De burgemeesters
I.a.a de hoofdofficieren van justitie
de korpschefs
de directeuren Bureaus Jeugdzorg

Directoraat-generaal
Veiligheid
Programma Bestuurlijke
Aanpak
Schedeldoekshaven 200
2511 EZ Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
www.rijksoverheid.nl
Contactpersoon

Datum
19 augustus 2010

Concept
Onderwerp
Doelstelling

Ingangsdatum

Kenmerk
2010-0000458759

Burgemeestersbevel twaalfminners; artikel 172b
Gemeentewet
Het kennisgeven van de inwerkingtreding en het geven
van informatie over de toepassing van artikel 172b
Gemeentewet, houdende een bevel van de burgemeester
aan ouders van kinderen jonger dan 12 jaar die
groepsgewijs herhaaldelijk de openbare orde verstoren

1 september 2010

1. Inleiding
1.1. Algemeen
Op 1 september 2010 treedt de Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en
ernstige overlast (kamerstukken 31 467) in werking. Met deze wet is een aantal
nieuwe artikelen ingevoegd in de Gemeentewet, het Wetboek van Strafvordering en
het Wetboek van Strafrecht. Eén van de wijzigingen heeft betrekking op de
invoeging van artikel 172b in de Gemeentewet. Het artikel is geplaatst in hoofdstuk
XI van de Gemeentewet inzake "De bevoegdheid van de burgemeester" en geeft de
burgemeester een extra instrument in de bestrijding van groepsoverlast door
kinderen beneden de leeftijd van twaalf jaar.
De burgemeester kan op grond van artikel 172b Gemeentewet aan diegene die het
gezag uitoefent over een kind beneden de leeftijd van twaalf jaar, dat herhaaldelijk
groepsgewijs de openbare orde heeft verstoord, bij ernstige vrees voor verdere
verstoring van de openbare orde, een bevel geven ervoor zorg te dragen dat dit
kind zich niet zonder begeleiding van een ouder of verzorger dan wel een andere
door de burgemeester aan te wijzen meerderjarige, bijvoorbeeld een volwassen
familielid, bevindt bij bepaalde objecten of in bepaalde delen van de gemeente. Het
bevel kan ook inhouden dat het kind zich niet onbegeleid mag bevinden op voor het
publiek toegankelijke plaatsen tussen 20.00 en 06.00 uur. De tekst van artikel
172b Gemeentewet luidt als volgt:

Pagina 1 van 11

Artikel 172b Gemeentewet
1. De burgemeester kan aan een persoon die het gezag uitoefent over een
minderjarige die herhaaldelijk groepsgewijs de openbare orde heeft verstoord
en de leeftijd van twaalf jaren nog niet heeft bereikt, bij ernstige vrees voor
verdere verstoring van de openbare orde een bevel geven zorg te dragen:
a. dat de minderjarige zich niet bevindt in of in de omgeving van een of meer
bepaalde objecten binnen de gemeente, dan wel in een of meer bepaalde
delen van de gemeente, tenzij de minderjarige wordt begeleid door een
persoon die het gezag over hem uitoefent of door een andere meerderjarige
als bedoeld in het derde lid; of
b. dat de minderjarige zich op bepaalde dagen gedurende een aangegeven
tijdvak tussen 8 uur ’s avonds en 6 uur ’s ochtends niet bevindt op voor het
publiek toegankelijke plaatsen, tenzij de minderjarige wordt begeleid door
een persoon die het gezag over hem uitoefent of door een andere
meerderjarige als bedoeld in het derde lid.
2. Het bevel geldt voor een door de burgemeester vast te stellen periode van
ten hoogste drie maanden.
3. De burgemeester kan voor de toepassing van het eerste lid ten hoogste twee
andere meerderjarigen naast de persoon of personen die het gezag
uitoefenen over een minderjarige aanwijzen ter begeleiding van de
minderjarige.
4. Artikel 172a, vijfde, zesde en zevende lid, is van overeenkomstige
toepassing.

Datum
19 augustus 2010
Kenmerk
2010-0000458759

De in het vierde lid aangehaalde leden van artikel 172a luiden als volgt:
Artikel 172a Gemeentewet
5.
6.

7.

Op grond van nieuwe feiten of omstandigheden kan de burgemeester het
bevel wijzigen ten nadele van betrokkene.
De burgemeester kan op aanvraag tijdelijk ontheffing verlenen van de
verboden of geboden die voortvloeien uit het bevel, dan wel van een of
meer onderdelen daarvan. Aan de ontheffing kunnen voorschriften worden
verbonden.
Indien nieuwe feiten of omstandigheden daartoe aanleiding geven, wijzigt de
burgemeester het bevel ten gunste van betrokkene. Het bevel wordt
ingetrokken zodra het niet langer nodig is ter voorkoming van verdere
verstoringen van de openbare orde.

1.2. Aanleiding circulaire / leeswijzer
Deze circulaire bevat met het oog op de ingrijpendheid van de onderhavige
bevoegdheid en de relatie tot de Grondwet en het Europees verdrag voor de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (verder: EVRM) nadere
informatie ten behoeve van een juiste en zorgvuldige toepassing van artikel 172b.
Tevens wordt deze gelegenheid aangegrepen om andere onderwerpen die relevant
zijn voor de toepassing van de bevoegdheid onder uw aandacht te brengen.
Achtereenvolgens wordt stil gestaan bij:
Doel en achtergrond van de bevoegdheid (§ 2)
Enkele begrippen uit artikel 172b Gemeentewet (§ 3)
Artikel 8 EVRM en vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit (§ 4)
Vereisten en rechtsbescherming volgens de Algemene wet bestuursrecht (§ 5)
Duur en intrekking van de maatregel (§ 6)
Samenwerking met andere partners (§ 7)
Monitoring toepassing artikel 172b Gemeentewet (§ 8)
Pagina 2 van 11

2. Doel en achtergrond van de bevoegdheid

Datum
19 augustus 2010

2.1. Toelichting amendement
Artikel 172b Gemeentewet is in de wet opgenomen door een amendement van de
Tweede Kamer. De toelichting bij het amendement luidde:

Kenmerk
2010-0000458759

Dit amendement strekt ertoe om de burgemeester de bevoegdheid te geven om
de betrokken ouders/verzorgers van de (in groepsverband) overlast
veroorzakende twaalfminner een bevel te geven erop toe te zien dat hun
kinderen niet, althans niet onbegeleid, ’s avonds laat op straat zijn. Het niet
naleven van dat bevel door de ouders/verzorgers levert dan voor die ouders
/verzorgers een strafbaar feit op. Met het bevel wordt direct geappelleerd aan de
opvoedende en toezichthoudende taak en wordt een extra middel gecreëerd om
de overlast te doen beëindigen.1

2.2. Doel van de bevoegdheid / toepassing
Zoals uit de toelichting bij het amendement blijkt, is het doel van het artikel om
verdere verstoringen van de openbare orde door een twaalfminner tegen te gaan
als die herhaaldelijk in groepsverband de orde heeft verstoord. Het is een
preventieve maatregel, reparatoir (herstel sanctie) en niet punitief (straffend) van
aard. De maatregel wordt ingezet om toekomstige ordeverstoringen te voorkomen.
De maatregel richt zich op groepsgebonden verstoringen van de openbare orde
door twaalfminners. Hierbij hoeft het niet te gaan om een groep die uitsluitend uit
twaalfminners bestaat. De maatregel kan ook worden toegepast richting één of
enkele twaalfminner(s) binnen een groep die verder bestaat uit kinderen van twaalf
jaar of ouder. Tegen de oudere leden van de groep kan de burgemeester andere
bestuursrechtelijke maatregelen inzetten, zoals die op basis van artikel 172a
Gemeentewet.
De maatregel wordt opgelegd aan diegene die het gezag uitoefent over het kind.
Dat zijn in de regel de ouders2. Hiervoor is gekozen omdat ouders, zeker bij
kinderen jonger dan twaalf jaar, de verantwoording dragen over hun kinderen en
over het gedrag van hun kinderen. Het is aan de ouders om ervoor te zorgen dat
het bevel wordt nageleefd. De maatregel appelleert daarmee direct aan de
verantwoordelijkheid van de ouders. Aldus heeft de maatregel ook als beoogd
effect dat duidelijk wordt gemaakt dat het ordeverstorende gedrag niet wordt
getolereerd en dat daaraan grenzen dienen te worden gesteld. Het is aan de ouders
om die verantwoordelijkheid waar te maken.3 Als ouders opzettelijk het bevel van
de burgemeester niet naleven, kunnen zij strafrechtelijk worden vervolgd op basis
van artikel 184 van het Wetboek van strafrecht.
Voor de groep twaalfminners geldt verder dat ze minder goed met normale
bestuursrechtelijke preventieve maatregelen te bereiken zijn, zoals een
gebiedsverbod of samenscholingsverbod op grond van de APV, een gebiedsverbod
op grond van de lichte bevelsbevoegdheid, bedoeld in artikel 172 Gemeentewet, of
de nieuwe bevoegdheden uit artikel 172a Gemeentewet. Deze maatregelen worden
immers bij niet-naleving strafrechtelijk gehandhaafd, en kinderen beneden de
leeftijd van twaalf jaren kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd. Het
burgemeestersbevel volgens artikel 172b Gemeentewet richt zich ook daarom op
de ouders/verzorgers van het kind.

1

Amendement Kuiken (kamerstukken 31 467, nr. 15).
In het hiernavolgende worden onder” ouders” mede verstaan: andere personen die het gezag over een
minderjarige uitoefenen.
3
Kabinetsreactie op de voorlichting van de Raad van State (Kamerstukken 31 467, G).

2

Pagina 3 van 11

2.3. Soort maatregel
De ervaring leert dat waar zeer jonge kinderen zich misdragen er niet alleen sprake
is van ordeverstorend gedrag, maar ook regelmatig van problemen in de
opvoeding. In de meeste gevallen zijn die problemen al gesignaleerd en zullen
vanuit de hulpverlening al zorgtrajecten in gang zijn gezet. De maatregel die de
burgemeester oplegt op grond van artikel 172b Gemeentewet is uitdrukkelijk geen
zorgmaatregel. Het bevel van de burgemeester op grond van artikel 172b kan dan
ook niet worden ingezet omdat kinderen of ouders weigeren om aan zorgtrajecten
deel te nemen.

Datum
19 augustus 2010
Kenmerk
2010-0000458759

De nieuwe bevoegdheid moet hoe dan ook worden bezien in een breder
systeem van maatregelen. Hoewel de maatregel ziet op
openbareordeverstoringen, zal in de praktijk ook vaak sprake zijn van
opvoed-, gedrags- en/of ontwikkelingsproblematiek. De maatregel kan ook
als instrument dienen voor situaties waar begeleiding in een vrijwillig kader
niet tot stand komt en begeleiding in het kader van ondertoezichtstelling nog
niet geëigend is. De maatregel kan dus worden ingezet als “drangmaatregel”
om hulpverlening in een gezin op te kunnen starten, in die gevallen dat er
sprake is van verstoringen van de openbare orde.
De maatregel gaat uit van herhaalde verstoringen van de openbare orde. Er zijn
dus eerder situaties geweest waarbij het jonge kind groepsgewijs de openbare orde
heeft verstoord. Partijen als de gemeente, politie en (preventieve) jeugdzorg zijn
dan ook al in een eerder stadium betrokken; zij zullen eerder al – mogelijk (deels)
tevergeefs - andere maatregelen hebben ingezet. Het bevel uit artikel 172b is
bedoeld voor deze situaties, waarbij het jonge kind zich herhaaldelijk in groepen
misdraagt met verstoringen van de openbare orde tot gevolg en waarbij eerder
ingezette (vrijwillige) hulpverlening, ook richting de ouders, onvoldoende soelaas
biedt. Dit laatste kan ook het geval zijn indien ouders zich niet of onvoldoende
blijvend committeren aan een zorgtraject. Vaak zal in die gevallen de situatie (nog)
niet ernstig genoeg zijn om de stap te maken naar zorg in gedwongen kader in de
vorm van bijvoorbeeld een ondertoezichtstelling (OTS) volgens het Burgerlijk
Wetboek. Als in een dergelijke situatie het kind de openbare orde blijft verstoren,
kan deze maatregel uitkomst bieden, al dan niet als stok achter de deur. De
opgelegde beperkingen, alsmede de dreiging van strafrechtelijk optreden bij het
bewust negeren van het bevel, kan disciplinerend werken, ook bij het aannemen
van hulp en ondersteuning bij de opvoeding van het overlastgevende kind.
Tegelijkertijd moet wel steeds bedacht worden dat het doel een bevel op grond van
artikel 172b Gemeentewet moet zijn de orde te herstellen.
Situaties in het gebied tussen een vrijwillig kader en een gedwongen kader zijn de
natuurlijke werkruimte voor de bevelsmogelijkheden uit artikel 172b Gemeentewet.
Echter ook in gevallen waarbij wel al OTS is opgelegd, kan het voorkomen dat de
ordeverstoringen (nog) niet afdoende zijn afgenomen. Ook in deze gevallen kan de
maatregel worden ingezet; daarbij dient de maatregel dan vooral als middel om de
ordeverstoringen op korte termijn te kunnen stoppen. De langetermijnoplossing zal
vervolgens alsnog binnen het versterken van de opvoedvaardigheden van de
ouders moeten worden gezocht. Van groot belang is in ieder geval dat de genomen
maartregel wordt gecombineerd met een zorgaanbod. Paragraaf 7 gaat hier nader
op in.

Pagina 4 van 11

3. Enkele begrippen uit artikel 172b Gemeentewet

Datum
19 augustus 2010

3.1. “Herhaalde groepsgewijze verstoring van de openbare orde”
De burgemeester kan het bevel opleggen aan ouders van een twaalfminner ‘die
herhaaldelijk groepsgewijs de openbare orde heeft verstoord, bij ernstige vrees
voor verdere verstoring van de openbare orde’. Vier verschillende elementen zijn
dus van belang: verstoring van de openbare orde, groepsgewijs, herhaald en
ernstige vrees voor verdere verstoring.

Kenmerk
2010-0000458759

3.1.1. Verstoring van de openbare orde
De vormen van verstoring van de openbare orde waar deze wet op ziet zijn zeer
divers. Vaak gaat het om gedragingen die op zichzelf, als ze eenmalig zouden
worden tentoongespreid, niet als ernstig worden opgevat maar als ze persistent
worden wel. Deze gedragingen zijn zeer divers, onder meer valt te denken aan: het
hinderlijk rondhangen bij gebouwen of in portieken, betreden van plantsoenen,
joelen, naroepen, bespugen, intimiderend overkomen, wildplassen, plakken en
kladden, graffiti en schelden. Ook ernstigere vormen komen voor, zoals het gooien
van stenen naar bewoners, het bedreigen van volwassenen die hen tot de orde
willen roepen, ingooien van ruiten, het bespugen van (speeltuin)personeel, het
treiteren van voorbijgangers en vernieling van auto’s, bushokjes en ander
straatmeubilair, al dan niet door brandstichting. Uit deze opsomming is af te leiden
dat ook strafbare feiten ordeverstorend kunnen zijn. Leidend hierbij is dat het moet
gaan om een verstoring van de normale gang van zaken. Of een gedraging orde
verstorend is, is dus context afhankelijk. Het is overigens niet noodzakelijk dat het
kind en of de ouders wonen in de gemeente waar de ordeverstoringen
plaatsvinden. De burgemeester van de gemeente waar de ordeverstoringen
plaatsvinden is bevoegd het bevel op te leggen, niet de burgemeester van de
gemeente waar het kind of zijn ouders woonachtig zijn.
3.1.2. Groepsgewijs
Een groepsgewijze verstoring van de openbare orde impliceert de betrokkenheid
van meer dan één persoon. Deze vorm van ordeverstorend gedrag wordt over het
algemeen ervaren als ernstiger dan ordeverstoringen, gepleegd door individuen.
Het is niet noodzakelijk dat het gaat een om consistente groep. Ervaring leert dat
groepen snel wisselen van samenstelling. Ook zijn het binnen de groep niet altijd
dezelfde personen die het ordeverstorende gedrag tentoonspreiden of die
meelopers zijn. Het is niet noodzakelijk dat het kind aan al het ordeverstorend
gedrag van de groep heeft deelgenomen. Echter, voor enkel en alleen
meeloopgedrag zal deze maatregel snel disproportioneel zijn.
3.1.3. Herhaald
Herhaald betekent dat er minimaal tweemaal voorafgaand aan de maatregel
ordeverstorend gedrag moet zijn geconstateerd van het desbetreffende kind. De
proportionaliteitseis dwingt er echter toe om in het geval van een langduriger bevel
meer aanleiding te hebben dan slechts tweemaal geconstateerde ordeverstoringen.
Er moet dus sprake zijn ernstig en structureel ordeverstorend gedrag. Er moet een
patroon zitten in het ordeverstorend gedrag van het kind in een groep. Wanneer er
sprake is van structureel ordeverstorend gedrag hangt af van de omstandigheden
van het geval, waaronder de aard en de ernst van de ordeverstoringen. Classificatie
van de groep als overlastgevend in de Beke systematiek die zich richt op
problematische jeugdgroepen, is een indicatie.

Pagina 5 van 11

3.2. “Ernstige vrees voor verdere verstoring”
Naast ‘herhaalde groepsgewijze verstoring van de openbare orde’ moet er sprake
zijn van ‘ernstige vrees voor verdere verstoring’. Het begrip ‘ernstige vrees voor
verdere verstoring van de openbare orde’ houdt in dat er duidelijke aanwijzingen
moeten zijn dat de ordeverstoorder zijn ordeverstorend gedrag zal voortzetten als
niet wordt ingegrepen. De aanwijzingen kunnen worden afgeleid uit het gedrag van
de ordeverstoorder in de afgelopen periode. Als een kind zich bij voortduring heeft
schuldig gemaakt aan het verstoren van de openbare orde en uit zijn dossier blijkt
dat dit kind en de ouders al meermalen zijn aangesproken op zijn gedrag, dan kan
daaruit de ernstige vrees worden afgeleid dat dit kind zijn ordeverstorend gedrag
niet op eigen initiatief of met ‘zachte’ drang zal stoppen.

Datum
19 augustus 2010
Kenmerk
2010-0000458759

4. Artikel 8 EVRM en vereisten van proportionaliteit en
subsidiariteit
4.1. Artikel 8 EVRM
De reikwijdte van de bepaling wordt begrensd door een aantal begrippen die
voortvloeien uit het EVRM. In het kader van art. 172b Gemeentewet is vooral
artikel 8 van het EVRM van belang. Dit artikel garandeert het recht op eerbiediging
van privéleven, familie- en gezinsleven. Het artikel bepaalt dat alleen in
uitzonderingsgevallen een inbreuk kan worden gemaakt op het privéleven, het
familie- en gezinsleven, de woning en de correspondentie. In het tweede lid van het
artikel worden de volgende uitzonderingen genoemd: “[…] in het belang van de
nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch welzijn van het land, het
voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of
de goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen”. Deze

uitzonderingscriteria moeten voldoen aan drie toetsen: de legaliteitstoets, de
legitimiteittoets en de noodzakelijkheidtoets. Aan de legaliteitstoets is voldaan door
de beperkingen in de wet op te nemen. Deze zal verder buiten beschouwing blijven.
De andere criteria worden hieronder toegelicht. Het is belangrijk om te beseffen dat
de eisen die uit het onderstaande voorvloeien doorwerking hebben op het dossier
dat moet worden samengesteld. In het dossier zal moeten zijn aangetoond dat de
maatregel in het licht van het onderstaande rechtmatig is.
4.2. Legitimiteittoets
Als een inbreuk wordt gemaakt, dan ligt de vraag voor of de inbreuk dient ter
bescherming van één of meer van de in het tweede lid (limitatief) opgesomde
rechtsbelangen. De wettekst en wetsgeschiedenis wijzen er duidelijk op dat de
maatregelen uit 172b Gemeentewet zijn bedoeld om openbareordeverstoringen te
voorkomen. Dit sluit aan bij twee van de genoemde rechtsbelangen, openbare
veiligheid en de voorkoming van wanordelijkheden en strafbare feiten. Aan de
legitimiteittoets wordt voldaan als de maatregel wordt ingezet voor het beschreven
doel van de wet. Wordt de maatregel ingezet voor andere gevallen dan ter
voorkoming van herhaalde verstoringen van de openbare orde, dan wordt in het
kader van deze wet niet aan de toets voldaan.
4.3. Noodzakelijkheidtoets
Wanneer de inmenging wettelijk is voorzien en voldoet aan de genoemde
doeleinden, dan is vervolgens vereist dat de beperking noodzakelijk is in een
democratische samenleving en niet verder reikt dan wat strikt noodzakelijk is. Om
dit te bepalen worden drie criteria gehanteerd. Ten eerste het pertinentiecriterium:
de maatregel moet relevant zijn om het doel te bereiken. Ten tweede het
proportionaliteitscriterium: er moet een redelijke verhouding bestaan tussen
aantasting van het recht en de legitieme na te streven doelstelling. En ten derde
Pagina 6 van 11

het subsidiariteitcriterium: het beoogde doel is redelijkerwijze niet op andere wijze
te bereiken en de inbreuken op het recht moeten zo veel mogelijk worden
geminimaliseerd. De doelen moeten met andere woorden bereikt worden op de
minst bezwarende wijze. Dat aan het pertinentiecriterium wordt voldaan is af te
leiden uit de wetsgeschiedenis. Proportionaliteit en subsidiariteit zijn in de
uitvoering van de maatregel van groot belang.

Datum
19 augustus 2010
Kenmerk
2010-0000458759

4.3.1. Proportionaliteit
Het vereiste van proportionaliteit houdt in, dat het door het bestuur geschade
belang in een redelijke verhouding staat met het beschermde belang. Het gaat
hierbij om het vinden van een balans. Aan de ene kant van die balans bevindt zich
het onacceptabele gedrag van het kind, aan de andere kant de ingrijpendheid van
de maatregel. De maatregel is zeer ingrijpend en mag daarom nooit zwaarder zijn
dan strikt noodzakelijk om de ordeverstoringen te doen stoppen en moet daarom
zo mogelijk beperkt worden gehouden in tijd en plaats. Hoe zwaar de maatregel
kan zijn is binnen de wettekst bepaald. Dit is echter een maximum. Of en hoe de
maatregel moet worden ingezet is altijd afhankelijk van de context en intensiteit
van de gedragingen. Dat het hierbij gaat om het gedrag van jonge kinderen, speelt
bij deze afweging ook een rol. Bij de besluitvorming over het al dan niet opleggen
van de maatregel dient de burgemeester dus ook de bepalingen in afdeling 3.2 van
de Algemene wet bestuursrecht (zorgvuldigheid en belangenafweging) in acht te
nemen4.
4.3.2. Subsidiariteit
Inbreuken op het recht moeten zo veel mogelijk worden geminimaliseerd. Daarom
moet altijd worden gekozen voor de minst ingrijpende werkende maatregel. Als de
verstoringen van de openbare orde nog te stoppen of voorkomen zijn door een
andere lichtere maatregel dan het inzetten van art 172b Gemeentewet, moet in
principe voor die maatregel worden gekozen.

5. Vereisten en rechtsbescherming volgens de Algemene wet
bestuursrecht
5.1. Algemene wet bestuursrecht
Een bevel op grond van art 172b Gemeentewet is een beschikking in de zin van
artikel 1:3 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). De totstandkoming van
artikel 172b-bevelen dient derhalve aan de vereisten van de Awb te voldoen.
De Algemene wet bestuursrecht vereist onder meer dat de belanghebbenden in de
gelegenheid moeten worden gesteld hun zienswijze te geven over het voornemen
om het bevel op te leggen (artikel 4:8 Awb). Onder belanghebbenden vallen in dit
geval in elk geval de ouder(s) van het desbetreffende kind (de adressanten van de
beschikking). Indien de burgemeester overeenkomstig artikel 172b, derde lid, van
de Gemeentewet andere meerderjarigen ter begeleiding wil aanwijzen naast de
ouders, is het raadzaam om ook deze te horen. De ouders kunnen zich in het
zienswijzengesprek door hun kind laten vergezellen.
Van het horen vooraf kan worden afgezien als de vereiste spoed zich daartegen
verzet (artikel 4:11 Awb). Het geven van een zienswijze kan mondeling en dus
telefonisch worden uitgevoerd (artikel 4:9 Awb), doch slechts op verzoek van de

4

Het betreft dan de artikelen 3:2 (zorgvuldige voorbereiding), 3:3 (verbod van détournement de pouvoir) en 3:4
(belangenafweging en evenredigheidsbeginsel) van de Awb.
Pagina 7 van 11

burger zelf.5 Het is niet wenselijk om op initiatief van de gemeente de burger
telefonisch te horen, bijvoorbeeld uit efficiëntieoverwegingen.
5.2. Rechtsbescherming: bezwaar, beroep en voorlopige voorziening
Op grond van artikel 7:1 van de Awb moet een belanghebbende, alvorens beroep in
te stellen bij de bestuursrechter, eerst bij de burgemeester die het artikel 172bbevel heeft opgelegd een bezwaarschrift indienen. Artikel 7:10 van de Awb bepaalt
dat het bestuursorgaan beslist binnen zes weken - en indien een
bezwaarschriftencommissie is ingesteld binnen twaalf weken - na ontvangst van het
bezwaarschrift. Deze termijn kan door het bestuursorgaan voor ten hoogste zes
weken worden verdaagd. De genoemde termijnen zijn maximumtermijnen. Het
bestuursorgaan moet tijdig op bezwaarschriften beslissen. Gezien de impact dit een
bevel op grond van 172b Gemeentewet kan hebben, is het passend als de
beslissing op bezwaar zo snel mogelijk wordt genomen.

Datum
19 augustus 2010
Kenmerk
2010-0000458759

Belanghebbenden kunnen tegelijkertijd met het indienen van een bezwaarschrift,
aan de president van de rechtbank verzoeken een voorlopige voorziening te treffen
indien, gelet op de betrokken belangen, onverwijlde spoed dat vereist (artikel 8:81
Awb). De voorlopige voorziening die de president kan opleggen kan bijvoorbeeld
inhouden dat het betreffende besluit wordt geschorst. Een persoon aan wie een
artikel 172b-bevel is opgelegd, kan dus, naast het bezwaarschrift, tegelijkertijd bij
de president een voorlopige voorziening aanvragen.
Elke beschikking bevat aan het slot een vermelding van de bezwaarmogelijkheid.
In aanvulling daarop kan de burgemeester de mogelijkheid tot het indienen van een
voorlopige voorziening vermelden. Hoewel dit in de Algemene wet bestuursrecht
niet is voorgeschreven, vraagt de ingrijpendheid van de maatregel om extra
zorgvuldig handelen van het bestuur. In het kader van goed bestuur is het derhalve
zeer raadzaam om de mogelijkheid van het aanvragen van een voorlopige
voorziening naast de mogelijkheid van bezwaar te vermelden.

6. Duur en intrekking van de maatregel
6.1. Duur van de maatregel
Het bevel van de burgemeester op grond van artikel 172b Gemeentewet kan “ten
hoogste drie maanden” duren. Verlenging van de maatregel is niet mogelijk. Bij de
toepassing in de praktijk zal, ook vanwege de genoemde vereisten van
proportionaliteit, telkens van geval tot geval bezien moeten worden voor welke
termijn het bevel dient te gelden. Mocht er na het bereiken van de leeftijd van
twaalf jaar nog steeds aanleiding toe zijn, dan kan de burgemeester kiezen om
aanvullend andere bestuurechtelijke maatregelen te nemen, zoals die op basis van
artikel 172a Gemeentewet.
6.2. Intrekking van de maatregel
De burgemeester moet het bevel intrekken als de omstandigheden zo zijn gewijzigd
dat er niet langer een gevaar is voor de openbare orde (artikel 172b, vierde lid
juncto artikel 172a, zevende lid, Gemeentewet). Kern van deze bepaling is dat de
maatregel bedoeld is omdat er ernstige vrees is voor verdere verstoringen van de
openbare orde. Enkele mogelijkheden waarbij aan te denken valt zijn:

5

Indien het bestuursorgaan de gelegenheid wil bieden tot telefonisch contact, zal dat veelal voor een
belanghebbende aantrekkelijk zijn (MvT, Parl. Gesch. Awb I, p. 256). De keuze is echter, zo volgt uit het artikel,
aan de belanghebbende. Uit: Borman, T.C., Buuren, P.J.J. van, Tekst & commentaar algemene wet bestuursrecht,
Kluwer, Deventer, 2009.
Pagina 8 van 11

•
•

•

Het ordeverstorende gedrag van het kind hing samen met deelname aan een
overlastgevende jeugdgroep, maar deze groep bestaat niet langer;
Het ordeverstorend gedrag kwam mede voort uit een verstoorde thuis- of
opvoedsituatie, waarbij door hulpverlening deze situatie zodanig verbeterd is
dat ouders ook zonder burgemeestersbevel hun kind voldoende richting en
sturing geven hetgeen het ordeverstorende gedrag kan doen stoppen;
Het kind is in een (ander) pleeggezin geplaatst of in een jeugdinstelling
opgenomen waardoor de ernstige vrees voor verdere verstoring van de
openbare orde is komen te vervallen.

Datum
19 augustus 2010
Kenmerk
2010-0000458759

7. Samenwerking met andere partners
7.1 Investeren in zorg
De meest invloedrijke beschermende factoren in de vroege kinderjaren zijn het
gezin en de persoonlijke factoren van het kind. De wetenschap dat op jonge leeftijd
de invloed van potentiële beschermingsfactoren nog relatief groot is, maakt het ook vanuit veiligheidsperspectief - belangrijk om vooral in geval van jonge
overlastgevende kinderen te investeren in het versterken van beschermend
opvoedingsgedrag van de ouders van het jonge overlastgevende kind. Ouders
kunnen op die wijzen leren hoe het best kan worden omgegaan met de
moeilijkheden die zij bij de opvoeding van hun kind ervaren, of hoe om te gaan met
het overlastgevende en anti-sociale gedrag van het kind. Het beschermend
opvoedingsgedrag van de ouders moet elementen bevatten als het uitoefenen van
toezicht, het stellen van grenzen, positieve correctie, consequente disciplinering en
ingrijpen indien kinderen op de verkeerde plaats met verkeerde vrienden omgaan.
Deze werkwijze biedt uiteindelijk het meeste perspectief voor de kinderen zelf (hun
ouders) én voor de samenleving. Dat neemt niet weg dat de samenleving vraagt
dat ook op korte termijn al wordt opgetreden tegen probleemgedrag van
twaalfminners dat zich uit in overlastgevend en antisociaal gedrag. Echter, ook als
specifiek tegen ordeverstorend gedrag wordt opgetreden, door inzet van de
mogelijkheden uit artikel 172b, blijft een combinatie met investeren in zorg de enig
juiste langetermijnoplossing.
7.2 Samenwerken
Bij de zorg om jonge kinderen en bij het beëindigen van overlast door deze
kinderen is samenwerking met alle betrokken partners essentieel. Er bestaan
diverse samenwerkingsverbanden waarvan gebruik kan worden gemaakt:
- Als de nadruk nog vooral op zorg ligt en dus de instrumenten uit artikel 172b
nog niet noodzakelijk zijn, ligt het voor de hand om de samenwerking te zoeken
met de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG’s) en het zorgadviesteam (ZAT) en de
casusoverleggen die in dat kader worden gehouden. Binnen het ZAT werken onder
regie van de gemeenten in veel gevallen onder anderen de school, het
maatschappelijk werk, de CJG’s en Bureau Jeugdzorg (BJZ) samen aan
ondersteunen van het jonge kind en gezin in preventieve zin. Binnen het ZAT is ook
de aansluiting op het CJG geregeld waar de zorgcoördinatie plaatsvindt. Goede
coördinatie van zorg en hulp die worden ingezet en de ondersteuning die wordt
aangeboden is essentieel. ‘Eén gezin, één plan’ is daarbij de leidraad. Door de
voorgeschiedenis zal er bij het ZAT en de deelnemende partnes veel relevante
informatie over het desbetreffende kind aanwezig zijn. Daarom is, ook als
preventieve ondersteuning door aanhoudende overlast niet langer de primaire
richting kan zijn, samenwerking met het ZAT van groot belang. Deze samenwerking
kan op dat moment het beste vorm krijgen binnen het Veiligheidshuis, om te
voorkomen dat vanuit het ZAT verkregen vertrouwelijke (achtergrond) gegevens
zonder meer in een eventueel strafdossier terecht komen.
Pagina 9 van 11

- Daarnaast werken de politie en BJZ al langere tijd samen in het werkproces
‘Vroegsignaleren en Doorverwijzen’. De politie meldt alle kinderen waar zij zich
zorgen over maken (dit kan overlast zijn, maar ook kinderen die getuigen zijn van
huiselijk geweld e.d.) door middel van het landelijk zorgformulier aan bij een
meldpunt van BJZ. BJZ bekijkt of er zorg en/of bescherming nodig is (zorgtaxatie),
organiseert deze zorg en koppelt terug aan de politie. Sinds januari 2010 meldt de
politie ook de groep jonge kinderen die delicten plegen en niet strafrechtelijk
vervolgd kunnen worden (12 min delictplegers) volgens dit werkproces bij BJZ aan.
- Als de nadruk is verschoven van het bieden van ondersteuning naar het stoppen
van het overlastgevende gedrag, ligt het Veiligheidshuis als coördinatie centrum
voor de hand. Hierbinnen zijn de veiligheidspartners en zorgpartners verenigd. Ook
hier blijft de balans tussen optreden en ondersteunen van groot belang. De
gemeente kan als veiligheidsregisseur zorgen dat de juiste partners worden
betrokken.

Datum
19 augustus 2010
Kenmerk
2010-0000458759

In alle gevallen waarin professionals en of instellingen zich zorgen maken om een
jong kind is het delen van informatie via Verwijs Index Risico jongeren (VIR)
essentieel. Ook de gemeente kan daar een melding in maken. De VIR is een
belangrijk instrument bij het verzamelen van alle relevante informatie omdat uit de
VIR duidelijk blijkt welke partner kennis heeft over het desbetreffende kind.
Het bevel op grond van artikel 172b Gemeentewet ontleent zijn handhaafbaarheid
aan artikel 184 van het Wetboek van Strafrecht. Als ouders het bevel opzettelijk
negeren, kan het Openbaar Ministerie (OM) wegens dit strafbare feit vervolging
instellen. Hiertoe moet een proces verbaal zijn opgemaakt door een
opsporingsambtenaar. Het is schadelijk voor de geloofwaardigheid als de
burgemeester een bevel oplegt, maar het OM niet kan of wil vervolgen bij
overtreding van het bevel. Samenwerking met het OM (en politie) is daarom
essentieel in het voortraject en bij de opbouw van het dossier. Alleen door van te
voren met het OM af te stemmen, kan worden voorkomen dat achteraf blijkt dat
een bevel niet handhaafbaar is. Ook hier biedt het Veiligheidshuis op casus niveau
een goed platform voor. Gezamenlijk beleid ten aanzien van het gebruik van artikel
172b Gemeentewet kan in de lokale driehoek worden overeengekomen.
7.3 Zorg na opleggen bevel
Als de burgemeester een bevel oplegt op basis van artikel 172b Gemeentewet, zal
in de regel de zorg- en opvoedsituatie van het kind aan de opvoedkant dusdanig in
gedrang zijn dat hulp noodzakelijk is. Omdat het gaat om een groep kinderen
waarvan de meeste al bekend zullen zijn binnen samenwerkingsverbanden van de
CJG’s en/of Veiligheidshuis, is zorg al vaak opgestart. Daarnaast zal de politie ook
al in een vroeger stadium een zorgmelding naar Bureau Jeugdzorg hebben
gestuurd. Het kind en gezin zijn dus al bekend zijn bij BJZ. De noodzaak van het
opleggen van een bevel op basis van artikel 172b is echter aanleiding om de aard
en intensiteit van deze zorg nogmaals te overwegen. Daarom is het zeer belangrijk
dat de gemeente een zorgmelding doet bij BJZ, vergezeld van een afschrift van het
gegeven bevel.
Tenzij expliciet anders is of wordt afgesproken zal BJZ de zorgcoördinatie op zich
nemen. Gelet op de doelgroep en bestaande samenwerkingsverbanden zal melding
bij BJZ ten overvloede zijn, echter om twee reden is toch het belangrijk om altijd te
melden. Ten eerste is het voor BJZ voor de goede uitvoering van zijn wettelijke
taken essentieel om te weten dat de burgemeester een bevel heeft gegeven en wat
de exacte inhoud van dit bevel is. Ten tweede is het belangrijk om zeker te stellen
dat ook de enkele gezinnen die nog niet vrijwillig of gedwongen in beeld zijn bij
Pagina 10 van 11

BJZ, wel in beeld komen. BJZ zal altijd aan de gemeente melding maken wat de
opvolging is geweest.
7.4 Tegengestelde belangen
Veelal zullen de gezinnen waaraan het bevel wordt gericht al bekend zijn bij diverse
(jeugd)zorg- en welzijnsinstanties. In een deel van de gevallen zal de rechter zelfs
al hebben bepaald dat het kind onder toezicht moet worden gesteld. Zorg voor
gezin en kind kan in dit soort gevallen tot een andere afweging leiden dan zorg
voor de openbare orde. Het kan dus zijn dat het in het zorgplan en binnen de
voortgang daarbinnen niet ideaal of zelf niet wenselijk is dat de burgemeester een
bevel op basis van artikel 172b Gemeentewet oplegt. Het is essentieel dat
burgemeester als handhaver van de openbare orde en de hulpverlener in vrijwillig
kader of BJZ in het gedwongen kader in gesprek blijven over de beste weg om het
kind én de ouders te helpen en om het ordeverstorend gedrag te doen stoppen.
Immers, het kind is niet gebaat bij het voortduren van het gedrag met kans op
verder afglijden en de maatschappij is niet gebaat bij het verslechteren van de zorg
en hulpverlening.

Datum
19 augustus 2010
Kenmerk
2010-0000458759

Echter, het belang van de openbare orde kan tot andere afwegingen leiden dan
zorgverleners zouden wensen. Het primaat voor het al dan niet inzetten van
openbareordemaatregelen ligt bij de burgemeester. Als belangen tegengesteld zijn,
is het aan de burgemeester om – na goed overleg - te beslissen of hij gebruik
maakt van de mogelijkheden die de wet hem biedt om in te grijpen bij herhaalde
verstoringen van de openbare orde. Leidt deze beslissing tot het niet kunnen of
willen uitvoeren van het hulpverleningsplan van het kind dat onder toezicht staat,
dan dient de burgemeester hierover contact op te nemen met de verantwoordelijke
gedeputeerde of wethouder.

8. Monitoring toepassing artikel 172b Gemeentewet
Aan de Eerste Kamer is toegezegd dat de wet gemonitord en geëvalueerd wordt.
Zeker voor artikel 172b is het van belang om goed te blijven kijken naar de mate
waarin en de manier waarop het instrument wordt gebruikt. Daarom worden
gemeenten dringend verzocht om een geanonimiseerde kopie van het uitgereikte
bevel (alleen geboortejaar en -maand hoeven zichtbaar te zijn) te zenden aan het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Dat kan per e-mail aan
postbus172b@minbzk.nl. De gegevens wordt gebruikt ter monitoring en voor
evaluatie, niet ter controle.

9. Besluit
Met het voorgaande heb ik u aangegeven welke vereisten in acht moeten worden
genomen indien u toepassing wilt geven aan uw nieuwe bevoegdheid volgens
artikel 172a van de Gemeentewet. Deze circulaire, die tot stand is gekomen met
betrokkenheid van de MOgroep Jeugdzorg en de VNG, wordt ook gepubliceerd in de
Staatscourant.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
E.M.H. Hirsch Ballin

Pagina 11 van 11