Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 605

Beleid ten aanzien van
ontwikkelingssamenwerking

Nr. 25

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2011
Naar aanleiding van uw verzoek (lid Ferrier) om een nadere toelichting op
de wijze waarop bij het uitvoeren van evaluaties op het terrein van
ontwikkelingssamenwerking gebruik gemaakt wordt van onderzoekers en
onderzoeksinstellingen uit partnerlanden kan ik u het volgende melden.
In het kader van ontwikkelingssamenwerking wordt tegenwoordig in
toenemende mate internationaal samengewerkt. Projecten van individuele
donoren hebben geleidelijk plaats gemaakt voor het gezamenlijk
financieren van het overheidsbeleid van partnerlanden. Het ligt dan voor
de hand dat donoren in het verlengde daarvan ook steeds meer streven
naar het gezamenlijk programmeren en/of uitvoeren van evaluaties.
Vooral in die gevallen waar sprake is van een gezamenlijk optrekken van
donoren in de vorm van het gemeenschappelijk steunen van sectorbeleid
of andere vergaande vormen van gezamenlijke financiering (zoals «basket
funding»), worden evaluaties van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (lOB) in beginsel in samenwerking met
andere donoren uitgevoerd, zolang aan de eigen criteria met betrekking
tot onafhankelijkheid en kwaliteit is voldaan. Deze internationale samenwerking stopt evenwel niet bij de onderlinge afspraken tussen de
evaluatiediensten van donoren. Het is tegenwoordig goed gebruik om het
partnerland zoveel mogelijk bij de vormgeving en uitvoering van
evaluaties te betrekking. Dit geldt niet alleen voor de gezamenlijke
evaluaties met andere donoren, maar ook voor de eigen evaluaties van
lOB.
lOB is een belangrijke pleitbezorger binnen het Netwerk van Evaluatiediensten van de DAC-donoren voor het gezamenlijk met partnerlanden en
andere donoren en hulporganisaties programmeren en uitvoeren van
evaluaties. Mede dankzij deze inzet heeft lOB zich de laatste decennia een
belangrijke positie verworven ten aanzien van internationale samenwerking op evaluatief gebied. Het belangrijkste argument voor betrok-

kst-32605-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 25

1

kenheid van onderzoekers uit partnerlanden is dat eigen onafhankelijke
evaluatiecapaciteit in de partnerlanden onontbeerlijk is om inhoud te
geven aan de wens te komen tot een samenwerking die voorziet in het
wederzijds afleggen van verantwoordelijkheid («mutual accountability»).
lOB heeft in de periode 2000–2010 gemiddeld ruim 20 procent van de
evaluaties in volledige gezamenlijkheid met andere donoren uitgevoerd
en heeft in een aantal daarvan een leidende rol vervult. In al deze
evaluaties was een rol weggelegd voor instellingen uit de partnerlanden.
Recentelijk was dat het geval in de evaluatie van conflictpreventie en
vredesopbouw in Zuid Soedan, waaraan niet alleen door vrijwel alle
donoren werd deelgenomen, maar waarin ook een belangrijke rol was
weggelegd voor de overheid van Zuid Soedan als co-voorzitter van de
stuurgroep. In een gezamenlijke evaluatie van de algemene begrotingssteun aan Zambia werd nauw samengewerkt met het Ministerie van
Financiën van dat land, terwijl ook een aanzienlijk deel van het onderzoek
is uitgevoerd door lokale evaluatoren. Nog veel verder gaat de betrokkenheid van onderzoekers uit partnerlanden in een grote, gezamenlijke
evaluatie van de implementatie van de uitgangspunten van de Verklaring
van Parijs, waarbij lOB co-voorzitter is van de kerngroep die de evaluatie
aanstuurt. Bij het eigenlijke evaluatieonderzoek dat in 21 partnerlanden is
uitgevoerd, zijn ten minste 40 nationale en/of regionale evaluatoren uit de
partnerlanden zelf betrokken.
In vrijwel alle door lOB uitgevoerde evaluaties is sprake van directe
betrokkenheid van onderzoeksinstellingen en onderzoekers uit de
partnerlanden. De aard en de intensiteit van de betrokkenheid van het
partnerland varieert echter per evaluatie al naar gelang de aard van het
onderzoeksobject. In die gevallen waar sprake is van de evaluatie van
nationale beleidsuitvoering, zijn de nationale autoriteiten een belangrijke
partner in de opzet van het onderzoek en de vraagformulering, en worden
nationale onderzoekers of onderzoeksinstellingen betrokken bij de
uitvoering van de evaluatie. Zo is bij de uitvoering van evaluaties op het
terrein van basisonderwijs in Oeganda, Zambia en Bangladesh en water
en sanitaire voorzieningen in Tanzania, Jemen, Egypte en Benin tijdens de
eerste contacten met het partnerland niet alleen ingezet op het verkrijgen
van actieve steun van de autoriteiten, maar ook de mogelijkheid onderzocht om met lokale onderzoeks-instellingen en kennisinstituten samen te
werken. Datzelfde geldt ook voor de evaluatie van de schuldverlichting
voor Nigeria die recentelijk is afgerond. In al deze evaluaties hebben zij
een belangrijke rol vervult. In het geval er sprake is van de evaluatie van
exclusief Nederlandse beleidsdoelstellingen, programma’s of projecten,
wordt in ieder geval bij het onderzoek in de landen nationale onderzoekscapaciteit ingeschakeld. In een omvangrijke evaluatie van het Nederlandse
beleid op het terrein van capaciteitsontwikkeling, bijvoorbeeld, is in alle
case-studies intensief samengewerkt met lokale onderzoekers teneinde
resultaten beter te kunnen duiden in de specifieke context van de
betrokken landen.
De betrokkenheid van lokale onderzoekers en onderzoeksinstellingen kan
slechts gegarandeerd worden door in de werkwijze daartoe adequate
voorzieningen te treffen. Zo is bij grootschalige door lOB uit te voeren
evaluaties doorgaans sprake van de eis dat het evaluatieteam dient te
bestaan uit internationale evaluatoren en evaluatoren die uit ontwikkelingslanden afkomstig zijn. Deze voorwaarden maken deel uit van de eisen
van aanbesteding van het evaluatieonderzoek. Een recent voorbeeld is de
thans in uitvoering zijnde evaluatie van de Nederlandse bijdragen aan het
Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). In alle evaluaties die betrekking
hebben op bijdragen aan sectoraal beleid van een partnerland is het niet
alleen gebruikelijk dat in een vroegtijdig stadium overleg gevoerd wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 25

2

met de nationale autoriteiten over de onderzoeksvragen, maar wordt ook
reeds in een vroeg stadium actief gezocht naar nationale onderzoekscapaciteit die bij de uitvoering van een evaluatie kan worden ingeschakeld.
Ook bij de restitutie van de uitkomsten van evaluatieonderzoek is
betrokkenheid van nationale instellingen tegenwoordig in toenemende
mate verzekerd. Naast presentaties en workshops alhier, is het gebruikelijk
om waar mogelijk ook in de partnerlanden bijeenkomsten te organiseren
waar de uitkomsten van evaluaties kunnen worden bediscussieerd. Voor
deze bijeenkomsten worden niet alleen nationale autoriteiten, maar ook
onderzoekers en onderzoeksinstellingen uit het betrokken land
uitgenodigd.
De waarde van de evaluaties van lOB wordt bepaald door de onafhankelijkheid, validiteit, betrouwbaarheid en bruikbaarheid van het onderzoek.
Daarom stelt lOB hoge eisen aan de onafhankelijkheid en evaluatie- of
materiedeskundigheid van betrokken onderzoekers en instellingen. Daar
deze eisen in beginsel ook gelden voor onderzoekers uit partnerlanden, is
het niet in alle gevallen eenvoudig de juiste of voldoende lokale capaciteit
aan te boren. Vooral de toepassing van het criterium van onafhankelijkheid, zowel financieel maar ook inhoudelijk en beleidsmatig, beperkt
nogal eens de mogelijkheden. Daarom wordt door lOB in internationaal
kader ook een bescheiden bijdrage geleverd aan de verdere opbouw en
versterking van onafhankelijke onderzoekscapaciteit in de partnerlanden.
Zo levert lOB in internationaal kader een inhoudelijke bijdrage aan het
International Development Evaluation Training Programme (IPDET), een
samenwerkingsverband tussen de Wereld Bank en Carlton University,
Ottawa. Tevens heeft lOB in de periode 2009–2011 het beurzenprogramma
van IPDET financieel ondersteund, waardoor zo’n 15 cursisten afkomstig
van de overheid en uit het maatschappelijk middenveld in lage inkomenslanden de cursus konden volgen ter bevordering van hun loopbaan in
evaluatie. Recentelijk is lOB bovendien actief in en ondersteunt het werk
van 3IE, een internationale organisatie die zich richt op het promoten,
vormgeven en uitvoeren van impact evaluaties welke voor een deel op
verzoek en in nauwe samenwerking met partnerlanden worden ondernomen. Deze activiteiten leveren een nuttige bijdrage aan de opbouw van
evaluatie-capaciteit in partnerlanden. De belangrijkste impuls daartoe zal
echter ook in de toekomst blijven uitgaan van de gezamenlijke uitvoering
van evaluaties.
lOB is voornemens om haar activiteiten met betrekking tot de inzet van
onderzoekers en kennisinstituten uit partnerlanden onverminderd voort te
zetten, en zal – waar mogelijk – de deelname van lokale en regionale
partners ook actief stimuleren. Daarbij wordt o.m. gebruik gemaakt van
het netwerk dat in samenwerking met enkele collega evaluatiediensten
terzake is opgebouwd, en zullen gekwalificeerde onderzoekers ook
worden geattendeerd op de mogelijkheid om deel te nemen in uitstaande
tenders. Eenzelfde pro-actieve opstelling wordt gehanteerd bij het
opzetten van lokale referentiegroepen ter begeleiding van lopende
onderzoeken. De bijdrage aan het IPDET trainingsprogramma wordt
gecontinueerd.
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 25

3