Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3828

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 8 november 2023
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 1 september 2023
over het Fiche: Mededeling alomvattende aanpak mentale gezondheid
(Kamerstuk 22 112, nr. 3762).
De vragen en opmerkingen zijn op 12 oktober 2023 aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van
8 november 2023 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

kst-22112-3828
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3828

1

Inhoudsopgave
I.

II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

VVD-fractie
D66-fractie
GroenLinks- en PvdA-fracties

2
3
3

Reactie van de Staatssecretaris

4

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het BNC-fiche «Mededeling alomvattende aanpak mentale
gezondheid». Genoemde leden hebben hier nog enkele vragen en
opmerkingen over.
In de brief van het kabinet wordt gesteld dat het kabinet «over het
algemeen positief is over de gepresenteerde voorstellen». 1 Kan het
kabinet nader ingaan op zowel de positieve als de minder positieve
aspecten aan de desbetreffende voorstellen? Op welke manier bewaakt
het kabinet dat het nationaal beleid ook in de toekomst autonoom blijft?
Kan het kabinet aangeven welke kansen Europese samenwerking biedt
om zaken te regelen waarin het nationaal beleid op dit moment nog niet
voorziet, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
De Europese Commissie stelt in haar aanpak drie principes centraal: 1)
toegang tot adequate en effectieve preventie; 2) toegang tot
hoogwaardige en betaalbare mentale gezondheidszorg en behandeling;
en 3) het in staat zijn om te re-integreren in de samenleving na herstel. De
leden van de VVD-fractie vragen in het bijzonder bij punt 1 om een nadere
duiding. In hoeverre krijgt bijvoorbeeld sport- en bewegen een plek in
deze aanpak/binnen bovengenoemde principes, evenals maatregelen om
de mentale weerbaarheid te bevorderen?
Verder lezen de leden van de VVD-fractie dat lidstaten gebruik kunnen
maken van EU-middelen in de (co)financiering van beleidsonderdelen
inzake mentale gezondheid. Aan welke criteria moet voldaan worden om
aanspraak te kunnen maken op deze middelen en is het kabinet
voornemens aanspraak te maken op deze middelen? Zo ja, voor welke
doeleinden? Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat deze middelen door
Nederland optimaal worden benut?
Tot slot merken de leden van de VVD-fractie op dat in het voorliggende
BNC-fiche wordt gesteld dat per initiatief scherp gekeken zal worden of de
gewenste monitoring en gegevensverzameling geen onevenredige
administratieve lasten opleveren voor Nederlandse burgers, gemeenten
en zorgaanbieders. Zij ondersteunen dit voornemen, maar vragen wel of
hier vooraf criteria voor opgesteld worden. Kan het kabinet aangeven of
er toegevoegde waarde is aan deze cijfers op Europees niveau?

1

Kamerstuk 22 112, nr. 3762, p. 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3828

2

Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
BNC-fiche aangaande de mededeling voor de alomvattende aanpak
mentale gezondheid. In het algemeen zijn genoemde leden het eens met
de doelstellingen en de voorgestelde focuspunten van de mededeling.
Meer specifiek hebben deze leden enkele vragen over de uitvoering en de
governance.
De leden van de D66-fractie vragen of kort kan worden toegelicht welke
status een mededeling binnen de Europese Commissie heeft. Welke
ruimte heeft Nederland nog om te onderhandelen over de inhoud van de
mededeling?
De leden van de D66-fractie lezen dat in de mededeling geconstateerd
wordt dat de mentale gezondheid van de inwoners van de EU is
verslechterd en dat het aannemelijk is dat deze in de toekomst zal blijven
verslechteren. In hoeverre wordt onderbouwd waar deze prognose op
gebaseerd is? Welke redenen liggen ten grondslag aan die verwachte
verslechtering? In hoeverre zijn er regionale verschillen in de ontwikkeling
in mentale gezondheid? Welke factoren zijn van invloed op die regionale
verschillen?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de mededeling er
voornamelijk op gericht lijkt om een faciliterende rol vanuit de EU te
vervullen bij het beleid rondom mentale gezondheid. De Europese
Commissie laat voldoende ruimte aan de lidstaten om prioriteiten te
stellen die aansluiten op het eigen nationale beleid. Tegelijkertijd schuilt
daarin ook een risico dat de voorgestelde aanpak juist het grensoverschrijdende karakter van mentale gezondheid onvoldoende weet aan te
spreken, terwijl daar juist veel kansen toe zijn. Genoemde leden lezen in
het BNC-fiche dat het kabinet een aanvulling maakt bij de Europese
Commissie op het gebied van gezondheidsdeterminanten en preventiemethodes. Deze leden zien echter niet hoe het effect van het gebruik van
sociale media in de huidige mededeling terugkomt. Kan het kabinet
toelichten in hoeverre hij met deze leden van mening is dat de EU juist op
het grensoverschrijdende karakter van sociale media het voortouw kan
nemen door bijvoorbeeld onderzoek te verrichten naar het effect van het
gebruik ervan op mentaal welzijn? Kan het kabinet dit meenemen in de
onderhandelingen in Brussel?
Tenslotte schrijft het kabinet in het BNC-fiche dat er diverse mogelijkheden zijn voor nationale of lokale overheden om aanspraak te kunnen
maken op gelden vanuit deze fondsen. Kan het kabinet toelichten in
hoeverre dit nu al gebeurt en of lokale overheden deze mogelijkheid al
voldoende benutten?
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-en PvdA-fracties
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties vinden het positief dat de
Europese Commissie voor een alomvattende aanpak ten aanzien van
mentale gezondheid heeft gekozen. Genoemde leden zetten zich al jaren
in voor dit onderwerp en zijn dan ook blij dat ook de Europese Commissie
het belang hiervan ziet en ook erkent dat dit probleem sector
overschrijdend is en alle beleidsterreinen bestrijkt.
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties vragen of de Europese
Commissie tevens bepaalde doelen of ambities verbindt aan de aanpak en
de bijbehorende financiële middelen. Is er een doel of stip op de horizon
voor de lidstaten aan het eind van het programma? Genoemde leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3828

3

lezen dat de Europese Commissie lidstaten op veel vlakken aanmoedigt,
maar vragen of dit voldoende is. Deze leden vragen ook welke kansen het
kabinet ziet voor het Nederlandse beleid binnen deze aanpak? Zal hier
nieuw beleid uit volgen? Wat kan deze aanpak concreet opbrengen voor
het Nederlands beleid op dit vlak?
II. Reactie van de Staatssecretaris
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het BNC-fiche «Mededeling alomvattende aanpak mentale
gezondheid». Genoemde leden hebben hier nog enkele vragen en
opmerkingen over.
In de brief van het kabinet wordt gesteld dat het kabinet «over het
algemeen positief is over de gepresenteerde voorstellen». 2 Kan het
kabinet nader ingaan op zowel de positieve als de minder positieve
aspecten aan de desbetreffende voorstellen? Op welke manier bewaakt
het kabinet dat het nationaal beleid ook in de toekomst autonoom blijft?
Kan het kabinet aangeven welke kansen Europese samenwerking biedt
om zaken te regelen waarin het nationaal beleid op dit moment nog niet
voorziet, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Het kabinet ziet verschillende positieve aspecten aan de voorstellen. In
algemene zin bieden de voorstellen gerichte inhoudelijke ondersteuning
waarmee zowel de uitvoering, als de (door)ontwikkeling van een integrale
aanpak van de mentale gezondheid kan worden versterkt. Zo wordt het
uitwisselen en bundelen van kennis en ervaringen over de integrale
aanpak van mentale gezondheid tussen Europese landen vergemakkelijkt.
Daarnaast kunnen de voorstellen Nederland kansen bieden om meer
kennis te vergaren over zaken die ten goede kunnen komen aan het
Nederlandse beleid. Bijvoorbeeld kunnen «lessons learned» van andere
landen inzichten in effecten van beleidsmaatregelen opleveren die a)
mogelijk nog niet beschikbaar of ingezet zijn in Nederland maar wel de
Nederlandse samenleving ten goede zouden kunnen komen of b) mogelijk
wel beschikbaar zijn in Nederland maar nog niet getest zijn op effectiviteit/
effect.
De minder positieve aspecten van de voorstellen zijn beperkt. Wel kost het
gebruikmaken van, of deelnemen aan, de gepresenteerde voorstellen tijd,
inspanning en in sommige gevallen cofinanciering. De mate waarin
Nederland zal deelnemen aan of gebruikmaken van de verschillende
voorstellen hangt af van de concrete inhoud van de individuele
voorstellen en de mate waarin deze voorstellen de beleidsprioriteiten van
het kabinet ondersteunen. Bovendien zijn de gepresenteerde voorstellen
niet allemaal nieuw. De mededeling biedt een overzicht van deels lopende
en deels aangekondigde voorstellen en initiatieven die veelal aansluiten
bij staand Nederlands beleid.
Er worden geen verplichtingen opgelegd: het is de vrije keus van lidstaten
om de voorstellen te benutten. De autonomie van het Nederlandse beleid
wordt dus niet aangetast. Het kabinet zal ook in de toekomst het subsidiariteitsprincipe blijven benadrukken.
De Europese Commissie stelt in haar aanpak drie principes centraal: 1)
toegang tot adequate en effectieve preventie; 2) toegang tot
hoogwaardige en betaalbare mentale gezondheidszorg en behandeling;
2

Kamerstuk 22 112, nr. 3762, p. 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3828

4

en 3) het in staat zijn om te re-integreren in de samenleving na herstel. De
leden van de VVD-fractie vragen in het bijzonder bij punt 1 om een nadere
duiding. In hoeverre krijgt bijvoorbeeld sport- en bewegen een plek in
deze aanpak/binnen bovengenoemde principes, evenals maatregelen om
de mentale weerbaarheid te bevorderen?
Het kabinet onderschrijft het belang van sport en bewegen als middel om
de mentale gezondheid te bevorderen. De Europese Commissie (hierna:
de Commissie) benoemt in haar aanpak ook expliciet dat fysieke activiteit
en sport een belangrijke rol spelen in de promotie van goede mentale
gezondheid. Verder wordt sport en andere gezondheid bevorderende
fysieke activiteiten ook aangemoedigd via het werkplan van de EU voor
sport3 en de Europese Week van de Sport4. Maatregelen om de mentale
weerbaarheid te bevorderen zijn verweven in de hele alomvattende
aanpak van de Commissie. Bijvoorbeeld het stimuleren van aandacht voor
een goede mentale gezondheid in verschillende beleidsterreinen (zoals
onderwijs, jeugd, werkgelegenheid en sociale bescherming), het trainen
van (zorg)professionals en het verminderen van stigma en discriminatie.
Recent zijn in de EU raadswerkgroep Publieke Gezondheid raadsconclusies5 over mentale gezondheid behandeld die binnenkort worden
vastgesteld. Nederland heeft hierbij aandacht gevraagd voor preventie en
het versterken van beschermende factoren voor een goede mentale
gezondheid, zoals onder meer sport en bewegen. Dit sluit aan bij de
aandacht die de VVD-fractie vraagt voor maatregelen om de mentale
weerbaarheid te bevorderen.
Verder lezen de leden van de VVD-fractie dat lidstaten gebruik kunnen
maken van EU-middelen in de (co)financiering van beleidsonderdelen
inzake mentale gezondheid. Aan welke criteria moet voldaan worden om
aanspraak te kunnen maken op deze middelen en is het kabinet
voornemens aanspraak te maken op deze middelen? Zo ja, voor welke
doeleinden? Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat deze middelen door
Nederland optimaal worden benut?
De EU-middelen die beschikbaar zijn in de vorm van (co)financiering
worden vrijgemaakt vanuit een hele reeks fondsen zoals onder meer het
EU4Health-programma, Horizon Europe en Programma Creatief Europa.
Het verschilt per fonds en/of middel aan welke criteria moet worden
voldaan om aanspraak te kunnen maken op de middelen. De alomvattende aanpak van de Commissie is gebaseerd op beleids- en financieringsinstrumenten van vele Europese directoraat-generaals6 en de
doeleinden van het inzetten van deze middelen lopen dan ook uiteen, met
als overkoepelende doelstelling om aandacht voor mentale gezondheid in
alle relevante beleidsterreinen te integreren. Daar waar relevant voor de
nationale beleidsdoelen zal het kabinet overwegen om aanspraak te
maken op de middelen. Binnen verschillende EU-fondsen (zoals Horizon
Europe, EU4Health, Eurostars en Erasmus+) wordt door Nederland al

3

Resolution of the Council and of the Representatives of the Governments of the Member States
meeting within the Council on the European Union Work Plan for Sport (1 January 2021–30
June 2024) 2020/C 419/01
4
European Week of Sport Home | Sport (europa.eu)
5
Een raadswerkgroep is in de regel het eerste forum waarin initiatieven van het voorzitterschap
van de Raad van de EU, de Europese Commissie, het Raadssecretariaat of de lidstaten worden
besproken. Raadsconclusies zijn niet-bindende afspraken (handeling zonder rechtsgevolg); de
aanbevelingen in de tekst kunnen vooral gezien worden als uitnodigingen aan lidstaten, de
Europese Commissie, het Europese Parlement en belanghebbende organisaties en partijen.
6
DG SANTE is penvoerder, daarnaast hebben DG’s als EAC, EMPL, RTD, CNECT, ECHO en HOME
ook meegeschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3828

5

aanspraak gemaakt op gelden voor projecten aangaande mentale
gezondheid.
Tot slot merken de leden van de VVD-fractie op dat in het voorliggende
BNC-fiche wordt gesteld dat per initiatief scherp gekeken zal worden of de
gewenste monitoring en gegevensverzameling geen onevenredige
administratieve lasten opleveren voor Nederlandse burgers, gemeenten
en zorgaanbieders. Zij ondersteunen dit voornemen, maar vragen wel of
hier vooraf criteria voor opgesteld worden. Kan het kabinet aangeven of
er toegevoegde waarde is aan deze cijfers op Europees niveau?
Het kabinet bewaakt de administratieve lastendruk voor Nederlandse
burgers, gemeenten en zorgaanbieders scherp. Het belangrijkste criterium
voor Nederland hierbij is dat er geen nieuwe informatie wordt verzameld
tenzij daar een goed onderbouwde reden voor is. Gelukkig zijn al veel
bestaande gegevens op Europees niveau beschikbaar over mentale
gezondheid die bijvoorbeeld op een andere manier geanalyseerd kunnen
worden om meer inzicht te krijgen. Ook kunnen Nederlandse gegevens uit
bestaande monitors worden gebruikt voor gegevensverzameling op
Europees niveau. Het kabinet ziet zeker meerwaarde in informatie op
Europees niveau. Zo kunnen Europese vergelijkingen helpen om
bijvoorbeeld veranderingen in de mentale gezondheid in Nederland beter
te duiden.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
BNC-fiche aangaande de mededeling voor de alomvattende aanpak
mentale gezondheid. In het algemeen zijn genoemde leden het eens met
de doelstellingen en de voorgestelde focuspunten van de mededeling.
Meer specifiek hebben deze leden enkele vragen over de uitvoering en de
governance.
De leden van de D66-fractie vragen of kort kan worden toegelicht welke
status een mededeling binnen de Europese Commissie heeft. Welke
ruimte heeft Nederland nog om te onderhandelen over de inhoud van de
mededeling?
Een mededeling is een instrument dat de Commissie gebruikt om haar
standpunten, beleidsdoelstellingen en aanbevelingen over te brengen,
maar heeft geen wettelijke bindende kracht. Mededelingen worden vaak
gebruikt om beleidsadviezen en prioriteiten aan te kondigen en om
lidstaten, het Europees Parlement en andere belanghebbenden te
informeren over specifieke kwesties. Lidstaten reageren op de mededeling
in raadsconclusies7. In verschillende EU raadswerkgroepen worden de
raadsconclusies over mentale gezondheid behandeld. Nederland heeft in
de raadswerkgroep Publieke Gezondheid onder meer aandacht gevraagd
voor het belang preventie van mentale klachten en het versterken van
mentale weerbaarheid gedurende de levensloop met een focus op het
versterken van beschermende factoren zoals sport- en cultuurparticipatie.
De politieke afhandeling hiervan volgt in de EU-gezondheidsraad van
30 november.

7

Een raadswerkgroep is in de regel het eerste forum waarin initiatieven van het voorzitterschap
van de Raad van de EU, de Europese Commissie, het Raadssecretariaat of de lidstaten worden
besproken. Raadsconclusies zijn niet-bindende afspraken (handeling zonder rechtsgevolg); de
aanbevelingen in de tekst kunnen vooral gezien worden als uitnodigingen aan lidstaten, de
Europese Commissie, het Europese Parlement en belanghebbende organisaties en partijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3828

6

De leden van de D66-fractie lezen dat in de mededeling geconstateerd
wordt dat de mentale gezondheid van de inwoners van de EU is
verslechterd en dat het aannemelijk is dat deze in de toekomst zal blijven
verslechteren. In hoeverre wordt onderbouwd waar deze prognose op
gebaseerd is? Welke redenen liggen ten grondslag aan die verwachte
verslechtering? In hoeverre zijn er regionale verschillen in de ontwikkeling
in mentale gezondheid? Welke factoren zijn van invloed op die regionale
verschillen?
Redenen die in de mededeling van de Commissie worden genoemd die
(mogelijk) ten grondslag liggen aan de verslechtering van de mentale
gezondheid van de inwoners van de EU zijn crisissen zoals de COVID-19
pandemie, de Russische oorlog tegen Oekraïne, de energiecrisis, inflatie
en de drievoudige planetaire crisis (klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en vervuiling)8. Ook worden ontwikkelingen als digitalisering,
demografische veranderingen en radicale verschuivingen in de arbeidsmarkt genoemd als ontwikkelingen die zowel uitdagingen als kansen met
zich meebrengen.
In de mededeling wordt aangehaald dat de kosten die gemoeid gaan met
mentale gezondheidsproblematiek al hoog zijn9 en naar verwachting bij
het niet ondernemen van actie zullen stijgen in lijn met de mondiale
stressfactoren. Deze mondiale stressfactoren wakkeren onzekerheid over
de toekomst aan. Zo concludeerde een recente survey dat 75% van de
kinderen en jonge respondenten hun toekomstig als «beangstigend»
zagen, als gevolg van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies10. Ook
heeft de COVID-pandemie zorgen en angsten over de toekomst, de eigen
gezondheid en de gezondheid van geliefden aangewakkerd11.
Voor wat betreft regionale verschillen in de ontwikkeling van mentale
gezondheid bij lidstaten wordt door de Commissie vooral ingegaan op de
extra uitdagingen waarmee inwoners in landelijke of afgelegen gebieden
te maken hebben door het risico op afzondering en de beperkte toegang
tot ondersteunende diensten op het gebied van mentale gezondheid.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de mededeling er
voornamelijk op gericht lijkt om een faciliterende rol vanuit de EU te
vervullen bij het beleid rondom mentale gezondheid. De Europese
Commissie laat voldoende ruimte aan de lidstaten om prioriteiten te
stellen die aansluiten op het eigen nationale beleid. Tegelijkertijd schuilt
daarin ook een risico dat de voorgestelde aanpak juist het grensoverschrijdende karakter van mentale gezondheid onvoldoende weet aan te
spreken, terwijl daar juist veel kansen toe zijn. Genoemde leden lezen in
het BNC-fiche dat het kabinet een aanvulling maakt bij de Europese
Commissie op het gebied van gezondheidsdeterminanten en preventiemethodes. Deze leden zien echter niet hoe het effect van het gebruik van
sociale media in de huidige mededeling terugkomt. Kan het kabinet
toelichten in hoeverre hij met deze leden van mening is dat de EU juist op
het grensoverschrijdende karakter van sociale media het voortouw kan
nemen door bijvoorbeeld onderzoek te verrichten naar het effect van het
gebruik ervan op mentaal welzijn? Kan het kabinet dit meenemen in de
onderhandelingen in Brussel?

8

COM (2023) 298
Health at a Glance: Europe 2018 (europa.eu)
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2542519621002783.
11
Fiorillo, A., & Gorwood, P. (2020). The consequences of the COVID-19 pandemic on mental
health and implications for clinical practice. European Psychiatry, 63(1), E32.
9

10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3828

7

Het kabinet is het eens met deze leden dat Europees onderzoek naar de
effecten van sociale media op de mentale gezondheid van mensen
belangrijk is. Dit is ook gebleken bij eerder onderzoek naar de effecten van
sociale media op het mentale welzijn bij adolescenten.12 Onderzoek op
Europees niveau kan verschillen tussen landen blootleggen en kan
specifieke verbanden in kaart brengen. Ook kan het bijdragen aan
beleidsontwikkeling op dit thema.
In zowel de integrale aanpak van de Commissie als in de (concept)
raadsconclusies is er aandacht voor digitalisering en sociale media als
determinant van mentale gezondheid. Nederland zal in internationaal
verband het belang van onderzoek op dit thema blijven aanmoedigen.
Ook draagt Nederland op Europees niveau actief de boodschap uit dat het
beschermen van kinderen online een prioriteit is. Daarnaast is Nederland
zelf bezig met het versterken van onderzoek op dit gebied door het
oprichten van het Landelijk Expertise Centrum Digitalisering en
Gezondheid zoals ook aangekondigd in de kinderrechten brief.13
Tenslotte schrijft het kabinet in het BNC-fiche dat er diverse mogelijkheden zijn voor nationale of lokale overheden om aanspraak te kunnen
maken op gelden vanuit deze fondsen. Kan het kabinet toelichten in
hoeverre dit nu al gebeurt en of lokale overheden deze mogelijkheid al
voldoende benutten?
Op nationaal niveau wordt door Nederland uit verschillende EU-fondsen
(zoals Horizon Europe, EU4Health, Eurostars en Erasmus+) aanspraak
gemaakt op gelden voor projecten aangaande mentale gezondheid. De nu
lopende Joint Action14 ImpleMENTAL is een voorbeeld dat mede
gefinancierd met middelen vanuit (de voorganger van) EU4Health.
Daarnaast gaat Nederland meedoen aan een nieuwe Joint Action
«Healthier together EU NCD initiative – Mental health». Deze Joint Action
is specifiek bedoeld om doelstellingen uit de «alomvattende aanpak
mentale gezondheid» (comprehensive approach on mental health) van de
Commissie te implementeren. Binnen deze Joint Action zal Nederland
onder meer samen met Zweden een taak leiden over methoden om
integraal beleid te realiseren en evalueren («mental health in all policies»).
Het RIVM en het Trimbosinstituut zijn door Nederland aangewezen om
uitvoering aan dit project te geven.
De mogelijkheid voor lokale overheden om van de diverse financieringsmogelijkheden gebruik te maken lopen uiteen maar zijn niet altijd
passend. Wel zijn er verschillende projecten met EU-financiering die zich
richten op de uitwisseling van goede praktijken in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en/of mentale gezondheid op gemeentelijk niveau, waarbij
bijvoorbeeld Utrecht, Rotterdam en Amsterdam betrokken waren. Het
gaat dan om Horizon 2020 (voorloper van Horizon Europe) (onderzoeks)projecten of COST-acties (netwerksubsidies) vanuit de EU, waarbij
gemeenten pilot of implementatie plaatsen zijn of koplopers in een project
gericht op het uitwisselen van goede praktijken.

12

Zie bijv. Balbo, N. (2018): The Mental Toll of Being Connected. What kind of impact is social
media having on adolescent health? Population & Policy Compact 19, Berlin: Max Planck
Society/Population Europe.
13
Kamerstukken II, 2022–2023, 26 643, nr. 1063
14
JA ImpleMENTAL (ja-implemental.eu). Een Joint Action is een financieringsinstrument van
EU4Health.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3828

8

Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-en PvdA-fracties
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties vinden het positief dat de
Europese Commissie voor een alomvattende aanpak ten aanzien van
mentale gezondheid heeft gekozen. Genoemde leden zetten zich al jaren
in voor dit onderwerp en zijn dan ook blij dat ook de Europese Commissie
het belang hiervan ziet en ook erkent dat dit probleem sector
overschrijdend is en alle beleidsterreinen bestrijkt.
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties vragen of de Europese
Commissie tevens bepaalde doelen of ambities verbindt aan de aanpak en
de bijbehorende financiële middelen. Is er een doel of stip op de horizon
voor de lidstaten aan het eind van het programma? Genoemde leden
lezen dat de Europese Commissie lidstaten op veel vlakken aanmoedigt,
maar vragen of dit voldoende is. Deze leden vragen ook welke kansen het
kabinet ziet voor het Nederlandse beleid binnen deze aanpak? Zal hier
nieuw beleid uit volgen? Wat kan deze aanpak concreet opbrengen voor
het Nederlands beleid op dit vlak?
De mededeling van de Commissie presenteert niet zozeer een programma
met een begin en een eind, maar is bedoeld als een alomvattende
strategie waarin krachten en instrumenten worden gebundeld. De stip op
de horizon is een ambitieuze aanpak voor een mentaal gezondere en
weerbaardere samenleving. Het is bedoeld om lidstaten te ondersteunen
om de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) doelen voor
niet-overdraagbare ziekten15 voor 2025 en de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG)16 voor 2030 die betrekking hebben op mentale gezondheid
te behalen.
In algemene zin bieden de voorstellen gerichte inhoudelijke ondersteuning waarmee zowel de uitvoering als de (door)ontwikkeling van
Nederlands beleid rondom de aanpak van mentale gezondheid kan
worden versterkt. Zo kunnen voorbeelden, kennis en ervaringen van
andere lidstaten nieuwe inzichten opleveren voor het beleid van
Nederland. Ook kunnen krachten worden gebundeld om kennis te
vergaren over gezamenlijke uitdagingen, zoals het realiseren en evalueren
van integraal beleid («mental health in all policies»).
Er volgt geen nieuw Nederlands beleid uit de alomvattende aanpak van de
Commissie: deze Europese aanpak sluit juist goed aan bij staand beleid en
kan worden gebruikt om staand beleid te verbeteren en door te
ontwikkelen.

15
16

https://www.who.int/teams/noncommunicable-diseases/on-the-road-to-2025
SDG Target 3.4 | Noncommunicable diseases and mental health: By 2030, reduce by one third
premature mortality from non-communicable diseases through prevention and treatment and
promote mental health and well-being.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3828

9