Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 825

Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek
in verband met het veranderen van de
voorwaarden voor wijziging van de vermelding
van het geslacht in de akte van geboorte

Nr. 13

GEWIJZIGD AMENDEMENT VAN HET LID VAN GINNEKEN TER
VERVANGING VAN DAT GEDRUKT ONDER NR. 10
Ontvangen 24 januari 2022
De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:
I
In artikel I, onderdeel C, onder 5, komt de tweede zin van het voorgestelde vijfde lid, te luiden:
Indien na een tweede wijziging de vermelding van het geslacht
hetzelfde luidt als voor de eerste wijziging, kan de ambtenaar van de
burgerlijke stand de voornamen uitsluitend wijzigen in de voornamen die
bij de eerdere vermelding van dat geslacht in de geboorteakte waren
vermeld.
II
Artikel I, onderdeel H, wordt als volgt gewijzigd:
1. In de aanhef wordt «wordt een nieuw artikel» vervangen door
«worden twee artikelen».
2. Er wordt een artikel toegevoegd, luidende:
Artikel 28e
1. De betrokken persoon kan in de kennisgeving en bevestiging als
bedoeld in artikel 28, eerste lid, aangeven de overtuiging te hebben niet of
niet exclusief tot het mannelijke of vrouwelijke geslacht te behoren. De
akte van wijziging van de vermelding van het geslacht, genoemd in
artikel 28, eerste lid, vermeldt dan het non-binaire geslacht dat wordt
aangeduid met «X». De bepalingen van deze afdeling zijn van overeenkomstige toepassing.

kst-35825-13
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 825, nr. 13

1

2. Onverminderd het bepaalde in artikel 28c, derde lid, wordt voor de
toepassing van titel 11 en hetgeen daaruit voortvloeit uitgegaan van het
geslacht dat betrokkene voor de wijziging van de vermelding van het
geslacht in «X» had.
Toelichting
Dit amendement voorziet in een wijziging die het mogelijk maakt om
zonder tussenkomst van de rechter de geslachtsregistratie van «m» of «v»
te wijzigen in «x». Momenteel is de registratie van een «x» in het paspoort
beschikbaar voor personen bij wie bij de geboorte het geslacht niet als
«m» of «v» was vast te stellen. Bij deze personen staat op de geboorteakte
vermeld dat «het geslacht is niet kunnen worden vastgesteld». Er is ook
een groeiende jurisprudentie van gevallen waarin de rechter toestemming
heeft gegeven voor het wijzigen van de geslachtsvermelding op de
geboorteakte naar «het geslacht is niet kunnen worden vastgesteld» bij
personen die op een later moment aangeven niet exclusief tot het
mannelijke of vrouwelijke geslacht te behoren.1 Als gevolg hiervan wordt
ook voor deze personen de geslachtsvermelding op het paspoort
aangeduid met een «x».
Deze rechterlijke tussenkomst werpt een onwenselijke barrière op voor
het recht op privé leven, het zelfbeschikkingsrecht en de persoonlijke
autonomie. In plaats daarvan zou dit via dezelfde procedure moeten
verlopen als met ingang van deze wetswijziging gebruikelijk wordt voor
de wijziging tussen «m» en «v». Hiermee wordt recht gedaan aan alle
personen in Nederland die zich niet binair als man of vrouw identificeren.
Het gaat hier expliciet niet over het introduceren van een nieuwe
categorie, maar om het wijzigen van de procedure waarop van een
bestaande mogelijkheid gebruik kan worden gemaakt.
Huidige procedure
Voor personen ouder dan zestien die op latere leeftijd de geslachtsregistratie willen wijzigen bestaat momenteel een procedure zonder tussenkomst van de rechter, die met het voorliggende wetsvoorstel zou worden
aangevuld. Die procedure is als volgt. Een persoon stelt de ambtenaar van
de burgerlijke stand allereerst schriftelijk in kennis van zijn wens tot
wijziging van de geslachtsregistratie. De persoon zal daarna een
ontvangstbevestiging ontvangen. Ook zal hij attent worden gemaakt op
overheidsinformatie die onder meer ziet op de procedure, de praktische
en juridische gevolgen van wijziging van geslachtsregistratie en de
plaatsen waar betrokkene terecht kan voor nadere vragen, een gesprek of
desgewenst andere ondersteuning. Na een administratieve periode van
ten minste vier en ten hoogste twaalf weken kan de persoon zijn kennisgeving in persoon bevestigen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand.
Bij deze bevestiging voert de ambtenaar van de burgerlijke stand een
1

Vgl. Rechtbank Limburg 28 mei 2018, ECLI:NL:RBLIM:2018:4931, Rechtbank Noord-Nederland
24 juli 2019, ECLI:NL:RBNNE:2019:3437, Rechtbank Midden-Nederland 10 februari 2020,
ECLI:NL:RBMNE:2020:522, Rechtbank Gelderland 20 januari 2021, ECLI:NL:RBGEL:2021:325,
Rechtbank Den Haag 13 april 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:3907, Rechtbank Midden-Nederland
28 april 2021, ECLI:NL:RBMNE:2021:4549, Rechtbank Noord-Holland 6 mei 2021,
ECLI:NL:RBNHO:2021:4479, Rechtbank Zeeland-West-Brabant 15 juni 2021,
ECLI:NL:RBZWB:2021:3064, Rechtbank Den Haag 29 juni 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:8133,
Rechtbank Noord-Nederland 7 juli 2021, ECLI:NL:RBNNE:2021:3179, Rechtbank MiddenNederland 21 juli 2021, ECLI:NL:RBMNE:2021:3298, Rechtbank Amsterdam 21 juli 2021,
ECLI:NL:RBAMS:2021:3732, Rechtbank Midden-Nederland 30 augustus 2021,
ECLI:NL:RBMNE:2021:4163, Rechtbank Noord-Holland 29 september 2021,
ECLI:NL:RBNHO:2021:8413, Rechtbank Midden-Nederland 28 oktober 2021,
ECLI:NL:RBMNE:2021:5054; Rechtbank Overijssel 3 november 2021, ECLI:NL:RBOVE:2021:4321;
Rechtbank Rotterdam 12 november 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:11028.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 825, nr. 13

2

reguliere identiteitscontrole uit. Hij beoordeelt op dit moment eveneens
de wilsbekwaamheid van de persoon. Vervolgens gaat hij over tot het
wijzigen van de registratie van het geslacht.
Deze procedure geldt echter enkel voor personen die willen aanpassen
van of naar de «m» en de «v». Het is nog niet mogelijk om via deze
procedure een «m» of «v» naar een «x» of «het geslacht is niet kunnen
worden vastgesteld» te wijzigen. Daar is momenteel een gang naar de
rechter voor nodig. Hiervoor is geen formele procedure, maar doorgaans
doet de persoon bij de rechter een aanvraag om de geboorteakte te
wijzigen. De persoon verzoekt de rechter om de ambtenaar van de
burgerlijke stand te gelasten om de geboorteakte te verbeteren met een
latere vermelding dat het geslacht niet is kunnen worden vastgesteld.
Deze aanvraag bestaat uit een verzoekschrift waarin wordt aangegeven
dat deze persoon zich niet als «m» of «v» identificeert. Hierbij wordt vaak
ook een deskundigenverklaring bijgevoegd waarin wordt vastgesteld dat
de persoon in behandeling is voor genderdysforie bij een erkende
instelling. Bij een dergelijk verzoek kunnen ook de voornamen worden
gewijzigd.
Overigens is het registreren van een «x» op het paspoort al langere tijd
mogelijk. Sinds 1993 kan de geslachtsregistratie van pasgeboren kinderen
met ambivalente geslachtskenmerken worden uitgesteld. Na uiterlijk drie
maanden kan in een definitieve akte worden vermeld of de kinderen man
of vrouw zijn. Als het geslacht nog steeds niet kan worden bepaald,
vermeld de geboorteakte in dergelijke gevallen dat het geslacht niet is
kunnen worden vastgesteld. Als gevolg hiervan wordt op het paspoort de
geslachtsregistratie aangegeven met een «x».
Het voorstel
Dit amendement voorziet in een wijziging die het mogelijk maakt om
zonder tussenkomst van de rechter de geslachtsregistratie op de
geboorteakte te wijzigen van een «m» of «v» naar een «x». De akte van
wijziging van de vermelding van het geslacht vermeldt dan het
non-binaire geslacht dat wordt aangeduid met «x». Deze procedure is in
dit voorstel hetzelfde als de procedure die wordt voorgesteld in het
huidige voorstel tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in
verband met het veranderen van de voorwaarden voor wijziging van de
vermelding van het geslacht in de akte van geboorte (35 825, nr. 3). Deze
procedure is hierboven beschreven. Hiermee wordt de procedure voor
alle wijzigingen van het juridisch geslacht dus gelijk getrokken.
In een recente uitspraak van de rechtbank Amsterdam heeft de rechter
bepaald dat het geslacht kan worden gewijzigd in non-binair, aangeduid
met «x».2 Eerdere uitspraken waar in de geboorteakte werd opgenomen
dat «het geslacht niet is kunnen worden vastgesteld» werden gedaan
onder verwijzing naar artikel 1:19d BW. De rechtbank Amsterdam kon zich
niet verenigen met deze oplossing. Artikel 1:19d BW ziet immers op het
geval dat na de geboorte het (fysieke) geslacht van een kind twijfelachtig
is en blijft, terwijl in de onderhavige gevallen sprake is van een
non-binaire genderidentiteit van verzoekers, zo beargumenteert de
rechtbank. De indiener is van mening dat deze uitleg meer recht doet aan
de gevallen waarin een persoon die zich als non-binair identificeert de
geslachtsregistratie wil wijzigen naar een «x» en is net als de betreffende
rechtbank van mening dat dit aansluit bij een maatschappelijke ontwikkeling die al jaren gaande is.

2

Rb Amsterdam 21 juli 2021, ECLI:NL:RBAMS:2021:3732.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 825, nr. 13

3

Tevens sluit het aan bij de wetswijziging die op 1 juli 2014 in werking is
getreden voor wijziging van de geslachtsaanduiding in de geboorteakte,
waarbij niet langer de uiterlijke verschijningsvorm, maar de innerlijke
overtuiging ten aanzien van de genderidentiteit bepalend is geworden. De
memorie van toelichting van de wijzigingswet in verband met het wijzigen
van de voorwaarden voor en de bevoegdheid ter zake van wijziging van
de vermelding van het geslacht in de akte van geboorte (ook wel de
Transgenderwet) in 2014 beschrijft dat: «Voldoende voor wijziging van het
geslacht in de akte van geboorte is dat het om een overtuiging gaat die als
van blijvende aard kan worden beschouwd ...».3 Een wijziging van de
geslachtsregistratie kan sindsdien dus betrekking hebben op de genderidentiteit, en niet per se op het fysieke geslacht. Er is immers lang niet
altijd sprake van een situatie waarbij «het geslacht niet is kunnen worden
vastgesteld».
Na introductie van de mogelijkheid van een «x» in de regeling van
artikel 1:28 BW heeft iedereen de mogelijkheid om te kiezen voor een «x»,
dus ook intersekse personen, al dan niet met «geslacht is niet kunnen
worden vastgesteld» in de geboorteakte. De regeling biedt daarmee ook
aan hen een laagdrempelige route om te komen tot wijziging, naast de
bestaande route via de rechter. Dit voorstel ziet expliciet niet op een
wijziging van procedures voor de volgende gevallen:
1. De situatie waar bij de geboorte het geslacht niet is kunnen worden
vastgesteld (artikel 1:19d BW).
2. De situatie waarbij de rechter vaststelt dat er sprake is van een
feitelijke onjuistheid in een akte, waarbij eventueel door de rechter het
opmaken van een nieuwe akte kan worden gelast (artikel 1:24 en
1:24b BW).
Argumenten voor wijziging
De indiener is van mening dat de tussenkomst van de rechter bij het
wijzigen van het juridisch geslacht van een «m» of «v» naar een «x»
onwenselijk is. Het maakt een inbreuk op het recht op privé leven, het
zelfbeschikkingsrecht en de persoonlijke autonomie van belanghebbende.
Daarnaast creëert het een niet te rechtvaardigen onderscheid met de
procedure van het wijzigen tussen «m» en «v». Ook werpt het een
onnodige drempel op voor personen die hun geslachtsregistratie willen
wijzigen. Deze argumenten worden hieronder verder uitgewerkt.
In de eerste plaats is de indiener van mening dat de rechterlijke
tussenkomst een niet te rechtvaardigen inbreuk vormt op het recht op
privé leven van art. 8 Europees Verdrag van de Rechten van de Mens
(EVRM), art. 1 lid 2 Algemene wet gelijke behandeling (Awgb) en enkele
andere internationale resoluties. Het is in strijd met deze grondrechten om
personen die de innerlijke overtuiging hebben niet tot het vrouwelijke of
het mannelijke geslacht te horen een regeling te ontzeggen om de
geslachtsaanduiding in de geboorteakte te laten wijzigen overeenkomstig
die innerlijke overtuiging. Artikel 8 van het EVRM expliciteert het recht op
eerbiediging van privé, familie- en gezinsleven. Het EHRM bevestigde in
2003 dat het recht op genderidentiteit en persoonlijke ontwikkeling een
fundamenteel element van art. 8 EVRM vormt en dat genderidentiteit één
van de meest intieme aspecten van het privéleven en één van de meest
wezenlijke elementen van zelfbeschikking vormt.4

3
4

Kamerstukken II 2011/12, 33 351, nr. 3 (memorie van toelichting).
EHRM 12 juni 2003, ECLI:EC:ECHR:2003:0612JUD003596897, Van Kück tegen Duitsland, par. 69
en 73.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 825, nr. 13

4

De indiener is van mening dat dit betekent dat personen die zich als
non-binair identificeren ook de mogelijkheid moeten hebben om dit ook
als zodanig te registreren. Dit is een wezenlijk onderdeel van het erkennen
van genderidentiteit, en daarmee het eerbiedigen van art. 8 EVRM. In
steeds meer landen op de wereld wordt het bestaan van een derde gender
erkend. Hoewel deze geen kracht van wet hebben, wordt aanzienlijke
waarde gehecht aan de op internationaal niveau gezaghebbende
Yogyakarta-beginselen die zijn opgesteld om discriminatie op basis van
homoseksualiteit, genderidentiteit, transseksualiteit, transgenderisme en
interseksualiteit tegen te gaan. Beginsel 31 spoort staten aan om
toegankelijke procedures in te richten voor de juridische erkenning van
het gender waarmee iemand zichzelf identificeert. Staten wordt gevraagd
ervoor te zorgen dat voor de wijziging van het geslacht in officiële
documenten geen voorwaarden, zoals leeftijd, of een psychische diagnose
of de opinie van een ander, gelden.5 Nederland erkent deze beginselen. De
indiener is dan ook van mening dat hier invulling aan gegeven dient te
worden.
Het belang van het erkennen van «x» als een officiële genderidentiteit
wordt ook uitgewerkt in de resolutie 2048 van de Raad van Europa uit
2015. De deelnemende landen worden opgeroepen om wetgeving te
schrappen die de rechten van transgenders beperkt en zo een einde te
maken aan de discriminatie van deze groep. Daarnaast moeten de
wettelijke regelingen gebaseerd worden op zelfbeschikking en maakt de
resolutie het mogelijk dat een derde genderaanduiding «x» kan worden
opgenomen in de identiteitspapieren.6 In de resolutie van het Europees
Parlement uit 2019 (B8–0101/2019) over de rechten van interseksuele
personen is het belang benadrukt van flexibele procedures bij geboorteregistratie. Het Europees Parlement spreekt in de resolutie uit verheugd te
zijn over de wetten die sommige lidstaten hebben aangenomen die
wettelijke gendererkenning op basis van zelfbeschikking toestaan, en
spoort andere landen aan om hetzelfde te doen.7
De indiener ziet deze uitspraken als een belangrijk signaal dat de
Nederlandse wetgeving op dit vlak aangepast dient te worden. Met het
ontbreken van een regeling om het beleefde geslacht in overeenstemming
te brengen met het geregistreerde geslacht wordt een inbreuk gemaakt op
het recht op privé leven. Dit oordeel is in Nederland voor het eerst
uitgesproken door de rechtbank Limburg op 28 mei 2018.8 De rechtbank
oordeelde dat er, mede gelet op de bovenstaande internationale
verdragen, sprake is van een inbreuk op het privé leven, het zelfbeschikkingsrecht en de persoonlijke autonomie van belanghebbende. Deze
positie is inmiddels herhaaldelijk bevestigd door verschillende Nederlandse rechtbanken.9 In deze uitspraken wordt ook verwezen naar de
bovengenoemde ontwikkelingen in het internationaalrecht.
Daarnaast is de indiener van mening dat uit het bovenstaande volgt dat
er momenteel een ongerechtvaardigd onderscheid bestaat tussen
personen die zich identificeren als man of vrouw en personen die zich als
non-binair identificeren. Voor deze tweede groep bestaat immers
momenteel geen procedure om de geslachtsregistratie in lijn te brengen
met het geslacht waarmee zij zich identificeren. Deze procedure bestaat
wel voor personen die hun geslachtsregistratie willen wijzigen van een
«m» naar en «v» of vice versa. Hiermee wordt een ongeoorloofd
5

https://yogyakartaprinciples.org/principle-31-yp10/.
http://assembly.coe.int/nw/xml/xref/xref-xml2html-en.asp?fileid=21736.
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-8-2019-0128_NL.html.
8
Rechtbank Limburg 28 mei 2018, ECLI:NL:RBLIM:2018:4931.
9
Rechtbank Rotterdam 12 november 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:11028.
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 825, nr. 13

5

onderscheid gemaakt op grond van genderidentiteit. De indiener is van
mening dat dit in strijd is met art. 1 lid 2 van de Awgb. In de Awgb is sinds
1 november 2019 opgenomen dat onder het verbod om ongeoorloofd
onderscheid te maken op grond van geslacht ook wordt begrepen
onderscheid op grond van geslachtskenmerken, genderidentiteit en
genderexpressie (rechtbank Midden-Nederland, r.o. 4.9.10). In de memorie
van toelichting op de Wet verduidelijking rechtspositie transgender
personen en intersekse personen wordt toegelicht dat het in art. 1 lid 2
Awgb geformuleerde verbod nader is ingevuld ter emancipatie van de
groep mensen die zich niet wil conformeren aan of wil identificeren met
de bestaande binaire categorieën (man of vrouw) die voor vele jaren
waren gegeven.11
De procedure voor het wijzigen van alle geslachtsregistraties dient
hetzelfde te zijn volgens het principe van non-discriminatie. Dat wil
zeggen dat er geen plek is voor de tussenkomst van de rechter bij het
wijzigen van de geslachtsregistratie naar een «x», net zoals dat niet nodig
voor de wijziging tussen «m» en «v». Ook de deskundigenverklaring, die
momenteel nog vereist is bij alle wijzigingen van de geslachtsregistratie,
zou hiermee komen te vervallen.
Een laatste argument is dat de tussenkomst van de rechter momenteel
een onnodig drempel opwerpt voor personen die hun geslachtsregistratie
willen wijzigen. De bovengenoemde internationale verdragen en
uitspraken drukken uit dat de procedures voor het wijzigen van de
geslachtsregistratie eenvoudig, duidelijk en toegankelijk moeten zijn. Dat
is momenteel niet het geval. De gang naar de rechter is kostbaar, kan
enkele maanden in beslag nemen en biedt geen zekerheid over de
doorlopen procedure. Aan de rechtsgang zijn aanzienlijke kosten
verbonden, zoals de griffiekosten en de kosten van het in de arm nemen
van een advocaat. Daarnaast zijn er nog immateriële kosten, zoals de tijd
die nodig is om het verzoekschrift voor te bereiden en eventuele emotionele kosten die gepaard gaan met het proces. Het proces van aanvragen,
voorbereiden en de uitspraak kan enkele maanden in beslag nemen.
Tegelijkertijd is geen enkele zekerheid dat het verzoek ingewilligd zal
worden. Er bestaat immers geen vastgestelde procedure waarin de eisen
aan het verzoekschrift worden omschreven. De aanvrager moet zelf
bedenken welk bewijs voldoende zou kunnen zijn om de aanvraag te
ondersteunen. Dit biedt onvoldoende rechtszekerheid voor de personen
die de geslachtsregistratie willen wijzigen. Hiervoor zou een eenvoudige
en duidelijke procedure moeten bestaan. De in het voorliggende
wetsvoorstel beschreven procedure biedt volgens de indiener een goed
alternatief dat tegemoetkomt aan de in de bovenstaande verdragen
genoemde richtlijnen.
Gevolgen voor de uitvoering
De indiener verwacht dat de gevolgen van deze wijziging voor de
uitvoering van de geslachtsregistratie beperkt zijn. De procedure die dit
amendement voorstelt sluit immers voor een groot deel aan bij reeds
bestaande mogelijkheden. In de systematiek rondom geboorteaktes hoeft
niets veranderd te worden. Met het voorliggende wetsvoorstel wordt een
mogelijkheid gecreëerd om zonder tussenkomst van de rechter de
geslachtsregistratie te wijzigen tussen «m» en «v». De wijziging naar een
«x» kan op eenzelfde wijze verlopen.

10
11

Rechtbank Midden-Nederland 10 februari 2020, ECLI:NL:RBMNE:2020:522.
Kamerstukken II 2016/17, 34 650, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 825, nr. 13

6

Een dergelijke wijziging heeft gevolgen voor de registratie op de
geboorteakte. De wijziging van de geboorteakte wordt handmatig
doorgevoerd door de ambtenaar van de burgerlijke stand. Aan dit deel
van de procedure hoeft niets veranderd te worden. De geboorteakte dient
als brondocument voor de Basis Registratie Personen (BRP). In de BRP
zijn momenteel drie categorieën beschikbaar voor de geslachtsregistratie:
«m», «v», of «o». De «o» staat hier voor «onbekend» en wordt gebruikt
wanneer gegevens ontbreken of wanneer op de geboorte akte staat
geregistreerd dat «het geslacht niet is kunnen worden vastgesteld»,
inclusief de gevallen waar deze registratie mogelijk is gemaakt via de
rechter. Ook hier hoeft strikt genomen dus niets veranderd te worden.
De BRP is gekoppeld aan een aantal systemen die informatie uit de BRP
gebruiken voor hun dienstverlening. Ook de benodigde informatie voor
geslachtsregistratie op identiteitsdocumenten is afkomstig uit de BRP. Een
wijziging in de BRP werkt dus automatisch door in de registratie op
identiteitsdocumenten wanneer een nieuw document wordt aangevraagd.
Een vermelding van een «o» in de BRP komt op de identiteitsdocumenten
terecht als een «x». Aan deze koppeling hoeft dus strikt genomen niets
veranderd te worden.
De indiener wijst op de mogelijkheid om in de toekomst een nieuwe
categorie op te nemen in de BRP, namelijk de «x». Dit sluit volgens de
initiatiefnemer beter aan bij het doel van dit amendement, namelijk het
creëren van de mogelijkheid van een non-binaire geslachtsregistratie. Er
is in een dergelijk geval geen sprake van een situatie waarbij het geslacht
«onbekend» is. De huidige optie van «onbekend» in de BRP is in de
praktijk toereikend, maar sluit semantisch niet optimaal aan op de
gewenste situatie. Het wijzigen van een de categorie «onbekend» in «x»
ligt niet voor de hand. In sommige gevallen zijn de gegevens over het
geslacht ook echt onbekend. De optie «onbekend» is daarvoor relevant.
Ook zou het vergen dat alle koppelingen van systemen aan de BRP
aangepast worden op het gebruik van de «x» in plaats van de «o». Dit is
een kostbaar een tijdrovend proces. Het creëren van een nieuwe categorie
en de benodigde koppelingen is daarentegen naar verwachting een stuk
goedkoper en eenvoudiger te realiseren.
Dit amendement heeft dus geen consequenties in de vorm van een
wijziging van de huidige systemen voor registratie van de persoonsgegevens. Het ligt wel in de rede dat het aantal aanvragen tot het wijzigen
van de geslachtsregistratie zal toenemen. Het is niet mogelijk om met
zekerheid te zeggen hoe vaak er van deze nieuwe mogelijkheid gebruik zal
worden gemaakt. Er wordt momenteel niet geregistreerd hoe vaak een
rechtszaak wordt gevoerd om de wijziging van de geslachtsregistratie op
de geboorteakte aan te passen. Bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid
zijn tot op heden zeventien rechtszaken bekend waarbij de rechter heeft
besloten dat het de geboorteakte gewijzigd dient te worden, allen in de
periode 2017–2021. Vermoedelijk zijn er meer mensen die dit zouden
willen, maar die afgeschrikt worden door te rechterlijke procedure. Toch
doet dit kleine aantal rechtszaken vermoeden dat het, afgezien van een
kleine piek na de wetswijziging, eerder zal gaan om enkele honderden dan
om enkele duizenden aanvragen per jaar. De indiener wijst hierbij op een
soortgelijk gevolg naar aanleiding van de wijziging van de Transgenderwet in 2014. In die wijziging vervielen zowel de gang naar de rechter
als de noodzaak van een fysieke geslachtswijziging als voorwaarde voor
de juridische geslachtswijziging. In de jaren vóór die wijziging betrof het
aantal gewijzigde geslachtsregistraties circa 80 per jaar. Na de wijziging
ontstond er een korte piek van 770 aanvragen in 2015, waarna het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 825, nr. 13

7

wijzigingen stabiliseerde rond de 550.12 Met een soortgelijke factor zou
het aantal aanvragen voor wijziging van de geslachtsregistratie naar «x»
dus uitkomen op minder dan honderd per jaar. Dit vormt een betrekkelijk
kleine werklast voor de ambtenaren voor de burgerlijke stand.
Artikelsgewijs
Onderdeel I
Onderdeel I wijzigt de tweede zin van het door artikel I, onderdeel C,
onder 5, voorgestelde nieuwe vijfde lid van artikel 28. Deze tweede zin
beoogt te voorkomen dat de procedure voor wijziging van de vermelding
van het geslacht enkel wordt gebruikt om een voornaamswijziging te
bewerkstelligen buiten de rechter om.13 Aan de bepaling in het
wetsvoorstel ligt nog de veronderstelling ten grondslag dat er slechts
twee registratieopties zijn («m» of «v») en dat bij een tweede wijziging
derhalve altijd sprake is van een terugkeer naar de «oude» geslachtsvermelding. Na de introductie van een derde registratieoptie («x») kan bij een
tweede wijziging ook sprake zijn van de vermelding van een voor
betrokkene nieuwe geslachtsaanduiding.
Aanpassing van de tweede zin is nodig om te voorkomen dat een
persoon die de vermelding van het geslacht in de geboorteakte eerst heeft
gewijzigd van bijvoorbeeld «m» in «v» en vervolgens in «x», de
voornamen uitsluitend kan laten wijzigen in de oorspronkelijke namen.
Het moet mogelijk zijn voor betrokkene om in die situatie nieuwe
voornamen te kiezen die passend zijn bij het non-binaire geslacht. De
wijziging maakt, met andere woorden, mogelijk dat bij een nieuwe
geslachtsregistratie nieuwe voornamen kunnen worden gekozen, terwijl
– overeenkomstig de bedoeling van het wetsvoorstel – gehandhaafd blijft
dat bij het terugkeren naar een oude geslachtsregistratie slechts de oude
voornamen kunnen worden gekozen.
Onderdeel II
Onderdeel II voegt een nieuw artikel toe aan afdeling 13 van titel 4 van
Boek 1 BW. Het eerste lid regelt de mogelijkheid van wijziging van de in
de geboorteakte opgenomen geslachtsaanduiding in «x». Voor het
wijzigen in «x» geldt dezelfde procedure als voor de wijziging in «m» of
«v». De bepalingen van afdeling 13 zijn van overeenkomstige toepassing
verklaard. Het enige procedurele verschil is dat de betrokkene in de
kennisgeving en bevestiging aangeeft de overtuiging te hebben niet of
niet exclusief tot het mannelijke of vrouwelijke geslacht te behoren.
De registratie als man of vrouw heeft op meerdere plekken in Boek 1
BW gevolgen, bijvoorbeeld voor de wijze waarop men ouder wordt van
een kind (art. 1:198–199 BW) en de vraag welke geslachtsnaam wordt
doorgegeven aan het nageslacht (art. 1:5 BW). Dit brengt mee dat het
nodig is om een regeling te treffen voor die gevallen waarbij één of beide
ouders een «x» als geslachtsvermelding heeft. In het tweede lid wordt
geregeld dat daarvoor wordt teruggegrepen op het geslacht zoals dat
stond vermeld vóór de wijziging in «x» (vergelijkbaar aan de bestaande
regeling op grond van art. 1:28c lid 3 BW).
Van Ginneken

12
13

CBS, Transseksuelen in Nederland, 1995–2018.
Zie Kamerstukken II 2020/21, 35 825, nr. 3, p. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 825, nr. 13

8