanpassen van de voorwaarden beziet. Dat komt op 19 en
20 februari in Parijs bijeen. Onze inzet is om de technische voorwaarden
aangepast te krijgen, zodat het voor onze pelagische visserij een rendabel
akkoord wordt. Het gaat er onder meer om, binnen de 15 mijlszone te
kunnen blijven vissen.
Er zijn vele vragen gesteld over de huidige stand van zaken rond de
incidenten in Boulogne-sur-Mer. De haven van Boulogne is niet meer
geblokkeerd. Nederlandsche schepen kunnen daar weer lossen. Dat is
gebeurd naar aanleiding van mijn gesprek met de Franse minister. Het is
een stap voorwaarts, maar het is wat mij betreft nog niet genoeg. Er zijn
namelijk gewoon te weinig ligplaatsen. Ik geloof dat er negen ligplaatsen
open zijn gehouden, maar eigenlijk moet die hele haven vrij zijn. Ik ben
nog steeds in contact met mijn Franse collega. Wij hebben met onze
agenda’s al enkele pogingen gedaan om elkaar te ontmoeten. Ik zeg erbij
dat dat nog niet helemaal gelukt is, maar ik heb onlangs weer een nieuw
voorstel gedaan. Ik zal hem de eerste week van maart tijdens de Raad
apart en uitgebreid spreken. Wij hebben een blok in onze en de Franse
agenda laten zetten.
Ik wil dan een paar dingen bespreken. Ik zal opnieuw aandringen op het
totaal vrijgeven van de haven en op het normaliseren van de verhoudingen. Ik weet niet of de leden de reportage in het journaal onlangs
hebben gezien, maar het is duidelijk dat er veel agressie is jegens de
Nederlandse vissers. Dat is echt onterecht. Ik zal de minister herinneren
aan zijn toezegging dat hij de veiligheid van de vissers en hun eigendommen garandeert. Wij doen al onderzoek naar de beschuldiging dat wij
de zee daar zouden leegvissen. Dat is gewoon niet bewijsbaar. Dat is
misschien vervelend voor de andere kant, maar het is gewoon niet
bewijsbaar. Er zijn nu zelfs waarnemers mee om te onderzoeken of de
onderzoeken kloppen. De onderzoeken kloppen volgens mij. Op een
gegeven moment moet dit gewoon helder zijn. Wij betrekken Engeland en
België erbij, want die ondervinden eigenlijk dezelfde problemen. De
vissers kunnen blijvend op onze inzet rekenen. De heer Bosman heeft met
mensen van de Franse ambassade gesproken. Weet dat onze mensen in
Frankrijk er ook bovenop zitten. Wij doen alles om de druk zo groot
mogelijk te houden. Ik krijg regelmatig updates over hoe het er nu
voorstaat. De druk op mijn counterpart is ook groot.
Dan de pulsvisserij en de wachtlijst. Met pijn en moeite hebben wij de
uitbreiding tot 10% kunnen realiseren. Op dit moment wordt meer ons
niet gegund. In de hele discussie over het visserijbeleid heb ik hierbij
steun van anderen nodig, onder wie de Commissaris. Ik kies een stevige
inzet op generieke toelating. Dus niks percentages, gewoon generieke
toelating. Er is inderdaad, weer, een lijst. Er was een uitbreiding gerealiseerd en dan melden zich nieuwe bedrijven. Die lijst wordt weggewerkt,
maar ook hier geldt: wie het eerst komt, die het eerst maalt. Wij proberen
mensen zo snel mogelijk te helpen, maar daar zit een beperking aan.
Immers, wij hebben geen generieke toelating in Europa gekregen. Daar
moeten wij dus wel mee werken. Zodra het Parlement, de Raad en de
Commissie het eens zijn, hoop ik dat wij de lijst helemaal kunnen
wegwerken.
IJsland heeft opnieuw unilateraal een makreelquotum voor zichzelf
vastgesteld. Dat is nogal bijzonder allemaal. Het quotum is lager dan in
2012, maar nog steeds buitenproportioneel groot. Dit draagt eraan bij dat
ook in 2013 weer meer makreel wordt gevangen dan wetenschappelijk
wordt geadviseerd. Ik heb al aangegeven dat er maatregelen genomen
moeten worden tegen IJsland en de Faeroër. Ik heb ook aangegeven dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

16

de EU en Noorwegen terughoudender hadden moeten zijn in het
vaststellen van ons aandeel in de totale vangsthoeveelheid. Het is de
vraag of wij de inzet van handelsmaatregelen kunnen legitimeren. Ik heb
de Europese Commissie wel gevraagd wat er nu gaat gebeuren. De
makreelvisserij moet duurzamer worden. Als dat niet via de onderhandelingstafel kan, dan zal het via handelsmaatregelen moeten, dus dan
dwingen wij het op een andere manier af.
De heer Geurts vroeg naar de inzet c.q. de visie op de vangstquota.
Meerdere lidstaten hebben hun zorgen uitgesproken over de relatieve
stabiliteit wanneer de aanlandplicht wordt ingevoerd. Wij zijn een van die
lidstaten. Die relatieve stabiliteit moet behouden blijven. Wij moeten dit
echt in de uitwerking van datgene wat op ons afkomt, aan de orde stellen,
ook met de collega’s van de andere lidstaten.
Gaan wij tegen het visserijakkoord met Marokko stemmen als het niet in
overeenstemming is met het internationaal recht? Gisteren is er weer een
onderhandelingsronde geweest waarbij men er niet is uitgekomen. De
Westelijke Sahara en het internationale recht hebben hierbij nadrukkelijk
de aandacht. Ik bepaal mijn oordeel als het onderhandelingsresultaat er
ligt en ik zal de Kamer erbij betrekken. Laten wij afwachten waar men mee
komt en vervolgens oordelen.
De heer Graus heeft gevraagd waarom landen die niets met visserij
hebben, wel meepraten. Dat is gewoon hoe het in de Europese Unie
werkt. Je praat in principe over alles mee. Ik bepaal mijn eigen inzet op
verduurzaming van de visserij en op het Nederlands belang. De Kamer
kent mij: mijn inzet is bij tijd en wijle stevig. Zonder vis is er geen visserij
en daarom moeten wij soms ook heel streng zijn als anderen er een potje
van maken. Zeker als het om makreel gaat, is daar sprake van. Daar
maken wij dan ook een punt van.
Mevrouw Ouwehand heeft gevraagd naar de stand van zaken rond het
mandaat voor de Seychellen. Mijn voorganger of voorvoorganger heeft
toegezegd dat de evaluatie vertrouwelijk ter inzage aan de Kamer zou
worden voorgelegd. In EU-verband zet ik mij in voor openbaarmaking.
Zolang het via de EU niet openbaar is, kan de Kamer het inzien, maar het
moet openbaar worden.
De heer Graus heeft gevraagd naar de overlevingskans bij de discards. De
kans op overleven na drie dagen blijkt ongeveer 10%. De Commissie heeft
aan de onderzoekscommissie gevraagd welke soorten voor teruggooi in
aanmerking komen gezien hun hoge overlevingskans. Er is dus wel
differentiatie in de behandeling.
De heer Bosman (VVD): Ik herinner aan mijn vraag over reducties zonder
dat er wetenschappelijke kennis is over de stand van bepaalde vissoorten.
Daarnaast ben ik in verwarring over het verhaal over schol. Het rapport
van de Algemene Rekenkamer geeft aan dat schol in toenemende mate
voldoet aan de minimum sustainable yield. De vis komt sneller op orde en
ziet er goed uit. Wat is dan het probleem? Ik koppel het even aan het
verhaal over het draagvlak voor de discards. Hetzelfde Algemene
Rekenkamerrapport geeft aan dat «teruggooi kan worden verminderd
door met vangstquota in plaats van aanlandingsquota te werken». Daar is
dus wetenschappelijk over nagedacht. Wij roepen heel veel over die
aanlandingsplicht, maar soms werkt het averechts. Ik snap dat de
staatssecretaris zegt dat zij hulp nodig heeft om het debat in Europa te
voeren, maar wij moeten onze ogen ook niet sluiten voor de zaken die er
zijn.
Staatssecretaris Dijksma: Nee, dat zou zeker niet goed zijn. De rol van de
wetenschap is voor mij heel belangrijk. Ik was ook heel tevreden dat het in
december bij de Visserijraad voor het eerst mogelijk was om afspraken
over de quota te maken op basis van wetenschappelijk inzicht. Die moeten
dus leidend zijn. Waarom is men nu voorzichtig met de schol? Dat heeft te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

17

maken met het feit dat schol en tong samen gevangen worden, terwijl de
tongstand veel kwetsbaarder is. Vandaar die voorzichtigheid.
De heer Bosman (VVD): Dat begrijp ik, maar ook de tongstand komt goed
omhoog. Maar wat als er geen wetenschappelijk onderzoek is? Ik heb
begrepen dat dan alsnog een reductie kan plaatsvinden op basis van
aannames.
Staatssecretaris Dijksma: Als er geen wetenschappelijke kennis is, geldt
het voorzorgsbeginsel. Er zijn nieuwe richtlijnen bij de ICES (International
Council for the Exploration of the Sea). Men wil proberen een oordeel te
vellen, ook als het gaat om bestanden waarvan men weinig weet. Dat
biedt de sector meer zekerheid. Men probeert in oordelen te voorzien. Als
je het echt niet weet, geldt het voorzorgsbeginsel. Daarover zal de heer
Bosman het met mij eens zijn, want wij willen dat de kleinkinderen van de
huidige vissers ook nog kunnen vissen en dat onze kleinkinderen ook vis
kunnen eten. Nogmaals, het is zaak om zo veel mogelijk helderheid voor
de sector te bieden.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik hoorde de staatssecretaris nog iets zeggen
over de Mauritaanse kust en onze inzet en ik kan mij herinneren dat wij
met haar voorganger afspraken hebben gemaakt over de inzet van
Nederland voor het afsluiten van visserijakkoorden met de Mauritaniërs.
Hij wilde een zone die voor de pelagische vissers interessant is en die
zorgt voor de vissers aan de kust. Hoorde ik de staatssecretaris zeggen dat
die positie veranderd is?
Staatssecretaris Dijksma: Nee.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Wij hebben nog steeds dezelfde positie: iets
tussen de 20 en 17 mijl. Er mag niet onder de 15 mijlszone worden gevist.
Staatssecretaris Dijksma: Dat klopt. Volgens mij gaat het er ook om om
binnen de 15 mijl het een en ander te doen, maar onze positie was in het
verleden gelijk aan de huidige positie.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik zou dat graag schriftelijk uitgelegd krijgen.
Staatssecretaris Dijksma: Dat is goed.
De heer Graus (PVV): Ik heb twee korte vragen ...
De voorzitter: Nee, wij doen maar één vraag.
De heer Graus (PVV): Ik mag in tweede termijn toch twee vragen stellen?
Als ik dat in één keer doe, ben ik ervan af.
De voorzitter: Dat mag.
De heer Graus (PVV): Ik vind de vissers belangrijk genoeg om dat te doen.
De pulsvisserij moet volgens de staatssecretaris meer ruimte krijgen,
maar ik ga vaak met vissersschepen mee en dan zeggen de mensen: dat is
helemaal niet waar. Een paar mensen worden bevoordeeld en anderen
komen er helemaal niet tussen. Het is een Nederlandse uitvinding, maar
de mensen worden aan alle kanten gepakt. De vissers zijn helemaal niet
blij met de inzet tot nu toe. Ik hoop dat de staatssecretaris daar echt iets
aan gaat veranderen. De vissers zijn helemaal niet blij met de inzet van de
Nederlandse regering. Zij vinden dat zij veel te euroform worden
behandeld. Wat gaat de staatssecretaris precies doen om meer ruimte te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

18

creëren? Is daar wel financiële dekking voor? Vaak is het financieel niet
haalbaar.
Ik heb mij er dood aan geërgerd wat er met onze vissers in Frankrijk
gebeurde. Als het in Nederland zou gebeuren, zouden wij politie, marine,
alles inzetten om buitenlandse vissers te beschermen. Onze vissers
worden daar gewoon gepakt. Er worden auto’s gemolesteerd. Mensen die
zich uit de naad werken, worden bedreigd. Ik vind dat schandalig. Het is
heel gemakkelijk om te zeggen dat er handelsmaatregelen moeten
worden getroffen, maar laat ze maar komen! Wat heeft IJsland ons niet
gepakt met dat Icesaveverhaal. IJsland heeft onze regering belogen en
bedrogen. En nu weer met de visserij. Ik denk ook aan de Faeroër met die
hufterigheid tegen dolfijnen en nu weer met die eigen quota. Ik vind dat
de staatssecretaris ervoor moet zorgen dat Franse politie- en marinemensen onze schippers daar beschermen. Praten heeft geen zin. Onze
schippers moeten beschermd worden.
De voorzitter: Uw vragen en uw zorg zijn helemaal duidelijk.
Staatssecretaris Dijksma: Ik gebruik misschien niet dezelfde woorden als
de heer Graus, maar dat neemt niet weg dat wij er qua emotie hetzelfde in
zitten. In mijn functie is het verstandiger om het bij praten te houden en
bij iets andere termen. Wij zijn het er volstrekt over eens dat het niet kan
wat daar gebeurt. Er is geen sprankje gevoel bij de Fransen dat ik daar ook
maar iets anders in zit dan de heer Graus hier verwoordt. Je kunt heel
boos worden, maar je moet het wel voor elkaar krijgen. Daar zijn wij nu
mee bezig. Er moet bescherming zijn en die is er ook. Als het niet
voldoende is, dan blijven wij erover doorgaan. Die druk moet maximaal
zijn.
Dan de inzet van Nederland voor de belangen van onze vissers. Daarbij
spelen een paar dingen tegelijk die het heel lastig maken. Het gaat om
onze vissers, maar ook om vissers van andere landen. Het heeft niet
zozeer iets met euroform denken te maken, als wel met iets wat de heer
Graus ook aanspreekt, namelijk duurzaamheid. Op sommige momenten
lopen de vissers tegen grenzen aan. Hoe zorgen zij ervoor dat het beroep
niet alleen nu uitgeoefend kan worden, maar ook in de toekomst? Dat is
gewoon lastig. Wij proberen zo goed en zo kwaad als het gaat de
Nederlandse belangen te borgen. Ik denk aan Frankrijk, maar ook aan
IJsland. Ja, wij zullen pleiten voor handelsmaatregelen. Ook in de sector
zal men tot het besef moeten komen dat niet alles wat tien of twintig jaar
geleden gebeurde op die manier kan blijven bestaan. Er moet dus een
transitie komen. Een flink deel van de sector maakt die transitie door. Een
van de voorbeelden is de pulsvisserij. Het is een fantastisch voorbeeld van
hoe men de handschoen heeft opgepakt. Men is nu alleen zó goed, dat het
ergens anders tot jaloerse reacties leidt. Wij zullen in Europa moeten
bevechten dat de vissers die vooraan staan, die vooroplopen, ruim baan
krijgen. Dat wordt ze niet altijd gegund. Wij moeten ons daar hard voor
maken en dat zal ik ook gewoon doen. Ik heb het in mijn eerste Visserijraad al gedaan en ze zijn daar nog niet van mij af.
De heer Graus (PVV): Dank voor de toezegging en dank dat het beveiligingsniveau er is. Dat was mij niet bekend. Waarom worden die handelsmaatregelen niet gelijk ingezet? IJsland heeft al tal van keren de boel
belazerd. Op de Faeroër vinden middeleeuwse praktijken plaats. Waarom
worden die landen niet een keer aangepakt? Wij moeten het voortouw
nemen om handelsbelemmerende maatregelen op te leggen. Ik heb dat
indertijd ook voor Japan gevraagd.
Staatssecretaris Dijksma: Misschien moet ik duidelijker zijn. Nederland
heeft er bij de Europese Commissie op aangedrongen dat er tegen IJsland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

19

handelsmaatregelen worden genomen. Wij hebben dus al gedaan wat de
heer Graus mij nu vraagt.
De voorzitter: Dat moet u tevredenstellen, mijnheer Graus.
Staatssecretaris Dijksma: Ik hoop het.
De voorzitter: Wij gaan over naar het blokje over gewasbescherming.
Staatssecretaris Dijksma: Ik kom op de neonicotinoïden. De EFSA heeft
zoals bekend een herbeoordeling van drie neonicotinoïden (thiamethoxam, clothianidine, imidacloprid) uitgevoerd op de risico’s. In de
Landbouw- en Visserijraad heb ik mijn zorgen bekendgemaakt en
gerefereerd aan de aangenomen motie om te komen tot een moratorium
op neonicotinoïden. Ik heb aangedrongen op zo spoedig mogelijk
communautaire actie. Ik wil in Europees verband maatregelen. Enerzijds
gaat het om het inperken van de goedkeuring van de desbetreffende
stoffen, waar wetenschappelijk bewijs tegen is. Anderzijds gaat het om
het finaliseren van het richtsnoer, zodat ontbrekende gegevens kunnen
worden aangevuld en een risicobeoordeling kan worden afgerond. In de
Raad spraken vijftien lidstaten steun uit voor snelle duidelijkheid en
eventuele maatregelen op Europees niveau. Er was dus een breed
draagvlak. De Europese Commissie heeft eind januari conceptvoorstellen
gedaan en de lidstaten gevraagd om een reactie daarop. Gisteren heeft de
Kamer een brief van mij gehad met daarin het voorstel van de Commissie
en de reactie. Het gaat om het inperken van goedkeuringsbesluiten van de
drie neonicotinoïden die niet attractief zijn voor bijen, om het verbieden
van verkoop en gebruik van zaad dat met deze stoffen is behandeld, en
om het herzien van de maatregelen na twee jaar in het licht van wetenschappelijke en technische ontwikkelingen. Verder wordt voorgesteld om
het gebruik van de middelen met toelating te beperken tot de professionele gebruikers. Ik heb het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctbg) om advies gevraagd over dit standpunt
van de Commissie. Op dat advies hebben wij de Commissie gemeld dat
wij het voorstel in principe steunen. Dat neemt niet weg dat je er een
aantal vragen over kunt stellen. Dat is een gebruikelijke gang van zaken.
Dan vraag je, zoals dat zo mooi heet, opheldering. Eind februari komt de
Commissie met definitieve voorstellen. Daar wordt in het permanent
comité over gestemd. Op basis van de uiteindelijke voorstellen zullen wij
stemmen.
Mevrouw Lodders en de heer Bosman hebben gevraagd of ik rekening
houd met de voorsprong die Nederland heeft. Zoals gezegd, het zijn
voorlopige voorstellen. Daar waar grote risico’s zijn, steunen wij de
Commissie. Er wordt gewerkt aan een lijst van gewassen die attractief zijn
voor bijen. Suikerbieten vallen er niet onder.
Mevrouw Ouwehand vroeg of er nog nieuwe toelatingen komen. Elke
aanvraag wordt apart beoordeeld. Hoe ver weg is juli? Dat is maar hoe je
het apprecieert, want op dit dossier gaat het razendsnel, zeker in de
Europese verhoudingen. Ik ken de motie, maar ik stel voor om het
communautaire platform wel de ruimte te geven opdat Nederland ook kan
meedoen. Ik wil de Europese besluitvorming graag meewegen.
Mevrouw Dik heeft gevraagd naar de criteria voor laagrisicostoffen. Die
zijn er wel, maar ze worden in een aparte expertgroep uitgebreid dan wel
aangevuld. Die werkgroep is nog maar net van start gegaan en levert
advies aan de Europese Commissie. Het wordt waarschijnlijk najaar 2013,
waarna besluitvorming volgt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): De staatssecretaris zegt dat nieuwe
aanvragen apart worden beoordeeld. Het probleem is dat het richtsnoer
wordt aangepast. Als je echter in de tussentijd nieuwe toelatingen doet, is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

20

het de vraag hoe je ze weer van de markt kunt halen als op basis van
nieuwe inzichten blijkt dat dat niet verstandig was. Daar maak ik mij
zorgen over. De staatssecretaris heeft gezegd dat zij het bij de EFSA wil
navragen. Ik vind dat onze positie moet zijn: een moratorium op nieuwe
toelatingen totdat het richtsnoer is aangepast.
Staatssecretaris Dijksma: Zowel de EFSA als ons Ctbg zal rekening
houden met het feit dat de discussie gaande is. Het lijkt mij moeilijk
denkbaar dat nu dingen worden toegelaten, terwijl wij weten dat er
discussie is. De termijn van juli is echt krap. Dat heeft een voorafschaduwende werking. Ik ga ervan uit dat het probleem zich niet voordoet.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Daar ben ik niet goedgelovig genoeg voor.
Ik wil dat wij dit met elkaar afspreken. Totdat het richtsnoer is aangepast,
moeten er geen nieuwe toelatingen worden gedaan.
De voorzitter: En uw vraag aan de staatssecretaris is?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Of zij zich daar sterk voor wil maken. Zij
moet niet zeggen: ik denk dat iedereen daar wel rekening mee houdt. Zij
moet gewoon zeggen: het kan niet.
Staatssecretaris Dijksma: Het lijkt mij prima om dit punt in de discussie
op te brengen. Ik kan een inspanningsverplichting aangaan, maar geen
resultaatsverplichting. Het lijkt mij een logisch voorstel. Mevrouw
Ouwehand en ik hebben er geen onenigheid over.
De voorzitter: Dan gaan we verder met het blokje dierenwelzijn.
Staatssecretaris Dijksma: De heer Van Gerven heeft mij gevraagd hoe ik
sta tegenover een Europese richtlijn voor het houden van melkvee. Bij
mijn weten heeft Nederland zich daar vorig jaar al voor ingezet in het
kader van de discussie over de EU-dierenwelzijnsstrategie. Die positie
handhaven wij.
Mevrouw Ouwehand heeft gevraagd of kan worden gegarandeerd dat bij
het waterbad dieren niet ondersteboven worden gehangen. Nee, dat kan
niet worden gegarandeerd. Het is onderdeel van de techniek.
De heer Graus vroeg of er hogere parameters ten behoeve van het
verdoven worden toegepast. Ja, voor zover de slachterijen kiezen voor
elektrische verdoving, moeten zij die hogere parameters toepassen. De
NVWA ziet daarop toe. Ik heb er eerder een brief over gestuurd.
Ik zal de Kamer schriftelijk informeren over de handhaving op en de
implementatie van het EU-verbod op op dieren geteste cosmetica.
Met ingang van 25 februari wordt de invoer van levende fok- en gebruiksvarkens uit de VS toegestaan mits wordt voldaan aan diergezondheidseisen en bioveiligheidseisen. Er is voor de EU geen mogelijkheid om
deze invoer op grond van dierenwelzijn tegen te gaan. Je kunt er van alles
van vinden – dat begrijp ik – maar dat is iets anders dan het tegenhouden.
Het is zoals het is.
De voorzitter: Waarvan akte.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik heb nog een vraag over de
gewasbeschermingsmiddelen. Volgens mij is de staatssecretaris nog niet
ingegaan op mijn opmerking over de uitzondering van de glastuinbouw
van eventuele maatregelen.
Staatssecretaris Dijksma: Volgens mij hebt u de motie van mevrouw
Ouwehand gesteund.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

21

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ja.
Staatssecretaris Dijksma: In die motie wordt gevraagd om een
moratorium. En nu vraagt u om uitzonderingen. Wat is uw positie?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Terecht dat u die vraag stelt. Het is
ontzettend belangrijk dat wij komen tot een systeem waarin de bijensterfte wordt teruggedrongen. Daarom hebben wij die motie gesteund. In
kassen is echter geen sprake van bijen. Bijen worden dus niet geschaad
als daar gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast. En daarom pleit
ik voor een uitzondering van de glastuinbouw.
Staatssecretaris Dijksma: Dat kan niet. Misschien is het voor u wel een
aanmoediging om mijn lijn te steunen om ervoor te zorgen dat het
communautair afgerond wordt. De technische vragen die wij hebben
gesteld, hebben ook te maken met de gevolgen voor Nederland. De
Kamer heeft een duidelijk signaal gegeven en u hoorde daarbij.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Dat klopt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): De opmerking van de staatssecretaris over
de import van levende varkens vanuit Amerika bedoeld voor doorvoer
naar Rusland vind ik onbevredigend. Wat is de inzet van het kabinet?
Gaan wij het gewoon accepteren als die varkens in de Rotterdamse haven
binnenkomen en zetten wij ze in vrachtwagens voor de doorvoer? Of
maken wij gebruik van onze mogelijkheden om daar beperkingen aan te
stellen? Is de staatssecretaris het met mij eens dat het ongewenst is om
levende dieren helemaal vanuit Amerika over Europees grondgebied naar
Rusland te vervoeren?
Staatssecretaris Dijksma: Als volksvertegenwoordiger kun je sneller iets
ongewenst verklaren, omdat je niet hoeft te handelen. Bij mij liggen die
twee dingen wel in elkaars verlengde. Mijn probleem is dat ik niet kan
handelen omdat wij op dit moment gewoon geen ruimte hebben om
zoiets tegen te houden. Wat wij wel doen, is in het kader van de WTO
consumer concerns als onderwerp opvoeren. Dat biedt voor de toekomst
wellicht een mogelijkheid om steviger en scherper aan de wind te zeilen
bij dit soort onderwerpen. Als je die mogelijkheden niet hebt, kun je
gewoon niet zo veel uitrichten. Je kunt wel verontwaardigd zijn, maar je
hebt geen positie. Die zullen wij via de WTO moeten proberen te krijgen.
Dat laatste doen wij vanzelfsprekend wel.
De voorzitter: Mevrouw Ouwehand, een korte reactie.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Onder aanvoering van het CDA is bij de
implementatie van de Europese Transportrichtlijn voor Nederland gezegd:
wij treffen geen eigenstandige maatregelen. Maar dat kan natuurlijk wel.
Wij kunnen die wet gewoon aanpassen. Als die varkens binnenkomen en
nog naar Rusland moeten, kunnen wij zeggen dat wij daar niet mee
instemmen. Is de staatssecretaris bereid om te bekijken wat zij daaraan
kan doen, ook gelet op de aangenomen motie over het transport van
slachtvee?
Staatssecretaris Dijksma: Wij hebben wel met een interne markt te
maken. We kunnen niet zomaar allerlei transportverboden opleggen, want
dan hebben we weer een heel ander probleem. In dit geval is de oplossing
dus een stuk complexer dan men zou veronderstellen.
De voorzitter: We gaan verder met het laatste onderdeel: de nadere
informatie over paardenvlees.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

22

Staatssecretaris Dijksma: Dat is correct. We hebben allemaal meegekregen dat zich een en ander voordoet met betrekking tot dit onderwerp.
Die ontwikkelingen volgen wij op de voet. We zitten erbovenop. In
Nederland doet de NVWA nu ook onderzoek in de hele keten. Dat betekent
dat we het volgende doen. De producten die uit de handel zijn genomen,
de zogenaamde recall, worden nu getest. Daarnaast wordt bekeken of
producten met onjuiste etikettering in de handel zijn gebracht. En er wordt
onderzoek gedaan naar de rest van de keten. Vandaag komen in Brussel
de meest betrokken landen bij elkaar. Zij zijn door het Ierse voorzitterschap uitgenodigd. Nederland behoort op dit moment niet tot die landen.
We proberen er wel voor te zorgen dat we de informatie die daar wordt
uitgewisseld, uit de eerste hand krijgen. Mijn voornemen is om de Kamer
morgen per brief te informeren. Wij hopen natuurlijk dat we die informatie
vanavond ook weer krijgen. Die kunnen we dan meteen aan de Kamer
geven. Ik zal de Kamer per brief informeren over de Nederlandse actie,
waar ik net over verteld heb, maar ook over wat er gebeurt op Europees
niveau en in andere lidstaten. Dit onderwerp is het absoluut waard. Het is
zeker zaak om hier goed de vinger aan de pols te houden.
De voorzitter: Het lijkt mij dat dit nauwelijks aanleiding tot vragen kan
geven. Morgen wordt de Kamer immers uitgebreid geïnformeerd.
Ik constateer dat er behoefte is aan een tweede termijn. Mevrouw Dikkers,
hebt u nog een vraag?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik heb geen behoefte aan een tweede termijn,
maar ik wil nog wel antwoord op mijn vraag over gps op de trekkers voor
de loonwerkers.
De voorzitter: Die vraag heb ik inderdaad voorbij horen komen.
Staatssecretaris Dijksma: Dat antwoord krijgt u schriftelijk.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ontvangen we dat dan morgen?
Staatssecretaris Dijksma: Ja.
De voorzitter: Dat is snel.
We gaan verder met de tweede termijn. Ik stel voor dat iedere fractie twee
minuten spreektijd heeft. De heer Bosman spreekt als eerste namens de
VVD. Hij deelt zijn spreektijd met mevrouw Lodders, zoals dat net ook is
gedaan.
De heer Bosman (VVD): Dat is uitstekend.
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar inzet voor de visserijsector. Er blijven wel een aantal vragen over.
Europa zet heel hard in op de discard ban. Het vindt dat die discard ban de
oplossing voor het probleem van overbevissing is, maar Europa trapt
eigenlijk op de rem als het gaat om innovatie, terwijl daarmee discards
kunnen worden voorkomen. Ik hoop dat zowel de sector als de Nederlandse overheid als Europa en zeker ook de Europarlementariërs zullen
beseffen dat, als je het sluitstuk van de discard alleen maar als oplossing
ziet, je nog steeds heel veel problemen hebt ten aanzien van de visstand.
We moeten zorgvuldigheid in acht nemen en constateren dat innovatie
echt «the way to go» is. Naar verschillende landen zijn visserijsubsidies
gegaan. Maar gelet op het materiaal waarmee wordt gevist, durf ik wel de
vraag te stellen: waar hebt u het geld dan aan besteed? Misschien zou die
vraag wel wat breder in Europa gesteld moeten worden.
Ik kom op de problematiek in de haven van Boulogne-sur-Mer in Frankrijk.
Er wordt heel hard geroepen over politie, krijgsmacht en dat soort zaken.
Ik snap die emotie, maar ik denk dat het veel positiever is om in te zetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

23

op de mogelijkheden in Frankrijk. De industrie en de restaurants in
Frankrijk hebben namelijk heel veel behoefte aan hoogwaardige
producten. Op die manier benaderen we het positief, waardoor er een
win-winsituatie ontstaat voor de Franse vissers en de Nederlandse
vissers, maar ook voor de industrie in Frankrijk. Daar bereiken we denk ik
meer mee dan met een wapenstok op het hoofd.
Mevrouw Lodders (VVD): Voorzitter. Ik houd het kort. Ik dank de
staatssecretaris voor de beantwoording. Met betrekking tot het GLB doet
de VVD een stevige oproep om de belachelijke subsidies eerst maar in te
zetten voor hetgeen de staatssecretaris suggereerde, alvorens we
middelen verschuiven, want daar is de VVD echt tegen. Zie de motie die
we op dit punt hebben ingediend.
Ik dank de staatssecretaris voor haar reactie op de vragen over de jonge
boeren. Mijn fractie steunt wat de staatssecretaris daarover heeft gezegd.
Mijn collega gaf een voorbeeld op het gebied van zaadcoating. Ik kan als
voorbeeld ook maiszaad bij de bestrijding van ritnaalden noemen. Ik wil
ervoor waken dat we moeten teruggrijpen op eerdere middelen, die het
milieu meer belasten. Het is jammer dat mevrouw Dik-Faber niet meer
aanwezig is, maar ik zal haar zeker op de hoogte stellen van mijn
suggesties. We moeten echt waken voor maatregelen die het milieu
zwaarder belasten.
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Ik zal de woorden van mevrouw
Lodders over de gewasbescherming niet herhalen. Ik was wel van plan
om iets over dit onderwerp te zeggen, maar zij heeft die woorden al
uitgesproken. Dat geeft mij weer tijd voor andere dingen.
Ik dank de staatssecretaris dat zij de jonge boeren op deze manier wil
ondersteunen en dat zij het gesprek gisteren is aangegaan. Dat was
immers op korte termijn. Ik zie de uitwerkingen van deze plannen graag
tegemoet. Als ik vraag wanneer de staatssecretaris daarmee komt, zal ik
wel als antwoord krijgen dat de Kamer die gegevens voor de zomer
ontvangt. Daarom geef ik maar alvast zelf het antwoord.
De heer Bosman heeft al gesproken over de visserij.
Ik kom terug op de vertegenwoordiging in de landbouwcommissie van
het Europees Parlement. Dat is een terecht punt, dat ik van harte wil
steunen. Ik kan u meedelen dat Bas Eickhout van GroenLinks en Esther de
Lange van het CDA erin zitten en dat wij als CDA via de EVP zeker onze
invloed uitoefenen.
De voorzitter: Ik kijk toch nog even naar mevrouw Dikkers.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik maak toch graag gebruik van deze tweede
termijn.
Voorzitter. Hartelijk dank aan de staatssecretaris voor de toezegging dat er
een evaluatie wordt gedaan van de besteding van de middelen voor de
tweede pijler. Ik begrijp dat die deel uitmaakt van een evaluatie die al
gepland is. We zijn er in ieder geval heel erg blij mee.
Wij maken ons zorgen over de visserij voor de Mauritaanse kust. De
staatssecretaris zegt dat het kabinetsstandpunt over de inzet niet
veranderd is. Wij zien dat graag schriftelijk tegemoet. Ik zou ook graag
horen hoe het zit met de verdeling van het geld voor de tweede pijler.
Wanneer komt daar meer zicht op? Dat is ook van belang voor het debat
dat wij hier intern zullen voeren.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Ik heb nog een paar puntjes. Ik dank
de staatssecretaris voor de toezegging dat ze zal bekijken wat het vrijlaten
van het melkquotum betekent. Wil zij ook het scenario van de hand aan de
kraan daarbij betrekken? Stel dat dit leidt tot heel veel extra melkdieren of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

24

koeien. Kunnen we dan ingrijpen? Want meer koeien of melkdieren – het
is wat met die Nederlandse taal – lijken ons niet wenselijk.
Ik kom op de subsidiemiljonairs. Wil de staatssecretaris zich ervoor
inzetten dat Polen en andere landen geen subsidie geven aan miljonairs?
De SP wil dat daarbij die cap van € 300.000 wordt gehanteerd. Ik begrijp
dat wij dat doen in Nederland, maar wil de staatssecretaris dat ook
bepleiten voor andere landen?
Ik kom nog even op Mauritanië. Kan de staatssecretaris snel op dit punt
reageren? Ik heb het nog even nagekeken. De Kamer heeft een motie
aangenomen waarin de regering wordt verzocht ervoor te pleiten dat een
zone van minimaal 20 mijl bestemd moet zijn voor de lokale vissers. Als
de staatssecretaris die positie wil innemen, zou dat heel mooi zijn.
Ik kom op de verkoop van neonicotinoïden. Kan de staatssecretaris
toezeggen dat Nederland ernaar zal streven om geen neonicotinoïden aan
particulieren te verkopen? Dat vind ik een cruciaal punt. Daar zou toch
zeker het voorzorgsprincipe voor moeten gelden. Hommels en vlinders
worden immers ook niet vrolijk van dat goedje.
Tot slot. Vissers zijn jagers. Een jager gooit nooit weg wat hij vangt. Ban
the discards!
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de
heldere beantwoording, die voor eenieder is te volgen. Daar prijs ik de
staatssecretaris voor. Het is in ieder geval niet het wollige geneuzel dat we
gewend zijn.
Ik heb nog een paar korte vragen over de NVWA, ook in verband met het
paardenvlees. De NVWA wordt onverwacht zwaarder belast, terwijl de
staatssecretaris al had laten weten dat er bezuinigd moet worden op de
NVWA en dat er een verdeling van werkzaamheden zal komen. Komt dat
niet in de knel hierdoor? Komen de andere dieren hierdoor niet in de knel,
die ook in de gaten moeten worden gehouden door de voormalige AID’ers
die nu onder de NVWA vallen?
Het tweede punt is een ongelijk speelveld in het kader van de huisvestingseisen. Nederland zou voor 98% aan de nieuwe huisvestingseisen
voldoen, maar slechts 10 van de 27 lidstaten zouden er volledig aan
voldoen, waardoor er een volledig ongelijk speelveld is. Misschien kan de
staatssecretaris dat punt ook nog meenemen. Daar had ik geen tijd voor in
eerste termijn.
Staatssecretaris Dijksma: Doelt u op de huisvesting van drachtige
zeugen?
De heer Graus (PVV): Ja, daar gaat het over. Mijn excuses, ik praat nu
heel snel.
Ik kom op het derde en laatste punt. Vanwege de strengere
EU-regelgeving kunnen kippen niet meer halal worden geslacht, omdat ze
morsdood zijn voordat ze worden opengereten, zoals het hoort. Ik ben
daar heel dankbaar voor. Bij mij is meteen een fles champagne
opengegaan. Wij hebben echter berichten ontvangen dat het ministerie
van EZ uitstel zou hebben verleend of een soort gedoogperiode zou
hebben ingesteld ten behoeve van een grote leverancier van halal
producten. Ik wil graag dat de staatssecretaris daar uitsluitsel over geeft.
Ik weet dat het ministerie en NEPLUVI dit hebben ontkend, maar ik wil het
toch graag van de staatssecretaris een-op-een horen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Bedankt voor de antwoorden. De
opmerking van de staatssecretaris dat er meer behoefte is aan Nederlandse parlementariërs in de Europese landbouwcommissie vat ik op als
een uitnodiging. Het zou handig zijn als daarin een vertegenwoordiger
van de Partij voor de Dieren zit. Daar gaan we dus ons best voor doen.
Daar gaat de staatssecretaris dan een hoop lol van krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

25

Ik had inderdaad een vraag gesteld over de neonicotinoïden: zullen we die
voor particulieren uit de schappen halen? Graag wil ik daar nog een
antwoord op.
Ik kom op de uitfasering van het waterbad. Daar is wat onduidelijkheid
over. In de brief van 17 september schreef voormalig staatssecretaris
Bleker dat er ingrijpende wijzigingen nodig waren aan het oorspronkelijke
concept. In de brief staat: «Er is bedacht op welke wijze de belastende fase
van het bij bewustzijn ophangen van de dieren zou kunnen worden
voorkomen. Hierop is het systeem ingrijpend aangepast en vervolmaakt.»
Wat betekent dat? Worden dieren niet bij bewustzijn op hun kop
gehangen als de head-onlymethode wordt toegepast, of juist wel? Wat is
dan de welzijnsimplicatie? Misschien kan de staatssecretaris de Kamer
schriftelijk daarover informeren. Daar heb ik alle begrip voor, maar we
moeten wel weten hoe het zit.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Om een lang verhaal kort te maken,
ik kan mij heel goed vinden in datgene wat de heer Bosman heeft gezegd
over onze positie binnen Europa bij het visserijdossier. Het is inderdaad
nodig om veel meer in te zetten op innovatie, want daarmee voorkom je
ook discards. Ik kan mij niet voorstellen dat hier iemand is die dat niet zou
vinden. Dat betekent dat we daar ook in de toekomst heel veel werk van
moeten blijven maken. Dat zal ik zeker en hopelijk ook met verve doen.
Ik ben het eens met de opmerking dat het belangrijk is om positief in te
zetten op de mogelijkheden voor steun vanuit de Franse industrie. In
eerste termijn noemde de heer Bosman het voorbeeld van handelaren die
wel degelijk heel blij zijn met datgene wat Nederland aan wal brengt. Dat
klopt; dat hoor ik ook. Daar zijn we het dus ook over eens.
Mevrouw Lodders heeft mij nog een winstwaarschuwing meegegeven
– zo zie ik het tenminste – met betrekking tot het verschuiven van de
middelen. Die heb ik gehoord. Enige gestaalde eigenwijsheid is mij ook
niet vreemd, dus ik blijf zeggen dat ik eerst met de sector zal overleggen.
Maar natuurlijk heb ik ook heel goed gezien wat een meerderheid van de
Kamer vindt. Wij zijn het zeker eens over de wijze waarop we de middelen
veel meer focus moeten geven, ook ten gunste van verduurzaming en
innovatie van de sector. Op dat vlak moeten we iets voor de boeren doen.
Daar zijn we het over eens.
Ik dank de VVD-fractie voor haar steun voor onze inzet voor de jonge
boeren. Die steun is zeer welkom. Ik begrijp het voorbeeld van de
zaadcoating. We moeten er inderdaad wel voor oppassen dat we niet
teruggrijpen naar methoden die als het ware nog slechter zijn. Dat lijkt mij
inderdaad belangrijk.
De heer Geurts heeft zich aangesloten bij de opmerkingen van mevrouw
Lodders over de gewasbeschermingsmiddelen. Hij heeft mij gevraagd om
de uitwerking van de jongeboerenregeling voor de zomer te sturen. Daar
kan ik toch geen nee op zeggen?
De heer Geurts was het zeer eens met mijn opmerkingen over de
vertegenwoordiging van Nederland in het Europees Parlement. Hij
noemde twee afgevaardigden. Die zijn er inderdaad, maar het zijn wel
plaatsvervangers. Zij hebben wel een inbreng, maar als het op stemmen
aankomt, is de invloed niet groot. Het was voor mij ooit een reden om lid
te worden van de politieke partij waar ik lid van ben geworden. Ik mocht
als jongere een aardig mondje meepraten op vergaderingen, maar als het
op stemmen aankwam dan verloren we vaak net met één of twee
stemmen. Daar baalde ik enorm van.
Laten we de opmerking van de heer Geurts en die van mij samen tegen
het licht houden. Ik weet niet of dat dan ten gunste van de partij van
mevrouw Ouwehand moet komen. Dat maakt niet uit, zou ik haast willen
zeggen. Als partijen in het Europees Parlement komen – dat is aan de
kiezer – moeten zij strategisch nadenken over waar ze hun mensen
neerzetten. Daar gaat het om. Ik ben zo eigenwijs om daar vanuit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

26

Nederlands belang iets over te moeten zeggen. Het Nederlands belang is
gebaat bij een sterke afvaardiging op de onderwerpen waar Europa toch
nog steeds het meeste geld aan spendeert. Daar kun je het mee eens of
oneens zijn, maar dan moet je er wel bij zijn, nietwaar, zeg ik tegen
mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ja.
Staatssecretaris Dijksma: Zo is dat. Goed zo!
Als vanzelfsprekend kom ik nu op de bijdrage van mevrouw Dikkers. Ik zal
het proberen goed te maken in deze tweede ronde. Het standpunt van
Nederland is en was dat de pelagische sector moet kunnen blijven vissen
voor de Mauritaanse kust. De inzet is om tot op minimaal 15 mijl te
kunnen blijven vissen. Aanvankelijk was het inderdaad 20 mijl. Dat bleek
bij het overleg echter niet haalbaar te zijn. Voormalig staatssecretaris
Bleker heeft toen aangegeven dat we het dan maar op 15 mijl houden. Ik
hoor het wel als mevrouw Dikkers het daar niet mee eens is.
De voorzitter: U mag daarop reageren, mevrouw Dikkers.
Mevrouw Dikkers (PvdA): We hebben daar met Bleker over gesproken.
De voorzitter: U bedoelt staatssecretaris Bleker.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ja. We hebben daar met staatssecretaris
Bleker en later met staatssecretaris Verdaas over gesproken. Staatssecretaris Verdaas heeft ten tijde van de onderhandelingen over het akkoord
met ons afgesproken dat de grens bij 17 mijl zou liggen. Daar heeft de
heer Van Gerven een motie over ingediend. In een VAO hebben we daar
een uitgebreid debat over gevoerd met de staatssecretaris. Hij had de
motie ontraden, maar ik meen dat zij is aangenomen. Ik snap dus niet
helemaal waarom de positie van Nederland opeens is veranderd en dat
het twee mijlen lager uitvalt. De afspraak was dat het minimaal 17 mijl zou
zijn.
Staatssecretaris Dijksma: Ik zal het u op papier toesturen. Ik haal dit niet
in een minuut helemaal terug. Ik moet dat bekijken; dat zal ik dan ook
doen.
De voorzitter: Mijnheer Van Gerven, er is net meegedeeld dat er een
schriftelijke reactie komt.
De heer Van Gerven (SP): Ik heb een aanvulling. Het gaat om de
motie-Van Gerven (21 501-32, nr. 663) van 27 november 2012. Die is dus
van recente datum. Daarin wordt gesproken van 20 mijl. Dit kan bij de
beantwoording worden betrokken.
Staatssecretaris Dijksma: Dat zullen we doen.
Voorzitter. Mevrouw Dikkers vroeg wanneer er meer duidelijkheid komt
over de verdeling van de middelen in de tweede pijler. Dat wordt de
komende maanden duidelijk. Het moet nog uitgewerkt worden. Het hangt
ook af van het traject bij de besluitvorming. Het moet allemaal nog
definitief goedgekeurd worden.
De heer Van Gerven vroeg mij of ik bij de vraag hoe de melkveesector zich
ontwikkelt, ook het scenario van de hand aan de kraan zou willen
betrekken. De heer Van Gerven vraagt mij elke keer weer meer. Ik zeg toe
dat de Kamer een beeld ervan krijgt. Daarop krijg ik als reactie: dan willen
we ook graag alvast een set maatregelen. Zullen we afspreken dat de
Kamer eerst van mij het beeld krijgt? Als zij denkt dat er maatregelen
nodig zijn, of als ik dat denk, dan kunnen we daar op basis van het beeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

27

vanzelf de discussie over voeren. We hebben wel een en ander gezegd
over mestverwerking, namelijk dat we moeten blijven nadenken over
oplossingen voor het mestprobleem. Ik hoop van harte dat we dit
probleem kunnen oplossen. Ik krijg ook steeds meer ideeën over de
manier waarop we dat kunnen doen. Maar als het niet lukt om het
mestprobleem op te lossen via mestverwerking, dan moeten we altijd
terugvallen op een scenario. In de discussie hierover is dat ook wel
beklonken. Het is de vraag of we dat elke keer opnieuw moeten doen. Ik
stel voor dat we het houden bij wat ik al heb toegezegd: de Kamer krijgt
een beeld.
Ik kom op de subsidiemiljonairs. Ik had er al «subsidieslurpers» van
gemaakt. Dat allitereert zo lekker, maar «subsidiemiljonairs» kan ook. Wij
stellen voor om in Europees verband een cap af te spreken. Dat zou dan
ook voor Polen gelden, maar ik zal het daar niet uitvoeren. Dat zijn twee
verschillende dingen.
Ik kom op het verbieden van de verkoop van neonicotinoïden aan
particulieren. Ik begrijp dat de Europese Commissie dit meeneemt in haar
voorstel. Laten we wachten tot dat helder is.
De heer Graus heeft een vraag gesteld over de huisvesting voor drachtige
zeugen. Tien lidstaten hebben bevestigd dat 100% van de bedrijven aan
de groepshuisvestingseis voldoet. Een aantal lidstaten voldoet daar niet
aan. Daar gaat het de heer Graus vooral om. We zullen hier inderdaad iets
over moeten zeggen, want het kan niet zo zijn dat we zelf vooroplopen en
dingen goed doen, maar het onbesproken laten als anderen achterlopen.
Ik kan overigens melden dat het lijstje dat werd gepresenteerd bij de
laatste Landbouw- en Visserijraad, een soort publieke vingerwijzing was
– er was sprake van naming-and-shaming – in de richting van de landen
die het niet voor elkaar hebben. Dat lijstje werd uitgedeeld tijdens de
vergadering. Ik geloof niet dat iedereen dat leuk vond. Dat was ook
precies de bedoeling, en terecht.
De heer Graus heeft gevraagd hoe het zit met de NVWA en het toezicht op
de recente «paardenvleessituatie». Ik weet niet hoe ik het precies moet
noemen. Er wordt inderdaad extra inspanning verricht. Dat kan ook.
Ondertussen voeren we ook de discussie over het aantal taken van de
organisatie. Dit onderzoek gaat dus niet direct ten koste van allerlei
andere inspanningen. In de toekomst zullen we er wel rekening mee
moeten houden dat het ergens een keer niet goed gaat als er steeds meer
nieuwe eisen worden gesteld, ook bijvoorbeeld vanuit de Kamer, en er
ondertussen wel goedkeuring is voor een begroting waarbij steeds
minder geld beschikbaar is. Ik heb al eerder een winstwaarschuwing
willen geven, namelijk: er zitten grenzen aan wat we van de organisatie
kunnen vragen. Ik wil liever geen taken schrappen, want dat lijkt mij niet
verstandig. De vorige keer hebben we geconcludeerd dat deze discussie
nog wel terugkomt, ook in het kabinet. Meer moet ik daar niet over
zeggen, denk ik.
De heer Graus (PVV): Ik begrijp die reactie wel, ook in het kader van de
bezuinigingen. Maar er spelen allemaal spoedeisende zaken. Ik heb een
tip of een verzoek. Er zijn kanjers van NVWA’ers die nu achter de
geraniums zitten. Het gaat om zeer ervaren mensen die nog goed ter been
zijn. Waarom kunnen die nu niet even bijspringen, voor een paar flessen
wijn? Zo werkt het immers vaak. Het kan natuurlijk ook tegen een geringe
vergoeding.
Staatssecretaris Dijksma: Ik vind dat een heel goed advies. Ik zal het
tegen de inspecteur zeggen, maar ik vrees dat het feest ophoudt als u
begint over een paar flessen wijn. Mensen willen best bijspringen, maar
wel tegen betaling. Dat is het issue, maar het punt is helder.
De heer Graus vroeg hoe het zit met de parameters voor het waterbad. Ik
heb daar in de brief al iets over geschreven. We hebben geen nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

28

derogatie verleend. Daarmee zou je namelijk alle mensen die al wel hun
zaken op orde hebben of nieuwe installaties hebben ingekocht op
achterstand zetten. In de brief is een beeld geschetst van de feitelijke
situatie. Op dit moment wordt gehandhaafd bij alle bedrijven, maar er is
wel een rechterlijke uitspraak geweest waarmee dat voor een deel
enigszins is belemmerd. De rechter heeft zich namelijk nog niet helemaal
akkoord verklaard met – ik treed nu even in details – de meetkip. Er wordt
echter druk uitgeoefend op de hele sector, dus ook op de islamitische
slachterij. Men moet ervoor zorgen dat men zijn act together heeft. Er
wordt dus niet gezegd: ga maar achteroverleunen, want er is wel weer
uitstel. Daar moeten we het met elkaar over eens zijn, vanuit welke opinie
je ook redeneert.
De vraag over de head-onlymethode zal ik schriftelijk moeten beantwoorden. Ik ben namelijk geen expert in slachtmethoden.
Ten slotte kom ik op gps op de trekkers voor loonwerkbedrijven. De
EU-verordening staat het nu niet toe, dus helaas pindakaas, zeg ik tegen
mevrouw Dikkers. Er kan alleen subsidie worden verleend aan boeren. De
nieuwe regelgeving is nog niet bekend. Die komt aan de orde bij de
komende onderhandeling. Boeren kunnen het zelf wel doorgeven aan
loonbedrijven.
De voorzitter: U geeft meteen een creatieve oplossing mee, staatssecretaris.
Mevrouw Ouwehand heeft aangekondigd dat zij graag een VAO wil. We
zullen het VAO aanmelden, met als eerste spreker mevrouw Ouwehand.
Er zijn acht toezeggingen gedaan. Ik zal ze met u langslopen en bekijken of
we alles hebben genoteerd.
– Zo snel mogelijk, maar uiterlijk begin maart 2013 zal de staatssecretaris het LEI-rapport over de koopkrachtplaatjes naar de Kamer sturen.
– Voor de zomer van 2013 zal de staatssecretaris een brief naar de
Kamer sturen over de effecten van het loslaten van de melkquotering.
– De staatssecretaris zal de Kamer nader informeren over de voortgang
van de desbetreffende onderhandelingen met Noorwegen.
– De staatssecretaris zal in overleg met de Kamer haar oordeel vormen
over het resultaat van de onderhandelingen tussen de EU en Marokko.
– De staatssecretaris zal de Kamer morgen per brief informeren over de
ontwikkelingen met betrekking tot het paardenvlees.
– De staatssecretaris zal de uitwerking van de jongeboerenregeling naar
de Kamer sturen voor de zomer van 2013.
– De staatssecretaris zal de Kamer een schriftelijke reactie sturen over de
aangenomen motie betreffende de visvangstzone van Mauritanië.
– De staatssecretaris zal de Kamer een schriftelijke reactie sturen over de
head-onlymethode.
Hebben we nog toezeggingen gemist?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Misschien heb ik het gemist, maar is de
evaluatie al genoemd? Of zat ik niet op te letten?
Staatssecretaris Dijksma: Die evaluatie heeft betrekking op staand beleid,
maar dat maakt niet uit. Het is ook een specifieke toezegging aan
mevrouw Dikkers.
De voorzitter: Die negende toezegging wordt aan het lijstje toegevoegd.
Ik dank de staatssecretaris voor de uitgebreide beantwoording en de
overige aanwezigen voor de vlotte medewerking aan deze vergadering,
waardoor we ruim voor 13.30 uur kunnen sluiten. Ik dank u allen voor uw
inbreng. Wel thuis!
Sluiting 13.23 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 700

29