Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 285

Initiatiefnota van het lid Tielen over eerder en
duidelijker grenzen stellen

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
Inleiding
Jongeren zonder diploma vaker tussen wal en schip
burgemeester: Onderzoek naar wapenbezit onder jeugd na steekpartij
Tieners opgepakt voor neersteken portier
Zomaar drie willekeurige nieuwsberichten over jongeren in korte tijd. «De
jeugd heeft de toekomst» volgens een oeroud Nederlands gezegde. Maar
dat geldt niet voor alle jeugd. In dit voorstel wordt hernieuwd aandacht
gevraagd en voorstellen gedaan voor risicojeugd: tieners die overlast
veroorzaken, in de criminaliteit belanden en verstoken blijven van een
goed toekomst-perspectief. Om met duidelijke grenzen deze jongeren op
het rechte pad te brengen of te houden.
Grenzen overschrijden
Opgroeien gaat met vallen en opstaan. Mensen, jonge mensen in het
bijzonder, ontwikkelen zich door de grenzen van anderen op te zoeken.
Eerst de grenzen van hun ouders, later die van de mensen in de omgeving
van waar ze opgroeien. Zo leren ze wat normaal is en wat niet. In een
normale opgroeiomgeving zijn ouders duidelijk in het stellen van de
grenzen. Ook komen de grenzen van de omgeving overeen met de
grenzen die de maatschappij stelt. Kinderen en jongeren leren zo de
grenzen van hun eigen kunnen kennen, van de tolerantie van anderen en
van de mogelijkheden van en in de maatschappij. 1
Maar als de ouders geen grenzen stellen, of er in de directe omgeving,
een buurt andere normen worden gehanteerd dan in de rest van de
maatschappij, ontstaan problemen. Dan ontstaan grensoverschrijdend
gedrag, overlast en criminaliteit. Dergelijk gedrag brengt schade toe aan
anderen en aan de maatschappij. Schade op vele fronten: van pesten en
straatintimidatie tot onveilige buurten en geweld. Jaarlijks kost bijvoorbeeld de schade door jeugdcriminaliteit en jeugdoverlast de maatschappij

1

kst-35285-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

NJi 2013, de ontwikkeling van kinderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 285, nr. 2

1

direct enkele miljoenen euro2. Ook is grensoverschrijdend gedrag
schadelijk voor de jongeren zelf; ze maken hun eigen toekomstperspectief
kapot door gebrek aan opleiding, detentie, een strafblad en langdurige
afhankelijkheid en schulden. Dit heeft ook indirect een groot schadelijk
effect voor de maatschappij: een jaarlijks bedrag van een paar ton per
gezin rekent door tot miljoenen euro’s aan bijstandsuitkeringen, zorg en
ondersteuning en criminaliteitsschade.
Wie vaker dan eens mee de wijken in gaat, vooral in wijken die gekenmerkt worden door hoge werkloosheid en veel niet-Westerse migranten,
samen met handhavers, jongerenwerkers of de wijkagent, herkent hoe
jonge jongens op straat al voorbestemd zijn om het criminele pad op te
gaan. De wijkagent kent hun oudere broers die verdacht worden van of
vastzitten om drugshandel. De handhaver kent de ouders, die niet zo bezig
zijn met opvoeden. Jongerenwerkers hebben contact met groepen die
hun tijd vooral op straat doorbrengen. En duidelijk is dat alle signalen op
rood staan als het gaat om hun ontwikkeling: veel spijbelen en schoolverzuim, al een paar keer gepakt voor winkeldiefstallen, een grote bek
tegen volwassenen.
Daar hebben andere wijkbewoners last van. Rondhangende jongeren in
groepen roepen gevoelens van onveiligheid op. In wijken als Overvecht
ervaart meer dan de helft van de mensen regelmatig onveiligheid en bijna
de helft overlast.3 Dat is niet anders in bijvoorbeeld Poelenburg
(Zaanstad), Rotterdam en Groenewoud (Tilburg) en vergelijkbare wijken.
Het is tijd dat er wat aan wordt gedaan. Daarom vraagt de initiatiefnemer
met deze nota om hernieuwde aandacht voor jongeren en doet een
voorstel met een achttal concrete maatregelen om deze jongeren op het
rechte pad te brengen dan wel te houden. Om op die manier effectief en
duurzaam resultaat te bereiken: meer jongeren met perspectief en minder
jeugdoverlast en minder jeugdcriminaliteit.
Want de jeugd heeft de toekomst. En wat de initiatiefnemer betreft geldt
dat voor álle jeugd in álle wijken in Nederland. De initiatiefnemer wil dat
Nederland een land is waarin alle jongeren zich kunnen ontwikkelen en
ontplooien tot vrije individuen die verantwoordelijkheid nemen voor hun
leven en omzien naar elkaar. Ook die jongeren die nu als probleemjongere
worden bestempeld.
«Door jongeren die op het verkeerde pad lijken te belanden intensief
te begeleiden samen met school en de ouders, is gebleken dat we ze
weer goed op de goede weg konden helpen.»
[oud-burgemeester Zaltbommel]
Risicofactoren voor grensoverschrijdend gedrag
Van gewoon grenzen verkennen naar schadelijk gedrag gaat niet opeens,
zonder overgang. Dat blijkt ook wel uit de mate van voorspelling die de
handhavers en agenten op straat bijna intuïtief al toe kunnen passen. Uit
diverse onderzoeken is duidelijk dat jongeren die veel overlast veroorzaken of op het criminele pad geraken, vaak al bekend zijn met een aantal
specifieke risicofactoren. Deze risicofactoren zijn te clusteren in vier
groepen van factoren4:
1. De gezinssituatie is vaak in enige mate ontwricht. Denk aan (v)echtscheidingsproblematiek, afwezige vaders of anderszins gebroken
gezinnen. Een gebrekkige hechting met de ouder(s) speelt vaak een rol
2

Kostbare vriendschappen, Cebeon 2016.
Utrecht Monitor 2018.
4
Kostbare vriendschappen, Cebeon 2016.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 285, nr. 2

2

en misbruik, mishandeling en verwaarlozing zijn onderdeel van het
gezinsleven.
2. De betreffende jongeren hebben in veel gevallen verstandelijke of
psychische problemen. De lichte verstandelijke beperkingen, soms
gecombineerd met psychiatrische problematiek, van deze jongeren zijn
vaak niet direct zichtbaar, maar leveren wel veel aanpassingsproblemen op.
3. Gezin, noch directe omgeving bieden een stimulerend opgroeimilieu.
Integendeel. Het is een voedingsbodem voor crimineel en problematisch gedrag later. Jongeren hebben geen aansprekende rolmodellen:
ouders hebben geen werk, op school vinden ze weinig motivatie en
perspectief. Ontwikkeling wordt niet gestimuleerd. Terwijl agressief en
seksueel overschrijdend gedrag vaak doorgegeven worden van
generatie op generatie.
4. Er is nauwelijks sociaal-economisch perspectief, door schulden,
werkloosheid en gebrek aan opleiding. In het verlengde van bovenstaande hebben jongeren nauwelijks uitzicht op een diploma, laat
staan op een aantrekkelijke toekomst met huisje-baantje-liefje.
Deze risicofactoren zijn vooral individueel van aard. Ook groepsgedrag en
de directe omgeving spelen een rol. Wonen in verstedelijkt gebied
bijvoorbeeld vergroot de ontwikkeling van jeugddelinquentie (omgeving).
Dat heeft een grotere invloed dan bijvoorbeeld afkomst.
Gevolgen van grensoverschrijdend gedrag
Andere mensen en de samenleving ondervinden last van grensoverschrijdend gedrag. Allereerst natuurlijk de slachtoffers van criminaliteit in
het algemeen. 15% van de Nederlanders was in 2017 slachtoffer van een
delict.5 De jeugdcriminaliteit daalt, maar nog steeds waren er in 2018 ruim
16.000 minderjarige verdachten tussen 12 en 18 jaar oud.6 In Nederland
zijn enkele honderden problematische jeugdgroepen.7 Elk van die
groepen kost de maatschappij snel twee miljoen euro per jaar8.
Maar misschien zijn de indirecte en langetermijnkosten nog wel erger.
Jongeren die uiteindelijk als volwassene langdurig afhankelijk zijn van de
overheid door gebrek aan een diploma en werk, en door verhoogde
zorgkosten.
«Ik bied mijn 16-jarige zoon onderdak, ik ontvang keer op keer de
politie thuis, ik ben aansprakelijk. Maar als ik wil beslissen dat hij nu
eindelijk een afkickbehandeling gaat doen, heb ik ineens niets meer
te zeggen. Dat snap ik niet.»
[Moeder van Amsterdams top400]
En de meisjes dan...?
Eén op de vijf jeugdige verdachten is vrouwelijk.9 Als samenleving
hebben we «minder last» van «meisjes met problemen». Bij meisjes is
grensoverschrijdend gedrag vaak niet zozeer schadelijk voor anderen,
maar vooral voor henzelf. Groepsverkrachtingen, tienerzwangerschappen
en gedwongen prostitutie komen vaker voor bij meisjes die te maken
hebben met de risicofactoren zoals ontwrichte gezinnen of gebrek aan
sociaal-economisch perspectief. Afkomst en cultuur zijn vaak factoren die
in verband staan met ervaren minderwaardigheid ten opzichte van
jongens. Huwelijksdwang en isolement en uitsluiting staan een gezond
5

Criminaliteit in beeld (dd 15 mei 2018).
CBS 2019.
Ferwerda en Van Ham, Problematische jeugdgroepen in Nederland 2014.
8
Kostbare vriendschappen, Cebeon 2016.
9
WODC. Delinquente meisjes. 2011.
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 285, nr. 2

3

perspectief voor meisjes in de weg. Ook voor de toekomst van meisjes is
eerder en effectiever ingrijpen van belang.
Overheidsbeleid leidt tot resultaat, maar veel open eindjes en
nieuwe problemen
Natuurlijk zijn deze problemen niet nieuw. De risicofactoren waar
probleemjongeren mee te maken hebben, strekken zich uit tot verschillende domeinen. Gezin en opvoeding, onderwijs, (geestelijke) gezondheidszorg en uiteindelijk ook politie en justitie spelen alle een rol in zowel
de problematiek als de oplossingen voor die jongeren.
De afgelopen jaren is door de landelijke overheid samen met lokale
overheden ingezet op het voorkomen en bestrijden van jeugdoverlast en
jeugdcriminaliteit in verschillende domeinen.
Een overzicht van de ingezette maatregelen:
Domein Zorg voor Jeugd
• In 98% van de gezinnen komt de verpleegkundige jeugdgezondheidszorg (jgz) achter de voordeur, kort na de geboorte van een kind. Zij
hebben zicht op de gezinssituatie en monitoren niet alleen de groei
maar ook de ontwikkeling van kinderen tot ze 14 jaar zijn. Als ouders
hulpvragen hebben of er zijn signalen van problemen met de
opvoeding, kan jeugdgezondheidszorg laagdrempelig opvoedingsondersteuning bieden. De inrichting van de jeugdgezondheidszorg is de
verantwoordelijkheid van de gemeentes. In sommige gemeentes
wordt op basis van vroege risicosignalen aan gezinnen opvoedhulp
aangeboden, soms onder lichte dwang. Dit blijkt effectief.10
Voor jongeren met zware psychiatrische problematiek die risico geeft
op agressief en overlastgevend gedrag zijn er jeugdzorgplusinstellingen. In deze instellingen worden jongeren via dwang en drang (met
behulp van een zogenoemde civielrechtelijke maatregel) opgenomen
voor behandeling en begeleiding. Deze vorm van zorg staat onder druk
door het gesloten karakter en het gebrek aan overtuigende resultaten
voor de langetermijn. Hierin speelt ook mee dat de civielrechtelijke
maatregel in principe vervalt zodra de betreffende jongere 18 wordt.
Gedwongen opname voor behandeling en begeleiding is dan pas weer
mogelijk als daar een (strafrechtelijke) aanleiding toe is.
«Hij werd in die instellingen gepest, maar was zelf ook een pester. Hij
liep vaak weg. Al voor zijn 18e kwam hij in aanraking met justitie. Hij
kreeg adhd-medicijnen en anti-psychotica. Tot zijn 18e. Daarna was
hij volwassen en werd hij kennelijk losgelaten. #verkrachting
[Saskia Belleman, rechtbankjournalist]
Domein Onderwijs
• Al enkele jaren is, geïnitieerd door het programma «Aanval op de
uitval» groeiende aandacht voor vroegtijdig schoolverlaten. Vanaf 2019
zijn scholen en gemeenten verplicht om daar samen aan te werken. Dit
is van toepassing op vervolgonderwijs, te weten middelbaar en hoger
beroepsonderwijs. Terwijl de risicogroep als het gaat om schoolverzuim en spijbelen vaak nog op het voortgezet onderwijs of zelfs op de
basisschool zit. Er zijn voor basis- en vo-scholen normen afgesproken,
maar hoe die in de praktijk uitvoering krijgen samen met de gemeentelijke afdeling leerplicht is heel verschillend.11
Domein Justitie & Veiligheid
• Sinds 2008 is bureau Halt onderdeel van de jeugdstrafrechtketen met
als doel recidive te voorkomen onder jeugdige verdachten van kleine
10
11

Actiz, Investeren in opvoeden en opgroeien loont. 2013.
https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/leerplichtwet/inspectietoezicht-op-nalevingleerplichtwet-door-scholen-blijkt-effectief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 285, nr. 2

4

delicten, zoals vuurwerk, schoolverzuim en winkeldiefstal. Met
alternatieve straffen en ouderbetrokkenheid lijkt recidive in een groot
aantal gevallen inderdaad te verminderen. Maar de steeds jongere
leeftijd van verdachten (10–11jr) én de soms zwaardere delicten maken
dat de rechter niet altijd een Halt kan opleggen, terwijl dat wel passend
en effectief zou kunnen zijn.12
• Het jeugdstrafrecht is in 2014 op een aantal punten aangepast.
Belangrijkste verandering is dat ook jongvolwassenen (18–23jr) onder
het jeugdstrafrecht kunnen vallen. Dit is een leeftijdsverhoging en
heeft als doel dat er meer recht wordt gedaan aan die jongeren die op
hun 18e mentaal en cognitief nog verre van volwassen zijn.
Domeinoverstijgend
• Om Zorg en Justitie en Veiligheid meer aan elkaar te verbinden,
bestaan er sinds enkele jaren de zogenoemde Zorg- en Veiligheidshuizen in de regio’s. In elk geval op papier. Het is onduidelijk in hoeverre
deze Veiligheidshuizen specifiek voor jongeren gebruikt worden en of
dit tot goede afstemming leidt.
• De verwijsindex is ingesteld om professionals die bijvoorbeeld
kindermishandeling of andere risicofactoren vermoeden, te helpen om
hun vermoedens te delen en daarmee passende zorg en ondersteuning te kunnen bieden. Dit instrument werkt alleen maar als (bijna)
elke bij jeugd betrokken professional ermee werkt. Het is nu onduidelijk wat het gebruik en de effectiviteit is van de verwijsindex. Evaluatie
daarvan vindt dit jaar (2019) plaats.
Lokaal
• In Amsterdam startte in 2012 een specifieke aanpak voor jonge
veelplegers onder de naam Top400. De kern van deze aanpak was een
domeinoverstijgende samenwerking tussen professionals om jongeren
terug op het rechte pad te brengen. Op zich lijkt deze aanpak effectief,
al is niet goed te duiden of deze ook kosteneffectief is.
• Een andere persoonsgerichte aanpak is de plus-minaanpak zoals die in
Zaltbommel en Tilburg is ingezet. Gezinnen worden in kaart gebracht
en de personen in het gezin die op het randje van afglijden staan (+/–),
worden naar de + bewogen met intensief contact en interventies.
• In andere steden en grote gemeenten wordt vaker en meer geïnvesteerd in handhavers en toezichthouders in specifieke wijken. Ook
jeugdagenten en stadsmariniers worden ingezet. Niet overal zijn
heldere gegevens over de (kosten)effectiviteit van deze inzet.
«Kijk die jongen met die scooter. Zo’n nieuwe dure scooter kan hij
nooit zelf betalen. Ik weet uit wat voor gezin hij komt. Ik weet ook dat
zijn broer vorige week weer is aangehouden. Voor drugshandel. En
ondertussen loopt deze jongen ons elke dag meer dan eens uit te
dagen. Dit loopt toch niet goed af zo?!»
[BoA Overvecht]
Vroeger en effectiever grenzen stellen om erger te voorkomen
Het is tijd voor hernieuwde aandacht voor de probleemjeugd van nu. Het
is tijd om de rol en verantwoordelijkheid van ouders en verzorgers in de
opvoeding met kracht te benoemen. «Grenzen stellen» begint bij de
opvoeding. Vroeger en effectiever ingrijpen als ouders tekort schieten, is
nodig om te zorgen dat die jongens en meisjes, waarvan op basis van
risicofactoren en vroege signalen te voorspellen is dat ze af gaan glijden,
op het rechte pad blijven. Niet door de ouders opzij te schuiven, maar juist
door hun verantwoordelijkheid serieus te laten nemen. Desnoods met
enige dwang.

12

Halt werkbezoek, januari 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 285, nr. 2

5

Om bij te dragen aan toekomstperspectief, om maatschappelijke kosten te
besparen en om te zorgen dat mensen in alle wijken in Nederland zich
veilig voelen en geen last hebben van jeugdoverlast.
Beslispunten
De initiatiefnemer stelt een achttal uitgewerkte maatregelen voor:
1. Verplicht ouderbetrokkenheid in alle zorg-, onderwijs- en
straftrajecten
Ouders zijn verantwoordelijk voor de handel en wandel van hun kind
tot deze echt op eigen benen kan staan. De financiële aansprakelijkheid
geldt tot het 21e jaar en voor andere zaken is de ouder tot de 18e verjaardag verantwoordelijk. Toch worden ouders nogal eens (opzettelijk)
buitengesloten in het contact tussen overheid en jongeren. Vaak niet
eens heel bewust; ouders zijn nou eenmaal de personen waar pubers
zich juist tegen áfzetten. Soms omdat er al zoveel problemen en
hulpverleners betrokken zijn, soms om handelingsverlegenheid door
bijvoorbeeld een cultuurkloof tussen hulpverlener(s) en ouder(s).
Tegelijkertijd laten onderzoeken zien dat ouderbetrokkenheid een
positief effect heeft op het verminderen van recidive. Bovendien is het
goed om de verantwoordelijkheid van ouders voor hun kinderen
expliciet te blijven benoemen. En ouders daarop te blijven aanspreken.
Daarom is het noodzakelijk om altijd tenminste één en liever beide
ouders actief onderdeel te laten zijn van contact, preventie, straf en
behandeling.
Zolang kinderen géén 18 zijn en de ouders verantwoordelijk moeten de
ouders het eerste aanspreekpunt zijn voor de overheid. Het is dan aan
ouders en niet aan de overheid om te bepalen hoeveel vrijheid en
zelfstandigheid zij hun kind geven. Tenzij duidelijk is dat ouders
tekortschieten.
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen de regering te verzoeken de
volgende maatregelen te nemen:
> maak richtlijnen over overheidscommunicatie jegens minderjarigen, waarbij ook altijd met de ouders wordt gecommuniceerd en
maak deze ook van toepassing op onderwijsinstellingen, waarbij
ouders worden aangesproken bij verzuim of andere nietnagekomen afspraken.
> maak ouderondersteuning m.b.v. (verplichte) oudercursussen (ook
gericht op hechting) en tijdelijk pleegouderschap onderdeel van het
jeugdhulpaanbod.
> maak het mogelijk om bij, door onafhankelijk toezicht, bewezen
nalatigheid van betrokkenheid door ouders, kinderbijslag te korten
of in te trekken.
> maak via de (jeugd)wet mogelijk dat de ouder(s) een expliciete rol
hebben in de besluitvorming over intensieve zorgtrajecten (denk
aan afkicktrajecten).
2. Verstevig verbinding straf en zorg
Straffen dient drie doelen: vergelding, voorkomen van recidive en
veiligheid voor de omgeving. Wetenschappelijke onderzoeken tonen
aan dat specifieke cognitieve en systeemtherapieën uitermate effectief
zijn in het terugdringen van recidive bij jeugdige daders.13 Deze
behandelingen zijn lang niet altijd standaard onderdeel van de
strafrechtelijke maatregel. Dat is wel aan te bevelen, maar vergt dan
wel nader onderzoek. Tegelijkertijd is het belangrijk om ook vergelding

13

Proefschrift Thimo van der Pol, Arkin 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 285, nr. 2

6

en veiligheid voor de maatschappij altijd onderdeel van straf te laten
blijven.
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen de regering te verzoeken de
volgende maatregelen te nemen:
> verdubbel de maximumstraffen bij ernstige gewelds- en zedendelicten om het element van vergelding zwaarder te laten wegen,
onderzoek de mogelijkheid van minimumstraffen.
> zorg dat jongeren die via het adolescentenstrafrecht in detentie
zitten bewezen zorg- en onderwijstrajecten volgen om recidive te
voorkomen.
> maak voor veiligheid en recidiverisico altijd besliscriteria van de
overwegingen m.b.t. bezuinigingen op capaciteit en de infrastructuur van jji’s.
3. Standaardiseer de aanpak ongeoorloofd schoolverzuim en
schoolverlaten
Er zijn landelijke normen over verzuim. Maar lang niet in alle regio’s en
gemeentes in Nederland maken basisscholen en vo-scholen dezelfde
praktische afspraken met betrekking tot het melden van ziekte en
ongeoorloofd schoolverzuim. Dit betekent dat risicojongeren soms
heel lang onder de radar kunnen blijven, terwijl verzuim of spijbelen
allang een duidelijk signaal voor professionals had kunnen zijn om in
te grijpen. Dit kan immers een teken zijn van verwaarlozing of
mishandeling in het gezin, maar ook van opkomend overlastgevend of
crimineel gedrag.
Daarnaast blijkt dat de regionale meldcoördinatiepunten (RMC’s) nog
te weinig resultaat laten zien als het gaat om voortijdig schoolverlaten.
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen de regering te verzoeken de
volgende maatregelen te nemen:
> maak met scholen en gemeentes bestuurlijke afspraken over
uitvoering van de afgesproken normen m.b.t. ziekte, verzuim en
schooluitval. Verbind (financiële) consequenties aan organisaties
die de afspraken niet nakomen.
> betrek in deze bestuurlijke afspraken de noodzaak van meer en
beter contact tussen scholen en leerplichtambtenaren.
4. Signaleer verstandelijke beperkingen of psychische problematiek eerder
Een van de grote risicofactoren van overlastgevend of crimineel
gedrag is verstandelijke of psychische problematiek. Onderzoek toont
aan dat een objectieve screening (bijvoorbeeld de zogenoemde SCIL)
bij zorgtrajecten, leidt tot beter passende zorg en begeleiding van
risicojongeren. Het verdient nader onderzoek om te kijken of een
standaard SCIL bij schoolverzuim, overlast of kleine vergrijpen,
stelselmatig leidt tot betere zorg en daarmee effectievere aanpak en
begeleiding van deze jongeren.
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen de regering te verzoeken de
effectiviteit van een screeningsinstrument zoals SCIL bij opkomende
signalen van risicojongeren te onderzoeken en daarbij de onderzoeksresultaten te vertalen in beleid
5. Verruim mogelijkheden van bureau Halt bij jongere verdachten
van 10–11 jaar
Het aantal kinderen van 10 of 11 jaar dat al overlastgevend of crimineel
gedrag vertoont, stijgt. Op welke manier deze kinderen en hun
opvoeders geholpen kunnen worden op het rechte pad te blijven, is
nog niet duidelijk. Deels omdat het strafrecht -ondanks de ernst van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 285, nr. 2

7

sommige delicten- niet van toepassing is. Bureau Halt heeft bewezen
dat het voor de iets oudere verdachten (12 en 13-jarigen) trajecten
heeft die recidive sterk verminderen. Het zou vanuit die kennis
mogelijk moeten zijn om Halt bereikbaar te maken voor 10–11-jarigen.
Of dit via de strafrechtelijke keten of via civielrechtelijke dwang moet
worden geregeld is afhankelijk van nog te verzamelen inzichten uit o.a.
andere landen.
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen de regering te verzoeken te
onderzoeken op welke manier specifieke straf- en zorgmaatregelen
voor verdachte 10- en 11-jarigen effectief zijn
6. Zorg ervoor dat alle professionals de Verwijsindex gebruiken
Het is onduidelijk of professionals die werken met jongeren, daadwerkelijk gebruik maken van instrumenten als het Zorg- en Veiligheidshuis
en de Verwijsindex.14 Sluiten die instrumenten aan bij de dagelijkse
werkelijkheid van professionals? Het gebruik verschilt nogal per regio
en de algemene terugkoppeling is dat de verwijsindex te weinig
effectief is. Door veel professionals worden privacyregels genoemd als
sta-in-de-weg. Dit lijkt vaak ook wel een manier om «van ingewikkelde
regels af te zijn».
De initiatiefnemer is ervan overtuigd dat professionals in het onderwijs, de zorg en de veiligheidsketen hun kennis over specifieke
risicojongeren met elkaar moeten delen. Alleen dan kan tijdig
gesignaleerd en ingegrepen worden en afglijden worden voorkomen.
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen de regering te verzoeken de
volgende maatregelen te nemen:
> maak concrete en praktische protocollen over wat er wél kan aan
gegevensdelen i.p.v. wat er niet kan.
> verbeter het gebruik en de werking van de verwijsindex op basis
van het evaluatieonderzoek, dat in 2019 beschikbaar komt.
7. Maak mogelijk dat civielrechtelijke maatregelen ook na 18 jaar
toegepast kunnen worden
Sommige jongeren zijn dermate psychiatrisch ziek dat een opgelegde
behandeling niet leidt tot genezing of afdoende beheersing. Toch
vervalt de civielrechtelijke maatregel zodra de jongere zijn 18e
verjaardag viert. Dit betekent dat de zorginstellingen deze jongeren de
maatschappij in moeten sturen, terwijl de jongere een potentieel risico
is voor zijn omgeving.
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen de regering te verzoeken de
volgende maatregelen te nemen:
> verzamel meer wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van de
gebruikte interventies in jeugdzorgplus.
> maak via de (Jeugd)wet mogelijk dat verlenging van civielrechtelijke maatregelen mogelijk is na 18 jaar.
8. Doe meer onderzoek naar risicofactoren en perspectief van
meisjes
Er is nog weinig bekend over de risicofactoren, de criminaliteit en de
perspectieven van meisjes die op jonge leeftijd van het rechte pad
afdwalen. Tegelijkertijd wordt nu steeds meer bekend over de soms
schrijnende situaties waar meisjes die te maken hebben met de
eerdergenoemde risicofactoren en in probleemwijken in terechtkomen.
Groepsverkrachtingen en gedwongen prostitutie zijn daarbij steeds
vaker aan de orde. Vervolging van de daders wordt nog weinig gedaan

14

DSP-groep. Evaluatie verwijsindex risicojongeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 285, nr. 2

8

omdat de slachtoffers zelf geen aangifte doen. Door schaamte, het
moeten hooghouden van de eer, of andere sociale druk.
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen de regering te verzoeken de
volgende maatregelen te nemen:
> breng concreet in beeld hoe het de zussen van criminele jongens,
criminele meiden, maar ook de vrouwelijke slachtoffers van
jeugdcriminaliteit vergaat, wie het zijn en wat werkt om hun
perspectief te verbeteren.
> help scholen en zorgprofessionals risicofactoren te herkennen bij
meisjes en zorg dat deze hulp kunnen inroepen om gedwongen
prostitutie en groepsverkrachtingen te voorkomen.
> maak meer gebruik van de bestaande wettelijke uitzonderingsgrond
bij aangiften als de integriteit van slachtoffer(s) ernstig wordt
bedreigd of als ze evident in een afhankelijkheidspositie (bijv.
verstandelijke beperking), zodat ambtshalve vervolging bij
groepsverkrachting en misbruik het uitgangspunt is.
Financieel
Het is nog niet mogelijk de exacte en concrete financiële consequenties
van deze nota in kaart te brengen.
Slotwoord
Deze initiatiefnota bevat een pakket van concrete en stevige maatregelen
gericht op eerder en duidelijker grenzen te stellen. Uitwerking in
onderzoek, beleidsvoorstellen en wet- en regelgeving kost tijd, maar kan
naar verwachting binnen de bestaande middelen worden gedaan.
Met behulp van een continue agenda én samenwerking met de
gemeenten die zich herkennen in de problematiek en in de mogelijke
oplossingen, moet het mogelijk zijn om het komende jaar al een merkbaar
effect te helpen realiseren in al die wijken en buurten waar probleemjongeren zich misdragen.
Tielen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 285, nr. 2

9