Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 959

Aanpassing van wetten in verband met de
nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam
binnen Nederland (Aanpassingswet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

I ALGEMEEN DEEL
Inleiding

Korte schets van het wetsvoorstel
Dit wetsvoorstel is onderdeel van het pakket aan wetsvoorstellen, dat
nodig is voor de totstandkoming van de nieuwe staatkundige positie van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbare lichamen binnen het Nederlandse staatsbestel. Het voorstel bevat voorstellen tot wijziging van
Nederlands-Antilliaanse regelingen die in de openbare lichamen als
formele Nederlandse wetten zullen gelden en voorstellen tot aanpassing
van bestaande Nederlandse wetten die meteen bij aanvang van de nieuwe
positie in de openbare lichamen zullen worden ingevoerd. In het wetsvoorstel zijn tevens meegenomen wijzigingen in Nederlandse wetgeving
die verband houden met de oprichting van de nieuwe landen Curaçao en
Sint Maarten.

Achtergrond bij het wetsvoorstel
Conform de Slotverklaring van de Miniconferentie d.d. 10 en 11 oktober
2006 over de toekomstige staatkundige positie van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (hierna ook aangeduid als «de BES») zal bij aanvang van de
nieuwe staatsrechtelijke positie van deze eilanden binnen Nederland in
beginsel de Nederlands-Antilliaanse regelgeving van kracht blijven. Deze
regelgeving zal geleidelijk worden vervangen door Nederlandse regelgeving. Ook bij aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke positie zal – naast
de Nederlands-Antilliaanse regelgeving – een aantal (nieuwe en
bestaande) Nederlandse wetten worden ingevoerd die om uiteenlopende
redenen noodzakelijk worden geacht.

Aanpassing van Nederlands-Antilliaanse regelgeving die als wetgeving
blijft gelden
Met voorliggend wetsvoorstel worden de Nederlands-Antilliaanse regelingen die als Nederlandse wetten zullen gelden, aangepast voor de

KST131582
0809tkkst31959-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

1

staatsrechtelijke positie van de eilanden binnen Nederland. Conform het
uitgangspunt blijft de inhoud van de geldende Nederlands-Antilliaanse
regelgeving bij aanvang van die nieuwe positie zoveel mogelijk gehandhaafd. De Nederlands-Antilliaanse regelgeving is echter niet zonder meer
toepasbaar in het Nederlandse rechtssysteem en binnen de nieuwe staatsrechtelijke verhoudingen, alleen al doordat de landsorganen van het land
Nederlandse Antillen niet meer zullen bestaan en Bonaire, Sint Eustatius
en Saba openbare lichamen zullen zijn. Een aanzienlijk deel van de regelgeving moet reeds om die reden worden aangepast. De aanpassing van
de Nederlands-Antilliaanse regelgeving betreft dan ook voor een belangrijk deel meer technische punten, zoals de gebruikte terminologie, de
(her)verdeling van bevoegdheden over de verschillende organen en het
bepalen van een nieuwe citeertitel. Daarnaast kunnen er beleidsmatige
overwegingen zijn om aanpassingen aan te brengen.

Invoering van Nederlandse wetgeving
Nederlandse wetten zullen uitsluitend op de openbare lichamen van
toepassing zijn als dit expliciet bij wet is bepaald of daaruit volgt. Voorliggend wetsvoorstel bevat het merendeel van de bestaande Nederlandse
wetten die bij aanvang van de nieuwe positie in de openbare lichamen zal
worden ingevoerd. In deze wetten wordt specifiek bepaald dat deze
wetten of een onderdeel daarvan van toepassing zijn op de openbare
lichamen of dit volgt hier onmiskenbaar uit. Ook kan het zijn dat wordt
voorgesteld in de wet een geheel specifieke regeling voor de openbare
lichamen op te nemen. Het invoeren van Nederlandse wetten op de
eilanden kan ten slotte inhouden dat hierin uitsluitend een delegatiegrondslag wordt opgenomen om voor de openbare lichamen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur of bij ministeriële regeling regels te
stellen. In dat geval zijn de overige bepalingen van de wet niet van toepassing.
Incidenteel zullen afzonderlijke wetsvoorstellen tot wijziging van
bestaande Nederlandse wetgeving tot stand worden gebracht. Een voorbeeld hiervan is het voorstel van wet tot wijziging van de Kieswet in
verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland. Uitgangspunt is
echter dat wijzigingen van bestaande Nederlandse wetgeving zoveel
mogelijk in voorliggend wetsvoorstel worden opgenomen.
Naast de wetsvoorstellen tot wijziging van bestaande Nederlandse wetgeving worden andere wetsvoorstellen in procedure gebracht die geheel
nieuwe wetgeving met betrekking tot de openbare lichamen bevatten. Dit
betreft onder meer de voorstellen voor de Wet openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba, de Wet financiële verhouding openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, de Invoeringswet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, de Belastingwet BES, de Wet
bescherming persoonsgegevens BES, de Douane- en accijnswet BES, de
Wet geldstelsel BES, en de Veiligheidswet BES. Omdat dit nieuwe wetten
zijn, kunnen deze niet worden meegenomen in voorliggend wetsvoorstel
tot aanpassing van bestaande wetgeving.

Afwijkende regelingen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna ook «de BES» of «de
BES-eilanden») maken met ingang van de statuswijziging deel uit van het
Nederlands staatsbestel. De Grondwet is van toepassing. Zoals eerder is
beschreven, zal de Nederlands-Antilliaanse regelgeving geleidelijk worden
vervangen door Nederlandse regelgeving. In sommige gevallen is het
nodig voor de BES afwijkende voorzieningen te treffen. De Raad van State

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

2

van het Koninkrijk heeft hierop ook gewezen in zijn voorlichting van
18 september 2006.1 Het voornemen is om in het Statuut een bepaling op
te nemen die omschrijft om welke redenen regelingen die gelden op de
BES, kunnen afwijken van de regelingen die gelden in het Europese deel
van het Koninkrijk. De redenen zijn de economische en sociale omstandigheden, de grote afstand tot het Europese deel van het Koninkrijk, hun
insulaire karakter, kleine oppervlakte en bevolkingsomvang, de geografische omstandigheden, het klimaat en andere factoren waardoor deze
eilanden zich wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van het
Koninkrijk. Deze bepaling is in het nog bij de Tweede Kamer in te dienen
voorstel van Rijkswet tot wijziging van het Statuut na overleg met de BES
tot stand gekomen.
Door afwijkingen mogelijk te maken kan een op de specifieke situatie
toegesneden differentiatie worden bereikt in de toepasselijke wetgeving
en het gevoerde overheidsbeleid. Bij regelingen of maatregelen die zijn
gebaseerd op factoren die niet uitdrukkelijk zijn genoemd in het nieuwe
artikel 1, tweede lid, van het Statuut, zal steeds moeten worden toegelicht
waarom de bewuste factor een wezenlijk onderscheid oplevert en aanleiding geeft tot het treffen van de desbetreffende regeling of maatregel.

Tijdelijke afwijkingen
Een groot deel van de afwijkingen is van tijdelijke aard. De BES bevinden
zich na de statuswijziging in een fase van overgang van NederlandsAntilliaanse naar Nederlandse regelgeving. Daarin onderscheiden zij zich
wezenlijk van het Europese deel van het Koninkrijk. Voor de tijdelijke
afwijkingen biedt genoemde bepaling daarom een basis; de overgangsfase is een van de «andere factoren waardoor deze eilanden zich wezenlijk
onderscheiden van het Europese deel van het Koninkrijk.» De verschillen
tussen de oorspronkelijk Nederlands-Antilliaanse en de EuropeesNederlandse wetgeving worden in de artikelgewijze toelichting niet nader
gemotiveerd, voor zover deze te verklaren zijn door hun Antilliaanse
origine, want deze verschillen zijn alle terug te voeren op het feit dat deze
eilanden zich nog in een overgangsfase bevinden.
Als er in een Nederlandse bestaande wet een tijdelijk afwijkende regeling
wordt opgenomen voor de BES, wordt dit in de hoofdstuks- of artikelsgewijze toelichting besproken.

Niet-tijdelijke afwijkingen

1

Bijlage bij Kamerstukken II 2006/07, 30 800
IV, nr. 3 (voorlichting) en Kamerstukken II
2006/07, 30 800 IV, nr. 4 (nader rapport).

Afwijkende regelingen die niet van tijdelijke aard zijn, moeten te herleiden
zijn tot de factoren genoemd in artikel 1, tweede lid, van het Statuut. In de
hoofdstuks- of artikelsgewijze toelichting zal worden vermeld welke factor
of factoren, genoemd in artikel 1, tweede lid, van het Statuut aanleiding
geeft of geven tot het treffen van een afwijkende voorziening en waarom
deze factor noopt tot het treffen van de gekozen afwijkende voorziening.
Vanzelfsprekend dient hierbij voorkomen te worden dat de afwijkende
voorziening leidt tot een vorm van ongerechtvaardigd onderscheid.
Een uitputtende lijst van mogelijke afwijkingen is in de huidige fase moeilijk te geven. In ieder geval is het duidelijk dat het in sommige gevallen,
door de grote afstand van de eilanden tot de ministeries, praktischer is
bevoegdheden neer te leggen bij de Rijksvertegenwoordiger of lokale
autoriteiten, in afwijking van de reguliere bevoegdheidsverdeling in het
Europese deel van het Koninkrijk. Verder spreekt het voor zich dat de
kleine schaal en de ligging in de Caribische regio soms om een specifieke
aanpak vraagt. De Nederlandse wetgeving is niet altijd zonder meer
geschikt om toegepast te worden op een klein Caribisch eiland. De Raad
van State van het Koninkrijk heeft in zijn voorlichting van september 2006
al gewezen op ontwrichtende gevolgen als de Nederlandse wetgeving op
het gebied van sociale zekerheid en belastingen onverkort op de BES

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

3

zouden worden toegepast, gezien de sociaaleconomische omstandigheden op de eilanden en hun omgeving. Ook de overige factoren – het
insulaire karakter, de geografische omstandigheden en het klimaat – zijn
objectief bepaalbaar. Deze factoren kunnen een verschil in regelgeving
dringend noodzakelijk maken, bijgevolg, rechtvaardigen.

Relatie met de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba
Het wetsvoorstel staat in direct verband met het voorstel voor de
Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna:
Invoeringswet BES). Onderdeel van dat wetsvoorstel is een bijlage waarin
alle Nederlands-Antilliaanse regelgeving is opgesomd die na de transitie
als Nederlandse regeling in de openbare lichamen zal blijven gelden.
Daarbij is, per minister, aangegeven of deze regeling als wet, algemene
maatregel van bestuur of ministeriële regeling van kracht zal zijn. Bovendien is daarbij aangegeven welke citeertitel na de omzetting van deze
regeling tot Nederlandse regeling gehanteerd zal worden. Het is dus de
Invoeringswet BES die door middel van een positieve lijst bepaalt welke
Nederlands-Antilliaanse regelgeving als Nederlandse wetgeving zal
blijven gelden. De Aanpassingswet BES bepaalt vervolgens, welke wijzigingen in deze regelgeving aangebracht moeten worden.
Het hiervoor uiteengezette principe dat Nederlandse wetgeving uitsluitend
op de openbare lichamen van toepassing is als dit bij wet is bepaald of
daaruit volgt, is neergelegd in het voorstel voor de Invoeringswet BES.
Buiten de oorspronkelijk Nederlands-Antilliaanse regelgeving die op de
lijst bij de Invoeringswet is vermeld en als Nederlandse regelgeving blijft
gelden, is de Nederlandse wetgeving dus alleen van toepassing als deze
wetgeving expliciet van toepassing wordt verklaard voor de openbare
lichamen of dit hieruit volgt.
De Invoeringswet BES en de Aanpassingswet BES zullen beide op de
transitiedatum in werking treden. Daarbij is de volgorde van plaatsing in
het Staatsblad van belang. De Invoeringswet BES zal eerder in het Staatsblad worden geplaatst. Daarmee wordt bereikt dat de Aanpassingswet als
uitgangspunt kan nemen dat de Nederlands-Antilliaanse regelgeving als
Nederlandse wetgeving kracht van wet heeft onder de citeertitel als
genoemd in de bijlage bij de Invoeringswet BES.

Aanpassing van lagere regelgeving
De Nederlands-Antilliaanse regelgeving die als algemene maatregel van
bestuur op de openbare lichamen zal blijven gelden, zal bij algemene
maatregel van bestuur worden aangepast. Bij ministeriële regeling zal de
Nederlands-Antilliaanse regelgeving worden aangepast die aldaar als
ministeriële regeling van kracht zal blijven.

Kwaliteit van de wetgeving
Gelet op de omvang, de tijdelijkheid, de complexiteit en de verschillen in
wetgevingstechniek in de Nederlandse Antillen zal de NederlandsAntilliaanse regelgeving die als formele wetgeving blijft gelden ook na
aanpassing op grond van voorliggend wetsvoorstel op onderdelen
afwijken van de in Nederland gebruikelijke, in de Aanwijzingen voor de
regelgeving (Ar) neergelegde maatstaven. Ook het wetsvoorstel zelf zal
om pragmatische redenen soms afwijken van de Ar. Zo wordt niet altijd
per artikel, maar per gehele regeling aangegeven welke termen vervangen
moeten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

4

Opbouw van het wetsvoorstel
Het wetsvoorstel is ingedeeld in hoofdstukken naar departement. De
hoofdstukken zijn onderverdeeld in twee paragrafen, waarbij paragraaf 1
steeds de aanpassing van «gewone» Nederlandse wetten betreft en paragraaf 2 de aanpassing van de tot wet omgevormde NederlandsAntilliaanse regelingen.
De aanpassingen in paragraaf 1 kunnen zowel wetten betreffen die geheel
of gedeeltelijk van toepassing worden verklaard op de BES, als wetten die
als zodanig niet van toepassing worden voor de BES, maar die wijziging
behoeven in verband met de nieuwe staatkundige verhoudingen. Deze
wijzigingen kunnen enerzijds verband houden met de ontmanteling van
het Land Nederlandse Antillen en de oprichting van de nieuwe landen
Curaçao en Sint Maarten, en anderzijds met de «herijking» van de aanduiding «Nederland» met het oog op de nieuwe positie van de BES binnen
het Nederlandse staatsbestel (zie hierna onder Gehanteerde algemene
uitgangspunten bij de technische aanpassing van de Nederlandse en de
van oorsprong Nederlands-Antilliaanse regelgeving, punt 8).

Leeswijzer voor de memorie van toelichting
Er is naar gestreefd om de memorie van toelichting zo helder en beknopt
mogelijk te houden. De belangrijke beleidsbeslissingen worden nader
toegelicht. Ook argumentatie voor invoering van eventuele Nederlandse
wetgeving wordt uiteengezet. Het handhaven van Nederlands-Antilliaanse
regelgeving als zodanig wordt niet nader toegelicht.

Gehanteerde algemene uitgangspunten bij de technische aanpassing van
de Nederlandse en de van oorsprong Nederlands-Antilliaanse regelgeving
1.

Het opschrift en de aanhef (inclusief de considerans) van een
Nederlands-Antilliaanse regeling worden niet gewijzigd. Consequentie hiervan is dat de nieuwe status van de regeling niet in alle
gevallen overeenkomt met de status die uit het opschrift en de aanhef
volgt. Bijvoorbeeld: het opschrift en de aanhef duiden op een landsverordening, terwijl de regeling de status van algemene maatregel
van bestuur krijgt.

2.

Bij het vervallen van een artikel vindt geen vernummering van andere
artikelen plaats, met uitzondering van het invoegen van een nieuw
artikel 1, in welk geval het oude artikel 1 wordt vernummerd tot
artikel 1a. Ook leden of onderdelen daarvan worden evenmin
vernummerd of verletterd. Dit in verband met mogelijke wijzigingen
in de desbetreffende of andere regelingen.

3.

Artikelen die uitgewerkt zijn of die niet langer relevant zijn, bijvoorbeeld omdat deze alleen betrekking hebben op het land Nederlandse
Antillen, worden alleen geschrapt, indien dit eenvoudig kan. Consequentie hiervan is dat sommige regelingen artikelen bevatten die
geen betekenis meer hebben.

4.

De citeertitel van een Nederlands-Antilliaanse regeling wordt in de
desbetreffende regeling vervangen, dan wel hieraan toegevoegd.
Overigens wordt de citeertitel ook in de Bijlage bij de Invoeringswet
BES opgenomen. In de aanhef van een wijzigingsartikel wordt uitgegaan van de nieuwe citeertitel.

5.

Het begrip «eilandsbesluit, houdende algemene maatregelen» wordt
niet vervangen door een ander begrip. Uit de Wet openbare lichamen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

5

Bonaire, Sint Eustatius en Saba zal weliswaar volgen dat in de
nieuwe situatie de rechtsfiguur «eilandsbesluit, houdende algemene
maatregelen» niet meer zal bestaan, maar in artikel 6 van de
Invoeringswet BES wordt geregeld dat de op basis van oorspronkelijk
Nederlands-Antilliaanse regelgeving bestaande bevoegdheid om
eilandsbesluiten, houden algemene maatregelen, vast te stellen,
toekomt aan het bestuurscollege.
6.

De voorzetsels «in» en «op» worden als volgt gebruikt:
– op Bonaire/Sint Eustatius/Saba
– in de openbare lichamen Bonaire/Sint Eustatius/Saba.

7.

In regelingen die een tijdstip vermelden, wordt bij twijfel of plaatselijke tijd of het tijdstip in het Europese deel van Nederland wordt
bedoeld, bij voorkeur in de wet «plaatselijke tijd» of «Europees
Nederlandse tijd» opgenomen.

8.

Indien in een wet die niet van toepassing wordt op de BES verwezen
wordt naar «Nederland» en daaronder voortaan ook de BES-eilanden
moeten worden begrepen, wordt dit uitdrukkelijk in de desbetreffende wet geregeld. Uit artikel 4 van de Invoeringswet BES volgt
immers dat in Nederlandse regelgeving die niet van toepassing
wordt, «Nederland» in beginsel betekent: het Europese deel van
Nederland.
Indien in een wet die niet van toepassing wordt, verwezen wordt naar
«het buitenland» en het niet de bedoeling is dat de BES in de betreffende context tot het buitenland wordt gerekend, dient de term
«buitenland» te worden aangepast of aangevuld.
Indien in een van oorsprong Nederlands-Antilliaanse regeling de
term «buitenland» voorkomt, betekent dit in beginsel elk ander land
dan Nederland inclusief de BES.
Indien in een wet met «Nederland» bedoeld wordt de staat Nederland, dan is aanpassing of aanvulling niet nodig.

9.

Publicatie in de Staatscourant geldt ook voor de BES. Het is niet
nodig een aparte publicatie voor de BES te regelen.

10. Indien alleen een hoofdstuk of paragraaf van een «gewone» Nederlandse wet mede van toepassing wordt voor de BES, kan dit in het
begin van dat hoofdstuk of die paragraaf worden geregeld. In andere
gevallen worden de van-toepassing-verklaring en de artikelen betreffende het «maatwerk» in beginsel opgenomen in een apart hoofdstuk
onderscheidenlijk paragraaf, of, indien een wet geen hoofdstukken of
paragrafen kent, in een artikel.
Ingeval in een wet het toepassingsbereik van die wet expliciet regelt,
dan kan de toepasselijkheid ten aanzien van de BES in dit artikel/deze
artikelen worden geregeld.
Niet volstaan kan worden met het uitsluitend aanpassen van de
definitiebepalingen: de toepasselijkheid dient uitdrukkelijk te worden
geregeld of onmiskenbaar uit de tekst te volgen.
11. Voor Nederlands-Antilliaanse regelgeving die van kracht zal blijven
op de BES zal de taakverdeling tussen de eilandsraad en het
bestuurscollege blijven zoals ze is en niet worden aangepast aan het
dualistische bestuursmodel.
Voor de Nederlandse wetgeving die gaat gelden op de BES en waarin
medebewind wordt gevorderd, zal wel de (dualistische) bevoegdheidsverdeling worden gevolgd.1
1

Zie Uitgangspuntennotitie WolBES (TK
2007–2008, 31 200 IV, nr. 28, p. 7–8).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

6

12. In een aantal van oorsprong Nederlands-Antilliaanse regelingen
wordt een grondslag opgenomen voor de minister of ander bestuursorgaan om toezichthoudende ambtenaren aan te wijzen, waar
oorspronkelijk de diensten en ambtenaren met naam en toenaam
worden genoemd (een constructie die in de Nederlandse Antillen
veelvuldig voorkomt). Op het allerlaatste moment kan dan een
aanwijzingsbesluit of -regeling worden vastgesteld.
13. Het Wetboek van Strafvordering NA, dat wordt omgevormd tot
Wetboek van Strafvordering BES, wijst in artikel 184 de ambtenaren
aan die over algemene opsporingsbevoegdheid beschikken (zoals
politieambtenaren, de officier van Justitie en de PG). In beginsel
worden deze ambtenaren door de wettelijke regeling aangewezen als
bevoegd tot het opsporen van de strafbaar gestelde feiten.
14. De Algemene wet op het binnentreden wordt niet van toepassing
verklaard op de BES. In voorkomend geval kunnen in een Nederlandse wet de bepalingen met betrekking tot het binnentreden van
woningen in van het Wetboek van Strafvordering BES artikelen (155
tot en met 163) van (overeenkomstige) toepassing worden verklaard.
15. Na de transitie zal de US dollar de munteenheid van de openbare
lichamen zijn. De thans in Nederlands-Antilliaanse guldens luidende
geldbedragen moeten worden omgezet in dollars. Daarbij wordt in
beginsel aangesloten bij de sinds 1971 geldende vaste wisselkoers:
USD 1,00 = NAf. 1,790. De omzetting moet zo veel mogelijk budgettair neutraal geschieden. Daarom geldt als hoofdregel dat bedragen
technisch worden omgezet: de in guldens luidende bedragen worden
gedeeld door 1,790 en vervolgens rekenkundig afgerond op twee
cijfers achter de komma. Van deze hoofdregel kan slechts worden
afgeweken, indien daartoe gegronde redenen bestaan.
Evenals bij de invoering van de euro zijn vier categorieën van gevallen
geïdentificeerd, waarin afronding van bedragen acceptabel wordt geacht.
Het gaat om gevallen waarin de afronding niet tot substantiële financiële
gevolgen leidt. Hiervoor gelden de volgende aanvullende omzettingsregels.1
i. Bestaande wettelijke afrondingsregels (bijv. afronding op 5 of 10
gulden) mogen worden gehandhaafd, indien de financiële consequenties daarvan verwaarloosbaar zijn. Waar het uitgangspunt van financiële neutraliteit dit vergt, kan voor afronding op kleinere eenheden
worden gekozen.
ii. Grens- en drempelbedragen mogen, indien de uitvoeringspraktijk dit
vergt (bijv. vanwege heldere communicatie of het voorkomen van
kostbare aanpassingen van systemen) worden afgerond.
iii. Kleine bedragen mogen worden afgerond, indien dit noodzakelijk is
voor de uitvoerbaarheid en de hanteerbaarheid in het maatschappelijk
verkeer.
iv. In wetgeving opgenomen bedragen met drie of meer decimalen achter
de komma mogen, indien nodig, ook in de nieuwe situatie op drie of
meer decimalen worden afgerond. Door toevoeging van een extra
cijfer achter de komma blijft de bestaande precisie gehandhaafd.

1

Vergelijk Beleidsbrief aanpassing van
wetgeving in verband met de euro (Kamerstukken II 1999–2000, 27 042, nr. 1).

16. Voor de omzetting van boetebedragen is ervoor gekozen de strafbaarstelling in het Wetboek van Strafrecht BES het systeem van boetecategorieën in te voeren. In navolging van het Nederlandse Wetboek
van Strafrecht worden zes categorieën voorgesteld. De met deze
categorieën corresponderende boetebedragen zijn afgestemd op de
boetebedragen die zijn opgenomen in het concept-wetsvoorstel voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

7

een nieuw Wetboek van Strafrecht van de Nederlandse Antillen en
Aruba. De in het Wetboek van Strafrecht BES bepaalde boetebedragen zijn vervangen door een verwijzing naar de toepasselijke
boetecategorie. De met deze categorieën corresponderende boetebedragen zijn een veelvoud van 500 gulden. De tegenwaarde in
dollars wordt afgerond op USD 280. Dit heeft geleid tot onderstaande
boetecategorieën. In deze tabel zijn de maximumbedragen van de
verschillende categorieën weergegeven.
Boetecategorieën en corresponderende boetebedragen
Huidige bedrag:

Boetecategorie:

Nieuw bedrag:

NAf. 500
NAf. 5 000
NAf. 10 000
NAf. 25 000
NAf. 100 000
NAf. 1 000 000

Eerste categorie
Tweede categorie
Derde categorie
Vierde categorie
Vijfde categorie
Zesde categorie

USD 280
USD 2 800
USD 5 600
USD 14 000
USD 56 000
USD 560 000

Een boetebedrag dat nauwelijks hoger is dan het maximum van een
bepaalde boetecategorie is in beginsel vervangen door de naastliggende
lagere boetecategorie. Indien een boetebedrag hoger is dan NAf. 100 000,
ofwel USD 56 000, wordt dat bedrag vervangen door een verwijzing naar
de vijfde categorie. Voor een passende bestraffing van rechtspersonen
bevat het voorgestelde artikel 27, zevende lid, van het Wetboek van Strafrecht BES een voorziening. Omdat ook bij kapitaalkrachtige rechtspersonen, zoals financiële instellingen, boetes voelbaar moeten zijn en een
systeem van bestuurlijke beboeting (nog) niet wordt ingevoerd, is voorzien in een open maximumboete aan de hand van 10% van de omzet van
de veroordeelde rechtspersoon indien dat bedrag dan hoger is dan het
bedrag van de zesde categorie.
Dezelfde systematiek is gekozen voor de weergave van boetebedragen in
andere wetten die in het onderhavige wetsvoorstel worden aangepast aan
de staatkundige hervorming. De weergave van boetecategorieën in
andere Nederlandse wetten die van toepassing worden verklaard in de
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba behoeven geen
aanpassing. Met toepassing van artikel 96 van het Wetboek van Strafrecht
BES corresponderen deze categorieën met die in artikel 27, vierde lid, van
datzelfde wetboek.

II HOOFDSTUKSGEWIJS

1. MINISTER VAN ALGEMENE ZAKEN

§ 1 Aanpassingen van Nederlandse wetgeving
Artikel 1.1 (wijziging Wet Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten)

1. De toepasselijkheid van de Wiv 2002 op de drie eilanden
De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (Wiv 2002) biedt
het wettelijk kader voor het optreden van de Nederlandse inlichtingen- en
veiligheidsdiensten, te weten de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Dit
wettelijk kader behelst onder meer regels inzake de taakstelling van de
diensten alsmede de coördinatie van de taakuitvoering, de verwerking van
gegevens (waaronder begrepen de algemene bevoegdheid om gegevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

8

te verwerven, alsmede een limitatieve opsomming van de bijzondere
bevoegdheden om gegevens te verwerven die bij een aantal taken mag
worden ingezet met inbegrip van het daarbij te hanteren afwegingskader;
voorts wordt voorzien in een uitputtende regeling inzake de verstrekking
van gegevens), een uitputtende regeling van de kennisneming van door
de diensten verwerkte gegevens (persoonsgegevens en andere gegevens), een regeling inzake de samenwerking tussen diensten (zowel
tussen AIVD en MIVD als met collegadiensten uit andere landen, waaronder begrepen de collegadiensten van Aruba en de Nederlandse
Antillen) en met andere instanties (zoals politie, openbaar ministerie,
Koninklijke Marechaussee, belastingdienst), de instelling, taakstelling en
bevoegdheden van de Commissie van Toezicht betreffende de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede enkele specifieke bepalingen
inzake geheimhouding en de toepasselijkheid van de Algemene wet
bestuursrecht.
De toetreding van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam
tot Nederland brengt mee dat de verantwoordelijkheid van Nederland
voor de nationale veiligheid (dat immers een landsaangelegenheid is),
zich ook gaat uitstrekken over deze drie eilanden. Om deze verantwoordelijkheid waar te kunnen maken dient er niet alleen te worden voorzien in
een adequaat (wettelijk) instrumentarium – dat voldoet aan de eisen die
daaraan vanuit de Grondwet alsmede het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens en de daarop gebaseerde jurisprudentie van het
Europese Hof voor de Rechten van de Mens dienen te worden gesteld –,
maar tevens in (een) organisatie(s) die met de feitelijke uitvoering van de
met de borging van de nationale veiligheid voortvloeiende activiteiten is
(zijn) belast. Het ligt gelet hierop voor de hand om de werking van de Wiv
2002 ook tot de drie eilanden te doen uitstrekken, waardoor de AIVD en
MIVD tegelijkertijd aldaar de competente inlichtingen- en veiligheidsdiensten worden. Het voorgestelde artikel 88a voorziet daarin. Het thans
bestaande Landsbesluit houdende algemene maatregelen van 10 juni
1963 (P.B. 1963, no. 89; zoals gewijzigd bij Landsbesluit van 25 november
1963, P.B. 1963, no. 193) regelende de taak en organisatie van de inlichtingendienst, regelt de instelling en taakstelling van de Veiligheidsdienst
Nederlandse Antillen welke volledig is toegespitst op het land Nederlandse Antillen, maar overigens niet voldoet aan de eisen die ingevolge
de Nederlandse Grondwet en het EVRM daaraan naar huidig inzicht mag
worden gesteld. Gelet op dit laatste is overigens op de Nederlandse
Antillen een traject opgestart om te komen tot een Landsverordening
Veiligheidsdienst Nederlandse Antillen.
Met het van toepassing verklaren van de Wiv 2002 op de drie eilanden,
was het noodzakelijk te bezien of er – nu in de Wiv 2002 veelvuldig wordt
verwezen naar andere, toepasselijke Nederlandse wet- en regelgeving –
nadere specifieke wettelijke voorzieningen nodig waren. Uitgaande van de
hoofdregel dat in beginsel (geconverteerd) Nederlands-Antilliaanse weten regelgeving recht van toepassing wordt en bij uitzondering bestaande
Nederlandse wet- en regelgeving, is telkens bezien of bij de in de Wiv
2002 opgenomen verwijzingen naar Nederlandse wet- en regelgeving het
Nederlands-Antilliaanse equivalent passend en toereikend was of dat toch
(ook) de desbetreffende Nederlandse regeling (voor de toepassing van de
Wiv 2002 op de drie eilanden) van toepassing diende te worden verklaard.
Het voorgestelde (nieuwe) hoofdstuk 7a voorziet daarin. Daarnaast was
het noodzakelijk om een (beperkt) aantal bepalingen uit de Wiv 2002 aan
te vullen. Bijzondere aandacht is besteed aan de «operationele besluiten»;
deze zijn namelijk volledig van de werking van de Algemene wet bestuursrecht uitgezonderd (zie artikel 91 Wiv 2002) en het is evident dat een
vergelijkbare uitzondering moet worden gemaakt voor het toepasselijke
(materiële) bestuursrecht dat op de BES-eilanden geldt. In het onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

9

staande zal daarop alsmede op de verschillende voorgestelde wijzigingen
nader worden ingegaan. Tot slot wordt opgemerkt dat waar in de Wiv
2002 wordt verwezen naar wetgeving welke ook op de drie eilanden zal
gaan gelden en ten aanzien waarvan geen nadere aanpassingen in de wet
nodig zijn, deze niet afzonderlijk zullen worden toegelicht.

2. De uitvoering van de Wiv 2002 op de drie eilanden
De uitvoering door de AIVD en de MIVD van de in de Wiv 2002 aan beide
diensten opgedragen taken op de drie eilanden vergt enkele specifieke
voorzieningen. Deels liggen die op het vlak van wet- en regelgeving (zie
daartoe de in dit wetsvoorstel voorgestelde wettelijke maatregelen), deels
op uitvoerend vlak. Voor de MIVD, wiens taak dienstbaar is aan de uitvoering van de defensietaak, hetgeen een Koninkrijksaangelegenheid is, zijn
niet direct specifieke nadere voorzieningen noodzakelijk. Dit ligt anders
voor de AIVD, die immers als civiele dienst zijn onderzoeksactiviteiten in
de civiele sector verricht en derhalve op de drie eilanden voorzieningen
dient te treffen teneinde de uit de taakuitvoering voortvloeiende activiteiten (feitelijk) te kunnen uitvoeren. Het gaat hier om voorzieningen van
personele, technische en organisatorische aard. Voor een deel zullen de
aan de taakuitvoering verbonden activiteiten (zoals de voorbereiding en
besluitvorming inzake de inzet van bijzondere bevoegdheden alsmede de
exploitatie van gegevens) in Nederland zelf door de AIVD ter hand kunnen
worden genomen, voor een deel zullen echter op de drie eilanden zelf
activiteiten dienen te worden verricht (al dan niet heimelijk). Voor dit
laatste zal – evenals in Nederland zelf het geval is – gebruik worden
gemaakt van de inzet van de zogeheten artikel 60-functionarissen. Ingevolge artikel 60, eerste lid, van de Wiv 2002 verricht (onder meer) de
korpschef van een politiekorps van rechtswege werkzaamheden voor de
AIVD; op grond van artikel 60, tweede lid, worden door de korpsbeheerder
in overeenstemming met de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties ondergeschikten van de korpschef aan die worden
belast met de feitelijke uitvoering van en het toezicht op de werkzaamheden ten behoeve van de AIVD. De desbetreffende werkzaamheden
worden verricht onder de verantwoordelijkheid van de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en op aanwijzingen van het
hoofd van de AIVD (artikel 60, derde lid). Voor de drie eilanden wordt in
artikel 2.1, eerste lid, van de Rijkswet politie van Curaçao, van Sint
Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba voorzien in de instelling
van één korps, het politiekorps van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Artikel 60 van de Wiv 2002 is daarop volledig van toepassing, zodat de
korpschef van genoemd korps van rechtswege activiteiten verricht voor
de AIVD. In overleg met de korpsbeheerder zullen vervolgens aan hem
ondergeschikte ambtenaren worden aangewezen. Voor zowel de korpschef als de aan te wijzen ambtenaren geldt dat zij een vertrouwensfunctie
gaan vervullen en in verband daarmee een veiligheidsonderzoek zullen
dienen te ondergaan. In de toelichting op het in onderhavig wetsvoorstel
opgenomen voorstel tot van toepassing verklaring en daarmee verband
houdende aanpassing van de Wet veiligheidsonderzoeken, is reeds bij de
uitvoering van veiligheidsonderzoeken met betrekking tot op de drie
eilanden te vervullen vertrouwensfuncties stilgestaan, zodat kortheidshalve daarnaar wordt verwezen. De desbetreffende ambtenaren zullen –
evenals hun collega’s in Nederland bij de verschillende Regionale Inlichtingendiensten (RID-en) – de voor de AIVD van wezenlijk belang zijnde
«oog-en-oor»-functie gaan vervullen. Dat houdt onder meer in het verzamelen van gegevens, het onderhouden van contacten met bronnen en de
feitelijke uitvoering van enkele bijzondere bevoegdheden (zoals het
volgen en observeren van personen). De werkzaamheden op de drie
eilanden zullen op vergelijkbare wijze als die van de Regionale Inlichtingendienst in het werkproces van de AIVD worden ingebed. Naast het feit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

10

dat gebruik wordt gemaakt van lokale politiefunctionarissen, maar dan
voor zover ze werkzaamheden voor de AIVD verrichten in de hoedanigheid van AIVD-medewerker, zullen ook enkele personen vanuit het hoofdkantoor in Nederland op de eilanden worden gedetacheerd, onder meer
om directe aansturing te geven alsmede toezicht op de taakuitvoering te
kunnen houden. Daarnaast dienen er diverse (technische) voorzieningen
te worden gerealiseerd om bijvoorbeeld veilig te kunnen communiceren
tussen het hoofdkantoor te Zoetermeer en de vestiging op (één van) de
drie eilanden. Een en ander wordt door de AIVD thans in kaart gebracht,
met inbegrip van de daaraan verbonden financiële gevolgen.

3. De toepassing van bevoegdheden op de drie eilanden
Op grond van de Wiv 2002 beschikken de AIVD en de MIVD over diverse
bevoegdheden om gegevens te verwerven. Gewezen wordt op de algemene bevoegdheid ex artikel 17 Wiv 2002 om zich bij de uitvoering van
hun taak, dan wel ter ondersteuning van een goede taakuitvoering, voor
het verzamelen van gegevens tot – kort gezegd – een ieder te kunnen
wenden. Deze bevoegdheid kan worden ingezet voor alle taakonderdelen
van de diensten. Daarnaast beschikken de diensten over bijzondere
bevoegdheden. Deze bijzondere bevoegdheden zijn limitatief opgesomd
in paragraaf 3.2.2 van de wet; tevens is het daarbij te hanteren afwegingskader (noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit) alsmede een
verslagplicht opgenomen. Deze bevoegdheden mogen ingevolge artikel
18 slechts worden ingezet bij de taken ex artikel 6, tweede lid, onder a en
d (AIVD) alsmede artikel 7, tweede lid, onder a, c en e (MIVD). De besluiten
met betrekking tot de inzet van deze bijzondere bevoegdheden ligt – tenzij
met betrekking tot de desbetreffende bevoegdheid iets anders is bepaald
– in algemene zin in handen van de voor de desbetreffende dienst verantwoordelijke minister dan wel namens deze het hoofd van de dienst; het
hoofd van de dienst kan diens bevoegdheid terzake aan aan hem ondergeschikte ambtenaren – dus niet de ambtenaren ex artikel 60 Wiv 2002 –
mandateren (artikel 19 Wiv 2002). In deze situatie wordt geen wijziging
aangebracht. Waar het gaat om de bijzondere bevoegdheid tot het openen
van brieven en andere geadresseerde zendingen, zonder goedvinden van
de geadresseerde of de afzender, geldt op grond van artikel 23, eerste lid,
van de Wiv 2002 dat de rechtbank te Den Haag de bevoegde rechtbank is
om een last terzake af te geven. In deze situatie behoeft voor de toepassing van deze bevoegdheid op de drie eilanden geen wijziging te worden
gebracht.
Ingevolge artikel 91 Wiv 2002 is de Algemene wet bestuursrecht niet van
toepassing op de voorbereiding, totstandkoming en tenuitvoerlegging van
besluiten (...) op grond van de hoofdstukken 3 en 5 in het kader van de
uitvoering van de taken, bedoeld in artikel 6, tweede lid, onder a, c, d en e
alsmede artikel 7, tweede lid, onder a, c, d, e en f van de wet. Kortgezegd
houdt dit in dat op de operationele besluitvorming de Awb niet van
toepassing is en er ook geen rechtsbescherming openstaat. In het wetsvoorstel wordt gelet op dit laatste – mede om terzake geen enkele onduidelijkheid te doen bestaan – in artikel 91 tevens bepaald dat de Wet
administratieve rechtspraak BES alsmede het relevante materiële
bestuursrecht dat op de BES geldt niet van toepassing is.

4. Bestuursrechtelijke rechtsbescherming
Waar het gaat om de bestuursrechtelijke rechtsbescherming tegen de naar
Nederlands recht voor bezwaar en beroep vatbare besluiten, in het
bijzonder de besluiten naar aanleiding van verzoeken om kennisneming
van door (of ten behoeve van) de diensten verwerkte gegevens (zie hoofdstuk 4 Wiv 2002), geldt dat daarop de Wet administratieve rechtspraak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

11

Bonaire, Sint Eustatius en Saba van toepassing zal zijn. Dit vloeit voort uit
artikel 3 van de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba. Dat betekent dat betrokkene tegen een dergelijk besluit eventueel bezwaar kan maken (is niet verplicht), en rechtstreeks in beroep kan
bij het Gerecht van Eerste Aanleg en in hoger beroep bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Van het – in afwijking van het hiervoor
genoemde artikel 3 – van toepassing verklaren van hoofdstuk 6 tot en met
8 van de Awb is afgezien. Een dergelijke (afwijkende) keuze zou bovendien
voor de betrokkenen zodanige lasten genereren waardoor een wellicht (te)
hoge drempel zou worden opgeworpen om van de mogelijkheid tot
bezwaar en beroep gebruik te maken. Immers daarvoor zou betrokkene
zich naar Nederland dienen te begeven, waarvoor hij reis- en verblijfskosten moet maken welke – zonder een daartoe strekkende compensatieregeling – in casu als onredelijk dienen te worden aangemerkt. Het ligt in
dergelijke gevallen dan ook in de rede om de lasten aan de kant van de
overheid (in casu de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties onderscheidenlijk de minister van Defensie te laten1). Concreet
betekent dat, dat voor het voeren van rechtsprocedures er diverse voorzieningen dienen te worden getroffen opdat namens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (dan wel de minister van Defensie) op
de drie eilanden effectief geprocedeerd kan worden. Dat geldt dus zowel
in personele zin (optreden als gemachtigde) als anderszins; in dergelijke
procedures zal immers veelal ook staatsgeheime informatie een rol spelen
welke op adequate wijze (zowel met inachtneming van de eisen van de
Wiv 2002 terzake als het Voorschrift informatiebeveiliging rijksdienst –
bijzondere informatie (VIRBI)) dient te worden beveiligd en de geheimhouding verzekerd. Op welke wijze een en ander zal (kunnen) worden ingericht, zal in de komende periode nader in kaart worden gebracht. Denkbaar is bijvoorbeeld om de voorzieningen te treffen binnen het verband
van het Regionaal Service Centrum (RSC) dat op Bonaire wordt ingericht.
Voor bestuursrechtelijke procedures inzake de toepassing van de Wiv
2002 en de Wvo waarbij de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, de minister van Defensie of de minister-president,
minister van Algemene Zaken dan wel de commissie van toezicht door de
rechtbank ingevolge artikel 8:27, 8:28 of 8:45 van de Awb wordt verplicht
tot het verstrekken van inlichtingen dan wel het overleggen van stukken,
is in artikel 87 Wiv 2002 bepaald dat dan artikel 8:29, derde tot en met
vijfde lid, van de Awb buiten toepassing blijft. Dat houdt in dat de ingevolge deze bepaling aan de rechter toekomende bevoegdheid om te
beoordelen of door de betrokken minister dan wel de commissie van
toezicht terecht een beroep wordt gedaan op geheimhouding van de te
verstrekken inlichtingen of te overleggen stukken, buiten toepassing
wordt verklaard. Indien de minister of de commissie van toezicht terzake
aangeeft dat uitsluitend de rechtbank kennis zal mogen nemen van de
inlichtingen of stukken geheim dienen te blijven, dient de rechter dit als
een gegeven te aanvaarden. Wel is het zo dat uitsluitend met toestemming van de andere partij de rechter mede op grondslag van die inlichtingen en stukken uitspraak mag doen. De in artikel 87 opgenomen regeling is toegesneden op de regeling in de Algemene wet bestuursrecht. Het
is evident dat nu op de drie eilanden de Wet administratieve rechtspraak
BES zal gelden en een vergelijkbare situatie zich kan voordoen, de ingevolge artikel 87 Wiv 2002 geldende voorziening ook voor bestuursrechtelijke procedures gevoerd met toepassing van de Wet administratieve rechtspraak BES dient te gelden. Het voorgestelde (nieuwe) artikel 87
voorziet daarin.
1

Wat betreft de kosten van de CTIVD inzake
klachtbehandeling (horen klager op de BES)
komen deze ten laste van AZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

12

5. Toezicht en controle
Met de uitbreiding van de werkingssfeer van de Wiv 2002 (en de Wvo) tot
de drie eilanden, komt er geen wezenlijke wijziging in het bestaande
stelsel van toezicht en controle als zodanig. Wel geldt dat de rechterlijke
controle – zie ook hetgeen hiervoor is opgemerkt rond de bestuursrechtelijke rechtsbescherming – bij andere rechterlijke colleges komt te
liggen. Dat geldt zowel voor het terrein van bestuursrecht als het civiele
recht en strafrecht.
De uitbreiding van de werkingssfeer van de Wiv 2002 tot de drie eilanden
heeft ook gevolgen voor de Commissie van Toezicht betreffende de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten, immers ook de rechtmatige uitvoering van de Wiv 2002 en de Wvo op de drie eilanden zal voortaan onder
haar competentie vallen. De verwachting is dat deze gevolgen slechts
beperkt van aard zijn, nu immers waar het gaat om de uitvoering van
beide wetten het proces van besluitvorming rond de toepassing van deze
wetten in Nederland geconcentreerd blijft. Wel is een aandachtspunt het
eventueel horen van getuigen en deskundigen die op één van de drie
eilanden resideren alsmede de behandeling van klachten afkomstig van
inwoners van één van de drie eilanden (mede in verband met de in de
Algemene wet bestuursrecht voorziene regeling van het horen). In overleg
met de CTIVD zal in kaart dienen te worden gebracht wat dit voor
gevolgen heeft voor het werk van de commissie en welke voorzieningen
er dienen te worden getroffen teneinde hun werkzaamheden ook waar het
de drie eilanden betreft op adequate en onafhankelijke wijze te kunnen
blijven uitvoeren.

6. Artikelsgewijze toelichting
Artikel 1.1, onderdeel A en B
In de onderdelen A en B wordt voorzien in aanvulling van artikel 46 en 52
met verwijzingen naar equivalente bepalingen in de Wet openbaarheid
van bestuur Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Artikel 1.1, onderdeel D
In artikel 61, eerste lid, van de Wiv 2002 is voor de leden van het openbaar
ministerie een informatieplicht richting de AIVD en MIVD opgenomen.
Deze plicht geldt ook voor het openbaar ministerie van de drie eilanden.
Voorts is in het tweede lid overleg voorgeschreven indien de vervulling
van de taak van het openbaar ministerie en van een dienst daartoe aanleiding geeft. Bij het verstrekken van gegevens door het openbaar ministerie
vervult in Nederland het College van procureurs-generaal een intermediaire rol; het overleg als bedoeld in artikel 61, tweede lid, vindt voorts
plaats met een daartoe aangewezen lid van eerdergenoemd college. Nu
(mede) voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba op grond van de Rijkswet
openbare ministeries van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba, wordt voorzien in een eigen (gemeenschappelijke)
procureur-generaal, dient artikel 61 daarop te worden aangepast. Informatie van het openbaar ministerie dat op de drie eilanden werkzaam is,
dient via deze procureur-generaal aan de AIVD of MIVD te worden
verstrekt; voor zover de taakvervulling van het openbaar ministerie op de
drie eilanden en dat van een van de diensten daartoe aanleiding geeft,
vindt het in artikel 61, tweede lid, bedoelde overleg tussen deze procureurgeneraal en het hoofd van de betrokken dienst plaats.
Artikel 1.1, onderdeel E
Dit artikel voorziet in aanvulling van artikel 85 met de in het Wetboek van
Strafrecht Bonaire, Sint Eustatius en Saba vergelijkbare strafbepalingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

13

Artikel 1.1, onderdeel G
Artikel 88b
In dit artikel wordt voor de toepassing van de Wiv 2002 de Algemene wet
op het binnentreden van toepassing verklaard op de drie eilanden.
Binnentreden door de diensten is aan de orde in geval van de toepassing
van enkele bijzondere bevoegdheden in besloten plaatsen, waaronder
begrepen woningen. In artikel 30 van de Wiv 2002 is de bevoegdheid
terzake voor de diensten neergelegd, waarbij ook enkele bepalingen van
de Algemene wet op het binnentreden buiten toepassing zijn verklaard
dan wel is een van de algemene wet afwijkende voorziening getroffen.
Artikel 88c
In de Wiv 2002 zijn enkele bijzondere bevoegdheden geregeld inzake het
aftappen en opnemen van telecommunicatie, alsmede het kunnen
opvragen van gegevens (gebruikersgegevens, waaronder verkeersgegevens). Bij en krachtens de Telecommunicatiewet (hoofdstuk 13) zijn
diverse regels gesteld omtrent bevoegd aftappen, waaronder begrepen de
plicht tot medewerking aan verzoeken tot aftappen en opnemen van
telecommunicatieverkeer alsmede het verstrekken van gegevens. De
Telecommunicatiewet wordt niet van toepassing verklaard op de drie
eilanden. De huidige Landsverordening op de telecommunicatievoorzieningen wordt als Wet op de telecommunicatievoorzieningen BES
gehandhaafd. Daarin is niet voorzien in een vergelijkbare regeling als in
hoofdstuk 13 Telecommunicatiewet; voorts wijkt deze ook in begripsmatig
opzicht van de Telecommunicatiewet af, waarbij in de WIV 2002 juist
aansluiting is gezocht (vergelijk de begrippen openbaar telecommunicatienetwerk en openbare telecommunicatiedienst). Hoewel artikel 43
van de Landsverordening op de telecommunicatievoorzieningen een
medewerkingsplicht kent voor de concessiehouders ingeval van een
bevoegd gegeven bijzondere last tot het afluisteren of opnemen van telecommunicatie die over de telecommunicatie-infrastructuur wordt afgewikkeld, is deze niet toereikend als spiegelbepaling van de in de WIV 2002
geregelde bijzondere bevoegdheden als voornoemd (er wordt van concessiehouder gesproken en voorts strekt de medewerkingsplicht zich niet uit
tot het verstrekken van gegevens). Om deze reden wordt in het voorgestelde artikel 88c (artikel 1.1, onderdeel G) in de WIV 2002 een
medewerkingsplicht gecreëerd voor – materieel omschreven – de
personen en instanties die ingevolge de Wet op de telecommunicatievoorzieningen BES bevoegd zijn tot het verzorgen van telecommunicatieverkeer voor derden. Daarnaast wordt de Wet op de telecommunicatievoorzieningen BES aangevuld met een nieuw artikel 44a, dat (mede) de
basis zal vormen om regels zoals gesteld in hoofdstuk 13 telecommunicatiewet geheel of gedeeltelijk van toepassing worden verklaard.
Verwezen wordt naar de desbetreffende bepaling en de toelichting
daarop.
§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
Artikel 1.2(wijziging Wet openbaarheid van bestuur BES)

Onderdeel B
De Wet openbaarheid van bestuur BES wordt behalve voor de
BES-bestuursorganen ook van toepassing op de Rijksvertegenwoordiger.
Onderdeel I
Omdat de Wet openbaarheid van bestuur voor het Europese deel van
Nederland geen jaarlijkse verslaglegging aan het parlement of aan de
Minister van Algemene Zaken voorschrijft over de toepassing van deze
wet in de praktijk, wordt het ook niet nodig geacht dit voor te schrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

14

voor de openbare lichamen. De bestaande verplichting op dit punt op
grond van artikel 15 komt hierdoor te vervallen. De jaarlijkse verplichting
voor de gezaghebbers om jaarlijks een verslag te zenden over de toepassing van deze wet aan de eilandsraden blijft echter gehandhaafd.
2. MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES

§ 1 Aanpassingen van Nederlandse wetgeving
Artikel 2.1 (wijziging Coördinatiewet uitzonderingstoestanden)
In dit artikel wordt voorgesteld om een nieuwe paragraaf in te voegen in
de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden (Cwu). Hieronder wordt per
artikel van deze nieuwe paragraaf een toelichting gegeven.

Artikel 9b
Nadat de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba onderdeel
gaan uitmaken van het Nederlandse staatsbestel, zal de Grondwet van
toepassing zijn. Om te voldoen aan artikel 103 van de Grondwet, wordt
voorgesteld om de Cwu van toepassing te verklaren in de openbare
lichamen.
Aangezien de Cwu een procedurewet is en de daadwerkelijke noodbevoegdheden zijn opgenomen in de bijlagen bij de Cwu (de lijsten A en
B), wordt voorgesteld om ten behoeve van de inwerkingstelling van noodbevoegdheden tijdens een noodtoestand de paragrafen en artikelen uit
deze bijlagen van overeenkomstige toepassing te verklaren in de openbare lichamen, voor zover ze niet van toepassing zijn. De meeste wetten
die zijn opgenomen in de lijsten A en B bij de Cwu zullen bij aanvang van
de invoering van de staatkundige vernieuwingen niet van toepassing
worden in de openbare lichamen. Het zonder meer van toepassing
verklaren van een bepaling, terwijl de wet waarin deze bepaling is opgenomen niet van toepassing is, is niet mogelijk zonder afbreuk te doen aan
de context en de samenhang van deze bepaling met andere bepalingen in
de desbetreffende wet. Om deze reden is gekozen voor het «van overeenkomstige toepassing» verklaren. Bij het overeenkomstig toepassen van
een bepaling is van belang dat de strekking van de desbetreffende bepaling in acht wordt genomen. Op deze manier wordt gewaarborgd dat de
betrokken Nederlandse ministers vanaf de datum van transitie ten tijde
van een uitzonderingstoestand kunnen beschikken over vergelijkbare
bevoegdheden, waarover zij in het Europese deel van Nederland kunnen
beschikken ten tijde van een uitzonderingstoestand.
Uitdrukkelijk zij erop gewezen dat het overeenkomstig toepassing geven
aan de bepalingen die voorkomen op de bijlagen wordt begrensd door
artikel 103, tweede lid, van de Grondwet. Slechts na het afkondigen van
een algemene noodtoestand kan worden afgeweken van grondrechten,
geregeld in de artikelen 6, voor zover dit de uitoefening buiten gebouwen
en besloten plaatsen van het in dit artikel omschreven recht betreft, 7, 8, 9,
12, tweede en derde lid, en 13, alsmede van artikel 113, eerste en derde
lid, van de Grondwet. Na het afkondigen van een beperkte noodtoestand
is afwijking van voornoemde grondrechten niet mogelijk.
De openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba zullen geen burgemeester of Commissaris van de Koning krijgen. Om deze reden is bepaald
dat in plaats van «burgemeester» of «Commissaris van de Koning»
«gezaghebber» respectievelijk «Rijksvertegenwoordiger voor de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba» wordt gelezen.
Artikel 9c
Met «samenhangende bepalingen» wordt gedoeld op bepalingen die niet
bij koninklijk besluit in werking hoeven te worden gesteld, en die wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

15

relevant kunnen zijn in geval van buitengewone omstandigheden. Hierbij
kan gedacht worden aan artikelen waarin een schadevergoedingsregeling
is opgenomen. De artikelen die van overeenkomstige toepassing worden
verklaard, worden opgesomd in het Koninklijke besluit.

Artikel 9d
Mede vanwege de grote afstand van de openbare lichamen ten opzichte
van het Europese deel van Nederland, kan het nodig zijn dat een minister
zijn bevoegdheden mandateert aan een gezaghebber of aan de Rijksvertegenwoordiger voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba. Aangezien de Rijksvertegenwoordiger niet op alle drie de eilanden
tegelijk kan zijn en het vaak van belang is dat een functionaris ter plaatse
de bevoegdheden uitoefent, ligt mandaat aan de gezaghebber het meest
in de rede. Dit past ook bij de taken van de gezaghebber met betrekking
tot de handhaving van de openbare orde, waaronder zijn bevoegdheid om
noodbevelen te geven en noodverordeningen vast te stellen. In sommige
gevallen kan echter de Rijksvertegenwoordiger meer geschikt zijn, bijvoorbeeld wanneer een ramp meerdere eilanden tegelijk raakt.
In de voorgestelde bepaling is uitdrukkelijk voorzien in de mogelijkheid
van mandaatverlening. Hierdoor hoeft een minister die op grond van het
onderhavige artikel mandaat verleent aan een niet-ondergeschikte geen
instemming te vragen aan de gemandateerde of aan het bestuursorgaan
waaraan de gemandateerde ondergeschikt is. Dit betekent dat een
minister die op grond van artikel 9d mandaat verleent geen instemming
hoeft te vragen aan een gezaghebber om een bevoegdheid aan een
gezaghebber te mandateren en geen instemming hoeft te vragen aan de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om een bevoegdheid te mandateren aan de Rijksvertegenwoordiger.
Artikel 2.2 (wijziging Wet gemeenschappelijke regelingen)

Algemeen
Met deze wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr)
wordt de publiekrechtelijke samenwerking tussen de openbare lichamen
BES onderling mogelijk, voor zover die samenwerking al niet elders is
geregeld. Een nieuw hoofdstuk wordt in de Wgr ingevoegd waarin de
samenwerking voor de openbare lichamen BES wordt geregeld. Dit omdat
het waarschijnlijk is dat er op de openbare lichamen BES, gelet op de
schaalgrootte van de eilanden, behoefte zal zijn aan vormen van samenwerking. Deze wetgeving vormt een eerste stap om deze te regelen: later
zal worden bezien hoe samenwerking met Europees-Nederlandse openbare lichamen, maar ook met Aruba en de nieuwe landen Curaçao en Sint
Maarten vorm zal kunnen krijgen.
Dit voorstel wordt mede ondersteund door de adviezen van de Raad van
State en de Raad voor de financiële verhoudingen en de Raad voor het
openbaar bestuur. De Raad van State deed in zijn advies 14 mei 2008 de
aanbeveling om de Wgr op dit punt aan te vullen om zo de nodige flexibiliteit in het systeem in te bouwen. Ook de Raad voor de financiële verhoudingen en de Raad voor het openbaar bestuur bepleitten in hun advies
van 23 september 2008 een aanpassing van de Wgr voor de openbare
lichamen BES: «De Wgr dient te worden aangepast zodat uitdrukkelijk ook
de samenwerking tussen de openbare lichamen en de landen binnen het
Koninkrijk der Nederlanden kan worden geregeld. Tevens zal op
Koninkrijksniveau moeten worden geregeld dat de landen samenwerking
kunnen aangaan met de openbare lichamen. Dit voorkomt dat de openbare lichamen gebruik gaan maken van privaatrechtelijke constructies
waar de bestuursrechtelijke variant de voorkeur verdient.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

16

Vormen van samenwerking
De samenwerkingsvormen zoals die in de Wgr zijn geregeld voor
gemeenten en andere openbare lichamen, worden met deze wijziging
voor de samenwerking tussen twee of drie openbare lichamen BES onderling toepasselijk. Deze openbare lichamen kunnen verschillende vormen
van publiekrechtelijke samenwerking aangaan. Allereerst kunnen zij een
openbaar lichaam instellen onder de naam samenwerkingslichaam. Dit is
de meest veelzijdige vorm van samenwerking. Het samenwerkingslichaam heeft een bestuur en rechtspersoonlijkheid. Er gelden strenge
regels ten aanzien van de incomptabiliteiten van een lid van een bestuur
van een openbaar lichaam.
Een gemeenschappelijk orgaan in de tweede plaats -een lichtere vorm van
samenwerken- heeft geen rechtspersoonlijkheid, maar wel een bestuur.
Voor de leden van een bestuur van een gemeenschappelijk orgaan zijn
minder beperkende voorschriften van toepassing waar het gaat om het
tegengaan van belangenverstrengeling. Dit is logisch omdat dit orgaan
geen rechtspersoonlijkheid bezit.
Tot slot is het ook mogelijk dat bestuursorganen of ambtenaren van een
van de openbare lichamen BES als een uitvoeringsorganisatie bepaalde
bevoegdheden ook voor een of beide andere openbare lichamen uitoefenen. Deze samenwerkingsvorm is evenmin een rechtspersoon en zijn
geen voorschriften voor een bestuur.
Verlengd lokaal bestuur
De gedachte achter de Wgr is dat publiekrechtelijke samenwerking een
vorm van verlengd lokaal bestuur is. Dat wil zeggen dat het uiteindelijk de
eilandsraden en de bestuurscolleges zijn en blijven, die beslissen over de
inhoud van de over te dragen bevoegdheden en de koers van het samenwerkingsverband en niet de algemene of dagelijkse besturen van de
samenwerkingsverbanden. Via artikel 133 wordt tot uitdrukking gebracht
dat de geldende wettelijke regels voor de openbare lichamen BES ook van
toepassing zijn voor de verdeling van overgedragen bevoegdheden over
de eilandelijke bestuursorganen. Daarnaast gelden die regels voor de
uitoefening van die bevoegdheden en voor het toezicht op de uitoefening
van de bevoegdheden. Dat wil zeggen dat voor een overgedragen
bevoegdheid dezelfde regels gelden, als bijvoorbeeld in de Wet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en in de Wet financiële verhouding BES is beschreven ten aanzien van bijvoorbeeld het toezicht op de
begroting.
Artikelsgewijs

Artikelen 124 en 125
In de artikelen 124 en 125 wordt geregeld wie een gemeenschappelijke
regeling kan treffen en welke vormen deze kan hebben.
Artikel 126
In artikel 126 worden de artikelen 9 tot en met 28 van de Wgr, met uitzondering van de artikelen 20, 22, 24, 25 en 28 van overeenkomstige toepassing verklaard en worden leesaanwijzingen gegeven voor begrippen in de
Wgr. De artikelen 20, 22 en 28 worden gewijzigd in artikel 127, 128 en 129.
De artikelen 24 en 25 van de Wgr hebben betrekking op de instelling van
diverse commissies van de samenwerkingsverbanden. Gelet op de schaal
van de samenwerkingsverbanden op de openbare lichamen BES wordt er
geen commissiestelsel in deze regeling opgenomen.
Artikel 127
In artikel 127 worden de voorschriften voor onverenigbare betrekkingen in
de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba van overeenkomstige toepassing verklaard voor de leden van het bestuur van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

17

samenwerkingslichaam en een gemeenschappelijk orgaan. Tevens wordt
de consequentie gegeven indien hieraan geen gehoor is gegeven.

Artikel 128
In dit artikel worden voorschriften voor het houden van vergaderingen
beschreven.
Artikel 129
Geschillen kunnen in eerste instantie worden voorgelegd aan de Rijksvertegenwoordiger en in eerste en enige aanleg bij de het Gemeenschappelijk Hof.
Artikelen 130 tot en met 135
In deze artikelen zijn de bevoegdheden van een samenwerkingslichaam
en een gemeenschappelijk orgaan beschreven, bijvoorbeeld in hoeverre
men belasting mag heffen (een samenwerkingslichaam wel voor bepaalde
belastingen en een gemeenschappelijk orgaan niet). Tevens wordt erin
aangegeven welke regels gelden voor de verdeling van de bevoegdheden,
de uitoefening ervan en het toezicht erop. Voorts worden regels gegeven
voor de begroting en de jaarrekening.
Artikel 2.3 (wijziging Wet Gemeentelijke basisadministratie
persoonsgegevens)
De voorgestelde wijzigingen zijn technische aanpassingen in verband met
de nieuwe staatkundige verhoudingen in brede zin, dat wil zeggen in
verband met zowel de instelling van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als
openbare lichamen binnen het Nederlandse staatsbestel als de oprichting
van de landen Curaçao en Sint Maarten.
Artikel 2.4 (wijziging Wet Nationale ombudsman)

Onderdeel B
Op grond van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
(WolBES) zal ook voor de gedragingen van de bestuursorganen van de
openbare lichamen de mogelijkheid bestaan deze voor te leggen aan de
beoordeling door een onafhankelijke instantie. Het is op grond van de
WolBES ter keuze van de eilandsraden of zij de afwikkeling van klachten
opdragen aan een gezamenlijke ombudsman of ombudscommissie, dan
wel dat zij aansluiten bij de Nationale ombudsman te Den Haag. Het
wettelijke systeem wordt zo opgezet, dat uitgangspunt is de aansluiting bij
de Nationale ombudsman. De eilandsraden kunnen echter een gemeenschappelijke ombudsvoorziening in het leven roepen waardoor de Nationale ombudsman niet langer bevoegd is. Dit is conform de regeling voor
gemeenten. Deze systematiek is neergelegd in het gewijzigde artikel 1a,
eerste lid, aanhef, en onder b. Hieruit volgt dat de Wet Nationale
ombudsman in principe van toepassing is op de bestuursorganen van de
openbare lichamen, tenzij de eilandsraden op grond van artikel 107 van de
WolBES kiezen voor de instelling van een gezamenlijke ombudsman of
ombudscommissie.
Voorts wordt de Wet Nationale ombudsman van toepassing op:
a. de gedragingen van bijzondere opsporingsambtenaren, werkzaam
onder verantwoordelijkheid van de bestuursorganen van de openbare
lichamen;
b. andere bestuursorganen op de openbare lichamen, voor zover niet bij
algemene maatregel van bestuur uitgezonderd.
Dit wordt geregeld in de voorgestelde wijzigingen van artikel 1a, eerste
lid, onderdelen d en e.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

18

Wat betreft de bevoegdheid ten aanzien van gedragingen van bestuursorganen op de openbare lichamen, welke bij of krachtens wettelijk voorschrift een taak met betrekking tot de politie is opgedragen, voor zover het
de uitoefening van die taak betreft, is de besluitvorming nog niet afgerond. Artikel 1a, eerste lid, aanhef en onder c, is daarom nog niet aangepast. Zodra hierover is besloten zal een nota van wijziging op dit wetsvoorstel worden ingediend.
De toepasselijkheid van de Algemene wet bestuursrecht volgt uit artikel 2,
tweede lid, en 3 van het wetsvoorstel Invoeringswet BES.

Onderdeel C
Uit deze wijziging vloeit voort dat de Nationale ombudsman een bevestiging stuurt aan de eilandsraden als hij van deze een besluit tot instelling
van een gemeenschappelijke ombudsvoorziening heeft ontvangen.
Bovendien zal de Nationale ombudsman de betreffende openbare
lichamen registreren.
Onderdeel D
Net als de gemeenten, zullen de openbare lichamen een vergoeding
verschuldigd zijn aan de Nationale ombudsman als zij kiezen voor aansluiting daarbij.
Onderdeel E
Als de bestuursorganen van de openbare lichamen onder de Nationale
ombudsman vallen, zal deze op grond van artikel 16, eerste lid, een jaarverslag aan hen moeten zenden voor zover hij ten aanzien van hen
verzoekschriften heeft behandeld. Op grond van artikel 16, derde lid, kan
de Nationale ombudsman er ook voor kiezen om dadelijk na het afsluiten
van een onderzoek de eilandsraad te informeren over zijn bevindingen en
oordeel.
Onderdeel F
Dit artikel bevat een overgangsvoorziening voor het geval de openbare
lichamen kiezen voor de instelling van een gezamenlijke ombudsvoorziening
Onderdeel G
Voor de toepassing van de Wet Nationale ombudsman op Bonaire, Sint
Eustatius en Saba zal een overgangsperiode van twee jaar gelden, te
rekenen vanaf het tijdstip van transitie. Gedurende deze periode krijgen de
BES-eilanden de gelegenheid om een eigen ombudsvoorziening te treffen.
Zij kunnen er gedurende deze periode ook gezamenlijk voor kiezen om
zich aan te sluiten bij de Nationale ombudsman, maar dat gaat in deze
periode niet automatisch als ze geen eigen ombudsvoorziening hebben.
Hiertoe moeten zij een verzoek indienen bij de Nationale ombudsman.
Deze heeft vervolgens wel de mogelijkheid om aan deze (vrijwillige)
aansluiting een termijn te verbinden, zodat hij zich kan voorbereiden op
de uitvoering.
Indien Bonaire, Sint Eustatius en Saba na de overgangsperiode van twee
jaar nog geen eigen (gezamenlijke) ombudsvoorziening hebben, zullen zij
op grond van de Wet Nationale ombudsman automatisch onder de Nationale ombudsman vallen.
Artikel 2.5 (wijziging Wet openbare manifestaties)
De bestaande Landsverordening houdende bepalingen omtrent de uitoefening van het recht van vergadering raakt het recht op vergadering en
betoging (zoals neergelegd in artikel 9 van de Grondwet) en het recht op
het belijden van een godsdienst en levensovertuiging (artikel 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

19

Grondwet). Het huidige artikel 1 beperkt het recht tot vergadering en
betoging, omdat dit artikel het houden, leiden, beleggen organiseren of
bijwonen, alsook het deelnemen aan een openbare vergadering en het
houden van een toespraak voor het publiek in de open lucht aan een
vergunningplicht onderwerpt. Bij de Grondwetsherziening 1983 zijn de
genoemde grondrechten opnieuw uitgeschreven. De ter uitwerking
daarvan tot stand gekomen Wet openbare manifestaties geeft nadere
regels voor de uitoefening van deze grondrechten. Daarbij is niet gekozen
voor een stelsel van vergunningen, maar voor een bevoegdheid van de
gemeenteraad om bij verordening te bepalen in welke gevallen voorafgaande kennisgeving vereist is. Wel kan de burgemeester een manifestatie verbieden, of voorschriften of beperkingen stellen.
De regering acht het wenselijk dat de uitoefening van de genoemde
grondrechten in de openbare lichamen aan dezelfde beperkingen onderhevig zijn. Derhalve zal de genoemde landsverordening niet worden
gehandhaafd, maar wordt in artikel 2.5 van het wetsvoorstel de Wet openbare manifestaties mede van toepassing verklaard in de openbare
lichamen.
Artikel 2.7 (wijziging Wet op de parlementaire enquête 2008)
De Wet op de parlementaire enquête wordt niet uitdrukkelijk van toepassing verklaard op de eilanden, nu de toepassing uit de aard van de regeling en van het enquêterecht van de Staten-Generaal zelf voortvloeit. Wel
is het nodig een aantal bepalingen aan te passen.
Onderdeel A legt vast dat de in artikel 7 vastgelegde bevoegdheid van de
enquêtecommissie om iedere plaats in Nederland te betreden zich ook zal
uitstrekken tot Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Met het oog op de rechtseenheid wordt de Algemene wet op het binnentreden in dit kader van
toepassing op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. In de praktijk zal daarbij
voor het verkrijgen van een rechterlijke machtiging tot het betreden van
een woning de bijzondere procedure uit het tweede lid van het artikel
dienen te worden gevolgd.
Artikel 2.9 (wijziging Wet Veiligheidsonderzoeken)

De toepasselijkheid van de Wvo op de drie eilanden
De Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo) geeft regels voor de aanwijzing van
vertrouwensfunctie en voor het uitvoeren van veiligheidsonderzoeken.
Vertrouwensfuncties zijn functies die de mogelijkheid bieden de nationale
veiligheid te schaden. Op grond van de Wvo zijn in Nederland reeds
diverse vertrouwensfuncties aangewezen bij onder meer departementen,
politie en op de burgerluchtvaartterreinen. De toetreding van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba als openbaar lichaam tot Nederland brengt mee dat de
verantwoordelijkheid van Nederland voor de nationale veiligheid (dat
immers een landsaangelegenheid is), zich dus ook gaat uitstrekken over
deze drie eilanden. Er dient aldus in een adequaat (wettelijk) instrumentarium te worden voorzien om deze verantwoordelijkheid aldaar waar te
kunnen maken en om, waar dat is geïndiceerd, op de drie eilanden die
functies die de nationale veiligheid kunnen schaden als vertrouwensfuncties aan te wijzen. Daarbij gaat het onder meer om functies op
burgerluchtvaartterreinen, maar ook bijvoorbeeld om functies bij de
politie. Een vertrouwensfunctie mag slechts worden vervuld indien na een
veiligheidsonderzoek aan de (kandidaat)vertrouwensfunctionaris een
verklaring van geen bezwaar (vgb) is afgegeven. Een met de Wvo vergelijkbare regeling bestaat niet voor het land Nederlandse Antillen, zodat
een dergelijke regeling – al dan niet aangepast – voor genoemde eilanden
niet van toepassing kan worden verklaard. Om deze reden is er – hetgeen
eveneens geldt voor de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002 (Wiv 2002) – voor gekozen om de Wvo volledig van toepassing te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

20

verklaren voor de drie eilanden. Het voorgestelde artikel 16a voorziet
daarin (artikel 2.1, onderdeel C).

De aanwijzing van vertrouwensfuncties op de drie eilanden
Dat betekent dat op grond van de Wvo vertrouwensfuncties op de drie
eilanden kunnen worden aangewezen. De als vertrouwensfuncties aan te
wijzen functies zullen nog nader worden geïnventariseerd en aangewezen
worden bij besluit op grond van artikel 3 Wvo. Aangezien in de meeste
gevallen de aan te wijzen functies reeds bestaande functies zullen zijn
(maar nog geen vertrouwensfuncties), betekent dit dat artikel 5 Wvo
daarop van toepassing is. Op grond van deze bepaling dient een werkgever (zoals gedefinieerd in artikel 1 van de Wvo) een persoon die belast
is met de vervulling van een functie die nadien als vertrouwensfunctie is
aangewezen, zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen vier weken na
dagtekening van het aanwijzingsbesluit aan te melden bij het hoofd van
de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). De AIVD is ingevolge artikel 6, tweede lid, onder b, van de Wiv 2002 belast met het
verrichten van veiligheidsonderzoeken als bedoeld in de Wet veiligheidsonderzoeken. Overigens heeft de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) ook tot taak veiligheidsonderzoeken te verrichten (zie artikel
7, tweede lid, onder b, van de Wiv 2002), doch ingevolge artikel 2 van de
Wvo gaat het dan om vertrouwensfuncties die worden uitgeoefend bij het
Ministerie van Defensie, dan wel om functies die als vertrouwensfunctie
zijn aangewezen in verband met de daarmee samenhangende noodzaak
om toegang te hebben tot militaire installaties. Voor wat betreft de drie
eilanden zullen de aan te wijzen functies zich vrijwel uitsluitend in de
civiele sector bevinden.
De uitvoering van het veiligheidsonderzoek
Met betrekking tot de eenmaal aangewezen vertrouwensfuncties zal
vervolgens door de AIVD – onder verantwoordelijkheid van de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – het veiligheidsonderzoek
worden verricht; al naar gelang de soort vertrouwensfunctie (A, B of
C-vertrouwensfunctie) vindt er naast administratieve naslagen in eigen
bestanden en bestanden van derden zogeheten veldonderzoek plaats
(alleen bij A-functies). Bij veldonderzoek wordt er gesproken met de
(kandidaat)vertrouwensfunctionaris alsmede door hem opgegeven referenten alsmede met informanten. Een dergelijk veldonderzoek zal dan ook
ter plaatse – te weten op één van de drie eilanden waar betrokkene
verblijft – dienen te worden verricht. De wijze waarop de uitvoering van
dergelijke onderzoeken wordt georganiseerd en welke gevolgen dat heeft
in onder meer personele en financiële termen wordt nader in kaart
gebracht. Daarbij is evenwel ook relevant het aantal functies dat het
betreft en voorts dat er een piek in onderzoeken zal ontstaan in de beginperiode dat de Wvo van toepassing is verklaard. In de Wvo wordt nadere
regels gesteld met betrekking tot de uitvoering van het veiligheidsonderzoek. Zo wordt onder meer bepaald waaruit dat onderzoek bestaat.
Ingevolge artikel 7, tweede lid, Wvo omvat het veiligheidsonderzoek het
instellen van een onderzoek naar gegevens die vanuit het oogpunt van de
nationale veiligheid van belang zijn voor de vervulling van de desbetreffende vertrouwensfunctie. In artikel 7 wordt voorts limitatief aangegeven
op welke gegevens (uitsluitend) mag worden gelet; dat betreft onder meer
de justitiële en strafvorderlijke gegevens als bedoeld in de Wet justitiële
en strafvorderlijke gegevens en gegevens als bedoeld in de Wet politiegegevens. Een en ander geldt mutatis mutandis evenzeer bij herhaal- of
aanvullende onderzoeken (artikel 9) en onderzoeken op verzoek van een
andere mogendheid of een volkenrechtelijke organisatie (artikel 13). Nu de
werking van de Wvo zich ook zal gaan uitstrekken over de drie eilanden,
betekent dat dat vergelijkbare gegevens die aldaar worden (en zijn)
verwerkt voortaan ook in het onderzoek moeten kunnen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

21

betrokken. Op dit moment geldt, waar het gaat om de categorie justitiële
en strafvorderlijke gegevens, in het land Nederlandse Antillen de landsverordening op de justitiële documentatie en de verklaring omtrent het
gedrag. Deze landsverordening zal als Wet op de justitiële documentatie
en de verklaring omtrent het gedrag Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor
de drie eilanden blijven gelden. In de voorgestelde wijziging (onderdeel A)
wordt dan ook artikel 7, tweede lid, onder a, artikel 9, tweede lid, alsmede
13, vierde lid, onder a, van de Wvo daarmee aangevuld. Met betrekking
tot de politiegegevens zal de Wet politiegegevens niet op de drie eilanden
van toepassing worden verklaard; wel zal een – zeer beperkte – regeling
voor de verwerking van persoonsgegevens worden getroffen, zij het dat
nog niet geheel duidelijk is of dit ook betrekking zal hebben op politiegegevens. Een Nederlands-Antilliaans alternatief is er echter thans ook
niet. Aangezien het niettemin van belang is dat voorhanden zijnde politiegegevens op de drie eilanden in het veiligheidsonderzoek kunnen worden
betrokken (ook in onderzoeken met betrekking tot vertrouwensfuncties in
Nederland), is thans in algemene zin bepaald dat aldaar verwerkte gegevens in het kader van de uitvoering van de politietaak in het onderzoek
kunnen worden betrokken.
Ingevolge artikel 4 van de Wvo dient de aanmelding bij de AIVD/MIVD
door een werkgever van een persoon die hij wil belasten met de vervulling van een vertrouwensfunctie slechts te geschieden met instemming
van die persoon. Op grond van artikel 12 Wvo geldt het instemmingsvereiste niet in gevallen waarin een persoon met een vertrouwensfunctie
wordt belast in het kader van de vervulling van werkelijke dienst in de zin
van paragraaf 5 van hoofdstuk 1 van de Kaderwet dienstplicht. Ingevolge
artikel 2.1, onderdeel B, van dit wetsvoorstel wordt in artikel 12 Wvo de
verwijzing naar de Kaderwet dienstplicht aangevuld met een verwijzing
naar hoofdstuk VII van de Dienstplichtwet BES.

Besluiten tot afgifte, weigering dan wel intrekking van een vgb
Een door de AIVD (dan wel MIVD) uitgevoerd veiligheidsonderzoek leidt
tot de afgifte of weigering van de voor de vervulling van desbetreffende
vertrouwensfunctie vereiste verklaring van geen bezwaar. De afgifte of
weigering is een voor bezwaar en beroep vatbaar besluit (in casu beschikking) van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (dan
wel van de minister van Defensie ingeval het een veiligheidsonderzoek
betreft dat is verricht door de MIVD).
Rechtsbescherming
Waar het gaat om de bestuursrechtelijke rechtsbescherming tegen dergelijke besluiten, in het bijzonder de weigering van een vgb dan wel de
intrekking daarvan (na een aanvullend of herhaalonderzoek), geldt dat
daarop de Wet administratieve rechtspraak Bonaire, Sint Eustatius en
Saba van toepassing is; dit vloeit voort uit artikel 3 van de Invoeringswet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dat betekent dat
betrokkene – maar ook een andere belanghebbende die rechtstreeks door
het besluit in zijn belang is getroffen, zoals diens werkgever – tegen een
dergelijk besluit eventueel bezwaar kan maken (is niet verplicht), en rechtstreeks in beroep kan bij het Gerecht van Eerste Aanleg en in hoger
beroep bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao,
Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Van het – in afwijking van het hiervoor genoemde artikel 3 – van toepassing verklaren van
hoofdstuk 6 tot en met 8 van de Awb is afgezien. Een dergelijke (afwijkende) keuze zou bovendien voor de betrokkenen zodanige lasten genereren waardoor een wellicht (te) hoge drempel zou worden opgeworpen
om van de mogelijkheid tot bezwaar en beroep gebruik te maken. Immers
daarvoor zou betrokkene zich naar Nederland dienen te begeven, waarvoor hij reis- en verblijfskosten moet maken welke – zonder een daartoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

22

strekkende compensatieregeling – in casu als onredelijk dienen te worden
aangemerkt. Het ligt in dergelijke gevallen in de rede om de lasten aan de
kant van de overheid (in casu de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties onderscheidenlijk de minister van Defensie te laten).
Concreet betekent dat, dat voor het voeren van rechtsprocedures er
diverse voorzieningen dienen te worden getroffen opdat namens de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (dan wel de
minister van Defensie) op de drie eilanden effectief geprocedeerd kan
worden. Dat geldt dus zowel in personele zin (optreden als gemachtigde)
als anderszins; in dergelijke procedures zal immers veelal ook staatsgeheime informatie een rol spelen welke op adequate wijze (zowel met
inachtneming van de eisen van de Wiv 2002 terzake als het Voorschrift
informatiebeveiliging rijksdienst – bijzondere informatie (VIRBI)) dient te
worden beveiligd en de geheimhouding verzekerd. Op welke wijze een en
ander zal (kunnen) worden ingericht, zal in de komende periode nader in
kaart worden gebracht. Denkbaar is bijvoorbeeld om de voorzieningen te
treffen binnen het verband van het Regionaal Service Centrum (RSC) dat
op Bonaire wordt ingericht.

§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
Artikel 2.10 (Pensioenwet ambtenaren BES)
De pensioenaanspraken van het overheidspersoneel in dienst van het
Land Nederlandse Antillen of de eilandgebieden die deel uitmaken van
het Land Nederlandse Antillen zijn geregeld in de Pensioenlandsverordening overheidsdienaren. Tot het pensioen behoren niet alleen de
ouderdomspensioenen, maar ook arbeidsongeschiktheid- en
nabestaandenpensioenen. De uitvoering ervan berust krachtens deze
verordening bij het Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen
(APNA).
In verband met de opheffing van het Land Nederlandse Antillen heeft een
door het Land ingestelde commissie voorstellen gedaan voor een boedelscheiding van het APNA. Iedere nieuwe entiteit staat nu voor de vraag op
welke wijze zij de pensioenvoorziening voor het eigen personeel gaat
inrichten. Het kabinet heeft de opvatting dat zo veel mogelijk sprake dient
te zijn van een verdeling van bevoegdheden naar verantwoordelijkheden.
Gezamenlijke bevoegdheden/verantwoordelijkheden van de nieuwe
landen kunnen leiden tot inertie of elkaar gevangen houden. Dit betekent
naar het oordeel van het kabinet dat elk van de landen zijn verantwoordelijkheden moet kunnen nemen. Dat leidt er toe dat Nederland een
pensioenfonds wil oprichten van het Rijkspersoneel BES en het eilandpersoneel BES, namelijk het BES ambtenarenpensioenfonds. Dit
pensioenfonds zal anders dan het APNA een privaatrechtelijk pensioenfonds zijn. Naar Nederlands voorbeeld zal dit fonds de uitvoering dienen
onder te brengen bij een private uitvoeringsorganisatie. Dit kan de
uitvoeringsorganisatie APNA zijn, mits het APNA alsdan is geprivatiseerd,
het pensioenbeleid en de uitvoering heeft gescheiden en de uitvoeringsorganisatie bewezen de processen op orde heeft.
De pensioenen laten zowel in leeftijd waarop men met pensioen gaat,
grondslag als indexering afwijkingen zien ten opzichte van de situatie die
in Nederland gebruikelijk is. In verband met het algemene uitgangspunt
dat bij de transitie de bestaande Nederlands-Antilliaanse regelgeving
vooralsnog van toepassing blijft, is er niettemin voor gekozen om de
Pensioenlandsverordening overheidsdienaren zonder materiële wijzigingen om te zetten in de Pensioenwet ambtenaren BES. Dit betekent dat
er voor het personeel van het Land Nederlandse Antillen dat wordt aangesteld als Rijksambtenaar BES alsmede voor het huidige eilandpersoneel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

23

dat overgaat naar de nieuwe openbare lichamen Bonaire, St. Eustatius en
Saba geen wijzigingen in de pensioenaanspraken komen.
Bij de boedelscheiding van het APNA zullen afspraken dienen worden
gemaakt over hoe om te gaan met de lopende uitkeringen, met de onder
de pensioenlandsverordening opgebouwde rechten van nog niet gepensioneerden die actief zijn en overgaan naar het BES ambtenarenpensioenfonds en met de rechten van nog niet gepensioneerde gewezen
ambtenaren die geen rechten meer opbouwen (de zogenaamde slapers).
Artikel 2.11 (Werkliedenwet 1944 BES)

Onderdelen B en X (artikelen 1, eerste lid, 1a «nieuw» en 49)
Op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn geen werklieden werkzaam in dienst van het land Nederlandse Antillen. Evenmin bestaat er
aanleiding om werklieden in dienst van de Staat der Nederlanden aan te
stellen. Er behoeft dan ook geen minister te worden aangewezen die als
bevoegd gezag optreedt voor wat betreft voormalige werklieden in dienst
van de Nederlandse Antillen.
Er bestaat thans geen inzicht of op deze eilanden voormalige werklieden,
die in dienst waren van de Nederlandse Antillen, woonachtig zijn die op
grond van de oorspronkelijke Werkliedenverordening 1944 pensioen
genieten. De aanpassingen staan er niet aan in de wet dat de
Werkliedenwet 1944 BES ook op hen van toepassing blijft. Ten aanzien
van deze categorie, net als de categorie werklieden in dienst van de
eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba, zullen de rechten en
verplichtingen op grond van de oorspronkelijke landsverordening na de
transitie in beginsel niet worden gewijzigd.

Onderdelen G (artikel 6B «nieuw»)
Gelijk als ten aanzien van ambtenaren (verwezen zij naar de artikelsgewijze toelichting onder 1 van de Wet materieel ambtenarenrecht BES)
wordt voorgesteld de regels omtrent vakantie en vrijstelling voor werklieden op het niveau van een algemene maatregel van bestuur vast te
leggen. Het betreft hier een uitwerking van gedetailleerde voorschriften.
Artikel 6B «nieuw» biedt een grondslag voor de oorspronkelijke landsverordening «Regeling Vakantie en Vrijstelling van Dienst Werknemers».
Die regeling zal na aanpassing alleen van toepassing zijn op werklieden in
de zin van de Werkliedenwet 1944 BES.
Artikel 2.12 (Wet ambtenarenrechtspraak BES)
De ambtenarenrechtspraak op basis van de Regeling Ambtenarenrechtspraak 1951 blijft vooralsnog bestaan. Om deze reden is deze landsverordening overgenomen, zij het met een enkele wijziging. De meeste
wijzigingen zijn hoofdzakelijk van technische aard en behoeven daarom
geen uitgebreide toelichting. Het gaat daarbij onder meer om de vervanging van verwijzingen naar wetgeving en vervanging van begrippen aan
de nieuwe staatkundige verhoudingen.
Wel moet worden opgemerkt dat de minimumleeftijd als vereiste voor de
benoeming tot bijzondere rechter niet is overgenomen (zie wijziging van
artikel 20). Er is onzes inziens in het onderhavige geval geen objectieve
rechtvaardigingvoor de leeftijdsgrens van 30 jaar omdat andere geschikte
selectiecriteria dan leeftijd voorhanden zijn.
Artikel 2.13 (Wet materieel ambtenarenrecht BES)

Algemeen
Vooralsnog zal niet de Ambtenarenwet en de daarop gebaseerde regelge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

24

ving, maar de (van oorsprong Nederlands-Antilliaanse) Wet materieel
ambtenarenrecht BES en de daarop gebaseerde regelgeving op de BES
van toepassing worden. De Wet materieel ambtenarenrecht BES bevat
enerzijds onderwerpen die in Nederland geregeld zijn in de
Ambtenarenwet, en anderzijds arbeidsvoorwaarden voor ambtenaren die
in Nederland op lager niveau worden geregeld. De omvorming van de
landsverordening tot wet in formele zin betekent dat een wijziging van de
daarin geregelde arbeidsvoorwaarden ook bij formele wet moet
gebeuren. Met de invoering van het zogenaamde sectorenmodel is in
Nederland afstand genomen van het centrale systeem van onderhandelingen over de arbeidsvoorwaarden voor ambtenaren. Daarmee is de
werkgeversrol versterkt en is de rol van de formele wetgever meer op
afstand gezet. Het principiële verschil dat door de omvorming van de
landsverordening tot wet ontstaat voor wat betreft het niveau van regeling van de arbeidsvoorwaarden hoeft in de praktijk niet tot problemen te
leiden, indien de formele wetgever zijn rol terughoudend opvat.
Voor de uitvoering van rijkstaken met betrekking tot de BES-eilanden is
door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een
Regionaal Service Centrum (RSC) opgericht. Dit RSC maakt onderdeel uit
van het ministerie en zal te zijner tijd tot een agentschap worden omgevormd. Alle huidige lands- en eilandambtenaren ter plaatse die taken voor
de BES uitvoeren die na de transitie tot de rijkstaken behoren, komen
vanaf de transitie in dienst van BZK als «rijksambtenaar BES» om te
worden tewerkgesteld bij dit RSC. De functionele verantwoordelijkheid
van de rijkstaken ligt dan bij de onderscheiden ministeries die het
aangaat. Daarnaast kan het zijn dat (voor beperkte duur) in (het Europese
deel van) Nederland werkzame ambtenaren op de BES gedetacheerd
worden. Het streven van de regering is echter om de rijkswerkzaamheden
op de BES zo veel mogelijk te doen uitvoeren met lokaal personeel in
plaats van met gedetacheerde Nederlandse ambtenaren. Hoewel het RSC
onderdeel uitmaakt van het ministerie van BZK en de ambtenaren in
dienst van het RSC dus worden aangesteld door de minister van BZK, zal
ook ten aanzien van deze ambtenaren de Wet materieel ambtenarenrecht
BES van toepassing zijn. Dit volgt uit de systematiek van de Invoeringswet
BES.

Onderdeel A (algemene wijzigingen)
Onder 1
Ten aanzien van de term «landsverordening» in artikel 43 wordt voorgesteld dit te vervangen door de term «algemene maatregel van bestuur».
Het oorspronkelijke artikel 43 gaf een grondslag voor het stellen van
regels over verlof en bezoldiging tijdens verlof bij landsverordening; de
oorspronkelijke Regeling Vakantie en Vrijstelling van Dienst Ambtenaren.
Het betreft een onderwerp dat in de Ambtenarenwet (artikel 125) bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur wordt geregeld (zie hoofdstuk
V van het Algemeen Rijksambtenarenreglement). Voor de oorspronkelijke
landsverordening «Regeling Vakantie en Vrijstelling van Dienst Ambtenaren» wordt voorgesteld aan te sluiten bij dat niveau van regelgeving. In
de Invoeringswet BES verkrijgt voormelde landsverordening de status van
algemene maatregel van bestuur (het Besluit vakantie en vrijstelling van
dienst ambtenaren BES).
Onderdelen A (algemene wijzigingen) en BB (artikel 93)
Ingevolge het oorspronkelijke artikel 93 wordt aan de ambtenaar wegens
het bereiken van een bepaalde leeftijd eervol ontslag verleend overeenkomstig de regelen bij landsverordening gesteld. Die landsverordening
betreft de oorspronkelijke Landsverordening leeftijdsgrens ambtenaren. In
de Ambtenarenwet zijn regels omtrent ontslag bij of krachtens algemene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

25

maatregel van bestuur gesteld. Voor de ambtenaren die vallen onder de
Wet materieel ambtenarenwet BES wordt voorgesteld om voor wat betreft
de regels omtrent ontslag bij het bereiken van de pensioengerechtigde
leeftijd aan te sluiten bij dat niveau van regelgeving.
De oorspronkelijke Landsverordening leeftijdsgrens ambtenaren zal ingevolge de Invoeringswet BES de status van algemene maatregel van
bestuur verkrijgen.
Thans heeft die landsverordening tevens betrekking op een «verplichte
leerkracht van een bijzondere school» in de zin van de oorspronkelijke
Landsverordening Basisonderwijs en de Landsverordening voortgezet
onderwijs, of van een bijzondere bewaarschool of de voorbereidende
klassen van een bijzondere school in de zin van de Onderwijsverordening
1935, alsmede op een werknemer van een rechtspersoon die door een
openbaar lichaam in het leven is geroepen en in financieel opzicht tot zulk
een lichaam in een bijzondere verhouding staat.
Bezien wordt nog in welke wetten voor deze twee groepen een wettelijke
grondslag voor het stellen van regels ter zake gesteld worden.

Onder 3
Artikel 64, vierde lid, onder a, biedt een grondslag voor de verstrekking
van dienstkleding of een vergoeding daarvoor voor ambtenaren in dienst
van de staat. Gelet op de gedetailleerdheid van de voorschriften wordt
voorgesteld hieromtrent te stellen regels op het niveau van een ministeriële regeling vast te leggen.
Het betreft (onder meer) de navolgende oorspronkelijke landsbesluiten,
houdende algemene maatregelen:
– het landsbesluit van de 18de Mei 1954 no. 18, houdende een instructie
betreffende de toewijzing, het gebruik en het toezicht van dienstkleding voor meetarbeiders en assistent-meetarbeiders in dienst van het
Kadaster (P.B. 1954, 52);
– het Landsbesluit van de 15de Maart 1955, no. 4 houdende vaststelling
van de dienstkleding voor de stuurman-motorist van de havenboot op
Bonaire (P.B. 1955, 35);
– het Landsbesluit van de 30ste oktober 1958 no. 8, houdende vaststelling van een dienstkleding voor de telegrambestellers, leerlingtelegrambestellers, chauffeurs en bode van de Landsradio- en
telegraafdienst (P.B. 1958, 159);
– het landsbesluit van de 26ste oktober 1963 no. 12, houdende vaststelling van een dienstkleding voor de bode ten kantore van de Gezaghebber van het eilandgebied Bonaire (P.B. 1963, 160);
– het Landsbesluit houdende algemene maatregelen van de 1ste juli
1985 tot vaststelling van nieuwe dienstkleding voor ambtenaren en
werknemers bij de Dienst der Posterijen alsmede regels omtrent de
verstrekking daarvan (P.B. 1985, 85); en
– het Landsbesluit, houdende algemene maatregelen, van de 29ste juni
1998, met betrekking tot het verstrekken van dienstkleding, bewapening en overige uitrusting aan ambtenaren der immigratie (P.B. 1998,
141).
In de Invoeringswet BES verkrijgen voormelde landsbesluiten, houdende
algemene maatregelen, de status van ministeriële regeling.

Onderdeel B (artikel 1)
Onder 1 en 2.
In de definitie van de term «ambtenaar» is tot uitdrukking gebracht dat het
gaat om diegene die door het bevoegde gezag is aangesteld om in openbare dienst op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius of Saba werkzaam zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

26

De term «bevoegd gezag» is in artikel 4 gedefinieerd (verwezen zij naar de
toelichting bij artikel D).
De Wet materieel ambtenarenrecht BES heeft betrekking op de ambtenaren die in dienst zijn van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba alsmede ambtenaren die voorheen in dienst waren van het Land
Nederlandse Antillen en na de transitie werkzaam zijn voor de Staat der
Nederlanden.
Van de term «ambtenaar» in de zin van de Wet materieel ambtenarenrecht
BES is te onderscheiden degene die ingevolge de in het Europees deel
van Nederland geldende Ambtenarenwet is aangesteld en bij wege van
tijdelijkheid op deze eilanden werkzaam is. Op deze laatste categorie is
niet de Wet materieel ambtenarenrecht BES, maar de Ambtenarenwet van
toepassing. Dit onderscheid komt te uitdrukking door «aangesteld om in
openbare dienst (...) op de eilanden» in de definitie op te nemen. Ingevolge het tweede lid van artikel 1 behoren tot de openbare dienst alle
diensten en bedrijven door de staat en de openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba beheerd.

Onderdeel C (artikel 2)
Op de ambtenaren, genoemd onder a, c en d, zijn ter zake hun rechtspositie specifieke, in andere regelingen neergelegde voorschriften van
toepassing.
De rechtsposities van de Rijksvertegenwoordiger en de gezaghebber
worden geregeld in hoofdstuk V respectievelijk hoofdstuk III, afdeling IV,
van het wetsvoorstel Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba (hierna: WolBES) en de op basis hiervan vast te stellen algemene
maatregelen van bestuur.
De rechtspositie van de leden van het College financieel toezicht is geregeld in het Besluit tijdelijk financieel toezicht BES en krijgt zijn grondslag
in de Rijkswet financieel toezicht.
Onderdeel D (artikel 4)
Voor wat betreft de voormalige landsambtenaren die na de transitie in
dienst zijn bij de rechtspersoon Nederland, is de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het bevoegd gezag. Gelet op de
beperkte omvang van het aantal voormalige ambtenaren in dienst van de
Nederlandse Antillen die overgaan naar Nederland, verdient het de voorkeur het gezag over die ambtenaar neer te leggen bij één minister.
Vanwege de taak van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op het terrein van de rechtspositie van ambtenaren die in het
Europees deel van Nederland door of vanwege het rijk zijn aangesteld,
wordt voorgesteld dat deze minister als het bevoegd gezag wordt aangemerkt voor wat betreft de ambtenaren die bij de rechtspersoon Nederland
worden aangesteld.
Ingevolge het voorgestelde artikelen 130 en 134, tweede lid, van de
WolBES is de eilandsraad bevoegd de eilandgriffier en de op de griffie
werkzame ambtenaren te benoemen, te schorsen en te ontslaan. De
eilandsraad is ten aanzien van deze ambtenaren het bevoegd gezag.
Het bestuurscollege is het bevoegd gezag voor wat betreft de overige
ambtenaren in dienst van het openbaar lichaam. De bevoegdheid van het
bestuurscollege te benoemen, te schorsen en te ontslaan is neergelegd in
artikel 168 van de WolBES.
In de WolBES is daarnaast geregeld dat een besluit houdende de benoeming, bevordering, schorsing en ontslag van ambtenaren die door het
bestuurscollege worden aangesteld, maar evenzeer voor ambtenaren die
door de eilandsraad worden aangesteld, de goedkeuring behoeft van de
Rijksvertegenwoordiger (artikelen 126, tweede lid, 135 respectievelijk 168,
derde lid, van de WolBES). In de toelichting bij artikel 126 van dat wets-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

27

voorstel is daartoe aangegeven dat de benoemings-, bevorderings- en
schorsingsbesluiten van de eilandsraad pas rechtskracht krijgen op het
moment dat ze zijn goedgekeurd door de Rijksvertegenwoordiger.
Hetzelfde geldt voor de besluiten van het bestuurscollege ter zake.
De Rijksvertegenwoordiger heeft een eigenstandige positie, nu de wet aan
de Rijksvertegenwoordiger bevoegdheden toekent die hij zelfstandig
uitoefent. Daar hoort ook bij dat de Rijksvertegenwoordiger zelf bevoegd
is de bij zijn Bureau werkzame ambtenaren te benoemen. Dit is geregeld
in artikel 202 van het voorstel van een Wet openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba. De Wet materieel ambtenarenrecht BES is hierop
aangepast.

Onderdelen E (artikel 6A «nieuw»)
Aangesloten is bij artikel 125e van de Ambtenarenwet. Voor bepaalde
functie zal het wenselijk zijn deze als vertrouwensfunctie aan te wijzen. In
de Wet veiligheidsonderzoeken worden regels gegeven voor de aanwijzing van vertrouwensfuncties en voor het uitvoeren van veiligheidsonderzoeken. Verwezen zij naar de toelichting bij artikel 2.1.
Onderdeel I (artikel 14)
Het tweede en derde lid van artikel 14 zijn samengevoegd tot één artikellid
(het tweede lid «nieuw»). Het oorspronkelijke derde lid komt daarmee te
vervallen.
Onderdeel R (artikel 43)
Verwezen zij naar de toelichting onder A.
Onderdeel T (artikel 45B «nieuw»)
Na de transitie zal op het terrein van de zorgverzekeringen de Zorgverzekering BES gelden. Verwezen zij naar de toelichting bij artikel 18.4.1
bij de Invoeringswet BES. Gelet op het uitgangspunt dat de rechtspositie
van ambtenaren in beginsel niet wordt gewijzigd, bestaat de kans dat de
bij of krachtens de artikelen 44 en 45 gegeven regels een hoger
voorzieningenniveau geven dan de Zorgverzekering BES.
Daarnaast bestaat de kans dat de bij of krachtens artikel 45A verstrekte
uitkering gedurende ziekteverlof hoger is dan de vergoeding of uitkering
krachtens de Wet ziekteverzekering BES, voor zover deze op ambtenaren
in de zin van de Wet materieel ambtenarenrecht BES van toepassing is.
Cumulatie van de bij of krachtens de artikelen 44, 45 en 45A bestaande
aanspraken en aanspraken op basis van andere wettelijke regelingen is
niet toegestaan (anticumulatie regeling).
Onderdeel Y (artikel 73)
De zinsneden omtrent verzekering tegen vliegrisico’s komt te vervallen.
Opneming is niet langer noodzakelijk, gelet op het op 28 mei 1999 te
Montreal tot stand gekomen Verdrag tot het brengen van eenheid in enige
bepalingen inzake het internationale luchtvervoer. Dit verdrag is bij
rijkswet van 23 februari 2004 (Stb. 2004, 83) goedgekeurd voor het gehele
koninkrijk en voor het Europees deel van Nederland in werking getreden
op 28 juni 2004.
Onderdeel CC (artikel 93)
Zie toelichting onder A.
Onderdeel W en EE (artikel 61a «nieuw» en 97)
In verband met de Grondwetsherziening 1983 is destijds de keuze
gemaakt dat de grondwettelijke grondrechten voor eenieder gelden, ongeacht zijn verhouding tot de overheid, zodat ook de ambtenaar zich erop
kan beroepen. De Ambtenarenwet is hierop toen aangepast. Nu de
Grondwet zal gaan gelden voor de openbare lichamen, wordt voorgesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

28

zowel wat betreft de beperking in de uitoefening van grondrechten als het
lidmaatschap van ambtenaren van verenigingen in de Wet materieel
ambtenarenrecht BES aan te sluiten bij de Ambtenarenwet.
Ingevolge artikel 97 van de Landsverordening Materieel Ambtenarenrecht
kan aan de ambtenaar eervol ontslag worden verleend op grond van
gebleken revolutionaire gezindheid en als hij lid is van een vereniging
waarvan de minister heeft verklaard dat zij, om de doeleinden die zij
nastreeft of de middelen die zij aanwendt, de behoorlijke vervulling van
zijn plicht als ambtenaar in gevaar kan brengen. Gelet op de in artikel 8
van de Grondwet gewaarborgde vrijheid van vereniging kan deze bepaling niet worden gehandhaafd. Het enkele feit dat een ambtenaar gebruik
maakt van zijn grondwettelijk recht tot vereniging is onvoldoende tot het
nemen van maatregelen in zijn ambtelijk dienstverband. Er moet meer
zijn: door de uitoefening van dit recht moet de goede vervulling van zijn
functie of de goede functionering van de openbare dienst, voor zover deze
in verband staat met zijn functievervulling, niet in redelijkheid zijn verzekerd. Voorgesteld wordt daarom artikel 97 te schrappen en in plaats
daarvan in onderdeel W een nieuwe paragraaf 5a (artikel 61a) op te
nemen, waarmee voor wat betreft de beperking van ambtenaren in hun
recht tot vereniging, vergadering en betoging wordt aangesloten bij
artikel 125a van de Ambtenarenwet. Dit betekent dat het niet is toegestaan
een ambtenaar te ontslaan of anderszins een maatregel te nemen louter
op grond van het lidmaatschap van een vereniging. Het lidmaatschap van
geregistreerde politieke partijen en van vakverenigingen is in het tweede
lid van het voorgestelde artikel 61a zelfs uitdrukkelijk toegestaan.
Daarnaast wordt voorgesteld een nieuw artikel 61b op te nemen in de Wet
materieel ambtenarenrecht, dat overeenkomt met artikel 125d
Ambtenarenwet, op grond waarvan aan de ambtenaar beperkingen
kunnen worden opgelegd aan het recht op lichamelijke integriteit zoals
neergelegd in artikel 11 van de Grondwet.
Overigens kent de Landsverordening reeds een aantal artikelen die thans
als beperkingen van in de Grondwet opgenomen grondrechten worden
aangemerkt. Artikel 62 van de Landsverordening Materieel Ambtenarenrecht legt de ambtenaar evenals artikel 125a, derde lid, van de
Ambtenarenwet een verplichting tot geheimhouding op, die een beperking inhoudt van het recht op de vrijheid van meningsuiting. Ook de
beperking van de vrijheid van godsdienst die is opgesloten in artikel 125b
van de Ambtenarenwet, is geregeld in de Landsverordening Materieel
Ambtenarenrecht (artikel 42, derde lid). Deze bepalingen kunnen worden
gehandhaafd.

Onderdeel GG en HH (artikelen 99 en 100 «nieuw»)
Voor het niveau van regelgeving is aangesloten bij het niveau waarop
regels omtrent wachtgeld in de Ambtenarenwet is geregeld. In die wet is
in artikel 125, eerste lid, c, bepaald dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur voorschriften worden vastgesteld omtrent wachtgeld.
De oorspronkelijke landsverordeningen «Wachtgeldregeling overheidsdienaren» en «Lumpsum overheidsdienaren» bevatten gedetailleerde
voorschriften van administratieve aard. Ingevolge de Invoeringswet BES
zullen deze oorspronkelijke landsverordeningen de status van algemene
maatregel van bestuur verkrijgen.
Artikel 40, eerste lid, van de (huidige) Wachtgeldregeling overheidsdienaren bepaalt dat personen aan wie inlichtingen worden gegeven of
inzage van stukken wordt verschaft, verplicht zijn tot geheimhouding van
hetgeen hun in verband daarmee bekend is geworden. Het tweede, derde
en vijfde lid regelen de strafbaarheid van schending van deze geheimhoudingsplicht. Artikel 89, tweede lid, van de Grondwet eist dat de formele
wet bepaalt welke straf voor een strafbaar feit kan worden opgelegd.
Daarom moeten de genoemde artikelleden in van de Wachtgeldregeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

29

overheidsdienaren worden overgebracht naar enerzijds de Wet materieel
ambtenarenrecht BES en anderzijds de Werkliedenwet BES.

Onderdeel II (artikel 101)
Aangesloten is bij het niveau van regelgeving, waarop regels omtrent
overleg inzake aangelegenheden van algemeen belang voor de rechtstoestand van ambtenaren in de Ambtenarenwet is geregeld. Ingevolge artikel
125, eerste lid, onder m, van die wet worden bij algemene maatregel van
bestuur regels gesteld betreffende de wijze, waarop met de daarvoor in
aanmerking komende vakorganisaties van overheidspersoneel overleg
wordt gepleegd over aangelegenheden van algemeen belang voor de
rechtstoestand van de ambtenaren.
Op de Nederlandse Antillen was de structuur van dit overleg geregeld in
de Landsverordening Georganiseerd Overleg in Ambtenarenzaken. Die
landsverordening heeft betrekking op ambtenaren, bedoeld in artikel 1
van de oorspronkelijke Landsverordening Materieel Ambtenarenrecht,
derhalve op zowel ambtenaren in dienst van de rechtspersoon de Nederlandse Antillen als op ambtenaren in dienst van de eilandgebieden. In de
Invoeringswet BES zal die landsverordening de status van algemene
maatregel van bestuur verkrijgen.

§ 2.2 Diversen
Artikel 2.21 (Wet identiteitskaarten BES)

Algemeen
De Nederlandse Antillen geven een eigen identiteitskaart uit, de zogeheten «sédula». De regelgeving hiervoor is neergelegd in de Landsverordening Identiteitskaarten. Bij de laatste wijziging van deze verordening is een nieuw model sédula (credit-card formaat) ingevoerd, die lokaal
met specifieke apparatuur wordt gepersonaliseerd. De wijziging is niet in
een keer voor alle eilanden doorgevoerd, maar wordt van kracht per
eilandgebeid, na aanlevering van de benodigde apparatuur. De wijziging
is nog niet van kracht voor Sint Eustatius en Saba, omdat de apparatuur
nooit op deze eilanden is geplaatst. Op deze eilanden wordt noodgedwongen nog gewerkt met de voorloper, de minder beveiligde papieren
sédula, op basis van de oorspronkelijke landsverordening.
De sédula is ingevolge de landsverordening verplicht voor een ieder die in
de bevolkingsadministratie is ingeschreven, ook voor legaal verblijvende
vreemdelingen en alleen geldig als identiteitsdocument in de Nederlandse
Antillen en in de praktijk ook als reisdocument binnen de Nederlandse
Antillen en Aruba. In de Landsverordening Identificatieplicht is de sédula
opgenomen als een van de identiteitsdocumenten van de Nederlandse
Antillen, naast bijvoorbeeld het paspoort en het rijbewijs. De Nederlandse
Antillen hebben bovendien afgesproken met Aruba, dat een eigen
«cedula» heeft, dat de sédula’s in beide landen geldig zijn als reisdocument.
De sédula heeft een laag beveiligingsniveau (geen biometrie) en een lage
kostprijs. De eilandgebieden betalen de kostprijs van de blanco kaarten
terug aan centrale organisatie (dit is thans Curaçao namens het Land
Nederlandse Antillen).
De eilandgebieden bepalen zelf de heffing voor de burger. Deze is in alle
gevallen lager dan de kostprijs (in Bonaire bedraagt de heffing Naf 15,00).
Het meest vergelijkbaar met de sédula is in Nederland de Nederlandse
Identiteitskaart (de NIK). De verschillen tussen beide kaarten zijn echter
groot. De NIK is van oorsprong een reisdocument en wordt uitsluitend
verstrekt aan Nederlanders die woonachtig zijn in Nederland of in een van
de landen waarvoor de NIK geldig is als reisdocument. De aanschaf van
de NIK is, in tegenstelling tot de sédula, niet verplicht. De NIK is geldig als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

30

reis- en identiteitsdocument in de meeste landen in Europa. De NIK heeft
hetzelfde hoge beveiligingsniveau als het paspoort (biometrie) en ook
relatief hoge kosten. De kostprijs wordt volledig doorberekend aan de
burger (in 2008 is dit € 40,73).
Na de transitie zal de sédula (voorlopig) blijven bestaan voor de
BES-eilanden. De regelgeving zal na de transitie voor alle drie de
BES-eilanden gelijk zijn: Sint Eustatius en Saba krijgen derhalve, net als
Bonaire, de moderne creditcard sédula. In verband hiermee wordt de
ingevolge de Invoeringswet BES tot BES-wet omgevormde Landsverordening Identiteitskaarten in het voorliggende voorstel aangepast.
Hiermee komt de verantwoordelijkheid vanaf de transitie bij de staatssecretaris van BZK te liggen.
De toepassing van de kaart wordt in beginsel beperkt tot de BES. Streven
is afspraken te maken met Curaçao, St. Maarten en Aruba over de geldigheid van de Nederlandse sédula als reisdocument (en vice versa).
Met betrekking tot het ontwerp en de productie van de blanco kaart,
alsmede voor de verstrekking van blanco identiteitskaarten aan de gezaghebbers zulllen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels
worden gesteld. Uitgangspunt zal hierbij zijn, dat het ontwerp en de
productie centraal worden georganiseerd en de personificatie en uitgifte
bij de eilanden blijft. De kosten blijven aan de eilanden toebedeeld
worden, d.w.z. dat verrekening van de kosten plaats dient te vinden met
de centrale organisatie. Het eilandbestuur kan vervolgens de heffing aan
de burger vrij bepalen: de keuze voor gedeeltelijke of volledige doorberekening van de kosten aan de burger is een lokale bevoegdheid.

3. MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Algemeen
De onderhavige wijziging strekt ertoe de Sanctiewet 1977 mede van
toepassing te doen zijn op de BES. Dat betekent dat op overeenkomstige
wijze als thans in Nederland geschiedt uitvoering kan worden gegeven
aan internationale sancties. Deze van toepassingverklaring zal de omzetting van resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, die
voor het gehele Koninkrijk verplichtingen meebrengen, voor de BES
vereenvoudigen. Hoewel de toepassingssfeer van bindende besluiten
vastgesteld in het kader van het Gemeenschappelijk Buitenlands en
Veiligheidsbeleid van de Europese Unie, zich niet uitstrekt tot het Caribisch deel van het Koninkrijk, is het uit oogpunt van eenheid van buitenlands beleid en eenheid van regelgeving wenselijk om dergelijke besluiten
ook in de BES na te leven. Met het oog daarop bepaalt het voorgestelde
artikel 14a dat dergelijke besluiten voor de toepassing van de Sanctiewet
1977 op de BES gelden als internationale verplichtingen. Dat brengt mee
dat de grondslag die in artikel 2 van de wet is neergelegd ook benut kan
worden voor de implementatie van dergelijke besluiten in de BES.
Gelet op de omstandigheid dat de Algemene wet bestuursrecht niet
zonder meer van toepassing is in de BES, is het noodzakelijk om afdeling
5.2 van die wet van toepassing te verklaren, zodat de ingevolge artikel 10,
eerste lid, van de Sanctiewet 1977 met het toezicht belaste ambtenaren
met de nodige bevoegdheden zijn bekleed om hun taak uit te kunnen
oefenen.
Overtreding van het bepaalde bij of krachtens de Sanctiewet 1977 is een
economisch delict in de zin van de Wet op de economische delicten
(WED). Aangezien de WED toepassing mist in de BES, is het nodig om
enkele bepalingen van strafrechtelijke aard in afdeling 7 te verwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

31

Artikelen
De nieuwe bepalingen voor de BES kunnen in de plaats treden van het
huidige artikel 14. Dit artikel is overbodig geworden na de intrekking van
artikel 9 met ingang van 3 maart 2008. In samenhang hiermee strekken de
onderdelen A en B ertoe de na invoering van afdeling 7 per abuis nog
resterende verwijzingen naar artikel 9 eveneens te doen vervallen.

4. MINISTER VAN DEFENSIE

§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
Artikel 4.1 (Dienstplichtwet BES) en 4.2 (Wet rechtspositie
Kustwacht BES)
In de IBES is aan de Dienstplichtverordening 1961 en aan de Landsverordening rechtspositie Kustwacht de status van wet toegekend. In
hoofdstuk 4, artikel 4.1, wordt de Dienstplichtwet BES (voorheen:
Dienstplichtverordening 1961) aangepast aan de nieuwe staatkundige
verhoudingen.
Artikel 31, eerste lid, van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
geeft de vrijheid om al dan niet een stelsel van verplichte militaire dienst
te hebben. Deze dienstplicht is thans bij landsverordening geregeld.
Dienstplichtige in de zin van de landsverordening is hij – die na inschrijving voor de dienstplicht – als dienstplichtige kan worden opgeroepen.
Oproeping in werkelijke dienst van dienstplichtigen geschiedt na jaarlijkse
vaststelling van het aantal op te roepen personen volgens een stelsel van
loting. Voor de inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba blijft de
opkomstplicht gehandhaafd. Dit in tegenstelling tot het Europese deel van
Nederland waar, met ingang van 1 mei 1997, de opkomstplicht is opgeschort.
De wijzigingen die in de Dienstplichtwet BES worden aangebracht zijn in
hoofdzaak zuiver technisch van aard. Daar waar in titel II, inzake de
rechtstoestand van dienstplichtigen, bevoegdheden aan de Gouverneur
werden toegekend, zijn deze vervangen door bevoegdheden van de
Minister van Defensie. Hierbij is aansluiting gezocht bij de regeling
omtrent de rechtspositie van militaire ambtenaren bij en krachtens de
Militaire Ambtenarenwet 1931.
De aanpassingen, die in hoofdstuk 4, artikel 4.2, in de Wet rechtspositie
Kustwacht BES (voorheen: Landsverordening rechtspositie Kustwacht)
worden aangebracht zijn zuiver technisch van aard. Van de gelegenheid is
gebruik gemaakt om, in overeenstemming met het woordgebruik in artikel
15, tweede lid, van de Rijkswet Kustwacht voor de Nederlandse Antillen
en Aruba (Rijkswet Kustwacht voor Curaçao, Aruba en Sint Maarten
alsmede voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba), de
term «Commandant» te vervangen door: directeur van de Kustwacht.

5. MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN

§ 1 Aanpassingen van Nederlandse wetgeving
Artikel 5.1 (Wijziging Wet op het CBS)

Onderdeel A
Door de toevoeging van artikel 32a wordt de Wet op het Centraal bureau
voor de statistiek (Wet op het CBS) ook van toepassing in de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Omdat deze openbare lichamen
de status van «landen en gebieden overzee» (LGO) houden (artikel 299,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

32

derde lid, EG-verdrag), zijn de met de Europese Unie en het Europese
recht verband houdende bepalingen uitgezonderd van de toepasselijkheid
van de Wet op het CBS. In verband met deze toepasselijkheid van de Wet
op het CBS is het denkbaar dat het CBS, dat nu kantoren heeft in Den
Haag en Heerlen, op de genoemde drie eilanden een kantoor vestigt.
Indien het CBS tot het openen van een dergelijk kantoor overgaat, kan het
daarvoor desgewenst ruimte betrekken van het Regionaal Service Centre.
Artikel 32a regelt voorts dat de bepalingen inzake de bestuurlijke boete en
de last onder dwangsom van de Wet op het CBS blijven gelden in de
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Zonder deze voorziening zouden die bepalingen namelijk (grotendeels) komen te vervallen op
het moment van inwerkingtreden van de Aanpassingswet vierde tranche
Awb. Voor het Europese deel van Nederland is dat geen probleem omdat
de Algemene wet bestuursrecht daarin dan voorziet. Echter op grond van
artikel 3 van de Invoeringswet BES is de Algemene wet bestuursrecht niet
van toepassing op besluiten en handelingen van bestuursorganen die hun
zetel hebben in het Europese deel van Nederland ter uitvoering van een
wettelijke regeling die zowel van toepassing is in het Europese deel van
Nederland als in de openbare lichamen voor zover het besluit of de
handeling gericht is tot een natuurlijk persoon of rechtspersoon die ingezetene is van onderscheidenlijk gevestigd is in de openbare lichamen.

§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
Artikel 5.3 (Mijnwet BES)

Onderdeel A
Om te voorkomen dat onduidelijkheid zou kunnen ontstaan over de strekking van het «Rijk» is een definitie daarvan opgenomen.
Onderdeel B
Naar aanleiding van de wijziging, voorgesteld onder 2, wordt opgemerkt
dat met «de kolonie Curaçao» bij de inwerkingtreding van de Curaçaosche
mijnwet in 1909 werd gedoeld op het gebied omvattende de bovenwindse
en de benedenwindse eilanden.
De verlening van concessies dient te geschieden door de Minister van
Economische Zaken (zie onder 3). Te gelegener tijd zal worden bezien aan
welke instantie deze bevoegdheid kan worden gemandateerd.
Onderdeel C
Nu de BES-eilanden deel gaan uitmaken van Nederland wordt onder 1
voorgesteld dat het Rijk de delfstoffen in eigendom heeft.
Met de landsverordening waarnaar wordt verwezen wordt bedoeld de
Mijnverordening («Verordening ter uitvoering der Curaçaosche mijnwet»,
P.B. 1911, no. 6). Aangezien deze Mijnverordening materieel gezien met
een algemene maatregel van bestuur kan worden gelijkgesteld, wordt
onder 2 en 4 «landsverordening» gewijzigd in «algemene maatregel van
bestuur». De Mijnverordening zal worden gewijzigd in het Mijnbesluit
BES.
Onderdeel G
Uit artikel 8 van de Curaçaosche mijnwet blijkt dat indertijd sprake was
van een rechtsgang vergelijkbaar met Kroonberoep. Het Europese Hof
heeft in het Benthem-arrest geoordeeld dat het Kroonberoep in strijd is
met artikel 6 van het Europees Verdrag betreffende de Rechten van de
Mens en de fundamentele vrijheden (EHRM 23 oktober 1985, AB 1986, 1).
Zoals bekend is naar aanleiding van dit arrest indertijd het Kroonberoep
vervangen door beroep op de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State. Het onderhavige artikel sluit hierbij aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

33

Artikel 5.4 (Petroleumwet Saba Bank BES)

Onderdeel A, onder 5
In de Wet financiële verhouding openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WfvBES) wordt het lokale belastinggebied van de BES nader
omschreven en is een opsomming opgenomen van de lokale belastingmiddelen die de eilanden kunnen heffen. De heffingen van deze wet
maken daarvan geen deel uit. Met de voorgestelde wijziging onder 5
wordt bewerkstelligd dat deze heffingen aan het Rijk zijn verschuldigd.
Nu de BES-eilanden deel gaan uitmaken van Nederland wordt met de
voorgestelde wijziging onder 5 tevens vastgelegd dat het Rijk de delfstoffen in eigendom heeft.
Onderdeel B, onder 2
Om te voorkomen dat onduidelijkheid zou kunnen ontstaan over de strekking van het «Rijk» is een definitie daarvan opgenomen.
Onderdeel B, onder 3
De wet is van toepassing op de Saba Bank en de daarboven gelegen
wateren (de exclusieve economische zone). Teneinde misverstanden
hierover te voorkomen wordt dit geëxpliciteerd in het nieuwe tweede lid.
Artikel 5.5 (Prijzenwet BES)

Onderdeel D
In artikel 2, onderdeel D, is opgenomen dat personen die onderzoeksbevoegdheden uitoefenen een legitimatiebewijs bij zich dragen, dat door
het bestuurscollege voor dat doel is uitgegeven. In de oude regeling was
niets geregeld omtrent een legitimatieplicht. Vanwege de aard van de
bevoegdheden van de personen die belast zijn met de handhaving van de
Prijzenwet 1961 BES, lijkt een identificatieverplichting aangewezen. Deze
verplichting is in overeenstemming met de Algemene wet bestuursrecht.
Deze personen kunnen met een legitimatiebewijs uitgegeven door het
bestuurscollege aantonen dat zij onder de bevoegdheid en in opdracht
van het bestuurscollege onderzoeksbevoegdheden uitoefenen. Gebruik
van een regulier identiteitsbewijs zou daar onduidelijkheid over kunnen
laten bestaan.
Artikel 5.8 (Wet merken BES)
Voor Nederland is het merkenrecht geregeld bij het Benelux-verdrag
inzake de intellectuele eigendom (hierna: BVIE). Het BVIE bevat daarnaast
regels over tekeningen en modellen. Verder zijn bij de Verordening (EG)
nr. 40/94 van de Raad van 20 december 1993 inzake het Gemeenschapsmerk (PbEG nr. L 011 van 14 januari 1994) regels gesteld met betrekking
tot merken; bij het BVIE is dan ook geregeld dat een eerder depot van een
gemeenschapsmerk als een Benelux-depot kan worden ingeschreven.
Idealiter zal BES te gelegener tijd onder de reikwijdte van het BVIE worden
gebracht.
Uit het voorgaande moge blijken dat zulks niet op korte termijn is te realiseren. Het spreekt voor zich dat niet kan worden volstaan met enkel een
aanpassing van artikel 1.16 van het BVIE – bij dat artikel wordt het
toepassingsgebied BVIE omschreven – aangezien BES bijvoorbeeld geen
deel zal uitmaken van de Europese Unie. Daarom is ervoor gekozen om de
Merkenlandsverordening 1995 om te zetten in een Wet merken 1995 BES.
Opgemerkt wordt dat op de Nederlandse Antillen thans geen bescherming van tekeningen of modellen bestaat. Voor Nederland in Europa geldt
het BVIE, dat zowel betrekking heeft op merken als tekeningen en
modellen. Het Koninkrijk der Nederlanden is lid van de Wereldhandels-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

34

organisatie en partij bij de TRIPS-overeenkomst voor zover het betreft
Nederland en de Nederlandse Antillen. In artikel 25 van de TRIPSovereenkomst wordt bepaald dat de Verdragsluitende en nadien toegetreden staten voorzien in de bescherming van onafhankelijk vervaardigde
tekeningen en modellen van nijverheid die nieuw of oorspronkelijk zijn.
Zonder regeling van de bescherming van tekening of modellen zou Nederland dus in strijd handelen met de TRIPS-overeenkomst. Het behoeft geen
betoog dat het streven erop is op afzienbare termijn in deze lacune te
voorzien.
Tenslotte wordt de aandacht erop gevestigd dat in een groot aantal artikelen van deze wet (zie de artikelen 7 tot en met 11, 17 tot en met 19, 25,
40 en 41) melding wordt gemaakt van het Verdrag van Parijs tot bescherming van de industriële eigendom, (het Protocol bij) de Overeenkomst
van Madrid betreffende de internationale inschrijving van merken en de
Overeenkomst van Nice. Feitelijke inwerkingtreding van deze artikelen
hangt uiteraard af van het tijdstip waarop BES tot die genoemde
verdragen zijn toegetreden.

Onderdeel A
De aanpassingen onder 1 en 2 zijn van strikt technische aard.
Onder 3 is Hoofdstuk V. Overgangsrecht uitgezonderd van de technische
aanpassing, aangezien het overgangsrecht ook gevolgen heeft voor de
door Curaçao en Sint Maarten op te stellen landsverordeningen (zie
onderdeel H en de toelichting daarop).
Onderdelen B en D (artikelen 1 en 10, tweede lid)
Naar het zich thans laat aanzien zal niet op elk BES-eiland een regionaal
service centrum worden opgericht. Om de inwoners van het BES-eiland of
de BES-eilanden waar niet zo’n centrum is opgericht te faciliteren kunnen
door de Minister van Economische Zaken ook hulpbureaus worden aangewezen die geen kantoor houden aan het regionaal service centrum. Alle
hulpbureaus hebben een loketfunctie.
Onderdeel F (artikel 15)
Dit artikel dient te vervallen omdat regels omtrent verplichte vertegenwoordiging, erkenning en inschrijving niet aansluiten bij het in Nederland
vigerende systeem.
Onderdeel G (artikel 25)
Artikel 2 van de Merkenlandsverordening (P.B. 1961, 191) waarnaar wordt
verwezen in artikel 25, vierde lid, is, op een enkele redactionele aanpassing, integraal overgenomen en als een nieuw zevende lid aan artikel 25
toegevoegd.
Onderdeel H (artikel 29)
Deze bepaling is met het oog op uitvoerbaarheid enigszins aangepast.
Onderdelen I en J (Hoofdstuk V. Overgangsrecht)
Artikel 42 wordt voor de merken die op grond van de Merkenlandsverordening 1995 zijn gedeponeerd voor het gebied dat de Nederlandse
Antillen omvat, een overgangsrechtelijke regeling getroffen. Naar aanleiding van het tweede lid wordt, wellicht ten overvloede, opgemerkt dat een
bevestigend depot had moeten geschieden volgens de geëigende procedure.
Het beëindigen van de Merkenlandsverordening 1995 heeft uiteraard ook
consequenties voor de landen Curaçao en Sint Maarten. Deze landen
zullen net als de BES elk een nieuwe landsverordening moeten vaststellen
met een vergelijkbare overgangsrechtelijke regeling.
De artikelen 44 tot en met 46 zijn uitgewerkt en kunnen vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

35

Artikel 5.9 (Wet post BES)

Onderdeel C
Op grond van artikel 2 is voor het vervoer van postzendingen binnen de
Nederlandse Antillen, van en naar Nederland en van en naar Aruba,
alsmede naar het buitenland bij landsbesluit een concessie verleend. Door
de voorgenomen herziene staatkundige verhoudingen tussen Nederland
en de Nederlandse Antillen als gevolg waarvan de BES eilanden onderdeel worden van Nederland als openbaar lichaam, wordt de Postlandsverordening 1998, die thans van toepassing is op de Nederlandse Antillen
met uitzondering van Aruba, omgezet in de Wet post Bes die alleen zal
gelden op de eilanden Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Deze wet moet het
vervoer van postzendingen op en van en naar de eilanden, van en naar
Nederland van en naar Aruba, Curaçao en St. Maarten en het buitenland
zeker stellen. Hoewel de openbare lichamen onderdeel van Nederland
worden, dient toch uitdrukkelijk het vervoer van postzendingen van en
naar Nederland zeker gesteld te worden. Vandaar dat in dit artikel en ook
andere artikelen die zien op het vervoer van postzendingen van en naar
Nederland de terminologie «van en naar Nederland» gehandhaafd blijft.
De term «postzendingen binnen de Nederlandse Antillen» is vervangen
door «postzendingen op en tussen het grondgebied van de openbare
lichamen. Hiermee wordt bedoeld het vervoer van postzendingen op de
BES-eilanden en het vervoer van postzendingen tussen deze eilanden. In
de Postlandsverordening wordt voor dit postverkeer in de diverse artikelen verschillende termen gebruikt namelijk «in het binnenland» (artikel
2, tweede lid, onderdeel a), «binnenlandse postzendingen» (artikel 7,
eerste lid), «binnen de Nederlandse Antillen» (artikel 12, tweede lid, onder
a), «in de Nederlandse Antillen» (artikel 12, tweede lid, onder a, sub 1°).
Voorgesteld wordt in al deze artikel dezelfde terminologie te gebruiken
van «op en tussen het grondgebied van de BES-eilanden».
Artikel 2, eerste lid, onderdeel c, handelt over het recht van de concessionaris om postzegels uit te geven met daarop de afbeelding van de
Koningin en de vermelding Nederlandse Antillen. Nu de BES-eilanden
onderdeel worden van Nederland krijgt de concessionaris de bevoegdheid
postzegels uit te geven met de vermelding Nederland. Op grond van
UPU-verdrag kan die bevoegdheid verleend worden aan het postbedrijf
dat de universele dienst verzorgt. In Nederland verzorgt TNT Post de
universele postdienst en heeft op grond hiervan het recht om postzegels
uit te geven met vermelding Nederland. Op de BES eilanden verzorgt de
aan te wijzen concessionaris de universele postdienst en verkrijgt uit
hoofde daarvan het recht postzegels uit te geven met de vermelding
Nederland.

Onderdeel M
In dit onderdeel is een overgangsbepaling opgenomen in de lijn van het
huidige artikel 26. Hierin wordt een voorziening getroffen voor lopende
gerechtelijk procedures. Uitgangspunt is dat procedures die op het
moment van inwerkingtreding van deze wet al zijn aangevangen zullen
worden afgehandeld op basis van de Postlandsverordening en de daarop
gebaseerde uitvoeringsregelgeving.
Onderdeel N
Artikel 27 wordt vervangen door een nieuw artikel 27. Hoewel in beginsel
beoogd is de bestaande wetgeving vooralsnog niet materieel te wijzigen,
is het toch wenselijk een aantal onderwerpen nader inhoudelijk te kunnen
regelen. De bestaande wetgeving kent de houders van de concessie een
bijzondere positie toe. Maar er moet rekening mee worden gehouden dat
ook andere aanbieders van postvervoer een rol zouden kunnen gaan
spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

36

Het eerste lid van het voorgestelde artikel 27 maakt het mogelijk om –
vooruitlopend op wetgeving die meer is toegesneden op een geliberaliseerde markt – onderwerpen te regelen die passen bij de actuele omstandigheden van de postmarkt, omstandigheden waarin ook andere partijen
dan de houders van de concessie actief zijn. Hierbij gaat het om in het
belang van de veiligheid van de staat, de openbare orde en de strafrechtelijke rechtsorde, verplichtingen op te kunnen leggen om onder omstandigheden gegevens over het postvervoer te verstrekken aan de bevoegde
autoriteiten. Een dergelijke verplichting bevat de Landsverordening niet,
noch voor een concessiehouder, noch voor enige andere partij.
In een markt met meerdere spelers kan het ook nodig zijn om nadere
regels te stellen over andere onderwerpen. Registratie en briefgeheim zijn
hier voorbeelden van. Voorts kan het nodig zijn om bepalingen uit de
Postwet 2009 van toepassing te verklaren. Afhankelijk van de feitelijke
situatie kan per eiland worden bepaald in hoeverre welke artikelen van
toepassing zouden moeten zijn.
Het tweede lid van het voorgestelde artikel 27 maakt het mogelijk om in
een later stadium niet zozeer organen aan te wijzen voor de uitvoering
van bepaalde taken en de uitoefening van bepaalde bevoegdheden, maar
die taken aan die organen op te dragen en die bevoegdheden aan hen te
verlenen. Gedacht kan worden aan de uitoefening van toezichtsbevoegdheden.

Onderdeel O
Op de Nederlandse Antillen is aan één rechtspersoon een concessie
verleend voor het vervoer van postzendingen. Deze concessie heeft een
geldigheidsduur van 10 jaar. De concessionaris verzorgt dus ook het
vervoer van postzendingen op de BES-eilanden. Onduidelijk is of voor de
BES-eilanden een nieuwe concessie wordt verleend op het moment van
inwerkingtreding van deze wet. Om de postvoorziening zeker te stellen
voor deze eilanden voor het geval niet tijdig geen nieuwe concessie wordt
verleend, is het van belang dat de huidige concessie op het moment van
inwerkingtreding van deze wet gebaseerd zal zijn op deze wet. Daartoe is
in artikel 27a een overgangsbepaling opgenomen. In dit verband is ook
van belang dat registraties en ontheffingen die zijn verleend op grond van
Landspostverordening van rechtswege worden omgezet naar een registratie of een ontheffing op grond van deze wet onder de daarop van
toepassing zijnde voorschriften en beperkingen. Daarvoor is in artikel 27b
een voorziening opgenomen.
Artikel 5.10 (Wet telecommunicatievoorzieningen BES)
Op het gebied van telecommunicatie is ervoor gekozen om de huidige
landsverordening op de Telecommunicatievoorzieningen te «vertalen»
naar deze wet. Deze vertaalactie is erop gericht om te voorkomen dat er
een vacuüm ontstaat na de datum dat de drie eilanden een openbaar
lichaam worden. De regelgeving met betrekking tot de telecommunicatie
verandert op de drie eilanden voor het grootste gedeelte dus niet. Voor
zover er wel materiële wijzigingen zijn doorgevoerd, worden die hieronder
toegelicht.
Naar verwachting zal de bestaande regelgeving op korte termijn worden
herzien. Daartoe is een ontwerp-landsverordening, houdende nieuwe
regels inzake telecommunicatie (Landsverordening Telecommunicatie), in
voorbereiding. Omdat eind 2008 nog niet duidelijk is wanneer deze
nieuwe landsverordening in werking zal treden, is besloten deze nog niet
bij de wijzigingen ten behoeve van deze wet te betrekken. In een later
stadium kan worden bezien in hoeverre bepaalde verworvenheden van
deze nieuwe landsverordening wel zouden moeten worden ingevoerd ten
behoeve van de openbare lichamen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

37

Onderdeel C
Het waarborgen dat bepaalde telecommunicatiediensten voor een ieder
beschikbaar zijn (de universele dienstverlening) is in de huidige Landsverordening geregeld in de artikelen 2 en 3. De concessiehouders spelen
hierbij een cruciale rol. Verwacht mag worden dat de concessiehouders
ook in de toekomstige staatkundige structuur van de drie eilanden voorlopig die rol kunnen blijven vervullen. Op dit moment is echter niet duidelijk of de huidige concessiehouders ook in hun huidige vorm blijven voortbestaan. Daarom wordt een voorziening in de wet opgenomen (artikel 3,
eerste lid, tweede zin), die het mogelijk maakt de universele dienstverlening zo nodig op te dragen aan een of meer (andere) partijen, die op de
eilanden telecommunicatieverkeer voor derden verzorgen.
Onderdeel G
In artikel 10 zijn enkele verwijzingen naar artikelen in het Wetboek van
Strafrecht BES gewijzigd ten opzichte van hetgeen in de huidige landsverordening staat. Voor de achtergrond hiervan wordt verwezen naar de
toelichting met betrekking tot de wijziging van het Wetboek van Strafrecht
BES.
Onderdeel AB
Artikel 44 van de huidige Landsverordening betreft de instelling van een
raad van advies en overleg op het gebied van telecommunicatie. Dit
artikel wordt in de wet zodanig aangepast dat de instelling van een dergelijke raad facultatief is. De reden hiervoor is, dat op dit moment onvoldoende duidelijk is of de instelling van een dergelijke raad van advies en
overleg voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba opportuun is. Mogelijk
worden de nu aan die raad opgedragen taken in de toekomst door een
ander orgaan uitgevoerd.
Onderdeel AC
Artikel 44a wordt ingevoegd omdat het huidig regelgevend kader de overdracht van een concessie (of een machtiging of een ontheffing) niet expliciet regelt. Het is wenselijk om over de gehele of gedeeltelijke overdracht
van een concessie (of een machtiging of een ontheffing) een expliciete
bepaling op te nemen, bijvoorbeeld om ongewenste machtsconcentraties
van bepaalde aanbieders te kunnen tegengaan. Daarom is een bepaling
ingevoegd, die lijkt op artikel 3.8 van de Telecommunicatiewet. Voor een
dergelijke overdracht is wel toestemming vereist van de Minister van
Economische Zaken. Die zal bij de beoordeling van een verzoek tot overdracht rekening houden met de voorwaarden waaronder een concessie op
Bonaire, Sint Eustatius of Saba worden verleend. De Minister van Economische Zaken zal dezelfde voorwaarden aan de concessie kunnen
verbinden als op grond van de huidige Landsverordening mogelijk is.
Na artikel 44a wordt een artikel 44b ingevoegd. Hoewel in beginsel
beoogd is de bestaande wetgeving vooralsnog niet materieel te wijzigen,
is het toch wenselijk een aantal onderwerpen nader inhoudelijk te kunnen
regelen. De bestaande wetgeving kent de houders van de concessie een
bijzondere positie toe, terwijl er rekening mee moet worden gehouden dat
ook andere aanbieders van telecommunicatieverkeer, zoals machtiginghouders of houders van een ontheffing, een niet te verwaarlozen rol
zouden kunnen gaan spelen.
Het eerste lid van het voorgestelde artikel 44b maakt het mogelijk om –
vooruitlopend op wetgeving die is toegesneden op een geliberaliseerde
markt – onderwerpen te regelen die passen bij de actuele omstandigheden van de telecommunicatiemarkt, omstandigheden waarin ook
andere partijen dan de houders van de concessie actief zijn. Allereerst
gaat het daarbij om aftapverplichtingen. In de huidige Landsverordening
(artikel 43) gelden die alleen voor een houder van de concessie. Maar,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

38

zoals gezegd, kunnen ook andere partijen een betekenisvolle rol (gaan)
spelen bij de afwikkeling van het telecommunicatieverkeer voor derden.
Ook aan deze partijen moeten verplichtingen kunnen worden opgelegd in
verband met aftappen. Voorts moeten in het belang van de veiligheid van
de staat, de openbare orde en de strafrechtelijke rechtsorde, ook verplichtingen kunnen worden opgelegd om onder omstandigheden gegevens,
zoals verkeersgegevens en naam-, adres- en woonplaats-gegevens, te
verstrekken aan de bevoegde autoriteiten. Een dergelijke verplichting
bevat de Landsverordening niet, noch voor een concessiehouder, noch
voor enige andere partij.
In een markt met meerdere spelers kan het ook nodig zijn om nadere
regels te stellen over andere onderwerpen. Interoperabiliteit van diensten
en interconnectie van netwerken zijn hier voorbeelden van. Weliswaar
bevat de landsverordening in artikel 7.1, tweede lid, onder c, een bepaling
tot samenwerking tussen de houders van een concessie, maar die bepaling zou onvoldoende kunnen blijken om waar nodig interoperabiliteit
en/of interconnectie te waarborgen. Een laatste voorbeeld van aanvullende regelgeving die wenselijk kan zijn, betreft de (kosteloze) afwikkeling
van oproepen naar alarmnummers.
Voorts kan het nodig zijn om bepalingen uit de Telecommunicatiewet van
toepassing te verklaren. Afhankelijk van de feitelijke situatie kan per eiland
worden bepaald in hoeverre welke artikelen van toepassing zouden
moeten zijn.
Het tweede lid van het voorgestelde artikel 44b maakt het mogelijk om in
een later stadium niet zozeer organen aan te wijzen voor de uitvoering
van bepaalde taken en de uitoefening van bepaalde bevoegdheden, maar
die taken aan die organen op te dragen en die bevoegdheden aan hen te
verlenen. Gedacht kan worden aan de uitoefening van toezichtsbevoegdheden.
Na artikel 44b worden de artikel 44c en 44d ingevoegd. Voor de aanleg, de
instandhouding en de exploitatie van de telecommunicatie-infrastructuur
is op grond van artikel 2 van de Landsverordening op de telecommunicatievoorzieningen een concessie vereist. Voorts voorziet de Landsverordening in de verlening van machtigingen voor de aanleg, instandhouding en het gebruik van «telecommunicatie-inrichtingen van
bijzondere aard of beperkte omvang». Zo is bijvoorbeeld voor het gebruik
of aanwezig hebben van een radio-elektrische zendinrichting door een
ander dan de concessiehouder een machtiging vereist (artikel 15). Ook
voor instandhouding, aanleg of exploitatie van een draadomroepinrichting door een ander dan de concessiehouder is een machtiging
vereist (artikel 18, eerste lid). Een aanvullende machtiging is vereist voor
het gebruik van een draadomroepinrichting voor een ander doel dan
verspreiden van omroepprogramma»s (artikel 18b). Ten slotte is in artikel
19 bepaald dat voor het koppelen van telecommunicatie-inrichtingen
voorzieningen moeten worden gebruik die door de concessiehouder ter
beschikking worden gesteld. Ook van deze verplichting kan onder omstandigheden ontheffing worden verleend (artikel 19, tweede lid).
De overgangsbepaling in de artikelen 44c en 44d voorziet er in dat concessies, machtigingen, aanvullende machtigingen, ontheffingen die op grond
van de Landsverordening op de telecommunicatievoorzieningen zijn
verstrekt, van rechtswege worden omgezet naar concessies, machtigingen, aanvullende machtigingen en ontheffingen op grond van deze
wet onder de daarop betrekking hebbende voorschriften en beperkingen.
Artikel 5.11 (Wet vestiging bedrijven BES)
Op het gebied van de vestiging van bedrijven is ervoor gekozen om de
huidige Vestigingsregeling voor Bedrijven te «vertalen» naar deze wet.
Deze vertaalactie is erop gericht te voorkomen dat er een vacuüm ontstaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

39

na de datum dat de drie eilanden een openbaar lichaam worden. De regelgeving met betrekking tot de vestiging van bedrijven verandert op de drie
eilanden vooralsnog niet, behalve op het punt van de toepasselijkheid.
Het betreffende artikel (artikel 17) vervalt: het eerste lid van die bepaling
maakt onderscheid tussen mensen die geboren zijn in de Antillen en
anderen. Onderscheid alleen mag worden gemaakt als daar een objectieve rechtvaardiging voor bestaat. Voorts is de bepaling in strijd met het
uitgangspunt van de in voorbereiding zijnde Rijkswet Personenverkeer
(RWPV), dat er vrij verkeer van werknemers en zelfstandigen met de
Nederlandse nationaliteit moet zijn. Het tweede lid betreft een
bevoegdheidstoedeling ten behoeve van de Bovenwindse Eilanden. Het is
nog niet duidelijk of die toedeling hetzelfde zal kunnen blijven. Om die
redenen is artikel 17 vooralsnog geschrapt.
Op termijn zal nog worden bezien in hoeverre de regelgeving inzake de
vestiging van bedrijven verdere aanpassing behoeft.
Op Bonaire was tot dusver de Vestigingsregeling voor bedrijven geldend
voor Bonaire van kracht; deze eilandsverordening verschilt slechts op
enkele – niet zeer wezenlijke – punten van de landsverordening die nu dus
wordt omgezet in de Wet vestiging bedrijven BES.
Artikel 5.12 (Wet winkelsluiting BES)

Onderdelen A, C en D
Deze wijzigingen zijn van technische aard en behoeven daarom geen
toelichting.
Onderdeel B
De artikelen 2 en 4 van de Landsverordening Winkelsluiting verwezen nog
naar de Arbeidsregeling 1952, welke reeds enige jaren geleden is
vervangen door de Arbeidsregeling 2000. De artikelen 2 en 4 worden
gewijzigd in die zin dat wordt verwezen naar de arbeidsregeling, zoals die
gaat gelden na inwerkingtreding van de Invoeringswet BES en de
Aanpassingswet BES. Dit brengt met zich dat de winkels op de eilanden in
beginsel gesloten moeten zijn op de dagen die bij of krachtens de
Arbeidswet 2000 BES zijn aangewezen als feestdag. Hierbij wordt aangetekend dat dit voor de drie eilanden deels andere dagen zijn.
Onderdeel E
Het voorgestelde artikel 14 voorziet in een overgangsbepaling waardoor
op basis van artikel 6 en artikel 7 van de Landsverordening Winkelsluiting
verleende ontheffingen of op basis van artikel 12 van die verordening
gegeven aanwijzingen hun gelding behouden. Bijzondere aandacht in dit
verband moet worden besteed aan het Landsbesluit houdende algemene
maatregelen van 30ste juli 1969 ter uitvoering van artikel 6 van de Landsverordening Winkelsluiting (P.B. 1969, no. 58). Dit besluit heeft
overgangsrechtelijk nog gelding op basis van artikel 4, tweede lid, van de
Overdrachtslandsverordening XXV: regeling van prijzen van goederen en
diensten en winkelsluiting (P.B. 1991, no. 102). Deze landsverordening, die
voor het overgrote deel is uitgewerkt, zal echter niet in de bijlage bij de
Invoeringswet BES worden opgenomen en dus niet meer gelden op de
drie eilanden. Met de zinsnede «al dan niet krachtens overgangsrecht» in
het voorgestelde artikel 14 wordt bewerkstelligd dat bovengenoemd
landsbesluit toch zijn gelding behoudt
Artikel 5.13 (IJkwet BES)

Onderdelen C en F
Het overzicht van meeteenheden (het metrieke stelsel) in de artikelen 2 tot
en met 5 van de IJklandsverordening is verouderd en moet aangepast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

40

worden aan de huidige versie van het Internationale Systeem van
Eenheden (SI), zoals neergelegd in de Meterconventie. Op deze manier
wordt ook aangesloten bij de bijlage bij de Beschikking luchtvaarteenheden (9.18.6a, P.B. 2008, no. 18), waarin de huidige versie van het
metrieke stelsel is verwerkt. Vaststelling van de meeteenheden geschiedt
bij algemene maatregel van bestuur. Het Meeteenhedenbesluit 2006 dat
onder de Metrologiewet is vastgesteld kan hieraan invulling geven. In dat
besluit zal dan ook worden aangegeven dat het ook zal gelden op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.
Wat betreft de meetinstrumenten behoeft de regelgeving op de eilanden
eveneens modernisatie. Die aanpassing wordt echter niet in dit wetsvoorstel meegenomen, maar zal haar weerslag vinden in zelfstandige regelgeving die in de komende tijd in samenwerking met de eilanden zal worden
opgesteld.
Voorafgaand aan die modernisering is in het voorstel tot wijziging van de
artikelen 9, 14, tweede lid, 17, eerste lid, 20, onderdeel a, en 27, tweede
lid, aangegeven dat de regels bij ministeriële regeling worden vastgesteld,
in plaats van bij eilandbesluit houdende algemene maatregelen. De
uitvoeringsbesluiten die op die artikelen zijn gebaseerd, zijn landsbesluiten en in de Invoeringswet BES is opgenomen dat deze landsbesluiten ministeriële regelingen worden.

6. MINISTER VAN FINANCIËN

§ 1. Inleiding
In het algemeen deel is reeds opgemerkt dat er naast het onderhavige
wetsvoorstel ook een aantal wetsvoorstellen in voorbereiding is, die
geheel nieuwe wetgeving met betrekking tot de openbare lichamen
bevatten. Op het beleidsterrein van de minister van Financiën gaat het
daarbij om:
– de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba,
die de belangrijkste regelgeving op het gebied van de financiën van de
drie openbare lichamen bevat;
– de Belastingwet BES en de Douane en Accijnswet BES, waarin het
fiscale stelsel van de openbare lichamen wordt neergelegd;
– de Wet geldstelsel BES, waarin de munteenheid voor de openbare
lichamen zal worden geregeld.
Daarnaast komt er een afzonderlijke aanpassingswet voor de benodigde
aanpassingen van de bestaande Nederlandse fiscale wetgeving.
Een en ander heeft tot gevolg dat dit hoofdstuk voornamelijk betrekking
heeft op de wetgeving ter regulering van de financiële markten. De op dat
gebied bestaande Nederlands-Antilliaanse landsverordeningen worden
voor het grootste deel zonder grote aanpassingen omgezet in wetgeving
voor de openbare lichamen, met drie uitzonderingen. Het Centrale BankStatuut 1985 wordt niet overgenomen, omdat er geen behoefte bestaat
aan een aparte centrale bank voor de openbare lichamen en omdat de
taken, bevoegdheden, bestuur en interne organisatie van de Bank van de
Nederlandse Antillen geen zaak van Nederland zijn. De Regeling Muntstelsel Nederlandse Antillen 1989 wordt evenmin overgenomen, omdat
daarvoor de hierboven genoemde Wet geldstelsel BES in de plaats komt.
Ook bestaat geen behoefte meer aan de Landsverordening Deviezenverkeer, die voor het grootste deel betrekking heeft op de waarde en de
stabiliteit van de Nederlands-Antilliaanse gulden en de deviezenreserves
van de Nederlandse Antillen. De in die landsverordening opgenomen
grondslag voor het nemen van sanctiebesluiten wordt evenmin overgenomen. Hiervoor in de plaats komt de Nederlandse Sanctiewet 1977, die
ook in de openbare lichamen van toepassing zal worden (zie artikel 3.1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

41

§ 2. Financiële markten
a. algemeen
Van de Nederlands-Antilliaanse regelingen die in hoofdstuk 6 van het
wetsvoorstel worden aangepast, heeft het merendeel betrekking op
onderwerpen die in Nederland in de Wet op het financieel toezicht (Wft) of
de Wet ter voorkoming van witwassen en de financiering van terrorisme
(Wwft) zijn geregeld (zie onderstaande tabel). De Wet grensoverschrijdende geldtransporten BES dient eveneens om witwassen tegen te gaan
en heeft in die zin raakvlakken met de Wwft. De Wet toezicht trustwezen
BES, ten slotte, is de tegenhanger van de Nederlandse Wet toezicht trustkantoren.
Overzicht van BES-wetten en vergelijkbare Nederlandse wetten
ABES
artikel

Wet geving voor de openbare
lichamen

Vergelijkbare Nederlandse wetgeving

6.2

Wet assurantiebemiddelingsbedrijf
BES
Wet grensoverschrijdende geldtransporten BES
Wet identificatie bij financiële
dienstverlening BES
Wet melding ongebruikelijke transacties BES
Wet toezicht bank- en kredietwezen
BES
Wet toezicht beleggingsinstellingen en
administrateurs BES
Wet toezicht effectenbeurzen BES
Wet toezicht trustwezen BES
Wet toezicht verzekeringsbedrijf BES
Wet zeggenschap in ter beurze
genoteerde vennootschappen BES

Wet op het financieel toezicht

6.3
6.4
6.5
6.6
6.7
6.8
6.9
6.10
6.11

(n.v.t.)
Wet ter voorkoming van witwassen en
de financiering van terrorisme
Idem
Wet op het financieel toezicht
Idem
Idem
Wet toezicht trustkantoren
Wet op het financieel toezicht
Idem

b. beleidsarme omzetting
Overeenkomstig de aan dit wetsvoorstel ten grondslag liggende uitgangspunten worden de bestaande landsverordeningen beleidsarm omgezet in
Nederlandse wetgeving voor de openbare lichamen. Voor zover deze
landsverordeningen op een bepaald terrein of voor een bepaalde categorie financiële ondernemingen geen dan wel minder of andere regels
bevatten dan de betreffende Nederlandse wetgeving blijven deze
verschillen, behoudens de hierna te noemen aanpassingen, na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel bestaan. Daarbij zij opgemerkt dat het
vaak nodig zal zijn de wijze van uitvoering en handhaving van de nieuwe
wetten anders te organiseren.
Er is aanleiding in dit deel van de toelichting met name in te gaan op
enkele gewenst geachte aanpassingen in de bepalingen omtrent de uitoefening van het toezicht.
c. de toezichthouder
Alle toezichttaken op grond van de bestaande landsverordeningen
berusten bij de Bank van de Nederlandse Antillen (BNA). In de toekomstige situatie kan dat niet zo blijven, aangezien de (rechtsopvolger van de)
BNA dan, als bestuursorgaan van de nieuwe landen Curaçao en Sint
Maarten, voor de openbare lichamen een buitenlandse instantie zal zijn.
De politieke verantwoordelijkheid van de minister van Financiën voor de
financiële markten in de openbare lichamen gaat niet samen met aanwij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

42

zing van een buitenlandse instantie als toezichthouder. De minister heeft
ten opzichte van de BNA geen bevoegdheden zoals hij die heeft ten
opzichte van de Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële
Markten (AFM) (waaronder het benoemen en ontslaan van bestuurders).
Evenmin is de BNA onderworpen aan wettelijke eisen inzake rekening en
verantwoording, zoals voor DNB en de AFM gelden op grond van afdeling
1.2.2 van de Wft.
Voorgesteld wordt DNB en de AFM aan te wijzen als toezichthouders in de
openbare lichamen en de toezichttaken op grond van de voorliggende
wetten als volgt te verdelen: DNB wordt verantwoordelijk voor het
toezicht op banken, verzekeraars en trustkantoren; de AFM voor het
toezicht op assurantiebemiddelaars, beleggingsinstellingen en administrateurs, en effectenbeurzen. Andere categorieën financiële ondernemingen
staan op dit moment in de Nederlandse Antillen niet onder financieel
toezicht, en dat zal na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel in eerste
instantie zo blijven.
De voorgestelde verdeling van toezichttaken sluit aan bij de Nederlandse
situatie, in die zin dat DNB de vergunningverlenende toezichthouder is
voor in Nederland gevestigde banken, verzekeraars en trustkantoren, en
de AFM voor in Nederland werkzame assurantietussenpersonen en
beleggingsinstellingen; de AFM houdt tevens toezicht op houders van een
effectenbeurs. Het toezicht verloopt in de openbare lichamen, in elk geval
voorlopig, langs sectorale lijnen. De in de openbare lichamen actieve
financiële ondernemingen hebben dus in beginsel met DNB óf met de
AFM te maken, niet met beide.
Bij de uitoefening van het toezicht dient rekening te worden gehouden
met de sterke verwevenheid tussen de financiële sector in de openbare
lichamen en die op Curaçao en Sint Maarten. De (rechtsopvolger van de
BNA) zal als toezichthouder voor Curaçao en Sint Maarten verantwoordelijk zijn voor het home country-toezicht op financiële ondernemingen die
in de beide nieuwe landen gevestigd zijn, waaronder veel van de banken
en verzekeraars die in de openbare lichamen actief zijn (als bijkantoor of
door middel van dienstverrichting). Om die reden, en mede gezien de
hierna toe te lichten voornemens met betrekking tot markttoegang, blijft
de BNA nauw betrokken bij het toezicht op financiële ondernemingen in
de openbare lichamen. Een goede samenwerking tussen de Nederlandse
toezichthouders en de BNA is dan ook van groot belang en kan bijdragen
aan een effectieve en efficiënte inrichting van het toezicht. Alle drie
toezichthouders hebben aangegeven tot een dergelijke samenwerking
bereid te zijn. Over de wijze waarop deze samenwerking het beste vorm
kan worden gegeven, zal nog nader overlegd worden.
d. toezichthouderregels
De landsverordeningen waarop de relevante toezichtwetten zijn gebaseerd, voorzien op verschillende plaatsen in bevoegdheden voor de
toezichthouder (nu nog de BNA) om algemeen verbindende voorschriften
op te stellen. Dit kan variëren van het vaststellen van een modelformulier
of een in acht te nemen termijn tot vergunningeisen en doorlopende
toezichteisen. Voorgesteld wordt om, daar waar de bevoegdheid (mede)
ziet op materiële voorschriften, deze in de nieuwe situatie vast te stellen
bij ministeriële regeling. Dat is in overeenstemming met het in de Wft
gehanteerde uitgangspunt dat toezichthouderregels alleen betrekking
hebben op onderwerpen die technisch of organisatorisch van aard zijn,
dan wel samenhangen met de uitvoering van het toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

43

Een praktische overweging is daarnaast dat bedoelde regelingen, gegeven
de opzet van de ABES, in veel gevallen een beleidsarme omzetting zullen
zijn van door de BNA opgestelde regels. Aangezien dat in belangrijke
mate een politiek uitgangspunt is, ligt het in de rede dat de minister de
verantwoordelijkheid voor die regels neemt. Het spreekt overigens voor
zich dat de Nederlandse toezichthouders over deze regelingen worden
gehoord.
e. markttoegang
Uitgangspunt van de onderhavige regelgeving is dat financiële ondernemingen slechts in de openbare lichamen actief mogen zijn als ze in bezit
zijn van de vereiste vergunning (of, in het geval van assurantiebemiddelaars, als ze zijn ingeschreven in het register). Op deze plaats zij voor de
goede orde opgemerkt dat een vergunning die geldig is in de openbare
lichamen geen toegang geeft tot uitoefening van de desbetreffende activiteiten in het Europese deel van Nederland. Daarvoor zal de desbetreffende
financiële onderneming aan de (doorgaans zwaardere) vergunningeisen
op grond van de Wft moeten voldoen. Een in de openbare lichamen
verkregen vergunning is in beginsel evenmin geldig in andere delen van
het Koninkrijk.
De staatkundige hervorming heeft tot gevolg dat er een grens komt te
lopen tussen de Nederlandse openbare lichamen enerzijds en Curaçao of
Sint Maarten anderzijds. Er is dan sprake van verschillende jurisdicties die
elk hun eigen regulering van de financiële markten kennen. Zonder nadere
voorziening kan dit ertoe leiden dat een in Curaçao of Sint Maarten gevestigde onderneming die in de toekomstige situatie in de openbare
lichamen actief wil zijn, daarvoor een afzonderlijke vergunning nodig
heeft. (Of dat zo is hangt af van de specifieke sector en van de vraag of de
onderneming de activiteiten vanuit een lokale vestiging (bijkantoor) dan
wel in dienstverrichting wil uitoefenen.) Nu is het nog zo dat een
BNA-vergunning geldig is in de gehele Nederlandse Antillen. Voor de
betrokken ondernemingen zou het vereiste van een afzonderlijke
BES-vergunning een extra belasting betekenen en een drempel kunnen
opwerpen voor activiteiten in de openbare lichamen. Dit is te meer
onwenselijk omdat in Curaçao en Sint Maarten toezicht wordt gehouden
op basis van in essentie dezelfde toezichtregels als die zullen gelden in de
openbare lichamen.
Voorgesteld wordt het mogelijk te maken dat de minister van Financiën in
bedoelde gevallen vrijstelling kan verlenen. Die vrijstelling kan zowel
betrekking hebben op de toelatingseisen voor financiële ondernemingen
als op andere voorschriften waarop door het thuisland toezicht wordt
gehouden. Voorwaarde is wel dat de belangen die de betrokken wet
beoogt te beschermen in voldoende mate gewaarborgd worden door het
toezicht dat wordt uitgeoefend in het land van vestiging van de financiële
ondernemingen waarvoor de vrijstelling geldt.
De (per sector te verlenen) vrijstellingen hebben zodoende betrekking op
financiële ondernemingen die gevestigd zijn in een land waar de toezichtregels en de uitvoering van het toezicht ten minste van vergelijkbaar
niveau zijn als in de openbare lichamen. Dit laatste geldt in beginsel voor
Curaçao en Sint Maarten, en ook voor Nederland. Eventueel kunnen, per
sector, ook financiële ondernemingen uit andere landen voor vrijstelling in
aanmerking komen.

§ 3. Beperkte harmonisatie
Zoals uit de tabel hierboven blijkt, is de wetgeving voor de financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

44

markten in de Nederlandse Antillen, en dus (in elk geval voorlopig) ook in
de openbare lichamen, sectoraal gestructureerd, zoals dat ook in Nederland het geval was voor de inwerkingtreding van de Wft. Tussen de
bestaande landsverordeningen bestaan grotere en kleinere verschillen,
die niet alle gerechtvaardigd worden door verschillen in de aard van de
activiteiten waarop ze betrekking hebben. Er is voor gekozen deze
verschillen in het algemeen te laten voortbestaan, maar op enkele
terreinen een (beperkte) harmonisatie door te voeren.
a. nalevingstoezicht
Het eerste terrein waarop enige harmonisatie plaatsvindt, is het nalevingstoezicht zoals dat in Nederland is geregeld in afdeling 5.2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Dit onderwerp is in de verschillende om te
zetten landsverordeningen op uiteenlopende wijze geregeld. Ook
ontbreekt in een aantal (oudere) landsverordeningen een grondslag voor
de aanwijzing van toezichthouders in de zin van de Awb: de met het
toezicht op de naleving van een bepaalde wet belaste personen. In het
wetsvoorstel wordt alsnog in de daarvoor benodigde grondslagen voorzien. Daarbij wordt, voor wat betreft de bevoegdheden van de met
nalevingstoezicht belaste personen, aangesloten bij afdeling 5.2 van de
Awb. Voorgesteld wordt om ook in de overige wetten bij de Awb aan te
sluiten, zodat de bevoegdheden in alle wetten op uniforme wijze zijn
geregeld en daarover geen onduidelijkheden kunnen bestaan. Aansluiting
bij afdeling 5.2 van de Awb heeft bovendien als voordeel dat DNB en AFM
in de BES en in Europees Nederland niet met twee verschillende regelingen van het nalevingstoezicht te maken krijgen.
Het wetsvoorstel maakt het mogelijk dat bij het nalevingstoezicht ook
personen worden betrokken die niet werkzaam zijn bij het bestuursorgaan
dat met de uitvoering van de wet is belast. De diverse aanwijzingsgrondslagen zijn open geformuleerd en niet beperkt tot bepaalde categorieën personen. Dit maakt het mogelijk om bij de uitoefening van het
toezicht samen te werken met andere in de openbare lichamen aanwezige
overheidsdiensten, waarvan de medewerkers dan mede met toezichttaken
ten aanzien van de financiële markten kunnen worden belast.
Ook waar het gaat om de opsporing van strafbare feiten is er in het wetsvoorstel voor gekozen om op maat in de aanwijzing van opsporingsambtenaren te kunnen voorzien. Naast de op grond van het Wetboek van
Strafvordering BES bevoegde algemene opsporingsambtenaren kunnen
steeds ook bijzondere opsporingsambtenaren worden aangewezen. Dit is
niet alleen van belang met het oog op de specifieke kennis waarover een
opsporingsambtenaar mogelijk zal moeten beschikken, ook kan hiermee,
indien nodig, worden voorkomen dat bij de opsporing van strafbare feiten
een te groot beroep op het politieapparaat moet worden gedaan.
b. bestuurlijke boete
Een onderwerp dat eveneens met het handhavingstoezicht te maken
heeft, betreft de bevoegdheid tot het opleggen van administratieve
boetes. Deze bevoegdheid komt in een aantal wetten op het gebied van de
financiële markten voor. Het voert, gelet op het uitgangspunt van beleidsarme omzetting, te ver om deze bevoegdheid bij gelegenheid van deze
aanpassingsoperatie ook op bredere schaal in de betrokken wetten te
introduceren. Wel wordt het wenselijk geoordeeld om in drie wetten
waarin de bevoegdheid tot het opleggen van een administratieve boete is
geregeld, één bepaling aan te passen. Het gaat daarbij om de bepaling dat
een boete pas kan worden opgelegd, nadat de toezichthouder de
betrokken onderneming in de gelegenheid heeft gesteld de «nalatigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

45

binnen een redelijke termijn te herstellen». Ter wille van de effectiviteit
van het boete-instrument zou het ook mogelijk moeten zijn zonder uitstel
een boete op te leggen, respectievelijk om een boete op te leggen ook al
is de nalatigheid hersteld. Daarom wordt voorgesteld om bedoelde bepaling te vervangen door de verplichting om de betrokken onderneming op
de hoogte te stellen van het voornemen tot oplegging van een boete, met
vermelding van de gronden waarop dat voornemen berust.
c. doorberekening toezichtkosten
Een volgend terrein betreft de doorberekening van toezichtkosten. Harmonisatie van de regels op dat gebied is niet alleen wenselijk om eenheid te
brengen waar de regels nu nog uiteenlopen, maar ook omdat na de staatkundige hervorming een nieuwe situatie ontstaat. Doorberekening van de
kosten van het toezicht aan onder toezicht staande ondernemingen is een
uitgangspunt dat in de openbare lichamen waarschijnlijk niet zonder meer
kan worden toegepast. De financiële sector in de openbare lichamen is
klein en het toezicht berust, met inachtneming van de hierboven
besproken vrijstellingen, maar ten dele bij de eigen toezichthouder. De
kosten van het toezicht hoeven dus in absolute zin niet hoog te zijn, maar
zouden niettemin onevenredig zwaar kunnen drukken op een klein aantal
financiële ondernemingen. Bezien zal dan ook moeten worden in hoeverre
het redelijk is dat financiële ondernemingen, naast een vergoeding voor
een individuele vergunning of ontheffing, meebetalen aan de kosten van
het toezicht op alle bedrijfsgenoten in de openbare lichamen. Deze vraag
blijft in de thans voorgestelde, in de toezichtwetten op te nemen bepaling
nog onbeantwoord. Strekking van de bepaling is dat bij algemene maatregel van bestuur nadere regels kunnen worden gesteld omtrent de doorberekening van kosten die verband houden met de uitvoering van de
desbetreffende wet. Deze formulering maakt het mogelijk, in tegenstelling
tot die van sommige landsverordeningen, dat de kosten niet integraal
maar gedeeltelijk aan de sector worden doorberekend.
d. consultatieverplichtingen
Een laatste terrein dat in aanmerking komt voor enige harmonisatie
betreft de consultatieverplichtingen die in verschillende landsverordeningen zijn opgenomen. Deze houden in dat bepaalde algemeen verbindende voorschriften en andere uitvoeringsmaatregelen pas worden vastgesteld nadat overleg heeft plaatsgevonden met de representatieve
organisatie van de betrokken marktpartijen. Voorgesteld wordt deze
overlegverplichtingen af te schaffen. In Nederland zijn adviesverplichtingen al eerder afgeschaft en vervangen door een meer flexibele aanpak
waarbij per geval wordt bezien of advisering wenselijk is. In de onderhavige situatie moet ook worden meegewogen dat de financiële sector in de
openbare lichamen klein is en dat een representatieve organisatie veelal
niet bestaat. Een en ander laat onverlet dat het bij belangrijke maatregelen
van belang is de standpunten van betrokken marktpartijen te kennen en
daarmee rekening te houden.

§ 4. Artikelsgewijze toelichting
Artikel 6.1 (Comptabiliteitswet 2001)
Na transitie zullen de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
integraal onderdeel vormen van Nederland. Uit deze nieuwe staatkundige
verhoudingen volgt reeds dat de Comptabiliteitswet 2001, waar het gaat
om de financiën van het Rijk, ook van toepassing zal zijn ten aanzien van
de openbare lichamen. Overwogen is om dit ook expliciet in de tekst van
de wet tot uitdrukking te laten komen door te bepalen dat de Comptabili-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

46

teitswet 2001 mede van toepassing is in de openbare lichamen. Een
dergelijke bepaling bleek echter vooral vragen op te roepen en niet bij te
dragen aan de beoogde duidelijkheid. Om die reden is er van afgezien om
een dergelijke bepaling op te nemen. Wel is in artikel 109 (zie onderdeel E)
uitdrukkelijk bepaald dat de bevoegdheden waarin de Comptabiliteitswet
2001 voorziet, ook in de openbare lichamen kunnen worden uitgeoefend.
Dit is nodig, omdat uit artikel 2 van de Invoeringswet BES volgt dat ingezetenen van de openbare lichamen slechts gebonden kunnen worden
door wettelijke bepalingen die (mede) van toepassing zijn verklaard in de
openbare lichamen.
De onderdelen A tot en met D van het onderhavige artikel bevatten technische wijzigingen. Onderdeel A spreekt voor zichzelf. De onderdelen B, C
en D, onder 1, houden verband met het feit dat de Financiële-verhoudingswet en de Wet op het financieel toezicht niet van toepassing zullen zijn in
de openbare lichamen. Om die reden zullen in de artikelen 54, 55a en 91
van de Comptabiliteitswet 2001 ook de met die wetten corresponderende
BES-wetten moeten worden genoemd, te weten de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en de Wet toezicht bank- en
kredietwezen 1994 BES. Tot slot strekt de in onderdeel D, onder 2, opgenomen wijziging ertoe om de uitzondering die op grond van artikel 91,
zeventiende lid, voor (onder meer) gemeenten en provincies geldt, ook
voor de openbare lichamen te laten gelden.
Artikel 6.2 (Wet assurantiebemiddelingsbedrijf BES)
B
In artikel 1, eerste lid, onderdeel h, wordt het begrip «buitenland» gedefinieerd. Met deze nieuwe definitie wordt tot uitdrukking gebracht dat niet
alleen andere Staten, maar ook andere delen van het Koninkrijk voor de
toepassing van de Wet assurantiebemiddelingsbedrijf BES als buitenland
gelden.
C
De toevoeging van een nieuw vierde lid aan artikel 2 heeft tot doel het
mogelijk te maken dat assurantiebemiddelaars die niet in een openbaar
lichaam maar elders, bijvoorbeeld in Curaçao of Sint Maarten, kantoor
houden, toch bemiddelingsactiviteiten in Bonaire, Sint Eustatius en Saba
kunnen verrichten. Dit kan worden bereikt door assurantiebemiddelaars
uit een ander deel van het Koninkrijk of uit een andere staat geheel of
gedeeltelijk vrij te stellen van de bepalingen van de onderhavige wet. De
reikwijdte van de vrijstelling zal nader moeten worden bepaald; dat zal
geschieden bij het opstellen van de vrijstellingsregeling. Dan zal ook
worden bezien welke voorschriften en beperkingen eventueel aan de
vrijstelling zullen worden verbonden. Zie ook de toelichting in paragraaf 2
van dit hoofdstuk, onder e.
E
Deze wijziging houdt verband met het nieuwe artikel 19 (zie onderdeel K).
J
De in artikel 13, tweede lid, opgenomen verplichting om overleg te voeren
met representatieve organisaties vervalt. Voor een nadere toelichting
wordt verwezen naar paragraaf 3, onder d, van dit hoofdstuk. Voorts is het
niveau van regelgeving waarop vrijstelling kan worden verleend, om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

47

praktische redenen gelijkgetrokken met het niveau dat in artikel 2, vierde
lid, wordt gehanteerd.
K
Zoals toegelicht in paragraaf 3, onder a, is ervoor gekozen in de verschillende wetten een zoveel mogelijk uniforme regeling te treffen voor het
nalevingstoezicht in de zin van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht. In deze wet is daarin voorzien via het onderhavige artikel
18. Volgens de oude tekst van artikel 18 beschikte de toezichthouder niet
over de bevoegdheid om zaken of voertuigen te onderzoeken (vgl. de
artikelen 5:18 en 5:19 Awb). Deze beperking blijft gehandhaafd.
Artikel 19 van de landsverordening assurantiebemiddelingsbedrijf bevat
een regeling voor de doorberekening van de kosten die aan de uitvoering
ervan zijn verbonden. Zoals in paragraaf 3, onder c, van dit hoofdstuk is
opgemerkt, is het wenselijk voor de verschillende categorieën financiële
ondernemingen een meer uniforme regeling te ontwerpen, onder andere
om het mogelijk te maken dat de kosten niet integraal, maar gedeeltelijk
worden doorberekend. De nieuwe formulering van artikel 19 voorziet
daarin.
M
De in artikel 21 opgenomen verplichting om overleg te voeren met representatieve organisaties vervalt.
N
Artikel 23 voorziet in de mogelijkheid tot het opleggen van administratieve
boetes. De voorgestelde wijziging van het derde lid heeft tot doel de effectiviteit van het boete-instrument te vergroten. Dit is toegelicht in paragraaf 3, onder b, van dit hoofdstuk.
O
In artikel 24 zijn de boetebedragen vervangen door verwijzingen naar de
toepasselijke boetecategorieën uit het Wetboek van Strafrecht BES. Verder
zijn in verband met de nieuwe regeling van het nalevingstoezicht (zie
onderdeel K) de verwijzingen naar artikel 18 geschrapt.
P
De voorgestelde nieuwe artikelen 25 en 26 bevatten een regeling omtrent
rekening en verantwoording voor de taken die de AFM op grond van de
Wet assurantiebemiddelingsbedrijf BES zal gaan uitoefenen. De regeling
is vergelijkbaar met de in afdeling 1.2.2 van de Wft opgenomen regeling
omtrent rekening en verantwoording, die betrekking heeft op de taken die
de AFM op grond van de Wft uitoefent.
De in de bestaande artikelen 25 en 27 opgenomen overgangs- en
inwerkingtredingsbepalingen zijn uitgewerkt en kunnen vervallen. Ook het
huidige artikel 26 kan vervallen, nu daarin door de Algemene termijnenwet zal worden voorzien (zie ook artikel 8.5 van dit wetsvoorstel).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

48

Artikel 6.3 (Wet grensoverschrijdende geldtransporten BES)
B
De termen «ambtenaar der invoerrechten en accijnzen» en «Inspecteur
der Invoerrechten en Accijnzen» in de Landsverordening aanmeldingsplicht van grensoverschrijdende geldtransporten zijn niet meer gangbaar
in Nederlandse regelingen. In aansluiting op de Douane en Accijnswet
BES zijn deze termen vervangen door «douaneambtenaar» respectievelijk
«inspecteur van douane» zoals gedefinieerd in de voorgestelde onderdelen e en f van artikel 1.
E
Zoals toegelicht in paragraaf 3, onder a, is ervoor gekozen in de verschillende wetten een zoveel mogelijk uniforme regeling te treffen voor het
nalevingstoezicht in de zin van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht. In deze wet is daarin voorzien door wijziging van artikel 5.
De aanvullende bevoegdheden waarover de toezichthouder thans op
grond van artikel 5 beschikt, worden eveneens gehandhaafd.
F
Het gewijzigde artikel 6, eerste lid, bevat een regeling voor de aanwijzing
van opsporingsambtenaren. In paragraaf 3, onder a, is toegelicht waarom
voor de thans voorgestelde formulering is gekozen. Deze formulering is
zoveel mogelijk gelijkluidend voor elk van de wetten waarbij dit onderwerp aan de orde is.
De wijziging van het tweede lid houdt verband met het feit dat op grond
van het nieuwe eerste lid nog slechts ambtenaren kunnen worden aangewezen als (bijzonder) opsporingsambtenaar. Het derde lid kan vervallen,
omdat aan een algemene maatregel van bestuur met betrekking tot de
vereisten waaraan opsporingsambtenaren moeten voldoen, geen
behoefte bestaat.
Artikel 6.4 (Wet identificatie bij financiële dienstverlening)
C en D
Met de voorgestelde wijzigingen van de artikelen 4, tweede en derde lid,
en 5, vijfde lid, is tot uitdrukking gebracht dat binnen het Koninkrijk
verschillende jurisdicties bestaan waarin een rechtspersoon zijn zetel kan
hebben.
F
Zoals toegelicht in paragraaf 3 onder a, is ervoor gekozen in de verschillende wetten een zoveel mogelijk uniforme regeling te treffen voor het
nalevingstoezicht in de zin van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht. In deze wet is daarin voorzien via het ingevoegde artikel 8a.
Voor wat betreft de bevoegdheden van de toezichthouder is aansluiting
gezocht bij vergelijkbare wetten.
H
Het gewijzigde artikel 10 bevat een regeling voor de aanwijzing van
opsporingsambtenaren. In paragraaf 3 onder a is toegelicht waarom voor
de thans voorgestelde formulering is gekozen. Deze formulering is zoveel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

49

mogelijk gelijkluidend voor elk van de wetten waarbij dit onderwerp aan
de orde is.
I en J
De in artikel 12 opgenomen inwerkingtredingsbepaling is uitgewerkt en
kan vervallen. Nu artikel 11 reeds was vervallen, kan de nieuwe citeertitel
in dat artikel worden geregeld; het bestaande artikel 13 kan dan vervallen.
Artikel 6.5 (Wet melding ongebruikelijke transacties BES)
B
In artikel 1, onderdeel h, van de Wet melding ongebruikelijke transacties
BES wordt in de definitie van witwassen nog verwezen naar de Landsverordening strafbaarstelling witwassen van geld. Deze landsverordening
is bij de Landsverordening van 10 juni 2008 tot wijziging van het Wetboek
van Strafrecht van de Nederlandse Antillen (strafbaarstelling terrorisme,
terrorisme-financiering en witwassen) (PB 2008, no. 46) ingetrokken. De
desbetreffende materie is thans in het Wetboek van Strafrecht geregeld.
C, E, F en G
In de Landsverordening melding ongebruikelijke transacties, voorloper
van de Wet melding ongebruikelijke transacties BES, ressorteert het Meldpunt onder de minister van Financiën. Verder zijn verschillende bevoegdheden, waaronder het beheer van het register en de benoeming van de
commissie, aan de minister van Financiën toebedeeld. In Nederland
ressorteert het Meldpunt daarentegen onder de minister van Justitie. In
de Wet melding ongebruikelijke transacties BES is ervoor gekozen om de
bevoegdheidsverhoudingen in lijn te brengen met de Nederlandse
situatie.
H
In artikel 10 van de Landsverordening melding ongebruikelijke transacties
is geregeld dat het vaststelling van de indicatoren voor ongebruikelijke
transacties in beginsel bij beschikking van de ministers van Financiën en
van Justitie geschiedt. Deze beschikking moet vervolgens binnen zes
maanden bij landsbesluit, houdende algemene maatregelen, worden
bekrachtigd om ook na die zes maanden van kracht te blijven. In artikel 16
van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme
is het precies andersom geregeld: de indicatoren worden in beginsel bij
algemene maatregel van bestuur vastgesteld, terwijl van het instrument
ministeriële regeling alleen in spoedeisende gevallen (en dan bovendien
slechts tijdelijk) gebruik gemaakt mag worden. Voorgesteld wordt om in
artikel 10 van de Wet melding ongebruikelijke transacties BES bij de systematiek van Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme aan te sluiten.
O
Zoals toegelicht in paragraaf 3 onder a, is ervoor gekozen in de verschillende wetten een zoveel mogelijk uniforme regeling te treffen voor het
nalevingstoezicht in de zin van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht. In deze wet is daarin voorzien via het ingevoegde artikel
22a. Voor wat betreft de bevoegdheden van de toezichthouder is aansluiting gezocht bij vergelijkbare wetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

50

Q
Artikel 24 bevat een regeling voor de aanwijzing van opsporingsambtenaren. In paragraaf 3 onder a is toegelicht waarom voor de thans voorgestelde formulering is gekozen. Deze formulering is zoveel mogelijk gelijkluidend voor elk van de wetten waarbij dit onderwerp aan de orde is. Wel
wordt in artikel 24 de bevoegdheid gehandhaafd om te allen tijde inzage
van bescheiden te vorderen; deze bevoegdheid hebben opsporingsambtenaren thans ook.
R en S
De in artikel 26 opgenomen slotbepalingen zijn uitgewerkt en kunnen
vervallen. Om die reden wordt de nieuwe citeertitel opgenomen in artikel
26 en kan artikel 27 vervallen.
Artikel 6.6 (Wet toezicht bank- en kredietwezen 1994 BES)
C
De in artikel 1, eerste lid, onderdeel d, opgenomen definitie van kredietinstelling wordt aangepast in verband met het vervallen van de Landsverordening Deviezenverkeer. Voor betalingsverkeer met het buitenland
zal na de transitie geen ontheffing meer benodigd zijn.
In onderdeel h wordt het begrip «buitenland» gedefinieerd. Met deze
nieuwe definitie wordt tot uitdrukking gebracht dat niet alleen andere
Staten, maar ook andere delen van het Koninkrijk voor de toepassing van
de Wet toezicht bank- en kredietwezen 1994 BES als buitenland gelden.
D
In 1990 werd bij de totstandkoming van de Landverordening Toezicht
Verzekeringsbedrijf bepaald dat de Landsverordening Toezicht Bank- en
kredietwezen niet langer van toepassing was op verzekeraars. Deze bepaling werd niet, zoals voor de hand zou hebben gelegen, in de Landsverordening Toezicht Bank- en kredietwezen opgenomen, maar in artikel
129 van de Landverordening Toezicht verzekeringsbedrijf. Bij de totstandkoming van de (nieuwe) Landsverordening bank- en kredietwezen 1994 is
evenmin een dergelijke bepaling in de landsverordening zelf opgenomen;
de uitzondering staat – mede gelet op het overgangsrecht in artikel 55 van
de Landsverordening bank- en kredietwezen 1994 – nog steeds in artikel
129 van de Landsverordening Toezicht Verzekeringswezen. Het nieuwe
artikel 1a strekt ertoe de uitzondering alsnog in de Wet toezicht bank- en
kredietwezen 1994 BES op te nemen; de alsdan overbodige bepaling in de
Wet toezicht verzekeringsbedrijf BES wordt geschrapt.
Artikel 1b maakt het mogelijk kredietinstellingen met zetel in het buitenland geheel of gedeeltelijk vrij te stellen van de bepalingen van de onderhavige wet. Dit heeft in de eerste plaats tot doel banken uit Curaçao en
Sint Maarten die nu via een bijkantoor of door middel van dienstverrichting in de openbare lichamen actief zijn, in staat te stellen hun bedrijf
aldaar te blijven uitoefenen zonder dat daarvoor als gevolg van de nieuwe
staatkundige verhouding onnodige of onevenredige belemmeringen
zouden ontstaan. Vrijstelling kan ook worden verleend aan banken uit
andere landen, mits de belangen die deze wet beoogt te beschermen
voldoende worden gewaarborgd door het toezicht van dat andere land.
De vrijstelling zal betrekking kunnen hebben op de vergunningplicht, maar
ook op eisen uit het lopende toezicht die in beginsel onder het toezicht
vallen van de toezichthouder van het thuisland. De reikwijdte van de vrij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

51

stelling zal nader moeten worden bepaald; dat zal geschieden bij het
opstellen van de vrijstellingsregeling. Dan zal ook worden bezien welke
voorschriften en beperkingen eventueel aan de vrijstelling zullen worden
verbonden. Zie ook de toelichting in paragraaf 2 van dit hoofdstuk, onder
e.
F, I en J
Deze wijziging houden verband met het in paragraaf 2, onder d, van dit
hoofdstuk beschreven uitgangspunt dat algemeen verbindende voorschriften van meer inhoudelijke aard voortaan bij ministeriële regeling
worden vastgesteld en niet meer door de toezichthouder.
De in artikel 14, tweede lid, opgenomen verplichting om overleg te voeren
met representatieve organisaties vervalt. Voor een nadere toelichting
wordt verwezen naar paragraaf 3, onder d, van dit hoofdstuk.
K
De wijziging van het eerste lid houdt verband met het feit dat het Centrale
Bank-Statuut 1985 in de Invoeringswet BES niet wordt overgenomen. Het
tweede lid vervalt, omdat daarin wordt verwezen naar de artikelen 19 en
20, die in hun geheel vervallen (zie onderdeel L).
L
Paragraaf 2 regelt het monetair toezicht dat door de Bank van de Nederlandse Antillen (BNA) wordt uitgeoefend. Na de transitie zal er ten aanzien
van de openbare lichamen geen specifiek monetair beleid worden
gevoerd. Paragraaf 2 kan daarom vervallen.
M
De wijziging van het eerste lid houdt verband met het in paragraaf 2,
onder d, van dit hoofdstuk beschreven uitgangspunt dat algemeen verbindende voorschriften van meer inhoudelijke aard voortaan bij ministeriële
regeling worden vastgesteld en niet meer door de toezichthouder.
De in artikel 21, derde lid, opgenomen verplichting om overleg te voeren
met representatieve organisaties vervalt. In verband hiermee is ook de
redactie van het artikel aangepast.
P
Het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba zal in alle
openbare lichamen zittingplaats hebben. De onderhavige wijziging strekt
ertoe artikel 28, eerste lid, hiermee in overeenstemming te brengen.
U
Artikel 39 van de Landsverordening bank- en kredietwezen 1994 bepaalt
dat de BNA overleg voert met de betrokken representatieve organisaties
over de invoering van een garantieregeling. De BNA en marktpartijen zijn
dus verantwoordelijk voor de garantieregeling (de minister is verantwoordelijk als de BNA en marktpartijen er niet uitkomen; zie artikel 39, tweede
lid). In de nieuwe situatie zou de garantieregeling een taak van de
wetgever moeten zijn, uiteraard in goed overleg met marktpartijen en
toezichthouders. Dit laatste behoeft echter niet uitdrukkelijk in de wet te
worden geregeld (zie ook paragraaf 3, onder d, van dit hoofdstuk). Voorgesteld wordt om de garantieregeling voortaan bij of krachtens algemene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

52

maatregel van bestuur vast te stellen. In die maatregel van bestuur kan
tevens worden bepaald voor welke kredietinstellingen de garantieregeling
geldt, alsmede welke kredietinstellingen in voorkomend geval worden
uitgezonderd.
V
De in artikel 43 opgenomen verplichting om overleg te voeren met representatieve organisaties vervalt.
X
Verwezen wordt naar de toelichting bij onderdeel K.
Y en Z
Zoals toegelicht in paragraaf 3, onder a, is ervoor gekozen in de verschillende wetten een zoveel mogelijk uniforme regeling te treffen voor het
nalevingstoezicht in de zin van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht. In deze wet is daarin voorzien via het ingevoegde artikel
49a. Voor wat betreft de bevoegdheden van de toezichthouder is aansluiting gezocht bij vergelijkbare wetten.
In verband met het nieuwe artikel 49a is ook het opschrift van hoofdstuk
XII aangepast.
BB
Het ingevoegde artikel 51 bevat een regeling voor de aanwijzing van
opsporingsambtenaren. In paragraaf 3, onder a, is toegelicht waarom
voor de thans voorgestelde formulering is gekozen. Deze formulering is
zoveel mogelijk gelijkluidend voor elk van de wetten waarbij dit onderwerp aan de orde is.
CC
Artikel 53 bevat de nieuwe, uniforme bepaling over de doorberekening
van de kosten die verbonden zijn aan de uitvoering van deze wet. Voor de
goede orde zij opgemerkt dat de Landsverordening toezicht bank- en
kredietwezen 1994 niet voorziet in doorberekening van kosten. Inmiddels
is er echter geen reden meer om kredietinstellingen in dit opzicht anders
te behandelen dan andere categorieën financiële ondernemingen. Zie ook
de toelichting in paragraaf 3, onder c, van dit hoofdstuk.
De voorgestelde nieuwe artikelen 54 en 55 bevatten een regeling omtrent
rekening en verantwoording voor de taken die DNB op grond van de Wet
toezicht bank- en kredietwezen 1994 BES zal gaan uitoefenen. De regeling
is vergelijkbaar met de in afdeling 1.2.2 van de Wft opgenomen regeling
omtrent rekening en verantwoording, die betrekking heeft op de taken die
DNB op grond van de Wft uitoefent.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt hoofdstuk XIII opnieuw vast te
stellen. Met uitzondering van de citeertitel zijn de thans in dat hoofdstuk
opgenomen bepalingen uitgewerkt en kunnen vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

53

Artikel 6.7 (Wet toezicht beleggingsinstellingen en
administrateurs BES)
D, F en G
De wijzigingen van de artikelen 4, eerste lid, 8, eerste en derde lid, en 9,
eerste lid, houden verband met het in paragraaf 2, onder d, van dit hoofdstuk beschreven uitgangspunt dat algemeen verbindende voorschriften
van meer inhoudelijke aard voortaan bij ministeriële regeling worden
vastgesteld en niet meer door de toezichthouder. In de bekendmaking van
de bij ministeriële regeling vast te stellen voorschriften wordt reeds door
de Bekendmakingswet voorzien. Artikel 4, vijfde lid, kan daarom vervallen.
H
Het is niet wenselijk dat de toezichthouder vrijstellingsregelingen kan
vaststellen. De bevoegdheid om uitzonderingen te maken op het in artikel
10 bedoelde verbod dient beperkt te blijven tot individuele gevallen. Om
die reden wordt in artikel 10 het woord «vrijstelling» vervangen door
«ontheffing».
I
Het nieuwe artikel 10a heeft tot doel het mogelijk te maken dat in de openbare lichamen rechten van deelneming in beleggingsinstellingen worden
aangeboden zonder dat de desbetreffende beleggingsinstelling beschikt
over een vergunning op basis van de onderhavige wet. Op grond van
artikel 10a kan namelijk vrijstelling worden verleend van de vergunningplicht van artikel 3 en van andere bij of krachtens de wet gestelde regels.
Artikel 10a kan worden gebruikt om beleggingsinstellingen uit Curaçao of
Sint Maarten toe te laten, maar ook om andere landen aan te wijzen waar
het toezicht voldoende waarborgen biedt. Een dergelijke regeling bestaat
ook nu al. De reikwijdte van de vrijstelling zal nader moeten worden
bepaald; dat zal geschieden bij het opstellen van de vrijstellingsregeling.
Dan zal ook worden bezien welke voorschriften en beperkingen eventueel
aan de vrijstelling zullen worden verbonden. Zie ook de toelichting in
paragraaf 2 van dit hoofdstuk, onder e.
L tot en met O
Deze wijzigingen houden verband met het uitgangspunt dat voorschriften
van meer inhoudelijke aard voortaan bij ministeriële regeling worden
vastgesteld.
P
Verwezen wordt naar hetgeen bij onderdeel H is opgemerkt.
Q
Voor een toelichting op dit onderdeel zij verwezen naar de toelichting bij
onderdeel I hierboven. Het verschil is dat onderdeel I betrekking heeft op
beleggingsinstellingen, en het onderhavige onderdeel op administrateurs.
T
Om te voorkomen dat er onduidelijkheid kan bestaan of ook toezichthoudende instanties uit andere delen van het Koninkrijk als «buitenlandse»
instanties in de zin van artikel 28 zijn, is de tekst van dat artikel aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

54

scherpt. De nieuwe formulering is ontleend aan artikel 7 van de Landsverordening toezicht effectenbeurzen.
W
Verwezen wordt naar hetgeen in paragraaf 3, onder d, is opgemerkt.
X
De bestaande tekst van artikel 32 wordt vervangen door de nieuwe,
uniforme bepaling over de doorberekening van kosten aan onder toezicht
staande instellingen. Zie ook de toelichting in paragraaf 3, onder c, van dit
hoofdstuk.
Y
Voor een toelichting op dit onderdeel wordt verwezen naar paragraaf 3,
onder b, van dit hoofdstuk.
Z
Zoals toegelicht in paragraaf 3 onder a, is ervoor gekozen in de verschillende wetten een zoveel mogelijk uniforme regeling te treffen voor het
nalevingstoezicht in de zin van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht. In deze wet is daarin voorzien via artikel 36. Volgens de
oude tekst van artikel 36 beschikte de toezichthouder niet over de
bevoegdheid om zaken of voertuigen te onderzoeken (vgl. de artikelen
5:18 en 5:19 Awb). Deze beperking blijft gehandhaafd.
Artikel 37 bevat een regeling voor de aanwijzing van opsporingsambtenaren. In paragraaf 3 onder a is toegelicht waarom voor de thans voorgestelde formulering is gekozen. Deze formulering is zoveel mogelijk gelijkluidend voor elk van de wetten waarbij dit onderwerp aan de orde is.
AA
In artikel 38 zijn de boetebedragen vervangen door verwijzingen naar de
toepasselijke boetecategorieën uit het Wetboek van Strafrecht BES. Verder
is in verband met de nieuwe regeling van het nalevingstoezicht (zie onderdeel Z) de verwijzing naar artikel 36 geschrapt.
BB en CC
De voorgestelde nieuwe artikelen 39 en 40 bevatten een regeling omtrent
rekening en verantwoording voor de taken die de AFM op grond van de
Wet toezicht beleggingsinstellingen en administrateurs BES zal gaan
uitoefenen. De regeling is vergelijkbaar met de in afdeling 1.2.2 van de
Wft opgenomen regeling omtrent rekening en verantwoording, die betrekking heeft op de taken die de AFM op grond van de Wft uitoefent.
De in de bestaande artikelen 39, 40 en 41 opgenomen wijzigings-,
overgangs-, en inwerkingtredingsbepalingen zijn uitgewerkt en kunnen
vervallen. Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om de nieuwe citeertitel
in hoofdstuk X op te nemen en hoofdstuk XI te laten vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

55

Artikel 6.8 (Wet toezicht effectenbeurzen BES)
E en F
De bestaande tekst van artikel 11 wordt vervangen door de nieuwe,
uniforme bepaling over de doorberekening van kosten aan onder toezicht
staande instellingen. De thans in artikel 11 opgenomen mogelijkheid om
de kosten ook ten laste van de aan een effectenbeurs verbonden effectenbedrijven te laten komen, is daarbij gehandhaafd. Zie verder de toelichting
in paragraaf 3, onder c, van dit hoofdstuk.
Het huidige artikel 12 regelt dat de toezichthouder jaarlijks verslag moet
uitbrengen aan de minister. Voorgesteld wordt dit artikel te vervangen
door de uniforme regeling omtrent rekening en verantwoording die ook in
de overige financiële toezichtwetten wordt opgenomen (zie o.m. artikel
6.7, onderdeel BB).
I
Zoals toegelicht in paragraaf 3 onder a, is ervoor gekozen in de verschillende wetten een zoveel mogelijk uniforme regeling te treffen voor het
nalevingstoezicht in de zin van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht. In deze wet is daarin voorzien via artikel 16.
Artikel 17 bevat een regeling voor de aanwijzing van opsporingsambtenaren. In paragraaf 3 onder a is toegelicht waarom voor de thans voorgestelde formulering is gekozen. Deze formulering is zoveel mogelijk gelijkluidend voor elk van de wetten waarbij dit onderwerp aan de orde is.
J en K
De in de artikelen 18 tot en met 21, eerste lid, opgenomen wijzigings- en
inwerkingtredingsbepalingen zijn uitgewerkt en kunnen vervallen. De
inhoud van hoofdstuk IX is dan geheel vervallen, terwijl hoofdstuk X
alleen de citeertitel van de wet bevat. Om die reden wordt, bij wijze van
redactionele aanpassing, voorgesteld de nieuwe citeertitel een plaats te
geven in hoofdstuk IX, waarna hoofdstuk X kan vervallen.
Artikel 6.9 (Wet toezicht trustwezen BES)
B
In artikel 1, onderdeel d, van de Landsverordening toezicht trustwezen is
de term buitengaatse onderneming gedefinieerd als een in de Nederlandse Antillen statutair of feitelijk gevestigde rechtspersoon, die een
ontheffing heeft van de artikelen betreffende het betalingsverkeer in de
Landsverordening Deviezenverkeer. Aangezien de Landsverordening
Deviezenverkeer komt te vervallen, is de definitie van buitengaatse onderneming aangepast. Daarbij is aansluiting gezocht bij de definitie van
buitengaatse onderneming in de Landsverordening Deviezenverkeer, die
de wezenlijke kenmerken van de buitengaatse onderneming benoemt.
D
De wijziging van artikel 3, tweede lid, houdt mede verband met het in
paragraaf 2, onder d, van dit hoofdstuk beschreven uitgangspunt dat
algemeen verbindende voorschriften voortaan in beginsel bij ministeriële
regeling worden vastgesteld. Het vierde lid kan vervallen, omdat in de
bekendmaking reeds door middel van de Bekendmakingswet is voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

56

E
In artikel 5, eerste lid, onderdeel e, van de Landsverordening toezicht
trustwezen is als reden voor intrekking van de vergunning mede aangewezen het niet in staat blijken te voldoen aan de verplichtingen in die
landsverordening of «andere landsverordeningen». In de voorgestelde
tekst zijn omwille van de duidelijkheid de relevante wetten met name
genoemd. Voorts is de redactie van de bepaling aangepast om overlap
met de in onderdeel f bedoelde vereisten te voorkomen.
F, H en L
Verwezen zij naar hetgeen bij onderdeel D is opgemerkt.
K
Deze wijziging houdt verband met het feit dat de Landsverordening
Deviezenverkeer niet wordt overgenomen. Na de transitie zal de
Sanctiewet 1977 als basis dienen voor het nemen van sanctiebesluiten.
M
Zoals toegelicht in paragraaf 3 onder a, is ervoor gekozen in de verschillende wetten een zoveel mogelijk uniforme regeling te treffen voor het
nalevingstoezicht in de zin van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht. In deze wet is daarin voorzien via artikel 20. Volgens de
oude tekst van artikel 20 beschikte de toezichthouder niet over de
bevoegdheid om zaken of voertuigen te onderzoeken (vgl. de artikelen
5:18 en 5:19 Awb). Deze beperking blijft gehandhaafd.
N
De bestaande tekst van artikel 21 wordt vervangen door de nieuwe,
uniforme bepaling over de doorberekening van kosten aan onder toezicht
staande instellingen. Zie ook de toelichting in paragraaf 3, onder c, van dit
hoofdstuk.
O
De voorgestelde wijziging van artikel 22, derde lid, heeft tot doel de effectiviteit van het boete-instrument te vergroten. Dit is toegelicht in paragraaf 3, onder b, van dit hoofdstuk.
Q
Om te voorkomen dat er onduidelijkheid kan bestaan of ook toezichthoudende instanties uit andere delen van het Koninkrijk als «buitenlandse»
instanties in de zin van artikel 24 zijn, is de tekst van dat artikel aangescherpt. De nieuwe formulering is ontleend aan artikel 7 van de Landsverordening toezicht effectenbeurzen.
R
In artikel 25 zijn de boetebedragen vervangen door verwijzingen naar de
toepasselijke boetecategorieën uit het Wetboek van Strafrecht BES. Verder
zijn in verband met de nieuwe regeling van het nalevingstoezicht (zie
onderdeel M) in het derde en vierde lid de verwijzingen naar artikel 20
geschrapt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

57

S
Het ingevoegde artikel 25a bevat een regeling voor de aanwijzing van
opsporingsambtenaren. In paragraaf 3 onder a is toegelicht waarom voor
de thans voorgestelde formulering is gekozen. Deze formulering is zoveel
mogelijk gelijkluidend voor elk van de wetten waarbij dit onderwerp aan
de orde is.
T
De voorgestelde nieuwe artikelen 26 en 27 bevatten een regeling omtrent
rekening en verantwoording voor de taken die DNB op grond van de Wet
toezicht trustwezen BES zal gaan uitoefenen. De regeling is vergelijkbaar
met de in afdeling 1.2.2 van de Wft opgenomen regeling omtrent rekening
en verantwoording, die betrekking heeft op de taken die DNB op grond
van de Wft uitoefent.
De in de bestaande artikelen 26 tot en met 28 opgenomen wijzigings-,
overgangs-, en inwerkingtredingsbepalingen zijn uitgewerkt en kunnen
vervallen.
Artikel 6.10 (Wet toezicht verzekeringsbedrijf BES)
B
In artikel 1, onderdeel q, wordt het begrip «buitenland» gedefinieerd. Met
deze nieuwe definitie wordt tot uitdrukking gebracht dat niet alleen andere
Staten, maar ook andere delen van het Koninkrijk voor de toepassing van
de Wet assurantiebemiddelingsbedrijf BES als buitenland gelden.
D en E
In de artikelen 11.29 tot en met 11.33 van dit wetsvoorstel en in [PM wetsvoorstel IBES] wordt voorgesteld de thans aan de Sociale Verzekeringsbank opgedragen taken met betrekking tot socialezekerheidsregelingen en
zorgverzekeringen na de transitie te laten uitvoeren onder verantwoordelijkheid van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid respectievelijk de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het nieuwe lid
strekt ertoe ook in de nieuwe situatie de uitvoering van deze socialezekerheidsregelingen en zorgverzekeringen niet onder het toepassingsbereik van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf BES te laten vallen.
Artikel 6, eerste lid, is redactioneel aangepast nu de uitzondering in onderdeel a betreffende de Sociale Verzekeringsbank is geregeld in het voorgestelde artikel 5a. Verder is voorzien dat de uitzondering van onderdeel b
ook geldt ten aanzien van fondsen ingesteld door of vanwege het daartoe
bevoegde gezag van het Rijk.
F
De toevoeging van een nieuw tweede lid aan artikel 7 maakt het mogelijk
verzekeraars met zetel in een ander deel van het Koninkrijk of in een
andere Staat geheel of gedeeltelijk vrij te stellen van de bepalingen van de
onderhavige wet. De vrijstelling zal betrekking kunnen hebben op de
vergunningplicht, maar ook op eisen uit het lopende toezicht die in
beginsel onder het toezicht vallen van de toezichthouder van het thuisland. De reikwijdte van de vrijstelling zal nader moeten worden bepaald.
Hetzelfde geldt voor de voorschriften en beperkingen die eventueel aan de
vrijstelling zullen worden verbonden. Zie ook de toelichting in paragraaf 2
van dit hoofdstuk, onder e.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

58

J
In beginsel geldt op grond van artikel 9, eerste lid, aanhef en onderdeel c,
een verbod op het gelijktijdig uitoefenen van het levensverzekeringsbedrijf en het schadeverzekeringsbedrijf. Artikel 19a van de Landsverordening Toezicht Verzekeringsbedrijf behelst een uitzondering op dit
verbod voor een bepaalde categorie van verzekeraars met zetel in het
buitenland. Met het voorgestelde artikel 19a is beoogd deze regeling in
stand te laten.
Met de voorgestelde wijziging van artikel 20, tweede lid, is beoogd de in
artikel 20 geregelde uitzonderingen op het verbod in het eerste lid in stand
te laten.
K en O
Met de voorgestelde wijzigingen van de artikelen 21 en 27 wordt tot
uitdrukking gebracht dat binnen het Koninkrijk verschillende jurisdicties
bestaan waarin een rechtspersoon zijn zetel kan hebben.
P en Q
Artikel 29 van de Landsverordening Toezicht Verzekeringsbedrijf kent de
BNA een aantal bevoegdheden toe, die naar hedendaagse inzichten in
beginsel niet aan bestuursorganen behoren toe te komen. Het gaat daarbij
om de bevoegdheid om getuigen, deskundigen en bestuurders bij
dagvaarding te laten oproepen, zo nodig met last van medebrenging, en
de bevoegdheid om getuigen, deskundigen en bestuurders de eed of
belofte af te nemen alvorens hen te horen. Voorgesteld wordt om die
bevoegdheden niet over te nemen in de Wet toezicht verzekeringsbedrijf
BES. Voor de resterende bevoegdheden uit de artikelen 28 tot en met 30
kan, evenals bij de regeling van het nalevingstoezicht het geval is, aangesloten worden bij afdeling 5.2 van de Algemene wet bestuursrecht. Voorgesteld wordt om in een nieuw artikel 28 te verwijzen naar de artikelen
5:16 en 5:17 van de Awb (het vorderen van inlichtingen en het vorderen
van inzage in gegevens en bescheiden), in combinatie met de artikelen
5:13 (evenredigheidsbeginsel) en 5:20 (medewerkingsplicht). De artikelen
29 en 30 kunnen vervolgens vervallen.
U
Het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba zal in alle
openbare lichamen zittingplaats hebben. De onderhavige wijziging strekt
ertoe artikel 28, derde lid, hiermee in overeenstemming te brengen.
BB
De bestaande tekst van artikel 77 wordt vervangen door de nieuwe,
uniforme bepaling over de doorberekening van kosten aan onder toezicht
staande instellingen. Zie ook de toelichting in paragraaf, 3 onder c, van dit
hoofdstuk.
CC
De in artikel 79, tweede lid, opgenomen consultatieverplichting vervalt.
Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar paragraaf 3, onder d,
van dit hoofdstuk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

59

DD
De in hoofdstuk X opgenomen overgangsbepalingen zijn uitgewerkt en
kunnen vervallen.
EE en FF
Zoals toegelicht in paragraaf 3, onder a, is ervoor gekozen in de verschillende wetten een zoveel mogelijk uniforme regeling te treffen voor het
nalevingstoezicht in de zin van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht. In deze wet is daarin voorzien via het ingevoegde artikel
120a.
In verband met het nieuwe artikel 120a is ook het opschrift van hoofdstuk
XII aangepast.
GG
In artikel 122 zijn de boetebedragen vervangen door verwijzingen naar de
toepasselijke boetecategorieën uit het Wetboek van Strafrecht BES. Verder
zijn in verband met de nieuwe regeling van het nalevingstoezicht (zie
onderdeel FF) de verwijzingen naar de artikelen 28 en 30 geschrapt. In
verband met het voorgestelde vervallen van hoofdstuk X (zie onderdeel
DD) wordt in artikel 122, eerste lid, ook de verwijzing naar artikel 80
geschrapt.
HH
Het ingevoegde artikel 123 bevat een regeling voor de aanwijzing van
opsporingsambtenaren. In paragraaf 3 onder a is toegelicht waarom voor
de thans voorgestelde formulering is gekozen. Deze formulering is zoveel
mogelijk gelijkluidend voor elk van de wetten waarbij dit onderwerp aan
de orde is.
II en JJ
De voorgestelde nieuwe artikelen 124 en 125 bevatten een regeling
omtrent rekening en verantwoording voor de taken die DNB op grond van
de Wet toezicht trustwezen BES zal gaan uitoefenen. De regeling is vergelijkbaar met de in afdeling 1.2.2 van de Wft opgenomen regeling, die
betrekking heeft op de taken die DNB op grond van de Wft uitoefent.
Het bestaande artikel 124 kan vervallen, nu daarin door de Algemene
termijnenwet zal worden voorzien (zie ook artikel 8.5 van dit wetsvoorstel). De in de bestaande artikelen 125 tot en met 128 en 130 opgenomen
wijzigings- en inwerkingtredingsbepalingen zijn uitgewerkt en kunnen
eveneens vervallen. Ook het huidige artikel 129 kan vervallen, omdat
daarin door artikel 6.6, onderdeel D, van dit voorstel wordt voorzien.
Artikel 6.11 (Wet zeggenschap in ter beurze genoteerde
vennootschappen)
F
De in hoofdstuk VI opgenomen overgangsbepalingen zijn uitgewerkt,
zodat dat hoofdstuk kan vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

60

Artikel 6.12
In aanvulling op het algemene overgangsrecht uit hoofdstuk 4 van de
Invoeringswet Bonaire, Sint Eustatius en Saba en het overgangsrecht met
betrekking tot rechterlijke uitspraken dat in de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie zal worden geregeld, bevatten de artikelen 6.12 tot en
met 6.16 een aantal bijzondere overgangsbepalingen met betrekking tot
de in de artikelen 6.2 tot en met 6.11 genoemde wetten.
Het onderhavige artikel heeft betrekking op het register voor assurantiebemiddelaars. Inschrijving in dit register is vereist om als assurantiebemiddelaar werkzaam te mogen zijn. Artikel 6.12 regelt dat assurantiebemiddelaars die op het moment van transitie zijn ingeschreven in het
Nederlands-Antilliaanse register voor assurantiebemiddelaars, na de
transitie van rechtswege in het nieuwe BES-register voor assurantiebemiddelaars zullen worden ingeschreven. Wel is daarbij de beperking
aangebracht dat deze van rechtswege inschrijving alleen geldt voor
assurantiebemiddelaars die op het moment van transitie kantoor houden
op Bonaire, Sint Eustatius of Saba. Assurantiebemiddelaars uit Curaçao of
Sint Maarten zullen aldaar in een register moeten worden ingeschreven.
Artikel 6.13
De Landsverordening meldingsplicht grensoverschrijdende geldtransporten voorziet – evenals de voorgestelde Wet grensoverschrijdende
geldtransporten BES – in de bevoegdheid om geld dat wordt meegevoerd
door personen die op een eiland aankomen of een eiland verlaten, in
bewaring te nemen indien er twijfel bestaat over bijvoorbeeld de
herkomst of de bestemming van dat geld. Deze inbewaringneming mag
op grond van de landsverordening maximaal tweemaal zeven dagen
duren, waarna inbeslagneming of teruggave moet volgen. Artikel 6.13
bevat een voorziening voor inbewaringnemingen die op het moment van
transitie nog niet zijn geëindigd. De inbewaringneming blijft in dat geval
van kracht, totdat zij met toepassing van de Wet grensoverschrijdende
geldtransporten BES zal worden beëindigd. De in die wet opgenomen
regeling betreffende de beëindiging van inbewaringnemingen is inhoudelijk gelijk aan de thans in de landsverordening opgenomen regeling.
Artikel 6.14
Op grond van artikel 7 van de Landsverordening identificatie financiële
dienstverlening geldt voor gegevens met betrekking tot financiële dienstverlening een bewaarplicht van vijf jaar. Gelijke verplichting is opgenomen in de Wet identificatie financiële dienstverlening BES. Zonder
nadere voorziening zou de in die wet opgenomen verplichting echter
alleen gelden voor gegevens die na de transitiedatum worden vastgelegd.
Om die reden wordt in artikel 6.14 de bewaarplicht uit de nieuwe wet van
overeenkomstige toepassing verklaard op gegevens die reeds voor de
transitiedatum werden vastgelegd.
Artikel 6.15
Om te voorkomen dat er vlak voor de transitiedatum een vacuüm kan
ontstaan waarin ongebruikelijke transacties niet meer (kunnen) worden
gemeld op grond van de Landsverordening melding ongebruikelijke transacties, terwijl op dat moment de Wet meldingsplicht ongebruikelijke transacties BES nog niet van toepassing is, wordt in het onderhavige artikel de
Wet melding ongebruikelijke transacties BES van overeenkomstige
toepassing verklaard op ongebruikelijke transacties, verricht voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

61

transitiedatum, ten aanzien waarvan ten tijde van de transitie nog geen
melding is gedaan.
Artikel 6.16
De complexiteit van de benodigde aanpassingswetgeving maakt dat er
behoefte kan bestaan aan aanvullend overgangsrecht. Het eerste lid van
het onderhavige artikel biedt daarvoor een grondslag.
In het tweede lid is de mogelijkheid opgenomen om ten aanzien van
beslissingen van de BNA af te wijken van de algemene, in artikel 6 van de
Invoeringswet Bonaire, Sint Eustatius en Saba neergelegde regel dat
beslissingen van Nederlands-Antilliaanse bestuursorganen in beginsel
hun rechtskracht behouden en automatisch worden omgezet in een
beslissing van het in de nieuwe situatie bevoegde bestuursorgaan. Daarbij
moet met name worden gedacht aan vergunningen en soortgelijke
toelatingsbesluiten, die thans toegang geven tot de markt in de gehele
Nederlandse Antillen. In de nieuwe situatie zal echter geen sprake meer
zijn van één markt met één toezichthouder. Curaçao, Sint Maarten en de
openbare lichamen worden drie van elkaar gescheiden jurisdicties, elk
met eigen wetgeving en een eigen toezichthouder. In die nieuwe situatie
zal moeten worden bezien, welk van deze toezichthouders primair verantwoordelijk is voor de toelating tot de markt van een financiële onderneming. Daarbij ligt het voor de hand dat de oude BNA-vergunning in
beginsel wordt omgezet in een vergunning van die toezichthouder. Een en
ander betekent dat de algemene overgangsregel uit de Invoeringswet niet
altijd onverkort zal kunnen worden toegepast.

7. MINISTER VOOR JEUGD EN GEZIN

8. MINISTER VAN JUSTITIE

§ 1 Aanpassingen van Nederlandse wetgeving
§ 1.1 Privaatrecht
Artikel 8.1 (wijziging Burgerlijk Wetboek)

Onderdeel A
De toevoeging aan artikel 24, eerste lid, van Boek 1 brengt mee dat als de
rechtbank te ’s-Gravenhage een beschikking tot verbetering geeft van de
Haagse registers van de burgerlijke stand, deze rechter eveneens verbetering kan gelasten ten aanzien van dezelfde persoon of diens afstammelingen in akten, opgenomen in de burgerlijke stand van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba.
Artikel 8.2 (wijziging Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering)

Onderdeel A
Exploten, bestemd voor personen zonder bekende woon- of verblijfplaats
in Nederland doch met woon- of verblijfplaats in de Nederlandse Antillen,
geschieden thans door betekening aan het parket van de ambtenaar van
het openbaar ministerie, welke ambtenaar een afschrift van het exploot
doorzendt aan de Gevolmachtigd Minister van de Nederlandse Antillen in
Nederland. Op welke wijze het afschrift vervolgens de betrokkene bereikt,
wordt niet in de Nederlandse wet geregeld. Wel voorziet de tweede zin
van artikel 55, eerste lid, erin dat de deurwaarder een tweede afschrift van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

62

het exploot rechtstreeks toezendt aan de woon- of verblijfplaats van de
betrokkene.
Met het verdwijnen van de Nederlandse Antillen dient in artikel 55, eerste
lid, rekening te worden gehouden met de nieuwe landen Curaçao en Sint
Maarten. Voorts is een regeling nodig voor het geval de betrokkene woonof verblijfplaats heeft in een van de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba (welke openbare lichamen derhalve in deze context net
als Aruba, Curaçao en Sint Maarten geacht worden buiten Nederland te
liggen). Er is geen reden om thans wijziging te brengen in de betekening
aan het parket. De parketambtenaar zal het afschrift van het exploot in
deze gevallen moeten toezenden aan de Minister van Justitie, zulks uiteraard ter doorgeleiding aan betrokkene, voor welke doorgeleiding gebruik
gemaakt zal kunnen worden van het gemeenschappelijk uitvoeringskantoor BES. Daarnaast zendt de deurwaarder ook in deze gevallen een
tweede afschrift rechtstreeks aan de woon- of verblijfplaats van betrokkene.

Onderdeel B
De wijziging van artikel 224, tweede lid, betreffende zekerheidstelling voor
proceskosten heeft dezelfde strekking als de wijziging van artikel 122 van
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering BES: tenuitvoerlegging van
een proceskostenveroordeling, uitgesproken door de Nederlandse rechter
zal in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba ten uitvoer
kunnen worden gelegd op grond van een daartoe in de Invoeringswet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba op te nemen bepaling,
die materieel overeenkomt met het thans bestaande artikel 40 van het
Statuut. In verband daarmee zal in Nederland in dergelijke gevallen geen
zekerheid voor proceskosten kunnen worden gelast.
Onderdeel C
De toevoeging aan artikel 263 stelt buiten twijfel dat de Haagse rechtbank
bevoegd is ten aanzien van verzoeken tot inschrijving, doorhaling of wijziging van akten, in te schrijven of ingeschreven krachtens Boek 1 van het
Burgerlijk Wetboek BES (met name de artikelen 21, 24, 116, 417 en 429).
De hier geformuleerde bevoegdheid laat onverlet de bevoegdheid ter zake
van de rechter van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
ter zake, welke berust op artikel 429c van hetWetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering BES. Laatstbedoelde rechter zal naar aan te nemen valt
de meeste voorkomende zaken behandelen, ervan uitgaande dat verzoekers veelal woonachtig zullen zijn in Bonaire, Sint Eustatius of Saba. Het
zou evenwel te ver voeren als aan geen enkele geen rechter binnen (het
Europese deel van) Nederland bevoegdheid zou toekomen in zaken als
hier bedoeld, bijvoorbeeld in het geval dat alle belanghebbenden in
Nederland wonen.
Artikel 8.3 (wijziging Wet op de formeel buitenlandse
vennootschappen)
De Wet op de formeel buitenlandse vennootschappen stelt een aantal
voorwaarden aan vennootschappen die zijn opgericht naar een ander dan
Nederlands recht in een aantal opzichten, indien dergelijke vennootschappen hun werkzaamheden geheel of nagenoeg geheel in Nederland
verrichten en voorts geen werkelijke band hebben met de staat van hun
oorsprong. Deze voorwaarden betreffen onder meer het voldoen aan de in
Nederland aan kapitaalvennootschappen gestelde eisen van kapitaalbescherming (artikel 4). Ingevolge artikel 1, eerste lid, tweede zin, kan de
wet mede worden toegepast op vennootschappen die zijn opgericht in de
Nederlandse Antillen en Aruba. De voorgestelde wijziging bewerkstelligt
dat dit ook het geval zal blijven met betrekking tot vennootschappen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

63

opgericht naar het recht van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba.
Artikel 8.4 (Wijziging Wet op het centraal testamentenregister)
Er is voor gekozen geen afzonderlijk testamentenregister in te richten voor
Bonaire, Sint Eustatius en Saba, maar van de in aanmerking komende
akten de relevante gegevens te doen opnemen in het testamentenregister
te ’s-Gravenhage. Daartoe wordt de Wet op het centraal testamentenregister mede van toepassing verklaard op Bonaire, Sint Eustatius en
Saba en worden voorts enige technische aanpassingen aangebracht. De
Nederlands-Antilliaanse Verordening op het testamentenregister (P.B.
1919, 28) wordt niet omgezet in Nederlandse wetgeving.

Onderdeel A
In artikel 1 wordt in een toe te voegen tweede lid een opsomming
gegeven van naar het recht van Bonaire, Sint Eustatius en Saba opgemaakte akten die in aanmerking komen voor opneming in het
testamentenregister. De opsomming is ontleend aan artikel 1 van de
Verordening op het testamentenregister.
Onderdeel B
a. In artikel 2 wordt de verwijzing in het tweede lid, onder c, naar artikel 1
gepreciseerd.
b. Met betrekking tot de akten, bedoeld in het toe te voegen artikel 1,
tweede lid, dienen zoveel mogelijk dezelfde gegevens te worden opgenomen in het testamentenregister als met betrekking tot EuropeesNederlandse akten. Enige precisering is nodig, met name om te verwijzen naar de relevante wetsbepalingen uit het Burgerlijk Wetboek BES.
Onderdeel C
In een nieuw artikel 6a wordt de medegelding voor Bonaire, Sint Eustatius
en Saba tot uitdrukking gebracht.
§ 1.2 Staats- en bestuursrecht
Artikel 8.5 (wijziging Algemene termijnenwet)
Deze wet wordt van toepassing verklaard omdat er nauwelijks noemenswaardige verschillen bestaan met de Algemene termijnenlandsverordening. Bij algemene maatregel van bestuur kan voor de eilanden afzonderlijk rekening worden gehouden met de erkenning van bepaalde lokale
feestdagen als algemeen erkende feestdagen.
Artikel 8.6 (wijziging Bekendmakingswet)
De wet- en regelgeving van de BES is Nederlandse wet- en regelgeving.
Het is dan logisch om de Bekendmakingswet van toepassing te verklaren.

§ 1.3 Strafrecht
Artikel 8.7 (wijziging Wet bescherming staatsgeheimen)
Dit artikel strekt ertoe de Wet bescherming staatsgeheimen mede van
toepassing te verklaren in de openbare lichamen.
In inhoudelijk opzicht komen de Nederlandse en Nederlands-Antilliaanse
regelingen op het gebied van de bescherming van staatsgeheimen vrijwel
met elkaar overeen. Omdat uit de systematiek van deze regelingen volgt
dat steeds op het niveau van de materiële wetgever «verboden plaatsen»
worden aangewezen, wordt voorgesteld met ingang van de nieuwe staat-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

64

kundige verhoudingen de Wet bescherming staatsgeheimen in de openbare lichamen van toepassing te verklaren. Dit vereist, naast het van
toepassing verklaren, slechts een aanvulling op de voorschriften, opgenomen in artikel V. De aanvulling zorgt ervoor dat de bevoegdheidstoedeling met betrekking tot het verlenen van bijzondere machtiging in de
openbare lichamen aansluit op het stelsel van het Wetboek van Strafvordering BES. Waar voor het binnentreden in een verboden plaats tegen de
wil van een rechthebbende de bevoegde ambtenaar in Nederland dient te
beschikken over een schriftelijke machtiging van de advocaat-generaal bij
het gerechtshof, zal zijn ambtgenoot op Bonaire, Sint Eustatius of Saba in
vergelijkbare omstandigheden machtiging moeten zijn verleend door de
procureur-generaal bij het Gemeenschappelijk Hof. Het voorgestelde
artikel Va beoogt in deze aanvulling te voorzien.
Artikel 8.8 (wijziging Gratiewet)
Artikel 122, eerste lid, van de Grondwet bepaalt dat gratie wordt verleend
bij koninklijk besluit na advies van een bij de wet aangewezen gerecht en
met inachtneming van bij of krachtens de wet te stellen voorschriften.
Deze wettelijke voorschriften zijn opgenomen in de Gratiewet die, zo
beoogt dit artikel, mede van toepassing zal zijn in de openbare lichamen.
De procedure voor de behandeling van een gratieverzoek is kort gezegd
als volgt. Een voorbedrukt gratieformulier – dat bij de daarvoor in aanmerking komende instellingen en instanties verkrijgbaar is – verzekert dat een
gratieverzoek altijd binnenkomt bij het Kabinet der Koningin. Na doorgeleiding wordt het verzoek op het Ministerie van Justitie beoordeeld met
het oog op de vraag of het voor advies moet worden doorgezonden.
Indien dit het geval is, worden de stukken, in bepaalde gevallen vergezeld
van een verslag van het openbaar ministerie, gezonden aan de rechterlijke
autoriteit die de straf of maatregel heeft opgelegd of de tenuitvoerlegging
daarvan heeft gelast. Na ommekomst van het rechterlijk advies kan
vervolgens op de gronden, vermeld in artikel 3 van de Gratiewet, bij
koninklijk besluit gratie worden verleend.
Voorgesteld wordt deze procedure volledig in stand te laten, ook voor de
behandeling van gratieverzoeken die betrekking hebben op een straf of
maatregel die een rechter in de openbare lichamen heeft opgelegd of de
tenuitvoerlegging daarvan heeft gelast. Daartoe strekken de volgende
aanpassingen.
Onderdeel A wijzigt artikel 1 van de Gratiewet. Aangevuld met een verwijzing naar het Wetboek van Strafvordering BES wordt de tweede volzin van
de begripsbepaling «openbaar ministerie» verplaatst naar een nieuw
derde lid. Het tweede lid bepaalt dat onder openbaar ministerie mede
wordt begrepen het openbaar ministerie van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba. Aldus wordt geregeld dat het derde lid ook betrekking heeft op een
gratieverzoek waarbij sprake is van overdracht van de tenuitvoerlegging
van een strafvonnis.
Het nieuwe tweede lid verduidelijkt verder dat voor de toepassing van de
Gratiewet onder een Nederlandse strafrechter tevens een strafrechter in
de openbare lichamen wordt verstaan. Om tot uitdrukking te brengen dat
het bij een gratieverzoek ook kan gaan om een buitenlandse rechterlijke
beslissing waarvan de tenuitvoerlegging in de openbare lichamen is
gelast, expliciteert het tweede lid voorts dat onder Nederland mede
Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt verstaan.
Artikel 3 van de Gratiewet geeft regels over de inhoud van een verzoekschrift om gratie. Het tweede lid ziet daarbij op de situatie waarin het
verzoek door een derde is ingediend. Onderdeel B beoogt erin te voorzien
dat een dergelijk verzoekschrift ook op grond van artikel 614 van het
Wetboek van Strafvordering BES kan worden ingediend.
Onderdeel C wijzigt artikel 4, tweede en derde lid, van de Gratiewet.
Artikel 4, tweede lid, onderdeel b, wijst het gerecht aan dat om advies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

65

moet worden gevraagd bij een gratieverzoek betreffende de tenuitvoerlegging van een in het buitenland opgelegde geldboete. Door toevoeging van
een verwijzing naar artikel 592b van het Wetboek van Strafvordering BES
wordt duidelijk dat het Gemeenschappelijk Hof van Justitie om advies
moet worden gevraagd als de tenuitvoerlegging in de openbare lichamen
is bevolen. De aanvullingen met betrekking tot artikel 4, derde lid, beogen
hetzelfde: het betreft dan echter de advisering over een verzoekschrift om
vermindering of kwijtschelding van een door een buitenlandse rechter
opgelegde straf waarvan met toepassing van artikel 593 van het Wetboek
van Strafvordering BES de onmiddellijke tenuitvoerlegging is gelast.
Met de wijziging van artikel 15 in onderdeel D wordt de mogelijkheid
geschapen op Bonaire, Sint Eustatius of Saba een voorziening aan te
wijzen die de jeugdige veroordeelde steun geeft bij de naleving van de bij
de gratie opgelegde voorwaarden.
In artikel 26a wordt geregeld op welke wijze gratieverzoeken die voor het
tijdstip van transitie zijn ingediend, moeten worden afgedaan. De reeds
ingediende verzoeken bij de griffie van het Hof blijven rechtsgeldig en
worden afgehandeld volgens de Gratiewet, maar met inachtneming van
de relevante artikelen 611 e.v. van het Wetboek van Strafvordering BES.
Dit houdt in dat de griffie van het Gemeenschappelijk Hof het verzoekschrift moet doorzenden naar het Kabinet der Koningin. Het Kabinet
geleidt vervolgens het verzoek door aan het Ministerie van Justitie.
Artikelen 8.9–8.11 (wijziging wetgeving internationale tribunalen)
Deze artikelen strekken ertoe de wettelijke regels inzake de samenwerking
tussen Nederland enerzijds en het Joegoslavië Tribunaal, het Rwanda
Tribunaal en het Speciale Tribunaal voor Libanon anderzijds mede van
toepassing te verklaren in de openbare lichamen.
Het gaat om drie wetten die voorschriften bevatten over onder meer de
overlevering van verdachten aan de Tribunalen, een procedure die sterke
gelijkenis vertoont met de uitleveringsprocedure. Daarbij is tevens voorzien in specifieke regels met betrekking tot de (voorlopige) aanhouding en
inverzekeringstelling om de besluitvorming hierover zoveel mogelijk te
concentreren bij de officier van justitie bij het arrondissementsparket te
’s-Gravenhage. Tot het in behandeling nemen van verzoeken om overlevering is ook steeds bij uitsluiting de arrondissementsrechtbank te
’s-Gravenhage bevoegd.
Om te bewerkstelligen dat de wetten mede van toepassing worden in de
openbare lichamen zijn enkele aanpassingen nodig. Voor het Rwanda
Tribunaal zullen die wijzigingen overigens deels gelden door aanpassing
van de wettelijke regels voor het Joegoslavië Tribunaal welke in de wet
voor het Rwanda Tribunaal van overeenkomstige toepassing zijn
verklaard. Daarnaast geldt ook hier, in lijn met het gekozen uitgangspunt
voor de Uitleveringswet en de Wet overlevering inzake oorlogsmisdrijven
telkens het streven van een zo spoedig mogelijke overdracht van de
behandeling van het overleveringsverzoek aan de verantwoordelijke officier van justitie in Nederland. Verwezen zij in dit verband naar de toelichting op artikel 8.19.
Tegen deze achtergrond wordt in de eerste plaats bij de begripsbepalingen van deze wetten telkens voorzien in een nieuw tweede lid dat
aan de betekenis van een aantal begrippen uitbreiding geeft. Het gaat
daarbij om de termen «Nederlands grondgebied», «Nederlandse wet» en
«in Nederland». Door te expliciteren dat daaronder tevens het grondgebied van de openbare lichamen en de daar van kracht zijnde wettelijke
regels vallen, wordt het verruimde bereik van de drie wetten tot uitdrukking gebracht.
In de tweede plaats worden wijzigingen voorgesteld die betrekking
hebben op de voorschriften van de Uitleveringswet. Het gaat daarbij om
de bepalingen die van overeenkomstige toepassing zijn verklaard in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

66

overleveringsrelatie tussen Nederland en de Tribunalen. Door toevoeging
van de artikelen 16a en 22a van de Uitleveringswet wordt geregeld dat
met inachtneming van de voorwaarden, genoemd in die artikelen, de
wetten ook bevoegdheden tot vrijheidsbeneming toekennen aan de officier van justitie, de hulpofficier van justitie en de opsporingsambtenaar
van de openbare lichamen voor de gevallen waarin personen wier
aanhouding en overlevering door de Tribunalen is gelast zich op Bonaire,
Sint Eustatius of Saba bevinden. Daarbij geldt, zoals aangegeven, het
uitgangspunt dat de behandeling van de overleveringszaak zo spoedig
mogelijk wordt overgedragen aan de ter zake aangewezen officier van
justitie, in dit geval de officier van justitie bij het arrondissementsparket te
’s-Gravenhage. Waar voor de uitleveringszaken betreffende de openbare
lichamen telkens als verantwoordelijke de officier van justitie bij het
arrondissementsparket te Amsterdam is aangewezen, treedt derhalve
voor de behandeling van verzoeken om overlevering aan de Tribunalen de
officier van justitie bij het arrondissementsparket te ’s-Gravenhage voor
hem in de plaats.
Artikel 8.12 (wijziging Wet oorlogsstrafrecht)
De Wet van 10 juli 1952, houdende vaststelling van de Wet oorlogsstrafrecht alsmede van enige daarmede verband houdende wijzigingen in het
Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Militair Strafrecht en de
Invoeringswet Militair Straf- en Tuchtrecht, is opgesplitst in een bepaling
die ziet op de vaststelling van de Wet oorlogsstrafrecht (artikel I) en enkele
andere bepalingen die betrekking hebben op de wijziging van andere
wettelijke regelingen in verband met de invoering van de Wet oorlogsstrafrecht (artikelen II tot en met IV). Voorgesteld wordt deze wet aan te
vullen met een nieuw artikel Ia dat de Wet oorlogsstrafrecht mede van
toepassing verklaart in de openbare lichamen.
De Wet oorlogsstrafrecht (WOS) stelt een aantal nader omschreven landverraderlijke feiten strafbaar. Zij regelt daarnaast de bevoegdheid van de
militaire rechter om misdrijven tegen de veiligheid van de staat, oorlogsmisdrijven en andere ernstige misdrijven, gepleegd in geval van oorlog
waarbij het Koninkrijk is betrokken, te berechten. De wet voorziet ook in
de mogelijkheid tot instelling van bijzondere rechtbanken en het Bijzondere Hooggerechtshof, als uitzonderingssituaties daartoe nopen.
De toepasselijkheid van de WOS is beperkt. Er moet sprake zijn van een
oorlog(sgelijkende) situatie en het moet gaan om specifieke misdrijven.
Indien de wet van toepassing is, gelden de materieel-strafrechtelijke bepalingen van het Wetboek van Militair Strafrecht (artikel 2 WOS). De berechting van de misdrijven vindt, behoudens de bepalingen in de WOS zelf,
plaats op de wijze zoals geregeld in de Wet militaire strafrechtspraak
(artikel 12 WOS). Genoemde militaire wetten, die derhalve de straf(proces)rechtelijke voorzieningen bevatten voor de toepassing van de WOS,
bezitten de status van rijkswet. Zij verklaren verder, in aanvulling op de
eigen voorschriften, het Nederlandse straf(proces)recht van overeenkomstige toepassing. Dat gegeven is ook van belang voor de toepasselijkheid
van de WOS in de openbare lichamen. Voor het tot gelding brengen van
het oorlogsstrafrecht in de openbare lichamen wordt aangesloten bij deze
systematiek. Voor de openbare lichamen kan dan ook worden volstaan
met het mede van toepassing verklaren van de WOS, ter vestiging van
onder meer strafrechtelijke aansprakelijkheid ter zake van de misdrijven
waarop deze wet betrekking heeft. Verder wordt door aanvullingen op de
artikelen 3 en 12 WOS verduidelijkt dat voor de mogelijkheden tot het
uitoefenen van rechtsmacht de Nederlandse rechtsmachtregeling bepalend is en dat de bijzondere competentieregels van artikel 12 WOS onder
de daar bedoelde omstandigheden eveneens van toepassing zijn indien
deze omstandigheden de openbare lichamen betreffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

67

Artikel 8.13 (wijziging Wet internationale misdrijven)
De Wet internationale misdrijven stelt de ernstigste misdrijven die de
gehele internationale gemeenschap schokken, strafbaar en bevat daarnaast ten aanzien van dit soort misdrijven enkele bijzondere voorzieningen van materieel-strafrechtelijke en strafprocesrechtelijke aard.
De Wet internationale misdrijven vloeit voort uit het op 17 juni 1998 te
Rome totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal
Strafhof (Trb. 2000, 120). De uitvoeringswetgeving in verband met de
goedkeuring van dit Statuut valt in twee delen uiteen. Het eerste deel
behelst de wettelijke regeling inzake de rechtshulp en andere vormen van
samenwerking die het Koninkrijk der Nederlanden als partij bij het Statuut
en als gastland verplicht is aan het Strafhof te verlenen. Deze regels zijn
vastgelegd in de Uitvoeringswet Internationaal Strafhof. Het tweede deel
van de uitvoeringswetgeving heeft betrekking op de strafbaarstelling van
internationale misdrijven. Over de wettelijke aanpassingen die voor het
Koninkrijk der Nederlanden voortvloeien uit het Statuut is destijds afgesproken dat de regels op het gebied van de samenwerking met het
Strafhof bij rijkswet geschiedt, en dat de strafbaarstelling van internationale misdrijven door elk van de Koninkrijkspartners in de eigen wetgeving
wordt verwerkt (Kamerstukken II 2001/02, 28 337, nr. 3, p. 3).
Onderhavig artikel beoogt de Wet internationale misdrijven mede van
toepassing te verklaren in de openbare lichamen. Die keuze hangt samen
met het feit dat tot op heden nog niet is voorzien in vorenbedoelde
Nederlands-Antilliaanse uitvoeringswetgeving. Aan het uitgangspunt dat
in plaats van de Nederlandse wettelijke regelingen vooralsnog de
Nederlands-Antilliaanse regels in de openbare lichamen zullen blijven
gelden, kan derhalve geen gevolg worden gegeven. Los daarvan moet
overigens worden betwijfeld of afzonderlijke wettelijke regels in de openbare lichamen voor deze bijzondere categorie van misdrijven een redelijk
doel zouden kunnen dienen. De materiële normstelling blijft immers overeenkomen met de normstelling van de Wet internationale misdrijven.
Voorgesteld wordt een nieuwe paragraaf aan de Wet internationale
misdrijven toe te voegen, waarin met het oog op de gelding van deze wet
in de openbare lichamen enkele specifieke regels worden gegeven.
Vertrekpunt vormt een nieuw artikel 16a: de wet is volledig van toepassing, met dien verstande dat enige aanvullende voorzieningen nodig zijn.
Deze voorzieningen houden voornamelijk verband met de toepasselijkheid van ander commuun strafrecht. De betekenissen van de gebruikte
begrippen voor de toepassing van de wet moeten op dat commune strafrecht worden afgestemd (vgl. de voorgestelde artikelen 16b, 16c, 16e tot
en met 16g). Artikel 16g wordt voorgesteld in verband met artikel 4 van de
Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie. Dat artikel legt vast dat de
berechting van strafbare feiten in de landen Curaçao, Aruba, Sint Maarten
en Nederland, voor zover betrekking hebbende op de openbare lichamen,
is voorbehouden aan de rechterlijke macht van die landen. Om die reden
dient te worden afgeweken van artikel 15, dat de rechtbank te
’s-Gravenhage bij uitsluiting bevoegd verklaart tot kennisneming van de
misdrijven omschreven in de Wet internationale misdrijven. Wel wordt,
gelet op de vereiste deskundigheid, voorgeschreven dat de behandeling
van strafzaken die betrekking hebben op dit soort misdrijven plaatsvindt
door een meervoudige kamer die bestaat uit een lid van het Gemeenschappelijk Hof en twee rechters van de rechtbank te ’s-Gravenhage.
Daarbij gaat het uiteraard om de gespecialiseerde rechters die in de rechtbank te ’s-Gravenhage ook belast zijn met de berechting van de hier
bedoelde bijzondere categorie van misdrijven.
Artikel 21, derde lid, bevat overgangsrecht. Met deze bepaling wordt
verzekerd dat de misdrijven, strafbaar gesteld in de Uitvoeringslandsverordening Folteringsverdrag en gepleegd voor het moment van transitie, volgens de nieuwe regeling kunnen worden berecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

68

Artikel 8.14 (wijziging Wet merken van kneedspringstoffen)
De Wet inzake het merken van kneedspringstoffen strekt tot uitvoering van
het op 1 maart 1991 te Montreal tot stand gekomen Verdrag inzake het
merken van kneedspringstoffen ten behoeve van de opsporing ervan, ook
wel het semtex-verdrag genoemd. Dit verdrag is bij Rijkswet van
26 februari 1998 (Stb. 1998, 128) goedgekeurd voor het gehele Koninkrijk
en bekrachtigd door Nederland en Aruba. Het Verdrag en, in aansluiting
daarop, de wet willen verzekeren dat kneedspringstoffen naar behoren
worden gemerkt ter voorkoming van terroristische daden, gericht op de
vernietiging van luchtvaartuigen, andere vervoermiddelen en overige
doelwitten. De toepasselijkheid van het Verdrag zal zich tevens uitstrekken
tot de openbare lichamen, reden waarom – ook omdat nog geen
Nederlands-Antilliaanse uitvoeringswetgeving is tot stand gekomen – de
Wet inzake het merken van kneedspringstoffen in de openbare lichamen
van kracht wordt.
De wet behelst een verbod op het vervaardigen van niet-gemerkte springstoffen, een verbod op het vervoeren van deze niet-gemerkte stoffen naar
of vanuit het eigen grondgebied alsmede de strafbaarstelling van het
overtreden van deze verboden. Door het merken van de springstoffen
wordt de kans op opsporing van deze explosieven, in het bijzonder bij
controles op luchthavens, aanzienlijk vergroot. Het spreekt voor zich dat
een adequate controle op de naleving van deze wettelijke voorschriften
van groot belang is. In de openbare lichamen zullen de ambtenaren met
algemene opsporingsbevoegdheid en de douaneambtenaren met deze
controletaak worden belast, zo wordt voorgesteld. Daartoe worden deze
ambtenaren vergelijkbare bevoegdheden toegekend als die, waarover de
toezichthoudende ambtenaren in het Europese deel van het Koninkrijk
thans al beschikken ter handhaving van deze wet.
Artikel 8.15 (wijziging Wet overlevering inzake oorlogsmisdrijven)
De Wet overlevering inzake oorlogsmisdrijven vloeit voort uit de
Verdragen van Genève. Zij regelt de mogelijkheid om aan andere verdragspartijen personen over te leveren «ter zake van één der misdrijven,
omschreven in de artikelen 3, 5 tot en met 8 en, voor zover met de in die
artikelen bedoelde feiten verband houdend, artikel 9 van de Wet internationale misdrijven, indien het feit een ernstige schending oplevert van één
der (navolgende) Verdragen van de Genève van 12 augustus 1949» (artikel
1).
Voorgesteld wordt, om dezelfde reden als die welke geldt voor de van
toepassing verklaring van de Uitleveringswet, deze wet mede van toepassing te verklaren in de openbare lichamen (zie toelichting op artikel 8.19).
Onderdeel A brengt deze verruimde werking tot uitdrukking in de wet.
Voor de Uitleveringswet wordt voorzien in de concentratie van de behandeling van uitleveringsverzoeken die verband houden met de openbare
lichamen. De onderdelen B en C strekken ertoe – mede in het licht van
artikel 7 waarin tal van bepalingen van de Uitleveringswet van overeenkomstige toepassing worden verklaard – om deze lijn door te trekken bij
een verzoek tot overlevering als bedoeld in de Wet overlevering inzake
oorlogsmisdrijven. Na aanhouding treedt ten gevolge daarvan de officier
van justitie bij het arrondissementsparket te Amsterdam op als de
bevoegde officier van justitie (artikel 4, vijfde lid). En in afwijking van de
geldende competentieregels wordt, zo luidt het voorstel, advies over de
toelaatbaarheid van de overlevering ingewonnen bij de arrondissementsrechtbank te Amsterdam (artikel 5, vierde lid).
Artikel 6 van de Wet overlevering inzake oorlogsmisdrijven betreft de
bevoegdheid tot het verlenen van toestemming tot doortocht wanneer de
opgeëiste persoon door de autoriteiten van de ene staat wordt overgeleverd aan de autoriteiten van een andere staat en daarbij moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

69

vervoerd over Nederlands grondgebied. Onderdeel D wijzigt dit artikel in
die zin dat deze bevoegdheid zich eveneens uitstrekt tot het grondgebied
van de openbare lichamen.
Onderdeel E brengt artikel 8 in overeenstemming met de toekomstige
staatkundige verhoudingen door het begrip «Nederlandse Antillen» te
vervangen door de nieuwe landen Curaçao en Sint Maarten.
Overlevering terzake van oorlogsmisdrijven is thans gebaseerd op het
Besluit overlevering inzake oorlogsmisdrijven Nederlandse Antillen.
Zekerheidshalve voorziet onderdeel F in een overgangsbepaling voor het
geval op het tijdstip van transitie een aanvraag tot overlevering is ingediend. In dat geval wordt deze aanvraag volgens het nieuwe recht behandeld.
Artikel 8.16 (wijziging Uitvoeringswet verdrag biologische
wapens)
Het Verdrag biologische wapens heeft tot doel ontoelaatbare toepassingen van een aantal in het verdrag genoemde biologische agentia,
toxines, wapens, uitrusting- en verspreidingsmiddelen te verbieden. Dit
verdrag is voor zover nodig geïmplementeerd in de Uitvoeringswet
verdrag biologische wapens. Het nieuw voorgestelde artikel 7a verklaart
deze wet ook van toepassing in de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. Aangezien de Wet op de economische delicten in de
openbare lichamen niet van toepassing is, is ook het bij die wet behorende bijzondere sanctiestelsel niet van toepassing. Om die reden zijn in
het onderhavige artikel de sancties geregeld voor het plegen van de in
deze wet genoemde delicten. Daarbij is aangesloten bij hetgeen de Wet
economische delicten is bepaald. Daarnaast is het commune straf- en
strafprocesrecht van toepassing.
In artikel 7a wordt voorts verduidelijkt dat behalve degenen die overeenkomstig artikel 1, tweede lid, van de Uitvoeringswet verdrag biologische
wapens zijn aangewezen om de naleving van deze wet te controleren ook
de opsporingsambtenaren, bedoeld in artikel 184 van het Wetboek van
Strafvordering BES daartoe bevoegd zijn.
Artikel 8.17 (wijziging Wetboek van Strafrecht)
Het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (Sr) zal behalve op grond van de
artikelen 2 tot en met 8 niet van toepassing zijn in de openbare lichamen.
Dat neemt niet weg dat het wetboek op enkele onderdelen aanpassing
behoeft in verband met de nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het
Koninkrijk.
Artikel 4a waarborgt dat na overdracht van een strafzaak aan het Nederlandse openbaar ministerie de Nederlandse strafwet op degene wiens
strafvervolging wordt overgenomen, van toepassing is. Aan het overnemen van de strafrechtelijke vervolging kan behoefte bestaan bij strafzaken die zeer complex zijn of wanneer tijdelijk sprake is van een
capaciteitstekort in de openbare lichamen. Denkbaar is voorts dat tot
overname wordt besloten in het geval waarin de verdachte zijn woon- of
verblijfplaats in het Europese deel van Nederland heeft. Een en ander is
geregeld in onderdeel A.
Artikel 68 Sr regelt het ne bis in idem beginsel. Daarbij stelt het eerste lid
beslissingen die zijn gegeven door een rechter in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba met elkaar gelijk. Dit hangt samen met artikel 40
van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden op grond waarvan
vonnissen in het gehele Koninkrijk kunnen worden ten uitvoer gelegd.
Binnen Nederland zullen vonnissen, gewezen in het Europese deel van het
Koninkrijk of in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
eveneens overal executabel zijn. Het ne bis in idem verbod dient zich, wat
betreft Nederland, derhalve ook uit te strekken tot de vonnissen, gewezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

70

in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Tegen deze
achtergrond wijzigt onderdeel B artikel 68 Sr.
Onderdeel C houdt verband met internationale verplichtingen. Ingevolge
artikel 197a Sr is het misdrijf van mensensmokkel strafbaar naar of door
«Nederland, een andere lidstaat van de Europese Unie, IJsland, Noorwegen, of een staat die is toegetreden tot het op 15 november 2000 te
New York totstandgekomen Protocol tegen smokkel van migranten over
land, over de zee en in de lucht, tot aanvulling van het op 15 november
2000 te New York totstandgekomen Verdrag tegen transnationale georganiseerde misdaad». Het voorgestelde zevende lid beoogt zeker te stellen
dat ook mensensmokkel waarbij sprake is «van het zich verschaffen van
toegang tot of doorreis door» Bonaire, Sint Eustatius en Saba ook onder
de reikwijdte van deze strafbaarstelling zal vallen.
De wijzigingsvoorstellen, opgenomen in onderdeel D, zijn terminologisch
van aard en behoeven geen toelichting.
Artikel 8.18 (wijziging Wetboek van Strafvordering)
Het Nederlandse Wetboek van Strafvordering zal in de openbare lichamen
niet van toepassing zijn. Wel behoeven twee artikelen van het wetboek
aanpassing aan de nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk. Het gaat om de artikelen 203 en 211 van het Wetboek van Strafvordering die een regeling geven voor de overdracht van een verhoor van een
verdachte of een getuige die zich bevindt in de Caribische delen van het
Koninkrijk. Onderhavig artikel strekt hiertoe.
Artikel 8.19 (wijziging Uitleveringswet)
Dit artikel betreft de Uitleveringswet. Voorgesteld wordt deze wet op een
aantal onderdelen aan te passen en aan te vullen opdat zij ook toepassing
kan vinden in de openbare lichamen.
Uitlevering is een vorm van rechtshulp tussen twee staten. De eindbeslissing, of al dan niet zal worden uitgeleverd, is in vrijwel alle landen in
handen gelegd van de bestuurlijke overheid en bijna steeds zijn dit de
Ministers van Justitie. De voorgestelde wijzigingen beogen dit uitgangspunt ook na de statuswijziging voor Nederland te behouden. In verband
daarmee blijft, ook als de opgeëiste persoon zich bevindt in de openbare
lichamen, het zwaartepunt van de behandeling van het uitleveringsverzoek in het Europese deel van het Koninkrijk liggen. De voorstellen tot
wijziging van de Uitleveringswet zijn er dan ook in de kern op gericht om
betrokkene op de kortst mogelijke termijn over te brengen naar Nederland
om de procedure, resulterend in een eindbeslissing van de Minister van
Justitie, zoveel mogelijk te bespoedigen. De hiervoor benodigde aanpassingen, opgenomen in de verschillende onderdelen van dit artikel, worden
in het navolgende toegelicht.
Onderdeel A voegt, onder aanduiding van de bestaande tekst als het
eerste lid, aan artikel 1 twee leden toe. Een nieuw tweede lid regelt dat
aan de betekenis van een aantal wettelijke begrippen uitbreiding wordt
gegeven. Daarmee wordt verzekerd dat de Uitleveringswet ook in de
openbare lichamen kan worden toegepast. Tegelijkertijd wordt duidelijkheid geboden over de betekenis die deze begrippen bij toepassing van de
wet in de openbare lichamen zullen hebben.
Het nieuwe derde lid geeft een specifieke uitbreiding aan de termen «officier van justitie», «hulpofficier van justitie» en «opsporingsambtenaar».
Zij vloeit voort uit de voorgestelde competentieverdeling bij uitleveringsverzoeken betreffende de openbare lichamen. Voorgesteld wordt in dit
kader de afhandeling van deze verzoeken te concentreren bij het
arrondissementsparket te Amsterdam. Dit parket fungeert nu al als
centraal aanspreekpunt voor de afhandeling van Europese aanhoudingsbevelen en verzoeken tot uitlevering waarvan voorshands niet duidelijk is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

71

welke officier van justitie met de behandeling daarvan dient te worden
belast. Een en ander neemt echter niet weg dat de officier van justitie, de
hulpofficier van justitie en de opsporingsambtenaar in de openbare
lichamen een belangrijke rol vervullen bij de aanhouding en inverzekeringstelling van de opgeëiste persoon die zich op Bonaire, Sint Eustatius
of Saba bevindt. Waar de wet derhalve ter zake bevoegdheden toekent
aan elke Nederlandse officier van justitie, hulpofficier van justitie en de
opsporingsambtenaar komen die bevoegdheden ook toe aan de officier
van justitie, de hulpofficier van justitie en opsporingsambtenaar die werkzaam zijn in de openbare lichamen. Het nieuwe derde lid van artikel 1,
gelezen in samenhang met de artikelen 13 tot en met 14, 16a, 17 alsmede
de artikelen 21 en 22a, strekt hiertoe.
De onderdelen B en C zorgen ervoor dat wanneer een uitleveringsverzoek
betrekking heeft op een persoon die zich bevindt in de openbare
lichamen, de toelaatbaarheid van de uitlevering wordt getoetst aan het
daar geldende recht.
De opgeëiste persoon tracht zich doorgaans door zijn vlucht naar het
buitenland aan berechting, respectievelijk voltrekking van de tegen hem
uitgesproken straf te onttrekken. Wil men na afloop van de uitleveringsprocedure derhalve iets kunnen doen, dan zal men de opgeëiste persoon
ter beschikking moeten hebben, hetgeen impliceert dat hij zo spoedig
mogelijk moet worden vastgezet. Op het punt van de vrijheidsbeneming
bepaalt artikel 13 van de Uitleveringswet dat de zich in Nederland bevindende vreemdeling ten aanzien van wie gegronde reden bestaat, dat op
korte termijn een verzoek tot uitlevering wordt gedaan, op last van de
officier of hulpofficier van justitie voorlopig kan worden aangehouden. Uit
de verruimde begripsbepaling van de term «in Nederland» in artikel 1
volgt dat voorlopige aanhouding ook in de openbare lichamen mogelijk
wordt. In verband daarmee geeft het voorgestelde artikel 16a, opgenomen
in onderdeel D, een aanvullende regeling die betrekking heeft op
competentieverdeling tussen de behandelend officier van justitie en de
officier van justitie die in openbare lichamen betrokken is bij de voorlopige aanhouding. Bedacht moet immers worden dat de officier van justitie
in het Europese deel van Nederland zonder daartoe expliciet bevoegd te
zijn verklaard niet bevoegd is in de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba beslissingen te nemen.
Uitgangspunt is dat de uitleveringszaak zo spoedig mogelijk ter behandeling wordt overgedragen aan de officier van justitie bij het arrondissementsparket te Amsterdam. Daarom schrijft artikel 16a, eerste lid, voor
dat de inverzekeringstelling van de opgeëiste persoon in de openbare
lichamen alleen door de officier van justitie bij het arrondissementsparket
te Amsterdam kan worden verlengd. Deze bepaling draagt ervoor zorg dat
niet langer de officier van justitie in de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba bevoegd is deze verlenging te bewerkstelligen maar de
officier van justitie hier te lande. Hierdoor wordt deze officier in een zo
vroeg mogelijk stadium bij de zaak betrokken en bevoegd gemaakt tot het
nemen van beslissingen en kan hij voorbereidingen treffen voor de overbrenging van betrokkene, zoals voorzien in artikel 16a, tweede lid. De
overdracht van de opgeëiste persoon kan overigens achterwege blijven,
indien betrokkene tegenover de officier van justitie die hem bij de inverzekeringstelling hoort, verklaart in te stemmen met zijn onmiddellijke uitlevering, en de officier van justitie bij het arrondissementsparket te
Amsterdam heeft beslist dat betrokkene ter beschikking wordt gesteld van
de staat waarvan het verzoek tot voorlopige aanhouding is uitgegaan
(artikel 16a, derde lid).
Artikel 17 van de Uitleveringswet bepaalt dat de Minister van Justitie van
elke beslissing, genomen krachtens de artikelen betreffende de voorlopige
aanhouding, onverwijld in kennis wordt gesteld. Onderdeel E breidt deze
informatieverplichting uit tot de beslissingen die worden genomen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

72

grond van het nieuwe artikel 16a inzake de aanhouding en inverzekeringstelling van een voortvluchtige in de openbare lichamen.
Onderdeel F wil artikel 20 van de Uitleveringswet aanpassen teneinde erin
te voorzien dat een uitleveringsverzoek betreffende de openbare lichamen
telkens door de Minister van Justitie in handen wordt gesteld van de
officier van justitie bij het arrondissementsparket te Amsterdam. Dat geldt
ook wanneer aan het uitleveringsverzoek een verzoek tot voorlopige
aanhouding is voorafgegaan of wanneer tegen de opgeëiste persoon in
de openbare lichamen een strafvervolging gaande is (vgl. artikel 20, derde
lid, van de Uitleveringswet).
Artikel 21, eerste lid, van de Uitleveringswet bepaalt dat de officier van
justitie die het verzoek tot uitlevering heeft ontvangen, de aanhouding van
de opgeëiste persoon kan bevelen. Gaat het daarbij om een uitleveringsverzoek betreffende de openbare lichamen, dan zal daartoe uitsluitend de
officier van justitie bij het arrondissementsparket te Amsterdam bevoegd
zijn. Onderdeel G introduceert voor die situatie een nieuw artikel 22a, dat
enkele specifieke regels bevat. Uit artikel 21, tweede lid, volgt dat de
opgeëiste persoon binnen vierentwintig uren na zijn aanhouding voor een
(hulp)officier van justitie wordt geleid. Voor zover betrokkene zich bevindt
in de openbare lichamen, kan vervolgens op grond van het voorgestelde
artikel 22a, eerste lid, tweede volzin, elke officier van justitie of hulpofficier
van justitie in de openbare lichamen een bevel tot inverzekeringstelling
geven. Verwezen zij in dit verband voorts naar het voorgestelde artikel 1,
tweede lid. Daarna neemt de officier van justitie bij het arrondissementsparket te Amsterdam de behandeling van het verzoek tot uitlevering over.
Hij wordt bevoegd de termijn van inverzekeringstelling te verlengen
(artikel 22a, eerste lid) of hij kan tot voortzetting van de gevangenhouding
bevelen, indien betrokkene reeds in verzekering is gesteld krachtens een
verzoek tot voorlopige aanhouding (artikel 22a, tweede lid). Artikel 22a,
derde lid, beoogt daarbij te bevorderen dat de opgeëiste persoon ook zo
snel mogelijk wordt overgedragen aan deze officier van justitie. Een
vergelijkbaar voorschrift geldt ten aanzien van de voorlopige aanhouding
en is overigens al bekend uit de artikelen 17 en 21 van de Overleveringswet. Toepassing van artikel 22a, derde lid, lijdt uitzondering, indien betrokkene instemt met zijn onmiddellijke uitlevering. De voorwaarden die
daaraan worden gesteld, zijn vastgelegd in artikel 22a, vierde lid, en
komen overeen met het voorgestelde artikel 16a, derde lid.
Artikel 22a, vijfde lid, ziet op de situatie na overdracht, en verleent de
officier van justitie bij het arrondissementsparket te Amsterdam de
bevoegdheid voortzetting van de vrijheidsbeneming van betrokkene te
bevelen tot het tijdstip waarop de rechtbank over zijn gevangenhouding
heeft beslist. Het zesde lid van artikel 22a verduidelijkt dat betrokkene te
allen tijde zowel door de rechtbank te Amsterdam als door de officier van
justitie te Amsterdam ambtshalve of op verzoek in vrijheid kan worden
gesteld.
Artikel 23 verplicht vervolgens de officier van justitie uiterlijk op de derde
dag na die waarop hij het verzoek tot uitlevering heeft ontvangen schriftelijk te vorderen dat zijn rechtbank de zaak in behandeling zal nemen. Voor
de daarop volgende procedure behoeven geen nadere regels te worden
voorgesteld met betrekking tot een uitleveringsverzoek betreffende de
openbare lichamen.
In de artikelen 16a en 22a, als voorgesteld, zijn specifieke voorschriften
opgenomen voor de mogelijkheid van verkorte uitlevering indien de
opgeëiste persoon zich bevindt in de openbare lichamen. Op grond van
artikel 41, eerste lid, staat deze voorziening echter open uiterlijk tot de dag
voorafgaande aan die welke overeenkomstig artikel 24 is bepaald voor het
verhoor van de opgeëiste persoon. Nadat betrokkene krachtens artikel
16a, tweede lid, respectievelijk artikel 22a, derde lid, is overgedragen aan
de officier van justitie bij het arrondissementsparket te Amsterdam blijft
de verkorte procedure derhalve mogelijk. Tegen die achtergrond legt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

73

onderdeel H vast dat ook in dat geval deze officier van justitie verantwoordelijk is voor de afhandeling van de procedure die verder overeenkomstig
de bestaande regels kan plaatsvinden.
De artikelen 46 en 47 van de Uitleveringswet geven een regeling voor de
inbeslagneming van voorwerpen, aangetroffen in het bezit van degene
wiens uitlevering of voorlopige aanhouding is gevraagd. Onderdeel I vult
deze regeling aan met het voorschrift dat de behandeling van bezwaarschriften tegen de inbeslagneming van voorwerpen in de openbare
lichamen bij uitsluiting worden behandeld door de rechtbank te
Amsterdam. Deze regeling is nodig, omdat voor de andere gevallen dan
die waarin reeds een vordering als bedoeld in artikel 23, eerste lid, is
gedaan, geen voorziening zou gelden. Het betreft een nieuwe volzin in
artikel 47, derde lid, van Uitleveringswet.
Onderdeel J heeft betrekking op de bijzondere situatie van doortocht
waarin een vreemdeling bij een niet voorziene landing op Nederlands
grondgebied op verzoek van de hem begeleidende buitenlandse ambtenaren kan worden vastgezet. De wijziging van artikel 48, vierde lid, houdt
in dat vrijheidsbenemende maatregelen desverzocht ook in de openbare
lichamen zouden kunnen worden bevolen, maar wel met inachtneming
van artikel 16a, eerste lid.
In onderdeel K wordt verduidelijkt dat ook in het geval het niet mogelijk is
de vreemdeling door Bonaire, Sint Eustatius of Saba zonder onderbreking
te vervoeren, hij in afwachting van een passende gelegenheid tot vertrek
naar elders kan worden vastgezet. Artikel 50, tweede lid, wordt op dit punt
uitgebreid.
Artikel 50a van de Uitleveringswet ziet op de tijdelijke terbeschikkingstelling aan Nederland van een persoon die in het buitenland rechtens van
zijn vrijheid is beroofd. Er is voorzien in een bevoegdheid tot (voortgezette) vrijheidsbeneming om confrontatie of het afleggen van een verklaring als getuige mogelijk te maken. Onderdeel L strekt ertoe deze vormen
van rechtshulp ook voor de openbare lichamen mogelijk te maken.
Onderdeel M vult ten slotte voor de toepasselijkheid van de
Uitleveringswet in de openbare lichamen artikel 51a, tweede lid, aan.
Gepreciseerd wordt voor welke feiten, strafbaar te stellen ingevolge de in
dat artikellid genoemde verdragen, kan worden uitgeleverd indien het
uitleveringsverzoek een persoon betreft die zich bij ontvangst van het
verzoek tot voorlopige aanhouding dan wel het verzoek tot uitlevering in
de openbare lichamen bevindt.
Volledigheidshalve zij op deze plaats nog opgemerkt dat voor het Europese deel van het Koninkrijk in zijn betrekkingen met de overige
EU-lidstaten in plaats van de klassieke uitleveringsvoorschriften het
EU-Kaderbesluit van 13 juni 2002 (2002/584/JBZ) betreffende het Europees
aanhoudingsbevel en de Overleveringswet gelden. Omdat de
overleveringsprocedure alleen geldt tussen EU-lidstaten zal de
Overleveringswet in de openbare lichamen niet van kracht zijn. Een uitleveringsverzoek afkomstig van een andere EU-lidstaat met betrekking tot
een persoon die zich bevindt in de openbare lichamen, wordt daarom
steeds behandeld als ware het een uitleveringsverzoek dat afkomstig is
van een land buiten de Europese Unie waarmee een uitleveringsrelatie
bestaat.
Het voorgestelde artikel 62a regelt tot slot dat de bepalingen van de
Uitleveringswet ook van toepassing zijn op verzoeken om uitlevering die
voor het moment van transitie zijn gedaan, maar nog niet zijn afgehandeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

74

§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
§ 2.1 Privaatrecht
Artikel 8.20 (wijziging Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek BES)
Verreweg de meeste wijzigingen zijn van louter technische aard en
behoeven om die reden geen nadere toelichting.

Onderdeel I
De centrale registerfunctie van de burgerlijke stand te Curaçao, bedoeld in
het tweede lid, zal worden overgenomen door de burgerlijke stand te
’s-Gravenhage. Gelet op het feit dat het zal gaan om een gering aantal
inschrijvingen, ligt inrichting van een nieuw register op één van de
eilanden niet voor de hand. Het ligt in de rede dat de archivering van de in
’s-Gravenhage geregistreerde rechterlijke uitspraken geschiedt overeenkomstig de Nederlandse regels terzake. Zulks wordt bewerkstelligd door
in de tweede zin van artikel 17, tweede lid, de toepasselijkheid van de
artikelen 17a, 17b en 17c te vervangen door die van de daarmee overeenstemmende bepalingen van het Nederlandse Burgerlijk Wetboek.
Onderdeel M
Er zal geen afzonderlijke scheepsregistratie of registratie van luchtvaartuigen worden ingericht voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dat brengt
mee dat de regeling van artikel 19a, tweede lid, met betrekking tot de akte
van geboorte in geval van een tijdens een zeereis of internationale luchtreis met een ter plaatse geregistreerd vaartuig onderscheidenlijk luchtvaartuig, kan komen te vervallen.
Onderdeel P
Het schrappen van het tweede lid heeft dezelfde achtergrond als de
schrapping van artikel 19a, tweede lid.
Onderdeel U
De wijziging van artikel 21 brengt mee dat de ambtenaar van de burgerlijke stand te ’s-Gravenhage op grond van deze bepaling van het Burgerlijk
Wetboek BES tot taak heeft van de hierbedoelde rechterlijke uitspraken
een akte van inschrijving op te maken en in te schrijven. Men lette erop
dat dit door de wijziging aan het slot van het eerste lid ook het geval
omvat van een echtscheiding van te Bonaire, Sint Eustatius of Saba woonachtige echtgenoten van wier huwelijk de huwelijksakte is opgenomen in
de registers van de burgerlijke stand te Curaçao. Curaçao is immers,
bezien vanuit Bonaire, Sint Eustatius en Saba, als gevolg van de statuswijziging «buitenland» geworden.
Onderdeel W
a. Voor zaken betreffende de burgerlijke stand zal in artikel 429c Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering BES de rechter in eerste aanleg van
de woonplaats van de verzoeker bevoegd worden verklaard in die
gevallen dat het gaat om de registers van de burgerlijke stand van de
gemeente ’s-Gravenhage (het zal in feite gaan om een medebevoegdheid naast die van de Nederlandse rechter, die uit de Nederlandse wetgeving voortvloeit). Als de rechter in eerste aanleg een
beslissing neemt op grond van die bevoegdheid, dient hij overeenkomstige nevenbeslissingen te kunnen nemen als thans geregeld in
het eerste lid, zowel t.a.v. registers van de burgerlijke stand in zijn
eigen rechtsgebied, als in die van de andere openbare lichamen. Overigens kan de rechter op grond van het eerste lid niet langer een bevel
«buiten zijn rechtsgebied» geven aan de ambtenaar van de burgerlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

75

stand te Curaçao of te Sint Maarten, omdat aldaar het onderhavige
artikel 24 niet geldt.
b. De wijziging in de eerste zin spreekt vanzelf. De toegevoegde tweede
zin heeft dezelfde achtergrond als de toevoeging in het eerste lid.

Onderdeel BB
De tweede zin van artikel 26e is ten onrechte in Nederlands-Antilliaanse
BW opgenomen, omdat het wetboek niet voorziet in het daarbedoelde
geval dat de rechter een last geeft tot opneming van een in het buitenland
opgenomen akte in de registers van de burgerlijke stand (vgl. artikel 1:26b
van het Nederlandse Burgerlijk Wetboek). Nu de Nederlandse artikelen
1:25 en 1:26b BW geen equivalent hebben in het Antilliaanse BW, dient de
tweede zin van artikel 26e te vervallen.
Onderdeel CC
Voor het instellen en handhaven van een afzonderlijke Commissie van
advies voor de zaken betreffende de burgerlijke staat en de nationaliteit
voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba bestaat onvoldoende grond. Waar
nodig kan de Nederlandse Commissie van advies voorzien in de advisering terzake.
In artikel 31, derde lid, wordt een bevoegdheid verleend aan de Minister
van Justitie (ontheffing huwelijksleeftijd). Deze bevoegdheid blijft bij de
Nederlandse Minister van Justitie te berusten.

Onderdeel II
Het Nederlands-Antilliaans BW bestempelt niet met zoveel woorden tot
huwelijksbeletsel een in Nederland aangegaan geregistreerd partnerschap
of huwelijk met een persoon van gelijk geslacht. Om recht te doen aan het
monogamie-beginsel is het wenselijk dit in het Burgerlijk Wetboek BES
wèl tot uitdrukking te brengen, nu twijfel mogelijk is over de vraag of een
huwelijk ondanks een eerder gesloten en nog bestaand geregistreerd
partnerschap of huwelijk als hiervoor bedoeld met een beroep op de
openbare orde kan worden.
Onderdeel KK
Rekening wordt gehouden met het in artikel 42 toegevoegde huwelijksbeletsel van een naar het Nederlandse BW gesloten geregistreerd partnerschap.
Onderdeel LL
In het eerste lid wordt ook rekening gehouden met het in artikel 42 toegevoegde huwelijksbeletsel.
Onderdeel NN
In het eerste lid wordt ook rekening gehouden met het in artikel 42 toegevoegde huwelijksbeletsel.
Onderdeel RR
In het eerste lid wordt ook rekening gehouden met het in artikel 42 toegevoegde huwelijksbeletsel.
Onderdeel UU
In het eerste lid wordt ook rekening gehouden met het in artikel 42 toegevoegde huwelijksbeletsel.
Onderdeel YY
Er is voor gekozen registerfuncties die thans centraal te Curaçao worden
uitgeoefend, in beginsel over te brengen naar ’s-Gravenhage. Voor het
huwelijksgoederenregister betekent dit dat huwelijkse voorwaarden van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

76

echtgenoten die buiten Bonaire, Sint Eustatius en Saba gehuwd zijn,
worden ingeschreven in het huwelijksgoederenregister ter griffie van de
rechtbank te ’s-Gravenhage.

Onderdeel EEE
In het derde lid gaat het om een restbevoegdheid tot optreden ten
behoeve van minderjarigen zonder woonplaats, laatste woonplaats of
werkelijk verblijf in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
In de uitzonderlijke gevallen dat hieraan behoeft zou kunnen bestaan, is
voorzien in een bevoegdheid van de Amsterdamse werkeenheden van de
Nederlandse raad voor de kinderbescherming.
Onderdeel MMM
De thans bij de Gouverneur berustende taak van het aanvaarden van
verklaringen van rechtspersonen tot duurzame verzorging van minderjarigen, dat zij voldoen aan daartoe gestelde voorwaarden ligt zo dicht
tegen de taak die in artikel 302 van Boek 1 van het Nederlandse BW aan
de Minister van Justitie is toegekend, dat het voor de hand ligt om deze
taak ook toe de delen aan de Minister van Justitie.
Onderdeel ZZZ
Voor de Nederlandse Antillen wordt thans in Curaçao het curateleregister
gehouden. Er wordt van uitgegaan dat het eenvoudiger is om deze
centrale registerfunctie voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba over te brengen naar ’s-Gravenhage dan om een nieuw register
in het leven te roepen in één van de openbare lichamen, dan wel in elk
van de openbare lichamen een afzonderlijk register in het leven te roepen.
Onderdeel CCCC
De centrale functie die de ambtenaar van de burgerlijke stand te Curaçao
vervult met betrekking tot verklaringen dat er rechtsvermoeden bestaat
van overlijden, wordt overgenomen door die van de gemeente te
’s-Gravenhage.
Onderdeel EEEE
De centrale functie die de ambtenaar van de burgerlijke stand te Curaçao
vervult met betrekking tot vaststelling van overlijden in bepaalde gevallen,
wordt overgenomen door die van de gemeente te ’s-Gravenhage.
Artikel 8.21 (wijziging Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek BES)

Onderdeel I
Voor Saba en Sint Eustatius is de huidige situatie dat er geen eigen Kamer
van Koophandel of handelsregister is, doch gebruik wordt gemaakt van de
diensten van het handelsregister te Sint Maarten. Er is van uitgegaan dat
zal worden geregeld dat deze situatie kan worden gecontinueerd, zodat
bepalingen waarin sprake is van het handelsregister of, zoals in artikel 25,
van de Kamer van Koophandel, daarvoor niet behoeven te worden gewijzigd.
Artikel 8.22 (wijziging Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek BES)
De wijzigingen in Boek 3 behoeven geen van alle afzonderlijke toelichting.
Artikel 8.23 (wijziging Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek BES)
De wijzigingen in Boek 4 behoeven geen van alle afzonderlijke toelichting.
In de Nederlandse Antillen bestaat het voornemen het erfrecht van Boek 4
ingrijpend te moderniseren, waardoor het veel dichter bij het in 2003
vernieuwde Nederlandse erfrecht zal staan. Omdat onduidelijk is of het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

77

nieuwe erfrecht nog voor de statuswijziging tot stand zal komen, is vooralsnog uitgegaan van het huidige erfrecht.
Artikel 8.24 (wijziging Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek BES)
De wijzigingen in Boek 5 behoeven geen van alle afzonderlijke toelichting.
Artikel 8.25 (wijziging Boek 6van het Burgerlijk Wetboek BES)

Onderdeel B
Met de formulering «wettig betaalmiddel van de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba» wordt niet vooruitgelopen op welke
valuta zal worden gehanteerd op de eilanden.
Onderdeel C
Door de tweede voorgestelde wijziging van dit onderdeel wordt het mogelijk om de wettelijke rente voor de BES niet alleen bij algemene maatregel
van bestuur, maar ook bij een daarop berustende ministeriele regeling
vast te stellen. Op die wijze kan in ieder geval de eerste vaststelling van de
per 1 januari 2011 geldende herfinancieringsrente eenvoudig worden
vastgesteld. Als referentiekader voor de berekening van de hoogte van de
wettelijke rente wordt in Nederland de herfinancieringsrente van de Europese Centrale Bank gehanteerd. Omdat voor de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba de USD als referentievaluta zal gaan
gelden, ligt het voor de hand om aldaar voor de vaststelling van de wettelijke rente aan te sluiten bij de ECB-equivalente rente van de FED, t.w. de
federal funds rate (target).
Onderdeel D
De uitdrukking buitenlands geld is gehandhaafd en doelt op geld dat in de
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba geen wettig betaalmiddel vormt. Nu de Amerikaanse dollar wettig betaalmiddel wordt, is dat
derhalve geen buitenlands geld en kan bij verschuldigdheid van een
geldsom in dollars geen veroordeling worden gevorderd tot betaling in
een andere in de openbare lichamen gangbare muntsoort.
Onderdeel J
Voor de toepassing van artikel 247 vormen de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba één rechtsgebied. Uit het eerste lid vloeit
derhalve voort dat de afdeling over algemene voorwaarden van toepassing is op overeenkomsten tussen partijen die handelen in de uitoefening
van beroep of bedrijf, indien zij beide zijn gevestigd in één van de openbare lichamen, doch niet per se hetzelfde openbare lichaam.
Artikel 8.26 (wijziging Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek BES)
De wijzigingen in Boek 7 behoeven geen van alle afzonderlijke toelichting.
Artikel 8.27 (wijziging Boek 7A van het Burgerlijk Wetboek BES)

Onderdeel D
Met de toevoeging van artikel 1614aa worden regels over gelijke behandeling in het arbeidsrecht ingevoerd. Overeenkomstige regels maken deel
uit van de concept-Landsverordening arbeidsovereenkomst, die strekt tot
vervanging van het Nederlands-Antilliaanse arbeidsrecht van de zevende
titel A van Boek 7A van het Burgerlijk Wetboek door een nieuwe titel 7.10.
Onzeker is evenwel of deze concept-Landsverordening tijdig kracht van
wet zal krijgen. Met deze wijziging wordt voldaan aan de verplichting
daartoe op grond van het Europees Sociaal Handvest. Dat enkele bepalingen van het Nederlandse BW niet voor overeenkomstige toepassing in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

78

aanmerking komen, houdt verband met het feit dat de Nederlandse wet
gelijke behandeling mannen en vrouwen en de Algemene wet gelijke
behandeling thans niet op Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden ingevoerd.
Artikel 8.28 (wijziging Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek BES)
Bij de beoordeling van de in Boek 8 aan te brengen wijzigingen is uitgegaan van de wenselijkheid van zo min mogelijk aanpassingen van wetgeving. Met betrekking tot de handhaving van een eigen register van
teboekstaande schepen voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba is besloten
de mogelijkheid van teboekstelling te beperken tot pleziervaartuigen in de
niet-bedrijfsmatige vaart. Gevreesd wordt voor onvoorziene gevolgen
voor de koopvaardijvaart indien binnen Nederland ook een registratiemogelijkheid in de nieuwe openbare lichamen zou bestaan. Voor
bestaande inschrijvingen zal nog moeten worden bezien welke
overgangsrechtelijke voorzieningen noodzakelijk zijn.
Boek 8 bevat regelingen inzake verkeermiddelen en vervoer. Bij het
opstellen van Boek 8 is aansluiting gezocht bij Boek 8 van het Nederlandse BW (NL BW). Echter, voor zover de bijzondere belangen van de
Nederlandse Antillen of de lokale omstandigheden dit vereisten, zijn
sommige regelingen van Boek 8 NL BW niet overgenomen. Zo ontbreken
in Boek 8 NA BW regelingen voor:
– overeenkomsten van personenvervoer (artikelen 80–121 NL BW);
– gevaarlijke stoffen aan boord van een zeeschip (artikelen 620–627 NL
BW);
– binnenvaartrecht (artikelen 770–1066 NL BW);
– wegvervoer (artikelen 1080–1220 NL BW);
– exploitatie van luchtvaartuigen en luchtrecht (artikelen 1340–1420 NL
BW);
– vervoer over spoorwegen (artikelen 1550–1680 NL BW).
Het hierboven geformuleerde uitgangspunt van zo min mogelijk aanpassingen brengt mee dat Boek 8 NA BW op dit punt niet wordt aangepast.

Onderdeel H
In het eerste lid van artikel 194 wordt de voor teboekstelling geldende
voorwaarde dat het moet gaan om een Nederlands-Antilliaans zeeschip
vervangen door de voorwaarde dat het moet gaan om een Nederlands
zeeschip. Voor Nederland zijn deze voorwaarden thans opgenomen in
artikel 311 Wetboek van Koophandel, dat evenwel niet van toepassing
wordt in de nieuwe openbare lichamen. Voor de Nederlandse Antillen is
de nationaliteit thans geregeld in het Nederlands-Antilliaans Zeebrievenbesluit, een algemene maatregel van rijksbestuur. Het is de bedoeling dat
laatstbedoelde regeling zodanig aangepast zal worden, dat daarin voor
schepen die een band hebben met de nieuwe openbare lichamen, geregeld zal worden dat zij de Nederlandse nationaliteit hebben. Het bezwaar
dat daarmee de vraag welke schepen de Nederlandse nationaliteit
hebben, is geregeld in twee afzonderlijke regelingen, weegt niet op tegen
het voordeel dat de thans bestaande regelingen zo min mogelijk worden
aangepast.
De toevoeging aan het eerste lid van de beperking dat teboekstelling
slechts mogelijk zal zijn bij pleziervaartuigen in de niet-bedrijfsmatige
vaart, is hiervoor reeds aan de orde gekomen. Indien een pleziervaartuig
op zeker moment zodanig wordt gebruikt dat niet langer gesproken kan
worden van een pleziervaartuig in de niet-bedrijfsmatige vaart, zal zulks
een grond voor doorhaling van de inschrijving in het register vormen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

79

Onderdeel W
In artikel 1303 wordt de voorwaarde voor teboekstelling van een luchtvaartuig dat het moet gaan om een Nederlands-Antilliaans luchtvaartuig
vervangen door de voorwaarde dat het moet gaan om een Nederlands
luchtvaartuig in de zin van de Wet luchtvaart. Laatstbedoelde wet wordt
van toepassing in de nieuwe openbare lichamen. Om eventuele – moeilijk
te voorziene – problemen te voorkomen als Nederlandse luchtvaartuigen
zich zonder nadere band met de nieuwe openbare lichamen zouden
kunnen inschrijven in het aldaar te houden register, wordt aan het eerste
lid een volzin toegevoegd, op grond waarvan nadere voorwaarden
kunnen worden opgenomen in een algemene maatregel van bestuur.
Deze voorwaarden zullen derhalve verband moeten houden met de verruiming die het gevolg is van de voorgestelde wijziging van het
nationaliteitsvereiste.
Artikel 8.29 (wijziging Wetboek van Koophandel BES)
In dit wetboek zijn vooral technische aanpassingen aangebracht.

Onderdeel D
De vervanging in artikel 213, tweede lid, van een aanwijzingsbesluit van
de Gouverneur door een algemene maatregel van bestuur brengt de
bepaling in overeenstemming met de Nederlandse parallelbepaling
(artikel 137, tweede lid, Wetboek van Koophandel).
Onderdeel I
Artikel 268 regelt de termijn voor aanbieding van een cheque ter betaling.
Op grond van het eerste lid geldt daarvoor thans een termijn van acht
dagen, indien de cheque in hetzelfde land uitgegeven en betaalbaar is.
Omdat er geen reden is om het uiteenvallen van de Nederlandse Antillen
gevolgen te doen hebben voor deze termijn, wordt een zin toegevoegd
dat Curaçao, Sint Maarten en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor de toepassing van deze bepaling niet als verschillende
landen gelden.
Onderdeel R
In diverse bepalingen wordt betekenis toegekend aan de omstandigheid
dat een schip de Nederlands-Antilliaanse nationaliteit heeft dan wel –
anders geformuleerd – onder de Nederlands-Antilliaanse vlag vaart. Men
zie de artikelen 377, 437, 446, 457, 666, 719 en 763. In al deze bepalingen
wordt voortaan gesproken van Nederlandse schepen dan wel de Nederlandse vlag. Omdat hier slechts gedoeld wordt op schepen die een band
hebben met de nieuwe openbare lichamen, is het wenselijk om de
werking van de genoemde bepalingen te beperken tot schepen die Nederlands zijn in de zin van de Rijksregelgeving ter zake van de nationaliteit
van schepen. Men vergelijke hetgeen hierover is opgemerkt bij de voorgestelde wijziging van artikel 194 van Boek 8 BW BES.
Onderdeel W
In het tweede lid van artikel 444 is de bevoegdheid van de Gouverneur
vervangen door de bevoegdheid om de daarbedoelde regels bij algemene
maatregel van bestuur te geven, zulks in overeenstemming van de Nederlandse bepaling van artikel 347, tweede lid, Wetboek van Koophandel.
Onderdeel X
Het vervallen van artikel 446 houdt verband met het feit dat er door het
niet inrichten van een register voor teboekstelling van zeeschepen voor de
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba geen schepen in de
zin van dit artikel zullen bestaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

80

Onderdeel GG
In artikel 511 wordt de bevoegdheid om instellingen ten behoeve van
zeelieden aan te wijzen toegedeeld aan de voorzitter van de Nederlandse
Raad voor de scheepvaart, aan wie dezelfde bevoegdheid ook in artikel
411, tweede lid, van het Nederlandse Wetboek van Koophandel is toebedeeld.
Artikel 8.30 (wijziging Faillissementswet BES)
Bij de Staten is aanhangig een ontwerp voor een eenvormige landsverordening tot aanpassing aan het nieuwe Burgerlijk Wetboek. In dit
voorstel is met dat ontwerp geen rekening gehouden.

Onderdelen A, B en C
In de eerste drie bepalingen worden alle verwijzingen naar het Burgerlijk
Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering aangepast.
Onderdeel D
In de tweede zin van het vierde lid wordt voor op dezelfde dag uitgesproken faillissementen t.a.v. dezelfde persoon geregeld welke uitspraak
als enige rechtsgevolgen heeft. Het is hierbij slechts van belang dàt de
wet een volgorde aangeeft, niet welke die volgorde is.
Onderdeel G
In het eerste lid van artikel 8 is het woord «niet» ingevoegd, omdat het
ontbreken daarvan een kennelijke omissie betrof (vgl. artikel 8, tweede lid,
tweede zin, van de Nederlandse Faillissementswet).
Onderdeel M
In artikel 6, tweede lid wordt gesproken van regelen, gegeven bij besluit
van de Gouverneur. Zie het besluit van de Gouverneur van 4 maart 1932
(P.B. 1932, no 13). Het gaat hier om een algemeen verbindend voorschrift,
dat zal worden omgezet in een algemene maatregel van bestuur.
Artikel 8.31 (wijziging van Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering BES)
Voor het burgerlijk procesrecht vormen Aruba, Curaçao, Sint Maarten, en
de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba zoveel mogelijk
één rechtsgebied. Dat uit zich bijvoorbeeld in de mogelijkheid dat een
zaak die ten onrechte bij de rechter in één van deze landen of openbare
lichamen is aangevangen, door de rechter kan worden verwezen naar de
rechter in een van de andere landen of openbare lichamen. In het huidige
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van de Nederlandse Antillen en
Aruba wordt met de uitdrukking «hier te lande» gedoeld op de Nederlandse Antillen of Aruba (artikel A). In het wetboek voor Bonaire, Sint
Eustatius en Saba zal de uitdrukking betrekking hebben op Aruba,
Curaçao, Sint Maarten, en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba. Het ligt in de rede dat hetzelfde zal worden geregeld voor de
rechtsvorderlijke wetgeving van Aruba, Curaçao, Sint Maarten, doch dat
valt uiteraard buiten het bestek van dit wetsvoorstel.
Thans bestaan tussen het in Aruba geldende Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering en het in de Nederlandse Antillen geldende Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering enige geringe verschillen, met name doordat
in het Antilliaanse wetboek steeds rekening wordt gehouden met het feit
dat hetzelfde procesrecht geldt voor Aruba, terwijl in het Arubaanse
wetboek afzonderlijke verwijzingen naar de Nederlandse Antillen
ontbreken. Wel is in artikel B van het Arubaanse wetboek bepaald dat in
de burgerlijk rechtsvorderlijke verhoudingen tot de Nederlandse Antillen
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van de Nederlandse Antillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

81

van toepassing is. Deze andere uitwerking neemt niet weg dat daarmee
ook vanuit Aruba bezien Aruba en de Nederlandse Antillen voor het
civiele procesrecht één rechtsgebied vormen. In het wetboek zoals dat
voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba zal komen te gelden, wordt op dit
punt het Antilliaanse wetboek gevolgd: zoveel mogelijk wordt het procesrecht beschreven als eenvormig en geldend voor alle landen en gebieden
van de jurisdictie van het gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba,
Curaçao en Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Of deze
wetgevingstechniek kan worden volgehouden als in de toekomst de
wetgeving van Bonaire, Sint Eustatius en Saba meer gaat afwijken van die
van de andere Caraïbische delen van het Koninkrijk, zal de toekomst
moeten uitwijzen.
Het Europese deel van Nederland heeft voor de toepassing van dit
wetboek heeft te gelden als buitenland (artikel A). Een rechtstreekse
verwijzing van zaken door gerechten op Bonaire, Sint Eustatius en Saba
naar de rechter in (het Europese deel van) Nederland is (nog) niet mogelijk gemaakt. Ook omgekeerd voorziet het Nederlandse Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering niet in rechtstreekse verwijzing van zaken van
de Nederlandse rechter naar de rechter op Bonaire, Sint Eustatius en
Saba.
Uiteraard kan de Staat der Nederlanden als eiser of gedaagde in een
procedure op Bonaire, Sint Eustatius en Saba optreden. Voor de toepassing van bepalingen zoals die omtrent rechterlijke bevoegdheid (artikel 96)
of de betekening van exploten, zal Staat daarbij (mede) woonplaats
dienen te hebben op Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Ook in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering is een aanzienlijk
aantal louter technische wijzigingen nodig; deze zijn in het navolgende
niet afzonderlijk toegelicht.

Onderdeel A
In artikel A zijn enkele definities aangepast, zoals die van de hiervoor
reeds besproken begrippen «hier te lande» en «buitenland» en van het
gemeenschappelijk Hof van Justitie.
Onderdeel B
In dit onderdeel wordt artikel 5 gewijzigd. In de regeling voor het doen
van exploten wordt rekening gehouden met de mogelijkheid dat een
exploot dient te worden gedaan aan de Staat der Nederlanden of aan de
Rijksvertegenwoordiger.
Onderdeel F
Artikel 96 wordt door middel van dit onderdeel gewijzigd. Voor de toepassing van bepalingen omtrent relatieve bevoegdheid wordt in veel gevallen
aangeknoopt bij de woonplaats van de gedaagde. In verband met de
mogelijkheid dat de Staat der Nederlanden wordt gedaagd, dient de Staat
ter plaatse (mede) woonplaats te hebben. Voor de Nederlandse Antillen
en Aruba bepaalt artikel 96 thans dat als haar woonplaats wordt
beschouwd de plaats waar de regering haar zetel heeft. Voor de Staat der
Nederlanden kan worden aangeknoopt bij de plaats vanwaaruit de Staat
in elk van de openbare lichamen uitvoeringswerkzaamheden verricht.
Deze zal, voor zover nu bekend, worden aangeduid als Regional Service
Center.
Onderdeel H
Dit onderdeel stelt voor artikel 103b te herzien. Hiervoor kwam reeds aan
de orde dat Aruba en de Nederlandse Antillen thans één rechtsgebied
vormen voor het burgerlijk procesrecht. Voor de toepassing van de
bekende regel (vgl. artikel 109 van het Nederlandse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering) dat bij gebreke van een bevoegde rechter op andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

82

gronden bevoegd is de rechter van de woonplaats van eiser, zou dit
moeten betekenen dat als de gedaagde in Aruba woont, de rechter in de
Nederlandse Antillen niet bevoegd is, ook al woont de eiser daar. In de
huidige tekst van artikel 103b is dit niet helder uitgedrukt, doordat Aruba
niet is vermeld. In het Arubaanse wetboek ontbreken afzonderlijke bepalingen over relatieve bevoegdheid zelfs helemaal. In de voorgestelde
redactie van artikel 103b wordt met het hiervoor aangeduide beginsel van
één rechtsgebied nadrukkelijker rekening gehouden. Uitvloeisel daarvan is
dat onder omstandigheden een zaak waar ieder (ander) aanknopingspunt
voor relatieve bevoegdheid van de rechter ontbreekt, slechts aanhangig
gemaakt kan worden te Curaçao. Deze benadering is uiteraard slechts
verantwoord zolang de regels van internationale rechtsmacht van de
verschillende landen niet uiteenlopen. De internationale rechtsmacht
wordt thans bij gebreke van afzonderlijke rechtsmachtregels nog vooral
bepaald door het beginsel van «distributie is attributie». Daarin wordt met
dit wetsvoorstel geen verandering gebracht.

Onderdeel J
Geen verplichting tot zekerheidstelling voor proceskosten bestaat als een
eventuele proceskostenveroordeling ter plaatse van de woon- of gewone
verblijfplaats van degene van wie zekerheid gevorderd wordt, zal kunnen
worden verhaald op grond van artikel 40 van het Statuut voor het Koninkrijk of een verdrag. In de nieuwe staatkundige verhoudingen zullen rechterlijke uitspraken van de rechter in Bonaire, Sint Eustatius en Saba mede
ten uitvoer gelegd kunnen worden in het Europese deel van het Koninkrijk, niet op grond van artikel 40 van het Statuut maar op grond van een
daartoe in de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba op te nemen bepaling. In artikel 122 wordt met deze mogelijkheid
rekening gehouden. Een overeenkomstige wijziging wordt aangebracht in
artikel 224, tweede lid, van het Nederlandse Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering.
Onderdeel L
Dit onderdeel stelt voor artikel 429c te wijzigen.
a. Deze wijziging is toegelicht bij de wijziging van artikel 24 van Boek 1
van het Burgerlijk Wetboek BES. In zaken waar akten van de burgerlijke
stand zijn of moeten worden opgenomen in de Haagse registers van
de burgerlijke stand, die behalve voor het Europese deel van het
Koninkrijk ook voor de openbare lichamen een centrale functie zal
vervullen, ligt het in de rede dat verzoeken kunnen worden gedaan aan
de rechter in de openbare lichamen. Het lijkt bezwaarlijker voor verzoekers om in dergelijke zaken te moeten procederen in Den Haag dan het
voor de Haagse ambtenaar van de burgerlijke stand is om bij de
rechter in een van de openbare lichamen verweer te moeten voeren.
Daarbij moet bedacht worden dat de ambtenaar zich in de praktijk zal
kunnen doen vertegenwoordigen door een ambtenaar van de burgerlijke stand ter plaatse, indien het komt tot een mondelinge behandeling. De voorgestelde bepaling leent zich voor overeenkomstige
toepassing in het vermoedelijk wel uiterst zeldzame geval dat de
procedure wordt aangevangen met een vordering van het openbaar
ministerie.
b. De tweede zin in het vijfde lid bevat een bijzondere regel voor concentratie van bevoegdheid van de rechter te Curaçao in zaken in de Nederlandse Antillen betreffende rechtsvermoeden van overlijden en vaststelling van overlijden in de gevallen bedoeld in artikel 1:426 BW. Voor
Curaçao en Sint Maarten bestaat aan een dergelijke regel geen
behoefte meer, nu deze landen elk slechts één gerecht in eerste aanleg
zullen krijgen. Voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba wordt de bestaande situatie in die zin aangepast dat wordt voorzien in concentratie bij de rechter te Bonaire. De bepaling laat in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

83

midden in welke gevallen een zaak door de rechter in de openbare
lichamen moet worden behandeld en in welke gevallen door de
rechter van Aruba, Curaçao of Sint Maarten. Dat bezwaar geldt evenzeer voor de huidige bepaling, die in het midden laat wanneer een zaak
door de Arubaanse dan wel de Antilliaanse rechter moet worden
behandeld. In de praktijk lijkt dit geen problemen op te leveren en zal
daarvoor wel worden aangeknoopt bij de woon- of bekende verblijfplaats van de (vermoedelijk) overledene.
c. De algemene restbepaling van het achtste lid is voor de verzoekschriftprocedure de pendant van (het slot van) artikel 103b voor de
dagvaardingsprocedure. Men vergelijke hetgeen ter toelichting van die
bepaling is opgemerkt. In de nieuwe formulering wordt ook Aruba
vermeld, om tot uitdrukking te brengen dat als de verzoeker woonplaats heeft te Aruba, als hoofdregel (eerste lid, onder a) de Arubaanse
rechter bevoegd is, zulks met uitsluiting van de rechters in de andere
gebieden (tenzij die hun bevoegdheid op één van de aanvullende
bevoegdheidsgronden kunnen baseren). Ook hier kan het zich voordoen dat het eerste tot en met zevende lid geen bevoegde rechter
aanwijst en behoefte is aan een aanvullende bevoegdheid. Voor deze –
naar aan te nemen valt: zeldzame – gevallen is vanuit de gedachte van
één rechtsgebied de aanvullende bevoegdheid van de rechter te
Curaçao gehandhaafd.

Onderdeek R
In dit onderdeel wordt artikel 479 gewijzigd. Opmerking verdient dat met
het in deze bepaling bedoelde begrip «openbaar lichaam» voortaan uiteraard mede gedoeld wordt op de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Onderdeel T
In dit onderdeel wordt artikel Met de wijziging wordt rekening gehouden
met de mogelijkheid dat in Bonaire, Sint Eustatius en Saba geen eigen
geld zal worden uitgegeven, doch gebruik zal worden gemaakt van een
andere valuta, zoals de Amerikaanse dollar.
Artikel 8.32 (wijziging Auteurswet BES)
De wijzigingen in deze wet zijn uitsluitend van technische aard.
Artikel 8.33 (wijziging Wet aansprakelijkheidsverzekering
motorrijtuigen BES)
De wijzigingen in deze wet zijn overwegend van technische aard. Ongewijzigd blijft dat ook op de BES-eilanden een verzekeringsplicht blijft gelden
voor motorrijtuigen. Voor de verzekeraar bij wie een dergelijke verzekering moet zijn afgesloten, kan het volgende worden opgemerkt. Volgens
de Landsverordening moet het gaan om verzekeraars die in het bezit zijn
van een BNA-vergunning, dat wil zeggen verzekeraars met vestiging (zetel
of bijkantoor) op de Nederlandse Antillen (artikel 5 Lvo Toezicht
verzekeringsbedrijf). Verzekeraars op Curaçao en Sint Maarten zijn in de
toekomst voor hun activiteiten op de BES-eilanden (waarschijnlijk) niet
meer vergunningplichtig, omdat die activiteiten dan kwalificeren als
dienstverrichting (inkomende dienstverrichting door verzekeraars is noch
onder de Wft noch onder de Lvo Toezicht Verzekeringsbedrijf vergunningplichtig). In de nieuwe situatie zal dienstverrichting vermoedelijk de regel
en vestiging de uitzondering zijn. Om die reden is in artikel 1 de zinsnede
«verzekeringsonderneming die in het bezit is van een vergunning»
vervangen door een daarmee rekening houdende formulering, ontleend
aan de overeenkomstige formulering in artikel 1 van de (Nederlandse) Wet
aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

84

De bepalingen betreffende het Waarborgfonds motorverkeer zijn tot op
heden niet in werking getreden. Een waarborgfonds, jegens wie benadeelden aanspraak op schadevergoeding kunnen maken als de veroorzaker van het ongeval niet kan worden achterhaald of onverzekerd blijkt,
kan echter bezwaarlijk worden gemist. Om die reden is het wenselijk dat
de desbetreffende bepalingen – met enige wijzigingen – alsnog in werking
kunnen treden. Daarbij is er op praktische gronden voor gekozen dat het
Nederlandse Waarborgfonds Motorverkeer ook zal optreden als waarborgfonds voor de BES-eilanden. De aansprakelijkheid van het fonds wordt
beperkt tot schade door letsel of overlijden. Voor schade aan zaken (materiële schade) is het ontbreken van aansprakelijkheid van het fonds niet
zodanig klemmend, dat daarin onmiddellijk dient te worden voorzien.
Een onderdeel dat nog nader zal moeten worden bezien betreft de vraag
naar de waarborging van de verplichtingen van het fonds, in het geval dat
het vermogen van het fonds tekortschiet om aan de verplichtingen te
voldoen. In Nederland worden de verplichtingen van het fonds gewaarborgd door de verzekeraars die bijdragen aan het fonds (artikel 24a WAM).
Daarnaast waarborgt de Staat deze verplichtingen, doch slechts voor een
gedeelte dat overeenkomt met het aantal (van verzekering vrijgestelde)
motorrijtuigen van de Staat in verhouding tot het aantal motorrijtuigen
dat waarvoor verzekeringen zijn afgesloten. In de Antilliaanse regeling
wordt de waarborgfunctie geheel door de Staat vervuld (artikel 15, derde
lid). Gelet op het verhoudingsgewijs zeer geringe aantal motorrijtuigen
lijkt een waarborging door primair verzekeraars moeilijk te realiseren, als
het desbetreffende risico voor de BES-eilanden niet wordt samengevoegd
met het Nederlandse risico. Voor een verzekeraar die een of meer verzekeringen op de BES-eilanden afsluit, zal het desbetreffende risico immers
moeilijk te bepalen zijn. Samenvoeging van de risico’s voor de
BES-eilanden en voor het Europese deel van Nederland zou dit probleem
ondervangen. Een bezwaar dat daartegen gevoeld wordt is evenwel dat
het aantal onverzekerde motorrijtuigen op de BES-eilanden thans veel
hoger schijnt te zijn dan in Nederland. Ten einde bij de invoering van de
regels omtrent het waarborgfonds met deze omstandigheden rekening te
kunnen houden, zullen de gewijzigde bepalingen eerst in werking treden
met ingang van een bij afzonderlijk koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
Dat biedt ook gelegenheid om na te gaan of de waarborgfunctie in de wet
(artikel 15) moet worden aangepast aan de Nederlandse regeling ter zake.

Onderdeel A
De gewijzigde definitie van het begrip «verzekeraar» is hiervoor reeds
toegelicht.
Toegevoegd is een definitie van «Waarborgfonds Motorverkeer», waarvoor wordt verwezen naar artikel 23 van de Nederlandse wet.
Onderdeel M
De aanwijzing in artikel 15, eerste lid, van het Waarborgfonds Motorverkeer dat ook in Nederland optreedt, is hiervoor reeds toegelicht. Vgl.
de toevoeging aan artikel 1 en voorts artikel 23 van de Nederlandse WAM.
De waarborgfunctie van het tweede lid is van belang voor het geval het
(daartoe bestemde deel van) het vermogen van het waarborgfonds ontoereikend is om aan de verplichtingen op grond van deze wet te voldoen.
Hiervoor is reeds ingegaan op het verschil met artikel 24a van de Nederlandse WAM, waar de functie hoofdzakelijk door de bijdragende verzekeraars wordt vervuld.
Onderdeel N
Bij de wijziging van artikel 16 vergelijke men artikel 24, eerste en tweede
lid, van de Nederlandse WAM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

85

Onderdeel O
Artikel 16A kan vervallen, aangezien er geen behoefte bestaat aan bijzonderde voorschriften omtrent de belegging van gelden van het Nederlandse waarborgfonds.
Onderdeel P
De aansprakelijkheid van het fonds wordt beperkt tot schade door letsel of
overlijden. Voor schade aan zaken (materiële schade) is het ontbreken van
aansprakelijkheid van het fonds niet zodanig klemmend, dat daarin
onmiddellijk dient te worden voorzien. De uitsluiting van schade aan
zaken wordt gerealiseerd door de wijziging van het vierde lid.
Onderdeel Q
Artikel 20, eerste en tweede lid, komen inhoudelijk grotendeels overeen
met artikel 28, eerste en tweede lid, Wet aansprakelijkheidsverzekering
motorrijtuigen. De schrapping in het eerste lid van de onduidelijke verwijzing naar het (nog niet in werking getreden) artikel 16 houdt verband met
de omstandigheid dat in artikel 28 van de Nederlandse wet een vergelijkbare verwijzing (naar artikel 24 WAM) ontbreekt. De overige leden van
artikel 20 komen in de Nederlandse wet niet voor. Ook in deze wet kunnen
zij vervallen, nu zij betrekking hebben op materie die, voor zover een
regeling daarvan nodig is, een plaats dient te vinden in de wetgeving
betreffende het financiële toezicht op verzekeraars.
Onderdeel Y
Artikel 30 betreft een wijziging in een andere landsverordening, welke
geen zelfstandige betekenis meer heeft en om die reden kan vervallen.
Onderdeel AA
Het eerste lid van artikel 32 betreffende de inwerkingtreding van de bepalingen over het waarborgfonds is hiervoor reeds toegelicht.
Tweede lid. De aansprakelijkheid van het waarborgfonds wordt beperkt tot
schade uit feiten die zich voordoen vanaf de datum van inwerkingtreding
van de zojuist bedoelde bepalingen.
Artikel 8.34 (wijziging Wet aansprakelijkheid olietankschepen
BES)

Onderdeel H
De exclusieve bevoegdheid van de rechter te Curaçao is vervangen door
die van de rechter te Bonaire.
Onderdeel L
Hoewel voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba nog slechts teboekstelling
van pleziervaartuigen in de niet-bedrijfsmatige vaart mogelijk zal zijn, is er
zekerheidshalve voor gekozen de in artikel 14 neergelegde verzekeringsverplichting, die voortvloeit uit het verdrag tot uitvoering waarvan de wet
strekt, niet te schrappen. In de praktijk zal deze bepaling naar verwachting
geen rol spelen.
Artikel 8.35 (wijziging Wet schadefonds olietankschepen BES)

Onderdeel A
In overeenstemming met de Nederlandse Wet schadefonds olietankschepen worden de ministeriële bevoegdheden op grond van deze regeling ondergebracht bij de minister van Economische Zaken.
Onderdeel J
In de regeling voor betekening in geval van strafvervolging op grond van
deze wet is de verfijning aan het slot geschrapt, omdat de bedoeling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

86

de (kennelijk foutieve) verwijzing niet kan worden vastgesteld en de regeling ook zonder deze verfijning een behoorlijke regeling oplevert, aangezien zij toepasselijkheid inhoudt van de algemene betekeningsvoorschriften uit het Wetboek van Strafvordering BES.
Artikel 8.36 (wijziging Wet overeenkomsten langs elektronische
weg BES)
De wijzigingen in deze regeling behoeven geen afzonderlijke toelichting,
nu zij uitsluitend technisch van aard zijn.
Artikel 8.37 (wijziging Wet inzake erkenning
rechtspersoonlijkheid vreemde vennootschappen BES)
De aanpassing in deze wet is uitsluitend technisch van aard.
Artikel 8.38 (wijziging Uitvoeringswet van het tussen Nederland
en Groot-Britannië gesloten verdrag, houdende bepalingen tot het
vergemakkelijken van het voeren van rechtsgedingen BES)
De wijzigingen in deze regeling behoeven geen afzonderlijke toelichting,
nu zij uitsluitend technisch van aard zijn.
Artikel 8.39 (wijziging Uitvoeringswet Rechtsvorderingsverdrag
1954 BES)
De wijzigingen in deze regeling behoeven geen afzonderlijke toelichting,
nu zij uitsluitend technisch van aard zijn.
Artikel 8.40 (wijziging Uitvoeringswet van het Verdrag tussen het
Koninkrijk der Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland
betreffende de wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van
rechterlijk beslissingen en andere executoriale titels in
burgerlijke zaken BES)
De wijzigingen in deze regeling behoeven geen afzonderlijke toelichting,
nu zij uitsluitend technisch van aard zijn.
Artikel 8.41 (wijziging Uitvoeringswet van de Europese
Overeenkomst nopens het verstrekken van inlichtingen over
buitenlands recht BES)
De wijzigingen in deze regeling behoeven geen afzonderlijke toelichting,
nu zij uitsluitend technisch van aard zijn.
Artikel 8.42 (wijziging Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek
BES)
Deze wet bevat regels van overgangsrecht met het oog op de invoering
van het nieuwe Burgerlijk Wetboek in de Nederlandse Antillen. De
verschillende Boeken van het Burgerlijk Wetboek zijn niet alle op hetzelfde
tijdstip ingevoerd. In verband daarmee heeft de wet in zekere zin het
karakter van «aanbouwwetgeving»: voor elk van de Boeken is een afzonderlijke titel met overgangsbepalingen opgenomen, voorafgegaan door
een eerste titel waarin enige algemene overgangsbepalingen zijn opgenomen. Wordt op enig moment het Burgerlijk Wetboek uitgebreid met een
nieuw Boek of een nieuwe titel en is daarvoor, in aanvulling op de algemene bepalingen van overgangsrecht die dan eveneens van toepassing
zijn, een overgangsrechtelijke voorziening nodig, dan wordt deze opgenomen in deze Overgangswet. Anders gezegd: hoewel deze wet in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

87

huidige vorm betrekking heeft op rechtsovergangen die in het verleden
liggen, dient de wet ook geschikt te zijn voor toevoeging van nieuwe
bepalingen van overgangsrecht, zodra wijzigingen in het Burgerlijk
Wetboek daartoe aanleiding geven.
In verband met het voorgaande zijn enige wijzigingen wenselijk gebleken.
Zo is in bepalingen waar wordt verwezen naar andere bepalingen van
deze regeling, «landsverordening» gewijzigd in «wet», zulks in overeenstemming met de toegevoegde citeertitel van de wet. Aanduidingen van
andere regelingen, zoals het Faillissementsbesluit 1931 in artikel 10, derde
lid, zijn evenwel niet aangepast. Dit houdt verband met het feit dat de
desbetreffende bepalingen in de eerste plaats overgangssituaties
betreffen van oud naar nieuw Nederlands-Antilliaans recht, en de voor
deze overgangssituaties geldende regels nog steeds toepassing moeten
kunnen vinden. Om de Overgangswet ook voor de toekomst bruikbaar te
maken, wordt in artikel 1, derde lid, bepaald dat aanduidingen van enige
regelingen met de Nederlands-Antilliaanse naam voor zover nodig mede
dienen te worden verstaan als verwijzingen naar de regelingen zoals zij
voortaan zullen komen te heten. Het komt erop neer dat in voorkomende
gevallen de toevoeging «BES» zal moeten worden «ingelezen».
Hoewel de wet bepalingen bevat waarvan kan worden aangenomen dat
de daarin geregelde situatie zich niet meer zal voordoen, is ervan afgezien
om deze te schrappen. Niet steeds valt namelijk met zekerheid aan te
geven of een overgangsbepaling daadwerkelijk geheel is uitgewerkt.
Voor de overgangsrechtelijke vragen van privaatrechtelijke aard die
kunnen rijzen in verband met het tot het Nederlandse staatsbestel gaan
behoren van de BES-eilanden, zullen veelal goede antwoorden kunnen
worden gevonden door overeenkomstige toepassing van de regels –
vooral de algemene regels – van de Overgangswet nieuw Burgerlijk
Wetboek BES. Een bepaling van die strekking zal worden voorgesteld in
de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Artikel 8.43 (wijziging Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek
BES, tweede gedeelte)
Deze wet bevat regels van overgangsrecht ter zake van de wijzigingen die
ter gelegenheid van de invoering van het Nederlands-Antilliaanse nieuwe
Burgerlijk Wetboek zijn aangebracht in de toen bestaande wetgeving. De
regeling is opgezet als een aanvulling op de Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek BES. Zij bevat in het bijzonder overgangsregels in verband
met de vaststelling van het nieuwe Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, wijzigingen in het Faillissementsbesluit 1931 en de invoering van de
Landsverordening openbare registers. Omdat deze regels steeds betrekking hebben op wetswijzigingen die in het verleden hebben plaatsgevonden en de wet geen algemene regels bevat die mede bestemd zijn om
bij toekomstige wijzigingen te gelden, behoeft de regeling thans geen
inhoudelijke wijziging.

§ 2.2 Staats- en bestuursrecht
Artikel 8.44 (wijziging Wet administratieve rechtspraak BES)
De bestuursrechtspraak op basis van de Landsverordening administratieve rechtspraak blijft vooralsnog bestaan. Om deze reden is de Landsverordening administratieve rechtspraak overgenomen, zij het met een
enkele wijziging. De meeste wijzigingen zijn hoofdzakelijk van technische
aard en behoeven daarom geen uitgebreide toelichting. Het gaat daarbij
onder meer om de vervanging van verwijzingen naar wetgeving en
vervanging van begrippen aan de nieuwe staatkundige verhoudingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

88

Wel moet worden opgemerkt dat de minimumleeftijd als vereiste voor de
benoeming tot bijzondere rechter niet is overgenomen (zie wijziging van
artikel 12). Er is onzes inziens in het onderhavige geval geen objectieve
rechtvaardigingvoor de leeftijdsgrens van 30 jaar omdat andere geschikte
selectiecriteria dan leeftijd voorhanden zijn.
Artikel 8.45 (wijziging Advocatenwet BES)
Naast de benodigde technische aanpassingen is de Advocatenlandsverordening 1959 is op enkele punten gemoderniseerd.
De beroepsvereisten zijn in overeenstemming gebracht met de
opleidingsvereisten die ook gelden voor rechters in het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere
eisen worden gesteld. Er moet daarbij worden aan de vereisten zoals die
zijn vastgelegd in het Besluit beroepsvereisten advocatuur.
Verder is de voorziening van de Raad van Toezicht en de Raad van Discipline in verband met de ontmanteling van het Land Nederlandse Antillen
in die zin dat deze raden voortaan zijn gevestigd in de vestigingsplaats
van het Gerecht van eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De
mogelijkheid om elders zitting te houden is opengehouden om daarmee
ook samenwerkingsverbanden met de raden van toezicht en van discipline van Curaçao en Sint Maarten open te houden. Gelet op de schaalgrootte van de eilanden zou een dergelijk samenwerkingsverband doelmatig kunnen zijn.
Een meer inhoudelijke wijziging betreft de schrapping van de figuur van
de zaakwaarnemer. Gebleken is dat deze figuur niet meer in de praktijk
voorkomt en er ook geen behoefte meer is om deze figuur te behouden.
Ook wordt de figuur van de belastingadviseur die in rechte optreedt, en
waaraan in de Advocatenverordening eisen wordt gesteld, uit de
Advocatenwet BES gelaten. Deze figuur is een vreemde eend in de bijt bij
de regeling van de advocatuur.
Artikel 8.46 (wijziging Wet beëdigde vertalers BES)
In deze wet zijn alleen technische wijzigingen aangebracht.
Artikel 8.47 (wijziging Deurwaarderswet BES)
Het Deurwaardersreglement dat de status had van een landsbesluit
houdende algemene maatregelen is tot wet verheven omdat de gerechtsdeurwaarders in Nederland een wettelijke regeling kennen.
Ook hier zijn de wijzigingen voornamelijk technisch van aard. Er zijn
enkele bepalingen gemoderniseerd zoals artikel 4, waar de minimumleeftijdsgrens is geschrapt, en in artikel 9 is de zogeheten aanzegging en
publicatieplicht explicieter geregeld.
De deurwaarder zal voortaan bij koninklijk besluit worden benoemd
(artikel 1).
Mede gelet op de voorgestelde benoeming bij koninklijk besluit wordt met
de aanpassing van artikel 15, dat betrekking heeft op taakverwaarlozing en
ander laakbaar handelen van de deurwaarder, voorgesteld de taak van de
Gouverneur deels over te dragen aan de President van het Gemeenschap-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

89

pelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba en deels aan de Minister van Justitie.
Meest ingrijpende aanpassing is de introductie van de zogeheten derdenrekening (het nieuwe artikel 12a). Op de derdenrekening kunnen en
worden uitsluitend gelden van cliënten gestort. Het saldo op de derdenrekeningen behoort niet tot het vermogen van de deurwaarder. Hij is
echter bevoegd tot het verrichten van transacties in opdracht van de
cliënten c.q. rechthebbenden. Wij hechten veel waarde aan een dergelijke
regeling uit oogpunt van cliëntenbescherming en het voorkomen van
malversaties omdat deurwaarders openbare ambtenaren zijn.
Zoals gezegd, behoort het saldo op de derdenrekening niet tot het
vermogen van de deurwaarder. De cliënten worden daardoor beschermd
tegen eventueel faillissement van de deurwaarder. Bij een eventueel faillissement hebben zij een positie die hen bevoorrecht boven de andere
schuldeisers van de deurwaarder, ook de privé schuldeisers.
De regeling van de derdenrekening is nagenoeg identiek aan artikel 19a
van de Gerechtsdeurwaarderswet.
Artikel 8.48 en 8.49 (wijziging Wet hazardspelen BES I en II)
In deze wet zijn technische aanpassingen gepleegd. Daarnaast is artikel 1a
van de landsverordening geschrapt. Deze schrapping achten wij noodzakelijk.
Artikel 8.50 (wijziging Wet speelvergunningsrecht hazardspelen
BES)
In deze wet zijn uitsluitend technische aanpassingen gepleegd.
Artikel 8.51 (wijziging Wet op de justitiële documenten en op de
verklaringen omtrent gedrag BES)
Naast technische aanpassingen, is een nieuwe titel ingevoegd die betrekking heeft op de rechten van betrokkene op kennisneming en verbetering
van de gegevens die over hem zijn vastgelegd in strafregisters.
Deze nieuwe titel, titel IA, is ingegeven door artikel 10, derde lid, van de
Grondwet. Die bepaling geeft een opdracht aan de wetgever om rechten
van de betrokkene op kennisneming van en over de hem vastgelegde
gegevens, het gebruik daarvan, en de verbetering van die gegevens, vast
te leggen.
In titel IA is vastgelegd dat een ieder kan vragen of zijn gegevens zijn
verstrekt en welke gegevens het betreft (artikel 14a). Let wel, deze informatie wordt nimmer schriftelijk verstrekt, tenzij het een weigering betreft.
Die weigering is vatbaar voor beroep.
Verder legt het de verplichting op aan de Minister van Justitie om elke
verstrekking vast te leggen en de informatie daarover ten minste een jaar
te bewaren, zodat deze door de betrokkene kan worden opgevraagd
(artikel 14b). Binnen vier weken dient de betrokkene antwoord te krijgen
(artikel 14c).
Er zijn uitzonderingen op het recht op kennisneming. Mededeling kan
achterwege blijven wanneer het belang van de veiligheid van de staat, het
voorkomen, opsporen en vervolgen van strafbare feiten, de bescherming
van de rechten van betrokkene en van anderen in het geding is (artikel
14f).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

90

Tegen een schriftelijke beslissing op het verzoek om kennisneming, kan
beroep worden ingesteld op grond van de Wet administratieve rechtspraak BES.
Het recht op kennisneming is niet kosteloos. Er kan een vergoeding daarvoor worden gevraagd.
De wijziging in onderdeel R vloeit voort uit de schrapping van de figuur
van zaakwaarnemer in de Advocatenwet BES (zie toelichting bij artikel
8.46).
Artikel 8.52 (wijziging Wet kosteloze rechtskundige bijstand BES)
In deze wet wordt de huidige situatie op de eilanden waarbij de gezaghebber de verzoeken om kosteloze rechtskundige bijstand beoordeelt,
expliciet in de wet tot uitdrukking gebracht. Bij ministeriële regeling
kunnen nadere regels worden gesteld aan de beoordeling.
Voor het overige wordt de huidige situatie en werkwijze voortgezet.
Artikel 8.53 (wijziging Loterijwet BES)
In deze wet zijn uitsluitend technische aanpassingen gepleegd.
Artikel 8.54 (wijziging Wet op het notarisambt BES)
In de Wet op het notarisambt BES is het grootste verschil ten opzichte de
Landverordening op het notarisambt BES, de introductie van de derdenrekening. Over deze derdenrekening is bij de Deurwaarderswet BES al het
een en ander opgemerkt.
Verder is bij de regeling over de Kamer van Toezicht ook de mogelijkheid
van samenwerking met de andere landen in het Koninkrijk opengelaten.
Artikel 8.55 (wijziging Onteigeningswet BES)
Naast de gebruikelijke technische aanpassingen, is de Onteigeningslandsverordening op twee inhoudelijke punten aangepast.
De voornaamste inhoudelijke aanpassing betreft de schrapping van titel II.
Wij menen dat deze titel niet nodig is. Bij besmetting ligt veelal tijdelijke
ontruiming in de rede in plaats van onteigening.
Daarnaast is onteigening bij watersnood of dreigende watersnood opgenomen in de wet.
Het is namelijk denkbaar dat overstroming of dreigende overstroming een
zodanige omvang en ontwrichting op de samenleving heeft dat ook de
betrokken Nederlandse minister over deze bevoegdheid moet kunnen
beschikken.
Door de toevoeging van watersnood wordt gewaarborgd dat de hoogste
burgerlijke of militaire overheid ter plaatse aanwezig, en zonodig de
betrokken minister, kunnen beschikken over vergelijkbare bevoegdheden,
waarover zij in het Europese deel van Nederland kunnen beschikken.
De betrokken minister kan deze bevoegdheid mandateren, bijvoorbeeld
aan de Rijksvertegenwoordiger. Dit kan nodig zijn mede vanwege de grote
afstand van de openbare lichamen ten opzichte van het Europese deel van
Nederland. Artikel 10:4 van de Awb, dat bepalingen bevat over mandaat,
wordt buiten toepassing verklaard. Die bepaling legt vast dat er instemming moet worden gevraagd bij verlening van mandaat ingeval de
mandataris niet werkzaam is onder de verantwoordelijkheid van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

91

mandans. In een situatie zoals bij watersnood is het uitdrukkelijk vragen
van instemming van de mandataris niet altijd opportuun.
Artikel 8.56 en 8.57 (wijzigingen Vuurwapenwet BES en de
Wapenwet BES)
Beide wetten bevatten hoofdzakelijk technische wijzigingen.
Artikel 8.58 (wijziging Wet op de weerkorpsen BES)
In deze wet zijn uitsluitend technische aanpassingen aangebracht.

§ 2.3 Strafrecht
Artikel 8.59 (wijziging Wet beginselen gevangeniswezen BES)
Op grond van artikel 2 van de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba blijft de Landsverordening beginselen gevangeniswezen als Wet beginselen gevangeniswezen BES van toepassing in de
openbare lichamen. Onderhavig artikel beoogt deze wet aan te passen
aan de nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk.
De wijzigingen die in de onderdelen A tot en met E worden voorgesteld,
zijn louter technisch van aard. De aanpassing van het begrip «landsinrichting voor ter beschikking gestelden» in een «door Onze Minister
aangewezen instelling» laat meer ruimte voor flexibiliteit (Vgl. tevens de
wijzigingen in de onderdelen F en M). Onderdeel C schrapt artikel 3,
tweede lid, dat de aanwezigheid van een huis van bewaring op elk eiland
voorschrijft. Door schrapping van dit voorschrift wordt de bestemmingsregeling ook op dit punt flexibel gehouden. De wet moet niet tot bestemming van instellingen verplichten indien de noodzaak daartoe in de praktijk blijkt te ontbreken. De verwijzingen naar het Wetboek van Strafrecht
van de Nederlandse Antillen worden vervangen door een verwijzing naar
het Wetboek van Strafrecht BES (onderdeel D). De onderdelen F tot en
met N en Q zijn eveneens technisch van aard en behoeven geen toelichting.
Het voorgestelde artikel 23 (onderdeel O) regelt de bevoegdheid om de
gedetineerde in afzondering te plaatsen. Het voorschrift is overgenomen
uit artikel 5 van het Huishoudelijk reglement penitentiaire inrichtingen
1999, een ministeriële beschikking met algemene werking. Het betreft een
ingrijpende bevoegdheid, reden waarom artikel 23 haar wettelijk wil
vormgeven (vgl. artikel 24 van de Penitentiaire beginselenwet (Pbw)).
Voorgesteld wordt ook om het recht op medische verzorging op het
niveau van de wet te regelen (onderdeel R). Daartoe wordt een nieuw
artikel 32a geïntroduceerd dat sterk verwant is aan artikel 42 Pbw. Artikel
32a, tezamen met de daarop gebaseerde regelingen, komt in de plaats van
de voorschriften, neergelegd in de artikelen 7 tot en met 12 van de
Gevangenismaatregel 1999, een landsbesluit, houdende algemene maatregelen.
Onderdeel T strekt tot opneming van de artikelen 37a tot en met 37l. Deze
artikelen behelzen controle- en ordebevoegdheden die een inbreuk op de
rechten en vrijheden van de gedetineerde kunnen opleveren. Wettelijke
verankering ligt daarom in de rede. De artikelen 37a tot en met 37k komen
in de plaats van de artikelen 27 tot en met 33 van de Gevangenismaatregel 1999 waarop zij grotendeels is gebaseerd. Daarnaast is inspiratie geput uit hoofdstuk VI Pbw.
Het voorgestelde artikel 37k voorziet in een expliciete wettelijke grondslag
voor het gebruik van geweld, waarvoor artikel 35 Pbw model heeft
gestaan. In samenhang met de wettelijke grondslag voor het gebruik van
geweld wordt tevens voorgesteld de beklagregeling te verruimen (vgl.
onderdeel W).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

92

Onderdeel X vervangt het huidige hoofdstuk XIII dat enkele slotbepalingen bevat die zijn uitgewerkt. Volstaan kan worden met een bepaling
tot vaststelling van een citeertitel.
Het voorgestelde artikel 45 verduidelijkt dat de beslissingen die voor het
moment van transitie zijn genomen door de directeur of een andere
bevoegde medewerker met betrekking tot medische verzorging, veiligheid, orde of goede gang van zaken ook na de transitie hun geldigheid
blijven behouden.
Artikel 8.60 (wijziging Wet bepalingen tegen verstekelingen BES)
Op grond van artikel 1 van de Verordening van den 9den mei 1932,
houdende bepalingen tegen verstekelingen is strafbaar «hij, die zich
bevindt of bevonden heeft aan boord van eenig vaartuig, met het
oogmerk zich daarmede te doen vervoeren zonder voorafgaande vergunning van den eigenaar, huurder of schipper». Er is geen aanleiding om in
het licht van de nieuwe staatkundige verhoudingen over de strafwaardigheid van deze gedragingen anders te oordelen. Om die reden blijft
degene die zich na de transitie aan dit misdrijf schuldig maakt strafrechtelijk aansprakelijk, maar dan krachtens de Wet, houdende bepalingen tegen
verstekelingen BES. Dit artikel beoogt drie wijzigingen van technische
aard door te voeren.
In artikel 1 wordt het geldboetebedrag vervangen door een geldboetecategorie, overeenkomstig de keuze voor de invoering van een systeem
van geldboetecategorieën in de openbare lichamen (vgl het algemeen
deel van de memorie van toelichting, onder punt 14). (onderdeel A). Daarnaast wordt voorgesteld de verwijzing naar de term «verordening» in
artikel 2 te schrappen (onderdeel B). Voorts kan artikel 3 komen te
vervallen, nu het hier gaat om een uitgewerkte bepaling (onderdeel C).
Artikel 8.61 (wijziging Wet inzake bevolen of toegelaten
vrijheidsbeneming BES)
De Verordening van 30 december 1890 tot verzekering van de toepassing
van de bij algemene verordeningen bevolen of toegelaten vrijheidsbeneming geeft enkele algemene regels met betrekking tot de uitoefening van
bevoegdheden tot vrijheidsbeneming. Het gaat hierbij om de mogelijkheid
tot vrijheidsbeneming waarin is voorzien door andere wettelijke regelingen dan het Wetboek van Strafvordering BES. De regeling beperkt de
kring van personen die tot toepassing van deze bevoegdheid kunnen
overgaan tot «de tot aanhouding bevoegde openbare macht» (artikel 1).
Daarnaast verzekeren de artikelen 2 en 4 dat bij binnentreding de voorschriften van titel X van het Derde Boek van het Wetboek van Strafvordering BES in acht worden genomen. Dit zijn voorschriften die vrijwel
volledig overeenkomen met de bepalingen van de Algemene wet op het
binnentreden.
Als kaderregeling blijft deze landsverordening krachtens artikel 2 van de
Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba in de
vorm van een wet in de openbare lichamen van toepassing. In verband
daarmee past dit artikel de wet in terminologische zin aan (onderdelen A
en B) en stemt haar – door schrapping van de verwijzing naar vergaderruimten van de Staten – af op de feitelijke situatie na de staatkundige
hervormingen (onderdeel C).
In artikel 4a wordt het overgangsrecht geregeld. Deze bepaling stelt zeker
dat er een grondslag is voor een bevolen of toegelaten vrijheidsbeneming
die voor het moment van transitie heeft plaatsgevonden en vervolgens
voortduurt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

93

Artikel 8.62 (wijziging Wet identificatieplicht BES)
Overeenkomstig het uitgangspunt dat bij aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba zoveel mogelijk
Nederlands-Antilliaanse regels blijven gelden, bepaalt artikel 2 van de
Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba dat de
Landsverordening Identificatieplicht als Wet identificatieplicht BES in de
openbare lichamen gelding houdt. De wet is weliswaar minder algemeen
van opzet dan de Nederlandse Wet op de identificatieplicht, maar voor de
dagelijkse handhavingspraktijk in de openbare lichamen toereikend.
Artikel 1, tweede en derde lid, van de Wet identificatieplicht BES beschrijft
de gevallen waarin desgevraagd een identiteitsdocument moet worden
getoond. Daarbij wordt verwezen naar handhavingsdoelen die betrekking
hebben op Nederlands-Antilliaanse wetgeving. Onderdeel A van dit artikel
strekt tot aanpassing van deze verwijzingen. Voorgesteld wordt de
verplichting tot identificatie, opgenomen in het derde lid, te koppelen aan
de vreemdelingen- en onderwijswetgeving die van toepassing wordt in de
openbare lichamen. Voorts wordt verduidelijkt dat het gaat om de opsporingsambtenaren, bedoeld in het Wetboek van Strafvordering BES.
Artikel 2 van de Wet Identificatieplicht BES wijst de documenten aan die
kunnen dienen ter vaststelling van de identiteit van personen. Dat zijn
onder meer de sedula – de identiteitskaart die nadere regeling vindt in de
Wet identiteitskaarten BES – , het paspoort en het rijbewijs. Daarnaast
kunnen nog andere documenten worden aangewezen in verband met de
handhaving van de vreemdelingenwetgeving, en ten behoeve van minderjarigen die niet in aanmerking komen voor een sedula. Artikel 2 wordt
alleen in technische zin gewijzigd.
Onderdeel D schrapt de inwerkingtredingsbepaling (artikel 4). Het voorschrift is uitgewerkt en kan daarom komen te vervallen. Onderdeel E
herziet tot slot de bepaling tot vaststelling van de citeertitel van deze wet.
Artikel 8.63 (wijziging Wet nopens de beëdiging en legitimatie
opsporingsambtenaren BES)
De Wet nopens de beëdiging en legitimatie van opsporingsambtenaren
BES wordt ingevolge dit artikel louter technisch aangepast. In het kader
van het overgangsrecht wordt bepaald dat de ambtenaren of personen die
reeds als opsporingsambtenaar beëdigd zijn bij inwerkingtreding van deze
wet niet opnieuw de eed of de belofte behoeven af te leggen (vgl. het
voorgestelde artikel 3).
Artikel 8.64 (wijziging Wetboek van Strafrecht BES)
Artikel 2 van de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba regelt dat het huidige materiële strafrecht van de Nederlandse
Antillen, neergelegd in het Wetboek van Strafrecht van de Nederlandse
Antillen, van toepassing zal blijven in de openbare lichamen. Dit wetboek
is tamelijk verouderd, reden waarom in de jaren 2003–2006 een
commissie van deskundigen een nieuw ontwerp-wetboek heeft voorbereid. Daarvoor is het Nederlandse Wetboek van Strafrecht als uitgangspunt genomen. Daarbij is telkens bezien of de daarin opgenomen voorschriften voor de Nederlandse Antillen adequaat zijn, en of aanpassingen
aan de Nederlands-Antilliaanse samenleving en de daarin gewortelde
culturen noodzakelijk zijn.
Het resultaat is een modern concept-wetboek dat ook voldoet aan de
recente internationale verplichtingen op het gebied van de bestrijding van
corruptie, witwassen en terrorisme. Het vormt daarmee een geschikt
vertrekpunt voor de vormgeving van de strafwetgeving in de nieuwe
staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Dat
geldt niet alleen voor Curaçao en Sint Maarten, maar ook voor Bonaire,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

94

Sint Eustatius en Saba. Een op dit ontwerp gebaseerd conceptwetsvoorstel is inmiddels in de Nederlandse Antillen in procedure
gebracht.
De Nederlandse regering onderschrijft het grote belang van een volledige
herziening van het Caribisch strafrecht. Veel verdragsverplichtingen
roepen op tot aanvulling van de bestaande strafbepalingen. De toenemende complexiteit van de criminaliteit vraagt om intensieve samenwerking tussen de landen binnen het Koninkrijk. Deze samenwerking wordt
bevorderd door strafbaarstellingen op elkaar af te stemmen, op de wijze
zoals dat door de opstellers van het ontwerp-wetboek is nagestreefd.
Niettemin dwingt de huidige stand van zaken – het ontwerpwetboek
bevindt zich als concept-wetsvoorstel nog in de voorfase van de parlementaire procedure – ertoe om voor het materiële strafrecht van de openbare lichamen het bestaande wetboek als uitgangspunt te nemen. Daarbij
speelt vooral ook mee dat in de overige strafrechtelijke wetgeving die in
de openbare lichamen zal gelden veelvuldig wordt verwezen naar bepalingen uit het Wetboek van Strafrecht.
De keuze om het bestaande Antilliaanse strafrecht van toepassing te
verklaren staat er uiteraard niet aan in de weg om dat recht op onderdelen
te actualiseren. Dat is in een aantal gevallen hoognodig, zoals op het punt
van het schrappen van de doodstraf als één der hoofdstraffen en de introductie van jeugdstrafrecht. In andere gevallen is dit dringend wenselijk,
bijvoorbeeld voor zover het de aanpassing van het strafrecht aan internationale verplichtingen betreft. Daarnaast dient het wetboek uiteraard te
worden aangepast aan de nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het
Koninkrijk. De wijzigingen die onderhavig artikel wil doorvoeren, kunnen
telkens in het licht van het vorenstaande worden gezien. Met deze aanpassingen wordt een belangrijke stap gezet naar een modern materieel strafrecht voor de openbare lichamen. Daarbij wordt overigens de samenhang
met de overige strafrechtelijke stelsels in het Caribische deel van het
Koninkrijk niet uit het oog verloren. Het vertrekpunt vormt immers het
oude wetboek. En de voorgestelde wijzigingen zijn nauw verwant aan de
verbeteringen die het nieuwe ontwerp beoogt te bewerkstelligen.
Bij de aanpassing van het wetboek zijn ook enkele onderwerpen ongemoeid gelaten, omdat daarmee de operatie te complex en daarnaast te
zeer beleidsinhoudelijk van aard zou worden. Zo heeft er geen systematische doorlichting van de strafmaxima plaatsgevonden en zijn strafbaarstellingen die samenhangen met precaire maatschappelijke vraagstukken
(abortus, euthanasie) vooralsnog intact gelaten. Dit leidt tot de conclusie
dat het Wetboek van Strafrecht BES, na herziening als voorgesteld, op
orde zal zijn wat betreft de uitvoering van internationale verplichtingen op
het gebied van onder meer de bestrijding van terrorisme, corruptie,
georganiseerde criminaliteit en mensensmokkel en enkele andere deelonderwerpen (jeugdstrafrecht), maar dat daaraan niet afdoet dat ook in de
openbare lichamen op de langere termijn een volledig vernieuwd wetboek
zal moeten worden geïntroduceerd.
Op dit moment zijn de geldboetebedragen in de Nederlands Antilliaanse
gulden (NAF) uitgedrukt. Voorgesteld wordt om in aansluiting op niet
alleen het Nederlandse Wetboek van Strafrecht maar ook op de voorstellen in het meergenoemde concept-wetsvoorstel voor een nieuw
Wetboek van Strafrecht voor de Nederlandse Antillen en Aruba een
systeem van boetecategorieën in te voeren. Daaraan wordt in het algemeen deel van deze memorie onder punt 14 reeds gerefereerd. Voor een
toelichting op de voorgestelde categorieën wordt daarnaar verwezen.
Hieronder zullen de verschillende wijzigingsvoorstellen worden toegelicht,
met dien verstande dat daarbij louter technische aanpassingen buiten
beschouwing zullen blijven en, gelet op de omvang van deze partiële
herziening, de toelichting per wijzigingsonderdeel beknopt is gehouden.
Artikel 4 regelt het recht om strafvervolging in te stellen ter zake van feiten
die in het buitenland zijn begaan. De bepaling geeft onder meer uitdruk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

95

king aan het universaliteitsbeginsel en het beschermingsbeginsel. De
mogelijkheden om rechtsmacht uit te oefenen worden uitgebreid. Deze
verruimingen hangen, behoudens de voorstellen onder de subonderdelen
1 en 2 bedoeld, telkens samen met de uitvoering van internationale
verplichtingen. Kortheidshalve worden hier slechts de relevante
verdragen genoemd: het Verdrag tot bestrijding van wederrechtelijke
gedragingen gericht tegen de veiligheid van de zeevaart (Trb. 1989, 17;
onderdeel 6°), het Verdrag inzake de voorkoming en bestraffing van
misdrijven tegen internationaal beschermde goederen met inbegrip van
diplomaten (Trb. 1981, 69; onderdeel 7°), het Protocol bij de Overeenkomst
aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese
Gemeenschappen (Trb. 1996, 330; onderdeel 8°), de Overeenkomst
aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese
Gemeenschappen (Trb. 1995, 289; onderdeel 9°), het Verdrag inzake de
veiligheid van VN-personeel en geassocieerd personeel (Trb. 1992, 62;
onderdeel 10°).
Artikel 5 betreft het actieve personaliteitsbeginsel. De mogelijkheden om
rechtsmacht op grond van dit artikel uit te oefenen worden, eveneens
tegen de achtergrond van internationale verplichtingen, verruimd (onderdeel D). Het gaat hier om nader aangeduide strafbare feiten die vallen
onder de omschrijvingen, opgenomen in het Statuut van Rome inzake het
Internationale Strafhof (Trb. 2000, 120; onderdeel 1°) en het Internationaal
Verdrag inzake de bestrijding van strafbare feiten, verbonden met elektronische netwerken (Trb. 2002, 18; onderdeel 5°). Daarnaast wordt een
nieuw vierde onderdeel van het eerste lid ingevoegd, dat – in lijn met de
Nederlandse strafwet – beoogt de vervolging van bepaalde ernstige strafbare feiten mogelijk te maken wanneer deze door ingezetenen in het
buitenland worden begaan. Artikel 5, tweede lid, wordt geschrapt. De
bepaling dat de doodstraf niet kan worden opgelegd als het feit in het
land waar dit feit is begaan niet met de doodstraf wordt bedreigd, kan
door de afschaffing van de doodstraf komen te vervallen (vgl. toelichting
op onderdeel H).
Onderdeel E heeft betrekking op het voorstel tot invoering van artikel 5a.
Dit artikel voorziet in de mogelijkheid tot het uitoefenen van rechtsmacht
ten aanzien van feiten die buiten de openbare lichamen zijn gepleegd
door een vreemdeling die zijn vaste woon- of verblijfplaats in de openbare
lichamen heeft. Het gaat om een uitbreiding van het regime van artikel 5.
Extraterritoriale rechtsmacht wordt gevestigd ten aanzien van ernstige
strafbare feiten, zoals de verspreiding van kinderporno en vormen van
seksuele uitbuiting van kinderen. Deze ruime rechtsmachtsregeling heeft
tevens een internationale achtergrond.
In het licht van de verplichtingen, opgenomen in het eerdergenoemde
Protocol bij de Overeenkomst aangaande de financiële belangen van de
Europese Gemeenschappen wordt artikel 6 aangevuld met een nieuw
onderdeel 2° (onderdeel F). Het betreft de uitoefening van rechtsmacht ten
aanzien van omkopingsdelicten die zijn begaan door buitenlandse ambtenaren in dienst van internationale organisaties die op eigen bodem zijn
gevestigd.
Onderdeel G past in een groot aantal artikelen de gelijkstelling van een
Nederlands schip met een Nederlands-Antilliaans schip aan. In de staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk kan voor de toepassing van
de strafwet van de openbare lichamen worden volstaan met de aanduiding Nederlands schip.
Artikel 9 geeft een limitatieve opsomming van de straffen uit het
commune strafrecht. De belangrijkste wijziging die onderdeel H
aanbrengt, betreft het schrappen van de doodstraf als hoofdstraf. Naast
principiële redenen is er ook een belangrijke verdragsrechtelijke reden om
tot het definitief afschaffen van de doodstraf over te gaan. Waar het 6e
Protocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
nog verplichtte tot afschaffing van de doodstraf als sanctie op misdrijven,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

96

met uitzondering van misdrijven gepleegd in tijden van oorlog en tijden
van oorlogsdreiging, verplicht het bij rijkswet van 4 november 2005 (Stb.
2005, 638) goedgekeurde 13e Protocol bij het EVRM (Trb. 2002, 119) te
voorzien in afschaffing van de doodstraf onder alle omstandigheden. De
mogelijkheid tot het opleggen van de bijkomende straf van plaatsing in
een landswerkinrichting is nooit ingevoerd. In onderdeel I wordt voorgesteld om artikel 9, tweede lid, te schrappen met de invoering van het
jeugdstrafrecht. In de hierna te bespreken artikelen 79i tot en met 79w
wordt in een aparte regeling voor het jeugdstrafrecht voorzien.
Onderdeel J behelst een wijzigingsopdracht die ertoe strekt een aantal
bepalingen uit het wetboek te schrappen. Artikel 10 kan komen te
vervallen in verband met het voorstel tot afschaffing van de doodstraf als
hoofdstraf. De artikelen 36b, 39, derde lid, 39a tot en met 39d, 41bis tot en
met 41ac, 41septies, vierde lid, zijn bepalingen met betrekking tot de
terbeschikkingstelling die nooit in werking zijn getreden. De begripsomschrijvingen in de artikelen 85 en 88, evenals de strafbaarstelling van
artikel 98 (aanslag tegen de Gouverneur) verliezen in het licht van de
nieuwe staatkundige verhoudingen voor de openbare lichamen hun betekenis. Artikel 101 stamt uit koloniale tijden, en kan om die reden vervallen.
Ook de artikelen 136bis tot en met 136quinquies zijn sterk verouderd,
reden waarom zij worden geschrapt. Evenals enige jaren geleden in het
Nederlandse Wetboek van Strafrecht is gebeurd, worden de obsolete
artikelen 158 tot en met 162 inzake het tweegevecht ingetrokken. De artikelen 191, 217 en 260 zijn eveneens in onbruik geraakt en kunnen daarom
worden gemist. De misdrijven van artikel 402 en 403 zien op de kaapvaart
en zijn verouderd. De artikelen 403bis en 403ter kunnen tevens vervallen
worden verklaard. De daarin omschreven gedragingen zijn toereikend
strafbaar gesteld door de algemene valsheidsdelicten. Ook het misdrijf
van artikel 405 past minder in deze tijd. In de kern gaat het hierbij om het
nakomen van verplichtingen uit een arbeidsovereenkomst. Voorgesteld
wordt daarnaast de artikelen 438a en 438b te schrappen. Zij komen neer
op verplichte minimumstraffen bij recidive en diefstal met geweldpleging
en afpersing. Vanaf de inwerkingtreding van het stelsel van minimumstraffen in de Nederlandse Antillen is gebleken dat bij het openbaar ministerie en rechterlijke macht aarzelingen bestaan tegen het eisen, respectievelijk het opleggen van de in de wet vastgestelde minimumstraffen.
Daarnaast dreigen telkens executieproblemen waarbij het achterwege
blijven van executie als uitermate onbevredigend moet worden
beschouwd. Deze en nog andere bezwaren, waaronder het gemis van
mogelijkheden om voldoende rekening te kunnen houden met de
concrete feiten en omstandigheden van het geval en de persoon van de
verdachte, hebben geleid tot het voorstel om de eerdergenoemde artikelen 438a en 438b in te trekken. In het verlengde hiervan moet de wijziging van artikel 11 worden gezien. Zij leidt ertoe dat ook de bijzondere
regeling voor situaties waarin een minimale duur voor een tijdelijke
gevangenisstraf is vastgesteld, vervalt (onderdeel K).
De wijzigingen die worden voorgesteld ten aanzien van de artikelen 17d,
tweede lid, 19 en 20 betreffen de organisatie van de reclassering. In de
nieuwe staatkundige verhoudingen zal deze organisatie anders moeten
worden vormgegeven. Voorgesteld wordt de nadere regels daaromtrent
te stellen bij algemene maatregel van bestuur. De adviestaak van de
reclasseringinstantie zal in handen worden gesteld van een reclasseringscommissie (onderdelen P, S en T).
In artikel 19, tweede lid, wordt met het vervallen van de functie «plaatselijk hoofd van de politie» de taak tot het geven van het bevel tot aanhouding van de voorwaardelijk in vrijheid gestelde overgedragen aan de
officier van justitie (onderdeel S).
Artikel 26 geeft opdracht om te voorzien in regels betreffende de tenuitvoerlegging van sancties. Voor de gedetineerden in gevangenissen en
huizen van bewaring zijn in dit kader de Wet beginselen gevangeniswezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

97

BES en de daarop gebaseerde regels van belang. Onderdeel U past artikel
26 overigens louter technisch aan.
De onderdelen V en W introduceren het systeem van boetecategorieën in
het wetboek. In artikel 27, tweede lid, wordt bepaald dat de minimale
hoogte van de geldboete USD 2,80 is. In het vierde lid worden de zes
categorieën omschreven. In het vijfde en zesde lid van dit artikel wordt de
regeling gegeven voor die wetten die (nog) niet zijn aangepast aan de
nieuwe situatie. Voor het geval in die wetten geldboetes kunnen worden
opgelegd, die niet corresponderen met de huidige categorieën, wordt
aansluiting gezocht bij de categorie waarbinnen die betreffende geldboete
valt.
Omdat ook bij kapitaalkrachtige rechtspersonen, zoals financiële instellingen, boetes voelbaar moeten zijn en een systeem van bestuurlijke
beboeting (nog) niet wordt ingevoerd, is voorzien in een open maximumboete aan de hand van 10% van de omzet van de veroordeelde rechtspersoon indien dat bedrag dan hoger is dan het bedrag van de zesde categorie (zevende lid). Het achtste lid betreft het opleggen van een geldboete
aan een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid, maatschap of doelvermogen. De hoogte van de bedragen in het vierde lid worden geïndexeerd, aldus het negende lid.
In artikel 27a is het draagkrachtbeginsel neergelegd. Artikel 27b biedt de
rechter de mogelijkheid toe te staan de betaling van de geldboete in
termijnen te voldoen. Artikel 27c regelt het incassotraject indien de geldboete niet op tijd wordt voldaan. Niet betaling van de geldboete gaat op
grond van artikel 28 gepaard met vervangende hechtenis. Vervangende
hechtenis wordt ook opgelegd indien de veroordeelde niet het geldbedrag
betaalt dat is opgelegd ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (artikel 28a).
De artikelen 38a en 38e bevatten voorschriften die onder meer betrekking
hebben op de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel. Daarbij
wordt verwezen naar kosten ten laste en ten bate van het Land en betalingen aan het Land. Onderdeel X wil regelen dat met ingang van de
nieuwe staatkundige verhoudingen in dergelijke situaties kosten kunnen
worden verhaald op of ten goede komen aan de Nederlandse staat.
Titel IIA van het eerste Boek wordt opgesplitst in twee afdelingen (onderdeel BB). De eerste afdeling wordt gereserveerd voor de bestaande bepalingen betreffende de onttrekking aan het verkeer en de ontneming van
het wederrechtelijk verkregen voordeel. Daarnaast wordt deze afdeling
aangevuld met een regeling die de oplegging van een
schadevergoedingsmaatregel mogelijk maakt (vgl. artikel 36f van het
Nederlandse Wetboek van Strafrecht). Nieuw is verder de tweede afdeling
van de titel. Zij geeft een regeling voor de plaatsing van ontoerekeningsvatbare daders in een daarvoor bestemde instelling (vgl. artikel 39,
tweede lid, (oud)) en bevat nadere voorschriften met betrekking tot de
terbeschikkingstelling. De op deze laatstgenoemde maatregel betrekking
hebbende artikelen 38h tot en met 38w vertonen sterke gelijkenissen met
de bepalingen die ter zake zijn opgenomen in het al eerder gememoreerde
concept voor een nieuw Caribisch wetboek van strafrecht. Daarbij verdient
vermelding dat ervan is afgezien om de oplegging van tbs onder voorwaarden mogelijk te maken. Een verantwoorde introductie van deze vorm
van terbeschikkingstelling stelt in termen van uitvoerbaarheid hoge eisen
aan de begeleidings- en toezichtscapaciteit van beschikbaar personeel.
Daarin kan, in aanvulling op hetgeen nodig is voor een verantwoorde
uitvoering van de voorwaardelijke beëindiging van de tbs (vgl. artikel
38o), op de korte en middellange termijn, nog niet worden voorzien. Meer
in het algemeen dient te worden opgemerkt dat de terbeschikkingstelling,
zoals voorgesteld, in de openbare lichamen wordt ingevoerd indien de
benodigde faciliteiten op orde zijn. Het is daarom niet uitgesloten dat deze
nieuwe afdeling en bepalingen betreffende de maatregel plaatsing in een
inrichting voor jeugdigen pas op een tijdstip dat na de transitie gelegen is,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

98

in werking zullen treden. Artikel 16.1 van dit wetsvoorstel maakt gefaseerde inwerkingtreding mogelijk.
De wijziging in onderdeel JJ van artikel 39, tweede lid, hangt met de
invoering van de nieuwe regeling inzake terbeschikkingstelling samen.
Hetzelfde geldt met betrekking tot het vervallen van een aantal artikelen in
onderdeel KK. Deze artikelen hebben betrekking op het jeugdstrafrecht en
soms ook op de terbeschikkingstelling.
De wijzigingen, opgenomen in de onderdelen MM en QQ, houden
verband met het schrappen van de doodstraf. Artikel 53, tweede lid, wordt
slechts technisch aangepast, en bij de artikelen 55 en 56 wordt het verouderde begrip «rechtsingang» vervangen door de koppeling van deze voorschriften aan de instelling van een gerechtelijk vooronderzoek (onderdeel
TT).
Artikel 70 regelt de gelding van het ne bis in idem beginsel. Het artikel
wordt aangepast om zeker te stellen dat het ne bis in idem verbod betrekking heeft op alle vonnissen die binnen het Koninkrijk worden gewezen.
Dit hangt samen met het feit dat de vonnissen, waar ook gewezen binnen
het Koninkrijk, overal kunnen worden ten uitvoer gelegd (onderdeel WW).
In artikel 76 (onderdeel ZZ) zijn de bedragen aangepast aan de dollar. Het
minimumbedrag voor de transactie is afgerond op een vijfvoud en
daarmee iets verhoogd tot USD 0,50. Onderdeel DDD introduceert een
volledig nieuwe regeling voor het jeugdstrafrecht. De bepalingen die
worden voorgesteld zijn grotendeels gebaseerd op de voorschriften die
zijn opgenomen in het nieuwe ontwerp-wetboek van strafrecht van de
Nederlandse Antillen. Op hun beurt heeft voor die voorstellen weer de
Nederlandse regeling als uitgangspunt gegolden. De in deze titel opgenomen voorschriften hebben voornamelijk betrekking op specifieke
straffen voor jeugdige personen. Daarbij geldt als ondergrens, dat voor
feiten die voor het bereiken van de leeftijd van twaalf jaren zijn begaan,
betrokkene niet kan worden vervolgd en berecht. De bovengrens vindt
nadere regeling in de voorgestelde artikelen 79a tot en met 79c: in bijzondere gevallen kan het volwassenenstrafrecht worden toegepast bij
zestien- en zeventienjarigen, terwijl dit in beginsel de regel vormt bij
achttienjarigen. Het nieuwe stelsel maakt meerdere sancties mogelijk.
Daarbij is volledig nieuw de maatregel van plaatsing in een inrichting voor
jeugdigen (de zogenaamde pij-maatregel). Deze maatregel vervangt de
terbeschikkingstelling van de regering voor jeugdigen. De zwaarste straf is
jeugddetentie voor de duur van vierentwintig maanden en in de ernstigste
gevallen voor de duur van vier jaren. Deze straf kan worden opgelegd aan
zestien- en zeventienjarigen en aan meerderjarigen die ten tijde van het
begaan van het strafbare feit nog geen eenentwintig jaar zijn.
De voorgestelde artikelen 79a tot en met 79c geven aan welk strafrecht ten
aanzien van jeugdigen toepassing kan vinden dan wel dient te worden
toegepast. Artikel 79d regelt dat de verjaringstermijn voor minderjarigen
van kortere duur is dan de termijn welke geldt voor volwassenen. Een
vergelijkbare bepaling is opgenomen in artikel 77d van het Nederlandse
Wetboek van Strafrecht.
De artikelen 79e en 79f voeren de mogelijkheid van de (politie)transactie
in het jeugdstrafrecht in. Vervolgens beschrijven de artikelen 79g en 79h
welke sancties de rechter ten aanzien van jeugdigen ter beschikking staan.
De (hoofd)straf van jeugddetentie kan worden opgelegd aan jeugdigen die
een ernstig misdrijf hebben gepleegd. Het voornemen bestaat om zo
spoedig mogelijk speciale voorzieningen in het leven te roepen waarin de
jeugddetentie kan worden ten uitvoer gelegd. Voor aanwijzing van de
inrichting waar de tenuitvoerlegging plaatsvindt, is de Minister van
Justitie verantwoordelijk (artikel 79j).
Artikel 79l betreft de voorschriften met betrekking tot het opleggen van
een geldboete aan jeugdigen. De regeling is sterk geënt op de Nederlandse bepaling ter zake (artikel 77l Sr), met dien verstande dat, in afwij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

99

king daarvan, het tweede lid de rechter verplicht tot vaststelling van
vervangende jeugddetentie.
De nieuwe maatregel van plaatsing in een inrichting voor jeugdigen is
neergelegd in de artikelen 79m en 79n. Deze artikelen komen in de plaats
van de jeugd-t.b.r. als bedoeld in artikel 41(oud). De maatregel kan
worden opgelegd bij een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, wanneer de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid
van personen of goederen het opleggen van die maatregel eist, terwijl de
maatregel daarbij tevens in het belang is van een zo gunstig mogelijke
verdere ontwikkeling van de jeugdige. Zij staat ook ter beschikking indien
de jeugdige verminderd toerekenbaar is. Vermelding verdient nog dat de
maatregel ingevolge artikel 79m, achtste lid, kan worden beëindigd door
de rechter, die de maatregel heeft opgelegd. In Nederland is deze
bevoegdheid in handen van de Minister van Justitie.
Artikel 79o maakt het mogelijk dat alle hoofdstraffen voorwaardelijk
kunnen worden opgelegd. Daarnaast voorziet het tweede lid erin dat bij
oplegging van een (voorwaardelijke) jeugddetentie ook een geldboete kan
worden opgelegd. Nadere voorschriften dienaangaande, onder meer met
betrekking tot de proeftijd, te stellen voorwaarden en het toezicht, worden
gegeven in de artikelen 79p tot en met 79t.
Artikel 79u voorziet in enkele algemene procedurele bepalingen met het
oog op de te nemen rechterlijke beslissingen ingevolge deze titel.
Wat betreft artikel 79v is nog van belang te vermelden dat bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld ten
aanzien van de tenuitvoerlegging van de jeugdsancties. Voor de daarin
vervatte regels zullen de voorschriften uit de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen het uitgangspunt vormen.
Tot slot wordt in deze titel overeenkomstig artikel 77gg Sr geregeld dat er
bij poging, voorbereiding, deelneming en medeplichtigheid de straffen en
maatregelen niet anders zullen uitvallen dan wanneer sprake zou zijn
geweest van een voltooid misdrijf. En bij samenloop worden voor de
toepassing van straffen en maatregelen meer feiten die als op zichzelf
staande handelingen moeten worden beschouwd als één feit aangemerkt
(artikel 79w).
Bij Landsverordening van de 10de juni 2008 tot wijziging van het Wetboek
van Strafrecht van de Nederlandse Antillen (strafbaarstelling terrorisme,
terrorisme-financiering en witwassen) is in het wetboek de algemene
strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen ingevoerd (vgl. artikel
48). Onderdeel EEE beoogt ook artikel 80 daarmee in overeenstemming te
brengen.
Het voorgestelde artikel 80a maakt het mogelijk om gebruik te maken van
het instrument videoconferentie. In beginsel kan videoconferentie worden
toegepast in alle situaties waarin de strafwetgeving spreekt over het
horen, verhoren of ondervragen van personen (onderdeel FFF).
Ingevolge artikel 8.1 van dit wetsvoorstel wordt de Wet bescherming
staatsgeheimen mede van toepassing verklaard in de openbare lichamen.
Onderdeel HHH stemt de begripsomschrijving van «verboden plaats» op
dat gegeven af.
Voorgesteld wordt voorts om na artikel 82b drie nieuwe begripsomschrijvingen in te voegen. Artikel 82c breidt de betekenis van de term
staatsgeheim uit tot gegevens met betrekking tot splijtstoffen waarmee op
grond van daartoe opgestelde regels door de Minister die het aangaat op
een bepaalde manier moet worden omgegaan. De verruiming is vooral
relevant voor de misdrijven omschreven in de artikelen 104 tot en met
104c. De begripsomschrijvingen, opgenomen in de artikelen 82d en 82e,
maken onderdeel uit van het strafbaar stellen van computercriminaliteit.
Zij zijn van belang voor de misdrijven omschreven in de voorgestelde
artikelen 144a tot en met 145e.
De wijzigingen van de artikelen 87, 89a, eerste lid, en 96 zijn louter technisch van aard, en behoeven mitsdien geen nadere toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

100

De onderdelen NNN en OOO hebben betrekking op de artikelen 103 en
108. Alleen de daarin omschreven misdrijven bedreigen nog met de doodstraf. Uiteraard wordt de doodstraf ook voor die artikelen afgeschaft.
Onderdeel RRR past in diverse artikelen de bedragen van de geldboetes
aan aan de nieuwe systematiek van boetecategorieën. Het gaat daarbij om
de bedragen van driehonderd gulden die worden vervangen door de
eerste categorie.
In artikel 121, eerste lid, kan in verband met het schrappen van artikel 120
de verwijzing naar de Gouverneur komen te vervallen.
De omzetting van de geldboetes van ten hoogste vijfentwintigduizend
gulden in de vierde categorie wordt beoogd met onderdeel UUU.
Het voorstel tot wijziging van artikel 129 hangt samen met de nieuwe
staatsrechtelijke positie van de openbare lichamen.
Artikel 138a wordt aangepast aan de wijzigingen in onderdeel J.
Onderdeel JJJ bepaalt dat boetebedragen van ten hoogste tienduizend
worden aangemerkt als geldboetes van de derde categorie. De artikelen
143a tot en met 143c worden, zo luidt het voorstel, aangepast om alle
vormen van strafwaardige discriminatie in de wet tot uitdrukking te
brengen. Daarmee komt de tekst van deze strafbepalingen overeen met de
omschrijvingen, opgenomen in de artikelen 137c tot en met 137e van het
Nederlandse Wetboek van Strafrecht. Ook worden twee nieuwe strafbaarstellingen – de artikelen 143d en 143e – die overeenkomen met de artikelen 137f en 137g van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht – voorgesteld. Elk van deze bepalingen staan in nauwe relatie tot het Internationaal
Verdrag van New York inzake de uitbanning van elke vorm van rassendiscriminatie (Trb. 1967, 48).
De onderdelen CCCC en DDDD vervangen de artikelen 145a tot en met
145c en introduceren enkele nieuwe delicten die verband houden met
feiten die gepleegd kunnen worden door, in of met behulp van geautomatiseerde werken. Deze delicten zijn gebaseerd op de strafbaarstellingen
die ten gevolge van de Wet computercriminaliteit II in het Nederlandse
Wetboek van Strafrecht zijn opgenomen (de artikelen 138a,138b, 139a tot
en met 139f). Het gaat hierbij om het misdrijf van computervredebreuk
(artikel 144a), het afluisteren van een gesprek in en buiten de woning
(artikelen 145a en 145b), het afluisteren van de telefoon (artikel 145c), het
plaatsen van afluisterapparatuur (artikel 145d) en het bezitten van afgeluisterde gegevens (artikel 145e). Voor een nadere toelichting op de
inhoud van deze strafbepalingen wordt kortheidshalve verwezen naar de
parlementaire stukken betreffende de totstandkoming van de Wet computercriminaliteit II (Kamerstukken II 1999/2006, 26 671).
Door de Landsverordening van de 10de juni 2008 tot wijziging van het
Wetboek van Strafrecht van de Nederlandse Antillen (strafbaarstelling
terrorisme, terrorismefinanciering en witwassen) is het deelnemen aan
een terroristische organisatie apart strafbaar gesteld (artikel 146a). Verder
heeft deze wetswijziging geleid tot toevoeging van enkele misdrijven aan
titel VII waarin diverse gevaarzettingsdelicten zijn samengebracht. Het
betreft de artikelen 167c tot en met 167f en de artikelen 179a en 179b.
Onderdeel HHHH wijzigt het bedrag van de geldboete in artikel 167e,
onder 3°. Aangezien hetzelfde boetebedrag in artikel 348 (bedrog bij effectenhandel) is opgenomen, past dit onderdeel artikel 348 eveneens aan.
De invoeging van het misdrijf van artikel 168a wordt door onderdeel IIII
voorgesteld om te kunnen voorzien in een adequate strafrechtelijke
bescherming van luchthavens tegen aanslagen. De tekst van de strafbaarstelling is overgenomen uit artikel 162a Sr. Deze bepaling is in het Nederlandse wetboek gekomen ter uitvoering van het Protocol tot bestrijding
van wederrechtelijke daden van geweld op luchthavens voor de internationale burgerluchtvaart (Trb. 1988, 88).
Onderdeel JJJJ vult de artikelen 176 en 177 in die zin aan, dat zij tevens
beschermen tegen gevaren voor personen en goederen die voortvloeien
uit vernieling van installatie ter zee en openbare plaatsen. De strafbaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

101

stellingen kunnen daarmee, indien de omschreven gedragingen worden
gepleegd met een terroristisch oogmerk, volledig uitvoering geven aan de
verplichtingen uit hoofde van het EU-kaderbesluit inzake terrorismebestrijding. In dit verband kan nog worden verwezen naar de memorie
van toelichting bij de Wet terroristische misdrijven (Kamerstukken II
2001/02, 28 463, nr. 3, p. 5).
Door de hierboven genoemde Landsverordening strafbaarstelling terrorisme, terrorisme-financiering en witwassen is in artikel 182a voorzien in
strafverhogingen voor het geval nader aangeduide gevaarzettingsdelicten
met een terroristisch oogmerk zijn gepleegd. Artikel 182b stelt daarnaast
de samenspanning tot het plegen van bepaalde terroristische gevaarzettingsdelicten strafbaar. Aan beide bepalingen voegt onderdeel KKKK
artikel 168a toe.
De artikelen 182c tot en met 184 worden vervangen (Onderdeel LLLL). De
artikelen 182c tot en met 182e zijn verouderd. En de daarop volgende
ambtelijke omkopingsbepalingen voldoen niet in alle opzichten aan de
vereisten die daaraan in diverse internationale verdragen worden gesteld.
Voorgesteld wordt daarom in plaats van de bestaande strafbaarstellingen
de artikelen 183 (nieuw) tot en met 184a in te voeren. Deze strafbepalingen omvatten – naar model van de Nederlandse artikelen 177 tot en
met 178a Sr – alle corrumptieve gedragingen die ingevolge het Protocol
bij de Overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële
belangen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 1996, 330), de Overeenkomst ter bestrijding van corruptie waarbij ambtenaren van de Europese
Gemeenschappen of van lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn
(Trb. 1997, 249), het Verdrag inzake de strafrechtelijke bestrijding van
corruptie (Trb. 2000, 130), het OESO-verdrag inzake de bestrijding van
omkoping van buitenlandse ambtenaren (Trb. 1998, 54) en het Verdrag
van de Verenigde Naties tegen corruptie (Trb. 2004,11) strafbaar moeten
worden gesteld. Voor een nadere toelichting op de artikelen 183 tot en
met 183a wordt verder verwezen naar de memorie van toelichting bij de
Wet herziening corruptie-wetgeving (Kamerstukken II 1998/99, 26 469,
nr. 3).
Het nieuwe artikel 190a stelt voor om ook buitenlandse opsporingsambtenaren onder de reikwijdte van delicten als wederspannigheid te brengen
indien deze ambtenaren in de rechtmatige uitoefening van hun bediening
in de openbare lichamen (opsporings)activiteiten verrichten. De bepaling
komt overeen met artikel 185a van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht.
Artikel 195 is door de vaker genoemde antiterrorismewetgeving aangevuld met een nieuw tweede lid dat ziet op strafbare hulp aan daders van
terroristische misdrijven. Onderdeel PPPP voegt thans een vierde lid toe
dat tevens strafbaar stelt het belemmeren van onderzoekshandelingen die
worden verricht door personen in de openbare dienst van een internationaal gerecht dat zijn rechtsmacht ontleent aan een verdrag waarbij het
Koninkrijk partij is. De toevoeging houdt verband met de samenwerking
tussen het Koninkrijk en het Internationaal Strafhof ingevolge het Statuut
van Rome inzake het Internationale Strafhof (Trb. 2000, 120) en de
Uitvoeringswet Internationaal Strafhof.
In artikel 198 wordt in algemene zin strafbaar gesteld degene die, wettelijk
als getuige, als deskundige of als tolk opgeroepen opzettelijk niet voldoet
aan enige wettelijke verplichting die hij als zodanig heeft te vervullen.
Deze bepaling geldt, nu de Wet op de parlementaire enquête 2008 mede
van toepassing wordt in de openbare lichamen, ook voor zover het gaat
om de verplichting om tegenover een enquêtecommissie getuigenis af te
leggen. Voorgesteld wordt, in het verlengde daarvan, drie specifieke strafbaarstellingen in te voegen die de uitoefening van controle door het parlement op het bestuur door middel van een enquête strafrechtelijk ondersteunen. De voorgestelde artikelen 198a tot en met 198d komen
inhoudelijk overeen met de artikelen 192a tot en met 192d van het Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

102

landse Wetboek van Strafrecht. Onderdeel SSSS vervangt de artikelen 203
en 203a. Artikel 203 wordt aangepast aan de Wet toelating en uitzetting
BES. Het huidige artikel 203a wordt vervangen door vier nieuwe bepalingen, te weten de artikelen 203a tot en met 203d. Deze bepalingen zijn
afgeleid van de artikelen 197a tot en met 197d van het Nederlandse
Wetboek van Strafrecht. Het gaat om diverse strafbare gedragingen en
straffen in verband met het bestrijden van mensensmokkel, illegaal
verblijf en het verrichten van illegale arbeid. Met de invoeging van deze
artikelen wordt tevens uitvoering gegeven aan de verplichtingen die
voortvloeien uit het Protocol tegen de smokkel van migranten over land,
over de zee en in de lucht, tot aanvulling van het Verdrag tegen transnationale georganiseerde misdaad (Trb. 2001, 70) en enkele andere internationale instrumenten. Voor een toelichting op artikel 203a wordt
verwezen naar de memorie van toelichting bij de Wet van 9 december
2004 tot uitvoering van internationale regelgeving ter bestrijding van
mensensmokkel en mensenhandel (Kamerstukken II 2003/04, 29 291,
nr. 3).
De reden die ten grondslag ligt aan het voorstel om aan artikel 206 een
tweede lid toe te voegen, is dezelfde als die welke tot het voorstel tot
aanvulling van artikel 195 heeft geleid. Verwezen zij naar toelichting op
onderdeel PPPP.
De invoeging van artikel 213a wordt voorgesteld om te voorzien in een
adequate strafrechtelijke bescherming tegen meineed ten overstaan van
een internationaal gerecht. Voor de vervolging van dit feit is tevens een
ruime rechtsmachtsregeling getroffen (vgl. artikel 4, onderdeel 4bis).
Meineed, gepleegd door een getuige tijdens videoverhoor tegenover een
buitenlandse autoriteit, wordt strafbaar gesteld in het voorgestelde artikel
213b. Deze strafbaarstelling is gebaseerd op artikel 207b van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht, welk artikel is ingevoerd in verband met
de goedkeuring van de Overeenkomst door de Raad vastgesteld overeenkomstig artikel 34 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, betreffende de wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de Lid-Staten van de
Europese Unie (Trb. 2000, 96). Het misdrijf van artikel 213b kan een
bijdrage leveren aan een ruimer gebruik van het verhoor door middel van
videoconferentie, nu de betrouwbaarheid daarvan strafrechtelijk wordt
ondersteund.
Titel X inzake valsemunterij wordt tevens in een aantal opzichten herzien.
Voorgesteld wordt de misdrijven van de artikelen 215, 216, 219 en 220
alsmede het voorschrift van artikel 220a naar het model van de Nederlandse strafbaarstellingen te actualiseren. De Nederlandse strafbepalingen
zijn in 2001 door de Wet eurovalsemunterij (Stb. 2001, 234) gewijzigd ter
implementatie van het besluit van de Raad van de Europese Unie van
29 mei 2000, tot versterking, door middel van strafrechtelijke en andere
sancties, van de bescherming tegen valsemunterij met het oog op het in
omloop brengen van de euro (PbEG L 140). Bij deze herzieningsoperatie
heeft overigens niet alleen een adequate bescherming van de euro tegen
valsemunterij centraal gestaan. Uitgangspunt is gebleven dat alle munteenheden een gelijk niveau van strafrechtelijke bescherming genieten.
Kortheidshalve wordt voor een toelichting op de gewijzigde artikelen
verwezen naar de parlementaire stukken bij de Wet eurovalsemunterij
(Kamerstukken II 2000/01, 27 494, nr. 3).
Elk van de voorgestelde aanpassingen in de onderdelen BBBBB tot en met
EEEEE zijn technisch van aard en behoeven geen nadere toelichting.
De onderdelen FFFFF tot en met IIIII beogen Titel XI inzake valsheid in
geschriften te moderniseren, wederom met als uitgangspunt de Nederlandse wetgeving. De strafbepalingen zullen daarmee tevens in overeenstemming zijn met de vereisten die voortvloeien uit de Overeenkomst
aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese
Gemeenschappen (Trb. 1995, 289). Dit verdrag, bij Rijkswet van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

103

13 december 200 (Stb. 615) goedgekeurd voor Nederland, verplicht tot
een ruime strafbaarstelling van frauduleuze gedragingen.
Internationale verplichtingen nopen er eveneens toe om de nodige
aanscherpingen door te voeren ten aanzien van diverse misdrijven tegen
de zeden. In dit kader kunnen worden genoemd het Verdrag voor de
Rechten van het Kind (Trb. 1990, 170) en het daarbij behorende Protocol
inzake de verkoop van kinderen, prostitutie en kinderpornografie (Trb.
2001, 63), het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad (Trb. 2004, 34) met inbegrip van het
daarbij behorende Protocol inzake de voorkoming, bestrijding en bestraffing van mensenhandel, in het bijzonder vrouwenhandel en kinderhandel
(Trb. 2004, 35), en het Verdrag inzake de bestrijding van strafbare feiten
verbonden met elektronische netwerken (Trb. 2002, 18). Voorgesteld wordt
de artikelen 244 tot en met 246bis te vervangen door (deels) nieuwe strafbaarstellingen.
Ten opzichte van het bestaande artikel 244 zal de nieuwe strafbaarstelling
betreffende de schennis van de eerbaarheid specifieke bescherming
bieden aan personen beneden de zestien jaar «op een andere dan (voor
het openbaar verkeer bestemde) openbare plaats». Dit zijn plaatsen waar
men niet geheel argeloos met de schennis wordt geconfronteerd, zoals
bioscopen, theaters en musea. Het nieuwe misdrijf, strekkende tot strafbaarstelling van het openlijk tentoonstellen, aanbieden of toezenden van
pornografisch materiaal, is net als artikel 240 Sr beknopter geformuleerd
dan het huidige artikel 245. Artikel 246 stelt vervolgens afzonderlijk strafbaar de variant waarbij een jeugdige is betrokken van wie men weet of
redelijkerwijs moet vermoeden dat deze jonger is dan zestien jaar. De
nieuwe strafbepaling inzake kinderpornografie is volgens hetzelfde
patroon opgebouwd. Het gaat hier om een ruime strafbaarstelling die aan
jeugdigen vergaande bescherming biedt tegen seksueel misbruik en de
exploitatie daarvan. Dat belang wordt internationaal ook krachtig ondersteund. Vermeldenswaard is verder dat artikel 246bis in het licht van het
meergenoemde Verdrag inzake de bestrijding van strafbare feiten
verbonden met elektronische netwerken tevens omvat de strafbaarstelling
van virtuele kinderporno.
Artikel 251 ziet op strafbaarstelling van ongewenste gemeenschap. De
voorgestelde aanpassingen betreffen de verhoging van de leeftijd van de
jeugdige die strafrechtelijke bescherming geniet, en het schrappen van
het vereiste dat vervolging slechts kan plaatsvinden op klachten. Dat
laatste is in sommige gevallen voor het slachtoffer te aangrijpend en kan
soms belemmerend zijn voor de opsporing en vervolging van deze feiten.
Hiervoor in de plaats komt de regeling van het tweede lid (nieuw), dat een
hoorrecht over de vervolgingsbeslissing introduceert voor de betrokken
minderjarige. De aanpassingen van artikel 253 (onderdeel LLLLL) liggen in
het verlengde van de wijzigingen die worden voorgesteld voor artikel 251
en behoeven dan ook geen toelichting. Artikel 256 wordt in overeenstemming gebracht met het Nederlandse artikel 248a Sr (verleiding). Die strafbepaling is bij wet van 9 september 2004 (Stb. 645) aangepast ter uitvoering van internationale regelgeving ter bestrijding van mensensmokkel en
mensenhandel. Tot slot voegt onderdeel NNNNN nog de Nederlandse
strafbaarstellingen betreffende jeugdprostitutie en het bijwonen van seksshows met minderjarigen toe. Het gaat om de misdrijven omschreven in
de artikelen 256a en 256b (vgl. ook Kamerstukken II 2000/01, 27 745, nr. 3,
p. 11).
Om heling van computergegevens van ondernemingen adequaat tegen te
gaan, wordt artikel 286 uitgebreid met een nieuw subonderdeel betreffende het bekendmaken of verhandelen van door misdrijf verkregen
bedrijfsgegevens. Een vergelijkbare verruiming is in Nederland ten
aanzien van artikel 273 Sr doorgevoerd bij gelegenheid van de Wet
computercriminaliteit (Stb. 1993, 33).
Door de Wet computercriminaliteit II zijn de strafbepalingen inzake de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

104

schending van het brief-, telegraaf- en telefoongeheim overgeheveld van
titel XXVII ambtsmisdrijven naar titel XVII schending van geheimen.
Onderdeel UUUUU wil datzelfde resultaat bereiken. Het gaat om feiten die
niet (meer) uitsluitend door ambtenaren kunnen worden gepleegd. Bovendien staat bij deze misdrijven veeleer de schending van de vertrouwelijkheid centraal. Belangrijk is voorts de nieuwe strafbaarstelling inzake het
schenden van het digitale briefgeheim, omschreven in artikel 286d. Voor
een toelichting op deze strafbepalingen, die overigens inhoudelijk niet
wezenlijk afwijken van de bestaande artikelen 388 tot en met 391, wordt
verwezen naar de parlementaire stukken bij de eerdergenoemde de Wet
computercriminaliteit II (in het bijzonder Kamerstukken II 1998/99, 26 671,
nr. 3, p. 47).
Invoeging van artikel 286f wordt voorgesteld tegen de achtergrond van
een aantal internationale instrumenten ter bestrijding van mensenhandel,
uitbuiting van kinderen en kinderpornografie. Het artikel, dat overeenkomt
met artikel 273f van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht, stelt strafbaar onder meer het door dwang, geweld, misleiding of misbruik van
omstandigheden een ander werven, vervoeren, overbrengen, huisvesten
of opnemen met het oogmerk van uitbuiting van of het zich beschikbaar
stellen tot het verrichten van seksuele handelingen door die ander of het
beschikbaar stellen van organen door die ander. Ook het profijt trekken
van uitbuiting wordt strafbaar gesteld. Naast deze nieuwe strafbaarstelling bestaat geen behoefte meer aan het oude artikel 260 inzake mensenhandel. De bepaling wordt derhalve geschrapt. Een uitvoerig commentaar
op achtergrond en strekking van de Nederlandse strafbaarstelling wordt
gegeven in de memorie van toelichting bij de Wet tot uitvoering van internationale regelgeving ter bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel (Kamerstukken II 2003/04, 29 291, nr. 3, p. 18). Dat commentaar
moge ook ter toelichting van artikel 286f dienen.
Onderdeel ZZZZZ betreft het misdrijf intimidatie. Strafbaar wordt gesteld
het opzettelijk beïnvloeden van de vrijheid van een persoon om naar
waarheid een verklaring ten overstaan van een (internationale) rechter of
een ambtenaar af te leggen. Verder stelt een nieuw artikel 336a misbruik
van subsidies door of vanwege de Europese Gemeenschappen verstrekt,
strafbaar. De verplichting tot strafbaarstelling van deze gedraging is opgenomen in de Overeenkomst op grond van art. K 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie aangaande de bescherming van de financiële
belangen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 1995, 289). Het
misbruik maken van telecommunicatiediensten wordt eveneens afzonderlijk strafbaar gesteld, naar model van artikel 326c Sr (onderdeel EEEEEE).
Ook ten dezen geldt dat internationale verplichtingen ten grondslag liggen
aan de introductie van dit voorstel. In dit verband gaat het om het Verdrag
van de Raad van Europa inzake de wettelijke bescherming van diensten
die op voorwaarden toegankelijk zijn (Trb. 2001, 138). De bepaling beoogt
te voorkomen dat telecommunicatiediensten door technische manipulatie
worden misleid en door verspreiding van de technische hulpmiddelen die
dat mogelijk maken, financieel worden benadeeld.
Onderdeel GGGGGG voegt de artikelen 341ter en 341quater in. Artikel
341ter betreft het misdrijf van omkoping van anderen dan ambtenaren,
ook wel private corruptie genoemd. De strafbaarstelling hangt samen met
enkele internationale instrumenten die verplichten tot sanctionering van
deze vorm van corruptie. Eén van die instrumenten is bijvoorbeeld het
Verdrag inzake de strafrechtelijke bestrijding van corruptie (Trb. 2000,
130). Artikel 341quater stelt eveneens een vorm van omkoping strafbaar,
maar dan binnen het verband van het afluisteren van telefoongesprekken
ter uitvoering van wettelijke verplichtingen tot het verlenen van medewerking aan politie of justitie. De bepaling beoogt een integere en juiste werkwijze bij het onderzoek naar telecommunicatie te beschermen.
De Landsverordening toezicht effectenbeurzen wordt omgezet in de Wet
toezicht effenbeurzen BES. Daarop wordt artikel 348, derde lid, aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

105

Artikel 350 wordt, zo luidt het voorstel, gemoderniseerd langs de lijnen
van artikel 337 Sr. Laatstgenoemde bepaling is in 1999 aangescherpt in
verband met de verordening (EG) nr. 3295/94 van de Raad van de Europese Unie van 22 december 1994 tot vaststelling van maatregelen om het
in het vrije verkeer brengen, de uitvoer, de wederuitvoer en de plaatsing
onder een schorsingsregeling van nagemaakte of door piraterij verkregen
goederen te verbieden (PbEG L 341) en de Overeenkomst tot oprichting
van de Wereldhandelsorganisatie, Bijlage 1C, Overeenkomst inzake de
handelsaspecten van de intellectuele eigendom (Trb. 1995, 130). De
herziene tekst van artikel 350 biedt thans ruimere mogelijkheden om op te
treden tegen de wereldwijde illegale handel in nagemaakte of door piraterij verkregen goederen. Voor een nadere toelichting zij verwezen naar
Kamerstukken II 1996/97, 25 474, nr. 3.
Onderdeel KKKKKK introduceert twee nieuwe strafbaarstellingen die
bescherming willen bieden tegen specifieke vormen van vernieling en
beschadiging, namelijk de aantasting en manipulatie van computergegevens en de verstoring van computersystemen. De voorgestelde
misdrijven komen overeen met de artikelen 350a en 350b van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (vgl. vooral Kamerstukken II 1989/90,
21 551, nr. 3, p. 23 en 24).
De aanvulling van artikel 368 breidt het bereik van deze strafbepaling uit
om te verzekeren dat ook het vernielen, beschadigen e.d. van geautomatiseerde werken of werken van telecommunicatie strafbaar zijn gesteld
(onderdeel LLLLLL).
Onderdeel MMMMMM herstelt een bestaande onvolkomenheid in artikel
369 en vervangt het geldboetebedrag door de eerste boetecategorie.
De artikelen 372bis tot en met 372octies worden ingevolge onderdeel
NNNNNN aangepast aan de nieuwe staatkundige verhoudingen. Dat
brengt mee dat deze bepalingen worden afgestemd op de omschrijvingen
van de misdrijven van de artikelen 355 en 356 van het Nederlandse
Wetboek van Strafrecht.
Voor een toelichting op de redenen die ten grondslag liggen aan de
herziening van de artikelen 378 tot en met 380 wordt kortheidshalve
verwezen naar hetgeen hierboven is opgemerkt bij onderdeel LLLL strekkende tot vernieuwing van de artikelen 183 en 184.
Aan de artikelen 388 tot en met 391 bestaat, naast de voorgestelde artikelen 286a tot en met 286e, geen behoefte meer (vgl. de toelichting bij
onderdeel UUUUU).
Het misdrijf van artikel 399d wordt voorgesteld om dezelfde reden als
waarom het voorstel tot invoeging van artikel 168a wordt gedaan.
Hiermee hangt voorts de wijziging van onderdeel KKKK samen. Voor een
nadere toelichting wordt verwezen naar de toelichting bij de onderdelen
IIII en KKKK.
Elk van de aanpassingen die worden voorgesteld in de onderdelen
TTTTTT tot en met DDDDDDD en JJJJJJJ zijn technisch van aard.
In de onderdelen EEEEEEE tot en met IIIIIII worden geldboetebedragen
omgezet in categorieën.
De herziening van artikel 448b ligt in lijn met de voorgestelde aanvullingen van de artikelen 143a tot en met 143c. Verwezen wordt naar de
toelichting op de onderdelen ZZZ en AAAA.
De onderdelen LLLLLLL, NNNNNNN, OOOOOOO betreffen wijzigingen die
rechtstreeks verband houden met de nieuwe staatkundige verhoudingen.
In het verlengde van de aanpassingen van de artikelen 145a tot en met
145e stelt onderdeel TTTTTTT tevens voor artikel 461a (verbod op reclame
voor afluisterappatuur e.d.) te moderniseren. Dezelfde overweging heeft
ten grondslag gelegen aan onderdeel VVVVVVV dat strekt tot invoeging
van de artikelen 466c en 446d. Het gaat hier om de overtredingsvarianten
van de misdrijven van de artikelen 232a en 232b.
De wijzigingen, voorgesteld in de onderdelen YYYYYYY tot en met
BBBBBBBB tot slot zijn technisch van aard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

106

Artikel 8.65 (wijziging Wetboek van Strafvordering BES)
Op grond van artikel 2 van de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba blijft de Landsverordening, houdende een nieuw
Wetboek van Strafvordering, als Wetboek van Strafvordering BES van
toepassing in de openbare lichamen. Onderhavig artikel past dit wetboek
aan aan de nieuwe staatsrechtelijke positie van deze eilanden binnen het
Koninkrijk. Het gaat daarbij voornamelijk om wijzigingen die technisch
van karakter zijn. Illustratief zijn in dat verband de onderdelen I, J en K. Zij
stellen voor de begrippen «het Wetboek van Strafrecht van de Nederlandse Antillen» en «landsbesluit, houdende algemene maatregelen,» in
een groot aantal artikelen van het wetboek met één algemene wijzigingsopdracht te vervangen door «het Wetboek van Strafrecht BES» respectievelijk «algemene maatregel van bestuur». De onderdelen N, O en S
beogen hetzelfde, maar dan met betrekking tot «’s Lands kas», «in de
Nederlandse Antillen» en «het Land».
Onderdeel A strekt ertoe enkele aanpassingen in artikel 1 van het wetboek
door te voeren. De begripsbepalingen die gewag maken van NederlandsAntilliaanse luchtvaartuigen en schepen worden afgestemd op de nieuwe
staatkundige structuur. Verder wordt voorgesteld de omschrijvingen van
«griffier», «officieren van justitie» en «verdrag» te schrappen. Hetgeen
onder «griffier» en «officier van justitie» moet worden verstaan, volgt
reeds uit de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie en de Rijkswet
openbare ministeries van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. En het begrip «verdrag» is ook zonder nadere uitleg
voldoende duidelijk. De Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie
wordt uiteraard tevens het nieuwe aanknopingspunt voor de verkorte
begrippen «Hof van Justitie» en «Hof». Tot slot worden de begripsomschrijvingen van «opvarende» en «installatie ter zee» in het licht van
de toekomstige territoriale grenzen gewijzigd.
De Algemene termijnenwet zal van toepassing zijn in de openbare
lichamen. Onderdeel B beoogt artikel 3 hiermee in overeenstemming te
brengen.
Artikel 10 koppelt de vervolgingsbevoegdheid van het openbaar ministerie aan de bevoegdheid van de rechter om kennis te nemen van het
strafbare feit. Het voorschrift dient aan te sluiten op de nieuwe rechterlijke
organisatie en wordt in verband daarmee opnieuw vastgesteld (onderdeel
D). De verwijzing naar de Eenvormige landsverordening op de rechterlijke
organisatie komt daarin niet meer terug. In plaats daarvan wordt de
vervolgingsbevoegdheid (met vergelijkbaar effect) gekoppeld aan de
relatieve rechterlijke competentie zoals die volgt uit de wet. Het huidige
tweede lid kan komen te vervallen. De reden daarvan is, dat op grond van
de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba één rechtsgebied vormen. Dat gegeven
ligt ook ten grondslag aan de aanpassingen die worden voorgesteld in de
onderdelen E, F en G. Zij komen neer op een vereenvoudigde regeling van
de relatieve competentie (vgl. artikel 10 e.v. van het Wetboek van Strafvordering van Aruba).
Artikel 14 regelt het toezicht van de procureur-generaal op het handelen
en nalaten van het openbaar ministerie in de openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba. Hoewel dit toezicht voorvloeit uit artikel 6, derde
lid, van de Rijkswet openbaar ministeries van Curaçao, van Sint Maarten
en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba is er uit een oogpunt van toegankelijkheid voor gekozen deze bepaling op deze plaats te handhaven.
Artikel 14, eerste lid, is geschrapt, aangezien de bevoegdheid tot vervolging is geregeld in voornoemde Rijkswet.
De onderdelen I, J en K zijn hierboven reeds aan de orde gekomen. Zij
behelzen technische aanpassingen die samenhangen met de nieuwe
staatkundige verhoudingen. Datzelfde geldt voor de daaropvolgende
onderdelen L tot en met Q.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

107

Onderdeel R stelt artikel 119d opnieuw vast, omdat in elk artikellid een
verwijzing naar een bepaalde regeling of een bepaalde term moet worden
vervangen. Daartoe behoort ook de vervanging van het begrip «Land»
door «Staat», een wijziging die onderdeel S voor het resterende deel van
het wetboek integraal doorvoert.
De artikelen 155 en164 inzake het binnentreden in woningen worden
technisch aangepast. Onderdeel W wijzigt artikel 164, onder a, dat betrekking heeft op het binnentreden in bijzondere plaatsen. Een regeling die
ziet op het binnentreden «in de vergaderruimten van de Staten» heeft na
de staatkundige vernieuwingen voor de openbare lichamen geen relevantie meer. Het voorschrift kan zich beperken tot het binnentreden in de
vergaderruimten van één van de eilandsraden.
De onderdelen X tot en met BB betreffen technische wijzigingen die hiervoor al zijn toegelicht. Ook de onderdelen V, I, JJ en LL bevatten technische wijzigingen.
In het eerste lid van artikel 184 is bepaald dat degenen die daartoe door
de Minister van Justitie zijn aangewezen als buitengewoon ambtenaar
van politie opsporingsbevoegdheid hebben. Op grond van artikel 11 van
de Rijkswet politie van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba is de Koninklijke marechaussee bevoegd bijstand te
verlenen aan de politie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Ook aan
militairen van de Koninklijke marechaussee kan opsporingsbevoegdheid
worden verleend. Daartoe wordt artikel 184, eerste lid, onderdeel d voorgesteld (onderdeel Z).
In artikel 260 is thans een bijzondere procedure opgenomen voor het
verhoor van de gouverneur als getuige. Gelet op de toekomstige staatsrechtelijke positie van de openbare lichamen stelt onderdeel CC voor deze
bepaling gelijk te trekken met het Nederlandse equivalent (artikel 226 Sv).
In het verlengde hiervan liggen de wijzigingen, opgenomen in de onderdelen DD en EE. In dit verband zij voorts gewezen op artikel 288, vierde
lid, Sv.
Onderdeel GG heeft betrekking op de eerder gememoreerde wijzigingen
die verband houden met de Nederlandse benaming van wettelijke regelingen.
De aanpassingen van de artikelen 445, eerste lid, en 451, eerste lid, vinden
hun achtergrond in het feit dat de openbare lichamen tezamen één rechtsgebied zullen vormen (onderdelen HH en JJ).
De wijziging van artikel 476 vloeit voort uit het navolgende. Artikel 119
van de Grondwet bepaalt dat uitsluitend de Hoge Raad bevoegd is tot
berechting van leden van de Staten-Generaal, de ministers en de staatssecretarissen wegens een ambtsmisdrijf in die betrekkingen gepleegd. Aan
deze berechting dient een opdracht tot vervolging bij koninklijk besluit of
bij besluit van de Tweede Kamer ten grondslag te liggen. Een en ander is
uitgewerkt in artikel 76 van de Wet op de rechterlijke organisatie en artikel
483 e.v. Sv. De gewijzigde tekst van artikel 476 beoogt zeker te stellen dat
deze regeling ook toepassing vindt indien tussen de door de parlementariërs of bewindslieden gepleegde feiten en de openbare lichamen
enigerlei relatie bestaat, bijvoorbeeld omdat het ambtsmisdrijf daar is
gepleegd. Met het oog daarop wordt bepaald dat de leden van de StatenGeneraal, de ministers en staatssecretarissen in de openbare lichamen
niet strafrechtelijk kunnen worden vervolgd wegens ambtsmisdrijven in
die betrekkingen gepleegd. Daarmee blijft de ter zake geldende Nederlandse wetgeving bij uitsluiting van toepassing, ook wanneer tussen de
dader, het ambtsmisdrijf en de openbare lichamen een strafrechtelijk
relevant verband zou bestaan.
Elk van de in de onderdelen MM tot en met RR voorgestelde aanpassingen zijn technisch van aard.
Artikel 560 regelt de verplichte ministeriële inmenging indien een verzoek
om rechtshulp betrekking heeft op een «politiek» of «fiscaal» delict dan
wel gegevens verlangt die onder de belastingsdienst berusten. Onderdeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

108

SS strekt ertoe het artikel in die zin aan te passen dat de bevoegdheid tot
het verlenen van een machtiging ter voldoening aan het rechtshulpverzoek in handen komt te liggen van de Nederlandse Minister van
Justitie, na overleg met de Minister van Buitenlandse Zaken, respectievelijk de Minister van Financiën.
Onderdeel TT wijzigt artikel 565, eerste lid, waarin wordt verwezen naar
«de wettelijke voorschriften betreffende het betekenen en uitreiken van
Nederlands-Antilliaanse stukken». Voorgesteld wordt in plaats daarvan te
refereren aan de «wettelijke voorschriften (..) in de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba». Daarmee is voldoende duidelijk dat het
gaat om de regels die in de openbare lichamen gelden voor het betekenen
en uitreiken van stukken (vgl. artikel 643 e.v.).
Artikel 566, dat gewijzigd wordt door onderdeel UU, ziet op het verlenen
van rechtshulp met betrekking tot strafbare feiten die zijn begaan in een
luchtvaartuig dat op eigen grondgebied landt, terwijl krachtens de toepasselijke strafwet geen rechtsmacht kan worden uitgeoefend. Onderdeel UU
bewerkstelligt in de eerste plaats dat artikel 566 niet meer uitgaat van een
landing in de Nederlandse Antillen, maar van een landing in de openbare
lichamen. In de tweede plaats dient duidelijk te worden dat het gaat om
situaties waarin «de strafwet van Bonaire, Sint Eustatius en Saba» niet
van toepassing is. Ten slotte kan de tweede volzin van het derde lid van
artikel 566 komen te vervallen, omdat de openbare lichamen één rechtsgebied zullen vormen met één gerecht in eerste aanleg. Onderdeel VV ligt
het in het verlengde van het voorgaande. Daarnaast wordt door dit onderdeel het tweede lid aangepast aan de Nederlandse autoriteit, te weten de
Minister van Buitenlandse Zaken, die betrokken dient te worden bij het al
dan niet verlenen van een machtiging tot het instellen van een onderzoek
naar hetgeen aan boord van het luchtvaartuig is voorgevallen.
Titel IX van het Zevende Boek van het Wetboek van Strafvordering BES is
gewijd aan de overdracht van de tenuitvoerlegging van strafvonnissen. De
voorschriften uit deze titel zijn gebaseerd op de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen. De onderdelen XX, AAA tot en met DDD, FFF
tot en met JJJ bevatten wijzigingsvoorstellen die ten doel hebben de in
deze titel gehanteerde begrippen die gerelateerd zijn aan de staatkundige
positie van Nederlandse Antillen, te vervangen. De voorstellen zijn
daarom voornamelijk technisch van aard en behoeven geen nadere
toelichting.
Onderdeel III ziet op artikel 611, tweede lid. Dit artikellid regelt de wijze
waarop de doorgeleiding van ter griffie ingediende gratieverzoeken
plaatsvindt. De Gratiewet zal, zo beoogt artikel 8.8 van dit wetsvoorstel,
gelding krijgen in de openbare lichamen, reden waarom het wenselijk is
de strafvorderlijke voorschriften daarop te laten aansluiten. Gelet daarop
wordt in artikel 611, tweede lid, tot uitdrukking gebracht dat de daar
bedoelde gratieverzoeken dienen te worden doorgeleid aan de Minister
van Justitie.
De resterende aanpassingen van het Wetboek van Strafvordering BES,
opgenomen in de onderdelen LLL tot en met OOO, behoeven vanwege
hun technische karakter geen inhoudelijke bespreking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

109

9. MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT

§ 1 Aanpassingen van Nederlandse wetgeving
§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
Artikel 9.2
In dit artikel wordt de als wet in formele zin aangemerkte Antilliaanse
Visserijlandsverordening (hierna: Visserijwet BES) aangepast aan de
toepassing binnen het Nederlandse recht en de beperking van de reikwijdte van de Visserijwet BES tot de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en
Saba. Het betreft voornamelijk juridisch-technische aanpassingen zoals
uiteengezet in het algemene deel van deze toelichting.
Tevens is een aanpassing gedaan om een inconsistentie die bestond in de
Visserijlandsverordening weg te nemen. Het voormalig zesde lid van
artikel 2 is geschrapt. In dit lid werden de bestuurscolleges van de eilandgebieden van de Nederlandse Antillen aangewezen als bevoegde organen
voor het verlenen van vergunningen aan hun ingezetenen voor het vissen
in de visserijzone met vaartuigen als bedoeld in het tweede lid van artikel
2 (vaartuigen met een inhoud van minder dan zes bruto registerton of een
lengte van minder dan 12 meter).
Ingevolge artikel 2, tweede lid, is het vissen in de visserijzone met deze
vaartuigen echter uitgezonderd van de vergunningsplicht. Het aanwijzen
van de bestuurscolleges van de eilandgebieden van de Nederlandse
Antillen als bevoegd organen voor het verlenen van vergunningen voor
het vissen in de visserijzone met vaartuigen als bedoeld in het tweede lid
is daarmee overbodig.
Artikel 9.3
In dit artikel wordt de Wet grondslagen natuurbeheer en -bescherming
BES aangepast aan de nieuwe staatkundige situatie.
Artikel 2 en artikel 2a zien op het landelijk natuurbeleid. Een onderdeel
van het natuurbeleid betreft het instellen van natuurparken. De bevoegdheid om natuurparken in te stellen is in artikel 10 neergelegd bij de
eilandsraad. Gelet op het feit dat de minister van LNV verantwoordelijk is
voor de uitvoering van internationale verplichtingen, is er voor gekozen
om de bevoegdheid om natuurparken in te stellen tevens te beleggen bij
de minister van LNV. Het gaat hierbij om de verplichting tot het instellen
van natuurparken zoals opgenomen in het Verdrag van Ramsar, het
SPAW-protocol en Biodiversiteitsverdrag. Hiervoor is er een nieuw artikel
2a ingevoegd. De minister dient alvorens een park in te stellen hierover
overleg te voeren met het betreffende openbare lichaam.
In artikel 3 is de mogelijkheid opgenomen om een commissie natuurbeheer en bescherming in te stellen. De commissie heeft tot taak de
minister en het bestuurscollege van advies te dienen. Gezien het feit dat
deze taak ook kan worden uitgevoerd door de wetenschappelijke autoriteit, zal de commissie alleen worden ingesteld ingeval daar expliciet een
behoefte van is gebleken.
Daarnaast is er een nieuw artikel 4 ingevoegd. Dit artikel regelt de
bevoegdheid van de minister om CITES vergunningen en certificaten te
verstrekken en om de uitzondering als genoemd in artikel VII, zevende lid,
van het CITES-verdrag toe te staan. In de landsverordening was de door
de minister in te stellen beheersinstantie hiertoe bevoegd. In verband met
de verantwoordelijkheid van de minister om te voldoen aan internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

110

verplichtingen, waaronder de verplichtingen uit het CITES-verdrag, zijn de
bevoegdheden bij de minister belegd. Dit sluit aan bij de situatie in Nederland, waar deze bevoegdheid ook bij de minister is belegd.
De zinsneden «bij ministeriële beschikking met algemene werking» en «bij
landsbesluit, houdende algemene maatregelen» zijn telkens vervangen
door «bij ministeriële regeling» en «bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur». Dit is overeenkomstig de systematiek zoals in het algemene
deel van deze toelichting opgenomen.
In een aantal gevallen is hiervan afgeweken. In artikel 5 en in artikel 16 is
«bij landsbesluit houdende algemene maatregelen» vervangen door «bij
ministeriële regeling», omdat het hierbij gaat onderwerpen waarin het
Nederlandse recht ook bij ministeriële regeling kan worden voorzien.
Artikel 9.4

Algemeen
Dit wetsvoorstel stelt regels met betrekking tot de handel en het gebruik
van bestrijdingsmiddelen op en in de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba.
In dit wetsvoorstel is ervoor gekozen de meeste voorschriften van de
Landsverordening voorschriften bestrijdingsmiddelen en de hoofdstukken
4 en 5 van de Landsverordening Inspectie voor de Volksgezondheid over
te nemen. Wel worden de bevoegdheden overgezet naar de situatie zoals
in Nederland gangbaar is.
Onderdelen A en B
Bevoegd gezag voor wat betreft bestrijdingsmiddelen zijn de ministers
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Hoewel het wetsvoorstel geen onderscheid maakt tussen gewasbeschermingsmiddelen en biociden, zoals in
Nederland, wordt dat onderscheid wel gemaakt als het gaat om de
bevoegdheidsverdeling tussen voornoemde ministers.
Als het gaat om gewasbeschermingsmiddelen, bedoeld in artikel 1 van de
Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden, is de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit primair verantwoordelijk in overeenstemming met de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer. Als het gaat om biociden, bedoeld in artikel 1 van de Wet
gewasbeschermingsmiddelen en biociden, is de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer primair verantwoordelijk,
maar dan in overeenstemming met de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit.
Dit betekent dat voor de bestrijdingsmiddelen als bedoeld in artikel 1,
onderdelen a, b, c, en e de Minister van LNV primair verantwoordelijk is
en voor bestrijdingsmiddelen als bedoeld in onderdeel d van artikel 1 de
Minister van VROM, steeds in overeenstemming met de andere minister.
De Ministers van LNV en VROM zijn dus op grond van deze wet samen
verantwoordelijk voor de regels met betrekking tot de handel en het
gebruik van bestrijdingsmiddelen op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius
en Saba. Waar nodig worden de ministers van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat medebetrokken, als de wet ook hun beleidsterrein aangaat.
De taken van de Nederlands-Antilliaanse Inspectie voor de Volksgezondheid zullen, aangezien het land Nederlandse Antillen ophoudt te bestaan
en de Inspectie na de statuswijziging niet meer bevoegd is op te treden op
de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba, door andere autoriteiten
moeten worden overgenomen. Het is aan beide Ministers daaraan invulling te geven. Zij zullen een of meerdere bevoegde instanties aanwijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

111

Indien mogelijk zal deels gebruik worden gemaakt van beschikbare locale
expertise.
Artikel C
Onze Minister kan op grond van artikel 6 bepaalde bestrijdingsmiddelen
bij of krachtens algemene maatregel van bestuur aanwijzen welke slechts
na vergunning door het bestuurscollege van het openbaar lichaam mogen
worden aangekocht of aangewend. De mogelijkheid van aanwijzing bij
ministeriële regeling wordt geïntroduceerd teneinde voldoende flexibiliteit
in te bouwen, zodat in voorkomend geval snel tot aanwijzing kan worden
overgegaan.

Onderdeel D
De Ministers van LNV en VROM kunnen toezichthoudende ambtenaren
aanwijzen bij ministeriële regeling. Dit betreft een afwijking van de voorheen geldende Landsverordening waar aanwijzing slechts mogelijk was
bij landsbesluit (vergelijkbaar met een algemene maatregel van bestuur).
Het gekozen niveau is niet alleen procedureel eenvoudiger, maar sluit
bovendien naadloos aan bij het niveau waarop zulks in Nederland geregeld pleegt te worden.
Onderdelen E en H
Strafrechtelijke geldboetes worden niet meer uitgedrukt in concrete
bedragen, maar vervangen door verwijzingen naar boetecategorieën.
Vanwege de invoering van de Amerikaanse dollar als valuta is de maximale bestuurlijke boete in artikel 25 omgerekend naar die munteenheid
volgens de koers Naf 500 = 280 USD. De uitkomst is naar boven afgerond
tot een rond bedrag.
Onderdeel F
Artikel 10 kan vervallen, omdat de inwerkingtredingbepaling en het
daarbij gegeven overgangsrecht zijn uitgewerkt.
Onderdelen G en H
Vanwege de invoeging van de bepalingen omtrent toezicht, bestuurlijke
boete, bestuursdwang en last onder dwangsom, is voor de overzichtelijkheid het voorstel van wet verdeeld in 2 hoofdstukken.
De in onderdeel H ingevoegde bepalingen zijn – met enkele noodzakelijke,
kleine aanpassingen vanwege de vernummering en andere bevoegdheidsverdelingen – overgenomen uit de Landsverordening Inspectie voor de
Volksgezondheid.
Zo zijn bevoegdheden consequent bij Onze Minister, dus de Ministers van
LNV en VROM, neergelegd. Onze Minister kan er voor kiezen deze te
mandateren aan nader te aan te wijzen ambtenaren.
Onderdeel I
Dit artikel bevat de nieuwe citeertitel.

10. MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

§ 1 Aanpassingen van Nederlandse wetgeving
Artikel 10.1 (Experimentenwet onderwijs)
De Experimentenwet onderwijs is mede van toepassing in de BES. Het
omzetten van de Landsverordening onderwijskundige experimenten zou
denkbaar zijn geweest, maar zou gecompliceerder zijn geweest, bijvoorbeeld omdat daarin bepaalde elementen zoals de rechtsbescherming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

112

ontbreken, en deze alsnog in de omgezette landsverordening zouden
moeten worden ingevoegd. De keuze voor het aanpassen van de
Experimentenwet onderwijs past ook in het streven dat de voor de Nederlandse situatie geschreven wetten ook in de BES gaan gelden.
Artikel 4a zal tot een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip niet van
toepassing zijn in de BES-eilanden. Immers, daar kent men geen georganiseerd overleg met vakorganisaties zoals in Nederland en zijn er geen
medezeggenschapsraden met een (ouder- en) personeelsgeleding. In de
Wet primair onderwijs BES en de Wet voortgezet onderwijs BES zullen de
bepalingen op het gebied van de medezeggenschap worden opgenomen.
Deze zullen tevens betrekking hebben op de rechtspositionele consequenties van het onderwijskundig experiment.
Artikel 7e past artikel 4a aan op het tijdstip waarop het overleg wel op de
wijze waarop dat thans in Nederland plaats vindt, kan worden gevoerd.
Artikel 10.2 (Spellingwet)
Dit artikel bepaalt dat de voorschriften omtrent de spelling van de Nederlandse taal tevens gelden op de BES-eilanden.
Artikel 10.3 (Wet kinderopvang)
Het terrein van kinderopvang is nog in ontwikkeling. Daarom wordt voorgesteld in de Wet kinderopvang een grondslag voor een algemene maatregel van bestuur op te nemen, die in werking zal treden op een bij
koninklijk besluit te bepalen tijdstip, naar het zich nu laat aanzien vijf jaar
na de transitiedatum. Tot dat moment hebben de bestuurders van de BES
de bevoegdheid de concept-eilandsverordeningen kinderopvang in te
voeren.
Artikel 10.4 (Wet op de Onderwijsraad)
Dit artikel voegt aan de taken die de Onderwijsraad heeft, toe dat de Raad
(1) ook adviseert over de hoofdlijnen van het beleid en de wetgeving op
het terrein van het onderwijs op de BES-eilanden, en (2) adviseert aan de
bestuursorganen van de BES-eilanden.
Artikel 10.5 (Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek)
In dit artikel wordt de verwijzing naar personen uit de Nederlandse
Antillen in overeenstemming gebracht met de situatie na de transitie. De
Nederlandse Antillen houden op te bestaan en worden vervangen door de
landen Curaçao en Sint Maarten en de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba.
De overige wijzigingen die in de WHW moeten worden aangebracht, zijn
inhoudelijk van aard, en zullen op een later tijdstip in het wetsvoorstel
worden ingevoegd.
Artikel 10.6 (Wet op het onderwijstoezicht)
Voorgesteld wordt om het Nederlandse toetsingskader voor het primair,
voortgezet en beroepsonderwijs ook uitgangspunt te laten zijn voor de
beoordeling van de kwaliteit van het onderwijs op de BES. Daarom wordt
de Wet op het onderwijstoezicht (WOT) mede van toepassing in de BES.
Gezien het streefdoel om de kwaliteit van het onderwijs in de BES binnen
een redelijke termijn op een naar Nederlandse maatstaven aanvaardbaar
niveau te krijgen (en te houden), ligt het in de rede om de normen die de
inspectie hanteert ten aanzien van de kwaliteit van het onderwijs, even-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

113

eens van toepassing te verklaren op de BES-eilanden. Daarbij dient wel
rekening te worden gehouden met een aanloopperiode.
In organisatorische zin ligt het voor de hand dat de inspectie op de Nederlandse Antillen voor wat betreft de BES-eilanden «opgaat» in de Nederlandse onderwijsinspectie.
Artikel 6 van de WOT bepaalt dat bij de inspectie vertrouwensinspecteurs
werkzaam zijn. Nu de WOT mede in de BES van toepassing zal zijn, zullen
de vertrouwensinspecteurs ook op de BES een wettelijke rol vervullen.
Artikel 10.7 (Wet op het specifiek cultuurbeleid)

Algemeen
Er is voor gekozen om de BES-eilanden volledig onder het regime van de
Wet op het specifiek cultuurbeleid (Wsc) te brengen. Deze keuze is ingegeven door het feit dat regelgeving op de eilanden ontbreekt. Daarnaast is
het regime van de Wsc goed toepasbaar. De Wsc ligt als instrument voor
het cultuurbeleid daardoor voor de hand, met uitzondering van de voorschriften omtrent het opzetten en in stand houden van een bibliotheeknetwerk. Deze uitzondering is hieronder toegelicht.
De verantwoordelijkheid die krachtens artikel 2 van de Wsc op de minister
van OCW rust, wordt uitgebreid naar de BES-eilanden. De minister geeft
aan deze verantwoordelijkheid invulling door het verstrekken van subsidies als bedoeld in de artikelen 4, 4a, 4b en 4c van de Wsc (vierjaarlijkse
subsidies op aanvraag en aan aangewezen instellingen, projectsubsidies
en jaarlijkse instellingssubsidies). Daarnaast heeft de minister de mogelijkheid specifieke uitkeringen te verstrekken.
Voor wat betreft de subsidies die worden verstrekt op basis van de artikelen 4a en 4b, geldt dat de subsidies in vierjaarlijkse rondes worden
verstrekt. Subsidieverstrekking in dit kader is weer mogelijk met ingang
van 1 januari 2013. Om die reden wordt ervoor gekozen om ook voor de
subsidieverstrekking op grond van artikel 4 te kiezen voor de datum van
1 januari 2013.
De bepalingen betreffende de Raad voor cultuur (hoofdstuk IA) zullen op
het moment van de transitie in werking treden.
De subsidieverstrekking door de op grond van artikel 9 opgerichte
fondsen kan – voor zover voorzien is in regelingen van die fondsen
daartoe – direct per de transitiedatum worden opengesteld voor instellingen en individuen die gevestigd zijn op een van de drie eilanden. Overigens voert een aantal cultuurfondsen sinds begin 2009 een aparte regeling uit op basis waarvan subsidie mogelijk is voor initiatieven die erop
gericht zijn de culturele infrastructuur op de Nederlandse Antillen en
Aruba en de (internationale) uitwisseling te versterken (de Kulturaregeling) en is er daarnaast bij verschillende cultuurfondsen sprake van
reguliere regelingen die de mogelijkheid bieden van subsidieverstrekking
voor specifieke activiteiten op de Antillen.
De Wsc bevat ook bepalingen over bibliotheekwerk: de artikelen 11a en
11b in hoofdstuk IVA.
Artikel 11a betreft de contributievrijdom voor personen beneden de leeftijd van achttien jaren. Contributie of andere geldelijke bijdrage kan
slechts worden geheven als daartoe door het bevoegd gezag wordt
besloten. De contributie mag niet hoger zijn dan de helft van de contributie die wordt geheven van personen die achttien jaren of ouder zijn.
Gemeenten en provincies zijn verantwoordelijk voor de in standhouding
en bekostiging van de bibliotheekvoorziening. Dit artikel zal ook in de BES
gaan gelden.
Artikel 11b zal niet van toepassing worden verklaard op de BES: de
afstand tussen de BES-eilanden onderling en de afstand tussen die
eilanden en Nederland maakt het opzetten en in stand houden van een
bibliotheeknetwerk niet zinvol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

114

Artikelsgewijze toelichting
Onderdeel B
Op de hoofdstukken IA en IVA na zullen alle hoofdstukken van de Wsc op
hetzelfde moment in werking treden. Naar huidig inzicht zal ervoor
worden gekozen dat dit voorafgaand aan 1 januari 2013 het geval zal zijn,
omdat op die datum een nieuwe periode van vierjaarlijkse subsidies op
grond van de artikelen 4a, 4b en 4c in zal gaan. In de periode tussen de
transitie en 1 januari 2013 is namelijk in de subsidieplannen geen rekening
met de BES gehouden.
De bepalingen betreffende de Raad voor cultuur (hoofdstuk IA) zullen op
het moment van de transitie in werking treden.
Zoals hiervoor is uiteengezet, zal voor wat betreft het hoofdstuk over
bibliotheekwerk alleen artikel 11a van toepassing zijn op de BES. Dit
artikel zal naar huidig inzicht in werking kunnen treden op het moment
van de transitie. In verband met de definitie van «openbare bibliotheek»
zal ook artikel 1, eerste lid, onderdeel e, gelijktijdig in werking treden.
§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
Artikel 10.8 (Archiefwet BES)

Onderdeel B
Na de transitie zal in de openbare lichamen BES geen sprake meer zijn
van de algemene landsarchiefbewaarplaats, waarnaar in artikel 1, onderdeel f, van de Archieflandsverordening 2007 werd verwezen. Hiervoor is
de algemene term «archiefbewaarplaats» in de plaats gekomen. Ook de
functie van de algemene landsarchivaris (onderdeel g) en de Hoge
Colleges van Staat van de Nederlandse Antillen (onderdeel h) houden na
de transitie op te bestaan.
Onderdeel C
In de nieuwe staatkundige situatie bestaat niet langer reden om regels te
geven met betrekking tot post- en registratuurzaken bij de landsadministratie.
Onderdeel D
De eilandarchivaris is na de transitie belast met het toezicht op het beheer
van de archiefbescheiden van de organen van de openbare lichamen (zie
ook onderdeel O). Artikel 4 van de Archieflandsverordening 2007, waarin
het toezicht door de algemene landsarchivaris was geregeld, kan daarom
vervallen. De categorieën zorgdragers, bedoeld in artikel 5 van de Archieflandsverordening 2007, zullen na de transitie niet meer bestaan, zodat ook
dat artikel vervalt.
Onderdeel E
Met deze wijziging wordt, naar analogie van de Archiefwet 1995, op grond
waarvan de selectielijsten van de gemeentelijke organen worden vastgesteld door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de betreffende minister ook het bevoegd orgaan voor de vaststelling van selectielijsten van de organen van de openbare lichamen. De lijsten worden voor
advies voorgelegd aan de Raad voor Cultuur. Vergelijkbaar met artikel 9,
tweede lid, van de Archiefwet 1995 komt de bevoegdheid toe aan de
Minister-President om regels te stellen op grond waarvan in geval van
buitengewone omstandigheden kan worden afgeweken van hetgeen in de
Archiefwet BES is bepaald met betrekking tot de vernietiging van archiefbescheiden.
Onderdeel F
Deze wijziging voorziet in de toekenning van de bevoegdheid aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

115

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om, vergelijkbaar met het
regime van de Archiefwet 1995 dat voor gemeenten geldt, een machtiging
te geven voor de vervreemding van niet in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden van de organen van de openbare lichamen.

Onderdeel G
In lijn met de Archiefwet 1995 is de mogelijkheid opgenomen om bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur regels te geven over de
archiefbewaarplaats.
Onderdeel H
De artikelen 14 tot en met 16 van de Archieflandsverordening 2007
strekten tot instelling van de algemene landsarchiefbewaarplaats, de
algemene landsarchivaris, de archiefdienst en de daaronder ressorterende
bijzondere landsarchiefbewaarplaatsen van de Nederlandse Antillen. In de
nieuwe staatkundige situatie zullen deze niet langer als zodanig bestaan.
De artikelen kunnen daarom vervallen.
Onderdeel I
Na de transitie zal overbrenging van daarvoor in aanmerking komende
archiefbescheiden niet langer geschieden naar de algemene landsarchiefbewaarplaats, maar naar de verschillende eilandarchiefbewaarplaatsen
(zie ook onderdeel N).
Onderdeel J
Omdat het in de rede ligt voor de openbare lichamen hetzelfde
openbaarheidsregime te laten gelden als voor het Europese deel van
Nederland, voorziet deze wijziging in de mogelijkheid bij overbrenging
beperkingen aan de openbaarheid te stellen van archiefbescheiden voor
een bepaalde termijn en met het oog op het belang van de Staat of zijn
bondgenoten. In dat verband zijn tevens de het vijfde tot en met zevende
lid van artikel 15 van de Archiefwet 1995 aan artikel 20 van de Archiefwet
BES toegevoegd. Voor een toelichting op die leden wordt verwezen naar
de toelichting bij de derde nota van wijziging (Kamerstukken II 1993/94,
22 866, nr. 17, blz. 2 en 3) en het amendement op stuk nr. 22 (Kamerstukken II 1993/94, 22 866) met betrekking tot artikel 16 van het wetsvoorstel Archiefwet 1995 (nu: artikel 15 van die wet). Met de aanpassing van
de termijn in het vierde lid van 70 jaar naar 75 jaar, komt artikel 20 inhoudelijk overeen met artikel 15 van de Archiefwet 1995.
Onderdeel K
Op grond van de Archieflandsverordening 2007 was de Minister van
Constitutionele en Binnenlandse Zaken van de Nederlandse Antillen als
zorgdrager bevoegd om – onder voorwaarden – archiefbescheiden die
berustten in een archiefbewaarplaats te vervreemden. Na de transitie
zullen de verschillende bestuurscolleges zorgdragers zijn voor de overgebrachte archiefbescheiden van de openbare lichamen. Uit systematisch
oogpunt (in de hoofdstukken II en III wordt met name gesproken over «de
zorgdrager») is ervoor gekozen in artikel 24 niet de bestuurscolleges als
zodanig te benoemen, maar de meer algemene aanduiding «zorgdrager
ten aanzien van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden» op te nemen.
Onderdeel L
In het opschrift van hoofdstuk IV wordt in de eerste plaats de aanduiding
«eilandgebieden» vervangen door «openbare lichamen BES». Nu bovendien met de nieuwe staatkundige situatie geen onderscheid meer valt te
maken tussen archiefbescheiden van de nationale Nederlands-Antilliaanse
organen en die van de organen van de eilandgebieden, is het wenselijk
om op dit hoofdstuk minder nadrukkelijk dan voorheen het stempel te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

116

laten rusten van separaat hoofdstuk dat handelt over de archiefbescheiden van de betreffende organen. Dit is tot uitdrukking gebracht
door de toevoeging «Zorg voor de» in het opschrift.

Onderdeel M
Deze wijziging voorziet in een regeling omtrent de zorg voor de archiefbescheiden van de organen van de openbare lichamen, alsmede omtrent
de daaraan verbonden kosten. Een en ander analoog aan artikel 30, eerste
en tweede lid, van de Archiefwet 1995, welke bepalingen betrekking
hebben op gemeenten.
Onderdeel N
Deze wijziging voorziet in de toekenning van de bevoegdheid aan de
bestuurscolleges om, vergelijkbaar met het regime van de Archiefwet
1995 dat voor gemeenten geldt, een eigen eilandarchiefbewaarplaats aan
te wijzen voor het betrokken openbaar lichaam. Artikel 28 staat er overigens niet aan in de weg om voor twee of alle drie de openbare lichamen
één gezamenlijke eilandarchiefbewaarplaats aan te wijzen.
Onderdeel O
Het nieuwe artikel 28a bevat een regeling omtrent het beheer van archiefbescheiden in de eilandarchiefbewaarplaats door eilandarchivaris,
alsmede omtrent het uit te oefenen toezicht door deze functionaris op het
door de organen van het betrokken openbaar lichaam te voeren beheer.
Een en ander analoog aan artikel 32 van de Archiefwet 1995, welke bepaling betrekking heeft op gemeenten.
Onderdeel P
Nu de openbare lichamen op verschillende terreinen vormen van samenwerking zullen kunnen aangaan op grond van de daartoe in artikel 2.4 van
de Aanpassingswet BES gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen,
is aan de Archiefwet BES een hoofdstuk toegevoegd met daarin een bepaling over de zorg voor archiefbescheiden van bij dergelijke regelingen
ingestelde openbare lichamen of gemeenschappelijke organen. Een en
ander analoog aan 40 van de Archiefwet 1995.
Onderdeel Q
Bij gebreke van de naast-hoger gelegen bestuurslaag van een provincie
voor de openbare lichamen, worden met deze wijziging enkele
handhavingsbevoegdheden toegekend aan de Rijksvertegenwoordiger.
Onderdeel S
Aangezien de artikelen 31 en 34 van de Archieflandsverordening inmiddels zijn uitgewerkt, kunnen deze vervallen.
Onderdeel T
In het nieuwe artikel 32 is de inhoud van het oorspronkelijke artikel uitgeschreven, omdat op het moment van de transitie nog niet alle archiefbescheiden naar de in het oorspronkelijke artikel genoemde archiefbewaarplaatsen hoeven te zijn overgebracht. De data die in het nieuwe
artikel zijn genoemd, zijn dezelfde data die in het oorspronkelijke artikel
zijn bedoeld.
Onderdeel U
Het nieuwe artikel 33 bevat de overgangsvoorziening voor de geldigheid
van de selectielijsten die betrekking hadden op de Nederlands-Antilliaanse
organen van de eilandgebieden. Na de transitie houden deze op te
bestaan. Naar verwachting zal het nog enige tijd duren voordat er nieuwe
selectielijsten zullen worden vastgesteld. Daarom blijven de bestaande
lijsten nog van overeenkomstige toepassing op de nieuwe organen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

117

Tevens is bepaald dat de bestaande beperkingen aan de openbaarheid
blijven bestaan.
Artikel 10.9 (Leerplichtwet BES)
De Leerplichtlandsverordening zal worden omgezet, maar worden voorzien van bepalingen uit de Leerplichtwet 1969. De wijzigingen zullen op
een later tijdstip in het wetsvoorstel worden ingevoegd, tegelijk met de
bepalingen voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs, het
beroepsonderwijs, de sociale vormingsplicht en het hoger onderwijs,
zodat zij op elkaar kunnen worden afgestemd.
Artikel 10.10 (Mediawet BES)
De Televisie-Landsverordening zal worden omgezet en worden gewijzigd.
De wijzigingen zullen op een later tijdstip in het wetsvoorstel worden
ingevoegd.
Artikel 10.11 (Monumentenwet BES)
Op Bonaire en Saba geldt de Monumentenlandsverordening 1977; de
Monumentenlandsverordening 1989 geldt op Sint Eustatius. Laatstgenoemde landsverordening bevat een inhoud die passend wordt geacht
voor alle BES-eilanden. Die landsverordening is daarom omgezet in de
Monumentenwet BES. Inhoudelijk zijn er geen wijzigingen aangebracht.

Archeologie
Het op 16 januari 1992 te Valletta (Malta) tot stand gekomen verdrag
inzake de bescherming van het archeologische erfgoed (Trb. 1992, 97)
(Verdrag van Valletta) is op 24 mei 2007 geratificeerd voor het Koninkrijk
der Nederlanden en de Nederlandse Antillen. Het is echter niet geïmplementeerd in de Monumentenlandsverordening 1989. De rijkdom van het
bodemarchief is zodanig, dat het van belang is dat de archeologische
monumentenzorg zowel procedureel als inhoudelijk goed geregeld dient
te worden. Over een adequate invulling op maat van de implementatie
van het Verdrag van Valletta zullen in een later stadium, en in overleg met
de eilandsbesturen nadere voorstellen gedaan worden.
(Tijdelijke) Financiering, artikel 6, derde lid
Het kabinet heeft voor restauraties van monumenten op de Antillen en
Aruba voor de kabinetsperiode 2008–2011 in totaal € 8 miljoen beschikbaar gesteld via laagrentende leningen in een revolving fund (Brief aan de
Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 VIII, nr. 15). Van dit bedrag
is € 5,5 miljoen bestemd voor de BES-eilanden en Sint Maarten. Hiermee
wordt een start gemaakt met het inhalen van de restauratieachterstand en
door de eilandbesturen wordt ervaring opgedaan op dit terrein. Er is
bewust gekozen voor dit systeem van laagrentende leningen via een
revolving fund, omdat er dan een onderpand bestaat in de vorm van het
gerestaureerde monument. Rente en aflossing voeden het fonds waardoor op termijn weer nieuwe projecten gefinancierd kunnen worden. Het
fonds wordt zodanig ingericht dat maatwerk mogelijk is dat aansluit bij de
behoeften van de verschillende eilanden en bij de bestuurlijke verschillen
tussen de eilanden.
Alle eilandbesturen hebben ingestemd met de methodiek en werken aan
het vervullen van de gestelde voorwaarden, zoals het hebben van een
monumenteneilandsverordening en een monumentenlijst. Alleen
gebouwen op die lijst komen in aanmerking voor een laagrentende lening.
Die lening wordt verstrekt op basis van een door het eilandbestuur goedgekeurd restauratieplan en een krediettoets door de lokale bank.
Overheidseigendommen zijn uitgesloten van het fonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

118

Artikel 10.12 (Wet educatie en beroepsonderwijs BES)
Artikel 10.13 (Wet sociale vormingsplicht BES)
Artikel 10.14 (Wet primair onderwijs BES)
Artikel 10.16 (Wet voortgezet onderwijs BES)
De Landsverordening secundair beroepsonderwijs en educatie, de Landsverordening sociale vormingsplicht, de Landsverordening funderend
onderwijs en de Landsverordening voortgezet onderwijs zullen worden
omgezet, maar worden voorzien van bepalingen uit de Wet educatie en
beroepsonderwijs, de Wet op het primair onderwijs en de Wet op het
voortgezet onderwijs, uiteraard toegesneden op de situatie ter plaatse.
De wijzigingen zullen op een later tijdstip in het wetsvoorstel worden
ingevoegd, tegelijk met de bepalingen inzake de leerplicht, zodat zij op
elkaar kunnen worden afgestemd.
Artikel 10.17 (Wet studiefinanciering BES)
De Landsstudietoelagenregeling zal worden omgezet en inhoudelijk
aanzienlijk worden aangepast: deze landsverordening heeft de facto aan
kracht en actualiteit verloren sinds er de jaren ’80 een vergaande mate van
decentralisatie van studiefinancieringsbeleid naar de afzonderlijke
eilanden is ingezet. Bonaire heeft ondertussen een geheel eigen stelsel; de
landsverordening geldt in naam nog steeds voor Sint Eustatius en Saba,
maar ook hier wijkt de praktijk af.
De wijzigingen zullen op een later tijdstip in het wetsvoorstel worden
ingevoegd, tegelijk met de bepalingen voor het beroepsonderwijs en het
hoger onderwijs, zodat zij op elkaar kunnen worden afgestemd.

11. MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

§ 1 Aanpassingen van Nederlandse wetgeving
Artikel 11.1 tot en met artikel 11.14 (Wijziging van diverse
SZW-wetten)
In een groot aantal SZW-wetten wordt verwezen naar o.a. de sociale
verzekeringswetgeving zoals die op dit moment bestaat op de Nederlandse Antillen. Aangezien het land Nederlandse Antillen na de transitie
niet meer bestaat binnen het Koninkrijk der Nederlanden, behoeven
dergelijke artikelen aanpassing aan die situatie. De voorgestelde wijzigingen zijn dan ook uitsluitend van technische aard.
Artikel 11.2 (Wijziging van de Algemene nabestaandenwet),
onderdeel D
In dit onderdeel wordt voorgesteld om artikel 71, vierde lid van de Algemene nabestaandenwet te laten vervallen. In dit artikellid wordt verwezen
naar wetgeving van de Nederlandse Antillen. Een aanpassing van dit
begrip kan hier achterwege worden gelaten omdat dit artikellid in zijn
geheel uitgewerkt overgangsrecht bevat. Als gevolg daarvan kan dit
artikellid vervallen.

§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
Artikel 11.15 (wijziging Arbeidsgeschillenwet 1946 BES)

Onderdeel A, sub 1, F, G, M, N, O, Q, S
Voorgesteld wordt het begrip «landsbemiddelaar» te vervangen door het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

119

begrip «bemiddelaar» omdat het Land Nederlandse Antillen ophoudt te
bestaan.

Onderdeel A, sub 2, C, sub 2, D, I, L
Voorgesteld wordt de taak van de Gouverneur tot benoeming, schorsing,
ontslag en vaststelling van de instructie van de bemiddelaar (in plaats van
de landsbemiddelaar), zoals geformuleerd in artikel 1, derde lid, te
beleggen bij de Rijksvertegenwoordiger. Dit geldt ook voor de taken van
de Gouverneur die zijn omschreven in artikel 7, eerste lid, 8, eerste en
vierde lid, 9 derde lid en 15.
Tevens wordt voorgesteld om de taken van de Landsregering, die zijn
omschreven in artikel 2, onderdeel c, inzake de goedkeuring en het deponeren van een reglement te beleggen bij de Minister.
Daarnaast wordt voorgesteld de taken van de Landsregering omschreven
in de artikelen 3, vierde lid, 3a, 3b, tweede lid, 7a, eerste lid, te beleggen
bij de Minister.

Onderdeel R (artikel 16 en 17)
Voor de bedragen van de geldboeten wordt verwezen naar de boetecategorieën die zijn opgenomen in artikel 27, vierde lid, van het Wetboek van
Strafrecht BES.
Onderdeel T (artikel 21)
Voorgesteld wordt om de bevoegdheid om regels te stellen met betrekking tot de uitvoering van deze wet niet langer bij landsbesluit (algemene
maatregel van bestuur) te regelen maar door middel van een ministeriele
regeling.
Artikel 11.16 (wijziging Arbeidsveiligheidswet BES)
De regels voor de arbeidsomstandigheden zijn voor de BES-eilanden
thans vastgelegd in de Veiligheidslandsverordening 1958, de Veiligheidsbesluiten I, II en III, de Stuwadoorslandsverordening 1946 en het
Stuwadoorsbesluit.
Op grond van artikel 19 van de Grondwet dient de regeling van de
arbeidsomstandigheden in Nederland zijn grondslag te hebben in een wet
in formele zin. De Arbeidsveiligheidswet BES en Stuwadoorswet 1946
BES, wetten in formele zin, bieden die grondslag voor de arbeidsomstandigheden.
De volledige verantwoordelijkheid voor arbeidsomstandigheden (regelgeving, uitvoering, handhaving en toezicht) berust thans bij het Eilandsbestuur. Gezien de nieuwe status van de BES-eilanden komt de verantwoordelijkheid voor arbeidsomstandigheden bij de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (SZW) te liggen. Om die reden worden de
toezichthoudende functionarissen door hem aangewezen en worden alle
beschikkingen (aanwijzingen, stilleggingen, etc.) in mandaat genomen. Op
deze beschikkingen is de Wet administratieve rechtspraak BES (voorheen
Landverordening administratieve rechtspraak) van toepassing. De uitoefening van de diverse wettelijke bevoegdheden in de praktijk zal via
mandaat van de Minister van SZW worden neergelegd bij een nog aan te
wijzen Nederlands bestuursorgaan niet zijnde een bestuursorgaan van het
openbaar lichaam.
Op overtredingen van de Arbeidsveiligheids- en Stuwadoorswetgeving
zijn de Wetboeken van Strafvordering BES en Strafrecht BES (voorheen
van de Nederlandse Antillen) van toepassing. Bijzondere opsporingsambtenaren worden aangewezen door de Minister van Justitie.

Onderdeel A
De onderdelen 1 en 2 bevatten redactionele aanpassingen, waarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

120

tevens wordt zeker gesteld dat de definitiebepalingen doorwerken naar de
uitvoerende Arbeidsveiligheidsregelgeving.
Onderdeel 3 betreft een louter redactionele aanpassing. Dit tegen de
achtergrond van het Nieuwe BW van de Nederlandse Antillen.

De onderdelen B, C, D, E, F en H
De Arbeidsveiligheidswet BES, een wet in formele zin, bevat het kader. Dit
conform artikel 19 van de Grondwet. De verdere uitwerking geschiedt dan
bij of krachtens algemene maatregel van bestuur (Veiligheidsbesluiten).
Daar waar nodig kunnen (juridische/technische) begrippen nog nader
worden uitgewerkt in c.q. kunnen nog procedurele/technische voorschriften worden gegeven bij ministeriele regeling.
De eindverantwoordelijkheid ligt bij de Minister van SZW. Om die reden
ook worden de toezichthoudende functionarissen door hem aangewezen
en worden alle beschikkingen (aanwijzingen, stilleggingen, etc.) in
mandaat genomen (punt B, onderdelen 2, 4 en 6).
De in de artikelen 5 en 7 opgenomen (maximum) boetebedragen zijn
omgezet in in US dollars uitgedrukte boetecategorieen.
Onderdeel G
Bijzondere opsporingsambtenaren worden aangewezen door de Minister
van Justitie. Op overtreding van de Arbeidsveiligheidswetgeving zijn de
Wetboeken van Strafvordering BES en Strafrecht BES (voorheen van de
Nederlandse Antillen) van toepassing.
Artikel 11.17 (wijziging Arbeidswet 2000 BES)
Op de beschikkingen in het kader van deze wet wordt de Wet administratieve rechtspraak BES (voorheen Landverordening administratieve rechtspraak) van toepassing.

Onderdeel B, sub 3 (artikel 1, tweede lid, onderdeel j)
Voorgesteld wordt deze bevoegdheid van de Gouverneur te vervangen
door een bevoegdheid van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties.
Onderdeel C, sub 3 (artikel 2, eerste lid, onder e)
Op grond van de Landsverordening heeft de Directeur van het Departement van Arbeid en Sociale Zaken (op Curaçao) of diens vertegenwoordiger (op Bonaire, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten) bepaalde taken
en bevoegdheden op basis van artikel 2, tweede lid, sub h, artikel 6, artikel
11, tiende lid, artikel 14, zesde lid, artikel 17, artikel 24, artikel 26, derde lid,
artikel 28, tweede en derde lid, artikel 29, artikel 30 en 33, eerste lid. Voorgesteld wordt deze taken neer te leggen bij de Minister.
Onderdeel G (artikel 23)
Dit artikel is gewijzigd in verband met de vervanging van het begrip
eilandgebied door openbaar lichaam en het schrappen van de vermelding
van Curaçao en Sint Maarten.
De Antillendag, 21 oktober, komt als feestdag te vervallen.
Onderdeel J (artikel 34)
Voorgesteld wordt de volgende wijzingen door te voeren.
Het gaat niet alleen om het toezicht op de naleving van het bepaalde bij
de wet, maar ook van het bepaalde krachtens deze wet. De aanwijzing ziet
alleen op ambtenaren en niet meer op mogelijke andere personen. De
aanwijzing geschiedt niet meer bij landsbesluit (of algemene maatregel
van bestuur) maar door de minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

121

Onderdeel K (artikel 36)
Voor de bedragen van de geldboeten wordt verwezen naar de boetecategorieën die zijn opgenomen in artikel 27, vierde lid, van het Wetboek van
Strafrecht BES.
Onderdeel L
De artikelen 37 tot en met 40 en 43 en 44 kunnen vervallen omdat zij uitgewerkt overgangsrecht bevatten. Artikel 41 was al vervallen.
Artikelen 11.18 (wijziging van de Cessantiawet BES)
Met de toetreding van de eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba
tot het Nederlandse staatsbestel zullen diverse voorzieningen worden
ingevoerd, waaronder een algemene ziektekostenverzekering, voorzieningen voor tegemoetkoming in school- en studiekosten en een wettelijk
vastgelegde regeling voor de onderstand.
Wat betreft de voorzieningen die zijn vastgelegd in de huidige Landsverordeningen op het terrein van de sociale verzekeringen (na inwerkingtreding van deze wet de Cessantiawet BES, de Wet algemene ouderdomsverzekering BES, de Wet algemene weduwen- en wezenuitkering BES, de
Wet ongevallenverzekering BES en de Wet ziekteverzekering BES) wordt
prioriteit gegeven aan het consolideren van de huidige regelingen om
vanuit dat vertrekpunt te komen tot een structureel houdbaar niveau van
voorzieningen op basis van maatschappelijke behoeften en economische
mogelijkheden. Daarbij zullen eerst de effecten van de invoering van
andere voorzieningen in aanmerking worden genomen.
Aangezien er nagenoeg geen inhoudelijke wijzigingen plaatsvinden wordt
hier volstaan met een korte uiteenzetting van de huidige situatie. Alleen
de aanpassingen die leiden tot wijzigingen van inhoudelijke aard, worden
hier nader toegelicht.
Zowel de uitvoering als de premieheffing en -inning zal voor al deze
wetten op soortgelijke wijze plaatsvinden. Daarom worden deze aanpassingen na een korte bespreking van de diverse afzonderlijke wetten in het
navolgende gezamenlijk toegelicht.

De Cessantiawet BES
De Cessantiawet BES regelt in navolging van de bestaande situatie binnen
de Nederlandse Antillen (zie hiervoor de Cessantia-landsverordening) een
recht op uitkering ingeval van werkloosheid, indien een werknemer op de
BES-eilanden buiten zijn schuld werkloos wordt. Deze verzekering geeft
recht op een eenmalige uitkering. Deze uitkering is afhankelijk van de duur
van de dienstbetrekking en van het laatstgenoten loon.
De Wet algemene ouderdomsverzekering BES
De Wet algemene ouderdomsverzekering BES heeft tot doel alle ingezetenen van de BES-eilanden te verzekeren voor de gevolgen van ouderdom. In navolging van de bestaande situatie binnen de Nederlandse
Antillen (zie hiervoor de Landsverordening algemene ouderdomsverzekering) bestaat bij het bereiken van de 60-jarige leeftijd recht op ouderdomspensioen van degene die verzekerd is geweest.
De Wet algemene weduwen- en wezenuitkering BES
De Wet algemene weduwen- en wezenuitkering BES regelt in navolging
van de bestaande situatie binnen de Nederlandse Antillen (zie hiervoor de
Landsverordening algemene weduwen- en wezenverzekering) het recht
op pensioen voor de weduwe/weduwnaar en wezen op de BES-eilanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

122

De Wet ongevallenverzekering BES
Het doel van de huidige Landsverordening ongevallenverzekering is om
werknemers door hun werkgevers te laten verzekeren voor de kosten van
medische zorg en van inkomensderving als gevolg van een bedrijfsongeval. Evenals bij de Landsverordening ziekteverzekering, worden de
onderdelen van de Landsverordening ongevallenverzekering die betrekking hebben op de medische verzorging en ziektekosten overgeheveld
naar het Besluit Zorgverzekering BES, te ontwerpen door de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
In de Wet ongevallenverzekering BES wordt uitsluitend de verzekering
voor inkomensderving als gevolg van een bedrijfsongeval geregeld. In
navolging van de bestaande situatie binnen de Nederlandse Antillen
wordt in de Wet ongevallenverzekering BES geregeld dat de werknemer
op de BES-eilanden recht heeft op ongevallengeld indien de werknemer
als gevolg van bedrijfsongeval geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt is.
Bij gehele arbeidsongeschiktheid bedraagt het ongevallengeld 100% van
het dagloon, gedurende de eerste 52 weken. Voor de verdere duur
bedraagt het ongevallengeld 80% van het dagloon. Bij gedeeltelijke
arbeidsongeschiktheid is de hoogte van het ongevallengeld afhankelijk
van het arbeidsongeschiktheidspercentage.
De Wet ziekteverzekering BES
Het doel van de huidige Landsverordening ziekteverzekering is dat werknemers verzekerd zijn voor zowel kosten van medische zorg als voor
inkomensderving als gevolg van ziekte.
De onderdelen van de Landsverordening ziekteverzekering die betrekking
hebben op tegemoetkoming in ziektekosten (bestaande uit geneeskundige
behandeling en verpleging en uitkeringen in geld), zijn niet overgenomen
in het onderhavige voorstel voor de Wet ziekteverzekering BES. De reden
hiervoor is dat deze onderdelen separaat geregeld zullen worden in een
nieuw Besluit Zorgverzekering BES, te ontwerpen door de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
In de Wet ziekteverzekering BES wordt uitsluitend de verzekering voor
inkomensderving als gevolg van ziekte geregeld. In navolging van de
bestaande situatie binnen de Nederlandse Antillen, wordt in de Wet ziekteverzekering BES geregeld dat de werknemer op de BES-eilanden, die als
gevolg van ziekte arbeidsongeschikt is, recht heeft op ziekengeld. Het
ziekengeld bedraagt 80% van het loon per dag.
Uitvoering, premieheffing en premie-inning
De uitvoering van de Wet algemene weduwen- en wezenuitkering, de Wet
algemene ouderdomsverzekering BES, de Cessantiawet BES, de Wet
ziekteverzekering BES en de Wet ongevallenverzekering BES zal
geschieden door de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Voor de Wet algemene weduwen- en wezenuitkering BES, de Wet algemene ouderdomsverzekering BES, de Cessantiawet BES, de Wet ziekteverzekering BES en de Wet ongevallenverzekering BES zal de premieheffing
en premie-inning binnen de openbare lichamen plaatsvinden door de
Rijksbelastingdienst. Deze rijksdienst valt onder de verantwoordelijkheid
van de Minister van Financiën. Voor de uitkeringsketen is de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid verantwoordelijk.
De termijn voor de vaststelling van de premiepercentages in bovenstaande wetten zijn geüniformeerd. In de tot wet omgezette landsverordeningen zijn voorts enige verdere inhoudelijke aanpassingen
aangebracht ten aanzien van de premieheffing eninning. Deze hangen
samen met de keuze om de heffing en inning van de premies te beleggen
bij de Belastingdienst en met de vereenvoudiging van de heffingen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

123

relatie tot de invoering van een nieuw, eenvoudig en modern fiscaal
stelsel in de Belastingwet BES.
De Belastingdienst zal de premieheffing ten laste van werknemers en
werkgevers gaan verzorgen op basis van één grondslag, het fiscale loon
uit de Belastingwet BES. Ten laste van de verzekerde wordt een premie
geheven ten behoeve van de volksverzekeringen (Wet algemene ouderdomsverzekering BES en de Wet algemene weduwen en wezenverzekering BES), evenals voor de zorgverzekering, over het inkomen van
de verzekerde met daarbij een ondergrens (heffingsvrije som), die aansluit
bij het wettelijk minimumloon van Bonaire en een bovengrens waarboven
geen premie wordt geheven. Ten laste van de werkgever wordt een
bijdrage geheven ten behoeve van de werknemersverzekeringen Wet
ziekteverzekering BES, de Wet ongevallenverzekering BES en de Cessantiawet BES, en de zorgverzekering over het fiscale loon van de werknemer
zonder bovengrens of heffingsvrije som waarover geen premie wordt
geheven.
Daarmee wordt het bestaande systeem van heffingen over het loon
vereenvoudigd. De bovengrens in de heffing voor de ziekteverzekering, de
differentiatie in premieklassen voor de ongevallenverzekering en het
eigenrisicodragerschap vervallen en de jaarlijkse bijdrage voor de Cessantiawet BES wordt opgenomen in de werkgeversbijdrage voor de werknemersverzekeringen.
Voor de grondslag voor het loon per dag voor de uitkeringen op grond
van de werknemersverzekeringen wordt aangesloten bij het fiscale loon.
De bovengrens voor de ziekteverzekering wordt omgezet in een bovengrens voor het loon per dag en de uitkering.
De premies zullen worden gestort op twee gescheiden rekeningen van de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid waaruit de uitkeringen of
pensioenen en de uitvoeringskosten zullen worden betaald: één voor de
werknemersverzekeringen BES en één voor de volksverzekeringen BES.
Deze rekeningen worden beheerd en geadministreerd onder verantwoordelijkheid van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De
balans en een overzicht van de baten en lasten per rekening komt in het
financieel jaarverslag van de op te zetten uitvoeringsorganisatie. Voor
eventuele tekorten is de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
verantwoordelijk.
Artikel 11.19 (wijziging Stuwadoorswet 1946 BES)

De onderdelen A, B, C en E
De Stuwadoorswet 1946 BES, een wet in formele zin, bevat het kader. De
verdere uitwerking geschiedt bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur (Stuwadoorsbesluit). Daar waar nodig kunnen (juridische/
technische) begrippen nog nader worden uitgewerkt in c.q. kunnen nog
procedurele/technische voorschriften worden gegeven bij ministeriële
regeling.
De eindverantwoordelijkheid ter zake van het arbobeleid ligt bij de
Minister van SZW. Om die reden ook worden de toezichthoudende functionarissen door hem aangewezen en worden alle beschikkingen (aanwijzingen, stilleggingen, etc.) in mandaat genomen (punt C).
B, punt 3, bevat een technische wijziging die aansluit bij artikel 4, tweede
lid, van de Arbeidsveiligheidswet BES.
De in artikel 5 opgenomen (maximum) boetebedragen zijn omgezet in in
US-dollars uitgedrukte boete categorieen.
Onderdeel D
Artikel 4 had geen gelding voor de BES-eilanden en kan daarmee
vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

124

Onderdeel F
Bijzondere opsporingsambtenaren worden aangewezen door de Minister
van Justitie. Op overtreding van de Stuwadoorswetgeving zijn de
Wetboeken van Strafvordering BES en Strafrecht BES (voorheen van de
Nederlandse Antillen) van toepassing.
Artikel 11.20 (wijziging Vakantiewet 1949 BES)

Onderdeel B, sub 1 (artikel 1)
De begrippen «eilandgebieden», «Nederlandse Antillen» en «Regering
van de Nederlandse Antillen» kunnen in de nieuwe situatie niet meer
gebruikt worden.
Onderdeel E, sub 1 en 3 (artikel 16a)
De formulering van het eerste lid is aangepast door te spreken over
«ambtenaren» in plaats van «personen» en door aanwijzing niet bij landsbesluit c.q. algemene maatregel van bestuur te regelen maar door de
minister.
Onderdeel G (artikel 21)
In de tekst van dit artikel in de Vakantieregeling 1949 wordt gerefereerd
aan de periode voor de inwerkingtreding van deze landsverordening. De
Vakantieregeling 1949 is in werking getreden op 8 maart 1949. Het onderhavige artikel kan vervallen omdat er geen werknemers zullen zijn die al
vóór 8 maart 1949 actief waren en die dat nu nog steeds zijn.
Artikel 11.21 (wijziging Wet algemene ouderdomsverzekering
BES
Voor een toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting bij
artikel 11.18 (wijziging van de Cessantiawet BES).
Artikel 11.22 (wijziging Wet algemene weduwen- en
wezenverzekering BES)
Voor een toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting bij
artikel 11.18 (wijziging van de Cessantiawet BES).
Artikel 11.23 (wijziging Wet arbeid vreemdelingen BES)
De bestuurlijke transitie van de BES-eilanden noopt tot een aantal wijzigingen van de Nederlands-Antilliaanse Landsverordening arbeid vreemdelingen. Behalve een aantal technische wijzigingen betreft het de
volgende:
– de positionering van uitvoering en toezicht
– bevordering van arbeidsmobiliteit tussen de Antilliaanse eilanden
– het heffen van leges

Uitvoering
Waar de Landsverordening arbeid vreemdelingen voorheen door of onder
verantwoordelijkheid van de eilandsbesturen werd uitgevoerd, wordt de
Wet arbeid vreemdelingen BES, in navolging van Nederland, centraal en
onder de directe verantwoordelijkheid van onze Minister uitgevoerd. Dit
houdt in dat onze Minister de bevoegdheid heeft om tewerkstellingsvergunningen te verlenen, te verlengen en in te trekken. Dit is overeengekomen in het bestuurlijk overleg op 18 juni 2008.
Arbeidsmobiliteit tussen de Antilliaanse eilanden
Het is van belang dat vraag en aanbod op de arbeidsmarkt optimaal op
elkaar aansluiten. Het is daarom wenselijk dat werkgevers op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

125

BES-eilanden die personeel nodig hebben, eerst het op de Antilliaanse
eilanden beschikbare aanbod inzetten, alvorens er tewerkstellingsvergunningen worden verstrekt voor vreemdelingen. Dit bevordert de
arbeidsparticipatie op alle eilanden en is in lijn met het te realiseren vrij
verkeer van werknemers tussen de Antilliaanse eilanden. Om die reden
worden onder «lokale arbeidsmarkt» de arbeidsmarkten van zowel de
BES-eilanden, Aruba, Curaçao als Sint Maarten verstaan.

Leges
Voor een tewerkstellingsvergunning wordt, in navolging van Nederland,
niet langer een vergoeding geëist. De diensten van de publieke
arbeidsvoorzieningsorganisatie dienen gratis te zijn, om de werking van
de arbeidsmarkt zo min mogelijk te belemmeren.
Artikel 11.24 (wijziging Wet beëindiging arbeidsovereenkomsten
BES)

Onderdeel A, sub 1 (artikel 1, onderdeel a)
De taken van de vertegenwoordiger van de Directeur van het departement
van Arbeid en Sociale Zaken in de eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius
en Saba zullen moeten worden overgedragen omdat het Departement van
Arbeid en Sociale Zaken niet meer bevoegd is ten aanzien van de openbare lichamen.
Onderdeel D (artikel 3)
Voorgesteld wordt ten aanzien van het eerste lid om de benoeming van de
adviescommissie niet langer bij landsbesluit te regelen, maar bij ministeriële regeling.
Onderdeel E (artikel 4)
De in de tweede zin van het derde lid opgenomen bepaling dat in bijzondere gevallen de Minister op verzoek van de Directeur bij met redenen
omklede beschikking de termijn van zes weken kan verlengen tot twaalf
weken kan komen te vervallen.
Voorgesteld wordt de tekst van het vierde lid aan te passen door het
hanteren van een verplicht formulier te schrappen.
Onderdeel G (artikel 6)
Op basis van deze bevoegdheid is thans een Landsbesluit vastgesteld,
namelijk het Landsbesluit houdende algemene maatregelen van de 13de
maart 1990. Voorgesteld deze regelgeving op te nemen in een ministeriële
regeling.
Onderdeel H (artikel 7a)
Voorgesteld wordt met de in het eerste lid van artikel 7 opgenomen tekst
de aanwijzing van de toezichthoudende ambtenaren niet langer bij landsbesluit (algemene maatregel van bestuur) te regelen maar door middel
van aanwijzing door de minister.
Tevens wordt met de tekst van artikel 7, vierde lid, voorgesteld de
bevoegdheid om regels te stellen met betrekking tot de taakuitoefening
van de toezichthoudende ambtenaren niet langer bij landsbesluit (algemene maatregel van bestuur) te regelen maar door middel van een ministeriele regeling.
Onderdeel I en J (artikel 8 en 8a)
Voor de bedragen van de geldboeten wordt verwezen naar de boetecategorieën die zijn opgenomen in artikel 27, vierde lid, van het Wetboek van
Strafrecht BES.. Het in de gepubliceerde tekst ontbrekende artikellid
nummer één bij het eerste lid is toegevoegd aan artikel 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

126

Artikel 11.25 (wijziging Wet collectieve arbeidsovereenkomst
BES)

Onderdeel B (artikel 23)
NB. Ten aanzien van de aanmelding van cao’s moet nog voorzien worden
in een procedure waarin dit nader uitgewerkt wordt.
Onderdeel C (artikel 24)
Het tweede, derde en vierde lid van artikel 24 kunnen vervallen omdat
deze bepalingen uitgewerkte bepalingen betreffen inzake inwerkingtreding en overgangsrecht.
Artikel 11.26 (wijziging Wet minimumlonen BES)

Algemeen
Voorgesteld wordt om de huidige Landsverordening minimumlonen
(hierna: LV minimumlonen) op een aantal onderdelen te vereenvoudigen
in lijn met de thans bestaande praktijk waarbij geen onderscheid meer
wordt gemaakt naar sectoren.
Verder wordt voorgesteld om de verschillende mogelijkheden tot aanpassing van de hoogte van de minimumlonen te vereenvoudigen. Ingevolge
artikel 13 van de LV minimumlonen kan een aanpassing op dit moment op
drie manieren tot stand komen.
1. De hoofdregel is dat de minister de minimumloonbedragen (per
eiland) kan aanpassen als een stijging of daling van de prijsindexcijfers
van de gezinsconsumptie daartoe aanleiding geeft. Voor een dergelijk
besluit wint de minister advies in van de Antilliaanse Sociaal Economische Raad (SER) en het Bestuurscollege van het betrokken eiland.
2. Daarnaast kunnen bij landsbesluit hogere minimumloonbedragen
worden vastgesteld, indien hiertoe bijzondere aanleiding bestaat. Ook
hier geldt als voorwaarde dat de SER wordt gehoord over een dergelijk
besluit.
3. Tot slot is geregeld dat de minister iedere drie jaar verplicht advies
vraagt aan de SER over de vraag of er bijzondere omstandigheden
aanwezig zijn die een verhoging van het minimumloon wenselijk
maken. Als dat zo is, kunnen andere minimumloonbedragen worden
vastgesteld dan de bedragen geldend op basis van de Landsverordening.
Daarnaast bevat de LV minimumlonen op verschillende plaatsen de
verplichting om de SER te horen over voorgenomen besluiten of beschikkingen dan wel de SER in de gelegenheid te stellen hierover advies uit te
brengen (zie onder andere artikel 7, derde, vierde en vijfde lid, artikel 8,
vijfde lid, en artikel 11, derde lid).
De hier voorgestelde wijzigingen hebben tot doel om voor de aanpassing
van de minimumloonbedragen als genoemd onder 1 nog uitsluitend een
geobjectiveerde maatstaf te hanteren en over de uitkomsten daarvan geen
separaat advies meer te vragen voordat tot een aanpassing wordt
besloten. Doorslaggevend voor de beoordeling van een aanpassing van
de minimumlonen in de Wet minimumlonen BES is de door het CBS
vastgestelde consumentenprijsindex. Het ligt dan niet voor de hand om
over deze geobjectiveerde maatstaf daarnaast nog eens separaat advies te
vragen aan de SER of het bestuurscollege. De huidige adviesrol van de
SER kan daardoor komen te vervallen en ook de verplichting uit artikel 13,
eerste lid, van de huidige Landsverordening om – alvorens de
minimumloonbedragen aan te passen – eerst het bestuurscollege te
horen, kan vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

127

Verder wordt met de aanpassing van het tweede en derde lid van het
huidige artikel 13 LV minimumlonen voorgesteld om de (onder 2 en 3
genoemde) mogelijkheden tot aanpassing van de minimumloonbedragen
meer in overeenstemming te brengen met de systematiek van de Wet
minimumloon en minimumvakantiebijslag. In de nieuwe wet blijft de
minister van SZW bevoegd om zo nodig in geval van bijzondere omstandigheden de minimumloonbedragen aan te passen. Hij kan daarover
advies vragen aan het bestuurscollege. Ook in de Wet minimumloon en
minimumvakantiebijslag heeft de minister van SZW deze bevoegdheid
(artikel 14, dertiende lid, WML).
Het onderzoek of een dergelijke aanpassing noodzakelijk is zal met
dezelfde periodiciteit worden uitgevoerd als thans geregeld in de huidige
Landsverordening (het huidige artikel 13, derde lid, LV minimumlonen).

Onderdeel C, E, sub 2 en 3, H, sub 2 (artikel 2, tweede lid, artikel 7, derde
en vierde lid, 11, derde lid)
Het laten vervallen van de rol van de Sociaal-Economische Raad leidt tot
de aanpassing in bovengenoemde onderdelen.
Onderdeel D (artikel 4, tweede lid)
Voorgesteld wordt het tweede lid te herzien in verband met de aanpassing
van de verwijzing naar het luchtvaartregister, bedoeld in het Curaçaos
Luchtvaartbesluit en de verwijzing naar schepen met een zeebrief van de
Nederlandse Antillen.
De openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba zullen geen eigen
register voor burgerluchtvaartuigen hebben. Luchtvaartuigen waarvan de
houder gevestigd is op Bonaire, Sint Eustatius of Saba kunnen worden
ingeschreven in het Nederlandse register voor burgerluchtvaartuigen en
zullen dan beschouwd worden als Nederlandse luchtvaartuigen in de zin
van de Wet luchtvaart. Uitgangspunt van de Wet luchtvaart en diverse
nationale regelingen is, dat zij van toepassing zijn op Nederlandse luchtvaartuigen, tenzij plaatselijke regelgeving zich tegen die toepasselijkheid
verzet. Gelet op de verschillen tussen de openbare lichamen en Nederland
op het gebied van het minimumloon is het wenselijk een apart regiem in
te stellen voor het personeel van Nederlandse luchtvaartuigen waarvan de
houder op Bonaire, Sint Eustatius of Saba gevestigd is en die daar ook
hoofdzakelijk vluchten uitvoeren. Door deze beperking zal het personeel
van met name de kleinere luchtvaartuigen die kortere vluchten binnen het
Caraïbisch gebied maken, onder de werking van de Wet minimumlonen
BES blijven vallen.
Op de BES zal geen scheepsregister worden ingericht. Inschrijving in het
register is voorwaarde voor afgifte van een zeebrief. Dat betekent dat
geen sprake zal zijn van een BES-zeebrief of iets dergelijks. Ten aanzien
van de begrippen «zeebrief»en «thuishaven» kan het volgende worden
opgemerkt. Er bestaat ook nog een categorie zeeschepen (of eigenlijk:
zeescheepjes) die zonder zeebrief naar de verschillende eilanden van de
NA varen. Dat zijn kleine schepen die niet in het scheepsregister staan
vermeld, maar wel een thuishaven op de BES hebben en naar en van de
verschillende eilanden binnen de Nederlandse Antillen varen.

Onderdeel F (artikel 8)
De voorgestelde aanpassingen van het eerste en tweede lid van artikel 8
betreffen technische aanpassingen.
Het vijfde lid kan vervallen omdat de Gouverneur geen taak meer in deze
kan hebben en ook de Sociaal-Economische Raad geen taak meer heeft
zoals hiervoor aangegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

128

Onderdeel G (artikel 9)
Voorgesteld wordt de tekst van dit artikel ingrijpend te vereenvoudigen
omdat de inhoud ervan niet meer overeen komt met de inmiddels
bestaande praktijk waarin geen onderscheid gemaakt wordt op basis van
verschillende sectoren en de situatie waarin de SER geen rol meer heeft.
Dit heeft tot gevolg dat het eerste lid is gewijzigd en dat het tweede tot en
met zesde lid kunnen vervallen. De in het eerste lid opgenomen bedragen
zijn de per 1 november 2008 geldende bedragen omgerekend naar Amerikaanse dollars. Deze bedragen zullen later eenmalig door middel van een
ministeriële regeling worden aangepast na de transitiedatum omdat de
genoemde bedragen in de periode vanaf indiening van het onderhavige
wetsvoorstel aangepast zullen zijn waardoor de genoemde bedragen ten
tijde van de inwerkingtreding niet meer actueel kunnen zijn. Voorgesteld
wordt tevens om de nu nog in het zevende lid opgenomen systematiek
waarin de minister op voorstel van het bestuurscollege van een eilandgebied voor dat eilandgebied voor een door de minister te bepalen termijn,
hogere of lagere bedragen vast te stellen, te laten vervallen en uit te gaan
van een meer geobjectiveerde aanpassingssystematiek op basis van
CBS-cijfers en te volstaan met de in artikel 13 opgenomen aanpassingssystematiek.
Het vervallen van het zevende lid werkt door in het achtste lid dat ook kan
vervallen.
Het negende lid wordt aangepast door middel van Onderdeel B.
Het tiende lid kan vervallen omdat dat het onderscheid naar de verschillende sectoren is vervallen. Het elfde lid kan vervallen omdat het in het
tweede, derde en vierde lid opgenomen onderscheid is komen te
vervallen.

Onderdeel H (artikel 11)
De tekst van het eerste lid lijkt inhoudelijk op de tekst van artikel 10 van de
Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag.
Voorgesteld wordt het derde lid te laten vervallen in verband met het
schrappen van de adviesverplichting van de SER. Het vierde lid kan
vervallen omdat in de Bekendmakingswet al geregeld is waar ministeriele
regelingen worden gepubliceerd.
Onderdeel I (artikel 13)
De tekst van het eerste lid is herzien in verband met het vervallen van de
adviesverplichting van de SER. Tevens is in het eerste lid niet langer de
verplichting opgenomen om het bestuurscollege van het betrokken
eilandgebied jaarlijks te horen. Alleen in geval van de driejaarlijkse beoordeling door de minister kan de minister advies vragen aan het bestuurscollege van het betrokken eilandgebied.
In het eerste lid, laatste zin, is de term «eilandgebieden» vervangen door:
openbare lichamen.
Het begrip «prijsindexcijfers van de gezinsconsumptie» is vervangen door
het door de term die door het Nederlandse CBS wordt gehanteerd, namelijk consumentenprijsindex. Het laten vervallen van het tweede, derde en
vierde lid van artikel 9 werkt ook door in het eerste, tweede en derde lid
van het onderhavige artikel.
De reden voor het vervallen van het tweede lid is uiteengezet in het algemeen deel van de toelichting bij deze wijziging.
Het vierde lid kan vervallen omdat in de Bekendmakingswet al geregeld is
waar ministeriele regelingen worden gepubliceerd.
Onderdeel J (artikel 13a)
Voorgesteld wordt de aanwijzing van de toezichthoudende ambtenaren
niet langer bij landsbesluit (algemene maatregel van bestuur) te regelen
maar door middel van aanwijzing door de minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

129

Onderdelen K en L (artikel 15 en 19)
Voor de bedragen van de geldboeten wordt verwezen naar de boetecategorieën die zijn opgenomen in artikel 27, vierde lid, van het Wetboek van
Strafrecht BES.
Onderdeel M (artikel 20)
Voorgesteld wordt de tekst van de overgangsbepaling in gewijzigde vorm
te handhaven. In dit artikel is bepaald dat de werknemer aan deze landsverordening geen aanspraken kan ontlenen over een periode welke voorafgaat aan het tijdstip van inwerkingtreding van deze landsverordening.
De Landsverordening Minimumlonen is in werking getreden op 1 oktober
1972.
Onderdeel N (artikel 21)
Voorgesteld wordt de tekst van de overgangsbepaling in gewijzigde vorm
te handhaven.
De verwijzing naar de leden van artikel 9 is aangepast evenals de
genoemde datum.
Artikel 11.27 (wijziging Wet ondernemingspensioenfondsen BES)

Onderdeel B, subonderdeel 1 en 3 (artikel 1, eerste lid)
Voorgesteld wordt De Nederlandsche Bank N.V. aan te wijzen als toezichthouder. Daarbij wordt aangesloten bij het wetsvoorstel voor de Wet
toezicht verzekeringsbedrijf BES.
Tevens wordt voorgesteld wordt onderdeel h toe te voegen zodat duidelijk
is om welk Hof van Justitie het in artikel 22 gaat.
Onderdeel F (artikel 16, eerste lid)
In dit artikel is een overgangsbepaling opgenomen die uiterlijk tot
31 maart 2010 relevant kan zijn. Daarom is dit artikel gehandhaafd en zijn
in de formulering waarin de genoemde datum van afkondiging en de
datum van inwerkingtreding van deze landsverordening zijn genoemd de
data ingevuld.
Onderdeel G (artikel 19a)
Voorgesteld wordt een nieuw artikel waarin duidelijker tot uitdrukking
komt wie de toezichthouder is in het kader van deze wet. De Bank heeft op
grond van deze wet een aantal taken en bevoegdheden, maar op dit
moment ontbreekt een algemene bepaling over de toedeling van de
toezichtstaak. Een vergelijkbare bepaling wordt voorgesteld in artikel 120a
van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf BES.
Onderdeel H (artikel 21, tweede lid, en 23)
Voorgesteld wordt de rol van de Gouverneur op grond van artikel 21,
tweede lid, en 23 te vervangen door de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.
Onderdeel I (artikel 24)
Voorgesteld wordt de formulering aan te passen waardoor ruimte ontstaat
om te bezien of de bijdrage in de kosten noodzakelijk is en de verplichting
tot het stellen van regels te wijzigen in een bevoegdheid. Voor de formulering is aangesloten bij artikel 77, derde lid, van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf BES.
Onderdeel J (artikel 25)
De Sociaal-Economische Raad van de Antillen kan hier niet langer een rol
spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

130

Onderdeel K (artikel 26)
Voorgesteld wordt de laatste zin aan te passen omdat in de huidige tekst
woord «gedaan» ontbreekt en de publicatie in de Curaçaose Courant zo
vervangen kan worden door publicatie in de Staatscourant.
Onderdeel L, sub 1 (artikel 27)
Voor het bedrag van de geldboete wordt verwezen naar de boetecategorieën die zijn opgenomen in artikel 27, vierde lid, van het Wetboek van
Strafrecht BES.
Onderdeel M (artikel 29)
Deze bepaling kan vervallen omdat deze ziet op een wijziging in een
andere Landsverordening.
Onderdeel N (artikel 30)
Het derde en het vierde lid kunnen vervallen omdat die een overgangsbepaling betreffen die betrekking heeft op de verplichting om uiterlijk
30 april 1985 aan de genoemde artikelen te voldoen.
Artikel 11.28 (wijziging van de Wet ongevallenverzekering BES)
Voor een toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting bij
artikel 11.18 (wijziging van de Cessantiawet BES).
Artikel 11.29 (wijziging Wet op het ter beschikking stellen
arbeidskrachten BES)

Onderdeel F (artikel 15)
Voor het bedrag van de geldboete wordt verwezen naar de boetecategorieën die zijn opgenomen in artikel 27, vierde lid, van het Wetboek van
Strafrecht BES.
Artikel 11.30 (wijziging van de Wet tot inschrijving van
arbeidskrachten 1945 BES)
Deze wet die onder meer regelt dat het de werkgever verboden is een
arbeider in dienst te nemen die niet in het bezit is van een werkboekje,
wordt slechts in technische zin gewijzigd.
Artikel 11.31 (wijziging van de Wet van 4 juli 1946 houdende de
instelling van een arbeidsbureau BES)
Deze wet die onder meer de openbare arbeidsbemiddeling tussen werkgevers en werkzoekenden bij de bestuurscolleges van het openbaar lichaam
Bonaire, Sint Eustatius en Saba elk afzonderlijk legt, wordt slechts in technische zin gewijzigd..
Artikel 11.32 (wijziging van de Wet ziekteverzekering BES)
Voor een toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting bij
artikel 11.18 (wijziging van de Cessantiawet BES).
Artikel 11.33 (Actualisering bedragen op transitiedatum)
Aangezien de beoogde transitiedatum nog ver verwijderd is van het
moment van indiening van dit wetsvoorstel bij het parlement, kan het
noodzakelijk zijn dat met ingang van de transitiedatum bedragen aanpassing behoeven. Voorzien is in een bevoegdheid hiertoe van de Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

131

12. MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAAT
Algemeen
Voor een goed begrip van de wijzigingen in dit hoofdstuk is het noodzakelijk kennis te nemen van een aantal uitgangspunten die bij de aanpassing van de Nederlands-Antilliaanse regelgeving zijn gehanteerd. De
uitgangspunten verschillen per beleidsterrein. Om die reden zijn – waar
nodig – per beleidsterrein in het algemene deel van deze toelichting bij de
aanpassingen van de regelgeving onder verantwoordelijkheid van de
Minister van Verkeer en Waterstaat de algemene uitgangspunten weergegeven.

Scheepvaart
Het openstellen van een afzonderlijke teboekstelling van zeeschepen ten
behoeve van de bedrijfsmatige vaart (koopvaardijschepen en passagiersschepen) in de BES wordt in dit stadium onwenselijk geacht. Ten aanzien
van deze categorie zeeschepen (waarop vele internationale verdragen van
toepassing zijn) heeft het uitgangspunt te gelden dat in één land slechts
één scheepsregister bestaat. Vanwege het internationale karakter van de
commerciële zeescheepvaart kan een tweede register binnen één land
met een afwijkende set eisen een negatieve uitstraling krijgen binnen de
internationale gemeenschap.
De mogelijkheid is onderzocht om het thans geldende NederlandsAntilliaanse privaatrecht ten aanzien van scheepsregistratie in zijn geheel
van toepassing te laten op de BES en tegelijkertijd de Nederlandse
publiekrechtelijke eisen (zoals de veiligheids- en milieueisen) ten aanzien
van zeeschepen van toepassing te verklaren. Echter, gezien de toepassing
van overige regelgeving op de BES die van Nederlands-Antilliaanse
oorsprong is (bijvoorbeeld op gebied van sociale zaken) bestaat een risico
op ongewenste economische effecten dat thans onvoldoende te overzien
is. Om die reden wordt voorgesteld om in de overgangsperiode registratie
van zeeschepen in bedrijfsmatige vaart in de BES niet mogelijk te maken.
Voor de schepen die op dit moment in die eilanden geregistreerd staan zal
elders in regelgeving een voorziening worden getroffen. Dit aantal
schepen is overigens zeer beperkt. Op de BES zal wel inschrijving mogelijk blijven van pleziervaartuigen in de niet-bedrijfsmatige vaart. Bovengenoemde bezwaren ten aanzien van de bedrijfsmatige vaart gelden niet
voor pleziervaartuigen. Voor een nadere toelichting bij het openstellen
van het scheepsregister voor pleziervaartuigen wordt verwezen naar de
hoofdstukken 8 en 15 van deze memorie van toelichting.
Het uitgangspunt dat voor zeeschepen in bedrijfsmatige vaart in de BES
geen inschrijving mogelijk is, betekent dat de Nederlands-Antilliaanse
regels op het gebied van scheepsregistratie door middel van de ABES
worden aangepast (zie hoofdstuk 8 en 15). Nu voor het beperkte aantal
thans in de BES ingeschreven zeeschepen een aparte voorziening wordt
getroffen en nieuwe inschrijvingen van zeeschepen in bedrijfsmatige vaart
niet mogelijk zijn is het weinig zinvol om de zogeheten «vlaggenstaatverplichtingen» (dat wil zeggen, publiekrechtelijke eisen die gelden voor
zeeschepen in bedrijfsmatige vaart) in de regelgeving van NederlandsAntilliaanse oorsprong in stand te laten.
Dit heeft tot gevolg dat landsverordeningen die uitsluitend betrekking
hebben op geregistreerde zeeschepen in bedrijfsmatige vaart (zoals de
Landsverordening tot aanwijzing van onder de Schepenwet vallende
schepen en tot vaststelling van enige regelingen in aanvulling van het
Schepenbesluit 1965 en tot vervallenverklaring van de verordeningen van
de 16de maart 1920 (PB 1920, 51) en van de 29ste juli 1933 (PB 1933, 67)
(PB 1953, 109, laatstelijk gewijzigd PB 1997, 237) kunnen vervallen; deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

132

landsverordeningen worden dan ook niet opgenomen in de bijlage bij de
Invoeringswet BES. Alle overige landsverordeningen op het gebied van
zeeschepen in bedrijfsmatige vaart worden in dit wetsvoorstel ontdaan
van bepalingen die betrekking hebben op Nederlands-Antilliaanse
zeeschepen. Hierop bestaat slechts één uitzondering en dat is de omzetting van de Vaartuigenverordening 1930 die voorschrijft dat ieder zeil-,
motor- of vissersvaartuig in een afzonderlijk register (dat wil zeggen, een
ander register dan het openbare register als bedoeld in het Burgerlijk
Wetboek BES) ingeschreven moet staan en voorzien moet zijn van een
letter en een nummer. In de BES zal de landsverordening gelden als
Vaartuigenwet 1930 BES.
Tot slot zij opgemerkt dat in de naar Nederlandse wet omgezette zeevaartlandsverordeningen de rechten en verplichtingen, voor zover betrekking
hebbend op het Caraïbisch deel van Nederland als kuststaat en havenstaat, in stand blijven en in dit wetsvoorstel worden aangepast aan het
Nederlandse recht.

Luchtvaart
Het merendeel van de luchtvaartregelgeving die momenteel op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba van toepassing is, zal ook in de toekomstige
situatie haar gelding behouden. Op dit uitgangspunt wordt echter een
aantal uitzonderingen gemaakt. Daarnaast wordt de regelgeving op een
aantal punten gewijzigd.
Ten eerste wordt het toepassingsbereik van een aantal hoofdstukken van
de Wet luchtvaart uitgebreid tot de BES. Het gaat hierbij om de hoofdstukken die betrekking hebben op personeel, luchtwaardigheid en vluchtuitvoering. De Wet luchtvaart wordt hierdoor binnen Nederland de
centrale wet op het gebied van de luchtvaart. Hiernaast staan de
Luchtvaartwet en Luchtvaartwet BES. Het doel is dat de Luchtvaartwet in
de nabije toekomst opgenomen zal worden in de Wet luchtvaart. Op
termijn zal gekeken worden of dit ook wenselijk is met betrekking tot de
Luchtvaartwet BES, zodat in de toekomst er slechts één integrale wet op
het gebied van de luchtvaart zal bestaan.
alDe keuze om delen van de Wet luchtvaart van toepassing te verklaren,
vloeit ten eerste voort uit het feit dat de openbare lichamen geen zelfstandig register voor burgerluchtvaartuigen zullen hebben. Het Nederlandse register zal ook voor de BES openstaan. Het bestaan van dit
register is een uitvoering van het Verdrag inzake de burgerluchtvaart. Uit
het feit dat een luchtvaartuig in het register is ingeschreven vloeit voort
dat Nederland erop moet toezien dat het luchtvaartuig luchtwaardig is. De
inschrijving in het register voor burgerluchtvaartuigen staat los van de
teboekstelling in de registers, bedoeld in Boek 8 van het Burgerlijk
Wetboek BES. De regelgeving met betrekking tot het Nederlandse register
voor burgerluchtvaartuigen zal zo worden aangepast dat het mogelijk
wordt om luchtvaartuigen waarvan de houder binnen de openbare
lichamen gevestigd is, kunnen worden ingeschreven in het Nederlandse
register. Daarnaast bestaat natuurlijk de mogelijkheid dat deze luchtvaartuigen worden ingeschreven in registers van andere staten, indien zij aan
de vestigingseisen van die registers voldoen. Om ingeschreven te kunnen
worden in het Nederlandse register voor burgerluchtvaartuigen, zullen de
luchtvaartuigen moeten voldoen aan de eisen die in hoofdstuk 3 van de
Wet luchtvaart en de daaronder liggende regelgeving zijn gesteld. Afhankelijk van het soort of type luchtvaartuig zijn deze eisen nationaal of Europees bepaald. Er is nadrukkelijk voor gekozen om voor luchtvaartuigen
waarvan de houder gevestigd is binnen de openbare lichamen dezelfde
eisen te hanteren als voor luchtvaartuigen waarvan de houder in Nederland gevestigd is. Het is namelijk onwenselijk dat binnen het Nederlandse
register verschillende normen gelden voor hetzelfde type luchtvaartuig,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

133

enkel omdat de houder zich op een andere plek binnen Nederland heeft
gevestigd. Dit zou de integriteit van het Nederlandse register aantasten en
tevens een veiligheidsrisico met zich meebrengen indien onduidelijkheid
bestaat over welke eisen op welk luchtvaartuig van toepassing zijn. Bij
deze beslissing is meegenomen dat er momenteel geen luchtvaartuigen
op de BES gevestigd zijn. De nieuwe normen zullen dus enkel van toepassing zijn op toekomstige situaties. Luchtvaartmaatschappijen die zich
willen vestigen op de BES, zullen voldoende tijd hebben in te spelen op de
nieuwe normen.
Een gevolg van het feit dat de openbare lichamen geen eigen register
hebben, is dat een deel van de Nederlandse luchtvaartregelgeving automatisch van toepassing is op luchtvaartuigen waarvan de houder binnen
de openbare lichamen gevestigd is. De Wet luchtvaart is namelijk van
toepassing op Nederlandse luchtvaartuigen waar zij zich ook bevinden.
Het kan onwenselijk zijn dat alle onderdelen van de Nederlandse
luchtvaartregelgeving automatisch van toepassing worden op luchtvaartuigen waarvan de houder gevestigd is binnen de openbare lichamen. Dit
is met name het geval met betrekking tot regelgeving die verder gaat dat
de normen van de Internationale burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) en
normen die voortvloeien uit de Europese Unie en enkel voor Nederland
van belang zijn. De Wet luchtvaart geeft in artikel 2.1, tweede lid, de
mogelijkheid hiervoor maatwerk te ontwikkelen.
Naast de regels omtrent inschrijving in het register en de luchtwaardigheid wordt ten tweede de regelgeving met betrekking tot de
vluchtuitvoering uit de Wet luchtvaart van toepassing op de BES. Deze is
nauw gerelateerd aan de regelgeving rondom luchtwaardigheid. Indien
hiervoor niet de Nederlandse regelgeving zou gaan gelden kan dit voor
verwarring zorgen. Tevens is bij deze keuze in ogenschouw genomen dat
er momenteel geen luchtvaartuigen zijn waarvan de houder gevestigd is
binnen de openbare lichamen. Er is dus geen noodzaak tot het
beschermen van grandfather-rights.
Eenzelfde redenering geldt ten slotte voor de regelgeving rondom
bewijzen van bevoegdheid voor luchtvarenden en verleners van luchtverkeersdiensten. Het is onwenselijk dat de Minister van Verkeer en Waterstaat bij de uitgifte van hetzelfde type bewijs van bevoegdheid verschillende normenstelsels zou moeten toepassen. Met het oog op de
luchtvaartveiligheid is het dan ook wenselijk dat de Nederlandse normen
op alle door de Minister verstrekte bewijzen van bevoegdheid voor luchtvarenden van toepassing zullen zijn. Ook hier is van belang dat er zich
momenteel geen opleidingen op de BES bevinden. Luchtvaartscholen die
zich in de toekomst in de openbare lichamen willen vestigen en luchtvarenden die daar hun opleiding willen volgen, zullen voldoende tijd
hebben zich op deze normen voor te bereiden.
Op de gebieden waar de Nederlandse regelgeving van toepassing wordt,
vervalt de Nederlands-Antilliaanse regelgeving. Documenten die op basis
van de Luchtvaartlandsverordening zijn afgeven en na de transitie op
basis van de Luchtvaartwet BES worden afgegeven, behouden hun
geldigheid en worden gelijkgesteld met documenten die op basis van de
Wet luchtvaart zijn afgegeven. Uitgangspunt bij de afgifte van de bewijzen
van gelijkstelling is dat de houders geen nadeel mogen ondervinden van
de veranderde staatkundige verhoudingen en hun werkzaamheden en
activiteiten gewoon moeten kunnen blijven uitoefenen. Tegelijkertijd moet
worden voorkomen dat men via deze wijze Nederlandse documenten
verkrijgt zonder aan alle Nederlandse normen te voldoen en op deze wijze
het Nederlandse systeem «vervuilt». Om bovenstaande te bereiken zal in
lagere regelgeving nauwkeurig worden vastgelegd hoe de afgifte van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

134

bewijzen van gelijkstelling zal verlopen. De afgifte van een bewijs van
gelijkstelling zal geen automatisme zijn. Om een bewijs van gelijkstelling
te ontvangen kunnen betrokkenen een verzoek indienen. Dit geeft betrokkenen de mogelijkheid ervoor te kiezen om onder de regelgeving van Sint
Maarten of Curaçao te vallen, indien dit beter aansluit bij de werkzaamheden. Indien men ervoor kiest het document wel onder de Luchtvaartwet
BES te laten vallen, zal na vijf jaar de Wet luchtvaart van toepassing zijn.
Hiertoe wordt in de Luchtvaartwet BES een overgangsbepaling opgenomen.
Behalve voor de drie bovenstaande onderwerpen blijft de Luchtvaartwet
BES, de voormalige Luchtvaartlandsverordening, in stand. Het gaat met
name om de regelgeving rondom luchthavens en het gebruik van het
luchtruim. Wel worden enkele aanpassingen doorgevoerd.
Ten eerste wordt in de Luchtvaartwet BESeen aantal essentiële verbodsbepalingen uit de Wet luchtvaart opgenomen. Het gaat hierbij om de
zorgplicht van luchtvaartmaatschappijen om luchtvaartuigen in goede
staat te houden en te garanderen dat het personeel voldoende bevoegd is
en het verbod tot gevaarzetting. In de Wet luchtvaart zijn vergelijkbare
bepalingen opgenomen in de artikelen 1.3 en 5.3.
Ten tweede worden de regels met betrekking tot het luchtruim aangepast.
Bonaire ligt binnen het Vluchtinformatiegebied Curaçao; Sint Eustatius en
Saba liggen binnen het Vluchtinformatiegebied van San Juan. Er moet
nog bekeken worden in hoeverre Nederland binnen die gebieden bevoegd
zal zijn tot het stellen van regels. De Luchtvaartwet BES laat de mogelijkheid open dat Nederland binnen een geheel vluchtinformatiegebied het
bevoegde gezag wordt, of slechts binnen een deel. Voorstelbaar is dat
boven de eilanden een luchtruimblok zal gecreëerd worden waarbinnen
Nederland formeel de verantwoordelijkheid voor het verzorgen van de
luchtverkeersdienstverlening op zicht neemt, en regelgevende bevoegdheid krijgt. In de lagere regelgeving zal het luchtruimblok worden uitgewerkt en zal worden benoemd welke instantie in concreto de luchtverkeersdiensten zal verlenen. Dit zal in nauw overleg met de betrokken
landen gebeuren. De uitkomst zal vergelijkbaar zijn met de Beatrix Control
Zone boven Aruba.
Ten derde worden enkele bepalingen rondom luchthavens aangescherpt.
Tevens wordt de bevoegdheid om regels te stellen met betrekking tot de
veiligheid en inrichting van de omgeving rondom luchthavens bij de
Minister belegd in plaats van de bij de betrokken bestuurscolleges. Uniformiteit op dit gebied is wenselijk, met name ook omdat ICAO heeft aangegeven dat de luchthavens niet op alle gebieden aan de vereiste normen
voldoen. Net als in Nederland zullen de luchthavens een zelfstandige
bevoegdheid hebben tot het vaststellen van tarieven aan gebruikers van
de luchthaven. Het gaat hierbij om tarieven voor het landen, opstijgen en
parkeren van luchtvaartuigen en de afhandeling van passagiers en
goederen. Op basis van ICAO moet deze tariefstelling non-discriminatoir
zijn. Ingeval van discriminatoire tarieven zullen gebruikers via de civiele
rechter de tarieven kunnen aanvechten.
Ten vierde worden de verwijzingen naar de Directie luchtvaart of specifieke ambtenaren verwijderd. Alle bevoegdheden worden in principe bij
de Minister van Verkeer en Waterstaat belegd. Via mandaatbesluit kan
deze bevoegdheid vervolgens weer elders worden belegd. Hetzelfde geldt
voor het toezicht en de handhaving. Ook deze taken worden bij de
Minister belegd. In specifieke aanwijzingsbesluiten zullen vervolgens de
relevante ambtenaren benoemd worden. Vanwege de aard van de
aanwijzingsbesluiten is ervoor gekozen dit bij ministeriële regeling te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

135

regelen. Ten vijfde worden op het gebied van security bepaalde taken aan
de Minister van Justitie toegewezen. an toelichting bij Hoofdstuk 8. In
Afdeling 3A van Hoofdstuk IV van de Nederlandse Luchtvaartwet zijn
regels over de beveiliging van de burgerluchtvaart opgenomen. In die
afdeling is tevens bepaald dat de Minister van Justitie daarmee belast is.
De Minister van Justitie dient ervoor zorg te dragen dat de burgerluchtvaart op adequate wijze wordt beveiligd. Het betreft vooral de beveiliging
tegen terroristische aanslagen zoals bomaanslagen op luchtvaartuigen en
burgerluchtvaartterreinen, kapingen en andere vormen van sabotage met
fatale gevolgen. De Minister van Justitie stelt de norm voor de beveiliging
van de burgerluchtvaart en kan daartoe algemene en bijzondere aanwijzingen geven. De luchtvaartmaatschappijen en luchthavenexploitanten en
andere betrokkenen zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de
beveiligingsmaatregelen. De beveiligingsmaatregelen hebben betrekking
op de beveiliging van het luchtvaartterrein, de controle van passagiers,
bagage, vracht enz. De Koninklijke marechaussee (KMar) houdt namens
de Minister van Justitie toezicht op naleving van die maatregelen. De
KMar vertegenwoordigt de Minister van Justitie op de luchthaven.
Het begrip «beveiliging van de burgerluchtvaart» moet worden onderscheiden van het begrip «veiligheid». Laatstgenoemd begrip ziet op maatregelen op het gebied van de vluchtuitvoering, de technische staat van
luchtvaartuigen en de infrastructuur van luchthavens. De bevoegdheid
van de Minister van Justitie tot het treffen van maatregelen ter beveiliging
van de burgerluchtvaart laat aldus onverlet de verantwoordelijkheid van
de Minister van Verkeer en Waterstaat voor de veiligheid in de luchtvaart,
daaronder mede begrepen maatregelen op het gebied van de zogeheten
inflight security. Bovendien is de Minister van Verkeer en Waterstaat ten
algemene verantwoordelijk voor de behartiging van de belangen van de
burgerluchtvaart. Op verschillende plaatsen in de regelgeving inzake
beveiliging van de burgerluchtvaart is om voormelde redenen de medebetrokkenheid van de Minister van Verkeer en Waterstaat tot uitdrukking
gebracht.
In de Luchtvaartwet BES, voorheen de Luchtvaartlandsverordening, is in
artikel 22, tweede lid, bepaald dat bij of krachtens landsbesluit, houdende
algemene maatregelen, regels worden gesteld voor de beveiliging van de
burgerluchtvaart. Gelet op de zorg die de Minister van Justitie heeft in het
Europese deel van het Koninkrijk, ligt het in de rede dat de Minister van
Justitie ook wordt belast met de beveiliging van de burgerluchtvaart in de
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
In het licht van die taak, stellen wij uit een oogpunt van uniformiteit en
doelmatigheid voor Afdeling 3A, met uitzondering van de bepalingen over
de controle van vracht, zoveel mogelijk over te nemen, door deze van
overeenkomstige toepassing te verklaren. Paragraaf 4 van Afdeling 3A,
waarin regels voor controle van vracht zijn opgenomen, is buiten toepassing gelaten omdat de daarin voorgeschreven wijze van controle zich niet
goed leent voor het meer kleinschalige karakter van het vrachtvervoer in
de openbare lichamen. De zorg voor de controle van de vracht wordt
opgedragen aan de luchtvaartmaatschappij. De luchtvaartmaatschappij is
daarbij gehouden aan eventuele aanwijzingen van of namens de Minister
van Justitie. Over de controle op vracht kunnen nadere regels worden
vastgesteld bij ministeriële regeling.
Door de van overeenkomstige toepassing van titel 3A van hoofdstuk IV
van de Luchtvaartwet, is ook de Algemene wet bestuursrecht van overeenkomstige toepassing, in het bijzonder wat betreft de bevoegdheden
van de toezichthouder en de klachtregeling.Ten aanzien van het proces-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

136

recht geldt de Wet administratieve rechtspraak BES. Zie hiervoor ook het
Algemeen deel van deze memorie van toelichting.
Op grond van artikel 37v van de Luchtvaartwet kan tegen gedragingen
van het beveiligingspersoneel beroep worden ingediend bij de Commandant van de KMar. De klachten worden behandeld door de Minister van
Justitie, die daarvoor mandaat kan verlenen aan de Commandant. Tegen
schriftelijke besluiten van de Minister van Justitie staat beroep open bij
het Gerecht in eerste aanleg van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba en hoger beroep bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba (zie artikel 7, eerste lid, jo 3 onderscheidenlijk artikel 75
van de Wet administratieve rechtspraak BES).
In een aantal bepalingen van afdeling 3A van Hoofdstuk IV van de
Luchtvaartwet komt het zinsdeel «naleving van een verplichting die voortvloeit uit van een EG-verordening voor zover deze betrekking heeft op de
veiligheid van de burgerluchtvaart». De openbare lichamen vallen vooralsnog buiten het EG-recht omdat zij hun huidige Landen en Gebieden
Overzee (LGO) status behouden. Hierdoor kunnen ook geen verplichtingen uit EG-verordeningen voortvloeien voor de openbare lichamen en
de luchthavenexploitanten op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Voor de
duidelijkheid is de desbetreffende zinsnede buiten de van overeenkomstige toepassingverklaring gehouden.
Ten slotte zijn de bepalingen met betrekking tot bijzondere en buitengewone omstandigheden, het staatsnoodrecht, verwijderd aangezien hiervoor een rijksbrede regeling via de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden zal gelden. Door een verwijzing naar de Wet luchtvaart is de
bevoegdheid van de Minister van Verkeer en Waterstaat om in bijzondere
omstandigheden bindende aanwijzingen te geven aan de verleners van
luchtverkeersdiensten opgenomen. De Minister is hiertoe bevoegd in
overeenstemming met de Minister van Binnenlandse Zaken dan wel de
Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van Defensie. Net als in
Coördinatiewet uitzonderingstoestanden is bepaald dat artikel 10.4 van de
Algemene wet bestuursrecht niet van toepassing is. Hierdoor kan de
bevoegdheid tot het geven van aanwijzingen makkelijk worden gemandateerd aan bijvoorbeeld de rijksvertegenwoordiger. Naast deze noodbevoegdheden staat de bevoegdheid van de minister om met het oog op
de veiligheid het luchtruim of een luchthaven te sluiten of een luchtvaartuig te beletten op te stijgen.

Vervoer gevaarlijke stoffen
Voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over land, per spoor en over de
binnenwateren gelden in Nederland de Wet vervoer gevaarlijke stoffen
(hierna: Wvgs) en de daaronder hangende regelingen. In de nieuwe openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna: de openbare
lichamen) vindt op beperkte schaal vervoer van gevaarlijke stoffen plaats.
Beperkt in die zin dat het thans om een betrekkelijk klein aantal categorieën gevaarlijke stoffen gaat, en beperkt omdat er geen vervoer plaatsvindt per spoor of over binnenwater, maar alleen over de weg. Gelet op
de omstandigheid dat de genoemde eilanden een openbaar lichaam als
bedoeld in de Nederlandse wetgeving worden, is het noodzakelijk, in
Nederland geldende voorschriften, gesteld bij of krachtens de Wet vervoer
gevaarlijke stoffen, ten aanzien het vervoer van gevaarlijke stoffen over de
weg van toepassing te doen zijn in de openbare lichamen. Het wetsvoorstel voorziet in de mogelijkheid, bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur te bepalen dat daarbij aangewezen voorschriften, gesteld bij of
krachtens deze wet, met betrekking tot het vervoer van gevaarlijke stoffen
over de weg van toepassing zijn in de openbare lichamen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

137

In Nederland gelden krachtens de Wet vervoer gevaarlijke stoffen onder
meer de voorschriften van de Regeling vervoer over land van gevaarlijke
stoffen (hierna: VLG). De inhoud van Bijlage I van het VLG komt overeen
met (de Nederlandse vertaling van) het Accord européen relatif au transport international des marchandises dangereuses par route (hierna: ADR).
Het ligt in de bedoeling, zo spoedig mogelijk nadat dit wetsvoorstel tot
wet verheven en in werking getreden zal zijn, een algemene maatregel
van bestuur tot stand te brengen die ertoe zal strekken dat de voorschriften van het ADR, onderscheidenlijk Bijlage I van het VLG, ook in de
openbare lichamen van toepassing zijn. De plaatselijke omstandigheden
in de openbare lichamen zijn evenwel niet geheel vergelijkbaar met die in
Nederland en Europa. Met het oog daarop zal bij of krachtens bedoelde
algemene maatregel van bestuur mogelijk op onderdelen van Bijlage I van
het VLG afgeweken worden.
Ten behoeve van een goede werking van de beoogde algemene maatregel
van bestuur is het noodzakelijk dat ook enkele bepalingen van de wet zelf
in de openbare lichamen van toepassing zijn.
Artikelgewijs

§ 1 Aanpassing van Nederlandse wetgeving
§ 1.1 Scheepvaart
Artikel 12.1 (Wijziging Meetbrievenwet 1981)
De tekst van de Meetbrievenwet 1981 is vrijwel geheel gelijkluidend aan
de tekst van de Meetbrievenlandsverordening 1986. Om redenen van
doelmatigheid is ervoor gekozen in dit stadium reeds de Nederlandse wet
van toepassing te verklaren. De praktische toepassing van deze wet is
beperkt tot de bevoegdheid om op verzoek van een andere staat een
meetbrief af te geven voor een buitenlands zeeschip.
Artikelen 12.2, 12.3, 12.4 en 12.5 (wijziging
Scheepvaartverkeerswet, Vaarplichtwet, Wet nationaliteit
zeeschepen in rompbevrachting en Zeebrievenwet)
In de artikelen 1 en 3 van de Vaarplichtwet was abusievelijk de verwijzing
naar Suriname blijven staan. Sinds de onafhankelijkheid van Suriname in
1975 bestaat er geen bevoegdheid meer voor een Nederlandse minister
om Nederlandse onderdanen te verplichten dienst te nemen aan boord
van Surinaamse schepen. Bovendien is in het betreffende artikel «Aruba»
toegevoegd, waarmee de tekst in overeenstemming is gebracht met
Rijkswet Vaarplicht. De aanpassingen in de andere wetten betreffen technische aanpassingen.

§ 1.2 Luchtvaart
Voor een toelichting op de wijziging van de Wet luchtvaart wordt
verwezen naar het algemene deel van de toelichting aan het begin van dit
hoofdstuk.

§ 1.3 Vervoer gevaarlijke stoffen
Artikel 12.7 (Wet vervoer gevaarlijke stoffen)
Artikel 10 b, eerste lid
Dit artikellid biedt de wettelijke grondslag voor de bevoegdheid bepaalde
voorschriften, gesteld bij of krachtens de Wet vervoer gevaarlijke stoffen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

138

(Wvgs) ten aanzien van het vervoer over de weg categorieën van gevaarlijke stoffen van toepassing te doen zijn in de openbare lichamen. In
aansluiting op het stelsel van de Wvgs is ook hier gekozen voor het stellen
van voorschriften bij of krachtens algemene maatregel van bestuur.
Artikel 10b, tweede lid
Het ligt in de bedoeling ambtenaren van de Inspectie Verkeer en Waterstaat aan te wijzen als houder van toezicht op de naleving van de desbetreffende voorschriften in de openbare lichamen. Dit sluit aan bij de in
Nederland bestaande situatie.
Artikel 10b, derde lid
Een aantal bepalingen van de Wvgs zelf moet in de openbare lichamen
van toepassing zijn om adequaat uitvoering te kunnen geven aan de daar
geldende voorschriften met betrekking tot het vervoer van gevaarlijke
stoffen. Het gaat om de volgende bepalingen:
artikelen 4 en 5 (verbodsbepalingen);
artikel 9, eerste tot en met vierde lid (ontheffing en vrijstelling van de
amvb-voorschriften, te verlenen door de Minister van Verkeer en Waterstaat);
artikel 10 (verbod te handelen in strijd met een verleende ontheffing of
vrijstelling)
artikel 10a (erkenning van instanties)
artikel 34 (bepalingen met betrekking tot het houden van toezicht).
artikel 44 (opsporing).

§ 1.4 Waterbeleid
Artikel 12.8, 12.9 en 12.10 (Waterstaatswet 1900 en Waterwet)
Om er voor te zorgen dat de minister van Verkeer en Waterstaat bij een
(dreigende) watersnood de mogelijkheid heeft om ter bestrijding daarvan
de benodigde maatregelen te treffen is dit artikel opgenomen. Met dit
artikel wordt zoveel mogelijk aangesloten bij artikel 72, eerste lid, van de
Waterstaatswet 1900 en artikel 5.25, eerste lid, van de toekomstige
Waterwet. Tevens is voorzien in een overgangsbepaling.

§ 1.5 Meteorologie
Artikel 12.11 (Wet op het Koninklijk Nederlands Meteorologisch
Instituut)
De Meteorologische Dienst van de Nederlandse Antillen en Aruba, die
thans taken verricht die mede Bonaire, Sint Eustatius en Saba omvatten,
is een landsdienst die formeel na de transitiedatum ten aanzien van de
openbare lichamen geen taken meer heeft. Om toch in de openbare
lichamen meteorologische dienstverlening te kunnen bieden en om buiten
twijfel te stellen dat het KNMI daartoe bevoegd zal zijn, wordt de Wet op
het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (hierna: KNMI), op
bepaalde artikelen na, met ingang van de transitiedatum tevens van
toepassing op de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Op dit moment is nog niet duidelijk omlijnd hoe de meteorologische
dienstverlening in de openbare lichamen exact gaat plaatsvinden. Wel is
duidelijk op welke terreinen per datum van transitie werkzaamheden
zullen moeten worden uitgevoerd op de BES. Deze taken zijn daarom
expliciet benoemd (artikel 3, eerste lid, onderdeel h). Dit betreft de meteorologische inlichtingen ten behoeve van de luchtvaart en scheepvaart en
het geven van waarschuwingen voor extreme weersomstandigheden en
van berichten bij calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

139

Daarnaast is voorzien in de mogelijkheid om bij ministeriële regeling
andere taken op het gebied van de meteorologie en andere geofysische
terreinen op te dragen aan het KNMI. Zodra meer duidelijkheid ontstaat
hoe de dienstverlening op deze terreinen op de BES moet worden vormgegeven, kan dat worden uitgewerkt in een ministeriële regeling.
Uitgangspunt hierbij is dat er voor de dienstverlening ten aanzien van de
nieuwe openbare lichamen geen andere taken aan het KNMI worden
toebedeeld dan die het KNMI thans in Nederland uitvoert, tenzij de
situatie in de openbare lichamen daartoe aanleiding geeft.

§ 2 Aanpassing van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
§ 2.1 Scheepvaart
Artikel 12.12 (Havenbeveiligingswet BES)
De Havenbeveiligingswet BES is de omzetting van het Tijdelijk havenbeveiligingsbesluit en de implementatie van de International Ship and
Port Facility Security Code (ISPS-Code) uit het SOLAS-verdrag (het op
1 november 1974 te Londen totstandgekomen Verdrag voor de beveiliging
van mensenlevens op zee (Trb. 1976, 157), en de bij dat verdrag behorende bindende protocollen, aanhangsels en bijlagen). Het systeem van
het Tijdelijke havenbeveiligingsbesluit is grotendeels in stand gelaten.
Echter het contactpunt, bedoeld in Voorschrift 7, tweede lid, van de ISPSCode wordt aangewezen door het bestuurscollege, in overeenstemming
met de Minister van Verkeer en Waterstaat. Dit is ook het geval met
betrekking tot de in artikel 8, tweede lid, bedoelde instantie. Het
beveiligingsniveau van een of meer havenfaciliteiten als bedoeld in artikel
7, tweede lid, van de Havenbeveiligingswet BES kan door de Rijksvertegenwoordiger worden gewijzigd. De Minister van Verkeer en Waterstaat is aangewezen als «focal point» als bedoeld in de ISPS-Code.
Bestuursrechtelijke handhaving is, in tegenstelling tot de handhaving van
de Havenbeveiligingswet in Nederland, niet mogelijk, omdat hiervoor de
noodzakelijke regelgeving ontbreekt. Derhalve is ervoor gekozen handelen
in strijd met de artikelen 10, eerste, derde en vierde lid, 18, eerste en
tweede lid, en 20, tweede lid, strafbaar te stellen.
Handelen in strijd met genoemde artikelen is een overtreding waarop een
boete is gesteld. Als bijkomende straf is de mogelijkheid opgenomen de
onderneming van een veroordeelde, waarin de overtreding is begaan,
geheel of gedeeltelijk stil te leggen voor de periode van maximaal een
jaar. Daarmee komt de mogelijkheid tot strafrechtelijk optreden wegens
overtreding van genoemde artikelen het dichtst bij de bestuursrechtelijke
maatregelen die bij niet naleven van de Nederlandse Havenbeveiligingswet kunnen worden opgelegd, namelijk een last onder
dwangsom en stillegging van de onderneming. De onderdelen van het
Tijdelijk havenbeveiligingsbesluit die betrekking hebben op schepen zijn
komen te vervallen. Deze onderdelen worden in de Schepenwetgeving
geregeld.
Artikel 12.13 (Loodsenwet 2001 BES)
De Loodsenwet 2001 BES is de omzetting van de Loodsenlandsverordening 2001 aangevuld met actuele en relevante artikelen uit de
landsverordening Loodsdienstverordening 1937 en de eilandsverordeningen Loods-, lig- en meerverordening Bonaire en Loodsdienst
en loodsgeldenverordening Saba. In zowel de Loodsenlandsverordening
2001 als in de Loodsdienstverordening 1937 en de eilandsverordeningen
van Bonaire en Saba zijn in meer of mindere mate bepalingen opgenomen die bijvoorbeeld zien op de verplichting voor een kapitein om een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

140

loods aan boord te nemen (loodsplicht), de mogelijkheid om vrijstelling of
ontheffing van deze loodsplicht te verkrijgen, de aansprakelijkheid van
loodsen, de vaststelling van de hoogte en de wijze van betaling van loodsgelden en de strafbaarstelling van overtreding van de loodsplicht. De
verhouding tussen de diverse artikelen in de vier genoemde regelingen is
echter niet in alle gevallen even duidelijk. Reden waarom ervoor is
gekozen de vier genoemde wettelijke regelingen in één wet samen te
brengen. Het kabinet realiseert zich daarbij dat deze wettelijke regeling
zich slecht laat vergelijken met de wetgeving die in het Europese deel van
het Koninkrijk van toepassing is met betrekking tot bijvoorbeeld de
loodsplicht (Scheepvaartverkeerswet) en de verplichtingen die bijvoorbeeld met betrekking tot de opleiding, ervaring en tarifering op (register-)
loodsen rusten (Loodsenwet). Voor een deel is dit verschil te verklaren
door het feit dat loodsen op de BES-eilanden ambtenaren zijn, waardoor
minder wetgeving noodzakelijk is. Maar ook het vaargebied bij de
BES-eilanden laat zich niet goed vergelijken met de situatie in het Europese deel van het Koninkrijk. Ook op de BES-eilanden vereist adequate
loodsenwetgeving derhalve maatwerk. Omdat op dit moment nog onvoldoende kennis bestaat van de scheepvaart van en naar de BES-eilanden
en de wijze waarop op dit moment feitelijk met de loodsplicht en aanverwante onderwerpen wordt omgegaan, is er vooralsnog voor gekozen de
op de eilanden bestaande wetgeving zo veel mogelijk in stand te laten. Op
zo kort mogelijke termijn zal worden bezien of en in welke mate de thans
voor de BES-eilanden voorgestelde wetgeving meer met de in het Europese deel van het Koninkrijk geldende wetgeving in overeenstemming kan
worden gebracht.
Wat betreft de uitgangspunten beschreven in het algemeen deel van de
toelichting bij wijziging van wetten onder verantwoordelijkheid van de
Minister van Verkeer en Waterstaat verdienen drie punten een nadere
toelichting. Het eerste punt betreft de wijze waarop de loodsplicht op dit
moment op de BES-eilanden wettelijk is geregeld. Een kapitein is bij het
binnenkomen of uitgaan van een haven verplicht een loods aan boord te
nemen indien hem door een bestuurscollege een loods ter beschikking
wordt gesteld. Daarnaast biedt de huidige Loodsenlandsverordening 2001
afhankelijk van de situatie de mogelijkheid of als landsbesluit of als ministeriële beschikking met algemene werking de loodsplicht uit te breiden.
Omdat in de huidige (en mitsdien hier ook voorgestelde) wetgeving niet
expliciet in algemene bewoordingen is vastgelegd voor welke schepen
exact een loodsplicht geldt en op welke scheepvaartwegen deze verplichting geldt, is er voor gekozen de uitbreiding van de loodsplicht, anders
dan beschreven in de uitgangspunten in het algemeen deel van deze
toelichting, in alle gevallen ook zo dicht mogelijk bij het niveau van de
havenmeester te leggen namelijk bij het eilandsbestuur in een eilandsverordening. Wat betreft de opleiding van de loods en van degenen die
ontheffing of vrijstelling wensen van de loodsplicht, bestaat op dit
moment de mogelijkheid aanvullende regelingen te treffen op het niveau
van landsbesluit. Omdat het naar verwachting om zeer gedetailleerde
wetgeving zal gaan, is ervoor gekozen, anders dan de eerder aangehaalde
uitgangspunten, deze mogelijkheid nader uit te werken in een ministeriële
regeling. Tenslotte het vaststellen van loodsgeldtarieven. Dit onderwerp
was in de verschillende hierboven genoemde wettelijke regelingen niet op
dezelfde wijze geregeld. In deze wet is ervoor gekozen hier in alle gevallen
een eilandsbevoegheid van te maken. Wel krijgt de Minister van Verkeer
en Waterstaat de mogelijkheid minimumtarieven vast te stellen.
Met uitzondering van de onderdelen A, tweede lid (wijziging van artikel 1,
tweede lid), E (nieuwe artikel 5a) en K (nieuwe artikelen 13a tot en met
13g), zijn de overige voorgestelde wijzigingen van technische aard. In
onderdeel A wordt artikel 4 van de Loodsdienstverordening 1937, dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

141

overeenkomt met artikel 4 van de Loods-, lig- en meerverordening
Bonaire en artikel 4 van de Loodsdienst en loodsgeldenverordening Saba,
voorzien van enkele technische aanpassingen, aan de Loodsenwet 2001
Bonaire, Sint Eustatius en Saba toegevoegd. In onderdeel E wordt artikel 5
van de Loodsdienstverordening 1937, dat overeenkomt met artikel 5 van
de Loods-, lig- en meerverordening Bonaire en voor een groot gedeelte
ook overeenkomt met artikel 5 van de Loodsdienst en loodsgeldenverordening Saba, voorzien van enkele technische aanpassingen, aan de
Loodsenwet 2001 BES toegevoegd. Omdat op Bonaire, anders dan op de
andere eilanden, op dit moment ook vrijstelling kan worden verkregen
van de loodsplicht indien men in het bezit is van een daartoe afgegeven
vergunning, is in het hier voorgestelde nieuwe artikel 5a van de
Loodsenwet 2001 BES deze vergunningsmogelijkheid ook opgenomen.
Deze vergunning is beperkt tot het binnen- of uitvaren van de thuishaven
van het betreffende schip of voor het verhalen in die thuishaven. In onderdeel K worden de artikelen 18 tot en met 24 van de Loodsdienstverordening 1937, die in grote lijnen overeenkomen met de artikelen 24,
26 tot en met 28, 34 en 35 van de Loods-, lig- en meerverordening Bonaire
en de artikelen 18, 19, 20 en 25 van de Loodsdienst en loodsgeldenverordening Saba, voorzien van enkele technische aanpassingen, aan de
Loodsenwet 2001 BES toegevoegd.
Artikel 12.14 (Vaartuigenwet 1930 BES)
Deze wet is de omzetting van de Vaartuigenverordening 1930. Het
oogmerk van de Vaartuigenwet 1930 BES is het effectief kunnen uitoefenen van toezicht op alle vaartuigen in de havens, baaien en wateren
rondom de openbare lichamen. Ieder schip, ongeacht grootte of status
(zoals koopvaardij-, passagiers-, vissers- en pleziervaartuigen) die hun
thuishaven in de openbare lichamen hebben moeten zijn voorzien van een
letter en een nummer, zodat te herleiden is in welk openbaar lichaam zij
thuis horen. Het register (niet te verwarren met het openbare register
waarin zeeschepen teboekgesteld worden) wordt beheerd door de gezaghebbers in de openbare lichamen.
Artikel 12.15 (Wet maritiem beheer BES)
De Wet maritiem beheer BES is de omzetting van de Landsverordening
maritiem beheer. Conform het uitgangspunt, beschreven onder het algemeen deel van de toelichting bij de wijziging van de wetten onder verantwoordelijkheid van de Minister van Verkeer en Waterstaat, zijn alle verwijzingen naar verplichtingen voor Nederlands-Antilliaanse schepen
geschrapt. De wet biedt een breed bevoegdhedenkader met betrekking tot
de bescherming van het mariene milieu op en rond Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De onderstaande aanpassingen zijn overwegend aanpassingen van technische aard: de bevoegdheden die op grond van de landsverordening aan de diverse Nederlands-Antilliaanse ministers werden
opgedragen, worden thans opgedragen aan de verschillende Nederlandse
ministers. In overeenstemming met de situatie in het Europese deel van
Nederland wordt de Minister van Verkeer en Waterstaat in deze wet
aangewezen als beheerder van de Nederlandse territoriale zee en de
exclusieve economische zone rond Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Op
onderdelen die vallen onder de verantwoordelijkheid van een andere
minister is een plicht opgenomen om de bevoegdheid slechts uit te
oefenen na overeenstemming met de minister wie het aangaat. Tevens
worden bepaalde bevoegdheden, die kunnen worden uitgeoefend in de
territoriale zee of de exclusief economische zone, in medebewind opgedragen aan de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dit is
een afwijking van de Nederlandse situatie, waar de gemeentelijke territoriale bevoegdheden beperkt zijn tot ten hoogste 1 kilometer uit de kust. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

142

specifieke situatie op en rond de drie eilanden, met een sterk van het
Europese deel van Nederland afwijkende biodiversiteit en eilandsbesturen
die kennis en ervaring hebben op het gebied van een doelmatig beheer
van de betreffende zones, maken een afwijkend stelsel – in ieder geval
voor de periode kort na de transitie – wenselijk.
Onderstaand wordt een nadere toelichting gegeven op wijzigingen van
artikelen die meer omvatten dan een technische aanpassing.
Onderdeel A (artikel 1)
In onderdeel h is de zinsnede «rechtsmacht van de NA» vervangen door
«zich bevindt in de territoriale wateren en de exclusieve economische
zone rond de eilanden Bonaire, Sint Eustatius of Saba». Met deze aanpassing worden de bevoegdheden met betrekking tot offshore-installaties in
die maritieme zones opgedragen aan de openbare lichamen.
Onderdeel M en N (artikelen 14 en 15)
Het eerste lid van artikel 14 en het tweede lid van artikel 15 van de wet
worden geschrapt omdat de daarin genoemde internationale besluiten
worden bekendgemaakt in het Tractatenblad. Die publicatie geldt op
grond van artikel 19 van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking
verdragen als een bekendmaking voor het hele Koninkrijk. Afzonderlijke
publicatie in een ander van overheidswege uitgegeven publicatieblad is
overbodig.
Onderdeel AB (artikel 40)
Om zeker te stellen dat de Minister van Verkeer en Waterstaat ook in de
territoriale zee de bevoegdheid toekomt om in geval van een ongeval op
zee de nodige maatregelen te treffen, is de werkingssfeer van artikel 40
territoriaal uitgebreid.
Artikel 12.16 (Wet opruiming van schepen en wrakken BES)
De Wet opruiming van schepen en wrakken BES betreft de omzetting van
de Landsverordening opruiming van schepen en wrakken. In het systeem
van deze Landsverordening is geen wijziging aangebracht. Door het
begrip zee te definiëren als territoriale zee rond Bonaire, rond Sint Eustatius en rond Saba, met inbegrip van de baaien en inhammen die hiermee
in open verbinding staan, is de toepassing ervan tot de BES eilanden
beperkt. De Minister van Verkeer en Waterstaat wordt beheerder van de
zee, maar kan dat beheer voor een gedeelte daarvan opdragen aan een
bestuurscollege dat die beheersbevoegdheid kan mandateren aan een
instantie of rechtspersoon. Te denken valt hier bijvoorbeeld aan de gezaghebber. Aan een mandaat kunnen voorwaarden en voorschriften worden
verbonden.
Artikel 12.17 (Wet strandvonderij BES)
Deze wet bevat de omzetting van het Curaçaosch Strandvonderijbesluit uit
1935. De aanpassingen zijn van technische aard. Vermeldenswaard is dat
de bevoegdheden die op grond van het oude besluit toegekend waren aan
de Gouverneur ten aanzien van Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn opgedragen aan de Minister van Verkeer en Waterstaat. Het ligt voor de hand
een deel van de bevoegdheden te mandateren aan een functionaris ter
plaatse.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

143

Artikel 12.18 (Wet voorkoming van verontreiniging door schepen
BES)
Deze wet is de omzetting van de Landsverordening voorkoming van
verontreiniging door schepen. Met deze wet wordt uitvoering gegeven
aan het op 2 november 1973 te Londen tot stand gekomen Internationaal
Verdrag ter voorkoming van verontreiniging door schepen met Protocollen en Bijlagen met Aanhangsels (Trb. 1975, 147 en 1978, 187), gewijzigd en aangevuld bij het op 17 februari 1978 te Londen tot stand
gekomen Protocol bij dat Verdrag met Bijlage en Aanhangsels (Trb. 1978,
188) (MARPOL-verdrag). Ook aan Bijlage VI bij het MARPOL-verdrag
wordt uitvoering gegeven, hoewel deze Bijlage nog niet bekrachtigd is
voor de BES. Daarnaast wordt met de wet uitvoering gegeven aan het op
5 oktober 2001 te Londen tot stand gekomen Internationaal Verdrag inzake
de beperking van schadelijke aangroeiwerende verfsystemen op schepen
(Trb. 2004, 44) (AFS-verdrag), het op 13 februari 2004 te Londen tot stand
gekomen Internationaal Verdrag voor de controle en het beheer van
ballastwater en sedimenten van schepen, met Bijlage, Aanhangsels, en
Resoluties (Trb. 2004, 256) (Ballastwaterverdrag) en het op 4 oktober 1991
te Madrid tot stand gekomen Protocol betreffende milieubescherming bij
het Verdrag inzake Antarctica, met Bijlagen (Trb. 1992, 110) (Milieuprotocol). Naast Bijlage VI van het MARPOL-verdrag, zijn ook het
AFS-Verdrag, het Ballastwaterverdrag en het Milieuprotocol nog niet
bekrachtigd voor de BES. Voor het Ballastwaterverdrag geldt dat eerst nog
parlementaire goedkeuring moet worden verkregen. Pas na bekrachtiging
van Bijlage VI en genoemde verdragen voor de BES zullen de bepalingen
van de Wvvs-BES waarmee aan deze bijlage en verdragen uitvoering
wordt gegeven, in werking treden.
Conform het uitgangspunt, beschreven onder het algemeen deel van de
toelichting bij de wijziging van de wetten onder verantwoordelijkheid van
de Minister van Verkeer en Waterstaat, zijn alle verplichtingen voor
Nederlands-Antilliaanse schepen geschrapt. Wat overblijft zijn de verplichtingen voor buitenlandse schepen, de verplichtingen voor de kapitein van
deze schepen, de bepalingen met betrekking tot het toezicht op de naleving van deze verplichtingen voor buitenlandse schepen en de aanhouding van buitenlandse schepen. Hierop bestaat één uitzondering; op
grond van artikel 25, eerste lid, van de wet kan de kapitein van een op
grond van de Nederlandse Wet voorkoming verontreiniging door schepen
(Wvvs) aangehouden Nederlands schip, na zijn aanhouding worden
verplicht ligplaats te doen nemen op de door een ambtenaar van de IVW
in overeenstemming met de havenbeheerder aan te wijzen plaats. Deze
uitzondering is noodzakelijk omdat de in de Wvvs neergelegde verplichting van de kapitein ligplaats te doen nemen op de door de IVW in overeenstemming met de havenbeheerder aan te wijzen plaats, alleen betrekking heeft op havens die op grond van de Wvvs zijn aangewezen en
derhalve niet op havens op Bonaire, Sint Eustatius of Saba.

§ 2.2 Luchtvaart
Voor een toelichting op de wijzigingen van de naar Nederlandse wet
omgezette Nederlands-Antilliaanse landsverordeningen op het gebied van
luchtvaart wordt verwezen naar het algemeen deel van dit hoofdstuk van
de memorie van toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

144

§ 2.3 Wegenverkeersrecht
Artikel 12.22 (Wet van 20 april 1932, betreffende botsing, aan- of
overrijding met motorrijtuigen en ontzegging van de
rijbevoegdheid BES)
Naast een aantal wijzigingen van technische aard heeft middels onderdeel
A een inhoudelijke wijziging van artikel 2 van deze wet plaatsgevonden.
Ten aanzien van deze inhoudelijke wijziging wordt het volgende opgemerkt. In artikel 2, derde lid (oud) werd verwezen naar de artikelen 1387
en 1388 van het Burgerlijk Wetboek van de Nederlandse Antillen, overeenkomend met de artikelen 1406 en 1407 van het Nederlandse Burgerlijk
Wetboek van vóór 1992. Ter gelegenheid van de invoering van het nieuwe
Nederlandse vermogensrecht is de overeenkomstige bepaling (artikel 31
Wegenverkeerswet – oud) geschrapt, omdat de daarin geregelde materie
reeds geregeld werd in afdeling 10 van titel 1 van Boek 6 BW. Op dezelfde
grond kan thans ook artikel 2, derde lid (oud), van de onderhavige wet
vervallen.

13. MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

§ 1 Aanpassingen van Nederlandse wetgeving
Artikel 13.2 (wijziging Gezondheidswet)
Er is voor gekozen rijksinspecties rechtsreeks bevoegd te maken voor het
toezicht op de naleving van een groot aantal BES-wetten. Dit kan alleen
als de Nederlandse wet die de taken van een rijksinspectie regelt rechtstreeks van toepassing wordt in de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba (BES). Op zichzelf is dit een inbreuk op de hoofdregel
dat voor alsnog de BES-wetgeving van toepassing blijft in de BES. Nochtans is voor deze inbreuk gekozen, omdat bij de huidige stand van zaken
het toezicht in de BES ten dele ontbreekt, ten dele kwantitatief en kwalitatief niet tegen zijn taak opgewassen is.
Op het terrein van de volksgezondheid heeft het voorgaande onder meer
gevolgen voor het Staatstoezicht op de Volksgezondheid met daarin de
onderdelen Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en de Voedsel en
Waren Autoriteit (VWA). De Nederlandse bepalingen waarin de taken van
het Staatstoezicht op de volksgezondheid geregeld zijn – de artikelen 36
en 37 (nieuw) van de Gezondheidswet – worden dus rechtstreeks van
toepassing in de BES.
Om de inbreuk op de hoofdregel dat de BES-wetgeving blijft gelden niet
groter te maken dan strikt nodig is, is er wel voor gekozen om de rechten,
plichten en bevoegdheden die het Staatstoezicht bij de uitoefening van
zijn taken in de BES zal hanteren dezelfde zijn als die uit de huidige
BES-wetgeving, namelijk de hoofdstukken 3, 4 en 5 van de Wet inspectie
voor de Volksgezondheid BES. Het toezicht zal de volgende BES-wetten
omvatten:
a. Wet toezicht op krankzinnigen BES;
b. Wet beperking tabaksgebruik BES;
c. Warenwet BES;
d. Opiumwet 1960 BES;
e. Wet op de geneesmiddelenvoorziening BES;
f. Wet organisatie bloedvoorziening BES;
g. Wet zorginstellingen BES;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

145

§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands-Antilliaanse oorsprong
Artikel 13.4 (Warenwet BES)
Afgezien van de wijziging in onderdeel J zijn alle wijzigingen in artikel 3
van puur wetstechnische aard. Onderdeel J betreft de aanwijzing van
toezichthoudende ambtenaren bij landsbesluit (vergelijkbaar met een
algemene maatregel van bestuur). Er is voor gekozen de aanwijzing bij
landsbesluit te vervangen door de aanwijzing bij ministeriële regeling. Dit
is niet alleen procedureel eenvoudiger en flexibeler, maar sluit naadloos
aan bij het wetsniveau waarop dat in Nederland pleegt te geschieden en
de notie dat het een minister vrijstaat zijn departement naar eigen goeddunken in te richten.
Artikel 13.6 (Wet Inspectie voor de Volksgezondheid BES)
Zoals eerder uiteenzet is zal de Gezondheidswet rechtstreeks van toepassing worden in de BES voor zover het gaat om de taken van het Staatstoezicht op de Volksgezondheid in de BES. Dit brengt mee dat de Wet
inspectie voor de Volksgezondheid BES ontdaan kan worden van de taakvelden die onder de competentie van de IGZ en de VWA vallen. Uiteraard
moet de Wet inspectie voor de Volksgezondheid BES voortbestaan voor
zover het gaat om de taakvelden bestrijdingsmiddelen, gewasbeschermingsmiddelen, biociden en aanverwante Wet inspectie voor de
Volksgezondheid BES milieuaangelegenheden.
Artikel 13.7 (Wet medisch tuchtrecht BES)
Het medisch tuchtrecht is in Nederland geregeld in de Wet op de
beroepen in de individuele gezondheidszorg. Om het medisch tuchtrecht
voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba ook op het
niveau van formele wet vast te leggen, wordt voorgesteld de Landsverordening van de 4de maart 1957 houdende regeling van de tuchtrechtspraak over personen die geneeskunst uitoefenen zomede over apothekers (P.B. 1957, no. 30) als Wet medisch tuchtrecht BES te laten gelden.
Op 7 mei 1996 is aan de Staten van de Nederlandse Antillen een voorstel
tot wijziging aangeboden, maar deze is nog niet door de Staten goedgekeurd. Dit wijzigingsvoorstel en de latere nota van wijziging zijn opgenomen in het onderhavige voorstel. Ook is er een bepaling van overgangsrecht opgenomen in de regeling. Op klachten die aanhangig zijn
gemaakt voor de datum van inwerkingtreding van de Wet medisch tuchtrecht BES blijven de bepalingen van de Landsverordening van de 4de
maart 1957, houdende regeling van de tuchtrechtspraak over personen
die geneeskunst uitoefenen, zomede over apothekers (P.B. 1957, no. 30),
zoals deze luiden op het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet, van
toepassing.

14. MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE
ORDENING EN MILIEUBEHEER
Algemeen
In het kader van de Transitie wordt voor wat betreft het beleidsonderdeel
Milieu niet volstaan met de artikelen 14.1 tot en met 14.4. Het voornemen
bestaat om een concept-Landsverordening grondslagen milieubeheer, die
in 2002 is voorbereid door de Staten van de Nederlandse Antillen maar
(op 15 december 2008) nog niet was vastgesteld, over te nemen en vast te
laten stellen als nationale wet. Hiertoe zal een separaat wetsvoorstel
worden ingediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

146

Deze concept-landsverordening bevat een aantal onderwerpen uit de Wet
milieubeheer en de Algemene wet bestuursrecht. Dit betreft met name
onderwerpen uit de hoofdstukken 8, 10 en 18 van de Wet milieubeheer
(hierna: Wm):
– afvalstoffenbeleid;
– milieubeleidsplan;
– aanwijzing bevoegd gezag voor vergunningverlening en handhaving;
– procedures voor vergunningverlening;
– inhoud van de vergunning;
– milieueffectrapportage;
– bestuursrechtelijke handhaving;
– zorgplichten en verbodsbepalingen;
– grondslagen voor (de reeds aanwezige) eilandelijke hinder- en afvalverordeningen.
Voor dit afzonderlijke wetsvoorstel wordt overwogen, in overleg met de
desbetreffende eilandsbesturen, om met betrekking tot de twee grote
olieterminals op de BES-eilanden de minister van VROM aan te wijzen als
bevoegd gezag. Ook bestaat het voornemen een regeling op te nemen
inzake inzameling van afvalwater door de aanleg van riolering (zoals in
titel 10.5 van de Wm). Bezien wordt voorts of het wenselijk is nog enkele
andere onderwerpen uit de Wm (of uit sectorale milieuwetten) aan deze
concept-landsverordening toe te voegen, bijvoorbeeld onderdelen uit
hoofdstuk 9 (gevaarlijke stoffen) en 17 (maatregelen in bijzondere omstandigheden).
Met betrekking tot de drie bestaande (eilandelijke) hinderverordeningen
zal worden bezien of het overweging verdiend deze te bundelen tot een
algemene maatregel van bestuur, waarbij tevens zal worden bezien of het
aanbeveling verdiend om (op termijn) voor (een deel van) de daarbij
aangewezen categorieën van vergunningplichtige activiteiten een
activiteitenbesluit op te stellen.

§ 1 Aanpassingen van Nederlandse wetgeving
§ 2 Aanpassingen van wetgeving van Nederlands Antilliaanse oorsprong
Artikel 14.1 (Wet Drinkwater BES)
Overwogen wordt het drinkwaterbesluit voor wat betreft de met hoofdstukken III, IV en V van het Waterleidingbesluit, inclusief de bijlagen A, B
en C (drinkwaternormen, analysemethoden, meetfrequentie, gezondheid
personeel, informeren burgers over kwaliteit), van overeenkomstige
toepassing te verklaren op de BES-eilanden. Voorts wordt overwogen
hoofdstuk IIIC van hetzelfde besluit inclusief bijlage mee te nemen. Dit
hoofdstuk gaat over legionella. De Eilandsverordening houdende regels
inzake de drinkwatervoorziening (Eilandsverordening drinkwatervoorziening Sint Eustatius, A.B. 2000, no. 14) en de eilandsverordening van de
17e januari 1975, no. 3, inzake het slaan van waterputten (A.B. 1975, no. 3)
zullen hierin (deels) verwerkt worden.
Ook zal een besluit moeten worden genomen over het toezicht op de
drinkwaterketens, de riolering en waterzuivering, alsmede over de Raad
voor het drinkwater.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

147

Artikel 14.2 (Wet grondslagen ontwikkelingsplanning BES)
In de Landsverordening grondslagen ontwikkelingsplanning wordt een
aantal taken toebedeeld aan het Planbureau ontwikkelingsplanning Nederlandse Antillen. Op dit moment is nog niet duidelijk in welke vorm na de
transitiedatum voor de BES eilanden dit planbureau blijft bestaan.
De taak van het Planbureau ontwikkelingsplanning, omschreven in artikel
5 en artikel 15 van de landsverordening, is ontleend aan de (oude) artikelen 2a (pkb) en 52, eerste lid, (Rijksplanologische Dienst, RPD) van de
Wet op de Ruimtelijke Ordening; de taak, omschreven in artikel 17 heeft
geen Nederlandse equivalent. De taak van de RPD, omschreven in
genoemd artikel 2a, berust nu bij het ministerie van VROM (DGR),
omschreven in artikel 52. Dit artikel is inmiddels echter opgesplitst in
taken voor DGR, het Planbureau voor de leefomgeving en de VromInspectie.
Overwogen is de mogelijkheid de taken te laten vervullen door het (Nederlandse) Planbureau voor de leefomgeving (aangevuld met BES-leden),
door DGR/Go en de VROM-Inspectie. Dit heeft dan ook gevolgen voor
artikel 15 en artikel 17, waarin sprake is van verlening van bijstand op het
gebied van ontwikkelingsplannen, hetgeen geen taak is van het (Nederlandse) Planbureau.
Voorhands is gekozen voor handhaving van het bestaande Planbureau, zij
het dat de toezichthoudende taak hiervan is afgesplitst en is toebedeeld
aan de door het betrokken eilandsbestuur, onderscheidenlijk door Onze
Minister aan te wijzen ambtenaren.
De Coördinatiecommissie Ontwikkelingsplanning, genoemd in de artikelen 5 en 16 van de landsverordening, lijkt op de oude Rijksplanologische
Commissie. Voorhands is ervan uitgegaan dat de Commissie blijft bestaan
voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Artikel 14.3 (Wet kadaster en registratie onroerende zaken en
beperkte rechten BES)
De Wet kadaster en registratie onroerende zaken en beperkte rechten BES
wordt, zoals in de naam tot uiting komt, beperkt tot onroerende zaken en
rechten waaraan die onroerende zaken zijn onderworpen. Gelet op het
beperkt aantal teboekstellingen van visserijvaartuigen, plezierjachten en
luchtvaartuigen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba lijkt het niet opportuun
om in navolging van de Kadasterwet ook registraties voor schepen en
luchtvaartuigen te houden.
In het voorgestelde wetsvoorstel wordt de verantwoordelijkheid voor de
kadastrale registratie, het bijhouden daarvan, en de metingen belegd bij
een door het bestuurscollege op te richten stichting. Die stichting vervult
wat betreft de uitvoerende taken een overeenkomstige rol als de Dienst
voor het kadaster en de openbare registers in het Europese deel van
Nederland. Het stellen van regels, die in de Antilliaanse regelgeving was
opgedragen aan de minister wordt opgedragen aan het bestuurscollege
van het openbaar lichaam.
Vooruitlopend op de totstandkoming van de Wet kadaster en registratie
onroerende zaken en beperkte rechten wordt naar analogie van Sint
Maarten met behulp van de Dienst van het kadaster en de openbare registers een digitalisering opgezet van het analoge systeem van de openbare
registers en de kadastrale registratie. Voorts wordt de kadastrale kaart
opgezet. Daarnaast zal een topografische kaart van elk openbaar lichaam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

148

worden vervaardigd. Er is thans een topografische kaart schaal 1:25 000
beschilbaar, die wordt omgezet naar een schaal 1:10 000 en geactualiseerd. De topografische kaart kan als bouwstof dienen voor de kadastrale
registratie en de kadastrale kaart. Indien het bestuurscollege van een
openbaar lichaam daarom verzoekt is de Dienst van het kadaster en de
openbare registers bereid om te adviseren en de nodige bijstand te
bieden op het gebied van de inschrijving in de openbare registers en de
kadastrale registratie.
In het voorgestelde artikel 1, tweede lid, wordt de mogelijkheid geopend
dat de kadastrale aanduiding per openbaar lichaam verschillend kan
worden geregeld. Dit sluit het meest aan bij de praktijk. In het openbaar
lichaam Bonaire lijkt de kadastrale aanduiding het meest op die in het
Europese deel van Nederland. In de openbare lichamen Sint Eustatius en
Saba spelen meetbrieven of rooibrieven een grote rol en vormt de aanduiding van de meetbrief de «kadastrale aanduiding».
Het wetsvoorstel heeft als uitgangspunt dat met het oog op de transparantie voor de ingezetenen van de openbare lichamen, elk van de drie
openbare lichamen zijn eigen kadaster heeft.
Anders dan in de Kadasterwet wordt in het wetsvoorstel geen opsomming
gegeven van gegevens, die in de kadastrale registratie worden opgenomen. In plaats daarvan wordt in het wetsvoorstel opgenomen dat bij
algemene maatregel van bestuur regels worden gesteld omtrent de in die
registratie op te nemen gegevens. In het voorgestelde artikel 1, vierde lid,
wordt de randvoorwaarde gesteld dat de kadastrale registratie geen
andere gegevens kan bevatten dan de gegevens die zijn genoemd in
artikel 48, tweede lid, van de Kadasterwet.
Ter wille van flexibiliteit is opgenomen dat de kadastrale registratie bij
algemene maatregel van bestuur kan worden aangemerkt als basisregistratie en dat bij algemene maatregel van bestuur gegevens kunnen
worden aangemerkt als authentieke gegevens. Vooralsnog zijn er geen
voornemens om een dergelijke algemene maatregel van bestuur in procedure te brengen. Bepalend of een dergelijke algemene maatregel van
bestuur in procedure wordt gebracht is of de gemeentelijke basisregistratie van de openbare lichamen wordt aangewezen als basisregistratie.
In het wetsvoorstel wordt voorgesteld om het betreden van onroerende
zaken en het verrichten van metingen en dergelijke te regelen conform
artikel 7a van de Kadasterwet en de Algemene wet op het binnentreden.
Artikel 14.4 (Wet openbare registers BES)
Het wetsvoorstel heeft als uitgangspunt om zoveel mogelijk aan te sluiten
bij de regelgeving, zoals die gold voorafgaand aan de transitiedatum.
De belangrijkste wijziging is daarin gelegen dat het bestuurscollege
verantwoordelijk is voor de inschrijving van de openbare registers, en een
stichting in het leven roept die de functie van bewaarder vervult. Die stichting is dezelfde als die bedoeld in de Wet kadaster en registratie onroerende zaken en beperkte rechten BES. Het bestuurscollege stelt de regels
vast die voorheen in de Landsverordening openbare registers werden
opgesteld door de minister.
Een tweede belangrijke wijziging is dat de openbare registers voor
schepen beperkt is tot visserijvaartuigen en plezierjachten of andere vaartuigen bestemd voor privédoeleinden en ten aanzien waarvan naar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

149

oordeel van de bewaarder voldoende waarborgen aanwezig zijn dat zij
niet gebruikt worden voor commerciële doeleinden. Zeeschepen, binnenschepen en pleziervaartuigen bestemd voor commerciële doeleinden
kunnen in de openbare lichamen niet worden ingeschreven in de openbare registers voor schepen. Een en ander is het gevolg dat de
BES-wetgeving, bijvoorbeeld op het gebied van sociale wetgeving,
minder stringente regels stelt dan die – mede als gevolg van Europese
regelgeving en internationale verdragen – worden gesteld voor het Europese deel van Nederland.
Andere schepen dan visserijvaartuigen, bestemd voor of in gebruik voor
commerciële doeleinden kunnen in de openbare registers voor schepen,
bedoeld in artikel 8 van de Kadasterwet, te boek worden gesteld of in de
openbare registers voor schepen in Curaçao, Aruba of Sint Maarten. In dat
laatste geval is de regelgeving van Curaçao, Aruba of Sint Maarten bepalend.
Het overgangsrecht is voorts zo geregeld dat andere schepen dan visserijvaartuigen, bestemd voor of in gebruik voor commerciële doeleinden, niet
in de openbare registers voor schepen worden opgenomen, bedoeld in
titel 1, afdeling 2 van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek BES.

15. MINISTER VOOR WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE
Algemeen
De Landsverordening houdende voorschriften betreffende het bouwen en
volkshuisvesting is in het kader van de transitie niet op de zogenaamde
positieve lijst bij de Invoeringswet Bonaire, Sint Eustatius en Saba
geplaatst. Hiervoor is gekozen omdat deze verordening inmiddels ruim 70
jaar oud is. Gelet op de ontwikkelingen die gedurende die periode op het
terrein van het bouwen en volkshuisvesting hebben plaatsgevonden, is
ervoor gekozen een nieuwe Kaderwet bouwen en wonen BES te ontwikkelen. In deze wet worden de uitgangspunten voor regelgeving op het
terrein van het bouwen en wonen opgenomen. Belangrijk is dat hiermee
de benodigde grondslagen kunnen worden gecreëerd om in een of meerdere algemene maatregelen van bestuur nadere voorschriften te geven.
Dit wetsvoorstel zal separaat in procedure worden gebracht, gelijktijdig
met het in hoofdstuk 14 aangekondigde wetsvoorstel voor een «wet
milieubeheer» voor de BES-eilanden.
Voorts bestaat het voornemen de diverse thans bestaande eilandsverordeningen op het gebied van bouwen en wonen te bundelen tot een
algemene maatregel van bestuur als hiervoor bedoeld, waarbij op een
aantal terreinen concrete voorschriften voor nieuw te bouwen bouwwerken zullen worden toegevoegd. Hierbij kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan voorschriften op het gebied van de brandveiligheid voor
nieuw te bouwen bouwwerken. Ook zal een verdere uitwerking bij ministeriële regeling mogelijk worden gemaakt.
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A. Th. B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 959, nr. 3

150