Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33659

Wijziging van de Wet gemeenschappelijke
regelingen en enkele andere wetten in verband
met de afschaffing van de plusregio’s

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 19 november 2013
Inleiding
Met veel belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag van de
vaste commissie voor Binnenlandse Zaken over haar bevindingen inzake
bovenvermeld wetsvoorstel.
Ik ga gaarne in op de gestelde vragen van de leden van de verschillende
fracties. De reactie in de onderhavige nota naar aanleiding van het verslag
op de door de verschillende fractieleden gestelde vragen en gemaakte
opmerkingen geef ik mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur
en Milieu. Mijn antwoorden heb ik, omwille van de samenhang, op de
volgende wijze, naar onderwerp, gerangschikt:
1. Doel
2. Herverdeling taken plusregio’s
3. Keuze voor twee vervoerregio’s
4. Relatie met andere voorstellen bestuurlijke inrichting
5. Overig
Deze nota gaat vergezeld van een nota van wijziging met wetstechnische
aanpassingen. Voor een toelichting op die wijzigingen wordt verwezen
naar de nota van wijziging.
1. Doel
De leden van de fracties van de PvdA, de SP, D66, de ChristenUnie en
50PLUS stellen vragen in verband met de reikwijdte en het beoogde doel
van het wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel beoogt de verplichting voor de gemeenten in de
grootstedelijke gebieden om samen te werken in plusregio’s, waaraan bij
wet rechtstreeks taken, bevoegdheden en middelen zijn toegekend, af te
schaffen. De reden daarvoor is tweeledig. Ten eerste is er de wens om
taken de beleggen binnen de rechtstreeks democratisch gelegitimeerde
bestuurlijke hoofdstructuur. Daarnaast heeft het kabinet de overtuiging dat
de argumenten die een verplichte samenwerking van de gemeenten in de

kst-33659-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

1

desbetreffende grootstedelijke gebieden in de gekozen vorm rechtvaardigden, thans niet langer gelden.
Zoals gezegd bestaat bij het kabinet de wens om taken te beleggen binnen
de rechtstreeks democratisch gelegitimeerde hoofdstructuur van Rijk,
provincies en gemeenten. Deze drie bestuurslagen vormen samen de
gedecentraliseerde eenheidsstaat, zoals deze sinds het midden van de
negentiende eeuw constitutioneel is verankerd in de Grondwet en de
daaruit voortvloeiende organieke wetgeving: de Provinciewet en de
Gemeentewet.
De grondwettelijke verankering van deze hoofdstructuur brengt mee dat
het zwaartepunt van de bestuurlijke taakbehartiging bij de tot de
bestuurlijke hoofdstructuur behorende organen behoort te liggen.
Taaktoedeling aan andere organen is mogelijk, maar dit kan slechts een
afgeleid en aanvullend karakter hebben op de grondwettelijk verankerde
hoofdstructuur.
Om de organisatie van hun bestuurlijke taakbehartiging zo in te richten
dat deze het beste in staat is om de hen opgedragen taken zo effectief en
efficiënt mogelijk te kunnen uitvoeren, beschikken de decentrale
overheden over een wettelijk instrumentarium dat hen verschillende
mogelijkheden voor gemeenschappelijke taakbehartiging biedt, de Wet
gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Deze wet, die eveneens deel
uitmaakt van de organieke wetgeving (zij vindt haar basis in artikel 135
van de Grondwet), biedt het juridische kader – met inbegrip van regels
over besluitvorming, controle en verantwoording – voor verschillende
vormen van publiekrechtelijke samenwerking tussen decentrale bestuursorganen. Deze verschillende vormen van samenwerking maken het
mogelijk de zwaarte van het organisatorisch verband af te stemmen op de
aard van de gezamenlijk te behartigen taak of taken.
Intergemeentelijke samenwerking op basis van de Wgr moet worden
gekarakteriseerd als een vorm van verlengd lokaal bestuur, waarbij de
vrijwilligheid van de samenwerking voor wat betreft de aard van de
belangen, de keuze van de partners en de vorm van de samenwerking
uitgangspunt is. Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden zijn
vanwege hun beperkte taakopdracht functionele hulpstructuren (gesloten
huishouding) met een van de gemeenten afgeleid karakter. Zij worden
bestuurd door de deelnemende gemeenten, met als gevolg dat een bij
gemeenschappelijke regeling ingesteld openbaar lichaam zowel een
interne als een externe verantwoordingsrelatie kent: één tussen het
dagelijks bestuur en het algemeen bestuur van het openbaar lichaam en
één tussen de leden van het algemeen bestuur van het openbaar lichaam
en de gemeentelijke organen die zij vertegenwoordigen. Het karakter van
hulpstructuur ten dienste van de deelnemende gemeenten komt tot
uitdrukking in de indirecte democratische legitimatie van het samenwerkingsverband. In de geregeld gevoerde discussie over de democratische
controle op bij gemeenschappelijke regelingen ingestelde openbare
lichamen, is dan ook steeds de nadruk gelegd op de controle door de
raden van de deelnemende gemeenten, omdat het introduceren van
vormen van directe kiezerslegitimatie de zelfstandigheid van de samenwerkingsverbanden zou vergroten en hun aanvullende karakter als
hulpstructuur zouden aantasten.
Uitgangspunt is dus dat interbestuurlijke samenwerking in principe
slechts vrijwillig tot stand komt. Desalniettemin kunnen er zich situaties
voordoen waarbij er goede redenen kunnen zijn om af te wijken van dit
uitgangspunt en om toch samenwerking in enigerlei vorm te verplichten.
Een dergelijke afwijking dient echter goed gemotiveerd te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

2

In 1994 heeft de wetgever op goede gronden besloten om in het kader van
het zogenaamde BoN-proces (Besturen op niveau) de Kaderwet bestuur in
verandering tot stand te brengen en de gemeenten behorende tot de in
die wet omschreven stedelijke gebieden te verplichten tot samenwerking
op een aantal in die wet genoemde terreinen. De bestuurlijke problematiek in de grootstedelijke gebieden noodzaakte daartoe. Deze werd zelfs
van zodanige aard geacht dat met de Kaderwet bestuur in verandering het
perspectief werd geopend voor het fasegewijs toegroeien naar een
nieuwe bestuursvorm. Om die (laatste) reden werd gekozen voor de
rechtstreekse toedeling van een substantieel pakket van taken en de
daarbij behorende middelen.
Sindsdien is de situatie in de grootstedelijke gebieden ingrijpend
gewijzigd. Het perspectief van een nieuwe bestuursvorm in de grootstedelijke gebieden is geen werkelijkheid geworden en een herziening van de
bestuurlijke organisatie in grootstedelijke gebieden is niet meer aan de
orde. Daarnaast is er in de stedelijke gebieden een bestendige cultuur van
samenwerking tussen de gemeenten gegroeid. Zoals in de memorie van
toelichting bij het wetsvoorstel is aangegeven, is het kabinet van oordeel
dat er thans langs andere weg kan worden voorzien in de behoefte aan
bestuurlijke voorzieningen rondom de grote steden, namelijk door de
overheden zelf weer meer de ruimte te bieden om te kiezen voor de meest
adequate vorm van samenwerking. Nu het kabinet de wens heeft terug te
keren naar de bestuurlijke hoofdstructuur en de argumenten die destijds
een verplichte samenwerking van de gemeenten in de desbetreffende
grootstedelijke gebieden in de gekozen vorm rechtvaardigden, niet langer
gelden, is het kabinet van mening dat aan de in deze gebieden bestaande
afwijking van de reguliere bestuurlijke verhoudingen een einde moet
komen. Dat de plusregio’s goede resultaten hebben geboekt, zoals de
leden van de SGP-fractie terecht opmerken, doet daar niets aan af.
De leden van de fractie van de D66-fractie en de fractie van de
ChristenUnie vragen of de argumentatie die leidt tot het schrappen van de
plusregio’s ook gevolgen heeft voor de visie op andere vormen van
intergemeentelijke samenwerking die min of meer verplicht zijn, zoals de
Regionale Uitvoeringsdiensten (RUD’s), de veiligheidsregio’s en regio’s
ten behoeve van de decentralisaties in het sociale domein (3D’s).
De argumentatie voor het afschaffen van de plusregio’s heeft geen
gevolgen voor andere vormen van verplichte samenwerking, omdat elke
afwijking van het uitgangspunt van vrijwilligheid op zijn eigen merites
moet worden beoordeeld. Afwijking van het uitgangspunt van vrijwilligheid van samenwerking vraagt een dragende motivering die de
afwijking en de wijze waarop daaraan vorm wordt gegeven kan rechtvaardigen.
Voor wat betreft de veiligheidsregio’s is de rechtvaardiging gelegen in het
belang van een landsdekkende organisatie van voldoende kwaliteit en
capaciteit voor brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Na
de opheffing van de Bescherming Bevolking zijn we in Nederland met de
Brandweerwet 1984, de Rampenwet, de Wet rampen en zware ongevallen
en de Wet geneeskundige hulpverlening bij rampen toegegroeid naar een
vanuit het lokale bestuur opgebouwde organisatie op regionaal niveau.
De Wet veiligheidsregio’s is een nieuwe stap in die ontwikkeling, waarbij
de regionale brandweer tot stand is gebracht, de regionale taakopdracht is
verbreed tot crisisbeheersing en de bestuurlijke verantwoordelijkheid bij
rampen en crises van meer dan plaatselijke betekenis is geregeld. De Wet
veiligheidsregio’s voorziet in een verplichte overdracht van lokale taken
naar het regionale niveau. Een belangrijk argument voor deze regionale
structuur is mede gelegen in de overweging dat deze in staat moet zijn
om bij bovenlokale, bovenregionale en nationale incidenten op te treden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

3

Het kabinet ziet geen enkele aanleiding om de overwegingen die ten
grondslag liggen aan de vorming van de veiligheidsregio’s nu anders te
beoordelen.
Ten aanzien van de vorming van de Regionale uitvoeringsdiensten
(omgevingsdiensten) moet allereerst worden opgemerkt dat daaraan geen
wettelijke verplichting ten grondslag ligt. De vorming van de Regionale
uitvoeringsdiensten is de resultante van bestuurlijke afspraken tussen het
Rijk, de VNG en de gemeenten.
Op dit moment zijn de omgevingsdiensten allemaal ingesteld. Binnenkort
zal een wetsvoorstel tot wijziging van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht (verbetering vergunningverlening, toezicht en
handhaving) bij de Tweede Kamer worden ingediend. Het wetsvoorstel
beoogt een borging van de bestaande situatie, een landsdekkend stelsel
van deze omgevingsdiensten.
Voor de verdere achtergronden hiervan zij verwezen naar het desbetreffende wetsvoorstel.
Wat betreft de decentralisaties in het sociale domein is de vorming van
samenwerkingsverbanden evenzeer de resultante van afspraken tussen
het Rijk, de VNG en de gemeenten, gebaseerd op het gedeelde besef dat
een integrale uitvoering van taken op dit brede terrein uitvoeringskracht
vraagt die slechts met samenwerking kan worden verkregen. Gemeenten
krijgen de verantwoordelijkheid om zelf deze samenwerking te organiseren op de onderwerpen waarvoor dit nodig is. Wel is voorzien in een
bevoegdheid om zo nodig te kunnen borgen dat overal goede samenwerkingsverbanden worden ingericht om zo een samenhangende uitvoering
mogelijk te maken.
Het kabinet ziet geen aanleiding om te komen met nieuwe wijzigingsvoorstellen van de Wgr om het democratisch gehalte van samenwerkingsverbanden te versterken, zoals de leden van de SP-fractie vragen. Er zij op
gewezen dat bij de Tweede Kamer een voorstel tot wijziging van de Wgr
aanhangig is1 waarin enkele voorstellen zijn opgenomen die zijn gericht
op versterking van de democratische controle op samenwerkingsverbanden en van de interne checks and balances binnen het openbaar
lichaam. Het dagelijks bestuur wordt wettelijk verplicht het algemeen
bestuur actief inlichtingen te verstrekken en het algemeen bestuur krijgt
de wettelijke bevoegdheid leden van het dagelijks bestuur te ontslaan.
Voorts bevat het wetsvoorstel voorstellen om een betere aansluiting te
bewerkstelligen tussen de begrotingscyclus van de gemeenten en die van
het intergemeentelijk openbaar lichaam, zodat de positie van de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten op het bestuur en het beleid van
samenwerkingsverbanden wordt versterkt. Het kabinet meent dat de Wgr
voldoende instrumenten biedt om het democratisch gehalte van samenwerkingsverbanden te borgen, zowel in de interne verantwoordingsrelatie
binnen het samenwerkingsverband als in de externe relatie tussen de
leden van het algemeen bestuur van het intergemeentelijk openbaar
lichaam en de deelnemende gemeenten. Van wezenlijk belang is echter
dat deze instrumenten in de praktijk ook worden benut. Voorwaarde
daarvoor is dat de gemeenteraden aandacht hebben voor de intergemeentelijke taakbehartiging.
De leden van de CDA-fractie wijzen op een analyse van de Raad van het
openbaar bestuur dat de stadsregio voor kiezers, maar vaak ook voor
raadsleden een abstractie is, waarvan zij niet weten hoe zij invloed kunnen
uitoefenen op de besluitvorming of kunnen bijsturen als dat nodig. Dat is
des te pijnlijker als het om strategische beleidskeuzes gaat, waarover
1

Kamerstuk 33 597.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

4

democratische verantwoording essentieel is, aldus de Raad. De aan het
woord zijnde leden vragen of de regering deze analyse deelt. In hoeverre
staat democratische legitimatie op gespannen voet met de gewenste
slagvaardigheid in het openbaar bestuur zo vragen deze leden.
De keuze voor samenwerking in een gemeenschappelijke regeling
veronderstelt de aanwezigheid van gemeenschappelijke belangen en de
overtuiging dat gemeenschappelijke taakbehartiging alle deelnemers
voordeel oplevert. Of gezamenlijke besluitvorming in een samenwerkingsverband dat door alle deelnemende gemeenten wordt bestuurd, nadelige
effecten heeft op de slagvaardigheid van bestuur hangt van vele factoren
af, maar een hele belangrijke factor zal zijn de mate waarin er bij het
aangaan van de samenwerking of gedurende het verloop van de
samenwerking overeenstemming bestaat over de doelen die met de
samenwerking worden nagestreefd. Naarmate de verschillen tussen de
deelnemers groter zijn, zal bestuurlijk meer moeten worden geïnvesteerd
in het bereiken van overeenstemming over het te voeren beleid en het
tijdig betrekken van de raden van de deelnemende gemeenten om het
draagvlak voor de samenwerking te behouden. De observatie dat
intergemeentelijke samenwerkingsverbanden voor raadsleden een
abstractie kunnen zijn, is herkenbaar, maar kan worden ondervangen door
de democratische middelen te gebruiken die de raad en afzonderlijke
raadsleden hebben om aan de verantwoordelijke wethouder informatie te
vragen over zijn handelen in het bestuur van het samenwerkingsverband
respectievelijk hem daarvoor ter verantwoording te roepen. Alleen dan
kan de raad zijn controlerende taak waarmaken en op de hoogte zijn
wanneer zich strategische beleidskeuzen aandienen.
Het kabinet realiseert zich, ook in het licht van de decentralisaties en de
daarmee gepaard gaande noodzakelijke samenwerkingsverbanden die op
gemeenten afkomen, dat het noodzakelijk is de kennis van gemeenteraden op het gebied van samenwerken te vergroten. Daarom is er eind
oktober een handreiking Wgr verschenen2. In deze handreiking zijn de
verschillende stappen die gezet moeten worden, om te komen tot een
samenwerkingsverband op basis van de Wgr beschreven. In de
handreiking wordt onder meer stilgestaan bij de sturings- en controlemogelijkheden die raadsleden hebben ten aanzien van een gemeenschappelijke regeling.
De leden van de D66-fractie vragen de regering nader te belichten op
welke wijze het voorstel tot afschaffing van de plusregio’s bijdraagt aan
het bestuurlijk eigenaarschap en de versterking van de democratische
legitimatie.
Ik ga ervan uit dat de overwegingen die aan het begin van deze paragraaf
zijn opgenomen met betrekking tot de motieven om de plusregio’s op te
heffen – de wens terug te keren naar de bestuurlijke hoofdstructuur en de
constatering dat de argumenten die destijds een verplichte samenwerking
van de gemeenten in de desbetreffende grootstedelijke gebieden in de
gekozen vorm rechtvaardigden, niet langer gelden – tegemoet komen aan
de wens van deze leden. Toedeling van de taken van de plusregio’s aan de
organen van bestuurslagen van de hoofdstructuur versterkt het bestuurlijk
eigenaarschap en de directe democratische legitimatie. Dat laat echter
onverlet dat ook in de toekomst samenwerking nodig zal zijn om
gemeenschappelijke belangen gezamenlijk te behartigen. De ruimte voor
betrokken besturen om zelfstandig te besluiten over de wijze waarop

2

Zie: http://www.vng.nl/onderwerpenindex/bestuur/gemeentelijke-samenwerking/nieuws/
handreiking-intergemeentelijke-samenwerking-toegepast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

5

daaraan vorm en inhoud wordt gegeven versterkt de daarvoor vereiste
democratische legitimatie.
De leden van de 50PLUS-fractie zien het goed dat het afschaffen van de
plusregio’s betekent dat niet langer bevoegdheden en direct toegekende
financiële middelen vanuit het Rijk aan de plusregio’s worden toegekend.
Per taak en bijbehorende financiële middelen is bezien aan welke
bestuurslaag deze het beste kunnen worden toebedeeld. Voor een nadere
toelichting op de herverdeling van de taken van de plusregio’s wordt
verwezen naar paragaaf 2 van deze nota.
In reactie op de opmerking van deze leden over het wegvallen van
doorzettingsmacht zij opgemerkt dat ook in het kader van vrijwillige
samenwerking op basis van de Wgr is voorzien in doorzettingsmacht.
Artikel 10a van de Wet gemeenschappelijke regelingen bevat een
voorziening voor doorzettingsmacht in het kader van vrijwillige samenwerking, die overeenkomt met artikel 115 voor de plusregio’s.
Voor wat betreft de gevolgen van het wetsvoorstel voor de bestuurlijke
drukte,waar de leden van de fracties van de PvdA, het CDA, D66 en de
SGP naar vragen, zij opgemerkt dat met de afschaffing van de verplichte
samenwerking in de plusregio’s, een van de reguliere bestuurlijke
verhoudingen afwijkende bestuursvorm wordt afgeschaft. Dat betekent
dus een bijzondere bestuursvorm, met eigen wettelijke taken en bevoegdheden, minder. Dat is wat het kabinet wil: terug naar de bestuurlijke
hoofdstructuur van Rijk-provincie-gemeente. En, daar waar de gemeenten
behoefte hebben aan samenwerking, in welke vorm dan ook, kan dat.
Samenwerking zal ook nodig blijven om de problematiek in de stedelijke
gebieden het hoofd te kunnen bieden. Betrokken partijen worden daarbij
straks in staat gesteld om zelf te kiezen voor de meest adequate vorm van
samenwerking met betrekking tot taken die een gemeenschappelijke
aanpak vragen. Bij die keuze, en bij de uitwerking daarvan, kunnen de
betrokken partijen ook de mogelijke gevolgen voor de bestuurlijke drukte
betrekken.
De rol die het kabinet hierbij ziet voor de rijksoverheid, zoals de leden van
de PvdA-fractie vragen, is wat het kabinet betreft beperkt. Actieve
bemoeienis vanuit het Rijk bij de totstandkoming van dergelijke samenwerkingsverbanden is niet nodig.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre het gebrek aan flexibiliteit
in de praktijk door de bestuursregio’s als een probleem is ervaren.
Er is niet gebleken dat het gebrek aan flexibiliteit in de praktijk een
probleem heeft gevormd. Mogelijk komt dit doordat de grenzen van het
samenwerkingsverband door de deelnemers, door de wettelijke
inkadering daarvan, als een gegeven zijn beschouwd.
2. Herverdeling taken plusregio’s
De leden van de fracties van de VVD, de SGP en 50PLUS stellen vragen
over de uitvoering van de huidige taken van de plusregio’s na de
afschaffing daarvan en de consequenties van de afschaffing van de
plusregio’s voor de omvang van de taken van de provincies en de
gemeenten.
Het opheffen van de plusregio’s brengt mee dat moet worden bezien wat
er moet gebeuren met de taken die bij de plusregio’s zijn belegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

6

2.1 Bij wet aan de plusregio’s opgedragen taken
Het betreft allereerst de taken die bij wet aan de plusregio’s zijn
opgedragen.
Zo zijn er enkele lokale taken die in de Wgr aan de plusregio’s zijn
toegekend op het terrein van economische ontwikkeling en grondbeleid.
Daarnaast zijn er in sectorwetgeving taken bij de plusregio’s neergelegd
inzake het regionaal huisvestingsbeleid en op het gebied van verkeer en
vervoer.
Van deze taken is per taak bezien door welke bestuurslaag deze het beste
kan worden uitgeoefend.
Economische ontwikkeling en grondbeleid
In de Wgr zijn aan de plusregio’s taken toegekend op het gebied van
economische ontwikkeling (artikel 118 Wgr) en grondbeleid (artikel 119
Wgr). Het betreft een aantal kaderstellende taken en bevoegdheden ten
aanzien van de gemeentelijke activiteiten op het gebied van economische
ontwikkeling en het grondbeleid, zoals het opstellen van een regionaaleconomische ontwikkelingsstrategie en het vaststellen van de hoofdlijnen
van een regionaal promotie- en acquisitiebeleid gericht op bedrijfsvestiging en toerisme. De concrete uitvoering van het beleid binnen deze
kaders vindt vervolgens plaats door de deelnemende gemeenten.
Met het opheffen van de verplichte vorm van samenwerking in de
plusregio’s kunnen deze wettelijke coördinerende taken en bevoegdheden
komen te vervallen. Het staat de desbetreffende gemeenten vervolgens
vrij om ook na het opheffen van de plusregio’s samen te blijven werken
op het gebied van economische ontwikkeling en het grondbeleid.
Regionaal huisvestingsbeleid
De leden van de D66-fractie vragen hoe voorkomen wordt dat er hiaten
ontstaan in de samenwerking en de afstemming met betrekking tot de
woonruimteverdeling wanneer de plusregio’s worden afgeschaft.
Via de huisvestingsverordening hebben gemeenten de mogelijkheid om
de woonruimteverdeling en de woonruimtevoorraad (bijvoorbeeld
samenvoegen van woningen) te reguleren door middel van vergunningstelsels: de huisvestingsvergunning, de vergunning voor onttrekking,
samenvoeging en omzetting en de splitsingsvergunning.
In de gebieden van de plusregio’s, is de bevoegdheid een huisvestingsverordening vast te stellen thans exclusief toegekend aan de plusregio’s.
Gemeenten in een plusregio kunnen zelf geen huisvestingsverordening
vaststellen. Beperking van het uitgangspunt van vrije vestiging is derhalve
alleen mogelijk als dat vanuit regionaal perspectief wenselijk wordt
geacht. Het is niet mogelijk dat gemeenten eenzijdig een restrictief beleid
voeren en daarmee alleen eigen belangen veilig stellen.
Het kabinet vindt het van belang dat ook na de afschaffing van de
plusregio’s een vorm van intergemeentelijke beleidscoördinatie behouden
blijft in woningmarktregio’s waar dat in het belang van een evenwichtige
woonruimteverdeling noodzakelijk is. Daarmee wordt voorkomen dat er
hiaten ontstaan in de samenwerking en de afstemming met betrekking tot
de woonruimteverdeling. Om die reden is in het wetsvoorstel de
mogelijkheid opgenomen dat de provincie op verzoek van één of meer
gemeenten, een woningmarktregio aanwijst waardoor voor de betrokken
gemeenten uitsluitend met toepassing van de Wgr, een huisvestingsverordening tot stand kan worden gebracht. Op deze wijze kan de bestaande
samenwerking tussen gemeenten wat betreft woonruimteverdeling
worden behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

7

De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de ChristenUnie en de SGP
stellen vragen over de in het wetsvoorstel voorziene rol van de provincie
bij het aanwijzen van een gebied waar uitsluitend met toepassing van de
Wgr een huisvestingsverordening tot stand kan worden gebracht, de
praktische uitwerking daarvan en de mate waarin een dergelijk besluit
door de provincie dient te worden gemotiveerd.
Het wetsvoorstel beoogt de mogelijkheid van een verplichte regionale
huisvestingsregulering te behouden als dat in het belang van een
evenwichtige woonruimteverdeling noodzakelijk is en de gemeenten er
niet in slagen om daarover op vrijwillige basis tot overeenstemming te
komen.
Zoals in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is aangegeven,
kunnen er omstandigheden zijn waarin een gemeente een beroep moet
doen op de omliggende gemeenten vanwege een bijzondere huisvestingsbehoefte. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om grootschalige stadsvernieuwing of om de aanpak van wijken met ernstige leefbaarheidsproblemen. Indien die situatie zich voordoet lopen de belangen van de
gemeenten niet automatisch parallel en kan daarom aan de provincie
gevraagd worden een woningmarktregio aan te wijzen. In bepaalde
regio’s is de woningmarkt van verschillende gemeenten zo met elkaar
verweven dat het daar in de rede ligt deze als één geheel te beschouwen.
In die gevallen kan het wenselijk zijn dat een woningmarktregio door de
provincie wordt aangewezen omdat het beleid van de ene gemeente
rechtstreekse gevolgen heeft voor de aangrenzende gemeente.
Het is aan de provincie om, na een daartoe strekkend verzoek van één of
meer gemeenten, de afweging te maken om al dan niet tot aanwijzing van
een woningmarktregio te komen.
De provincie dient te toetsen of de situatie inderdaad zo is, dat het redelijk
en billijk is dat de verzoekende gemeente (of gemeenten) een beroep doet
op de omliggende gemeenten. Deze motivering zal deel uitmaken van het
verzoek van de gemeente(n) aan de provincie om tot de aanwijzing over te
gaan. Indien gewenst kan een provincie in een provinciale woonvisie de
indeling van de provincie in woningmarktregio’s vastleggen, hetgeen in
de motivering een rol kan spelen.
De aanwijzing van een woningmarktregio houdt in dat in de aldus
vastgestelde woningmarktregio uitsluitend met toepassing van de Wgr
een huisvestingsverordening kan worden vastgesteld. De mogelijkheid
om een daarmee strijdige gemeentelijke huisvestingsverordening vast te
stellen, vervalt door de aanwijzing.
Mochten gemeenten in de woningmarktregio gezamenlijk niet tot
overeenstemming komen, dan zal een huisvestingsverordening noch op
regionaal niveau, noch op lokaal niveau tot stand komen. Immers, om te
komen tot een gemeenschappelijke regeling is de instemming van alle
betrokken gemeenten noodzakelijk. In dat geval zal in geen van de
gemeenten die gelegen zijn in de aangewezen woningmarktregio een
huisvestingsverordening van kracht zijn. Hierdoor kunnen gemeenten zich
niet afschermen voor bijvoorbeeld, in hun ogen, ongewenste overloop
vanuit de omliggende gemeente(n). De aanwijzing heeft dan weliswaar
niet het effect gehad dat gemeenten gaan samenwerken maar wel het
effect dat gemeenten geen eigen huisvestingsverordening kunnen
vaststellen waarmee ze zichzelf afschermen.
De rol van de provincie beperkt zich hierbij tot het besluit tot het al dan
niet aanwijzen van een woningmarktregio indien één of meer gemeenten
daarom vragen. De provincie kan hierin een eigen afweging maken. Het is
derhalve inderdaad mogelijk dat de provincie niet tegemoet komt aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

8

verzoek van een of meer gemeenten om de regio aan te wijzen als een
woningmarktregio in de zin van dit wetsvoorstel. Indien de provincie het
verzoek van één of meer gemeenten tot het aanwijzen van de woningmarktregio afwijst, zijn er geen andere middelen om onwillige gemeenten
te dwingen tot samenwerking op dit gebied.
De leden van de fracties van de SP en de SGP vragen zich af hoe de
mogelijkheid tot het opleggen van een verplichting tot samenwerking zich
verhoudt tot het uitgangspunt van gemeentelijke autonomie waarbij
samenwerkingen enkel aangegaan kunnen worden van onderop, te weten
door de gemeenten zelf.
De provinciale bevoegdheid tot het opleggen van een verplichting tot
samenwerking vormt een inbreuk op het uitgangspunt van vrijwilligheid
van gemeenten om samenwerking aan te gaan. Zoals hiervoor is
overwogen is een inbreuk op dat uitgangspunt mogelijk, mits een
dragende motivering gegeven wordt die de inbreuk rechtvaardigt. De
bevoegdheid van de provincie om een woningmarktregio aan te wijzen
kan uitsluitend worden toegepast als alleen zo kan worden voorkomen dat
gemeenten op individuele basis een restrictief beleid gaan voeren, terwijl
dat de belangen van de andere gemeenten in de regio schaadt. Als het
onmogelijk is gebleken om daarover met alle gemeenten in de regio
vrijwillig afspraken te maken en één of meer gemeenten een verzoek doen
aan het provinciebestuur om een aanwijzing te geven, dan kan het
provinciebestuur als zij dat verzoek gerechtvaardigd acht, een aanwijzing
geven. De provincie kan niet voorschrijven hoe deze afspraken eruit
moeten zien. Het kabinet is dan ook van mening dat er goede redenen zijn
om deze inbreuk te rechtvaardigen op de vrijheid van gemeenten om zelf
te besluiten over samenwerking en dat deze inbreuk niet groter is dan
nodig is.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het logisch is om
de toewijzingsbevoegdheid aan de provincie te geven in plaats van het
eventuele besluit tot verplichte samenwerking bij de regering te leggen.
Ook de leden van de SGP-fractie vragen of de provincie hiervoor wel de
meest logische bestuurslaag is.
Het aanwijzen van een woningmarktregio past in het profiel van de
provincie waar het gaat om haar rol op het domein van de ruimtelijke
ontwikkeling en het fysieke domein zoals afgesproken in de Bestuursafspraken 2011–2015. Vanuit die rol heeft de provincie ook meer dan het Rijk
zicht op hoe de woningmarkten in de provincie functioneren.
De leden van de fractie van D66 vragen of er bij de provincies die de taken
overnemen, voldoende capaciteit en kennis bestaat om een soepele
transitie te realiseren.
Het kabinet is van oordeel dat van provincies niet veel aan capaciteit en
kennis gevraagd wordt om een goede uitvoering te waarborgen.
Allereerst gaat het om beslissingen die meestal slechts één keer genomen
hoeven te worden. Immers de opvattingen van gemeenten om al dan niet
wat betreft woonruimteverdeling te willen samenwerken, zijn over het
algemeen duurzaam van aard. Vervolgens hebben provincies die
woningmarkten in hun woonvisie hebben vastgelegd een voordeel, omdat
de omvang van de woningmarktregio in die gevallen helder is. Ook zal de
besluitvorming rond bestaande plusregio’s, indien daar een verzoek
vandaan komt, niet gecompliceerd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

9

Voorts informeren deze leden naar de samenhang tussen onderhavig
voorstel en de Huisvestigingswet3.
In het wetsvoorstel is voorzien in een tweetal bepalingen (artikel XIX en
artikel XX) die de samenloop regelen tussen het wetsvoorstel tot
afschaffing van de plusregio’s en het wetsvoorstel Huisvestingswet 2013.
Met de wijziging in artikel XIX worden, indien het wetsvoorstel voor een
nieuwe Huisvestingswet in werking treedt, daarin dezelfde wijzigingen
doorgevoerd als de wijzigingen die in artikel V in de huidige Huisvestingswet worden doorgevoerd. In artikel XX is daarnaast een voorziening
getroffen voor de specifieke situatie waarin beide wetten gelijktijdig in
werking treden. In dat geval doet zich namelijk de vraag voor welk
overgangsregime dient te gelden ten aanzien van huisvestingsverordeningen die door het bestuur van een plusregio zijn vastgesteld. In artikel
XX is daarom bepaald dat in een dergelijk geval het algemene overgangsregime van artikel XXIII van het onderhavige wetsvoorstel geldt. Bij
volgtijdelijke inwerkingtreding van beide wetsvoorstellen doet de
desbetreffende vraag zich niet voor.
Verkeer en vervoer
De leden van de fracties van het CDA, D66, de ChristenUnie, 50PLUS en
de SGP stellen vragen in relatie tot de keuze ten aanzien de herverdeling
van de verkeer- en vervoertaken van de plusregio’s, zoals deze in het
wetsvoorstel zijn gemaakt.
De wettelijke taken op het terrein van verkeer en vervoer worden op dit
moment door alle plusregio’s, met uitzondering van de plusregio Parkstad
Limburg, verricht. Het betreft het verlenen van openbaar vervoerconcessies, het doen van uitgaven op basis van de Wet BDU verkeer en
vervoer en het vaststellen van een regionaal verkeer- en vervoerplan
(Planwet verkeer- en vervoer).
Deze taken kunnen vanuit de visie van het kabinet over de bestuurlijke
hoofdstructuur als hoofdregel het beste worden uitgevoerd door de
provincies. De verkeer- en vervoertaak van het Bestuur Regio Utrecht,
Samenwerkingsverband Regio Eindhoven, de Stadsregio Arnhem/
Nijmegen, en Regio Twente zullen dan ook overgaan naar de provincies
Utrecht, Noord Brabant, Gelderland respectievelijk Overijssel. De
BDU-middelen die voornoemde plusregio’s thans ontvangen zullen
tezamen met de bestaande BDU-middelen overgaan naar het provinciefonds. In de Randstad vraagt de problematiek echter om een specifieke
aanpak, waarvoor vervoerregio’s op de twee vleugels zullen zorgen. Op de
keuze voor de vervoerregio’s wordt in paragraaf 3 nader ingegaan.
In de provincies waarin voornoemde plusregio’s liggen zal de positie van
het middenbestuur dezelfde worden als die in de andere provincies, die
reeds de verantwoordelijkheid over de verkeer- en vervoertaken en
bijbehorende middelen dragen.
Het kabinet heeft er vertrouwen in dat de betrokken provincies en de
gemeenten van de af te schaffen plusregio’s tot goede samenwerking en
afstemming komen, zoals ook elders in het land waar geen plusregio’s
bestaan, tussen gemeenten en provincies goede vrijwillige arrangementen voor verkeer en vervoer en openbaar vervoer zijn ontstaan. De
leden van het CDA wezen in dit verband terecht op het OV-bureau
Groningen Drenthe en de afspraken tussen Flevoland en Almere.
De afschaffing van de plusregio’s biedt bovendien de gelegenheid te
komen tot verdere decentralisatie van rijksmiddelen aan de provincies,
3

Kamerstuk 32 271, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

10

waardoor op het terrein van het regionale verkeer en vervoer, inclusief het
regionaal openbaar vervoer, niet alleen de bevoegdheden en de taken
maar ook de financiële middelen onder de volledige zeggenschap van
provincies kunnen komen.
De bijdragen die in het Provinciefonds zullen worden opgenomen, zullen
het regime van het Provinciefonds volgen. In de eerste jaren zullen de
BDU bijdragen per provincie als decentralisatie-uitkering aan de
provincies worden toebedeeld, zodat de overheden daaruit kunnen
afleiden hoeveel het Rijk via het fonds beschikbaar stelt. In de jaren
daaropvolgend zal de BDU opgaan in de algemene middelen van
provincies.
De middelen van het Provinciefonds zijn vrij besteedbaar. Het is aan de
provincie om de middelen naar eigen inzicht te besteden aan de aan haar
opgedragen taken. Op het horizontale niveau wordt hierover verantwoording afgelegd. Het kabinet ziet dan ook geen noodzaak om, zoals de
leden van de fractie van GroenLinks vragen, de BDU-middelen die worden
overgeheveld naar provincies te oormerken voor projecten op het gebied
van verkeer en vervoer in het stedelijk gebied. Het kabinet heeft ook niet
overwogen om, zoals de leden van de fractie van de ChristenUnie vragen,
een gedeelte van de BDU-middelen via het Gemeentefonds te laten lopen.
Er is voor gekozen de bestaande systematiek te volgen en dat betekent dat
de BDU-bijdrage terecht komt bij het bestuur dat de bevoegdheden krijgt.
De evaluatie van de Wet BDU verkeer en vervoer, waarnaar de leden van
de fractie van de ChristenUnie verwijzen, geeft geen reden om over te
gaan tot een andere wijze van verdeling van de middelen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de regering het
spanningsveld beschouwt van aan de ene kant de behoefte om het
OV-beleid op een (boven-) regionaal niveau te organiseren, terwijl aan de
andere kant de problemen en kansen lokaal liggen en ook daar de kennis
aanwezig is.
Als al sprake is van een spanningsveld, dan is dit onvermijdelijk. De
situatie dat meer overheden bij een bepaalde kwestie zijn betrokken, is
meer regel dan uitzondering en vraagt van overheden de bereidheid om
samen te werken. De toedeling van de hier bedoelde taken aan provincies
en gemeenten is een logische. De aanbesteding van het openbaar stadsen streekvervoer leidt tot afwegingen die doorgaans gemeentegrensoverschrijdend zijn. In de regel is dan de provincie het meest aangewezen
bestuursorgaan. Als het daarentegen gaat om de concrete inrichting van
wegen of – zoals de leden van de ChristenUnie-fractie aangeven –
concrete kansen of problemen bij de inrichting van het openbaar vervoer,
spelen deze inderdaad vaak binnen één of tussen enkele gemeenten. Het
is ook daarom dat vrijwillige voortzetting van de samenwerking van de
gemeenten die nu plusregio’s vormen, wordt toegejuicht.
De leden van de fractie van de VVD vragen of provincies ook nog een rol
kunnen spelen bij dergelijke samenwerkingsverbanden en of provincies
ook taken bij deze samenwerkingsverbanden kunnen neerleggen.
Provincies kunnen inderdaad deelnemen aan de samenwerkingsverbanden die door gemeenten worden gevormd in de voormalige plusregio’s. De Wgr bevat in hoofdstuk IV specifieke bepalingen over samenwerking tussen gemeenten en provincies.
De provincies zouden dan ook kunnen besluiten om hun bevoegdheden
op grond van de Wp2000 in te brengen in samenwerkingsverbanden,
waaraan ook gemeenten deelnemen, zoals bijvoorbeeld de provincies
Groningen en Drenthe hebben gedaan. Of de provincies hiertoe overgaan
en op welke wijze zij dit dan doen dat beslissen de provincies zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

11

De leden van de ChristenUnie vragen voorts wat de consequenties van
voorliggend wetsvoorstel zijn voor de aanbestedingsplicht in het
openbaar vervoer. Deze leden vragen of dit betekent dat met dit
wetsvoorstel mogelijk wordt dat straks ook in een groter gebied dan thans
het geval is, de aanbestedingsplicht zou kunnen komen te vervallen.
Met het wetsvoorstel worden de bestaande mogelijkheden om openbaar
vervoer uit te zonderen van de aanbestedingsplicht niet gewijzigd. De
bevoegdheid die de plusregio’s hebben met betrekking tot de aanbesteding op basis van het huidige artikel 63a Wet personenvervoer wordt
overgezet naar de nieuwe situatie. Zo wordt bereikt dat het gebied
waarvoor de aanbestedingsplicht zou kunnen vervallen, hetzelfde blijft.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of gezien deze huidige
praktijk die per regio verschilt, met het voorliggende wetsvoorstel
voldoende wordt bijgedragen aan het oplossen van de regionale
bereikbaarheidsproblemen, de groeikansen van het OV kunnen worden
gepakt en de binnen de gemeenten aanwezige kennis voldoende wordt
benut. Zij geven in overweging via een wijziging van de Wet personenvervoer 2000 gemeenten adviesrecht te geven op het programma van
eisen en het bestek van provinciale OV-concessies en op dienstregelingwijzigingen.
De Wet personenvervoer 2000 (hierna: Wp 2000) dient primair de
belangen en rechten van reizigers. Consumentorganisaties worden dan
ook geconsulteerd bij een dienstregelingwijziging en zij hebben inspraak
op het Programma van Eisen van OV-concessies. In de praktijk worden
gemeenten door de provincie als belanghebbende geconsulteerd op
voorgenomen besluiten. Provincies zijn dat verplicht op grond van het
zorgvuldigheidsbeginsel uit de Algemene wet bestuursrecht en –
beleidsmatig gezien – daartoe gehouden uit hoofde van hun afstemmingen coördinatieplicht voor het (regionale) OV ingevolge de Wet personenvervoer 2000.
Ook vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie welke mogelijkheden de regering ziet om synergievoordelen tussen OV- en doelgroepenvervoer daadwerkelijk te realiseren, nu voor het openbaar vervoer de
hoofdregel wordt dat de provincie hier de zeggenschap over heeft. Zij
vragen in dit verband hoe de gewenste betere regionale afstemming,
zoals verwoord in de brief van de Staatssecretaris van VWS van 5 juli
20134 wordt gerealiseerd.
Zoals aangegeven in de brief van de staatsecretaris van VWS ziet het
kabinet mogelijkheden om de efficiency van de verschillende soorten van
doelgroepenvervoer en de relatie daarvan met het OV te verbeteren. Eén
van de mogelijkheden die kansrijk wordt geacht, is de zogenaamde
regiecentrale. Hierbij wordt de planning en regie van één of meerdere
vormen van doelgroepenvervoer losgekoppeld van de uitvoering. In veel
regio’s wordt momenteel nagedacht over het vormgeven van een
regiecentrale om het doelgroepenvervoer, Regiotaxi en ontsluitend OV
meer in samenhang te kunnen organiseren en plannen. Ter ondersteuning
hierbij is het Kennisplatform Verkeer en Vervoer (KpVV) bezig met het
opstellen van een brochure/handreiking die betrokken partijen op weg kan
helpen met het denken over en het werken aan de ontwikkeling van de
regiecentrale. Naar verwachting komt deze handreiking nog dit jaar
beschikbaar.

4

Kamerstuk 25 847, nr. 117.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

12

De leden van de ChristenUnie vragen voorts naar de ervaringen met het
OV-bureau Randstad. Zij vragen of dit bureau ook na het aannemen van
dit wetsvoorstel blijft bestaan. Ook vragen zij of er geen behoefte is om
enkele zaken die dit OV-bureau coördineert ook op landelijk schaalniveau
te organiseren zoals gezamenlijke OV-marketing en huisstijl.
Het OV-bureau Randstad fungeert als samenwerkingsplatform van
verschillende decentrale overheden en het Rijk in de Randstad. Ook NS en
Prorail zijn bij de samenwerking betrokken. Het onderhavige wetsvoorstel
heeft geen betrekking op deze samenwerking.
2.2 Door de deelnemers aan de plusregio overgedragen taken
Naast de wettelijke taken zijn er taken die de deelnemers aan de plusregio
zelf aan de plusregio hebben overgedragen. Voorbeelden hiervan zijn de
taken op het gebied van groen en water (stadsregio Rotterdam) en milieu
(stadsregio Rotterdam en stadsgewest Haaglanden), de grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van Arbeidsmarkt, Economie en
Infrastructuur/mobiliteit (parkstad Limburg), taken op het terrein van
duurzaamheid (regio Twente) en het eigenaarschap van recreatieparken
(regio Twente).
Ten aanzien van alle taken die gemeenten nu vrijwillig aan een plusregio
hebben overgedragen, geldt dat deze ook straks op basis van de Wgr
gezamenlijk kunnen worden uitgevoerd, indien de betrokken gemeenten
dat wensen. Ten aanzien van deze taken dienen de desbetreffende
gemeenten dan ook zelf te bezien of het nog steeds wenselijk is om deze
taken, net als in de huidige situatie, gemeenschappelijk te blijven
uitvoeren.
Omdat de verwachting is dat de deelnemers aan de huidige plusregio’s
ook na afschaffing van de plusregio’s de samenwerking op vrijwillige
basis zullen gaan continueren, biedt het wetsvoorstel gemeenten de
mogelijkheid om het openbaar lichaam in stand te houden, nadat het zijn
status van plusregio heeft verloren. Wel zal in dat geval de gemeenschappelijke regeling binnen een jaar in overeenstemming moeten worden
gebracht met de nieuw ontstane situatie.
2.3 Door de provincies Noord- en Zuid-Holland gedelegeerde taken inzake
de jeugdzorg
Ten slotte zijn er taken die in het kader van de uitvoering van de jeugdzorg
door provincies Noord- en Zuid-Holland op grond van een delegatiebesluit op basis van artikel 107, eerste lid, van de Provinciewet bij de drie
plusregio’s rond de grote steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag zijn
belegd.
In het kader van de nieuwe Jeugdwet die naar verwachting met ingang
van 1 januari 2015 in werking zal treden, wordt de verantwoordelijkheid
voor de jeugdzorg gedecentraliseerd naar de gemeenten. De provinciale
verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg – en dus ook de dienovereenkomstige verantwoordelijkheid van de plusregio’s – verdwijnt dus binnen
afzienbare tijd omdat deze wordt overgenomen door de gemeenten.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af of het niet beter is om dan te
wachten met het opheffen van in ieder geval de plusregio’s in de
Randstad tot de decentralisatie van de jeugdzorg is afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

13

Het streven is om de decentralisatie van de jeugdzorg en de opheffing van
de plusregio’s gelijktijdig plaats te laten vinden, te weten op 1 januari
2015. Voor het geval dat de decentralisatie van de jeugdzorg onverhoopt
toch op een later moment plaatsvindt dan de afschaffing van de plusregio’s, is voorzien in een overgangsregeling in artikel XVIII en artikel XXIV.
Deze overgangsregeling strekt ertoe dat de voormalige plusregio’s – dat
wil zeggen de gemeenschappelijke regelingen in deze plusregio’s die als
gevolg van het verlies van hun wettelijke taken hun plusstatus verliezen –
als «gewone» gemeenschappelijke regelingen doorgaan en de hen bij
provinciaal besluit overgedragen taken ten aanzien van de jeugdzorg
blijven uitvoeren tot het moment waarop de decentralisatie van de
jeugdzorg naar de gemeenten heeft plaatsgevonden.
3. Keuze voor twee vervoerregio’s
De leden van de fracties van de VVD, het CDA, D66, de ChristenUnie,
GroenLinks en de SGP vragen waarom is afgeweken van de «hoofdregel»
met betrekking tot verkeer- en vervoerstaken en -middelen voor de
plusregio’s Amsterdam, Haaglanden en Rotterdam, die in de twee
beoogde vervoerregio’s ondergebracht gaan worden.
Het kabinet geeft er, zoals betoogd, de voorkeur aan dat taken worden
uitgevoerd binnen de democratisch gelegitimeerde hoofdstructuur. Dit is
dan ook de belangrijkste drijfveer voor de afschaffing van de Wgr-plus. De
afschaffing van de Wgr-plus draagt bij aan de versterking van het
middenbestuur, onder meer omdat de provincies dan ook in de gebieden
van de plusregio’s verkeer- en vervoertaken zullen verrichten. Tegelijkertijd realiseert het kabinet zich dat specifieke oplossingen nodig kunnen
blijven om adequaat in te spelen op actuele, complexe vraagstukken.
Voorop staat dat de bestuurlijke structuur die gekozen wordt om een taak
uit te kunnen voeren dienend moet zijn aan de opgave. Er dient gekeken
te worden naar de wijze waarop een bepaald probleem het slimste kan
worden aangepakt. De in de Randstad aanwezige problematiek vraagt om
een specifieke aanpak. Voor deze benadering bestaan de volgende
redenen.
In zijn brief van 1 maart 20125 heeft het vorige kabinet het belang
geschetst van versterking van de economische concurrentiepositie van de
twee vleugels van de Randstad. Daartoe dienden – zo stelden de
toenmalige bewindslieden – gemeenten en provincies zich in te spannen
om de economische ontwikkeling in de Randstad maximaal te faciliteren.
Als een belangrijk aandachtspunt daarbij werd genoemd de verbetering
van de bestuurlijke samenwerking en afstemming op de vleugels van de
Randstad op het terrein van verkeer en vervoer.
Het is van groot belang dat op het terrein van verkeer en vervoer
gemeenten en provincies in de Randstad samenwerken. Vaak levert dit nu
al goede resultaten op, bijvoorbeeld in de Metropoolregio Amsterdam in
de Noordvleugel en in het samenwerkingsverband Zuidvleugel. Ook
elders in het land wordt op het terrein van ruimte en economie goed
samengewerkt. Daarentegen is bijvoorbeeld de afstemming tussen
OV-concessies voor stads- en streekvervoer, waarbij zowel stadsregio’s als
provincies zijn betrokken, soms moeizaam. Dat leidt voor OV-reizigers tot
overlast en ergernis en voor de overheden en vervoerders tot een minder
efficiënte inzet van de beschikbare OV-capaciteit en financiële middelen.
Met de afschaffing van de plusregio’s zijn provincies in staat hun rol als
middenbestuur in te vullen en de taken en bevoegdheden op te pakken op
het terrein van verkeer en vervoer. Het kabinet meent dat de provincies en
5

Voortgangsbericht visienota bestuur en bestuurlijke inrichting, Kamerstuk 33 047, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

14

gemeenten in de regio’s Eindhoven, Arnhem – Nijmegen, Twente en
Utrecht goed in staat zijn dit in goede samenwerking op te pakken.
Om ook in de twee vleugels van de Randstad goede samenwerking te
bereiken is een extra duwtje nodig in de vorm van twee vervoerregio’s
waarin provincies en gemeenten hun samenwerking organiseren.
Hiervoor bestaan inhoudelijke en bestuurlijke overwegingen. In de eerste
plaats maakt het complexe verkeer- en vervoersysteem de noodzaak van
samenwerking evident. Deze samenwerking omvat onder meer wegen- en
OV- infrastructuur, fietsvoorzieningen, P&R-voorzieningen en diverse
andere maatregelen, waarvan de schaal zich in deze gebieden ver uitstrekt
over de gemeentegrenzen heen, en waarbij de bevoegdheden – ook in de
toekomst – aan de individuele gemeenten toekomen. De opgaven die op
dit terrein in de komende jaren op deze gemeenten afkomen zijn groot en
vereisen een gezamenlijke afweging van prioriteiten en inzet van
financiële middelen. Vervolgens dient rekening te worden gehouden met
de omvang van de bestaande concessiegebieden voor het openbaar
vervoer en met de aard en de organisatie daarvan (bus, tram, metro), ook
in relatie tot de manier waarop de verantwoordelijkheid voor de
OV-infrastructuur en het materieel is geregeld en de afspraken die de
betrokken overheden daaromtrent hebben gemaakt en die vaak langjarig
zijn. Ook dient ervoor te worden gezorgd dat juist in deze regio’s de
gemeenten de bestaande succesvolle samenwerking op het bovenlokale
niveau voortzetten.
En tot slot dient de bestaande bestuurlijke samenwerking tussen
gemeenten en provincies op deze terreinen te verbeteren. Hier ligt vooral
een natuurlijke rol voor de provincies. Door deelname aan de beoogde
vervoerregio’s zullen de betrokken provincies, beter dan nu, in staat zijn
samen met de gemeenten te zorgen voor goed verkeer- en vervoerbeleid
in deze twee stedelijke regio’s met hun aangrenzende gebieden. Daarmee
wordt ook de relatie met het provinciale ruimtelijk-economisch beleid
versterkt. Het kabinet heeft de overtuiging dat de betrokken decentrale
overheden de noodzaak hiervan onderschrijven.
Het kabinet vindt het om deze redenen essentieel dat de betrokken
gemeenten en provincies na de afschaffing van de plusregio’s in deze
gebieden op het terrein van verkeer en vervoer de samenwerking
voortzetten en versterken. Om dit te faciliteren gaat het kabinet daarom
over tot een praktische oplossing voor de toedeling van de wettelijke
taken voor verkeer en vervoer van de af te schaffen plusregio’s
Amsterdam, Rotterdam en Haaglanden en van de betrokken financiële
middelen, waarmee de samenwerking wordt bevorderd. Deze komen toe
aan een samenwerkingsverband op basis van de Wgr, dat provincies en
gemeenten inrichten met het oog op de hiervoor genoemde samenwerking. Deze praktische oplossing faciliteert de versterking van de
slagkracht en het beslisvermogen die nodig is voor de bereikbaarheid in
deze economische kerngebieden van de Randstad en maakt het tegelijk
mogelijk, dat de uitvoering van het verkeer- en vervoerbeleid inclusief het
openbaar vervoer efficiënt kan voortgaan. Het kabinet biedt hiermee aan
de overheden van deze twee regio’s alle ruimte om te komen tot een
goede samenwerking aan bereikbaarheid en verschaft de provincies aldus
een goede basis om ook in deze gebieden hun rol als middenbestuur tot
ontplooiing te brengen.
Zoals blijkt uit de brief van de provincie Zuid Holland van 1 oktober jl. aan
de raden en de colleges van burgemeester en wethouders van de
gemeenten in de beoogde Metropoolregio Rotterdam Den Haag, mag
worden verwacht dat in de zuidelijke Randstad het gesprek van provincie
en gemeenten over de vervoerregio nu op gang zal komen. Alle betrokken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

15

gemeenten zijn inmiddels benaderd om te komen tot de instelling van een
Metropoolregio Rotterdam-Den Haag, die de verkeer- en vervoertaken van
de twee bestaande stadsregio’s kan overnemen. In de noordelijke
Randstad is op initiatief van het dagelijks bestuur van de stadsregio
Amsterdam overleg tussen de betrokken partijen in gang gezet om te
komen tot voorstellen voor de oprichting van een vervoerregio, die op
1 januari 2015 operationeel kan zijn. Het kabinet is er daarom van
overtuigd, dat in beide regio’s op 1 januari 2015 een functionerende
vervoerregio bestaat.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering om nader
in te gaan op de bevoegdheden van de vervoerregio’s, de wettelijke
grondslag van deze bevoegdheden en de wijze van financiering.
Met het voorgestelde artikel X van het wetsvoorstel wordt beoogd, dat
provincies en gemeenten hun samenwerking in de twee vervoerregio’s
beleggen in een openbaar lichaam ingesteld bij een gemeenschappelijke
regeling. Dat maakt het mogelijk om bij algemene maatregel van bestuur
de vervoerregio’s toe te rusten met de bevoegdheden van de Wp2000 en
de BDU-middelen die nu bij de drie stadsregio’s berusten en die vrijvallen
als gevolg van de afschaffing van de plusregio’s.
Het kabinet is zich ervan bewust – dit ook in antwoord op de vraag van de
leden van de D66-fractie naar aanleiding van de motie Voortman/Schouw
– dat deze constructie nadelen heeft. De noodzaak de bereikbaarheid van
en in de twee belangrijke economische kerngebieden van de Randstad op
orde te houden, vraagt om een praktische oplossing, teneinde de
bereikbaarheid van deze kerngebieden te borgen en tegelijk de samenwerking tussen de provincies en gemeenten te versterken. De route via de
vervoerregio is dan in deze situatie een aanvaardbare route.
De leden van de fractie van het CDA vragen of de regering de opvatting
van gemeenten en plusregio’s in de Noordvleugel deelt, dat rechtstreekse
financiering een voorwaarde is om deze samenwerkingsvorm te kunnen
laten functioneren. En zo ja, of dan nader onderbouwd kan worden
waarom een dergelijke voorwaarde wel geldt in de Randstad, maar niet
daarbuiten.
Zoals hiervoor is aangegeven, acht het kabinet het allereerst van belang
dat vanwege het complexe verkeer- en vervoersysteem op de twee
vleugels van de Randstad een vorm van samenwerking ontstaat tussen de
betrokken provincies en gemeenten. Vervolgens wordt deze samenwerking gefaciliteerd met een praktische oplossing voor de toedeling van
de wettelijke taken en de financiële middelen.
Leidt de toekenning van bevoegdheden en middelen aan nog niet
gevormde samenwerkingsverbanden niet tot discussies over structuren,
territoriale reikwijdte, bevoegdheden en financiën, kortom: tot onnodige
bestuurlijke drukte, zo vragen deze leden vervolgens. Ook de leden van de
SGP-fractie vragen wat de gevolgen van het instellen van een vervoerregio zijn voor de bestuurlijke drukte.
Het kabinet is van mening dat dit risico zich niet hoeft voor te doen. De
betrokken overheden zijn opgeroepen ervoor te zorgen dat op het
moment van inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel er zowel
in de regio Amsterdam-Almere als in de regio Rotterdam-Den Haag een
functionerende vervoerregio is ingericht. De gemeenten van de drie
betrokken plusregio’s zijn hiermee al aan de slag. Bovendien is het voor
deze overheden volstrekt duidelijk welke wettelijke taken en financiële
middelen vanuit het rijk aan de twee vervoerregio’s worden toebedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

16

Het kabinet heeft niet de intentie andere wettelijke taken aan de vervoerregio’s toe te delen.
Daarnaast is het streven om de algemene maatregel van bestuur, bedoeld
in artikel X van het wetsvoorstel waarin wordt vastgelegd voor welke
gebied de OV-concessiebevoegdheid van de Wp2000 aan de vervoerregio
wordt toegekend, beschikbaar te hebben zodra beide openbare lichamen
zijn opgericht. Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, zal het
aan te wijzen gebied in de algemene maatregel van bestuur worden
beperkt tot de huidige drie stadsregio’s. Aldus wordt bereikt dat op de
datum van inwerkingtreding van de wet er geen fricties ontstaan bij
lopende OV-concessies of herverdeeleffecten bij de BDU. Of de overheden
de samenwerking op het terrein van bereikbaarheid of het OV willen
uitbreiden tot andere gemeenten rond de huidige plusregio’s, dus buiten
het aan te wijzen gebied van de beide vervoerregio’s, is aan de desbetreffende overheden. Hierbij zij benadrukt dat de OV-taken van de gemeenten
buiten de plusregio’s zijn belegd bij de betreffende provincie. De provincie
is daarmee beslissingsbevoegd in deze.
Het kabinet is niet van plan andere regio’s onder de werking van deze
algemene maatregel van bestuur te brengen. Dat houdt in dat het kabinet
geen taken en middelen op het terrein van verkeer en vervoer rechtstreeks
aan een ander samenwerkingsverband zal toekennen dan aan beide
vervoerregio’s, zulks in antwoord op vragen van de leden van de fractie
van de VVD.
Volledigheidshalve zij opgemerkt dat de provincies via een gemeenschappelijke regeling op grond van de Wgr hun eigen bevoegdheden op grond
van de Wp2000 kunnen inbrengen in een samenwerkingsregeling. Of
provincies hiertoe overgaan beslissen zij zelf.
De leden van de fractie van het CDA vragen welke rol de regering ziet voor
de provincies op het gebied van verkeer en vervoer in die gebieden die
vallen onder de beide voorgenomen vervoerregio’s.
Vanuit hun provinciale profieltaak in het fysieke domein kunnen
provincies – zoals nu al het geval is in de stedelijke regio’s waar geen
plusregio is – samen met de gemeenten werken aan goede bereikbaarheid. Bij de samenwerking in de vervoerregio is dit niet anders.
Bovendien zal de provincie door deelname aan de vervoerregio beter dan
nu het belang van de samenhang en afstemming van verkeer en
vervoermaatregelen inclusief het OV met het omliggende gebied kunnen
behartigen, en daarmee haar regisserende rol in het fysieke domein
binnen de gehele provincie kunnen (her)pakken.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts hoe het rechtstreeks toedelen
van een planbevoegdheid (regionaal verkeer- en vervoerplan) aan een
samenwerkingsverband zich verhoudt tot de uitgangspunten van de
hoofdstructuur en een heldere taakverdeling tussen overheden, ook met
het oog op de toekomstige Omgevingswet.
Doordat de provincie – zoals beoogd – meewerkt in de vervoerregio
hebben zij rechtstreeks invloed op de inhoud van het regionaal verkeer en
vervoerplan dat binnen de vervoerregio wordt opgesteld. Voor wat betreft
de toekomstige Omgevingswet zij opgemerkt dat het kabinet voornemens
is de Planwet verkeer en vervoer daarin op te laten gaan, zodat een
afzonderlijk regionaal verkeer- en vervoerplan zal verdwijnen.
De leden van de VVD-fractie vragen wat er gebeurt als een gemeente niet
wil meewerken. Zij vragen of er in dat geval een begrenzing van de regio
in de wet wordt vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

17

In het wetsvoorstel is het zo geregeld dat bevoegdheden op grond van de
Wp2000 alleen via een algemene maatregel van bestuur rechtstreeks
kunnen toekomen aan een vervoerregio (artikel X van het wetsvoorstel).
Zoals gezegd wil het kabinet hiertoe alleen overgaan voor het gebied van
de huidige plusregio Amsterdam en voor de combinatie van de plusregio’s Rotterdam en Haaglanden om de redenen die hiervoor uiteen zijn
gezet. Uit de signalen die zijn ontvangen van de drie betrokken stadsregio’s leiden wij af dat waarschijnlijk alle gemeenten van de huidige
stadsregio’s zich zullen gaan aansluiten bij de vervoerregio. Mocht een
gemeente niet mee willen doen dan betekent dit dat de desbetreffende
gemeente niet meebeslist over het OV binnen haar gemeentegrenzen. De
OV-taak en -middelen worden immers belegd bij het bestuur van de
vervoerregio, waar de desbetreffende gemeente dan geen deel van
uitmaakt. In antwoord op de vraag wat er gebeurt als de provincie niet
wenst deel te nemen aan één van de twee vervoerregio’s merken wij op
dat wij ervan uitgaan dat ook de provincies de overtuiging zullen hebben
dat een goede ontwikkeling van de bereikbaarheid in deze regio’s is
gebaat bij een brede samenwerking van overheden.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de metropoolregio’s, die in de
regio’s Amsterdam en Rotterdam-Den Haag zijn gevormd, zich verhouden
tot de taken en bevoegdheden van de provincies, maar ook tot de twee te
vormen vervoerregio’s in de regio Amsterdam en Rotterdam-Den Haag.
Zo vragen deze leden of er per regio twee besturen worden gevormd of
dat deze besturen samenvallen. Deze leden alsmede de leden van de
CDA-fractie vragen voorts naar de rol en positie van de provincie in de
vervoerregio. Wat moet in dezen onder «betekenisvol» worden verstaan,
zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Zowel in de Noordvleugel als in de Zuidvleugel zijn gemeenten actief met
de oprichting van twee vervoerregio’s, die op het tijdstip van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel operationeel zullen zijn. In de komende
maanden zullen zij zowel in de Noordvleugel als in de Zuidvleugel
gemeenschappelijke regelingen hiertoe vaststellen. Hoe provincies en
gemeenten dit inrichten, laat het kabinet aan hen over.
In de vervoerregio moeten de provincies voldoende in staat zijn vanuit
hun provinciale profieltaak inbreng te hebben en te zorgen voor
afstemming op het verkeer en vervoer in het omliggende gebied.
Zo wil het kabinet «betekenisvol» verstaan, namelijk in inhoudelijke zin.
Hoe zich dat moet vertalen in stemverhoudingen en dergelijke binnen de
vervoerregio vinden wij allereerst een zaak van overleg tussen de
overheden.
De leden van de fracties van de PvdA, D66 en GroenLinks vragen de
regering toe te lichten in hoeverre de situatie in Utrecht verschilt van die
in Amsterdam en Rotterdam-Den Haag, dat daar niet is gekozen voor het
rechtstreeks toekennen van de OV-taak en de BDU-middelen aan een
vervoerregio. De leden van de D66-fractie vragen of aan deze keuze een
verkeerskundige analyse ter grondslag ligt.
De verschillende voorbeelden, die de leden van de fractie van GroenLinks
noemen, onderstrepen het belang van goede samenwerking van de
overheden bij het verbeteren van de bereikbaarheid in deze regio. Ze laten
zien dat Rijk, provincies en gemeenten hier een gemeenschappelijke
opgave hebben. Bij diverse projecten, zoals bij voorbeeld bij de
verbreding van de A27, werken de overheden goed samen. De taken die
overgaan naar de provincie Utrecht bij het opheffen van de plusregio’s
betreffen de regionale verkeer- en vervoertaken van het Bestuur Regio
Utrecht, waaronder de aanbesteding en aansturing van het regionaal
openbaar vervoer. Het kabinet beoogt met de afschaffing van de plusre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

18

gio’s allereerst te komen tot herstel van de bestuurlijke hoofdstructuur.
Hiervoor is daarop uitgebreid ingegaan. Tegen die achtergrond diende
voor de regio Utrecht, evenals voor de andere plusregio’s, te worden
bezien of overheveling van deze taken en middelen naar het middenbestuur mogelijk zou zijn, zodat ook in deze regio de situatie kan ontstaan
die elders al bestaat sinds de invoering van de Wp2000 en de Wet BDU
verkeer en vervoer en waar sindsdien de provincie het bevoegd gezag is
voor het stads- en streekvervoer en de budgethouder voor de BDU. Het
antwoord op deze vraag is ook in het geval van de regio Utrecht positief.
Er is in het geval van Utrecht niet een bijzondere reden, waardoor toch
een afzonderlijke vervoerregio in Utrecht moet worden ingericht, die de
taken en bevoegdheden krijgt die zullen toekomen aan de twee vervoerregio’s.
De complexiteit van de taken is in de plusregio’s Amsterdam, Rotterdam
en Haaglanden, zoals ook in de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel is beschreven, zowel inhoudelijk als bestuurlijk van een
andere orde dan in de regio Utrecht. Dat heeft, zoals gezegd, te maken
met de omvang van de concessiegebieden, de aard en de organisatie van
het vervoer (bus, tram, metro), het aantal gemeenten dat hierbij betrokken
is en de bestaande bestuurlijke samenwerking op deze terreinen. Een
eigen vervoerregio voor Utrecht, waaraan door het Rijk taken en middelen
worden toegekend, zou ook de bestaande ongewenste situatie van veel
bestuur voor een relatief klein gebied in Utrecht bestendigen. Zulks
temeer omdat ook het kabinet er de voorkeur aan geeft er zo veel mogelijk
naar te streven, deze taken en financiële middelen te beleggen bij de
eerstverantwoordelijke bestuurslaag. Daarmee is ook de vraag van de
leden van de 50PLUS-fractie beantwoord, waarom de OV-taken niet
overgaan naar de gemeente Utrecht. Als vervolgens de betrokken
provincie en gemeenten rond Utrecht – zoals dit ook op vele andere
plaatsen in Nederland gebeurt – besluiten te gaan samenwerken op het
terrein van verkeer en vervoer, dan is het kabinet daarvan een
voorstander. Efficiënt verkeer- en vervoerbeleid vereist nauwe samenwerking van alle overheidslagen en – zoals de leden van de GroenLinksfractie terecht stellen – dat geldt zeker ook voor de regio Utrecht.
Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel is voorts bezien of om
inhoudelijke redenen aansluiting bij de vervoerregio Amsterdam – Almere
aangewezen zou zijn. Om de redenen genoemd in het nader rapport is
aansluiting bij de vervoerregio nu niet aan de orde. Alhoewel er sprake is
van een toename van vervoersbewegingen over de weg en het spoor, is
er op het terrein van het regionale vervoer nog sprake van twee vervoermarkten. Deze conclusie is getrokken op basis van een analyse van de
vervoerstromen. Daarbij is gekeken naar herkomst en bestemming van
reizigers in deze regio’s, uitgesplitst naar auto, spoor en regionaal OV. Dit
staat overigens los van de door het kabinet zeer toegejuichte ontwikkeling
naar een meer gezamenlijk optrekken van de provincies en gemeenten bij
diverse algemene ruimtelijk economische opgaven, zoals de woningbouw
en het stimuleren van de economie.
4. Relatie met andere voorstellen bestuurlijke inrichting
Verschillende fracties stellen vragen over de verhouding van het voorstel
van de afschaffing van de plusregio’s tot een aantal andere maatregelen
die dit kabinet wil doorvoeren ten aanzien van de bestuurlijke organisatie
van Nederland. Zo vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie
naar de stand van zaken tot een herziene visie op de bestuurlijke inrichting
van Nederland, zoals gevraagd door de Eerste Kamer. Deze leden vragen
de regering wat de gevolgen van het ontbreken van een vastgestelde visie
zijn voor dit wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

19

Het afschaffen van de plusregio’s, zoals aangekondigd in het regeerakkoord « Bruggen slaan»6 is één van de maatregelen die dit kabinet wil
doorvoeren ten aanzien van de bestuurlijke organisatie van Nederland. De
verschillende voornemens uit het regeerakkoord zijn in samenhang
toegelicht in de nota Bestuur in samenhang7.
Begin november heeft het kabinet de reactie op de motie Vliegenthart aan
de Eerste Kamer gezonden8.). Met de uitvoering van deze motie wordt
nader beargumenteerd welke problemen het kabinet met de voornemens
uit het regeerakkoord, onder andere het afschaffen van de plusregio’s, wil
oplossen.
De fracties van de ChristenUnie, de SP, D66 en GroenLinks stellen vragen
over de verhouding – zowel inhoudelijk als qua proces – tussen het
wetsvoorstel tot afschaffing van de plusregio’s en de beoogde herindeling
van de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht.
In de hierboven aangehaalde reactie op de motie Vliegenthart is ook
ingegaan op het eindbeeld van het kabinet voor het middenbestuur. In de
ogen van het kabinet staat het middenbestuur onder druk en vraagt het
huidige tijdsgewricht om een gerevitaliseerd, krachtig middenbestuur met
een helder afgebakend takenpakket. In lijn met het regeerakkoord heeft
het kabinet voor het middenbestuur een eindbeeld voor ogen van
provincies die voldoende afstand hebben ten opzichte van inliggende
gemeenten en hun samenwerkingsverbanden en tevens een stevige
positie hebben ten opzichte van Rijk en Europa.
Het eerste voorstel voor de vorming van een provincie nieuwe stijl neemt
het kabinet zelf ter hand. Het betreft hier de samenvoeging van de
provincies Flevoland, Noord-Holland en Utrecht per 1 januari 2016. Tot
16 oktober jl. heeft het herindelingsontwerp ter inzage gelegen. De
zienswijzen die zijn ingediend, worden verwerkt in het wetsvoorstel. Op
dit moment wordt gewerkt aan het definitieve wetsvoorstel.
Zoals gezegd vragen de complexiteit van het fijnmazige vervoer in de
grootstedelijke regio’s rond Amsterdam en Rotterdam-Den Haag om een
specifieke aanpak, namelijk de vorming van twee vervoerregio’s. In deze
gebieden wordt vanwege de complexiteit dus niet gekozen voor overheveling van de taken naar de (nieuw te vormen) provincie. Het kabinet is
-gelet op de bestuurlijke situatie en de specifieke opgaven in dit gebiedniet voornemens bij gelegenheid van de samenvoeging van de drie
provincies, een jaar later, hier weer verandering in te brengen door de
taken ten aanzien van het verkeer- en vervoer na opschaling bij de nieuwe
Noordvleugelprovincie te beleggen.
Het kabinet ziet de samenvoeging van de provincies Flevoland, NoordHolland en Utrecht en de afschaffing van de Wgr-plus vanuit de inhoud
derhalve als twee aparte trajecten. Ook vanuit procesmatig oogpunt zijn er
redenen om de trajecten gescheiden te houden. Een verbinding van de
afschaffing van de Wgr-plus met de samenvoeging van de drie genoemde
provincies zou tot vertraging leiden in het traject tot afschaffing van de
Wgr-plus. Het laatstgenoemde voornemen speelt al enkele jaren en het is
wenselijk de betrokken bestuurders en medewerkers nu zekerheid te
bieden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering hun mening
deelt dat de Utrechtse situatie, waarin de verkeersmiddelen en -taken voor
de duur van één jaar bij de provincie Utrecht terecht komen om
6

Kamerstuk 33 410, nr. 15.
Kamerstuk 33 400 CII, A.
8
Kamerstuknummer nog niet bekend.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

20

vervolgens weer te moeten worden overgedragen naar de nieuw te
vormen Noordvleugelprovincie, onwenselijk is en de continuïteit van de
uitvoering van het massieve VERDER en Beter Benutten-pakket niet ten
goede komt. Zij vragen of de regering met hen van mening is dat de
situatie, waarin straks binnen de te vormen Noord-vleugelprovincie de
verkeer- en vervoertaken en middelen voor de regio Amsterdam-Almere
bij de vervoersautoriteit komen te liggen, en voor Utrecht, na een tweede
overdracht, bij de Noordvleugelprovincie, een ongelijkheid met zich
meebrengt die onwenselijk is en voorkomen dient te worden.
De situatie voor Utrecht op 1 januari 2015 is niet anders dan deze zal zijn
op 1 januari 2016, als de provincie Utrecht zal opgaan in de Noordvleugelprovincie. Dat er op 1 januari 2015 voor de regio Utrecht een andere
situatie geldt dan voor de regio Amsterdam-Almere, dat is juist. Echter,
deze «ongelijkheid» vindt zijn rechtvaardiging in de eerder genoemde
argumenten. Daarbij gaat het kabinet er vanuit dat de gemaakte afspraken
in het kader van VERDER of Beter Benutten tussen rijk, provincie Utrecht
en de gemeenten van het Bestuur Regio Utrecht worden uitgevoerd en
dat noch de overdracht op 1-1-2015, noch de fusie op 1-1-2016 daarin
verandering zal brengen.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de gevolgen van de afschaffing
van de plusregio’s voor de aanstaande decentralisaties en hoe wordt
voorkomen dat afschaffing van de plusregio’s leidt tot niet congruente
samenwerkingsverbanden.
In het kader van de decentralisaties komen er veel taken richting de
gemeenten. Een groot deel van deze taken worden door de gemeenten
zelf uitgevoerd. Voor een aantal taken dienen gemeenten samenwerkingsverbanden aan te gaan, bijvoorbeeld vanwege de gewenste schaal of de
financiële risico’s. Het is aan gemeenten zelf te bepalen hoe zij hun
samenwerkingsverbanden voor de decentralisaties invullen. Uitgangspunt
van het kabinet is zoveel mogelijk congruentie in het sociale domein om
op die manier gemeenten de ondersteuning integraal aan inwoners te
kunnen bieden. Reeds bestaande, goed functionerende samenwerkingsverbanden kunnen gerespecteerd worden en ook kunnen gemeenten met
goede redenen afwijkende regio-indelingen kiezen («comply or explain»).
Het is zodoende aan de gemeenten uit de plusregio’s om te bepalen of zij
kiezen voor het al dan niet voortzetten van de samenwerking en of zij
daarbij de taken die overkomen met de decentralisaties op het sociale
domein, betrekken.
5. Overig
De leden van de D66-fractie vragen het tijdpad tot inwerkingtreding van
het voorstel uiteen te zetten. Ook vragen deze leden zich af in hoeverre er
ruimte is voor maatwerk in het proces van afschaffen van de plusregio’s,
gezien de verscheidenheid in opgaven waar de verschillende regio’s mee
te maken hebben.
Het kabinet streeft er naar om de afschaffing van de plusregio’s per
1 januari 2015 in te laten gaan. Dit geeft de betrokken bestuursorganen de
tijd om de overgang van de taken zorgvuldig te laten verlopen. In het
gebied van de twee vervoerregio’s zal op basis van de Wgr een samenwerkingsverband moeten worden aangegaan dat met ingang van
1 januari 2015 functioneert. Tevens dient voor 1 januari 2015 een
algemene maatregel van bestuur te worden vastgesteld waarin het gebied
wordt aangewezen waarin het dagelijks bestuur van een bij gemeenschappelijke regeling ingesteld openbaar lichaam (de vervoerregio)
bevoegd is tot het verlenen, wijzigen of intrekken van concessies in dat
gebied. Daar waar taken en middelen op 1 januari 2015 overgaan naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

21

provincie, zal de betreffende provincie voor 1 januari 2015 met de op te
heffen plusregio afspraken moeten maken over de overgang.
Zoals gezegd is de verwachting dat de deelnemers aan de huidige
plusregio’s ook na afschaffing van de plusregio’s de samenwerking op
vrijwillige basis zullen continueren. Om deze plusregio’s in staat te stellen
de samenwerking voor hun vrijwillige taken voort te zetten biedt het
wetsvoorstel de mogelijkheid om de bestaande gemeenschappelijke
regeling te continueren, en daarmee het bestaande openbaar lichaam in
stand te houden, nadat het de status van plusregio heeft verloren.
Hiermee biedt het wetsvoorstel ruimte voor maatwerk.
De leden van de D66-fractie vragen de regering te motiveren hoe de
resultaten van de door de Raad van State genoemde evaluaties in het
voorstel verwerkt zijn en expliciet te beargumenteren waarom gedane
adviezen niet zijn opgevolgd.
De door de Afdeling advisering van de Raad van State genoemde
evaluaties schetsen over het algemeen een positief beeld over het
functioneren van de plusregio’s. Ook het kabinet is van mening dat de
plusregio’s en hun rechtsvoorgangers een waardevolle bijdrage hebben
geleverd aan de oplossing van de grootstedelijke problematiek. Mede
door de positieve ervaringen die zijn opgedaan met de samenwerking in
de plusregio’s is er in de stedelijke gebieden een bestendige cultuur van
samenwerking tussen de deelnemende gemeenten gegroeid.
Zoals al eerder betoogd in deze nota heeft het kabinet de overtuiging dat
de argumenten die hebben gepleit voor de invoering van een vorm van
verplichte samenwerking op het terrein waarvoor de plusregio’s destijds
zijn opgericht, thans hun geldigheid hebben verloren en dat de
verplichting om samen te werken in de plusregio’s kan komen te
vervallen.
Het kabinet heeft er – mede vanwege de positieve resultaten van de
evaluaties – alle vertrouwen in dat de betrokken besturen de uitdagingen
in de stedelijke gebieden daar waar nodig vrijwillig in gezamenlijkheid
zullen oppakken.
Voor zover de evaluaties adviezen bevatten over het functioneren van de
plusregio’s zijn deze niet in het voorstel verwerkt. Het voorstel is immers
om de plusregio’s af te schaffen en het verbeteren van het verdere
functioneren van de plusregio’s is dan ook niet langer aan de orde.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeveel plusregio’s er inmiddels
concrete afspraken zijn gemaakt over het al dan niet continueren van de
samenwerking als gewone gemeenschappelijke regeling.
Een groot aantal gemeenten die thans deel uitmaken van een plusregio
heeft al laten weten plannen te hebben om de samenwerking voort te
zetten. Amsterdam hecht veel waarde aan samenwerking in de regio en
daarbuiten, niet alleen op het gebied van verkeer en vervoer en zoekt die
samenwerking op verschillende niveau’s. Ook de deelnemers van de
stadsregio Eindhoven zijn na opheffing van de Wgr-plus op zoek naar een
nieuw samenwerkingsmodel. De deelnemers van de Regio Twente
hebben aangegeven dat de samenwerking succesvol is en van onderop
gesteund wordt. Men wil de samenwerking in deze regio dan ook
continueren.
Het kabinet heeft geen signalen dat er plusregio’s worden opgeheven
zonder dat daarbij een nieuwe vorm van samenwerking (op basis van de
Wgr) ontstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

22

De fracties van de SP, het CDA, de ChristenUnie en 50PLUS stellen vragen
over de gevolgen van het opheffen van de plusregio’s voor het personeel
dat momenteel werkzaam is bij de plusregio’s, mede met het oog op het
kunnen behouden van de opgebouwde expertise. Ook vragen de fracties
van het CDA en de ChristenUnie naar de overige frictiekosten, waarmee
de gebieden geconfronteerd zullen worden.
Artikel XXII van het wetsvoorstel bepaalt dat de gemeenten die
deelnemen aan een gemeenschappelijke regeling waarbij een plusregio is
ingesteld, ervoor zorg dragen dat de regeling binnen een jaar wordt
opgeheven met toepassing van de bepalingen die ingevolge artikel 9,
eerste en tweede lid, van de Wgr, in de regeling zijn opgenomen. Hiertoe
zullen zij conform hun eigen gemeenschappelijke regelingen een
liquidatieplan moeten opstellen.
Elke plusregio zal in haar liquidatieplan de financiële gevolgen van de
opheffing moeten beschrijven. Het liquidatieplan regelt ook de financiële
gevolgen van beëindiging voor de deelnemende gemeenten. Ook de
gevolgen die de opheffing heeft voor het personeel worden ook
beschreven in liquidatieplan. Zo is het ontwerp-liquidatieplan van de
Stadsregio Rotterdam reeds besproken in de gemeenteraden van de
deelnemende gemeenten. In het geval van de Stadsregio Rotterdam zijn
de medewerkers weliswaar in dienst van de Stadsregio Rotterdam maar
vallen zij onder het sociaal statuut van de gemeente Rotterdam.
Het Stadsgewest Haaglanden heeft met de deelnemende gemeenten de
afspraak gemaakt dat de personeelsleden die niet bij de vervoerregio
geplaatst kunnen worden, overgenomen zullen worden door de deelnemende gemeenten.
Er vinden momenteel in het land gesprekken plaats tussen provincies en
de plusregio’s over de overgang van de taken en personeel. Zo heeft de
provincie Gelderland een transitiebegeleider aangesteld om de inbedding
van de mobiliteitstaken doelmatig te laten verlopen. Er wordt daarbij
uiteraard gekeken of de mensen die de verkeer- en vervoertaak nu
uitvoeren kunnen worden overgenomen. Dat is van belang om continuïteit in de kennis te waarborgen.
De taken die door de deelnemende gemeenten zelf zijn neergelegd bij de
plusregio kunnen vrijwillig worden voortgezet in een gemeenschappelijke
regeling. Het is aan de samenwerkende gemeenten om dit, inclusief de
personele consequenties, te bezien. Nu de samenwerking in de plusregio’s in de meeste gevallen vrijwillig gecontinueerd zal worden, zullen de
financiële gevolgen van het afschaffen van de verplichte samenwerking in
de plusregio’s voor de deelnemende gemeenten naar verwachting niet
groot zijn.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33659, nr. 7

23