Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2006–2007

28 867

Wijziging van de titels 6, 7 en 8 van Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek (aanpassing wettelijke
gemeenschap van goederen)

Nr. 13

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2007
In het wetsvoorstel tot aanpassing van de wettelijke gemeenschap van
goederen (28 867) zijn in het najaar van 2005 – na positieve advisering
door de Raad van State – belangrijke wijzigingen aangebracht (Kamerstukken II 2005–2006, 28 867, nr. 9). Gelet op het feit dat sedertdien
geruime tijd is verstreken, acht ik het met het oog op de mondelinge
behandeling in uw Kamer nuttig, de hoofdlijnen van het wetsvoorstel nog
eens beknopt uiteen te zetten.
In het wetsvoorstel staat de wettelijke gemeenschap van goederen
centraal. Het wetsvoorstel handhaaft de gemeenschap van goederen als
het basisstelsel van huwelijksvermogensrecht. Wel worden aanpassingen
voorgesteld om aan te sluiten bij maatschappelijke ontwikkelingen, zoals
de emancipatie van de vrouw, het feit dat veel vrouwen tijdens het huwelijk blijven werken en het gestegen aantal echtscheidingen. Ook wordt
rekening gehouden met juridische ontwikkelingen, zoals het nieuwe
erfrecht.
1. De gemeenschap van goederen omvat niet erfenissen en
schenkingen
De wettelijke gemeenschap van goederen geldt voor echtgenoten die niet
op huwelijkse voorwaarden trouwen. Voor het geregistreerd partnerschap
geldt dit op overeenkomstige wijze. De wettelijke gemeenschap omvat
alle goederen van de echtgenoten, met een klein aantal uitzonderingen.
Thans vallen erfenissen en schenkingen slechts buiten de gemeenschap
als de erflater of de schenker dat door middel van een uitsluitingsclausule
heeft bepaald. Voorgesteld wordt om erfenissen en schenkingen van
rechtswege buiten de gemeenschap te laten vallen, zodat zij voor de
ontvangende echtgenoot privévermogen zullen zijn. In de praktijk worden
testamenten en notariële schenkingsakten in de meeste gevallen voorzien
van een uitsluitingsclausule. Aldus wordt aangesloten bij het nieuwe
erfrecht, dat erop gericht is dat ook zonder testament een resultaat wordt
bereikt dat in de meeste gevallen aansluit bij de wens van de erflater.

KST107970
0607tkkst28867-13
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2007

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 28 867, nr. 13

1

Aanvankelijk was een verdergaande beperking voorgesteld: ook de
aanbreng ten huwelijk zou buiten de gemeenschap vallen. Deze beperking
stuitte evenwel op bezwaren en is bij de tweede nota van wijziging
geschrapt.
2. Afrekening van vergoedingsrechten niet langer beperkt tot
nominaal bedrag
Naast de gemeenschap kan elk der echtgenoten ook privévermogen
hebben. Tussen het gemeenschappelijk vermogen en deze privévermogens kunnen vergoedingsrechten ontstaan. Dit kan zich voordoen
als uit privévermogen van de ene echtgenoot een goed wordt bekostigd
dat behoort tot de gemeenschap of tot het privévermogen van de andere
echtgenoot. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan de gemeenschappelijke woning waaraan door één van de echtgenoten met privémiddelen is
bijgedragen. Vergoedingsrechten kunnen uiteraard ook een rol spelen als
echtgenoten gehuwd zijn op huwelijkse voorwaarden.
Thans zijn vergoedingsrechten in beginsel beperkt tot het nominale
bedrag waarmee is bijgedragen. Indien afrekening van een vergoedingsrecht pas na vele jaren plaatsvindt, wordt de beperking tot het nominale
bedrag door zeer velen als onbillijk ervaren. Dit gevoel wordt niet weggenomen door de slechts beperkte ruimte die de Hoge Raad biedt voor
nuancering op grond van redelijkheid en billijkheid. Herhaaldelijk is
aandacht gevraagd voor de onbillijkheid die vooral vrouwen treft wanneer
zij met («koude») uitsluiting van iedere gemeenschap gehuwd zijn en
tijdens het huwelijk hebben meebetaald aan de echtelijke woning op
naam van de man.
In het wetsvoorstel wordt afgestapt van nominale vergoedingen en wordt
in plaats daarvan ook rekening gehouden met de waardeontwikkeling van
het betrokken goed («beleggingsleer»). Dit sluit aan bij de wettelijke regeling voor verrekenbedingen, waarin de beleggingsleer in navolging van
jurisprudentie van de Hoge Raad al eerder is vastgelegd.
Van de gedachtewisseling over het wetsvoorstel is voorts gebruik
gemaakt door een nadere omlijning en verduidelijking van de voorgestelde bepalingen.
3. Wijziging bestuursregeling
Thans heeft de echtgenoot van wiens zijde een goed in gemeenschap is
gevallen, daarover het bestuur. Ingevolge het wetsvoorstel zal ieder van
de echtgenoten zelfstandig bevoegd zijn tot het bestuur over alle
goederen van de gemeenschap. Zo wordt een grotere gelijkheid van de
echtgenoten bewerkstelligd. Alleen voor goederen op naam en voor
goederen die dienstbaar zijn aan het beroep of bedrijf van een echtgenoot, blijven de huidige regels gehandhaafd.
4. Informatie over bestuur
Het recht op informatie tussen echtgenoten over het gevoerde bestuur en
de stand van het vermogen wordt verbreed. Dit recht zal, anders dan
onder het huidige recht, niet alleen gelden voor echtgenoten die in
gemeenschap van goederen zijn gehuwd, maar ook voor hen die huwelijkse voorwaarden hebben gemaakt.
5. Ontbinding huwelijksgemeenschap door verzoek tot
echtscheiding
De gemeenschap zal worden ontbonden op het moment dat het verzoek
tot echtscheiding wordt ingediend en niet pas op de dag dat de echtscheidingsbeschikking wordt ingeschreven in de registers van de burger-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 28 867, nr. 13

2

lijke stand, zoals thans het geval is. Deze wijziging houdt verband met de
realiteit dat de solidariteit tussen de echtgenoten reeds tijdens de
scheidingsprocedure niet meer aanwezig is. Schulden die een echtgenoot
tijdens de echtscheidingsprocedure aangaat, bijvoorbeeld in verband met
een nieuwe woning, zullen derhalve niet meer in de gemeenschap vallen.
6. Verhaal voor gemeenschapsschulden na ontbinding
De regels voor verhaal door gemeenschapsschuldeisers na ontbinding
van de gemeenschap worden gewijzigd, zodat benadeling van deze
schuldeisers bij de verdeling wordt tegengegaan. Het gaat dan om
schulden die weliswaar in de gemeenschap zijn gevallen, maar waarvan
slechts één van de echtgenoten de schuldenaar is. Thans kan de schuldeiser van een dergelijke schuld ná ontbinding van de gemeenschap
(slechts) de helft van de schuld op de andere echtgenoot verhalen. In het
wetsvoorstel was aanvankelijk een benadering gekozen die op praktische
bezwaren bleek te stuiten. In de tweede nota van wijziging is ervoor
gekozen dat de schuld voor het geheel op die andere echtgenoot kan
worden verhaald. Daarbij geldt wel de beperking dat daarbij slechts
goederen kunnen worden uitgewonnen, die deze echtgenoot uit hoofde
van de verdeling heeft verkregen. In feite wordt zo bereikt dat de schuldeiser ook na de ontbinding en verdeling van de gemeenschap zijn schuld
volledig kan blijven verhalen op de goederen die behoorden tot de
gemeenschap.
7. Afschaffing rechterlijke tussenkomst bij wijziging huwelijkse
voorwaarden
Ingevolge het wetsvoorstel hoeven echtgenoten voor het aangaan of de
wijziging van huwelijkse voorwaarden tijdens huwelijk geen rechterlijke
goedkeuring meer te verzoeken. Vanuit uw Kamer is de rechterlijke goedkeuring al verschillende malen ter discussie gesteld. Daaraan is nu gevolg
gegeven met de hiervoor genoemde wijziging van de verhaalsregeling.
Nu ontbinding en verdeling van de gemeenschap niet leiden tot een
beperking van de verhaalsmogelijkheden voor gemeenschapsschulden, is
het gevaar voor benadeling van schuldeisers door wijziging van de huwelijkse voorwaarden staande huwelijk aanzienlijk verkleind. De wijziging
betekent dat het voor echtgenoten eenvoudiger en minder kostbaar wordt
om hun vermogensrechtelijke regime aan te passen aan de omstandigheden.
8. Schrapping van enige bijzondere gemeenschappen
De weinig toegepaste beperkte gemeenschappen van winst en verlies en
van vruchten en inkomsten worden niet langer in de wet geregeld.
De hiervoor genoemde voorstellen zijn de vrucht van een grondige voorbereiding en een uitgebreide consultatie van personen uit rechtswetenschappelijke kring en uit de notariële en echtscheidingspraktijk. Waar het
wetsvoorstel na indiening op onderdelen nog aanleiding bleek te geven
tot discussie, zijn inmiddels duidelijke verbeteringen aangebracht. De
Raad van State heeft daarover positief geadviseerd. Ik stel het op prijs als
de behandeling van het wetsvoorstel wordt voortgezet.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 28 867, nr. 13

3