Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 654

Wijziging van de Wet ammoniak en veehouderij

Nr. 83

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2010
Hierbij bied ik u – mede namens de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) en in overeenstemming
met opvattingen van de ministers van Verkeer en Waterstaat en Economische Zaken – het Voorlopig Programma Stikstof aan.1 Het kabinet heeft
in overleg met de provincies besloten het stikstofvraagstuk via een
stikstofvoorziening in de Crisis- en Herstelwet en een Programmatische
Aanpak Stikstof (PAS) het hoofd te bieden.
In mijn brief van 8 februari 2010 (kamerstuk 30 654, nr. 77) heb ik samen
met mijn collega van VROM de plannen voor de PAS met u gedeeld. In
deze brief heb ik geschetst langs welke lijnen ik de vergunningverlening
wil faciliteren door in te zetten op een werkwijze die recht doet aan
verbetering van de natuur en aan de gewenste economische dynamiek in
Nederland.
Met de inwerkingtreding van de gewijzigde Natuurbeschermingswet 1998,
op basis van de Crisis- en Herstelwet, per 31 maart 2010 ligt er ook een
wettelijke opdracht om binnen vier maanden met het Voorlopige
Programma (art. 19kl Nb-wet) voor de PAS te komen en binnen twee jaar
met een definitief programma (artikel 19kg). Gezien de urgentie van het
vraagstuk heb ik gestreefd naar het eerder opleveren van het voorlopige
programma. De motie van Cramer/Koopmans (Kamerstukken II
32 123-XIV, nr 159) heeft daar ook om verzocht.
Naast het voorlopige programma stikstof, bied ik u ook het afwegingskader water en sociaaleconomische aspecten aan1, waar in de motie
Cramer / Koopmans ook om wordt gevraagd. Daarnaast informeer ik u
over een inventarisatie die is uitgevoerd naar vertegenwoordiging van de
belanghebbenden in de beheerplanprocessen.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-30654-83
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 654, nr. 83

1

Het Voorlopige Programma Stikstof
De Programmatische Aanpak Stikstof beoogt een duurzame economische
ontwikkeling samen te laten gaan met het op termijn realiseren van de
natuurdoelen van Natura 2000. Om de achteruitgang van de biodiversiteit
tot stilstand te brengen zijn op Europees niveau natuurdoelstellingen
vastgelegd.
In Nederland is in veel gevallen de hoge stikstofdepositie een belangrijke
belemmerende factor om de natuurgebieden in een goede staat van
instandhouding te brengen. Door te kiezen voor een integrale herstelstrategie ligt de nadruk niet langer eenzijdig op het terugdringen van de
stikstofbelasting en ontstaat er ontwikkelruimte voor het mogelijk houden
en maken van duurzame ontwikkelingen. Daarmee geven we invulling aan
de belangrijkste aanbeveling van de adviesgroep Huys (juni 2009) en
eerder geduid in het advies van de heer Trojan (juni 2008).
De kern van de aanpak laat zich als volgt schetsen. Er is op dit moment al
sprake van een trend van dalende stikstofdeposities. Ontwikkelingen
kunnen verder worden ondersteund indien door Europese, landelijke,
provinciale en lokale maatregelen samen de huidige dalende stikstofdepositie wordt versterkt. Daarnaast moeten ook andere maatregelen worden
getroffen die achteruitgang van de natuurkwaliteit voorkomen. De andere
maatregelen, zoals het verbeteren van de watercondities en effect gerichte
maatregelen in het beheer, worden beschreven in de herstelstrategieën
die per habitattype worden opgesteld. Ontwikkelingen kunnen worden
toegestaan binnen de gecreëerde ontwikkelruimte. Belangrijk daarbij is
wel dat de dalende stikstofdepositie en de uit te voeren herstelmaatregelen adequaat worden geborgd. Het treffen van de afgesproken
maatregelen is dus niet vrijblijvend, maar kent een uitvoeringsverplichting.
Inhoud
Dit Voorlopige Programma is tot stand gekomen in nauwe samenwerking
tussen departementen, provincies en VNG. Maatschappelijke organisaties
zijn geconsulteerd over de inhoud van dit programma en hebben een
positieve grondhouding ten aanzien van de gekozen aanpak. Ik heb over
deze aanpak gesproken met de Europese Commissaris en de diensten van
de Europese Commissie.
De voorlopige PAS beschrijft de contouren van de Programmatische
Aanpak Stikstof en geeft op belangrijke delen al de invulling ervan. Het
betreft:
• De vaststelling van de omvang van de huidige stikstofdepositie
inclusief de huidige dalende trend en de te verwachte stikstofdepositie
op basis van vastgesteld beleid voor 2020 en 2030. Ten behoeve van
de onderbouwing van het voorlopige programma heeft het PBL samen
met RIVM en LEI de studie «Verkenning van aanvullende maatregelen
in het kader van PAS, een verkenning van de gevolgen voor milieu en
economie» opgeleverd. In deze studie zijn de nieuwste inzichten over
de omvang van de stikstofdepositie verwerkt. Deze studie is als bijlage
bijgevoegd.
• De ontwikkeling van herstelstrategieën voor stikstofgevoelige
habitattypen. Het beschikbaar komen van deze strategieën is een
sleutel voor het gefaseerd en slim realiseren van de natuurdoelen. In
deze herstelstrategieën wordt niet alleen naar stikstof gekeken, maar
ook naar andere belemmerende factoren die realisatie van de
natuurdoelen in de weg staan. Het geeft nader richting aan de
nuancering van de kritische depositiewaarde voor stikstof. Hierdoor
kunnen die maatregelen worden genomen die maatschappelijk gezien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 654, nr. 83

2

•

•

•

het meeste opleveren tegen de laagste kosten. Er moet nog wel veel
werk worden verzet om deze herstelstrategieën meer praktisch
bruikbaar te maken in de beheerplanprocessen.
Voorstellen voor extra maatregelen om de stikstofemissies te beperken
op landelijk niveau: er is voortgang geboekt met voorstellen voor extra
generiek beleid door met name een pakket maatregelen dat er op
gericht is de stikstofemissie van de veehouderij te beperken. Verder
hebben verschillende provincies met grote ambitie en voortvarendheid
gewerkt aan provinciale aanpakken.
Uitgangspunten voor de toedeling van ontwikkelruimte zijn geformuleerd. Opgenomen is dat in het definitieve programma er ontwikkelruimte voor de MIRT-projecten wordt toegedeeld en daarnaast
voldoende regionale/lokale ontwikkelruimte ontstaat.
Het voorlopige programma heeft ook de kosten, financiering, de
monitoring en de borging verkend.

Tegelijkertijd kan vastgesteld worden dat het traject naar een definitef
programma op belangrijke punten nog nadere uitwerking behoeft.
De programmatische aanpak is pas klaar als deze in de praktijk werkt. De
komende maanden zullen belangrijke producten worden opgeleverd zoals
de herstelstrategieën, een rekeninstrument voor het doorrekenen van
gebiedsgerichte maatregelen, nader invullen van de ontwikkelruimte en
een concrete onderbouwing van kosten en financiering van de aanvullende maatregelen.
Met behulp van de programmatische aanpak waarin de verschillende
overheden intensief samenwerken en in goede afstemming met de
maatschappelijke organisaties zullen de lacunes worden opgevuld. Mijn
inzet is om op deze manier tot een breed gedragen definitief programma
te komen dat in de praktijk zijn waarde bewijst: duurzame ontwikkeling en
behoud van biodiversiteit gaan samen.
Het Voorlopige Programma is niet alleen een tussenproduct op weg naar
de definitieve PAS. Het is, met de aanvullende producten die de komende
maanden opgeleverd worden, te gebruiken om de implementatie van
Natura 2000 en het proces van vergunningverlening te ondersteunen.
Afwegingskader water
Voor het afwegingskader water heeft het regiebureau Natura 2000
bijgevoegde Strategie Water en Natura 2000 ontwikkeld.1 De strategie
geeft puntsgewijs aan hoe men per gebied tot realisatie van de wateropgave kan komen en beschrijft de prioritaire acties die nodig zijn om de
waterambities van Natura 2000 en TOP-gebieden te realiseren. De
waterstrategie is tot stand gekomen door samenwerking van experts van
waterschappen, terreinbeheerders en bevoegde gezagen en vervolgens
besproken met een brede groep betrokkenen. Ik vind de waterstrategie
waardevol omdat deze enerzijds bijdraagt aan de natuurdoelen en
anderzijds leidt tot duidelijkheid in de gebieden. De strategie is bestuurlijk
geaccordeerd en wordt als een werkbare aanpak gezien. Het Regiebureau
zal de voortgang bewaken.
Afwegingskader sociaaleconomische aspecten
Zoals ik meermalen met u gedeeld heb, hecht ik waarde aan een balans
tussen ecologie en economie.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Om natuurdoelen te realiseren is het van belang om de belanghebbenden
in de gebieden duidelijkheid te geven over de sociaaleconomische
perspectieven van het gebied. Voor het afwegingskader voor de sociaaleconomische aspecten hebben de maatschappelijke organisaties een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 654, nr. 83

3

eerste voorzet gedaan waarin hun wensen voor een sociaaleconomische
paragraaf in het beheerplan zijn beschreven. Vervolgens is het stuk onder
leiding van het Regiebureau Natura 2000 besproken met alle bevoegde
gezagen. Bijgevoegde afwegingskader (Beheerplannen Natura 2000:
Sociaaleconomische gevolgen en ontwikkelingsruimte)1 wordt gedragen
door de bevoegde gezagen en alle betrokken organisaties. Afgesproken is
om conform dit afwegingskader de sociaaleconomische paragraaf op te
stellen.
De sociaaleconomische paragraaf kan de beheerplanopstellers helpen de
sociaaleconomische aspecten op een goede manier in het beheerplan te
integreren. Soms kan de uitwerking beperkt zijn als de partijen het er over
eens zijn dat er geen of beperkte sociaaleconomische gevolgen te
verwachten zijn. In een aantal gevallen zal het noodzakelijk zijn een
zorgvuldige analyse uit te voeren om meer inzicht te krijgen. Het blijft dus
maatwerk per gebied waarbij gefocust moet worden op concrete
knelpunten en oplossingen.
Vertegenwoordiging in beheerplannen
In het veld waren zorgen over een mogelijk onevenwichtige vertegenwoordiging van belanghebbende partijen in de beheerplanprocessen. Ik
heb daarom het Regiebureau Natura 2000 gevraagd te laten onderzoeken
of dit incidenten zijn of een breder probleem. Het LEI heeft dit onderzoek
uitgevoerd en de vertegenwoordiging van verschillende organisaties in
kaart gebracht. In totaal zijn 62 van de 162 gebieden onderzocht die een
representatief beeld geven. Er is hierbij een verdeling gemaakt naar de
vertegenwoordigde partijen in de categorieën Rijksoverheid, Andere
overheid, Natuurbeschermingsorganisaties, Agrarisch bedrijfsleven,
Ander bedrijfsleven, Burgers en Overige belanghebbenden. De conclusie
is dat er over de hele linie sprake is van een evenwichtige vertegenwoordiging. Vastgesteld is ook dat afgelopen twee jaar de situatie is verbeterd.
Ik heb de uitkomsten van deze studie besproken met de maatschappelijke
organisaties. Zij onderschrijven de conclusies. We hebben afgesproken
dat als er lokaal knelpunten optreden in de beheerplanprocessen de
partijen elkaar direct aanspreken en het Regiebureau Natura 2000 wordt
ingeschakeld om tot een oplossing te komen.
Aanwijzingsbesluiten
Uw Kamer heeft verzocht om voorlopig geen definitieve aanwijzingsbesluiten te nemen. Dit in afwachting van het beschikbaar komen van
afwegingskaders voor stikstof, water en sociaaleconomische effecten.
Hierdoor wordt het risico groter dat het doel van vaststelling van alle
besluiten voor het eind van het jaar niet gehaald gaat worden. Ondanks
dat de voorbereidingen doorgaan, komt er druk op de planning. Het
vaststellen en publiceren van de besluiten moet gefaseerd plaatsvinden
om het zorgvuldig te kunnen uitvoeren. Nu de afwegingskaders voor
stikstof (voorlopig), water en sociaaleconomische effecten beschikbaar
zijn, zal ik de besluitvorming medio september weer ter hand nemen.
Daarbij gaat het vooralsnog om gebieden die voor stikstof niet complex
zijn. Voorts zal ik in overleg met provincies de verdere planning van de
aanwijzingsbesluiten bekijken. Dat geldt ook voor de planning van de
beheerplannen. Bestuurlijk is afgesproken dat dit rond 10 oktober gebeurt.
Tot slot

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Ik ben verheugd te kunnen vaststellen dat er weer goede stappen gezet
zijn op de door mij ingezette koers van rek en ruimte in Natura 2000. Door
de ontwikkeling van afwegingskaders voor stikstof, water en sociaaleco-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 654, nr. 83

4

nomische aspecten hebben we belangrijke stappen gezet naar een beter
werkbare en evenwichtige implementatie van Natura2000. Met deze
afwegingskaders wordt het lokaal en landelijk mogelijk om te komen tot
een zorgvuldige balans tussen mensen, natuur en economie.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 654, nr. 83

5