Position paper t.b.v. rondetafelgesprek Regionale Energie Strategieën
27 januari 2021
Ingediend door: Eva Rovers
Geachte commissie,
De klimaatcrisis en energietransitie stellen ons allemaal voor een uitzonderlijke opgave:
politiek en bedrijfsleven evenzeer als maatschappelijke organisaties en burgers. Aan
klimaattafels is er veel gesproken over noodzakelijke maatregelen en in onder meer de 30
RES-regio’s wordt hard nagedacht over de uitvoering. Door politiek, bedrijfsleven en
maatschappelijke organisaties tenminste. Want gek genoeg wordt telkens een rijke bron van
kennis, ervaring en probleemoplossend vermogen niet aangeboord: de inwoners. Dat is niet
alleen een gemiste kans, maar ook een recept voor maatschappelijke onrust.
Het Planbureau voor de Leefomgeving laat in een tussentijdse analyse van de RES’en
zien dat slechts in een derde van de regio’s burgers op zo’n manier zijn betrokken dat dit tot
veranderingen heeft geleid. Het merendeel van de regio’s is van plan inwoners pas later in het
proces te betrekken. Dit moet anders.
Burgers pas betrekken als de belangrijkste besluiten al genomen zijn, heeft een
averechts effect op draagvlak en de bereidheid tot participatie. Het wekt de indruk dat
participatie slechts in het besluitvormingsproces is opgenomen om het te kunnen afvinken.
In het beste geval resulteert dat in teleurstelling, in het slechtste geval in een diep
wantrouwen in de overheid en de democratie.
Bovendien, als burgers niet of te laat worden betrokken bij besluiten, lopen
bestuurders en beleidsmakers cruciale informatie en inzichten mis. Het gevolg is beleid met
blinde vlekken, dat niet goed aansluit bij de behoeften in de samenleving. En dat kan leiden
tot groot maatschappelijk ongenoegen.
Er is echter een beproefde methode om inwoners op een volwaardige manier mee te
laten denken en mee te laten beslissen over ingewikkelde vraagstukken zoals de
energietransitie: een burgerberaad (ook wel burgerpanel genoemd, zoals in de relevante
motie van Mevrouw Agnes Mulder van 7 oktober 2020).
Burgerberaad
Een burgerberaad is een vorm van deliberatieve democratie, of overlegdemocratie. Bij deze
manier van besluitvorming buigt een gelote dwarsdoorsnede van de bevolking (van een
wijk, gemeente, regio of land) zich over een complexe, beladen kwestie. Deze groep burgers
krijgt een helder mandaat, zodat vooraf duidelijk is hoe de uitkomst politiek opgevolgd zal
worden. De deelnemers laten zich informeren door een breed spectrum aan experts en
belanghebbenden, om zich daarna samen te beraden over mogelijke oplossingen.
Gezamenlijk ontwikkelen zij maatregelen die eerlijk en toereikend zijn, waarbij het
algemeen belang leidend is. Burgerberaden worden onafhankelijk georganiseerd en
hebben verschillende waarborgen om politieke of andere externe beïnvloeding te voorkomen.

Burgers zo vroeg mogelijk betrekken
Een burgerberaad wordt zo vroeg mogelijk in het besluitvormingsproces georganiseerd, zeker
bij ingrijpend beleid zoals de energietransitie. Hoe eerder inwoners betrokken worden, hoe
meer eigenaarschap ze ervaren en hoe groter het draagvlak voor de uiteindelijke maatregelen
zal zijn.
Omdat burgerparticipatie binnen de RES’en vaak pas laat plaatsvindt, krijgen deelnemers nu
vooral instrumentele vragen voorgelegd: wordt het zon of wind? En waar gaan we die molens
en panelen plaatsen? Om inwoners echt te betrekken, zouden ze ook over de fundamentele
vragen moeten kunnen meedenken: hoe gaan we als land de klimaatcrisis aanpakken en hoe
gaan we onze energievoorziening op een rechtvaardige manier toekomstbestendig maken?
Een slimmere samenleving
‘Vaak is de abstractie van plannen als reden genoemd om ze nu niet aan burgers voor te
leggen,’ aldus de PBL-tussenanalyse. Voorbeelden uit buitenland laten echter zien dat
burgers heel goed in staat zijn om mee te denken over abstracte of technische kwesties, van
klimaatbeleid tot kiesstelsel.
Uit onderzoek blijkt bovendien dat divers samengestelde lekengroepen, zoals burgerberaden,
vaak beter in staat zijn oplossingen te vinden voor ingewikkelde vraagstukken dan een
homogene groep experts. Hoe meer verschillende mensen meedenken, hoe meer
perspectieven en hoe kleiner de kans op blinde vlekken. ‘Deliberatieve democratie maakt een
samenleving slimmer,’ concludeert politicoloog Hélène Landemore dan ook in haar meest
recente boek.
Meer vertrouwen tussen burgers en bestuurders
Burgerparticipatie binnen de RES’en lijkt soms meer ingegeven door een streven naar
draagvlak voor maatregelen die zonder inspraak van inwoners zijn bedacht, dan door een
groot vertrouwen dat die inwoners zelf iets betekenisvols in te brengen hebben. Dat is zonde,
want daardoor blijft waardevolle informatie onbenut en heeft draagvlak juist weinig kans.
Een omvangrijk OECD-rapport laat zien dat burgers hun taak als deelnemer aan
deliberatieve processen buitengewoon serieus nemen. Deelnemers ervaren hun mandaat als
een blijk van vertrouwen, wat ze beantwoorden met constructieve, haalbare aanbevelingen.
Burgerberaden vergroten zodoende het vertrouwen tussen burgers en bestuurders.
Bredere participatie door loting
Burgerberaden betrekken een bredere groep burgers dan traditionele inspraakprocessen,
omdat deelnemers geselecteerd worden via gestratificeerde loting. Dat is democratischer,
omdat 1) op die manier een dwarsdoorsnede van de bevolking meedoet (en niet alleen
degenen die bovengemiddeld geïnteresseerd zijn in het onderwerp of de politiek) en
2) meer mensen betrokken worden. De PBL-tussenanalyse geeft aan dat sommige regio’s
moeite hebben om burgers te interesseren voor de RES; loting blijkt vaak een grotere respons
op te leveren, omdat mensen individueel aangesproken / uitgenodigd worden.
Om te zorgen dat iedereen die ingeloot wordt, mee kan doen moeten sociaaleconomische
drempels zoveel mogelijk weggenomen worden (bijv. door een dagvergoeding te bieden en
kosten van kinderopvang te compenseren).
Tijdwinst
Een burgerberaad versnelt besluitvorming door deze te vertragen: het organiseren van een
burgerberaad kost enkele maanden. Dat lijkt lang, maar tegelijkertijd versnellen ze de

energietransitie, omdat de aanbevelingen voortkomen uit de samenleving en de uitvoering
daardoor veel minder vertraging oploopt door bijvoorbeeld bezwaarprocedures en
maatschappelijke onvrede.
De energietransitie als gezamenlijk project
Burgerberaden versterken de democratie. In het geval van burgerberaden over de
energietransitie betekent dat: adequaat, rechtvaardig en integraal energiebeleid dat
voortkomt uit samenwerking met burgers en gedragen wordt door de samenleving.
Burgerberaden zijn dus geen vervanging van de huidige representatieve
democratie, maar een aanvulling daarop.
De energietransitie heeft alles in zich om een gezamenlijk project te worden: een
project waarin politiek, maatschappelijk middenveld, bedrijfsleven én burgers gelijkwaardige
partners zijn die elkaar versterken. Laat iedere RES-regio minimaal één burgerberaad
organiseren, om zo burgers meer te betrekken en de kans te vergroten dat de energietransitie
glansrijk zal slagen. Burgerberaden vormen namelijk het ingrediënt voor een democratie die
opgewassen is tegen de uitdagingen van de 21e eeuw.

Aanbevolen literatuur
● OESO, Catching the Deliberative Wave. Innovative Citizen Participation and New
Democratic Institutions, 2020
● OESO Good Practice Principles for Deliberative Processes for Public Decision
Making, 2020
● Claudia Chwalisz. The People’s Verdict: Adding Informed Citizen Voices to Public
Decision-making, 2017
● Claire Mellier en Rich Wilson, ‘Getting Climate Citizens Assemblies right’, Carnegie
Europe, 5 oktober 2020.
● Hélène Landemore - Open Democracy (boek) of The Political Scientist Hélène
Landemore on Open Democracy (artikel in The New Yorker)
● Bas Mesters, Een cadeau aan de politiek. Burgerpanels denken mee met de overheid,
Groene Amsterdammer, 12 februari 2020.
● Jelmer Mommers en Eva Rovers, Meer dan een inspraakavond, beter dan een
referendum: met deze democratische vernieuwing kan de burger zélf beleid maken,
De Correspondent
● David Van Reybrouck, Tegen verkiezingen, 2013
● Graham Smith, ‘Citizens’ Assembly: what we’ve learned about the kind of climate
action the public wants to see, The Conversation
● Rebecca Willis, Too Hot to Handle?: The Democratic Challenge of Climate Change

Bureau Burgerberaad is een groep vrijwilligers die zich hard maakt voor een burgerberaad
over de klimaat- en ecologische crisis. Bureau Burgerberaad bestaat uit Roebyem Anders
(sociaal ondernemer), Matthea de Jong (Warming Up), Ellen Maassen (G1000Landbouw),
Jelmer Mommers (De Correspondent), Mirjam de Pagter (G1000 Nederland) en Eva Rovers
(schrijver).