Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 263

Mensenrechtenstrategie voor het buitenlands
beleid

Nr. 43

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 april 2010
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1 heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de minister van Buitenlandse Zaken naar aanleiding van
de brieven van 3 juli 2009 en 23 december 2009 inzake de bestrijding van
kinderarbeid en het recht op onderwijs (Kamerstuk 31 263, nrs. 33 en 39).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 12 april 2010.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ormel

1

Samenstelling:
Leden: Bommel, H. van (SP), Staaij, C.G. van
der (SGP), Waalkens, H.E. (PvdA), Çörüz, C.
(CDA), Ormel, H.J. (CDA), voorzitter, Ferrier,
K.G. (CDA), Velzen, K. van (SP), Nicolaï, A
(VVD), Nerée tot Babberich, F.J.F.M. de (CDA),
Haverkamp, M.C. (CDA), Blom, L. (PvdA),
Eijsink, A.M.C. (PvdA), Dam, M.H.P. Van
(PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink, I. (VVD),
Schippers, E.I. (VVD), Irrgang, E. (SP), Knops,
R.W. (CDA), Roon, R. de (PVV), Voordewind,
J.S. (CU), Pechtold, A. (D66), ondervoorzitter,
Broeke, J.H. Ten (VVD), Raak, A.A.G.M. van
(SP), Thieme, M.L. (PvdD), Peters, M. (GL) en
Yücel, K (PvdA).
Plv. leden: Wit, J.M.A.M. de (SP), Vlies, B.J.
van der (SGP), Vermeij, R. (PvdA), Omtzigt,
P.H. (CDA), Spies, J.W.E. (CDA), AastedMadsen-van Stiphout, J.D.M.P. (CDA), Dijk,
J.J. van (SP), Miltenburg, A. van (VVD),
Hoopen, J. ten (CDA), Jonker, C.W.A. (CDA),
Boelhouwer, A.J.W. (PvdA), Leerdam, J.A.W.J.
(PvdA), Arib, K. (PvdA), Neppérus, H. (VVD),
Griffith, L.J. (VVD), Lempens, P.P.E. (SP),
Schermers, J.P. (CDA), Wilders, G. (PVV),
Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E. (CU),
Koşer Kaya, F. (D66), Beek, W.I.I. van (VVD),
Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Ouwehand, E.
(PvdD), Vendrik, C.C.M. (GL) en Samsom, D.M.
(PvdA).

kst-31263-43
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De waarnemend griffier van de commissie,
Van Toor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

1

Inbreng van de fractie van het CDA
De leden van de fractie van het CDA hebben met instemming kennisgenomen van de verschillende initiatieven die de regering tot nu toe
ontwikkeld heeft om kinderarbeid op een effectieve manier aan te pakken.
Effectief, dat kan alleen door alternatieven te bieden. Kinderarbeid
verbieden is geen oplossing, omdat het geld dat deze kinderen bijdragen
aan de gezinskas van levensbelang is. Daarom moet er gezocht worden
naar andere manieren van inkomsten genereren voor het gezin. Kinderen
zullen niet naar school gaan als dat betekent dat er geen inkomsten meer
zijn. Daarover lezen de leden van de fractie van het CDA niets in de brief.
Hoe wordt dat aangepakt?
Uiteraard moeten kinderen naar school en niet werken, daarom onderschrijven de leden van de fractie van het CDA de aanpak om bestrijding
van kinderarbeid één op één te koppelen aan onderwijs, middels het
Education for All/Fast Track Initaitive (EfA/FTI). Dat onderwijs moet wel
toegesneden zijn op de situatie van de kinderen. Wat zijn tot nu toe de
resultaten hiervan? Het is de leden van de fractie van het CDA bekend dat
de ILO goede programma’s hiervoor heeft. Deze leden kunnen uit de brief
niet opmaken of ook op dit gebied met ILO wordt samengewerkt, omdat
niet duidelijk is wat de inhoud is van de samenwerkingsprogramma’s met
ILO. ILO heeft ook goede programma’s om vakbonden te betrekken bij de
strijd tegen kinderarbeid, welke stappen worden er op dat gebied gezet?
Ook blijft onduidelijk in welke landen wordt samengewerkt met ILO. Graag
een reactie en motivatie waarom juist in die landen en niet in andere. Kan
de regering nader ingaan op deze samenwerkingsprogramma’s en de
resultaten daarvan?
De leden van de fractie van het CDA-fractie onderschrijven van harte de
aanpak via interdepartementaal beleid, zoals aangeven in de brief van
3 juli jl. Met name natuurlijk vanuit het ministerie van Economische Zaken
zouden de nodige stappen verwacht mogen worden ten aanzien van
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. De leden van de fractie van
het CDA onderbouwen dit graag op basis van een voorbeeld uit de
praktijk. In India is kinderarbeid officieel verboden. Maar zolang controle
op het naleven van een dergelijke regels praktisch onuitvoerbaar is, en
niets gebeurt, is er natuurlijk een probleem. Op wat voor manier wordt dit
handhavingsprobleem in India aan de orde gesteld in contacten met, in dit
geval, de Indiase overheid? En welke rol speelt Europa daarbij?
In het verlengde hiervan: de leden van de fractie van het CDA vinden het
van belang dat consumenten bewust keuzes kunnen maken en dus goed
geïnformeerd zijn. Hierbij vervullen maatschappelijke organisaties een
belangrijke rol. Daarnaast hebben bedrijven een belangrijke verantwoordelijkheid consumenten beter te informeren over de manier waarop
producten tot stand komen? Op welke manier wordt dit bevorderd?
Specifiek in het geval van kinderarbeid? En welke taak ziet de minister van
Buitenlandse Zaken daarbij voor zichzelf?
De leden van de fractie van het CDA vinden het van groot belang dat er op
Europees niveau afspraken worden gemaakt op het gebied van bestrijding
van kinderarbeid. Hoe staat het met die discussie? Op welke termijn
kunnen maatregelen ten aanzien van een Europees handelsverbod en ten
aanzien van producten die door kinderarbeid zijn gemaakt tegemoet
worden gezien?
Inbreng van de fractie van de Christen Unie
De leden van de fractie van de ChristenUnie waarderen de inzet van de
regering in de strijd tegen kinderarbeid in het algemeen en specifiek voor
de integratie van onderwijs en bestrijding van kinderarbeid, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

2

gevraagd in de motie Voordewind c.s. (31 700 V, 51). De leden vinden het
goed dat een expertmeeting is belegd zodat relevante partners mee
kunnen denken over de beste manieren om onderwijs en kinderarbeid te
integreren. De leden van de fractie van de ChristenUnie kunnen zich in
grote lijnen vinden in de inzet zoals verwoord in de brief van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking d.d. 23 december 2009, maar hebben
wel een aantal vragen en opmerkingen om deze inzet te preciseren.
De reactie van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking op de motie
Voordewind concentreert zich op de OS-inspanningen op het gebied van
onderwijs, als onderdeel van een integrale strategie. Het is begrijpelijk dat
in deze reactie niet de gehele strategie uit de doeken wordt gedaan. Maar
ook bij onderwijs en het bestrijden van kinderarbeid is de OS-invalshoek
niet de enige invalshoek. De gevraagde «samenhangende interdepartementale strategie» is niet alleen nodig voor het grote doel, maar ook voor
de verschillende onderdelen van de strijd tegen kinderarbeid, zoals in dit
geval onderwijs. Op wat voor manier dragen andere departementen,
bijvoorbeeld het Ministerie van Economische Zaken of het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid bij aan de integratie van onderwijs en
bestrijding van kinderarbeid? Is er op het snijvlak van onderwijs en
bestrijding van kinderarbeid sprake van een interdepartementale
strategie, of is die strategie er alleen voor de strijd tegen kinderarbeid in
het algemeen? Er wordt bijvoorbeeld ingezet op de verbetering van de
relevantie van onderwijs. Is daar niet een mooie rol weggelegd voor het
ministerie van Economische Zaken om bedrijven te stimuleren en te
ondersteunen om hier een rol in te spelen? Gaat de regering de
voornemens op het gebied van kinderarbeid en onderwijs, in het kader
van een interdepartementale strategie, ook inbrengen in de «decent work
agenda» en de nieuwe MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen)
initiatieven (zoals het Initiatief voor Duurzame Handel), die het kabinet
ondersteunt?
In de brief van 23 december 2009 geeft de minister voor Ontwikkelingssamenwerking aan dat ambassades in onderwijs-partnerlanden wordt
verzocht te bevorderen dat preventie en bestrijding van kinderarbeid in de
onderwijsprogramma’s wordt geïntegreerd. In verband daarmee
vernemen de leden van de ChristenUnie graag van de regering of de
programma’s voor basisonderwijs die Nederland bilateraal en multilateraal steunt een aanpak hebben om ook moeilijk bereikbare kinderen
(met name werkende kinderen, waaronder meisjes die thuis werken) naar
het reguliere dagonderwijs te krijgen. Zo ja, hoe ziet die aanpak er uit en
wat zijn de resultaten daarvan?
In het onderwijs blijkt in veel landen sprake te zijn van marginalisering
doordat bepaalde kwetsbare groepen worden gemarginaliseerd en
uitgesloten van onderwijs. Kinderarbeid en marginalisering hangen nauw
samen: vaak zijn kinderen uit die meest kwetsbare groepen ook de
kinderen die onder slechte omstandigheden kinderarbeid verrichten. De
minister voor Ontwikkelingssamenwerking geeft aan dat hij zich inzet voor
verbetering van de toegang tot onderwijs in de armste regio’s. Is de
regering bereidt deze focus te verbreden naar gemarginaliseerde en
kwetsbare groepen, bijvoorbeeld op basis van etniciteit?
Wat de leden van de fractie van de ChristenUnie betreft zet de minister
terecht in op flexibele programma’s om deelname van potentiële en
ex-kinderarbeiders aan het onderwijs te bevorderen. Valt daar onder ook
een inzet voor brug- of overgangsonderwijs om voormalig kindarbeiders
voor te bereiden om in te stromen in het formele onderwijs in een klas die
past bij hun leeftijd? En betekent de inzet op instroom in formeel
onderwijs dat non-formele initiatieven geen deel uitmaken van de
Nederlandse inzet? Indien dat zo is, kan de regering aangeven hoe zich dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

3

verhoudt met de ondersteuning van maatschappelijke organisaties, gelet
op het feit dat juist veel maatschappelijke organisaties gebruik maken van
non-formeel onderwijs om kinderen klaar te stomen voor het formele
onderwijs, zoals bijvoorbeeld ook aangegeven in het UNESCO Global
Monitoring Report over onderwijs (2010)? En om door te gaan op de steun
aan maatschappelijke organisaties: op wat voor manier en via welk
programma gaat de regering ondersteuning bieden aan maatschappelijke
organisaties die zich beijveren voor bestrijding van kinderarbeid en het
bevorderen van onderwijs? Denkt de regering daarbij bijvoorbeeld ook
aan onderwijsvakbonden en maatschappelijke organisaties in de landen
zelf?
De leden van de fractie van de ChristenUnie maken graag van de
gelegenheid gebruik om op basis van deze brieven van de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking alvast vooruit te kijken naar de Global Child
Labour Conference die mei 2010 in Den Haag gehouden wordt.
De leden hebben een aantal vragen in relatie tot deze conferentie:
• Gaat Nederland de resultaten van de expert meeting inbrengen bij de
ILO (International Labour Organization) ten behoeve van het vierjaarlijkse ILO Global Report over kinderarbeid dat medio mei 2010 wordt
gepresenteerd?
• Is de regering bereid zich in te zetten voor een bredere focus van deze
internationale kinderarbeidconferentie op basis van de resultaten van
de expert meeting, waarin het belang werd onderstreept van integrale
programma’s op basis van beide ILO Conventies op het gebied van
Kinderarbeid (C138 en C182), in plaats van de smallere focus op de
ergste vormen van kinderarbeid? Immers, de koppeling van onderwijsprogramma aan de bestrijding van kinderarbeid – en trouwens ook
Millenniumdoel 2 – houdt in dat àlle kinderen in 2015 toegang tot het
basisonderwijs hebben en niet alleen de kinderen die het ergste werk
doen.
Ten slotte hebben de leden van de fractie van de ChristenUnie een
opmerking over het initiatief van de minister voor Ontwikkelingsamenwerking om een Millenniumakkoord te sluiten over kinderarbeid en zorg.
Kan de regering meer in detail treden over dit akkoord? Wat is het doel,
wie gaat de regering daarbij betrekken, en voor wanneer zou zo’n akkoord
er moeten liggen? Streeft de regering er naar dit akkoord voor de
internationale kinderarbeidconferentie van mei te sluiten?
Beantwoording van de vragen
Kinderarbeid en gezinsinkomen
De leden van de CDA-fractie vragen naar de strategie om bij een verbod
op kinderarbeid te zorgen voor een alternatief voor het gezinsinkomen,
zodat kinderen naar school kunnen gaan. Kinderarbeid verbieden zou
anders geen oplossing zijn.
Het (wettelijk) verbieden van kinderarbeid vloeit voort uit de
ILO-Conventies over kinderarbeid en is tevens onderdeel van de oplossing
van het probleem van kinderarbeid. Het verbieden van kinderarbeid moet
deel uitmaken van een integrale strategie die korte termijn- en lange
termijnoorzaken tegelijkertijd aanpakt. Armoedebestrijding (waaronder
inkomensgenererende activiteiten) is een van de essentiële componenten,
naast investeren in goed, relevant en betaalbaar onderwijs en het
stimuleren van implementatie van de ILO-normen, onder meer door
politieke dialoog, maatschappelijk verantwoord ondernemen en
handelsmaatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

4

Activiteiten op het gebied van armoedebestrijding in dit soort situaties
worden in het algemeen ondernomen door multilaterale organisaties (ILO,
Wereldbank, UNDP, UNICEF en WPF) alsmede lokale maatschappelijke
organisaties en financiële instellingen (microkredieten). Verder is de
bestrijding van kinderarbeid één van de thematische prioriteiten onder het
lopende partnerschapsprogramma met ILO.
Binnen de ILO vindt momenteel een discussie plaats over de wenselijkheid om een social protection floor, – een minimumpakket aan sociale
beschermingsmaatregelen – te ontwikkelen, dat is afgestemd op de
specifieke situatie per land. In april 2009 heeft de United Nations System
Chief Executive Board for Coordination zijn steun uitgesproken voor een
social protection floor als onderdeel van een uitgebreide strategie voor de
bestrijding van de economische crisis. Het onderwerp «sociale zekerheid»
staat geagendeerd voor de Internationale Arbeidsconferentie van 2011.
Een onderdeel van zo’n pakket is het bieden van inkomenszekerheid voor
gezinnen, onder meer in de vorm van kind- en gezinsbijslagen en toegang
tot de gezondheidszorg. Eén van de beleidsdoelen is het terugdringen van
kinderarbeid. Bij de ontwikkeling ervan wordt gebruik gemaakt van de
goede ervaringen die een aantal landen al heeft opgedaan – bijvoorbeeld
met de zogenoemde conditional cash tranfers. Dat zijn uitkeringen die
worden verstrekt op voorwaarde dat de ouders hun kinderen onderwijs
laten volgen en hen laten deelnemen aan gezondheidsprogramma’s. Deze
programma’s komen oorspronkelijk uit Zuid-Amerika en worden nu
gekopieerd door andere ontwikkelingslanden. Deze programma’s kunnen
een goede bijdrage leveren aan het terugdringen van kinderarbeid, zoals
het Braziliaanse programma Bolsa Familia. In andere landen werkt dit nog
niet en zijn aanvullende maatregelen nodig om het voor ouders aantrekkelijker maken hun kinderen naar school te sturen, zoals het bijdragen in de
kosten van boeken of het verstrekken van schoolmaaltijden, hetgeen
kostenbesparend voor die gezinnen is.
In het kader van onderwijssamenwerking wordt het verstrekken van
schoolmaaltijden aan basisschoolkinderen gestimuleerd. In de taakverdeling tussen donoren is het Wereld Voedsel Programma (WFP) de
grootste speler in schoolvoeding met een groot aantal programma’s. De
ervaring hiermee leert dat meer kinderen naar school gaan en op school
blijven (vooral meisjes), en dat zij fitter zijn en beter presteren. Het
Education for All/Fast Track Initiative voor onderwijs (FTI) heeft tijdens zijn
Partnership Meeting voor donoren en partnerlanden van april 2009
experts adviezen laten geven over het bereiken van moeilijk bereikbare
groepen door middel van het ontwikkelen van nationaal beleid voor
schoolvoeding en het opzetten van programma’s.
Enkele voorbeelden van programma’s:
• In Bangladesh profiteren 550.000 basisschoolkinderen van een
schoolvoedingsprogramma, gefinancierd door WFP (Food for
Education, 2007–2010). De eerste ervaringen laten zien dat het
schoolbezoek hierdoor toeneemt en het aantal uitvallers afneemt;
• In Jemen hebben de ministeries van Onderwijs en Gezondheid
gezamenlijk een «School Health Nutrition Programme» opgezet,
waarvan de uitvoering mede mogelijk is gemaakt door onderwijsfinanciering vanuit het FTI.
• In Ghana is een proef gedaan met het «Ghana School feeding
Programme (GSFP)», waarbij behalve Ghanese ministeries, Afrikaanse
organisaties, het WFP en andere donororganisaties en -landen
(waaronder Nederland) betrokken waren. Deelname aan het onderwijs
en de frequentie van schoolbezoek op de deelnemende scholen lagen
beduidend hoger dan op andere scholen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

5

Koppeling bestrijding kinderarbeid aan onderwijssteun
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie over het
direct koppelen van de bestrijding van kinderarbeid aan onderwijssteun
via het Education for All/Fast Track initiative (EFA/FTI) moet worden
vastgesteld dat de bestrijding van kinderarbeid niet één op één is te
koppelen aan onderwijssteun via het EFA/FTI. FTI verstrekt ontwikkelingslanden financiering voor hun onderwijsplannen, die moeten voldoen aan
een groot aantal richtlijnen (FTI Indicative Framework), die echter niet in
detail (kunnen) ingaan op afzonderlijke doelgroepen. Het FTI-partnerschap
is gebaseerd op samenwerking tussen donororganisaties en -landen en
partnerlanden op nationaal niveau, waar ook de beleidsdialoog plaatsvindt. FTI (het secretariaat) reikt zowel donoren als partnerlanden tijdens
de reguliere partnerschapvergaderingen suggesties en instrumenten aan
om de bestrijding en voorkoming van kinderarbeid ter hand te nemen. Zo
is op de FTI-partnerschapvergadering van april 2009 een speciale
bijeenkomst gehouden over «Policy interventions for getting child
labourers into school». Hier passeerden mogelijke beleidsmaatregelen,
acties en programma’s zoals microfinanciering de revue.
Het daadwerkelijk ontwikkelen van beleid en actie dient in de landen zelf
te gebeuren, onder verantwoordelijkheid van de eigen overheid, waarbij
donoren kunnen aandringen op het integreren van kinderarbeid in de
nationale onderwijsplannen. De ILO doet samen met de Wereldbank en
UNICEF in een aantal landen onderzoek naar «best practices».
Een onderzoek in drie landen die FTI-financiering ontvangen heeft
uitgewezen dat er sinds het begin van het decennium vooruitgang is
geboekt op het gebied van schoolpresentie en het voltooien van het
basisonderwijs. In Gambia en Vietnam nam het percentage kinderarbeiders af, in Niger bleef het gelijk. Wel is het aantal uren dat kinderen per
dag werken afgenomen in alle drie de landen; in Gambia werd dat
gehalveerd. De mate waarin kinderarbeid afnam en het schoolbezoek
toenam varieert in de landen al naar gelang de inkomens per huishouden,
de gendersituatie en de mate van verstedelijking.
Samenwerkingsprogramma’s met de ILO
De CDA-fractie vraagt voorts naar de samenwerkingsprogramma’s met de
ILO op het gebied van onderwijs en in welke landen deze samenwerking
plaatsheeft.
ILO/IPEC (International Programme on the Elimination of Child Labour)
voert in verschillende landen programma’s uit waarin de bestrijding van
kinderarbeid wordt gekoppeld aan onderwijs, bijvoorbeeld in Zambia,
Bangladesh en Indonesië.
In het kader van het lopende partnerschapprogramma met ILO (2006–
2010) wordt een financiële bijdrage van € 32 miljoen verleend. Het
programma begon in 2006 en loopt in april 2010 af. Centraal in het
partnerschap programma staat de ondersteuning van de Decent Work
Agenda via de Decent Work Programma’s in 10 geselecteerde landen.
Invulling van het partnerschapprogramma was vraaggestuurd met
inachtneming van een aantal in het partnershipprogramma geïdentificeerde aandachtsthema’s, waaronder de strijd tegen kinderarbeid.
ILO heeft bij de aanvang in 2006/2007, binnen de overeengekomen kaders
en in overleg met de nationale overheden en sociale partners, invulling
gegeven aan het partnerschapprogramma. Dit heeft geleid tot Nederlandse steun aan de strijd tegen kinderarbeid in Ethiopië (katoen en
vuilverwerkingsindustrie, informele sector), Pakistan (informele sector) en
de Pacific (jeugdwerkgelegenheid in 5 eilandstaten). De programma’s in
deze landen hebben bijgedragen aan capaciteitsversterking van
overheidsorganisaties, verhoging van de bewustwording bij beleidsmakers en sociale partners over specifieke aspecten die samenhangen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

6

met kinderarbeidproblematiek en ondersteuning bij de formulering van
nationale beleidskaders en regelgeving. Ook levert het partnerschapprogramma een bijdrage aan het ILO/Better Work programma dat gericht is
op de naleving van fundamentele arbeidsnormen op de werkvloer,
waaronder het verbod op kinderarbeid.
Het lopende partnerschapprogramma is vooral gericht op de groep van
«minst ontwikkelde landen» en verleent steun aan Bolivia, Ethiopië,
Indonesië, Jemen, Kirgizië en Azerbeidjan, Kameroen, Liberia, Mozambique, Nepal, Pakistan, en de Pacific (regionaal). Nederland is met de ILO
in gesprek over een mogelijke financiële bijdrage aan specifieke kinderarbeidgerelateerde onderwijsprogramma’s.
In twee onderwijspartnerlanden, waar kinderarbeid op uitgebreide schaal
voorkomt – Indonesië en Bangladesh – zijn in het kader van de bilaterale
samenwerking op het gebied van onderwijs overeenkomsten gesloten
met ILO/IPEC :
• De Nederlandse ambassade in Dhaka heeft in de periode 2001–2006
het ILO/IPEC programma «Prevention and Elimination of Selected
Worst Forms of Child Labour in the Informal Economy of Dhaka City»
gesteund. Uit rapportages blijkt dat met dit programma in die periode
30.000 kinderen aan kinderarbeid zijn onttrokken, van kwalitatief goed
onderwijs voorzien, en hun ouders/voogden mogelijkheden voor
alternatieve inkomsten (zoals microkredieten) is geboden. Dit
programma is de grootste component van een breder, door de ILO
gecoördineerd Multi-donor programma ter bestrijding van kinderarbeid. Begin 2007 is een vervolgovereenkomst met de ILO getekend met
een Nederlandse bijdrage van US $ 10 miljoen voor een periode van
vijf jaar.
• In Indonesië ondersteunt Nederland het «Education and Skills Training
project (2006–2010, US 24 miljoen), dat wordt uitgevoerd in vijf
provincies in het oosten van Indonesië: Maluku, NTT, West Papua, Zuid
Sulawesi en Atjeh. Het doel is: kinderarbeid bestrijden/voorkomen en
jongeren beter voorbereiden op toetreding tot de arbeidsmarkt. In
samenwerking met onderwijsinstanties op nationaal en provinciaal
niveau zijn brede onderwijsprogramma’s ontwikkeld om jongeren
terug naar school te krijgen, een beroep te leren en hen te begeleiden
bij sollicitaties en het opzetten van eigen bedrijfjes. Dit gebeurt in
Gemeenschapsonderwijscentra, die speciaal op deze jongeren gerichte
leerprogramma’s en buitenschoolse activiteiten bieden. Voorts worden
2.000 leerkrachten opgeleid voor het lesgeven op scholen in afgelegen
gebieden die basisonderwijs plus overbruggingsonderwijs naar
verdere opleiding bieden.
In de overige onderwijspartnerlanden wordt niet deelgenomen aan
ILO-programma’s. De opbouw van het onderwijsstelsel wordt in die
landen gesteund via financiële bijdragen aan de onderwijsbegroting,
samen met andere donoren. De inrichting van het onderwijs en de wijze
waarop invulling wordt gegeven aan MDG2 en de Education for
All-agenda zijn onderwerp van discussie in de beleidsdialoog die per land
wordt gevoerd tussen de donoren en de overheid. In een aantal gevallen
maakt de ILO hier ook deel van uit. Daarbinnen kan ook het onderwerp
kinderarbeid worden aangekaart.
ILO-programma’s vakbonden
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie naar
ILO-programma’s die vakbonden betrekken bij de strijd tegen kinderarbeid
kan het volgende worden gemeld.
Via het ILO/ IPEC programma en het ILO Bureau for Workers Activities
(ACTRAV) wordt ondersteuning geboden ten behoeve van de mobilisatie
en capaciteitsopbouw van lokale vakbonden voor de strijd tegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

7

kinderarbeid. De aandacht gaat met name uit naar kinderarbeid in de
informele sector en in de landbouwsector. Typische voorbeeldlanden voor
IPEC- en ACTRAV-activiteiten zijn India en Brazilië. In India helpt het
IPEC-programma werknemers in de informele sector om zich te verenigen
met het doel om kinderarbeid tegen te gaan. Via de weg van de sociale
dialoog worden werkgevers ertoe bewogen geen kinderen in dienst te
nemen. Vakbonden zijn actief om kinderen te stimuleren onderwijs te
volgen. Met een groot aantal werkgevers in de productieve sector, met
grootgrondbezitters en met kleine boerenfederaties zijn afspraken
gemaakt ter voorkoming en bestrijding van kinderarbeid. In Brazilië spelen
vakbonden een centrale rol in het overleg met werkgevers en overheden
bij de formulering en uitvoering van beleid voor de bestrijding van
kinderarbeid. ILO heeft samen met de vakbonden programma’s
ontwikkeld om bewustwording te vergroten van de verschillende aspecten
die met kinderarbeid samenhangen, studies uitgevoerd, trainingsprogramma’s ontwikkeld en tripartiete consultaties over deze problematiek
georganiseerd. In 2008/2009 waren lokale vakbonden in 17 Afrikaanse
landen, in 16 landen in Noord- en Zuid-Amerika, in 10 Aziatische landen
en in 10 Europese landen actief in de strijd tegen kinderarbeid.
Interdepartementale aanpak
De leden van de CDA-fractie vragen toe te lichten hoe de regering via een
interdepartementale aanpak kinderarbeid aan de orde stelt in het concrete
voorbeeld van India en welke stappen vooral vanuit het ministerie van
Economische Zaken gezet worden op het gebied van Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen.
Handhaving van het verbod op kinderarbeid in India is een onderwerp dat
de regering op verschillende manieren ter sprake brengt, onder meer in
EU-kader.
Het Indiase Labour Department is verantwoordelijk voor de naleving van
de Kinderarbeidwet uit 1986. Voor de naleving van de Wet tegen
Gedwongen Arbeid uit 1976 zijn de zogeheten Sub-Divisional Magistrates
(lokale administratieve autoriteiten) verantwoordelijk. In het kader van
deze wetgeving bestaan voorzieningen voor reddings- en rehabilitatieoperaties van kinderen die slachtoffer zijn van kinderarbeid.
Belangrijk in de strijd tegen kinderarbeid is voorts de Indiase Nationale
Commissie voor Kinderrechten die in 2005 is opgericht. Deze Commissie
fungeert als een soort ombudsman voor kinderrechten en adviseert de
overheid over effectieve rechtshandhaving. De Commissie kan ambtenaren die herhaaldelijk richtlijnen niet naleven aanmerken voor ontslag.
Ook kan de Commissie kennisnemen van specifieke zaken en deze
aanbrengen bij de betreffende administratieve/politieautoriteit, daarbij
behandeling afdwingend.
Niettemin laat de handhaving als gevolg van de beperkte overheidscapaciteit, de schaal van het land en de rurale ontwikkelingsachterstand, zeker
te wensen over. De Indiase overheid spant zich echter ook in om met
verschillende nieuwe beleidsinitiatieven kinderarbeid tegen te gaan. Een
belangwekkende ontwikkeling in dit verband is de in 2009 aangenomen
«Right to Education Act». Met deze wet is de leerplicht, inclusief controleen onderwijscapaciteit stevig verankerd voor kinderen van 6 tot 14 jaar.
Tijdens de EU-India mensenrechtendialoog die jaarlijks op lokaal niveau
wordt gehouden is kinderarbeid een thema dat wordt besproken. Ook dit
jaar zal Nederland zich zo nodig inspannen het thema op de agenda van
de dialoog te houden. Daarnaast heeft Nederland in 2008 tijdens de
Universal Periodic Review van India een interventie gehouden over de
maatregelen van de Indiase overheid tegen kinderarbeid. Daarbij werd
ook geïnformeerd naar de bereidheid van India om relevante ILO

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

8

conventies te ondertekenen en het voorbehoud bij artikel 32 van het
Kinderrechtenverdrag te herzien. Deze vragen resulteerden in concrete
aanbevelingen aan het adres van India.
Mede op Nederlands aandringen is afgesproken dat de Europese
Commissie zal nagaan of India een veelomvattend Partnerschaps-en
Samenwerkingsovereenkomst (PSO) met de EU wil afsluiten. Dit met het
oog op het belang om ook in de Europese relatie met India een duidelijke
plaats te verzekeren voor politieke thema’s, waaronder kinderarbeid. Zoals
ook gemeld in mijn brief van 8 juni 2009 in antwoord op de motie Van
Dam (uw kenmerk 31 985 nr. 1), is tot nu toe de Indiase reactie afwijzend,
en lijkt het erop dat India slechts een vrijhandelsakkoord met de EU zal
willen sluiten. De Nederlandse inzet blijft erop gericht de politieke
clausules, inclusief de mensenrechtenclausule, juridisch te verankeren in
de relatie tussen de EU en India.
Daarnaast financiert de Nederlandse ambassade projecten van Indiase
NGO’s uit het Nederlandse mensenrechtenfonds ter bestrijding van
kinderarbeid (zie ook het antwoord op vraag 5 van de CU).
Voor informatie over stappen van de regering ten aanzien van maatschappelijk verantwoord ondernemen verwijs ik u naar de Voortgangsbrief
MVO. Vermeldenswaard is dat het Ministerie van Economische Zaken aan
een verdergaande vorm van bilaterale samenwerking, dialoog en
kennisuitwisseling op het gebied van MVO werkt met een aantal economisch belangrijke landen, waaronder India en China. Zo is gepland om
tijdens de handelsmissie begin april naar India een Letter of Intent te
tekenen met het Indiase Ministry of Corporate Affairs en een gezamenlijke
werkgroep MVO en corporate governance op te richten. In de werkgroep
zullen thema’s worden besproken als MVO-richtlijnen, transparantie in
verslaglegging, ketenverantwoordelijkheid en goede voorbeelden van de
manier waarop bedrijven MVO hebben geïntegreerd bij hun zakendoen
met India. Ook het genoemde handhavingprobleem zal hierbij aandacht
krijgen.
De Nederlandse ambassades hebben begin dit jaar het nieuwe
MVO-paspoort ontvangen, een brochure met basisinformatie over
maatschappelijk verantwoord ondernemen, die is bedoeld als hulpmiddel
voor de medewerkers in hun contacten met Nederlandse en lokale
bedrijven, alsmede met lokale overheidsdiensten en maatschappelijke
organisaties. In het kader van de adviesfunctie van de ambassades
worden Nederlandse bedrijven geïnformeerd over het belang van MVO en
over de risico’s op het gebied van onder meer arbeid- en vakbondsrechten, zodat zij verantwoorde keuzen kunnen maken. Het paspoort geeft
uitleg over het Nederlands MVO-beleid en over internationale
MVO-richtlijnen op het gebied van corruptie, milieu en mensenrechten.
Daarnaast bevat het verwijzingen naar websites met nuttige informatie
voor bedrijven over bijvoorbeeld het controleren van hun eigen
toeleveringsketen.
Informatie voor consumenten
De leden van de CDA-fractie vragen voorts hoe bevorderd wordt dat
bedrijven consumenten beter informeren over de manier waarop
producten tot stand komen, specifiek in het geval van kinderarbeid.
De consument kan de private sector beïnvloeden door zijn koopgedrag en
maatschappelijk actie. De overheid faciliteert daarbij de dialoog tussen de
verschillende partijen (bedrijven, consumenten, vakbonden, NGO’s en
overheid) om MVO te stimuleren. MVO-aspecten worden onder de
aandacht gebracht door, onder meer, de Schone Kleren Campagne, die
onderzoek doet naar en campagne voert tegen misstanden in de textiel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

9

en kledingbranche in ontwikkelingslanden. Ook financiert de regering een
aantal maatschappelijke initiatieven voor verbetering van milieu- en
arbeidsomstandigheden bij producenten, zoals de Stichting Fair Wear
Foundation, Fair Trade en Solidaridad.
De regering verwacht van bedrijven dat deze transparant opereren
richting de consument en andere belangengroepen. Dit geldt ook voor de
manier waarop producten tot stand komen. Om bedrijven te ondersteunen om hun keten beter in kaart te krijgen, financiert het Ministerie
van Economische Zaken het internationaal brancheprogramma. Binnen dit
programma werkt MVO Nederland samen met brancheorganisaties aan
het verder invullen van ketenverantwoordelijkheid.
Een manier voor bedrijven om transparant te zijn richting de consument is
zich aan te sluiten bij een keurmerk. De website ConsuWijzer geeft
informatie over verschillende keurmerken op gebieden als duurzaamheid.
Deze informatie helpt de consument bij het maken van een bewuste
keuze. Deze instrumenten zijn niet specifiek op kinderarbeid gericht. De
Minister van Buitenlandse Zaken ziet het als zijn taak bedrijven aan te
spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid om de mensenrechten en ILO-normen te respecteren.
Onderzoek Europese Commissie
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie hoe het staat met de
discussie ten aanzien van een Europees handelsverbod voor producten
die door kinderarbeid zijn gemaakt.
De Europese Commissie bracht op 18 januari jl. haar onderzoek uit naar
mogelijke aanvullende maatregelen zoals handelsmaatregelen die de EU
kan nemen in de strijd tegen kinderarbeid. Zoals bekend heeft de Raad in
de Raadsconclusies van mei 2008 de Commissie verzocht onderzoek te
doen naar de impact van positieve prikkels en naar mogelijke additionele
handelsmaatregelen met als doel de vermarkting van producten gemaakt
met de ergste vormen van kinderarbeid tegen te gaan. Nederland heeft
met succes aangedrongen op afronding van het rapport onder verantwoordelijkheid van de vorige Commissie. De regering zet zich in voor een
politieke discussie over het rapport op Raadsniveau, hetgeen moet leiden
tot vervolgstappen met betrekking tot een Europees handelsverbod voor
producten gemaakt met de ergste vormen van kinderarbeid
Interdepartementale strategie kinderarbeid en onderwijs
De leden van de fractie van de Christen Unie vragen naar verschillende
aspecten van de «samenhangende interdepartementale strategie» voor de
strijd tegen kinderarbeid in relatie tot onderwijs, zoals de bijdrage van
andere departementen, de rol van het bedrijfsleven en het integreren van
de voornemens op het gebied van kinderarbeid en onderwijs in de nieuwe
MVO initiatieven, waaronder het Initiatief Duurzame Handel.
Er bestaat een interdepartementale strategie voor de strijd tegen
kinderarbeid in het algemeen, niet specifiek op het gebied van kinderarbeid en onderwijs. Het is praktisch gezien onmogelijk om Nederlandse
bedrijven een rol te laten spelen in verbetering van de relevantie van
onderwijs in ontwikkelingslanden omdat dit hun core business niet is. De
discussie daarover speelt zich in andere gremia af met de overheid als
eerste verantwoordelijke. Bedrijven zouden een rol kunnen spelen in
in-service-training, bedrijfs/beroepstraining voor (toekomstige)
werknemers, dit in overleg met de onderwijsautoriteiten over relevantie
van beroepsonderwijs voor de arbeidsmarkt. Voorts zouden ze kunnen
zorgen voor voor- en naschoolse opvang. In sommige landen zetten
bedrijven in samenwerking met de lokale overheid schooltjes op voor
kinderen wier ouders in het bedrijf werken. Deze adviezen worden actief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

10

bij bedrijven onder de aandacht gebracht door de EVD via de landenspecifieke toolkits voor MVO en bij economische missies (EZ).
Voor wat betreft het inbrengen van de voornemens op het gebied van
kinderarbeid en onderwijs in de Decent Work Agenda wordt verwezen
naar het antwoord op de vraag hierover van het CDA.
Het Initiatief Duurzame Handel richt zich op het verduurzamen van een
aantal economische sectoren, zoals de natuursteen en cacaosector.
Binnen IDH werken bedrijven en maatschappelijke organisaties samen bij
het verbeteren van milieu en sociale aspecten, zoals het bestrijden van
kinderarbeid. Hierbij gelden de ILO-conventies als uitgangspunten en
wordt samengewerkt met keteninitiatieven als Utz Certified, Max Havelaar
en de Rainforest Alliance. Deze organisaties hebben de ILO-conventies in
hun criteria opgenomen en controleren daarop.
Regulier dagonderwijs voor moeilijk bereikbare kinderen
De fractie van de Christen Unie vraagt voorts of de programma’s voor
basisonderwijs die Nederland bilateraal en multilateraal steunt een
aanpak hebben om ook moeilijk bereikbare kinderen (met name werkende
kinderen, waaronder meisjes die thuis werken) naar het reguliere
dagonderwijs te krijgen.
Het Nederlandse beleid is gericht is op het bereiken van Education for All,
inclusief achtergestelde en moeilijk bereikbare groepen. In de bilaterale
samenwerking is op een paar uitzonderingen na (Indonesië, Bangladesh,
Zuid-Afrika, Suriname) vooral sprake van sectorale begrotingssteun. De
toegang tot onderwijs voor deze groepen wordt aan de orde gesteld in de
beleidsdialoog met de overheden en andere betrokkenen in partnerlanden. Centraal in deze beleidsdialoog staan: het vergroten van de
toegang tot kwalitatief goed onderwijs; het zorgen voor goede voorzieningen (gekwalificeerde leerkrachten, relevante lesstof, veiligheid,
sanitaire voorzieningen, vervoer etc); het verstrekken van aanmoedigingspremies (gratis onderwijs, schoolmaaltijden, beurzen, brugonderwijs voor
late instromers) om de drempel voor de armste gezinnen te verlagen. Via
flankerend beleid kunnen maatschappelijke organisaties worden
ondersteund om dit te bevorderen.
Het resultaat van dit beleid is dat er sinds 2000 wereldwijd 40 miljoen
meer kinderen naar school gaan (Global Monitoring report, 2010,
UNESCO). De onderwijssystemen in de ontwikkelingslanden zijn echter
nog niet adequaat toegerust om de problemen rond de massale instroom,
de ontoereikende kwaliteit en moeilijk bereikbare groepen in een relatief
korte tijdspanne op te lossen (zie ook het WRR-rapport «Minder Pretentie,
Meer Ambitie»). De donorgemeenschap draagt weliswaar bij aan
verbetering, de hoofdrol is echter weggelegd voor de partnerlanden zelf
(ownership).
Een andere groep moeilijk bereikbare kinderen, namelijk die in (post)conflict en andere noodsituaties, wordt bereikt via het programma Education
in Emergencies van UNICEF (bijdrage Eur. 166 miljoen, 2006–2010),
waarvan Nederland de hoofddonor is. Het programma is erop gericht
kinderen te laten terugkeren naar school om ze een perspectief te bieden
en te voorkomen dat ze later (opnieuw) als kindsoldaat of kinderarbeider
worden misbruikt. In het jaren door conflict geteisterde Zuid-Sudan zijn bij
voorbeeld onderwijsvoorzieningen getroffen voor 1,3 miljoen kinderen. Er
werd onder meer een campagne opgezet om ouders over de streep te
trekken om hun kinderen terug naar school te sturen en leermiddelen
beschikbaar gesteld. In de Democratische Republiek Congo zijn in het
kader van een terug-naar-school campagne tienduizenden les- en
leerpakketten en bijna een miljoen schoolboeken verspreid ten behoeve
van het onderwijs aan 750.000 kinderen in drie provincies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

11

Gemarginaliseerde en kwetsbare groepen
Tevens vragen de leden van de fractie van de Christen-Unie of de regering
bereid is de focus met betrekking tot toegang tot onderwijs te verbreden
naar gemarginaliseerde en kwetsbare groepen, bijvoorbeeld op basis van
etniciteit.
In antwoord hierop verwijs ik naar het hierboven gestelde. Nederland
heeft, net als veel andere donoren, gekozen voor de aanpak van sectorale
of algemene begrotingssteun in combinatie met een gezamenlijke
beleidsdialoog tussen donoren en overheid om zo ook uitvoering te geven
aan de Parijse Agenda voor harmonisatie en coördinatie van hulp ter
bevordering van efficiëntie en effectiviteit. De door Nederland ondersteunde EFA-agenda omvat standaard aandacht voor de gemarginaliseerde en kwetsbare groepen, die tot uiting komt in de beleidsdialoog met
de partnerlanden. Voorbeelden van hoe dat werkt zijn te vinden in Burkina
Faso en Bolivia. In Burkina Faso heeft de invoering van tweetalig
onderwijs de kansen voor kinderen van etnische groepen die het Frans
niet machtig zijn vergroot. Kinderen die eerst les krijgen in hun streektaal
en daarna overstappen op het Frans hebben een aanzienlijk grotere kans
om de school af te maken dan kinderen die rechtstreeks naar een
Franstalige school worden gestuurd. Ook in Bolivia is na ingrijpende
hervormingen in het onderwijsstelsel tweetalig onderwijs ingevoerd,
hetgeen vooral heeft geleid tot toename van de deelname van meisjes (uit
etnisch Indiaanse groepen) aan het onderwijs.
Flexibele programma’s voor instroom in onderwijs
De fractie van de Christen-Unie is positief over de inzet van de regering op
flexibele programma’s om deelname van potentiële en ex-kinderarbeiders
aan het onderwijs te bevorderen en vraagt of deze inzet beperkt is tot
instroom in formeel onderwijs of dat hierbij ook steun aan maatschappelijk organisaties hoort die gebruik maken van non-formeel onderwijs
om kinderen klaar te stomen voor het formele onderwijs.
De aandacht voor flexibele programma’s en procedures in het formele
onderwijs om deelname van potentiële en (ex)-kinderarbeiders aan het
onderwijs te bevorderen betreft onder meer het stimuleren van brugen/of overgangsonderwijs om voormalig kindarbeiders voor te bereiden
om in te stromen in een klas die bij hun leeftijd past. Het verdient de
voorkeur dat deze flexibele programma’s en procedures in het formele
onderwijs worden geïntegreerd. Maar – zoals ook aangegeven in mijn
brief van 23 december – zullen hierbij ook maatschappelijke organisaties
worden ondersteund.
Steun aan organisaties in landen zelf
De leden van de fractie van de Christen-Unie vragen in dit verband naar
steun aan onderwijsvak-bonden en maatschappelijke organisaties in de
landen zelf.
In het kader van het medefinancieringsprogramma voor vakbonden stelt
Nederland OS-fondsen beschikbaar voor de internationale activiteiten van
FNV en CNV. In hun programma’s schenken deze speciale aandacht aan
groepen die op de arbeidsmarkt in een achtergestelde positie verkeren en
aan de specifieke problemen van jongeren, werkende kinderen en
arbeiders in de informele sector. Dit gebeurt door middel van campagnes,
lobby en specifieke programma’s en projecten.
Met Education International (EI) en de Global Campaign for Education
(GCE) is voor de periode 2006–2010 een strategisch partnerschap
aangegaan (€ 15 miljoen) met als doel de positie van de onderwijsbonden
te versterken en deze als volwaardige partners in de beleidsdialoog over
onderwijs te laten functioneren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

12

EI en de GCE mobiliseren politici, donoren, media en publiek om de
EFA-doelstellingen te bevorderen in samenwerking met hun regionale
partners, coalities en internationale organisaties, maatschappelijk
middenveldorganisaties, lerarenbonden en instellingen voor kinderrechten. Hierbij worden ook gerichte acties uitgevoerd ter bestrijding van
kinderarbeid. Zo verbood de Indiase regering in 2006 na een grote
work-to-school-campagne het in dienst nemen van kinderen als huisbedienden en bedienden in restaurants, hotels, cafés en recreatieve
bedrijven.
Ook aan de ambassades is gevraagd extra aandacht te besteden aan de
bestrijding van kinderarbeid. Zo heeft de ambassade in India het
afgelopen jaar verschillende nieuwe activiteiten ontplooid ten aanzien van
het thema kinderarbeid. De ambassade heeft uit het Mensenrechtenfonds
een financiële bijdrage geleverd aan een onderzoek naar de regionale
dimensie van kinderarbeid en het verband met dwangarbeid Ook heeft de
ambassade discussiebijeenkomsten opgezet over kinderarbeid en is een
uitgebreide rapportage opgesteld over het thema. Tenslotte werden
verschillende kleinschalige projecten van Indiase NGO’s gesteund die
kinderarbeid bestrijden vanuit verschillende invalshoeken, waaronder de
opvang en rehabilitatie van voormalige kinderarbeiders en voorlichting
aan ouders en bedrijven. Zo is bijvoorbeeld steun gegeven aan een
organisatie die werkt aan zogenaamde kindvriendelijke dorpen (Bal Mitra
GramTM). In dit project wordt gestreefd naar de uitbanning van kinderarbeid door middel van onderwijsinitiatieven en projecten in de lokale
gemeenschap. Momenteel wordt dit project uitgevoerd in 60 dorpen
waarbij 3000 kinderen vanuit het arbeidsproces in de schoolbanken
worden gebracht. In Benin geeft Nederland steun aan de NGO SIN DO, die
zich richt op verdediging van de rechten van het kind, met name financiering van vakonderwijs aan kinderen die zijn onttrokken aan de
kinderhandel. In Ecuador steunt Nederland programma’s voor werkende
kinderen en straatkinderen.
Global Child Labour Conference
De leden van de fractie van de Christen Unie stellen een aantal vragen
over de Global Child Labour Conference die in mei 2010 in Den Haag
gehouden wordt. De leden van de fractie vragen of Nederland de
resultaten van de expert meeting van november 2009 over kinderarbeid
en onderwijs inbrengt bij de ILO ten behoeve van het vierjaarlijkse ILO
Global Report over kinderarbeid dat medio mei 2010 wordt gepresenteerd.
De resultaten van de expert meeting zijn ter kennis gebracht aan de ILO.
ILO-medewerkers waren overigens actief betrokken bij de voorbereiding
van de expert meeting. De bevindingen van de bijeenkomst zijn ook
gepresenteerd tijdens een UNESCO-donorbijeenkomst over EFA in
december 2009 in Parijs en tijdens de UNESCO 9th High Level Group
bijeenkomst over EFA van februari 2010 in Addis Ababa. De uitkomsten
worden voorts ingebracht in de Global Child Labour Conference die op 10
en 11 mei in Nederland wordt gehouden en die wordt georganiseerd door
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in samenwerking
met de ILO.
Op de vraag of de regering bereid is zich in te zetten voor een bredere
focus van deze internationale kinderarbeidconferentie in plaats van de
smallere focus op de ergste vormen van kinderarbeid wil ik benadrukken
dat deze conferentie zich op de ergste vormen van kinderarbeid richt. Doel
is een nieuw commitment en momentum te genereren voor het actieplan
van de ILO uit 2006 waarin is vastgelegd dat de Ergste Vormen van
Kinderarbeid in 2016 moeten zijn uitgebannen. Daarbij wordt benadrukt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

13

dat uitbanning van de Ergste Vormen van Kinderarbeid een brug is naar
het afschaffen van alle kinderarbeid die in strijd is met de ILO-normen.
Zoals hierboven is vermeld is het Nederlandse onderwijsbeleid,
gebaseerd op internationale afspraken over Education for All, gericht op
het laten deelnemen van alle kinderen aan onderwijs, ook achtergestelde
en moeilijk bereikbare groepen. Dit uitgangspunt wordt waar mogelijk tot
uiting gebracht in bilaterale en multilaterale interventies.
Millenniumakoord kinderarbeid en zorg
Met betrekking tot de vraag van de fractie van de Christen Unie over het
initiatief van de minister voor Ontwikkelingsamenwerking om een
Millenniumakkoord te sluiten over kinderarbeid en zorg kan ik nog niet in
detail treden. Plannen hiervoor worden in de aanloop naar de internationale kinderarbeidconferentie in Den Haag uitgewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 263, nr. 43

14