Onderzoek Pilotprojecten campussen
T O TA A L R A P P O R T B E N C H M A R K S

Onderzoek
Pilotprojecten
campussen
TOTA A L R A P P O R T B E N C H M A R K S

B. Bieleman
M. Boendermaker
ISBN 978 90 8874 1067

I N T R AVA L

intraval-OON-4.indd 1

03-01-2011 19:43:00

Onderzoek
Pilotprojecten campussen
Totaalra p p o rt b e n c h m ar k s

Januari 2011

I N T R AVA L
Groningen-Rotterdam

COLOFON
© St. INTRAVAL
Postadres:
Postbus 1781
9701 BT Groningen
E-mail info@intraval.nl
Kantoor Groningen:
St. Jansstraat 2C
Telefoon 050 - 313 40 52
Fax 050 - 312 75 26

Kantoor Rotterdam:
Goudsesingel 68
Telefoon 010 - 425 92 12
Fax 010 - 476 83 76

Januari 2011
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk,
fotokopie, microfilm of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Tekst:
Opmaak:
Omslag:
Druk:
Opdrachtgever:

B. Bieleman en M. Boendermaker
M. Boendermaker
E. Cusiël
Copy-Copy
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

ISBN:

978 90 8874 1067

INHOUDSOPGAVE

Pagina
Hoofdstuk 1

Samenvatting en conclusies

1

Hoofdstuk 2

BOP Academie

15

Hoofdstuk 3

Crossroads 1

23

Hoofdstuk 4

Crossroads 2

31

Hoofdstuk 5

De Nieuwe Kans

39

Hoofdstuk 6

De Uitdaging

47

Hoofdstuk 7

Educatief Centrum

55

Hoofdstuk 8

Schoolfort

63

Hoofdstuk 9

WerkHotel

71

Hoofdstuk 10

Wyldemerk

79

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES

In de periode 2007-2010 heeft onderzoeks- en adviesbureau INTRAVAL in opdracht van het
ministerie voor Jeugd en Gezin onderzoek verricht naar negen pilotprojecten campussen voor
niet-participerende jongeren. Het gaat om pilotprojecten in Amsterdam (WerkHotel en
Schoolfort), Rotterdam (De Nieuwe Kans en het Educatief Centrum), Tilburg (Crossroads 1 en
Crossroads 2), Soesterberg (De Uitdaging), Deventer (BOP Academie) en Friesland
(Wyldemerk).
Het onderzoek bestond uit een effectevaluatie en een procesevaluatie. Voor de effectevaluatie
zijn onder meer op drie momenten vragenlijsten afgenomen bij de deelnemers van de projecten
en een controlegroep (bij instroom, bij uitstroom en een half jaar na uitstroom). In het kader van
de procesevaluatie is de aanpak van de projecten beschreven volgens een aantal
effectiviteitscriteria en zijn op verschillende momenten gesprekken gevoerd met projectleiders
en projectmedewerkers. Bij de laatste interviewronde zijn tevens gesprekken gevoerd met
vertegenwoordigers van instanties waarmee de projecten samenwerken. De resultaten van het
onderzoek zijn gepubliceerd in drie onderzoeksrapporten.1
Aanvullend is per project een benchmark opgesteld, waarin de individuele projectresultaten
worden vergeleken met de gemiddelde resultaten. De negen afzonderlijke benchmarks worden
beschreven in hoofdstuk 2 tot en met 10. In dit eerste hoofdstuk worden de resultaten van de
negen projecten onderling vergeleken en komen de belangrijkste conclusies aan de orde. Daarbij
wordt om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken op basis waarvan de
pilotprojecten onderling van elkaar kunnen verschillen. In paragraaf 2 komen de bereikte
doelgroep en de resultaten van de deelnemers op de hoofddoelen en subdoelen aan de orde. In
paragraaf 3 wordt nagegaan in hoeverre de negen projecten invulling geven aan de
projectkenmerken die in de evaluatie van de projecten naar voren zijn gekomen als waardevolle
kenmerken voor de aanpak van de deelnemers. Het hoofdstuk wordt afgesloten met enkele
concluderende opmerkingen.
Voor het samenstellen van de afzonderlijke benchmarkrapporten en dit totaalrapport is gebruik
gemaakt van de gegevens en onderzoeksresultaten, zoals gepresenteerd in het eindrapport. Er
zijn hiervoor geen nieuwe onderzoeksgegevens verzameld.2

1.1 Projectkenmerken
In deze paragraaf wordt om te beginnen ingegaan op de (beoogde) doelgroep van de
pilotprojecten. Vervolgens komt de invulling van de pilotprojecten aan de orde, waarbij een
schematisch overzicht wordt gegeven van de negen projecten aan de hand van twaalf
projectkenmerken.
1

Bieleman, B. J. Snippe, M. Boendermaker, M. Hofman (2008). Onderzoek pilotprojecten campussen.
1. Beschrijving projecten en doelgroep. St. INTRAVAL, Groningen- Rotterdam; Bieleman, B. J. Snippe,
M. Boendermaker, M. Hofman (2009). Onderzoek pilotprojecten campussen. 2. Voortgang en
theoretische onderbouwing. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam; Bieleman, B. en M. Boendermaker
(2010). Onderzoek pilotprojecten campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL,
Groningen-Rotterdam.
2
De dataverzameling voor het onderzoek heeft plaatsgevonden in de periode oktober 2007 tot februari
2010. Dit betekent dat eventuele aanpassingen die in 2010 in de uitvoering hebben plaatsgevonden, niet
in de evaluatie zijn meegenomen.

Samenvatting en conclusies

1

Doelgroep
Volgens de beleidsveronderstellingen uit het eerste voortgangsrapport, gebaseerd op
Kamerstukken (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en gesprekken met beleidsmedewerkers van
betrokken ministeries, zouden de pilotprojecten zich moeten richten op jongeren van 12 tot 27
jaar, die gedurende langere tijd niet naar school gaan, geen werk hebben, geen uitkering
ontvangen, niet op zoek zijn naar werk of scholing, niet over een startkwalificatie beschikken en
door bestaande voorzieningen niet worden bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 20062007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het gaat om jongeren die niet naar school gaan,
geen werk hebben en ook niet op zoek zijn naar werk of opleiding, die soms voor ernstige
overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende werkloosheid. Ook hierin wordt
opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de gebruikelijke instrumenten niet worden
bereikt.
De doelgroepomschrijving van de projecten komt slechts ten dele overeen met de door het
ministerie beoogde doelgroep. Uit het eerste en tweede voortgangsrapport is gebleken dat
verschillende projecten zich niet (alleen) richten op jongeren die niet naar school gaan of niet
werken, maar (ook) op dreigende schoolverlaters of dreigende werkloze jongeren. De mate
waarin de doelgroep van de projecten afwijkt van de door het ministerie beoogde doelgroep
verschilt per project.
Invulling projecten
Bij de start van de pilotprojecten in 2006 bestond beperkt inzicht over de meest effectieve
aanpak van de doelgroep. Het toenmalige kabinet (2006) achtte de problematiek van de
doelgroep echter dusdanig urgent dat met de aanpak daarvan niet kon worden gewacht.
Bovendien was het kabinet van mening dat juist het aanpakken van de problematiek de beste
mogelijkheid zou bieden om snel het nodige inzicht te verkrijgen in de mogelijkheden en de
methode van de aanpak. Wel werden enkele uitgangspunten geformuleerd voor de aanpak van
de doelgroep. Het zou moeten gaan om voorzieningen tussen onderwijs en arbeidsmarkt, waar
jongeren discipline en werkritme opdoen en de noodzakelijke vaardigheden leren om zich in
onderwijs of leerbaan verder te ontwikkelen. Daarnaast dienen de jongeren lange dagen door te
brengen in de voorzieningen, zodat ze wennen aan een werkritme en weinig tijd overhouden om
te vervallen in ongewenste gedragingen. Het kabinet benadrukte bovendien dat het zou moeten
gaan om initiatieven met een integrale aanpak, waarbij betrokken instanties kennis en
bevoegdheden bundelen.
In de politieke beeldvorming rondom de campussen wordt vaak gerefereerd aan de Prep Camps,
zoals gedefinieerd door de Taskforce Jeugdwerkloosheid. In de oorspronkelijke invulling van
deze Prep Camps worden jongeren uit de doelgroep niet-vrijblijvend in een 24-uursvoorziening
geplaatst en volgen ze een intensief traject van zes tot negen maanden om vervolgens uit te
stromen naar het beroepsonderwijs met een combinatie van leren en werken. De manier waarop
de afzonderlijke pilots invullingen hebben gegeven aan de aanpak van de doelgroep komt
hiermee echter vaak niet overeen.
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden. Matrix 1.1 laat
zien dat de projecten zeer divers en verschillend zijn: geen enkel kenmerk wordt door alle
projecten op dezelfde wijze ingevuld. Zo varieert de duur van de projecten van drie maanden tot
langer dan 12 maanden (in een enkel geval zelfs anderhalf à twee jaar). De intensiteit van de
projecten varieert van 8 uur per dag tot 24 uur per dag. Het merendeel van de projecten is
daarmee minder intensief dan waarvan in de beschrijving van de Prep Camps uit werd gegaan.
Ook het niet vrijblijvende karakter speelt in de praktijk een minder prominente rol dan de
beeldvorming over het begrip campus doet vermoeden. Sommige projecten maken weliswaar
gebruik van dwang- en drangmaatregelen bij de toeleiding van de jongeren naar een campus,

2

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

maar de (minimale) intrinsieke motivatie van de deelnemers vormt bij veel projecten een
voorwaarde voor instroom.

Duur

Intensiteit
Individuele of
groepsgerichte
aanpak
Toepassing van
dwang/drang
Vorm en functie
theoretische
onderbouwing
Samenwerking
met betrokken
partijen

Aandacht voor
nazorg

Discipline en
structuur
Aanbieden van
scholing
Gebruik
competentiegerichte
benadering
Aandacht
voor de
context
In of buiten
eigen
leefomgeving

Wyldemerk

WerkHotel

Schoolfort

Educatief
Centrum

De
Uitdaging

De Nieuwe
Kans

Crossroads 2

Crossroads 1

BOP
Academie

Matrix 1.1 Projectkenmerken

3 tot 6 maanden
6 tot 12 maanden
langer dan 12 maanden
8 uur of minder
12-uurs
24-uurs
Voornamelijk groepsgericht
Zowel groepsgericht als individueel
Voornamelijk individueel
Niet/nauwelijks
Bij sommige deelnemers
Deelname op last van rechter/voogd
Geen schriftelijk vastgelegde theorie3
Theorie vanuit overkoepelend
organisatie of niet vooraf vastgelegd
Theorie als fundament van aanpak
M.n. contact met verwijzers en
inschakelen van gespecialiseerde hulp
Samenwerking als belangrijk element
in de uitvoering
Samenwerking als kern van project
Geen actief, gestructureerd
nazorgtraject
Nazorg door samenwerkende instanties
Nazorgprogramma door project zelf
Niet genoemd als essentieel onderdeel
Wel aandacht voor, maar minder
nadrukkelijk
Essentieel onderdeel van de aanpak
Geen scholingsaanbod
Mogelijkheid voor certificaten
VMBO, HAVO, VWO of MBO
Niet genoemd als essentieel
onderdeel4
Essentieel onderdeel van de methodiek
Niet expliciet aandacht voor context
Wel expliciet aandacht voor context
Buiten de eigen omgeving
In de eigen omgeving

3

Voor de Uitdaging en Wyldemerk geldt dat de theoretische onderbouwing is opgesteld in respectievelijk
2009 en 2010. Aangezien in de effectevaluatie de deelnemers zijn meegenomen die zijn ingestroomd in
2008, worden beide projecten ingedeeld in de categorie ‘geen schriftelijk vastgelegd theorie’.
4
In de periode 2009/2010 is ook De Uitdaging gebruik gaan maken van de competentiegerichte
benadering, waarin zij samenwerkt met het bureau Coast. De deelnemers uit de lichtingen in 2008, die
zijn meegenomen als onderzoeksgroep voor de effectevaluatie, hebben hier nog niet mee gewerkt. De
Uitdaging is om die reden ingedeeld in de categorie ‘competentiegerichte benadering niet genoemd als
essentieel onderdeel van de methodiek’.

Samenvatting en conclusies

3

Een ander kenmerk waarop de projecten van elkaar verschillen is de setting van het project. De
projecten waar deelnemers ook ’s nachts verblijven, namelijk Wyldemerk en De Uitdaging,
geven aan dat het bieden van een (tijdelijke) nieuwe leefomgeving een belangrijk element vormt
van de aanpak. Ook het project Schoolfort benadrukt het belang van het aanbieden van een nietschoolse setting in een prikkelarme omgeving, buiten de stad. Een aantal andere projecten
benadrukt juist het belang van een aanpak in de directe (woon)omgeving van de deelnemer (De
Nieuwe Kans, Crossroads 2 en het WerkHotel).5 In samenhang hiermee noemen verschillende
projecten het betrekken van de context van de deelnemers als expliciet aandachtpunt van de
aanpak (de BOP Academie, Crossroads 1, Crossroads 2, De Nieuwe Kans en het WerkHotel).
Overige kenmerken waarop de projecten van elkaar verschillen zijn: het bieden van een
individuele of juist groepsgerichte aanpak; de vorm en functie van de theoretische
onderbouwing; de mate van samenwerking met andere instanties; aandacht voor nazorg;
aandacht voor discipline en structuur; het bieden van scholing; en het toepassen van een
competentiegerichte benadering.

1.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van de negen
pilotprojecten. Daarbij wordt om te beginnen ingegaan op de mate waarin de voor de campussen
beoogde doelgroep is bereikt. Vervolgens komt de verhouding tussen het aantal jongeren dat is
uitgestroomd en het aantal jongeren dat is uitgevallen aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de
resultaten van de jongeren op het hoofddoel en de subdoelen. Wanneer de resultaten van een
project significant verschillen van de gemiddelde resultaten van de onderzoeksgroep als geheel,
is dit in de tabel met een voetnoot weergegeven.6
Beoogde doelgroep
Zoals in paragraaf 1 aan de orde is gekomen, zijn de pilotprojecten bedoeld voor jongeren die
langere tijd niet naar school zijn geweest of werk hebben gehad. Om vast te stellen in hoeverre
de deelnemers van de projecten tot deze doelgroep behoren, is de jongeren bij instroom
gevraagd naar hun werk- of schoolsituatie in de zes maanden voor instroom in het project. Tabel
1.1 laat zien dat voor het merendeel van de jongeren in de projecten (87%) geldt dat zij niet tot
de beoogde doelgroep behoren en omdat zij wel naar school gingen of werk gehad hebben in de
zes maanden voordat zij instroomden in het project. Bij een aantal projecten (Crossroads 1 en
Crossroads 2) blijkt geen van de deelnemers die in het onderzoek zijn opgenomen tot de
beoogde doelgroep te behoren. Het percentage jongeren dat langere tijd niet naar school is
geweest of werk heeft gehad is bij De Nieuwe Kans met 58% het hoogste. Dit percentage is
5

Hoewel door de overige drie projecten (Educatief Centrum, de BOP Academie en Crossroads 1) in hun
beschrijving van de aanpak niet expliciet wordt gerefereerd aan de setting binnen de eigen omgeving,
geldt ook voor deze projecten dat zij zijn gevestigd nabij de woonomgeving van de deelnemer.
6
Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

4

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

significant hoger dan bij de totale onderzoeksgroep. Dit verschil hangt mogelijk samen met de
outreachende werkwijze van De Nieuwe kans, waarbij veel aandacht is voor en energie wordt
gestoken in het benaderen van deze doelgroep. Voor de overige projecten geldt dat het
percentage jongeren dat tot de doelgroep behoort varieert van 7% (Schoolfort) tot 19%
(Educatief Centrum).

Totaal
(n=277)

Beoogde
doelgroep
bereikt?
Ja
9
0
0
581
12
19
7
8
Nee
81
100
100
42
88
81
93
92
Totaal
100
100
100
100
100
100
100
100
1
Significant verschil tussen De Nieuwe Kans en totale onderzoeksgroep, p < 0,05.

Wyldemerk
(n=24)

WerkHotel
(n=24)

Schoolfort
(n=62)

Educatief
Centrum
(n=36)

De Uitdaging
(n=58)

De Nieuwe
Kans (n=19)

Crossroads 2
(n=8)

Crossroads 1
(n=14)

BOP
Academie
(n=32)

Tabel 1.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom in pilotprojecten (in %)

13
87
100

13
87
100

Uitstroom versus uitval
Van alle jongeren die zijn opgenomen in het onderzoek is nagegaan of zij positief zijn
uitgestroomd of zijn uitgevallen uit het project. Tabel 1.2 laat zien dat van de 277 jongeren die
in het onderzoek zijn opgenomen 81% het project positief heeft afgesloten, terwijl 19% negatief
is uitgevallen. De categorie jongeren die het project positief hebben afgesloten, kan worden
onderverdeeld in jongeren die het project volledig hebben afgerond (55%), jongeren die het
project voortijd hebben verlaten, maar wel positief hebben afgesloten (17%) en jongeren die ten
tijde van het afronden van het onderzoek (februari 2010) nog in het project zaten (17%).
Het percentage positieve uitstromers blijkt bij het Educatief Centrum met 89% het hoogst,
terwijl dit percentage bij het WerkHotel met 63% het laagst is. Het percentage positieve
uitstromers is daarmee bij het WerkHotel significant lager dan bij de onderzoeksgroep als
geheel. Voor de overige projecten geldt dat het percentage positieve uitstromers varieert van
71% bij Wyldemerk tot 88% bij Crossroads 2. Deze percentages verschillen niet significant van
de totale onderzoeksgroep.
De verdeling binnen de categorie positieve uitstromers laat een aantal verschillen zien. Zo geldt
voor alle positief uitgestroomde jongeren bij de Uitdaging dat zij het project volledig hebben
afgerond, terwijl dit bij de totale onderzoeksgroep voor 65% procent van de positieve
uitstromers het geval is. Geen van de positief uitgestroomde jongeren bij De Uitdaging heeft het
project voortijdig verlaten of zat nog in het project ten tijde van het afronden van het onderzoek.
Het percentage jongeren dat het project volledig heeft doorlopen is daarmee bij de Uitdaging
significant hoger dan gemiddeld. Dit hangt waarschijnlijk samen met de opzet en de relatief
korte projectduur van de Uitdaging. Ook voor de positief uitgestroomde deelnemers van
Schoolfort geldt dat de ruime meerderheid (87%) het project volledig heeft afgerond, wat ook
hier waarschijnlijk verklaard kan worden door het feit dat Schoolfort een relatief kort project is.
Bij Crossroads 2 en het Werkhotel is het percentage jongeren dat nog niet was uitgestroomd ten
tijde van het afronden van het onderzoek met respectievelijk 86% en 87% significant hoger dan
bij de totale onderzoeksgroep. Dit verschil hangt onder meer samen met de relatief lange
projectduur van beide projecten. Voor Wyldemerk geldt dat het percentage jongeren dat het
project niet volledig afrondt, maar desondanks positief beëindigt, significant hoger is dan bij de
totale onderzoeksgroep: 71% versus 17%. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om jongeren die zijn
ingestroomd in of teruggegaan naar een opleiding in de eigen woonplaats zonder het traject bij
Wyldemerk volledig af te ronden.

Samenvatting en conclusies

5

Schoolfort
(n=62)

WerkHotel
(n=24)

Wyldemerk
(n=24)

Totaal
(n=277)

Positieve uitstroom
84
79
88
84
78
89
Project helemaal afgerond
63
55
141
75
1001
50
Voortijdig positieve uitval
19
9
0
25
01
28
Nog niet uitgestroomd
19
36
861
02
01
22
Negatieve uitval
16
21
12
16
22
11
Totaal
100
100
100
100
100
100
1
Significant verschil tussen project en totale onderzoeksgroep, p < 0,05.
2
Significant verschil tussen project en totale onderzoeksgroep, p < 0,10.

87
871
13
01
13
100

632
71
7
871
37
100

71

81

BOP
Academie
(n=32)

Educatief
Centrum
(n=36)

De Uitdaging
(n=58)

De Nieuwe
Kans (n=19)

Crossroads 2
(n=8)

Crossroads 1
(n=14)

Tabel 1.2 Uitstroomsituatie (in %)

61
711
24
29
100

65
17
17
19
100

Resultaten hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel is
behaald, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en de vervolgmeting
gecombineerd.
Van de 169 jongeren uit de onderzoeksgroep waarbij meerdere metingen zijn afgenomen, heeft
79% een verbetering laten zien op het gebied van werk en/of scholing (tabel 1.3). Wanneer
wordt gekeken naar de scores van de individuele projecten, blijkt het percentage jongeren dat
een verbetering laat zien in werk- en/of schoolsituatie bij Schoolfort met 94% het hoogste. De
score van Schoolfort op het hoofddoel is daarmee significant hoger dan gemiddeld. Ook voor
vier andere projecten (BOP Academie, Crossroads 1, Crossroads 2 en Wyldemerk) geldt dat het
percentage jongeren dat een verbetering laat zien op in de school- en/of werksituatie (iets) hoger
is dan bij de totale onderzoeksgroep. Deze verschillen zijn niet significant. De Nieuwe Kans en
het Educatief Centrum scoren met respectievelijk 58% en 59% het laagst, waarbij (gezien de
verschillen in aantallen) alleen de score van het Educatief Centrum significant verschilt van de
totale onderzoeksgroep. Ook het WerkHotel en de Uitdaging scoren met respectievelijk 67% en
74% lager dan de totale onderzoeksgroep, zij het dat ook deze verschillen niet statistisch
significant zijn.

WerkHotel
(n=15)

Wyldemerk
(n=16)

941
68
15
3
15
6
100

67

81
1001
0
0
0
19
100

6

80
10
0
10
33
100

Totaal
(n=169)

Schoolfort
(n=36)

Ja
89
86
83
58
74
592
School
61
66
100
57
52
70
Werk
4
0
0
14
401
10
Ander traject of instelling
17
17
0
14
0
20
School en werk
17
17
0
14
8
0
Nee
11
14
17
42
26
41
Totaal
100
100
100
100
100
100
1
Significant verschil tussen project en totale onderzoeksgroep, p < 0,05.
2
Significant verschil tussen project en totale onderzoeksgroep, p < 0,10.

BOP
Academie
(n=26)

Educatief
Centrum
(n=17)

De Uitdaging
(n=34)

De Nieuwe
Kans (n=12)

Crossroads 2
(n=6)

Crossroads 1
(n=7)

Tabel 1.3 Resultaten hoofddoel: verbetering school- en/of werksituatie (in %)

79
68
14
7
14
21
100

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

In het onderzoek is tevens gekeken naar het type verbetering, waarbij onderscheid is gemaakt
naar verbetering in de schoolsituatie, verbetering in de werksituatie, verbetering in zowel de
school- als de werksituatie en het doorstromen naar een ander traject of instelling. Voor de
onderzoeksgroep als geheel geldt dat bij het merendeel van de jongeren die een verbetering
laten zien er sprake is van een verbetering in de schoolsituatie (68%) (tabel 1.3). Voor 14% van
de jongeren geldt dat er sprake is van een verbetering in de werksituatie en bij eveneens 14% is
zowel de school- als de werksituatie verbeterd. De overige 7% van de jongeren is
doorgestroomd naar een ander traject of instelling.
De meeste projecten vertonen een vergelijkbaar beeld als de totale onderzoeksgroep: bij alle
projecten blijkt dat bij het merendeel van de jongeren die een verbetering laten zien, het gaat om
een verbetering van de schoolsituatie. Bij Wyldemerk en Crossroads 2 blijkt zelfs bij alle
jongeren die een verbetering laten zien sprake te zijn van een verbetering in de schoolsituatie,
waarbij (gezien het verschil in aantal) alleen voor Wyldemerk geldt dat dit een significant
verschil oplevert met de totale onderzoeksgroep. Bij Crossroads 2 hangt dit waarschijnlijk
samen met het feit dat de doelgroep van Crossroads 2 jongeren betreft van 10 tot 15 jaar, voor
wie verbetering in de schoolsituatie de belangrijkste doelstelling vormt. Hoewel Wyldemerk
ook oudere jongeren bereikt (15-22 jaar), geldt ook voor dit project dat met name veel aandacht
is voor (het bieden van) scholing. Bij de Uitdaging is het percentage jongeren dat een
verbetering laat zien in de werksituatie met 40% significant hoger dan gemiddeld. Ook dit
verschil kan mogelijk worden verklaard door de leeftijdscategorie van de doelgroep van de
Uitdaging (17 tot 23 jaar): het grootste deel van deze doelgroep is niet meer leerplichtig.
Resultaten subdoelen
Naast de hoofdoelstelling worden door de projecten ook verschillende subdoelen onderscheiden.
Deze subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de
subdoelen die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste
projecten genoemd, namelijk:
• Het vergroten van de motivatie
• Het versterken van gevoel van eigenwaarde
• Het bijbrengen van (zelf)discipline
• Het aanleren van sociale vaardigheden
• Het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting
wordt inzicht verkregen in de verbetering van de deelnemers op de subdoelen op korte termijn
(tabel 1.4). Bij de onderzoeksgroep als geheel blijken zich op korte termijn enkele (kleine)
verbeteringen voor te doen. Zo stijgt de motivatie en het gevoel van eigenwaarde van de
deelnemers licht van respectievelijk 8,3 naar 8,5 en van 8,0 naar 8,2. De score op strafbare
gedragingen neemt af van 1,2 bij instroom naar 0,5 bij uistroom. De scores op de subdoelen
(zelf)discipline en sociale vaardigheden blijft nagenoeg gelijk (respectievelijk 7,0 en 6,4 bij
instroom en 7,1 en 6,5 bij uitstroom) en ook het middelgebruik van de deelnemers verandert
vrijwel niet: de deelnemers scoren op middelengebruik bij instroom 3,2 en bij uitstroom 3,3.
De veranderingen op korte termijn bij de deelnemers van de afzonderlijke projecten blijken over
het algemeen redelijk vergelijkbaar met de veranderingen bij de onderzoeksgroep als geheel. Zo
geldt voor alle projecten dat de score op strafbare gedragingen afneemt, terwijl het gevoel van
eigenwaarde bij het merendeel van de projecten toeneemt. Ook de motivatie van de deelnemers
is bij de meeste projecten bij uitstroom hoger dan bij instroom. Wel zijn er ook enkele
significante verschillen. Zo laten de deelnemers van Crossroads 1 in de score op gevoel van
eigenwaarde op korte termijn een significant grotere vooruitgang zien dan de totale
onderzoeksgroep. De deelnemers van Crossroads 1 stijgen van 7,3 bij instroom naar 9,0 bij

Samenvatting en conclusies

7

uitstroom, terwijl de totale onderzoeksgroep stijgt van 8,0 naar 8,2. Ook daalt de score op
strafbare gedragingen bij de deelnemers van Crossroads 1 significant sterker dan bij de totale
onderzoeksgroep: bij Crossroads 1 van 2,9 naar 0,0 en bij de totale onderzoeksgroep van 1,2
naar 0,5. Bij het WerkHotel lijkt de afname van strafbare gedragingen in eerste instantie met een
daling van 0,4 naar 0,2 juist significant minder sterk dan bij totale onderzoeksgroep. Dit verschil
hangt echter samen met de lage instroomscore van het WerkHotel op dit subdoel: aangezien de
deelnemers van het WerkHotel bij instroom aanzienlijk minder strafbare feiten plegen dan de
totale onderzoeksgroep is een even sterke daling als bij de totale onderzoeksgroep bij de
deelnemers van het WerkHotel niet mogelijk. Wanneer hiervoor wordt gecorrigeerd, vervalt het
significante verschil in de daling. Bij het Educatief Centrum scoren de deelnemers bij instroom
met een score van 8,4 relatief hoog op motivatie. Bij uitstroom is de motivatie van de
deelnemers gedaald naar 7,9. Deze daling verschilt significant van de totale onderzoeksgroep:
bij de totale onderzoeksgroep is er sprake is van een stijging van 8,3 naar 8,5. Daarnaast lijkt het
middelengebruik van de deelnemers van het Educatief Centrum met een stijging van 0,7 naar
2,9 significant sterker toe te nemen dan bij de totale onderzoeksgroep. Deze significantie vervalt
als wordt gecorrigeerd voor het verschil in beginscore (0,7 bij het Educatief Centrum en 3,2 bij
de totale onderzoeksgroep).
Tabel 1.4 Gemiddelde scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)*
BOP
Academie

Crossroads 1

Crossroads 2

De Nieuwe
Kans

De Uitdaging

Motivatie

n = 18-23
In
Uit
8,3
8,9

n = 1-2
In
Uit
8,3
9,2

n = 5-6
In
Uit
8,2
8,6

n = 6-8
In
Uit
8,1
8,6

n = 22-31
In
Uit
8,2
8,5

Gevoel van eigenwaarde

7,8

8,1

7,3

8,7

7,4

7,8

(Zelf)discipline

6,9

7,2

6,7

8,5

6,8

7,6

6,8

6,9

6,8

7,4

Sociale vaardigheden

6,4

7,1

8,4

7,5

6,3

6,3

6,1

6,0

6,2

6,5

Middelengebruik

3,9

4,2

1,3

3,8

0,4

0,0

2,1

2,5

3,4

3,0

Strafbare gedragingen

1,4

1,0

2,9

0,02

1,1

0,8

1,1

0,2

1,3

0,4

Motivatie

Educatief
Centrum
n = 5-7
In
Uit
8,4
7,91

9,01

7,8

7,6

8,5

Schoolfort

WerkHotel

Wyldemerk

Totaal

n = 26-33
In
Uit
8,3
8,2

n = 11-15
In
Uit
8,4
8,7

n = (12-13)
In
Uit
8,2
8,4

N = 107-138
In
Uit
8,3
8,5

Gevoel van eigenwaarde

9,4

8,7

8,7

8,7

7,4

7,5

7,4

7,5

8,0

8,2

(Zelf)discipline

7,3

6,9

7,0

6,8

7,8

7,9

6,5

6,3

7,0

7,1

Sociale vaardigheden

5,6

6,0

6,7

6,6

6,4

6,5

6,5

6,4

6,4

6,5

Middelengebruik

0,7

2,9(2)

2,8

2,4

4,2

4,8

5,0

4,6

3,2

3,3

(2)

Strafbare gedragingen
0,4
0,1
1,2
0,4
0,4
0,2
2,1
0,6
1,2
0,5
* Omwille van de leesbaarheid zijn standaarddeviaties van de gemiddelde scores niet in deze tabel
opgenomen. In hoofdstuk 2 tot en met 10 zijn deze standaarddeviaties wel opgenomen.
1
Significant verschil tussen de verschilscores bij project en totale onderzoeksgroep, p < 0,05.
2
Significant verschil tussen de verschilscores bij project en totale onderzoeksgroep, p < 0,10.
(2)
Significant verschil tussen de verschilscores bij projecten en totale onderzoeksgroep, p < 0,10. Deze
significantie vervalt wanneer wordt gecorrigeerd voor het verschil in de score op de instroommeting.

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken wordt een beeld
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn (tabel
1.5). Bij de onderzoeksgroep als geheel doen zich op lange termijn verschillende veranderingen
voor in de verwachte en gewenste richting. Op het subdoel motivatie stijgt de score van 8,1 bij

8

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

instroom naar 8,5 bij uitstroom, terwijl de score op gevoel van eigenwaarde en zelfdiscipline
stijgt van respectievelijk 8,0 naar 8,4 en 6,8 naar 7,3. Evenals op korte termijn is ook op lange
termijn sprake van een daling van de score in het aantal strafbare gedragingen, namelijk van 1,7
naar 0,5. Het middelengebruik stijgt daarentegen van 3,5 naar 4,2.
Ook voor de lange termijn geldt dat de veranderingen die zich voordoen bij de afzonderlijke
projecten over het algemeen vergelijkbaar zijn met de veranderingen bij de onderzoeksgroep als
geheel. Zo is er bij alle projecten sprake van een verbetering op het subdoel motivatie en is de
score van de deelnemers op het subdoel (zelf)discipline bij alle projecten verbeterd dan wel
stabiel gebleven. Ook op het subdoel sociale vaardigheden scoren de deelnemers bij de meeste
projecten op de vervolgmeting hoger dan bij de instroommeting. Uitzondering hierop vormen de
projecten Wyldemerk en Schoolfort. Voor Schoolfort geldt dat de verandering op het subdoel
sociale vaardigheden op langere termijn significant verschilt van de totale onderzoeksgroep. De
deelnemers van dit project scoren bij instroom 6,7 op het subdoel sociale vaardigheden en bij de
vervolgmeting lager met 6,3, terwijl bij de totale onderzoeksgroep sprake is van een stijging van
6,4 naar 6,5. De stijging in de score op sociale vaardigheden is bij de deelnemers van de BOP
Academie significant groter dan bij de totale onderzoeksgroep, namelijk van 6,5 bij instroom
naar 7,0 bij de vervolgmeting. De scores op gevoel van eigenwaarde laten een wisselend beeld
zien: bij vijf projecten is het gevoel van eigenwaarde bij de vervolgmeting gestegen ten opzichte
van de instroommeting, terwijl voor drie projecten geldt dat sprake is van een daling.
Voor alle projecten geldt dat de score op strafbare gedragingen na afloop van het project lager is
dan bij instroom. Het middelengebruik is daarentegen bij de meeste projecten toegenomen.
Uitzondering hierop vormt de Uitdaging: bij dit project is het middelengebruik gedaald van 4,0
bij instroom naar 3,5 bij de vervolgmeting.
Tabel 1.5 Gemiddelde scores subdoelen lange termijn (instroom- en vervolgmeting)
De Nieuwe
BOP
Crossroads 1
Crossroads 27
Kans
Academie
n = 15-18
n = 3-5
n=n = 8-10
In
Verv.
In
Verv.
In
Verv.
In
Verv.
Motivatie
8,3
8,6
8,4
9,1
8,0
8,7

De Uitdaging
n = 10-22
In
Verv.
8,2
8,5

Gevoel van eigenwaarde

8,1

8,4

9,1

9,0

-

-

7,2

8,3

7,5

8,3

(Zelf)discipline

6,6

7,4

8,6

9,0

-

-

6,8

7,2

6,7

7,6

Sociale vaardigheden

6,5

7,02

6,3

6,5

-

-

6,3

6,7

6,1

6,5

Middelengebruik

4,8

5,6

3,5

5,5

-

-

2,8

3,4

4,0

3,5

Strafbare gedragingen

2,2

0,6

2,1

0,4

-

-

1,4

0,3

1,3

0,3

Motivatie

Educatief
Centrum
n = 5-12
In
Verv.
7,9
8,3

Gevoel van eigenwaarde

7,9

(Zelf)discipline
Sociale vaardigheden
Middelengebruik

Schoolfort

WerkHotel
n=1
Verv.
-

Wyldemerk

Totaal

n = 4-8
In
Verv.
8,3
8,8

N = 55-98
In
Verv.
8,1
8,5

n = 8-22
In
Verv.
7,9
8,3

In
-

7,8

9,0

8,9

5,0

7,0

7,4

8,6

8,0

8,4

6,6

7,1

6,9

6,9

6,5

6,5

6,1

6,8

6,8

7,3

6,2

6,5

6,7

6,32

4,8

5,3

6,6

6,2

6,4

6,5

3,1

4,4

2,3

2,6

7,5

10,0

4,1

6,3

3,5

4,2

Strafbare gedragingen
1,7
1,1
1,2
0,3
3,3
0,0
2,5
1,0
1,7
2
Significant verschil tussen de verschilscores bij project en totale onderzoeksgroep, p < 0,10.

0,5

7

Aangezien Crossroads 2 pas later aan het onderzoek is toegevoegd en bovendien een relatief lange
projectduur kent, hebben in de onderzoeksperiode geen vervolgenmetingen kunnen plaatsvinden bij de
deelnemers van Crossroads 2. Van dit project zijn daarom geen resultaten op de langere termijn bekend.

Samenvatting en conclusies

9

1.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en
andere betrokkenen zijn verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die door de
betrokkenen van belang worden geacht voor de aanpak van niet-participerende jongeren.
Daarnaast is gebruik gemaakt van de gegevens uit de effectevaluatie. In de effectevaluatie is
nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende kenmerken verband houdt met het
behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectkenmerken die uit de proces- en effectevaluatie
als relevant naar voren zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in hoeverre de
verschillende projecten invulling geven aan deze kenmerken.
Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokkenen zijn zeven
aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de aanpak van nietparticiperende jongeren. Matrix 1.2 geeft een overzicht van deze aandachtspunten, waarbij per
project is aangegeven in hoeverre ze invulling geven aan deze elementen. Een toelichting op
deze indeling is voor elk project opgenomen in de eerste matrices van hoofdstuk 2 tot en met
10.
Matrix 1.2 laat zien ten eerste dat er bij alle projecten sprake is van een kleinschalige aanpak.
Ook geldt voor alle projecten dat ze in zekere mate een individuele aanpak bieden, proberen de
sociale omgeving van de deelnemer bij het project te betrekken en dat zij samenwerking zoeken
met andere partijen om zo een integrale aanpak te kunnen bieden.
Uit de gesprekken voor de procesevaluatie is tevens naar voren gekomen dat het bieden van een
intensieve, geïntegreerde 12-uurs aanpak een waardevol element vormt voor de aanpak van nietparticiperende jongeren. Voor twee projecten, namelijk de BOP Academie en Crossroads 1,
geldt dat zij een dergelijke aanpak bieden. Daarnaast geven verschillende projecten ten dele
invulling aan dit element, bijvoorbeeld omdat zij weliswaar een intensieve, geïntegreerde
aanpak bieden, maar met een andere intensiteit dan 12 uur per dag.
Ook het bieden van concrete, nuttige arbeidsgerelateerde werkzaamheden wordt door
berokkenen als waardevol element genoemd. Bij twee projecten, namelijk Schoolfort en het
Educatief Centrum, vormen dergelijke werkzaamheden de basis van het project. Hoewel ook
verschillende andere projecten hieraan in hun aanpak invulling geven, behoort dit element bij
deze projecten minder nadrukkelijk tot de kern van het project.
Tot slot wordt het aanbrengen van fasering door de geïnterviewden aangegeven als belangrijk
element in de aanpak van niet-participerende jongeren. Voor vier van de negen projecten,
namelijk Crossroads 1, De Nieuwe Kans, het Educatief Centrum en het WerkHotel, geldt dat zij
in hun aanpak expliciet fasering hebben aangebracht, om op die manier het traject van de
deelnemers nader te structureren.8

8

Een voorbeeld hiervan is het 8-fasenmodel. Dit model onderscheidt acht fasen in de uitvoering van het
project, namelijk: aanmeldingsfase; intakefase; plaatsingsfase; analysefase; planningsfase;
uitvoeringsfase; evaluatiefase; en uitstroomfase. De analyse, planning, uitvoering en evaluatie vormen
daarbij een cyclisch proces, wat zich steeds herhaalt totdat de deelnemer uitstroomt.

10

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Crossroads 2

De Nieuwe
Kans

De
Uitdaging

Educatief
Centrum

Schoolfort

WerkHotel

Wyldemerk

Intensieve, geïntegreerde 12-uurs
aanpak
Bieden van concrete, nuttige
arbeidsgerelateerde
werkzaamheden
Integrale aanpak waarin
verschillende partijen samenwerken
Individuele aanpak op maat
Betrekken van sociale omgeving
Fasering in de aanpak
Kleinschaligheid

Crossroads 1

Waardevolle elementen

BOP
Academie

Matrix 1.2 Aanwezigheid van aardevolle elementen op basis van procesevaluatie

ja

ja

deels

deels

deels

deels

nee

deels

deels

deels

nee

nee

deels

deels

ja

ja

nee

deels

ja

ja

deels

ja

ja

deels

deels

ja

ja

ja
ja
nee
ja

ja
ja
ja
ja

ja
ja
nee
ja

ja
ja
ja
ja

deels
deels
nee
ja

deels
deels
ja
ja

deels
deels
nee
ja

ja
ja
ja
ja

ja
deels
nee
ja

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de verschillende projectkenmerken verband
houden met de door de projecten behaalde resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.
Hieronder wordt ingegaan op deze werkzame kenmerken, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre de verschillende projecten hieraan invulling geven.
Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meeste te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. Uit matrix 1.3 blijkt dat het bieden van discipline en
structuur bij vier projecten veel nadruk krijgt, namelijk bij de BOP Academie, Crossroads 1, De
Uitdaging en Schoolfort. Voor het Educatief Centrum en Wyldemerk geldt dat in de
projectaanpak weliswaar aandacht is voor discipline en structuur, maar in mindere mate dan bij
de projecten waarbij dit als succesvol kenmerk naar voren is gekomen. Qua duur van de
projecten geldt voor vier projecten (BOP Academie, Crossroads 1, De Uitdaging en Schoolfort)
dat zij een projectduur kennen van minder dan 12 maanden. De duur van De Nieuwe Kans is
gemiddeld circa 12 maanden, afgestemd op de individuele behoefte van de deelnemer, waarmee
ten dele aan het criterium van korter dan 12 maanden wordt voldaan. De overige projecten
hebben een projectuur van langer dan 12 maanden. Overigens zijn bij vier projecten (BOP
Academie, Crossroads 1, De Uitdaging en Schoolfort) beide werkzame projectkenmerken
aanwezig, terwijl bij twee projecten (Crossroads 2 en het Werkholel) geen van beide werkzame
kenmerken aanwezig zijn.

Werkzame kenmerken

BOP
Academie

Crossroads 1

Crossroads 2

De Nieuwe
Kans

De Uitdaging

Educatief
Centrum

Schoolfort

WerkHotel

Wyldemerk

Matrix 1.3 Aanwezigheid werkzame kenmerken hoofddoel

Veel nadruk op discipline en structuur

ja

ja

nee

nee

ja

deels

ja

nee

deels

Trajectduur minder dan 12 maanden

ja

ja

nee

deels

ja

nee

ja

nee

nee

Samenvatting en conclusies

11

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.
In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 1.4) en de langere termijn (matrix 1.5). Daarbij wordt tevens voor de negen
pilotprojecten per project aangegeven of het betreffende kenmerk bij dit project aanwezig is.

Crossroads 1

Crossroads 2

De Nieuwe Kans

De Uitdaging

Educatief
Centrum

Schoolfort

WerkHotel

Wyldemerk

Projectkenmerk dat verband houdt
met verbetering op het betreffende
subdoel op korte termijn
Motivatie
Trajectduur 6-12 maanden
Intensiteit van 12 uur per dag9
Expliciet aandacht voor context
Scholingsaanbod10
Samenwerking als belangrijk
element of kern van project
Sociale vaardigheden
Toepassing van dwang/drang
Middelengebruik
Buiten de eigen omgeving

BOP Academie

Matrix 1.4 Aanwezigheid werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn

ja
ja
ja
ja

ja
ja
ja
ja

nee
nee
ja
nee

nee
nee
ja
nee

nee
nee
nee
nee

nee
nee
nee
nee

nee
nee
nee
nee

nee
ja
ja
nee

nee
nee
nee
ja

ja

ja

nee

ja

ja

nee

nee

ja

ja

ja

ja

nee

ja

ja

ja

nee

nee

ja

nee

nee

nee

nee

ja

nee

ja

nee

ja

Crossroads 1

Crossroads 2

De Nieuwe

De Uitdaging

Educatief
Centrum

Schoolfort

WerkHotel

Wyldemerk

Projectkenmerk dat verband houdt
met verbetering op het betreffende
subdoel op lange termijn
Sociale vaardigheden
Binnen de eigen omgeving
Theoretische onderbouwing
Bieden van nazorgprogramma
Toepassing dwang/drang
Samenwerking als belangrijk
element of kern van project
(zelf)Discipline
Toepassing van dwang/drang

BOP Academie

Matrix 1.5 Aanwezigheid werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn

ja
ja
ja
ja

ja
ja
ja
ja

ja
ja
nee
nee

ja
ja
ja
ja

nee
nee
ja
ja

ja
nee
ja
ja

nee
nee
nee
nee

ja
ja
nee
nee

nee
nee
nee
ja

ja

ja

nee

ja

ja

nee

nee

ja

ja

ja

ja

nee

ja

ja

ja

nee

nee

9

Het gaat hierbij om projecten van zo’n 12 uur per dag en niet om projecten van minimaal 12 uur per
dag.
10
Met scholingsaanbod wordt bedoeld het aanbieden van de mogelijkheid tot het behalen van een
diploma voor VMBO, HAVO, VWO of MBO.

12

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden, betreffen in totaal negen verschillende
kenmerken. Voor twee projecten, namelijk de BOP Academie en Crossroads 1, geldt dat zij aan
al deze projectenkenmerken voldoen. Ook bij De Nieuwe Kans en het WerkHotel is het
merendeel van deze kenmerken aanwezig (respectievelijk zes en vijf kenmerken). Wyldemerk
en De Uitdagingen voldoen aan vier van de negen kenmerken, terwijl bij Crossroads 2 en het
Educatief Centrum maar drie van de werkzame kenmerken terugkomen. Bij Schoolfort is
slechts één van de werkzame kenmerken aanwezig, namelijk het bieden van een project buiten
de eigen omgeving van de jongeren.

1.4 Ten slotte
In dit hoofdstuk zijn de resultaten van de negen pilotprojecten met elkaar vergeleken en zijn
verschillende conclusies geformuleerd. Tot slot kan worden opgemerkt dat de projecten nogal
van elkaar verschillen in de mate waarin ze de doelgroep bereiken en de mate waarin ze
verbetering bewerkstellingen op het hoofddoel (school/werksituatie) (zie tabel 1.6).
Tabel 1.6 Beoogde doelgroep en verbetering op hoofddoel
Geen werk of school in zes
maanden voor instroom
N
%

Verbetering op hoofddoel
(school/werksituatie)
N
%

BOP-Academie
Crossroads 1
Crossroads 2
De Nieuwe Kans
De Uitdaging
Educatief Centrum
Schoolfort
Werkhotel
Wyldemerk
Totaal

26
7
6
12
34
17
36
15
16
169

32
14
8
19
58
36
62
24
24
277

9
0
0
58
12
19
7
8
13
13

89
86
83
58
74
59
94
67
81
79

De oorspronkelijk beoogde doelgroep – jongeren die langere tijd niet naar school zijn geweest
of werk hebben gehad – wordt door de projecten slechts ten dele bereikt, waarbij er grote
verschillen zijn te constateren tussen de projecten. Dit betekent niet dat de jongeren die door de
projecten bereikt worden, geen problemen hebben met school en/of werk, integendeel.
Bovendien hebben de deelnemers van de projecten vaak ook problemen op andere leefgebieden,
zoals de gezinssituatie, middelengebruik, psychische problemen en cognitieve vaardigheden.
Wel is hun afstand tot school en arbeidsmarkt minder groot dan voorheen werd verondersteld.
Over het algemeen is het zo dat hoe zwaarder de problematiek van de doelgroep is, des te lager
de resultaten zijn op het behalen van doelstellingen als verbeteren van school/werksituatie. Ook
bij de pilots campussen zien we dat projecten die verhoudingsgewijs veel deelnemers hebben
die tot de oorspronkelijke doelgroep behoren (en het meest problematisch zijn) lager scoren op
het verbeteren van de school/werksituatie dan de projecten die juist een veel geringer aantal
deelnemers uit de oorspronkelijke doelgroep hebben bereikt. Hiermee dient bij de beoordeling
van de mate van succes van de pilots terdege rekening te worden gehouden.

Samenvatting en conclusies

13

14

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

2. BOP ACADEMIE

In dit hoofdstuk komen de resultaten van de BOP Academie (Deventer) aan de orde. Daarbij
wordt om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken van de BOP
Academie. In paragraaf 2.2 komen de resultaten van de deelnemers van de BOP Academie op
de hoofddoelen en subdoelen aan de orde, waarbij deze resultaten worden afgezet tegen de
resultaten van de negen projecten gezamenlijk. In paragraaf 2.3 wordt nagegaan in hoeverre de
BOP Academie invulling geeft aan de projectkenmerken die in de evaluatie van de negen
projecten naar voren zijn gekomen als werkzame kenmerken voor de aanpak van de deelnemers.

2.1 Projectkenmerken
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden op basis waarvan
de projecten onderling van elkaar kunnen verschillen, namelijk1:
• duur
• intensiteit
• in of buiten de eigen omgeving
• individuele of groepsgerichte aanpak
• toepassing van dwang- en drangmiddelen
• vorm en functie theoretische onderbouwing
• aandacht voor context deelnemer
• competentiegerichte benadering
• het aanbieden van scholing
• aandacht voor discipline en structuur
• aandacht voor nazorg
• samenwerking tussen instanties
De BOP Academie is een project dat bedoeld is voor jongeren met ontwikkelpotentie, die
vanwege gedragsproblemen niet mee kunnen komen of zich niet meer kunnen handhaven in het
reguliere onderwijs. Deze jongeren kunnen op vrijwillige basis deelnemen aan het project, maar
ook kan er bij plaatsing sprake zijn van dwang vanuit bijvoorbeeld reclassering.
De deelnemers wordt een intensief programma geboden op werkdagen van 8.00 uur tot 20.00
uur, bestaande uit onder andere training van vaardigheden, scholing, loopbaanoriëntatie, sport
en vrijetijdsbesteding. De deelnemers wordt de mogelijkheid geboden binnen de setting van het
project een schoolprogramma te volgen op VMBO, HAVO, VWO of MBO-niveau. De
aanvankelijk verwachte projectduur van de BOP Academie was drie maanden tot twee jaar. In
de praktijk blijken de meeste deelnemers na maximaal een jaar het project te verlaten. Door het
project wordt na afloop een nazorgprogramma geboden.
Het theoretisch kader waarop de aanpak van de BOP Academie is gebaseerd is gaandeweg het
project schriftelijk vastgelegd. Binnen de aanpak is veel aandacht voor de context van de
deelnemer. Daarnaast vormt het bieden van discipline en structuur een essentieel onderdeel, wat
wordt vormgegeven door het creëren van een arbeidscultuur. Oorspronkelijk was de bedoeling
om binnen het project veel gebruik te maken van groepsprocessen en peerdeducatie, omdat
bleek dat deze werkwijze niet leidde tot de beoogde resultaten is al in een vroeg stadium
1

Matrix 1.1 geeft een schematisch overzicht van deze kenmerken per project.

BOP Academie

15

besloten deze groepsaanpak los te laten. Hoewel wel gebruik wordt gemaakt van
groepsprocessen, is de nadruk verschoven naar de authenticiteit van het individu binnen de
groep.
De BOP Academie wordt aangestuurd door een stichting waarbinnen verschillend instanties zijn
vertegenwoordigd. Bij de uitvoering van het project worden bovendien externe instanties
ingeschakeld voor het verzorgen van bepaalde programma-onderdelen, bijvoorbeeld scholing.

2.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van de BOP Academie.
Daarbij wordt om te beginnen ingegaan op de mate waarin de voor de campussen beoogde
doelgroep is bereikt. Vervolgens komt de verhouding tussen het aantal jongeren dat is
uitgestroomd en het aantal jongeren dat is uitgevallen aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de
resultaten van de jongeren op het hoofddoel en de subdoelen. De resultaten van de deelnemers
van de BOP Academie worden telkens vergeleken met de resultaten van alle deelnemers van de
negen pilotprojecten.
Bereikte doelgroep
Uitgaande van Kamerstukken over de pilotprojecten (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en de
gesprekken die zijn gevoerd met beleidsmedewerkers van betrokken ministeries zouden de
pilotprojecten bedoeld zijn voor jongeren van 12 tot 27 jaar, die gedurende langere tijd niet naar
school gaan, geen werk hebben, geen uitkering ontvangen en niet op zoek zijn naar scholing of
werk, niet over een startkwalificatie beschikken en door bestaande voorzieningen niet worden
bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 2006/2007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het
gaat om jongeren die niet naar school gaan, geen baan hebben en ook niet op zoek zijn naar
werk of opleiding, die soms voor ernstige overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende
werkloosheid. Ook hierin wordt opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de
gebruikelijke instrumenten niet worden bereikt.
De doelgroep die door de pilotprojecten wordt bereikt komt slechts ten dele overeen met de
beoogde doelgroep. Tabel 2.1 toont de school/werksituatie in de periode voor instroom van de
jongeren van de BOP Academie en de jongeren uit de totale onderzoeksgroep. Uit de tabel blijkt
dat van de 32 jongeren van de BOP Academie die in het onderzoek zijn opgenomen drie
jongeren (9%) geen werk of scholing hadden in de zes maanden voor instroom in het project.
Voor de totale onderzoeksgroep geldt dit voor 13% (37 jongeren). Dit verschil is niet
significant.2

2

Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

16

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Tabel 2.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom
BOP Academie (n=32)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Geen werk of school in zes
3
9
37
13
maanden voor instroom
Wel werk of school in zes
29
81
240
87
maanden voor instroom
Totaal
32
100
277
100

Uitstroom versus uitval
Van de 32 jongeren bij de BOP Academie die in het onderzoek zijn opgenomen, zijn vijf
jongeren negatief uitgevallen uit het project (16%) (zie tabel 2.2). De 27 jongeren (84%) die de
BOP Academie wel hebben afgerond, kunnen worden onderverdeeld in drie categorieën,
namelijk: jongeren die het project volledig hebben afgemaakt (17 jongeren, 63%); jongeren die
het project voortijdig hebben verlaten, maar wel positief hebben afgesloten (5 jongeren, 19%);
en jongeren die ten tijde van het afronden van het onderzoek (februari 2010) nog in het project
zaten (5 jongeren, 19%).
Wanneer deze cijfers worden vergeleken met de cijfers voor de negen pilotprojecten
gezamenlijk blijkt dat het percentage uitstromers bij de BOP Academie vergelijkbaar is met de
totale onderzoeksgroep, respectievelijk 84% en 81%. Bij uitsplitsing binnen de uitstromers,
blijk dat het percentage jongeren bij de BOP Academie dat het project helemaal heeft afgerond
vrijwel gelijk is als bij de totale onderzoeksgroep: respectievelijk 63% en 65%. Ook het
percentage jongeren dat het project niet volledig afrondt, maar desondanks positief beëindigt en
het percentage jongeren dat dat nog niet was uitgestroomd is bij de BOP Academie vrijwel
gelijk aan de totale onderzoeksgroep: bij de BOP Academie omvatten deze beide categorieën
elk 19% van de jongeren, bij de totale onderzoekgroep gaat het in beide gevallen om 17%.
Tabel 2.2 Uitstroomsituatie

Positieve uitstroom
Project helemaal afgerond
Voortijdige positieve uitval
Nog niet uitgestroomd
Negatieve uitval
Totaal

BOP Academie (n=32)
n
%
27
84
17
63
5
19
5
19
5
16
32
100

Totaal (n=277)
n
%
224
81
146
65
39
17
39
17
53
19
277
100

Resultaten op hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel behaald
is, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en de vervolgmeting
gecombineerd.
Tabel 2.3 toont de resultaten op het hoofddoel van de deelnemers van de BOP Academie in
vergelijking met de totale populatie. Van de jongeren 26 van de BOP Academie waarbij
meerdere metingen zijn afgenomen, blijkt bij 89% (23 jongeren) een verbetering te hebben
plaatsgevonden op het gebied van scholing en/of werk. Dit percentage verschilt niet significant
van het percentage in de gehele onderzoeksgroep (79%).

BOP Academie

17

Ook wanneer wordt gekeken naar het type verbetering van deze jongeren, blijken de resultaten
van de BOP Academie vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep. Van de 23 jongeren bij de
BOP Academie die een verbetering laten zien is er bij 14 jongeren (61%) sprake van een
verbetering in de schoolsituatie. Bij de totale onderzoekgroep geldt dit voor 68%. Het
percentage jongeren bij de BOP Academie dat een verbetering laat zien in de werksituatie is
lager dan bij de onderzoeksgroep als geheel (4% tegenover 14%). Het percentage jongeren bij
wie een verbetering plaatsvindt in de school- én werksituatie en het percentage jongeren dat
doorstroomt naar een ander traject is bij de BOP Academie voor beide 17%, wat hoger is dan bij
de totale onderzoeksgroep (11% school én werk, 7% ander traject). Deze verschillen zijn niet
significant.
Tabel 2.3 Verbetering hoofddoel: school- en/of werksituatie
BOP Academie (n=26)
Verbetering
n
%
Ja
23
89
School
14
61
Werk
1
4
Ander traject of instelling
4
17
School en werk
4
17
Nee
3
11
Totaal
26
100

Totaal (n=169)
n
133

%
79
91
19
9
14

36
169

68
14
7
11
21
100

Resultaten op subdoelen
Naast het hoofddoel worden door de projecten verschillende subdoelen onderscheiden. Deze
subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de subdoelen
die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste projecten
genoemd, namelijk:
• het vergroten van de motivatie
• het versterken van het gevoel van eigenwaarde
• het bijbrengen van (zelf)discipline
• het aanleren van sociale vaardigheden
• het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting, kan
inzicht worden verkregen in de verbeteringen van de subdoelen op korte termijn. Tabel 2.4 toont
de scores van de subdoelen bij de instroommeting en de uitstroommeting van de deelnemers van
de BOP Academie en de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep.
De veranderingen die bij de deelnemers de BOP Academie hebben dezelfde richting als de
veranderingen bij de totale onderzoeksgroep. Er doen zich enkele (niet statistisch te
onderbouwen) verschillen voor. Zo laten de deelnemers van de BOP Academie op korte termijn
een sterkere stijging zien in motivatie en sociale vaardigheden. Bij instroom scoren de
deelnemers van de BOP Academie evenals de deelnemers van de totale onderzoeksgroep 8,3 op
motivatie. Bij uitstroom is de motivatie van de deelnemers gestegen naar 8,9, terwijl de
motivatie van de totale onderzoeksgroep stijgt naar 8,5. Ook op sociale vaardigheden stijgt de
score van de deelnemers van de BOP Academie meer dan bij de totale onderzoeksgroep:
respectievelijk een stijging van 6,4 naar 7,1 en een stijging van 6,4 naar 6,5.

18

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Tabel 2.4 Scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)
BOP Academie (n=18-23)
Totaal (n=107-138)
Instroom
Uitstroom
Instroom
Uitstroom
m1
sd2
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,3
0,6
8,9
0,8
8,3
0,6
8,5
0,8
Gevoel van eigenwaarde
7,8
2,1
8,1
1,8
8,0
1,7
8,2
1,6
(Zelf)discipline
6,9
1,6
7,2
1,2
7,0
1,5
7,1
1,5
Sociale vaardigheden
6,4
1,0
7,1
1,2
6,4
1,0
6,5
1,1
Middelengebruik
3,9
2,9
4,2
2,7
3,2
3,0
3,3
2,8
Strafbare gedragingen
1,4
1,6
1,0
1,6
1,2
1,7
0,5
1,0
1

m = gemiddelde; 2 sd = standaarddeviatie

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken kan een beeld worden
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn (tabel
2.5). De deelnemers van de BOP Academie blijken op lange termijn significant meer
verbetering te laten zien op het subdoel sociale vaardigheden dan de totale onderzoeksgroep,
namelijk een stijging van 6,5 naar 7,0 tegenover een stijging van 6,4 naar 6,5. Dit verschil hangt
mogelijk samen met het nazorgprogramma dat door de BOP Academie aan de deelnemers wordt
aangeboden. Naast dit verschil kunnen ook enkele andere (niet statistische te onderbouwen)
verschillen worden opgemerkt. Zo is het middelengebruik van de deelnemers bij de BOP
Academie bij instroom met een score van 4,8 hoger dan bij de totale onderzoeksgroep (3,5).
Zowel bij de deelnemers van de BOP Academie als bij de totale onderzoeksgroep is dit
middelengebruik zes maanden na afloop van het project gestegen, respectievelijk naar 5,6 en
4,2.
Tabel 2.5 Scores subdoelen lange termijn (instroom- en vervolgmeting)
BOP Academie (n=15-18)
Totaal (n=55-98)
Instroom
Vervolg
Instroom
Vervolg
m
sd
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,3
0,6
8,6
0,9
8,1
0,6
8,5
0,9
Gevoel van eigenwaarde
8,1
1,9
8,4
1,2
8,0
1,8
8,4
1,4
(Zelf)discipline
6,6
1,6
7,4
1,3
6,8
1,5
7,3
1,5
Sociale vaardigheden1
6,5
1,0
7,0
1,1
6,4
0,9
6,5
1,1
Middelengebruik
4,8
2,5
5,6
2,1
3,5
2,9
4,2
3,3
Strafbare gedragingen
2,2
2,0
0,6
1,1
1,7
1,9
0,5
1,0
1

Significant verschil tussen verschilscores BOP Academie en verschilscores bij totale onderzoeksgroep, p < 0,10.

2.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectmedewerkers, projectleiders en
samenwerkende partijen, die in het kader van de procesevaluatie zijn gevoerd, zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gekomen die door de betrokkenen van belang worden geacht voor
de aanpak van niet-participerende jongeren. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens uit de
effectevaluatie. In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende
kenmerken verband houdt met het behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectenkenmerken die uit de proces- en
effectevaluatie als relevant naar voor zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre de BOP Academie invulling geeft aan deze kenmerken.

BOP Academie

19

Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokken partijen zijn
zeven verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de
aanpak van niet-participerende jongeren.3 In matrix 2.1 wordt een overzicht gegeven van deze
aandachtspunten, waarbij tevens wordt aangegeven in hoeverre de BOP Academie invulling
geeft aan deze elementen. Van de zeven elementen die uit de procesevaluatie als waardevol naar
voren zijn gekomen, zijn vijf elementen bij de BOP Academie aanwezig, namelijk: een
intensieve, geïntegreerde 12-uursaanpak; het bieden van een integrale aanpak waarin
verschillende partijen samenwerken; het bieden van een individuele aanpak op maat; het
betrekken van de sociale omgeving; en kleinschaligheid. Daarnaast komt ook het bieden van
concrete, nuttige en arbeidsgerelateerde werkzaamheden gedeeltelijk terug in de aanpak van de
BOP Academie.
Matrix 2.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie
Waardevolle elementen
Aanwezigheid van
Toelichting
dit kenmerk bij
BOP Academie
Intensieve, geïntegreerde 12Ja
De BOP Academie biedt een intensieve 12uursaanpak
uursaanpak, waarin scholing, werk, begeleiding
en vrije tijd zijn geïntegreerd.
Bieden van concrete, nuttige
Deels
Het
bieden
van
arbeidsgerelateerde
en arbeidsgerelateerde
werkzaamheden behoort niet tot de kern van
werkzaamheden
de aanpak bij BOP Academie. Wel wordt
deelnemers loopbaanoriëntatie geboden en
krijgen ze de mogelijkheid tot het uitvoeren
van betaalde werkzaamheden binnen een
arbeidscultuur.
Integrale aanpak waarin
Ja
De BOP Academie wordt aangestuurd door een
verschillende partijen
stichting waarbinnen verschillende instanties
samenwerken
zijn vertegenwoordigd. Voor verschillende
programma-onderdelen
worden
externe
partijen ingeschakeld.
Individuele aanpak op maat
Ja
Voor iedere deelnemer wordt een persoonlijk
plan opgesteld.
Betrekken van sociale
Ja
De BOP Academie vindt plaats in de directe
omgeving
leefomgeving van de jongere. In de aanpak
wordt expliciet aandacht besteed aan de
context van de deelnemer.
Fasering in de aanpak
Nee
In de aanpak van de BOP Academie wordt niet
expliciet gesproken over fasering.
Kleinschaligheid
Ja
De BOP Academie vindt plaats in een
kleinschalige setting.

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de analyses van de evaluatie van de pilotprojecten campussen is nagegaan in hoeverre de
projectkenmerken verband houden met de door de projecten behaalde resultaten op het
hoofddoel en de subdoelen. Hieronder worden deze werkzame kenmerken besproken, waarbij
tevens wordt nagegaan in hoeverre de BOP Academie invulling geeft aan deze kenmerken.
Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
3

Een uitgebreide uiteenzetting van de ervaringen van betrokken partijen bij de BOP Academie is
opgenomen in bijlage 5 van het eindrapport (Bieleman, B. en M. Boendermaker (2010). Onderzoek
pilotprojecten campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL, GroningenRotterdam).

20

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meeste te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. Matrix 2.2 toont dat de BOP Academie over deze beide
werkzame kenmerken beschikt: het project duur 6 tot 12 maanden en het bieden van discipline
en structuur vormt een essentieel onderdeel van het project.
Matrix 2.2 Werkzame kenmerken hoofddoel
Werkzaam projectkenmerk
Veel nadruk op discipline en structuur
Trajectduur minder dan 12 maanden

Aanwezigheid van dit kenmerk bij de BOP Academie
Ja
Ja

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.
In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 2.3) en lange termijn (matrix 2.4). Daarbij wordt tevens aangegeven of bij de BOP
Academie sprake is van deze kenmerken. De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden
betreffen in totaal negen verschillende projectkenmerken. Bij de BOP Academie zijn al deze
negen kenmerken aanwezig.
Matrix 2.3 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Motivatie

Sociale vaardigheden
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Gevoel voor eigenwaarde
(zelf)discipline

BOP Academie

Trajectduur 6-12 maanden
Intensiteit van 12 uur per dag
Expliciet aandacht voor context
Scholingsaanbod
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Buiten de eigen omgeving
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij de
BOP Academie
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Nee

21

Matrix 2.4 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Sociale vaardigheden

(zelf)discipline
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Motivatie
Gevoel voor eigenwaarde

22

Binnen de eigen omgeving
Theoretische onderbouwing
Bieden van nazorgprogramma
Toepassing van dwang en drang
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Geen
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij de
BOP Academie
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

3. CROSSROADS 1

In dit hoofdstuk komen de resultaten van het project Crossroads 1 (Tilburg) aan de orde.
Daarbij wordt om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken van
Crossroads 1. In paragraaf 3.2 komen de resultaten van de deelnemers van Crossoads 1 op de
hoofddoelen en subdoelen aan de orde, waarbij deze resultaten worden afgezet tegen de
resultaten van de negen projecten gezamenlijk. In paragraaf 3.3 wordt nagegaan in hoeverre
Crossroads 1 invulling geeft aan de projectkenmerken die in de evaluatie van de negen projecten
naar voren zijn gekomen als werkzame kenmerken voor de aanpak van de deelnemers.
3.1 Projectkenmerken
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden op basis waarvan
de projecten onderling van elkaar kunnen verschillen, namelijk1:
• duur
• intensiteit
• in of buiten de eigen omgeving
• individuele of groepsgerichte aanpak
• toepassing van dwang- en drangmiddelen
• vorm en functie theoretische onderbouwing
• aandacht voor context deelnemer
• competentiegerichte benadering
• het aanbieden van scholing
• aandacht voor discipline en structuur
• aandacht voor nazorg
• samenwerking tussen instanties
Crossroads 1 (‘Werk maken van je toekomst’) kan worden gezien als een project binnen een
strafrechtelijk en civielrechtelijk kader. Het biedt plaats aan jongeren van 12 tot 18 jaar met een
Onder Toezichtstellingen (OTS) of jongeren met een strafrechtelijke maatregel. De jongeren
volgen een verplicht individueel programma van zes dagen per week van circa 8.00 uur tot
20.00 uur (op zaterdag van 9.00 tot 17.00 uur), voor de duur van zes maanden tot een jaar.
Nazorg vormt een geïntegreerd onderdeel van het programma.
Het programma bestaat uit het volgen van onderwijs en een naschools programma, waarbij
aandacht is voor vaardigheden op het gebied van wonen, werken, vrijetijdsbesteding, sociale
contacten en omgang met ouders. Aanvankelijk zou bij de uitvoering van het project gebruik
worden gemaakt van groepsgerichte programma-onderdelen. Al in een vroeg stadium bleek
deze werkwijze niet te leiden tot de beoogde resultaten, waarna is besloten de groepsaanpak los
te laten en in te zetten op individuele begeleiding.
De methodiek van Crossroads 1 is gebaseerd op een vooraf vastgesteld theoretische kader,
waarbij het competentiemodel wordt gebruikt als uitgangspunt in de benadering van de
deelnemers. Daarnaast is binnen de methodiek veel aandacht voor de context van de deelnemer.
Ook het bieden van structuur en discipline vormt een belangrijk element in de aanpak.

1

Matrix 1.1 geeft een schematisch overzicht van deze kenmerken per project.

Crossroads 1

23

Samenwerking tussen verschillende instanties wordt gezien als de kern van het project. Het
project wordt uitgevoerd door medewerkers van verschillende bestaande organisaties
(onderwijs, reclassering en naschoolse opvang), die ieder vanuit hun eigen organisatie
gezamenlijk invulling geven aan het project.

3.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van Crossroads 1. Daarbij
wordt om te beginnen ingegaan op de mate waarin de voor de campussen beoogde doelgroep is
bereikt. Vervolgens komt de verhouding tussen het aantal jongeren dat is uitgestroomd en het
aantal jongeren dat is uitgevallen aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de resultaten van de
jongeren op het hoofddoel en de subdoelen. De resultaten van de deelnemers van Crossroads 1
worden telkens vergeleken met de resultaten van alle deelnemers van de negen pilotprojecten.
Bereikte doelgroep
Uitgaande van Kamerstukken over de pilotprojecten (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en de
gesprekken die zijn gevoerd met beleidsmedewerkers van betrokken ministeries zouden de
pilotprojecten bedoeld zijn voor jongeren van 12 tot 27 jaar, die gedurende langere tijd niet naar
school gaan, geen werk hebben, geen uitkering ontvangen en niet op zoek zijn naar scholing of
werk, niet over een startkwalificatie beschikken en door bestaande voorzieningen niet worden
bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 2006/2007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het
gaat om jongeren die niet naar school gaan, geen baan hebben en ook niet op zoek zijn naar
werk of opleiding, die soms voor ernstige overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende
werkloosheid. Ook hierin wordt opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de
gebruikelijke instrumenten niet worden bereikt.
De doelgroep die door de pilotprojecten wordt bereikt komt slechts ten dele overeen met de
beoogde doelgroep. Tabel 3.1 toont de school/werksituatie in de periode voor instroom van de
jongeren van Crossroads 1 en de jongeren uit de totale onderzoeksgroep. Uit de tabel blijkt dat
van de 14 jongeren van Crossroads 1 die in het onderzoek zijn opgenomen geen enkele jongere
geen werk of scholing had in de zes maanden voor instroom in het project. Voor de totale
onderzoeksgroep geldt dit voor 13% (37 jongeren). Dit verschil is niet significant.2

2

Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

24

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Tabel 3.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom
Crossroads 1 (n=14)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Geen werk of school in zes
0
0
37
13
maanden voor instroom
Wel werk of school in zes
14
100
240
87
maanden voor instroom
Totaal
14
100
277
100

Uitstroom versus uitval
Van de 14 jongeren bij Crossroads 1 die in het onderzoek zijn opgenomen, zijn drie jongeren
negatief uitgevallen uit het project (21%) (zie tabel 3.2). De 11 jongeren (79%) die het project
Crossroads 1 wel hebben afgerond, kunnen worden onderverdeeld in drie categorieën, namelijk:
jongeren die het project volledig hebben afgemaakt (6 jongeren, 55%); jongeren die het project
voortijdig hebben verlaten, maar wel positief hebben afgesloten (1 jongere, 9%); en jongeren
die ten tijde van het afronden van het onderzoek (februari 2010) nog in het project zaten (4
jongeren, 36%).
Wanneer deze cijfers worden vergeleken met de cijfers voor de negen pilotprojecten
gezamenlijk blijkt dat het percentage uitstromers bij Crossroads 1 vergelijkbaar is met de totale
onderzoeksgroep, respectievelijk 79% en 81%. Bij uitsplitsing binnen de uitstromers, blijkt dat
het percentage jongeren bij Crossroads 1 dat het project helemaal heeft afgerond iets lager is
dan bij de totale onderzoeksgroep: respectievelijk 55% en 65%. Ook het percentage deelnemers
dat het project niet volledig afrondt, maar desondanks positief beëindigt is bij Crossroads 1
lager dan bij de totale onderzoeksgroep: 9% versus 17%. Het percentage deelnemers dat nog
niet was uitgestroomd ten tijde van het afronden van het onderzoek is bij Crossroads 1 met 36%
hoger dan in de totale onderzoeksgroep (19%). Er worden bij deze uitsplitsing geen significante
verschillen gevonden.
Tabel 3.2 Uitstroomsituatie

Positieve uitstroom
Project helemaal afgerond
Voortijdige positieve uitval
Nog niet uitgestroomd
Negatieve uitval
Totaal

Crossroads 1 (n=14)
n
%
11
79
6
55
1
9
4
36
3
21
14
100

Totaal (n=277)
n
%
224
81
146
65
39
17
39
17
53
19
277
100

Resultaten op hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel behaald
is, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en de vervolgmeting
gecombineerd.
Tabel 3.3 toont de resultaten op het hoofddoel van de deelnemers van Crossroads 1 in
vergelijking met de totale populatie. Van de zeven jongeren van Crossroads 1 waarbij meerdere
metingen zijn afgenomen, blijkt bij 86% (zes jongeren) een verbetering te hebben
plaatsgevonden op het gebied van scholing en/of werk. Dit percentage verschilt niet significant
van het percentage in de gehele onderzoeksgroep (79%).

Crossroads 1

25

Ook wanneer wordt gekeken naar het type verbetering van deze jongeren, blijken de resultaten
van Crossroads 1 vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep. Zowel bij Crossroads 1 als bij de
totale onderzoeksgroep blijkt bij circa twee derde van de jongeren die verbetering hebben laten
zien sprake te zijn van een verbetering in schoolsituatie, namelijk bij respectievelijk 66% (4
jongeren) en 68% (91 jongeren). Van de overige twee jongeren bij Crossroads 1 die een
verbetering laten zien is één jongere doorgestroomd naar een ander traject, terwijl bij de andere
jongere de school- én werksituatie is verbeterd.
Tabel 3.3 Verbetering hoofddoel: school- en/of werksituatie
Crossroads 1 (n=7)
Verbetering
n
%
Ja
6
86
School
4
66
Werk
0
0
Ander traject of instelling
1
17
School en werk
1
17
Nee
1
14
Totaal
7
100

Totaal (n=169)
n
133

%
79
91
19
9
14

36
169

68
14
7
11
21
100

Resultaten op subdoelen
Naast het hoofddoel worden door de projecten verschillende subdoelen onderscheiden. Deze
subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de subdoelen
die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste projecten
genoemd, namelijk:
• het vergroten van de motivatie
• het versterken van het gevoel van eigenwaarde
• het bijbrengen van (zelf)discipline
• het aanleren van sociale vaardigheden
• het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting, kan
inzicht worden verkregen in de verbeteringen van de subdoelen op korte termijn. Tabel 3.4 toont
de scores van de subdoelen bij de instroommeting en de uitstroommeting van de deelnemers van
Crossroads 1 en de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep. In deze analyses zijn slechts twee
jongeren van Crossroads 1 meegenomen, aangezien bij twee jongeren naast een instroommeting
tevens een uitstroommeting heeft plaatsgevonden.
De veranderingen die bij deze deelnemers van Crossroads 1 op korte termijn hebben
plaatsgevonden verschillen op een aantal punten van de gemiddelde resultaten van de totale
onderzoeksgroep. Zo laten de deelnemers van Crossroads 1 in de score op gevoel van
eigenwaarde op korte termijn een significant grotere vooruitgang zien dan de totale
onderzoeksgroep. De deelnemers van Crossroads 1 stijgen van 7,3 bij instroom naar 9,0 bij
uitstroom, terwijl de totale onderzoeksgroep stijgt van 8,0 naar 8,2. Het aantal strafbare
gedragingen ligt bij de deelnemers van Crossroads 1 bij aanvang van het project met een score
van 2,9 aanzienlijk hoger dan bij de jongeren uit de totale onderzoeksgroep (1,2), wat verklaard
kan worden door het feit dat een deel van de jongeren op strafrechtelijke titel bij Crossroads
wordt geplaatst. Bij de uitstroommeting is deze score bij de deelnemers van Crossroads 1
gedaald naar 0,0, terwijl bij de totale onderzoeksgroep een daling plaatsvindt naar 0,5. De daling
van het aantal strafbare gedragingen is daarmee bij de deelnemers van Crossroads 1 significant
sterker dan de daling bij de totale onderzoeksgroep.

26

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Op de subdoelen motivatie en zelfdiscipline wordt bij de deelnemers van Crossroads 1 een
sterkere stijging vastgesteld dan bij de onderzoeksgroep als geheel. De motivatie van de
deelnemers van Crossroads 1 stijgt van 8,3 bij instroom naar 9,2 bij uitstroom, terwijl bij de
onderzoeksgroep een stijging plaatsvindt van 8,3 naar 8,5. Bij gevoel van eigenwaarde scoren
de deelnemers van Crossroads 1 bij instroom 6,7 en bij uitstroom 8,5, waarmee een sterkere
stijging plaatsvindt dat bij de totale onderzoeksgroep (7,0 naar 7,1). Het middelengebruik van
de deelnemers van Crossroads 1 ligt met een score van 1,3 bij instroom lager dan bij de totale
onderzoeksgroep (3,2). Bij uitstroom scoren de deelnemers van Crossroads 1 met 3,8 juist hoger
dan de onderzoeksgroep als geheel (3.3). De verschillen in stijging op de subdoelen motivatie,
zelfdiscipline en middelengebruik kunnen niet statistisch worden onderbouwd.
Tabel 3.4 Scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)
Crossroads 1 (n=1-2)
Totaal (n=107-138)
Instroom
Uitstroom
Instroom
Uitstroom
m3
sd4
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,3
0,0
9,2
0,8
8,3
0,6
8,5
0,8
Gevoel van eigenwaarde1
7,3
1,1
9,0
1,4
8,0
1,7
8,2
1,6
(Zelf)discipline
6,7
8,5
7,0
1,5
7,1
1,5
Sociale vaardigheden
8,4
0,2
7,5
0,7
6,4
1,0
6,5
1,1
Middelengebruik
1,3
1,8
3,8
1,8
3,2
3,0
3,3
2,8
Strafbare gedragingen2
2,9
0,6
0,0
0,0
1,2
1,7
0,5
1,0
1

Significant verschil tussen verschilscores Crossroads 1 en verschilscores bij totale onderzoeksgroep, p < 0,05.
Significant verschil tussen verschilscores Crossroads 1 en verschilscores bij totale onderzoeksgroep, p < 0,10.
3
m = gemiddelde; 4 sd = standaarddeviatie
2

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken kan een beeld worden
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn (tabel
3.5). In deze analyses zijn vijf deelnemers van Crossroads 1 meegenomen. De veranderingen die
bij deze deelnemers op de langere termijn zijn vastgesteld hebben over het algemeen dezelfde
richting als de veranderingen bij de totale onderzoeksgroep. Er doen zich enkele (niet statistisch
te onderbouwen) verschillen voor. Zo is het gevoel van de eigenwaarde van de deelnemers van
Crossroads 1 bij instroom met een score van 9,1 hoger dan bij de totale onderzoeksgroep (8,0).
Bij de totale onderzoeksgroep stijgt het gevoel van eigenwaarde naar 8,4 bij de
uitstroommeting, terwijl deze score bij de deelnemers van Crossroads 1 nagenoeg gelijk blijft
(9,0). Ook de score op zelfdiscipline is bij de deelnemers van Crossroads 1 bij instroom met een
score van 8,6 hoger dan bij de gehele onderzoeksgroep (6,8). Ondanks deze hogere startscore
laten de deelnemers van Crossroads 1 een vergelijkbare stijging zien in hun discipline, namelijk
een stijging van 8,6 naar 9,0 tegenover een stijging van 6,8 naar 7,3 bij de totale
onderzoeksgroep. Het middelengebruik is zowel bij de deelnemers van Crossroads 1 als in de
totale onderzoeksgroep in de periode na uitstroom hoger dan in de periode van instroom in het
project. Bij Crossroads 1 is deze stijging hoger (van 3,5 naar 5,5) dan bij de onderzoeksgroep
als geheel (van 3,5 naar 4,2).
Tabel 3.5 Scores subdoelen lange termijn (instroom- en vervolgmeting)
Crossroads 1 (n=3-5)
Totaal (n=55-98)
Instroom
Vervolg
Instroom
Vervolg
m
sd
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,4
0,4
9,1
0,8
8,1
0,6
8,5
0,9
Gevoel van eigenwaarde
9,1
1,2
9,0
1,3
8,0
1,8
8,4
1,4
(Zelf)discipline
8,6
1,5
9,0
0,5
6,8
1,5
7,3
1,5
Sociale vaardigheden
6,3
1,1
6,5
0,6
6,4
0,9
6,5
1,1
Middelengebruik
3,5
4,2
5,5
4,1
3,5
2,9
4,2
3,3
Strafbare gedragingen
2,1
1,1
0,4
0,8
1,7
1,9
0,5
1,0

Crossroads 1

27

3.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectmedewerkers, projectleiders en
samenwerkende partijen, die in het kader van de procesevaluatie zijn gevoerd, zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gekomen die door de betrokkenen van belang worden geacht voor
de aanpak van niet-participerende jongeren. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens uit de
effectevaluatie. In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende
kenmerken verband houdt met het behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectenkenmerken die uit de proces- en
effectevaluatie als relevant naar voor zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre Crossroads 1 invulling geeft aan deze kenmerken.
Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokken partijen zijn
zeven verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de
aanpak van niet-participerende jongeren.3 In matrix 3.1 wordt een overzicht gegeven van deze
aandachtspunten, waarbij tevens wordt aangegeven in hoeverre Crossroads 1 invulling geeft aan
deze elementen. Van de zeven elementen die uit de procesevaluatie als waardevol naar voren
zijn gekomen, zijn zes elementen bij Crossroads 1 aanwezig, namelijk: het bieden van een
intensieve, geïntegreerde 12-uurs aanpak; het bieden van een aanpak waarin verschillende
partijen samenwerken; het bieden van een individuele aanpak op maat; het betrekken van de
sociale omgeving; fasering; en kleinschaligheid.
Matrix 3.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie
Waardevolle elementen
Aanwezigheid van
Toelichting
dit kenmerk bij
Crossroads 1
Intensieve, geïntegreerde 12Ja
Crossroads 1 biedt een intensieve 12-uurs
uursaanpak
aanpak, waarin scholing, begeleiding en
vrije tijd zijn geïntegreerd.
Bieden van concrete, nuttige en
Nee
Crossroads 1 is met name gericht op het
arbeidsgerelateerde
bieden van scholing en vrijetijdswerkzaamheden
besteding.
Het
aanleren
van
arbeidsgerelateerde
werkzaamheden
vormt geen expliciet onderdeel van het
project.
Integrale aanpak waarin
Ja
Samenwerking vormt de kern van
verschillende partijen
Crossroads 1. Het project wordt
samenwerken
uitgevoerd
door
medewerkers
van
verschillende bestaande organisaties.
Individuele aanpak op maat
Ja
De deelnemers van Crossroads 1 volgen
een individueel programma en krijgen
individuele begeleiding.
Betrekken van sociale omgeving
Ja
Crossroads 1 vindt plaats in de directe
leefomgeving van de jongere. Er wordt
gebruik gemaakt van een contextgerichte
benadering, waarin het betrekken van de
sociale omgeving veel aandacht krijgt.

3

Een uitgebreide uiteenzetting van de ervaringen van betrokken partijen bij het project Crossroads 1 is
opgenomen in bijlage 5 van het eindrapport (Bieleman, B. en M. Boendermaker (2010). Onderzoek
pilotprojecten campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL, GroningenRotterdam).

28

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Matrix 3.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie (vervolg)
Crossroads 1 is gaandeweg de uitvoering
Fasering in de aanpak
Ja
van het project gebruik gaan maken van
een fasensysteem, om op die manier het
traject van de deelnemers nader te
structureren.
Kleinschaligheid
Ja
Het project Crossroads 1 vindt plaats in
een kleinschalige setting.

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de analyses van de evaluatie van de pilotprojecten campussen is nagegaan in hoeverre de
projectkenmerken verband houden met de door de projecten behaalde resultaten op het
hoofddoel en de subdoelen. Hieronder worden deze werkzame kenmerken besproken, waarbij
tevens wordt nagegaan in hoeverre Crossroads 1 invulling geeft aan deze kenmerken.
Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meeste te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. Matrix 3.2 toont dat Crossroads 1 over deze beide
werkzame kenmerken beschikt: het project duurt 6 tot 12 maanden en het bieden van discipline
en structuur vormt een essentieel onderdeel van het project.
Matrix 3.2 Werkzame kenmerken hoofddoel
Werkzaam projectkenmerk
Veel nadruk op discipline en structuur
Trajectduur minder dan 12 maanden

Aanwezigheid van dit kenmerk bij Crossroads 1
Ja
Ja

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.
In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 3.3) en lange termijn (matrix 3.4). Daarbij wordt tevens aangegeven of bij Crossroads 1
sprake is van deze kenmerken. De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden betreffen in
totaal negen verschillende projectkenmerken. Bij Crossroads 1 zijn al deze werkzame
projectkenmerken aanwezig.

Crossroads 1

29

Matrix 3.3 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Motivatie

Sociale vaardigheden
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Gevoel voor eigenwaarde
(zelf)discipline

Trajectduur 6-12 maanden
Intensiteit van 12 uur per dag
Expliciet aandacht voor context
Scholingsaanbod
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Buiten de eigen omgeving
Geen
Geen
Geen

Matrix 3.4 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Sociale vaardigheden

(zelf)discipline
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Motivatie
Gevoel voor eigenwaarde

30

Binnen de eigen omgeving
Theoretische onderbouwing
Bieden van nazorgprogramma
Toepassing van dwang en drang
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Geen
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
Crossroads 1
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Nee

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
Crossroads 1
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

4. CROSSROADS 2

In dit hoofdstuk komen de resultaten van het project Crossroads 2 (Tilburg) aan de orde.
Daarbij wordt om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken van
Crossroads 2. In paragraaf 4.2 komen de resultaten van de deelnemers van Crossoads 2 op de
hoofddoelen en subdoelen aan de orde, waarbij deze resultaten worden afgezet tegen de
resultaten van de negen projecten gezamenlijk. In paragraaf 4.3 wordt nagegaan in hoeverre
Crossroads 2 invulling geeft aan de projectkenmerken die in de evaluatie van de negen projecten
naar voren zijn gekomen als werkzame kenmerken voor de aanpak van de deelnemers.
4.1 Projectkenmerken
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden op basis waarvan
de projecten onderling van elkaar kunnen verschillen, namelijk1:
• duur
• intensiteit
• in of buiten de eigen omgeving
• individuele of groepsgerichte aanpak
• toepassing van dwang- en drangmiddelen
• vorm en functie theoretische onderbouwing
• aandacht voor context deelnemer
• competentiegerichte benadering
• het aanbieden van scholing
• aandacht voor discipline en structuur
• aandacht voor nazorg
• samenwerking tussen instanties
Crossroads 2 (‘Niet de afkomst maar de toekomst’) is een project dat in het najaar van 2008 is
gestart en dus pas later is aangesloten bij het onderzoek naar de pilotprojecten. Het project is
bedoeld voor Marokkaanse jongeren in de leeftijd van 10 tot 15 jaar. De deelnemers volgen een
traject van maximaal anderhalf jaar, waarin een individueel, ambulant programma wordt
aangeboden, gericht op school, gezin en vrije tijd. De coaches zijn 24 uur per dag bereikbaar
voor de deelnemers. Jongeren worden in principe op vrijwillige bij Crossroads 2 geplaatst: er
wordt niet of nauwelijks gebruik gemaakt van dwang- of drangmiddelen.
In de begeleiding van de jongeren wordt gewerkt met een systeemgerichte en contextuele
benadering. Gezin, school en vrije tijd worden intensief bij het project betrokken. Indien nodig
kan gespecialiseerde hulpverlening worden ingeschakeld.
De werkwijze van Crossroads 2 is gebaseerd op theoretische modellen die worden toegepast
binnen de organisatie waarvan het project onderdeel uitmaakt (Stichting Kompaan). Binnen
deze organisatie wordt gewerkt met Intensieve Ambulante Gezinsbegeleiding (IAG), waarin de
basisattitude richting de jongeren centraal staat (onder meer transparant werken,
vasthoudendheid, afstemmen op mogelijk weerstand en het bespreekbaar kunnen maken van
pijnlijke onderwerpen). Daarnaast vormen vraaggericht en competentiegericht werken
belangrijke onderdelen van de methodiek.
1

Matrix 1.1 geeft een schematisch overzicht van deze kenmerken per project.

Crossroads 2

31

4.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van Crossroads 2. Daarbij
wordt om te beginnen ingegaan op de mate waarin de voor de campussen beoogde doelgroep is
bereikt. Vervolgens komt de verhouding tussen het aantal jongeren dat is uitgestroomd en het
aantal jongeren dat is uitgevallen aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de resultaten van de
jongeren op het hoofddoel en de subdoelen. De resultaten van de deelnemers van Crossroads 2
worden telkens vergeleken met de resultaten van alle deelnemers van de negen pilotprojecten.
Bereikte doelgroep
Uitgaande van Kamerstukken over de pilotprojecten (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en de
gesprekken die zijn gevoerd met beleidsmedewerkers van betrokken ministeries zouden de
pilotprojecten bedoeld zijn voor jongeren van 12 tot 27 jaar, die gedurende langere tijd niet naar
school gaan, geen werk hebben, geen uitkering ontvangen en niet op zoek zijn naar scholing of
werk, niet over een startkwalificatie beschikken en door bestaande voorzieningen niet worden
bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 2006/2007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het
gaat om jongeren die niet naar school gaan, geen baan hebben en ook niet op zoek zijn naar
werk of opleiding, die soms voor ernstige overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende
werkloosheid. Ook hierin wordt opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de
gebruikelijke instrumenten niet worden bereikt.
De doelgroep die door de pilotprojecten wordt bereikt komt slechts ten dele overeen met de
beoogde doelgroep. Tabel 4.1 toont de school/werksituatie in de periode voor instroom van de
jongeren van Crossroads 2 en de jongeren uit de totale onderzoeksgroep. Uit de tabel blijkt dat
van de acht jongeren van Crossroads 2 die in het onderzoek zijn opgenomen geen enkele
jongere geen werk of scholing had in de zes maanden voor instroom in het project. Voor de
totale onderzoeksgroep geldt dit voor 13% (37 jongeren). Dit verschil is niet significant.2
Tabel 4.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom
Crossroads 2 (n=8)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Geen werk of school in zes
0
0
37
13
maanden voor instroom
Wel werk of school in zes
8
100
240
87
maanden voor instroom
Totaal
8
100
277
100

Uitstroom versus uitval
Van de zeven jongeren bij Crossroads 2 die in het onderzoek zijn opgenomen, is één jongere
negatief uitgevallen uit het project (12%) (zie tabel 4.2). De zes jongeren (88%) die het project
Crossroads 2 wel hebben afgerond, kunnen worden onderverdeeld in twee categorieën, namelijk
2

Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

32

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

jongeren die het project volledig hebben afgemaakt (één jongere, 14%) en jongeren die ten tijde
van het afronden van het onderzoek (februari 2010) nog in het project zaten (zes jongeren,
86%).
Wanneer deze cijfers worden vergeleken met de cijfers voor de negen pilotprojecten
gezamenlijk blijkt dat het percentage uitstromers bij Crossroads 2 iets hoger is dan bij de totale
onderzoeksgroep, respectievelijk 88% en 81%. Dit verschil is niet significant. Bij uitsplitsing
binnen de uitstromers, blijkt het percentage jongeren bij Crossroads 2 dat nog niet was
uitgestroomd ten tijde van het afronden van het onderzoek met 86% significant hoger is dan bij
de totale onderzoeksgroep (17%). Het aantal jongeren dat het project positief heeft afgerond is
daarentegen bij Crossroads 2 significant lager dan bij de totale onderzoeksgroep, namelijk 14%
tegenover 65%. Dit verschil hangt samen met het feit dat het project Crossroads 2 pas later aan
het onderzoek is toegevoegd en bovendien een relatief lange projectduur kent, waardoor veel
deelnemers het project nog niet hadden afgerond ten tijde van het afronden van het onderzoek.
Voor 17% van de jongeren uit de totale onderzoeksgroep (39 jongeren) geldt dat zij het project
voortijdig hebben verlaten, maar wel positief hebben afgesloten. Bij Crossroads 2 behoort geen
van de jongeren tot deze categorie.
Tabel 4.2 Uitstroomsituatie
Crossroads 2 (n=8)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Positieve uitstroom
7
88
224
81
Project helemaal afgerond1
1
14
146
65
Voortijdige positieve uitval
39
17
Nog niet uitgestroomd1
6
86
39
17
Negatieve uitval
1
12
53
19
Totaal
8
100
277
100
1
Significant verschil tussen Crossroads 2 en totale onderzoeksgroep, p < 0,05.

Resultaten op hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel behaald
is, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en vervolgmeting
gecombineerd.
Tabel 4.3 toont de resultaten op het hoofddoel van de deelnemers van Crossroads 2 in
vergelijking met de totale populatie. Van de zes jongeren van Crossroads 2 waarbij meerdere
metingen zijn afgenomen, blijkt bij 83% (vijf jongeren) een verbetering te hebben
plaatsgevonden op het gebied van scholing en/of werk. Dit percentage verschilt niet significant
van het percentage in de gehele onderzoeksgroep (79%).
Wanneer wordt gekeken naar het type verbetering van deze jongeren, blijkt bij alle jongeren van
Crossroads 2 die een verbetering hebben laten zien sprake te zijn van een verbetering van de
schoolsituatie. Bij de totale onderzoeksgroep geldt dit voor 68% (91 jongeren). De overige
jongeren uit de totale onderzoeksgroep verbeteren op het gebied van werk, een combinatie van
school en werk of stromen door naar een ander traject of instelling. Het feit dat deze andere
typen van verbetering bij Crossroads 2 niet voorkomen, hangt waarschijnlijk samen met het feit
dat de doelgroep van Crossroads jongeren van 10 tot 15 jaar betreft, voor wie verbetering in de
schoolsituatie de belangrijkste doelstelling vormt.

Crossroads 2

33

Tabel 4.3 Verbetering hoofddoel: school- en/of werksituatie
Crossroads 2 (n=6)
Verbetering
n
%
Ja
5
83
School
5
100
Werk
0
0
Ander traject of instelling
0
0
School en werk
0
0
Nee
1
17
Totaal
6
100

Totaal (n=169)
n
133

%
79
91
19
9
14

36
169

68
14
7
11
21
100

Resultaten op subdoelen
Naast het hoofddoel worden door de projecten verschillende subdoelen onderscheiden. Deze
subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de subdoelen
die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste projecten
genoemd, namelijk:
• het vergroten van de motivatie
• het versterken van het gevoel van eigenwaarde
• het bijbrengen van (zelf)discipline
• het aanleren van sociale vaardigheden
• het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting, kan
inzicht worden verkregen in de verbeteringen van de subdoelen op korte termijn. Tabel 4.4 toont
de scores van de subdoelen bij de instroommeting en de uitstroommeting van de deelnemers van
Crossroads 2 en de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep.
De veranderingen die bij de deelnemers van Crossroads 2 op korte termijn hebben
plaatsgevonden bij de verschillende subdoelen zijn vergelijkbaar met de gemiddelde resultaten
bij de totale onderzoeksgroep. Wel kunnen enkele kleine (niet statistisch vast te stellen)
verschillen worden opgemerkt. Zo scoren de deelnemers van Crossroads 2 bij de
instroommeting met 8,7 hoger op gevoel van eigenwaarde dan de totale onderzoeksgroep (8,0),
terwijl ze bij de uitstroommeting juist lager scoren dan de totale onderzoeksgroep:
respectievelijk 7,8 en 8,2. Op het subdoel (zelf)discipline laten de deelnemers van Crossroads 2
een stijging zien van 6,8 naar 7,6. Deze stijging is sterker dan de stijging bij de totale
onderzoeksgroep (van 7,0 naar 7,1). Tot slot blijken de deelnemers van Crossroads 2 ten tijde
van de instroommeting met een score van 0,4 minder middelen te gebruiken dan de
onderzoeksgroep als geheel (3,2). Dit verschil hangt waarschijnlijk samen met de relatieve
jonge doelgroep van het project. Het middelengebruik van de deelnemers neemt tijdens het
project nog verder af tot 0,0, terwijl het middelengebruik van de onderzoeksgroep als geheel
nagenoeg gelijk blijft (3,3).
Tabel 4.4 Scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)
Crossroads 2 (n=5-6)
Totaal (n=107-138)
Instroom
Uitstroom
Instroom
Uitstroom
m1
sd2
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,2
0,7
8,6
0,9
8,3
0,6
8,5
0,8
Gevoel van eigenwaarde
8,7
1,2
7,8
1,9
8,0
1,7
8,2
1,6
(Zelf)discipline
6,8
1,5
7,6
1,2
7,0
1,5
7,1
1,5
Sociale vaardigheden
6,3
0,9
6,3
1,0
6,4
1,0
6,5
1,1
Middelengebruik
0,4
1,0
0,0
0,0
3,2
3,0
3,3
2,8
Strafbare gedragingen
1,1
1,6
0,8
0,7
1,2
1,7
0,5
1,0
1

m = gemiddelde; 2 sd = standaarddeviatie

34

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken kan een beeld worden
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn. Deze
vervolgmetingen zijn een half jaar na uitstroom afgenomen bij de deelnemers van de projecten.
Aangezien het project Crossroads 2 pas later aan het onderzoek is toegevoegd en bovendien een
relatief lange projectduur kent, hebben in de onderzoeksperiode geen vervolgmetingen kunnen
plaatsvinden bij deelnemers van Crossroads 2. Van dit project zijn daarom geen resultaten op
langere termijn bekend.

4.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectmedewerkers, projectleiders en
samenwerkende partijen, die in het kader van de procesevaluatie zijn gevoerd, zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gekomen die door de betrokkenen van belang worden geacht voor
de aanpak van niet-participerende jongeren. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens uit de
effectevaluatie. In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende
kenmerken verband houdt met het behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectenkenmerken die uit de proces- en
effectevaluatie als relevant naar voor zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre Crossroads 2 invulling geeft aan deze kenmerken.
Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokken partijen zijn
zeven verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de
aanpak van niet-participerende jongeren.3 In matrix 4.1 wordt een overzicht gegeven van deze
aandachtspunten, waarbij tevens wordt aangegeven in hoeverre Crossroads 2 invulling geeft aan
deze elementen. Van de zeven elementen die uit de procesevaluatie als waardevol naar voren
zijn gekomen, zijn in ieder geval drie elementen bij Crossroads 2 aanwezig, namelijk: een
individuele aanpak op maat; het betrekken van de sociale omgeving; en kleinschaligheid. Twee
van de zeven elementen komen ten dele terug bij Crossroads 2, namelijk een intensieve,
geïntegreerde 12-uursaanpak en een integrale aanpak waarin verschillende partijen
samenwerken.
Matrix 4.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie
Waardevolle elementen
Aanwezigheid van
Toelichting
dit kenmerk bij
Crossroads 2
Intensieve, geïntegreerde 12Deels
Crossroads 2 biedt een intensieve,
uursaanpak
ambulante aanpak gericht op school,
gezin en vrije tijd. Er is geen sprake van
een 12-uurs aanpak. Wel zijn coaches 24
per dag bereikbaar.
Bieden van concrete, nuttige en
Nee
Crossroads 2 is gericht op het voorkomen
arbeidsgerelateerde
van schooluitval en het zorgen voor een
werkzaamheden
stabiele schoolsituatie. Het bieden van
arbeidsgrelateerde
werkzaamheden
maakt daarvan geen onderdeel uit.
3

Een uitgebreide uiteenzetting van de ervaringen van betrokken partijen bij het project Crossroads 2 is
opgenomen in bijlage 5 van het eindrapport (Bieleman, B. en M. Boendermaker (2010). Onderzoek
pilotprojecten campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL, GroningenRotterdam).

Crossroads 2

35

Matrix 4.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie (vervolg)
Integrale aanpak waarin
Deels
Samenwerking vormt niet de kern van
verschillende partijen
Crossroads 2. Wel worden gezin, school
samenwerken
en vrije tijd intensief bij het project
betrokken.
Indien
nodig
kan
gespecialiseerde hulpverlening worden
ingeschakeld.
Individuele aanpak op maat
Ja
De deelnemers van Crossroads 2 volgen
een individueel programma op maat.
Betrekken van sociale omgeving
Ja
Het betrekken van de sociale omgeving
van de jongeren vormt een essentieel
onderdeel van de aanpak van Crossroads
2.
Fasering in de aanpak
Nee
In de beschrijving van de aanpak van
Crossroads 2 wordt niet expliciet
gesproken over fasering.
Kleinschaligheid
Ja
Aan het project kunnen 15 jongeren
deelnemen.
Deze
jongeren
wordt
individuele begeleiding geboden.

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de analyses van het onderzoek pilotprojecten campussen is nagegaan in hoeverre de
projectkenmerken verband houden met de door de projecten behaalde resultaten op het
hoofddoel en de subdoelen. Hieronder worden deze werkzame kenmerken besproken, waarbij
tevens wordt nagegaan in hoeverre Crossroads 2 invulling geeft aan deze kenmerken.
Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meeste te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. Matrix 4.2 toont dat Crossroads 2 aan geen van deze
kenmerken voldoet. De duur van Crossroads 2 is over het algemeen langer dan 12 maanden,
hetgeen langer is dan de uit het onderzoek gebleken werkzame projectduur. Daarnaast wordt het
bieden van discipline en structuur bij Crossroads 2 niet genoemd als essentieel aandachtspunt in
de aanpak.
Matrix 4.2 Werkzame kenmerken hoofddoel
Werkzaam projectkenmerk
Veel nadruk op discipline en structuur
Trajectduur minder dan 12 maanden

Aanwezigheid van dit kenmerk bij Crossroads 2
Nee
Nee

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.

36

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 4.3) en lange termijn (matrix 4.4). Daarbij wordt tevens aangegeven of bij Crossroads 2
sprake is van deze kenmerken. De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden betreffen in
totaal negen verschillende projectkenmerken. Bij Crossroads 2 zijn drie van deze werkzame
projectkenmerken aanwezig, namelijk expliciete aandacht voor de context, het bieden van een
project binnen de eigen leefomgeving van de jongere en het werken met een theoretische
onderbouwing.
Matrix 4.3 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Motivatie

Sociale vaardigheden
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Gevoel voor eigenwaarde
(zelf)discipline

Trajectduur 6-12 maanden
Intensiteit van 12 uur per dag
Expliciet aandacht voor context
Scholingsaanbod
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Buiten de eigen omgeving
Geen
Geen
Geen

Matrix 4.4 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Sociale vaardigheden

(zelf)discipline
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Motivatie
Gevoel voor eigenwaarde

Crossroads 2

Binnen de eigen omgeving
Theoretische onderbouwing
Bieden van nazorgprogramma
Toepassing van dwang en drang
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Geen
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
Crossroads 2
Nee
Nee
Ja
Nee
Nee
Nee
Nee

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
Crossroads 2
Ja
Ja
Nee
Nee
Nee
Nee

37

38

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

5. DE NIEUWE KANS

In dit hoofdstuk komen de resultaten van het project De Nieuwe Kans (Rotterdam) aan de orde.
Daarbij wordt om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken van De
Nieuwe Kans. In paragraaf 5.2 komen de resultaten van de deelnemers van De Nieuwe Kans op
de hoofddoelen en subdoelen aan de orde, waarbij deze resultaten worden afgezet tegen de
resultaten van de negen projecten gezamenlijk. In paragraaf 5.3 wordt nagegaan in hoeverre De
Nieuwe Kans invulling geeft aan de projectkenmerken die in de evaluatie van de negen
projecten naar voren zijn gekomen als werkzame kenmerken voor de aanpak van de deelnemers.

5.1 Projectkenmerken
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden op basis waarvan
de projecten onderling van elkaar kunnen verschillen, namelijk1:
• duur
• intensiteit
• in of buiten de eigen omgeving
• individuele of groepsgerichte aanpak
• toepassing van dwang- en drangmiddelen
• vorm en functie theoretische onderbouwing
• aandacht voor context deelnemer
• competentiegerichte benadering
• het aanbieden van scholing
• aandacht voor discipline en structuur
• aandacht voor nazorg
• samenwerking tussen instanties
De Nieuwe Kans is een project voor jongeren die langdurig niet naar school zijn geweest of niet
hebben gewerkt. Het project vormt het sluitstuk van de zorg: het is bedoeld voor jongeren die
nergens anders terecht kunnen. Indien mogelijk en nodig wordt gebruik gemaakt van dwang- of
drang bij het plaatsen en begeleiden van deelnemers. Het project kent een gefaseerd programma,
waarbij de eerste fase van het traject wordt gevormd door de werving van de jongeren. In deze
fase is veel aandacht voor het opbouwen van een vertrouwensband.
De begeleiding binnen het project is op maat, waardoor de invulling van het traject sterk wisselt
per persoon. Deelnemers kunnen binnen het project zowel ambulante begeleiding als
individuele training en groepstraining krijgen. Jongeren die deelnemen aan groepsactiviteiten
zijn over het algemeen vier dagen in de week overdag in het pand van de Nieuwe Kans
aanwezig. Binnen het project krijgen jongeren de mogelijkheid tot het behalen van
(branche)certificaten, zoals een Veiligheidscertificaat (VCA) of Bedrijfshulpverlening (BHV).
De duur van het project verschilt per deelnemer, maar is gemiddeld een jaar. Nazorg vormt een
integraal onderdeel van het programma.
De methodiek van De Nieuwe Kans is gebaseerd op een vooraf vastgesteld theoretisch kader.
De principes van het Assertive Community Treatment (ACT) vormen hierin een belangrijke
basis. Deze methode omvat een aantal essentiële componenten, waaronder het aanbieden van
1

Matrix 1.1 geeft een schematisch overzicht van deze kenmerken per project.

De Nieuwe Kans

39

diensten in de locale gemeenschap, het intensief en outreachend werken met behulp van
huisbezoeken en continuïteit in het team. Binnen de methodiek is veel aandacht voor de context
van de deelnemer.
In de begeleiding van de jongeren wordt gewerkt met een multidisciplinair team, waarvoor een
consortium is gevormd van betrokken organisaties. Met organisaties die niet in het consortium
zijn vertegenwoordigd, zijn samenwerkingsafspraken gemaakt. De samenwerking tussen de
verschillende netwerkpartijen rond de jongeren behoort tot de kern van de aanpak.

5.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van De Nieuwe Kans.
Daarbij wordt om te beginnen ingegaan op de verhouding tussen het aantal jongeren dat is
uitgestroomd en het aantal jongeren dat is uitgevallen. Vervolgens komen de resultaten van de
jongeren op het hoofddoel en de subdoelen aan de orde. De resultaten van de deelnemers van
De Nieuwe Kans worden telkens vergeleken met de resultaten van alle deelnemers van de negen
pilotprojecten.
Bereikte doelgroep
Uitgaande van Kamerstukken over de pilotprojecten (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en de
gesprekken die zijn gevoerd met beleidsmedewerkers van betrokken ministeries zouden de
pilotprojecten bedoeld zijn voor jongeren van 12 tot 27 jaar, die gedurende langere tijd niet naar
school gaan, geen werk hebben, geen uitkering ontvangen en niet op zoek zijn naar scholing of
werk, niet over een startkwalificatie beschikken en door bestaande voorzieningen niet worden
bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 2006/2007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het
gaat om jongeren die niet naar school gaan, geen baan hebben en ook niet op zoek zijn naar
werk of opleiding, die soms voor ernstige overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende
werkloosheid. Ook hierin wordt opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de
gebruikelijke instrumenten niet worden bereikt.
De doelgroep die door de pilotprojecten wordt bereikt komt slechts ten dele overeen met de
beoogde doelgroep. Tabel 5.1 toont de school/werksituatie in de periode voor instroom van de
jongeren van De Nieuwe Kans en de jongeren uit de totale onderzoeksgroep. Uit de tabel blijkt
dat van de 19 jongeren van De Nieuwe Kans die in het onderzoek zijn opgenomen elf jongeren
(58%) geen werk of scholing hadden in de zes maanden voor instroom in het project. Voor de
totale onderzoeksgroep geldt dit voor 13% (37 jongeren). Het aantal jongeren dat tot de beoogde
doelgroep behoort is daarmee bij De Nieuwe Kans significant hoger dan bij de totale
onderzoeksgroep. Dit verschil hangt mogelijk samen met de outreachende werkwijze van De
Nieuwe Kans, waarbij veel aandacht is voor en energie wordt gestoken in het benaderen van
deze doelgroep.

40

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Tabel 5.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom
De Nieuwe Kans (n=19)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Geen werk of school in zes
11
58
37
13
maanden voor instroom1
Wel werk of school in zes
8
42
240
87
maanden voor instroom
Totaal
19
100
277
100
1
Significant verschil tussen de deelnemers van De Nieuwe Kans en de totale onderzoeksgroep, p < 0,05

Uitstroom versus uitval
Van de 19 jongeren bij De Nieuwe Kans die in het onderzoek zijn opgenomen, zijn 3 jongeren
(16%) negatief uitgevallen uit het project (zie tabel 5.2). De 16 jongeren (84%) die het project
wel hebben afgerond, kunnen worden onderverdeeld in twee categorieën, namelijk jongeren die
het project volledig hebben afgemaakt (12 jongere, 75%) en jongeren die het project voortijdig
hebben verlaten, maar wel positief hebben afgesloten (4 jongeren, 25%).
Wanneer deze cijfers worden vergeleken met de cijfers voor de negen pilotprojecten
gezamenlijk blijkt dat het percentage uitstromers bij De Nieuwe Kans iets hoger is dan bij de
totale onderzoeksgroep, respectievelijk 84% en 81%. Dit verschil is niet significant.2
Bij uitsplitsing binnen de uitstromers, blijkt de percentage jongeren bij De Nieuwe Kans dat het
project helemaal heeft afgerond (75%) en het percentage dat het project voortijdig positief heeft
afgesloten (25%) iets hoger dan bij de totale onderzoeksgroep (respectievelijk 65% en 17%).
Deze verschillen zijn niet significant. Voor geen van de deelnemers van De Nieuwe Kans die in
het onderzoek zijn opgenomen geldt dat zij nog niet waren uitgestroomd ten tijde van het
afronden van het onderzoek, terwijl dit in de totale onderzoeksgroep voor 17% van de jongeren
geldt.
Tabel 5.2 Uitstroomsituatie
De Nieuwe Kans (n=19)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Positieve uitstroom
16
84
224
81
Project helemaal afgerond
12
75
146
65
Voortijdige positieve uitval
4
25
39
17
Nog niet uitgestroomd1
39
17
Negatieve uitval
3
16
53
19
Totaal
19
100
277
100
1
Significant verschil tussen de deelnemers van De Nieuwe Kans en de totale onderzoeksgroep, p < 0,10

Resultaten op hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel behaald
is, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en de vervolgmeting
gecombineerd.

2

Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

De Nieuwe Kans

41

Tabel 5.3 toont de resultaten op het hoofddoel van de deelnemers van De Nieuwe Kans in
vergelijking met de totale populatie. Van de 12 jongeren van De Nieuwe Kans waarbij meerdere
metingen zijn afgenomen, blijkt bij 58% (7 jongeren) een verbetering te hebben plaatsgevonden
op het gebied van scholing en/of werk. Dit percentage is lager dan het percentage bij de totale
onderzoeksgroep (79%). Dit verschil is niet significant.3
Wanneer wordt gekeken naar het type verbetering van deze jongeren, blijken de resultaten van
de deelnemers van De Nieuwe Kans vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep. Van de zeven
deelnemers van De Nieuwe Kans die een verbetering hebben laten zien op het hoofddoel, is bij
vier jongeren (57%) sprake van verbetering in de schoolsituatie. Bij de totale onderzoeksgroep
geldt dit voor 68% (91 jongeren). Van de overige drie jongeren bij De Nieuwe Kans die een
verbetering hebben getoond op het hoofddoel heeft één jongere (14%) verbetering doorgemaakt
op het gebied van school en één jongere zowel op het terrein van school als op het terrein van
werk. Voor één jongere geldt dat hij/zij is doorgestroomd naar een ander traject. Deze verdeling
is vergelijkbaar met de verdeling bij de totale onderzoeksgroep.
Tabel 5.3 Verbetering hoofddoel: school- en/of werksituatie
De Nieuwe Kans (n=12)
Verbetering
n
%
Ja
7
58
School
4
57
Werk
1
14
Ander traject of instelling
1
14
School en werk
1
14
Nee
5
42
Totaal
12
100

Totaal (n=169)
n
133

36
169

91
19
9
14

%
79
68
14
7
11
21
100

Resultaten op subdoelen
Naast het hoofddoel worden door de projecten verschillende subdoelen onderscheiden. Deze
subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de subdoelen
die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste projecten
genoemd, namelijk:
• het vergroten van de motivatie
• het versterken van het gevoel van eigenwaarde
• het bijbrengen van (zelf)discipline
• het aanleren van sociale vaardigheden
• het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting, kan
inzicht worden verkregen in de verbeteringen van de subdoelen op korte termijn. Tabel 5.4
toont de scores van de subdoelen bij de instroommeting en de uitstroommeting van de
deelnemers van De Nieuwe Kans en de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep.
De veranderingen die bij de deelnemers van De Nieuwe Kans op korte termijn hebben
plaatsgevonden bij de verschillende subdoelen zijn vergelijkbaar met de gemiddelde resultaten
bij de totale onderzoeksgroep. Wel kunnen enkele kleine (niet statistisch vast te stellen)
verschillen worden opgemerkt. Zo scoren de deelnemers van De Nieuwe Kans bij instroom met
een score van 8,1 iets lager op motivatie dan de totale onderzoeksgroep (8,3), terwijl bij
uitstroom de score van de deelnemers van De Nieuwe Kans op motivatie juist iets hoger is dan
bij de totale onderzoeksgroep: respectievelijk 8,6 en 8,5. Het middelengebruik van de
deelnemers van De Nieuwe Kans is bij instroom lager dan bij de totale onderzoeksgroep,

42

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

namelijk 2,1 tegenover 3,2. Voor beide groepen geldt dat het middelengebruik gedurende het
project licht toeneemt. Het aantal strafbare gedragingen neemt daarentegen bij beide groepen af.
Tabel 5.4 Scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)
De Nieuwe Kans (n=6-8)
Totaal (n=107-138)
Instroom
Uitstroom
Instroom
Uitstroom
m1
sd2
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,1
0,6
8,6
0,7
8,3
0,6
8,5
0,8
Gevoel van eigenwaarde
7,4
0,8
7,6
1,8
8,0
1,7
8,2
1,6
(Zelf)discipline
6,8
1,2
6,9
1,8
7,0
1,5
7,1
1,5
Sociale vaardigheden
6,1
0,6
6,0
1,1
6,4
1,0
6,5
1,1
Middelengebruik
2,1
2,2
2,5
2,5
3,2
3,0
3,3
2,8
Strafbare gedragingen
1,1
2,1
0,2
0,4
1,2
1,7
0,5
1,0
1

m = gemiddelde; 2 sd = standaarddeviatie

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken kan een beeld worden
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn (tabel
5.5). Evenals op korte termijn zijn ook de veranderingen op langere termijn bij de deelnemers
van De Nieuwe Kans vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep. Wel kunnen ook hier enkele
(niet statistisch te onderbouwen) verschillen worden opgemerkt. Zo is het gevoel van de
eigenwaarde van de deelnemers van De Nieuwe Kans bij instroom met een score van 7,2 lager
dan bij de totale onderzoeksgroep (8,0). Bij de deelnemers van De Nieuwe Kans stijgt het
gevoel van eigenwaarde naar 8,3, nagenoeg dezelfde score als de totale onderzoeksgroep (8,4).
Ook de motivatie van de deelnemers stijgt bij de deelnemers van De Nieuwe Kans sterker dan
bij de totale onderzoekgroep: de deelnemers van De Nieuwe Kans scoren bij instroom 8,0 en bij
de vervolgmeting 8,7, terwijl de totale onderzoeksgroep stijgt van 8,1 naar 8,5.
Tabel 5.5 Scores subdoelen lange termijn (instroom- en vervolgmeting)
De Nieuwe Kans (n=8-10)
Totaal (n=55-98)
Instroom
Vervolg
Instroom
Vervolg
m
sd
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,0
0,6
8,7
0,9
8,1
0,6
8,5
0,9
Gevoel van eigenwaarde
7,2
1,2
8,3
1,7
8,0
1,8
8,4
1,4
(Zelf)discipline
6,8
1,2
7,2
1,2
6,8
1,5
7,3
1,5
Sociale vaardigheden
6,3
0,8
6,7
1,0
6,4
0,9
6,5
1,1
Middelengebruik
2,8
3,4
3,4
4,0
3,5
2,9
4,2
3,3
Strafbare gedragingen
1,4
2,2
0,3
0,6
1,7
1,9
0,5
1,0

5.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectmedewerkers, projectleiders en
samenwerkende partijen, die in het kader van de procesevaluatie zijn gevoerd, zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gekomen die door de betrokkenen van belang worden geacht voor
de aanpak van niet-participerende jongeren. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens uit de
effectevaluatie. In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende
kenmerken verband houdt met het behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectenkenmerken die uit de proces- en
effectevaluatie als relevant naar voor zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre De Nieuwe Kans invulling geeft aan deze kenmerken.

De Nieuwe Kans

43

Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokken partijen zijn
zeven verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de
aanpak van niet-participerende jongeren.3 In matrix 5.1 wordt een overzicht gegeven van deze
aandachtspunten, waarbij tevens wordt aangegeven in hoeverre De Nieuwe Kans invulling geeft
aan deze elementen. Van de zeven elementen die uit de procesevaluatie als waardevol naar
voren zijn gekomen, zijn in ieder geval vijf elementen bij De Nieuwe Kans aanwezig,
waaronder: een integrale aanpak; een individuele aanpak op maat; en fasering. Twee van de
zeven elementen komen ten dele terug bij De Nieuwe Kans, namelijk een intensieve,
geïntegreerde 12-uursaanpak en het bieden van concrete, nuttige en arbeidsgerelateerde
vaardigheden.
Matrix 5.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie
Waardevolle elementen
Aanwezigheid van
Toelichting
dit kenmerk bij De
Nieuwe Kans
Intensieve, geïntegreerde 12Deels
De Nieuwe Kans biedt een intensieve,
uursaanpak
geïntegreerde aanpak. Er is geen sprake
van een voorziening waar de deelnemers
12 uur per dag verblijven.
Bieden van concrete, nuttige en
Deels
Het bieden van arbeidsgerelateerde
arbeidsgerelateerde
werkzaamheden behoort niet tot de kern
werkzaamheden
van de aanpak bij De Nieuwe Kans. Wel
wordt
deelnemers
de
mogelijkheid
geboden arbeidsgerelateerde certificaten
te behalen.
Integrale aanpak waarin
Ja
Samenwerking
met
verschillende
verschillende partijen samenwerken
netwerkpartijen behoort tot de kern van
de aanpak bij De Nieuwe Kans.
Individuele aanpak op maat
Ja
De deelnemers van De Nieuwe Kans volgen
een individueel programma op maat, wat
kan bestaan uit individuele begeleiding en
groepstrainingen.
Betrekken van sociale omgeving
Ja
De Nieuwe Kans werkt met een
outreachende benadering (ACT), waarbij
expliciet aandacht is voor de context van
de deelnemer.
Fasering in de aanpak
Ja
In het traject van De Nieuwe Kans worden
verschillende
fasen
onderscheiden,
gebaseerd op de verschillende stadia van
gedragsverandering.
Kleinschaligheid
Ja
De Nieuwe Kans vindt plaats in een
kleinschalige setting.

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de analyses van het onderzoek pilotprojecten campussen is nagegaan in hoeverre de
projectkenmerken verband houden met de door de projecten behaalde resultaten op het
hoofddoel en de subdoelen. Hieronder worden deze werkzame kenmerken besproken, waarbij
tevens wordt nagegaan in hoeverre De Nieuwe Kans invulling geeft aan deze kenmerken.

3

Een uitgebreide uiteenzetting van de ervaringen van betrokken partijen bij het project De Nieuwe Kans
is opgenomen in bijlage 5 van het eindrapport (Bieleman, B. en M. Boendermaker (2010). Onderzoek
pilotprojecten campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL, GroningenRotterdam).

44

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meest te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. Matrix 5.2 toont in hoeverre De Nieuwe Kans aan deze
kenmerken voldoet. De duur van De Nieuwe Kans is gemiddeld circa 12 maanden, afgestemd
op de individuele behoefte van de deelnemer, waarmee ten dele aan het criterium van korter dan
12 maanden wordt voldaan. Het tweede werkzame mechanisme, namelijk nadrukkelijk bieden
van discipline en structuur, wordt bij De Nieuwe Kans niet genoemd als essentieel
aandachtspunt in de aanpak.
Matrix 5.2 Werkzame kenmerken hoofddoel
Werkzaam projectkenmerk
Veel nadruk op discipline en structuur
Trajectduur minder dan 12 maanden

Aanwezigheid van dit kenmerk bij De Nieuwe Kans
Nee
Deels

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.
In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 5.3) en lange termijn (matrix 5.4). Daarbij wordt tevens aangegeven of bij De Nieuwe
Kans sprake is van deze kenmerken. De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden
betreffen in totaal negen verschillende projectkenmerken. Bij De Nieuwe Kans zijn zes van
deze werkzame projectkenmerken aanwezig, waaronder expliciete aandacht voor de context, het
bieden van een project binnen de eigen leefomgeving van de jongere, het toepassen van dwang
en drang en het werken met een theoretische onderbouwing.

De Nieuwe Kans

45

Matrix 5.3 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Motivatie

Sociale vaardigheden
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Gevoel voor eigenwaarde
(zelf)discipline

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij De
Nieuwe Kans
Nee
Trajectduur 6-12 maanden
Nee
Intensiteit van 12 uur per dag
Ja
Expliciet aandacht voor context
Nee
Scholingsaanbod4
Samenwerking als belangrijk element in de Ja
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Ja
Buiten de eigen omgeving
Nee
Geen
Geen
Geen

Matrix 5.4 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Sociale vaardigheden

(zelf)discipline
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Motivatie
Gevoel voor eigenwaarde

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij De
Nieuwe Kans
Binnen de eigen omgeving
Ja
Theoretische onderbouwing
Ja
Bieden van nazorgprogramma
Ja
Toepassing van dwang en drang
Ja
Samenwerking als belangrijk element in de Ja
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Ja
Geen
Geen
Geen
Geen

4

Met scholingsaanbod wordt bedoeld het aanbieden van de mogelijkheid tot het behalen van een diploma
voor VMBO, HAVO, VWO of MBO.

46

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

6. DE UITDAGING
In dit hoofdstuk komen de resultaten van de Uitdaging (Soesterberg) aan de orde. Daarbij wordt
om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken van de Uitdaging. In
paragraaf 6.2 komen de resultaten van de deelnemers van de Uitdaging op de hoofddoelen en
subdoelen aan de orde, waarbij deze resultaten worden afgezet tegen de resultaten van de negen
projecten gezamenlijk. In paragraaf 6.3 wordt nagegaan in hoeverre de Uitdaging invulling geeft
aan de projectkenmerken die in de evaluatie van de negen projecten naar voren zijn gekomen als
werkzame kenmerken voor de aanpak van de deelnemers.

6.1 Projectkenmerken
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden op basis waarvan
de projecten onderling van elkaar kunnen verschillen, namelijk1:
• duur
• intensiteit
• in of buiten de eigen omgeving
• individuele of groepsgerichte aanpak
• toepassing van dwang- en drangmiddelen
• vorm en functie theoretische onderbouwing
• aandacht voor context deelnemer
• competentiegerichte benadering
• het aanbieden van scholing
• aandacht voor discipline en structuur
• aandacht voor nazorg
• samenwerking tussen instanties
Het project De Uitdaging is bedoeld voor jongeren van 17 tot 23 jaar die niet naar school gaan
en niet werken. De deelnemers volgen een traject van drie maanden in een militaire omgeving,
waarbij ze van maandag tot en met vrijdag op de legerbasis verblijven en in het weekend naar
huis gaan. Jongeren kunnen op vrijwillige basis deelnemen aan de Uitdaging, maar ook kan er
bij plaatsing sprake zijn van dwang vanuit bijvoorbeeld reclassering. De toeleiding naar het
project en de nazorg na afloop van het project wordt uitgevoerd door (hulpverlenende instanties
in) de gemeente waar de jongere woonachtig is (voornamelijk Den Haag en Amsterdam). Deze
gemeenten onderhouden gedurende het traject intensief contact met het project over de
voortgang van de deelnemers.
De rode draad in de opleiding wordt gevormd door sport, het bijbrengen van waarden en
normen, discipline, structuur, sociale vaardigheden en leren samenwerken. Het grootste deel van
het programma vindt plaats in groepsverband, waarbij deelnemers gezamenlijk werken aan
opdrachten, onder begeleiding van de instructeurs. Daarnaast heeft iedere deelnemer een eigen
mentor, met wie de vooruitgang op de persoonlijke doelen van de deelnemer kan worden
besproken. Gedurende de opleiding wordt een aantal cursussen aangeboden, waaronder BHV
(bedrijfshulpverlening) en VCA (veiligheidscertificaat algemeen).
De theoretische achtergrond van de aanpak van de Uitdaging was bij aanvang van het project
niet schriftelijk vastgelegd. Gedurende de evaluatie is de achterliggende visie van de aanpak op
1

Matrix 1.1 geeft een schematisch overzicht van deze kenmerken per project.

De Uitdaging

47

verzoek van de onderzoekers nader geëxpliciteerd. In 2009/2010 is de Uitdaging gebruik gaan
maken van een competentiegerichte benadering, waarin zij samenwerking hebben gezocht met
het bureau Coast.

6.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van de Uitdaging. Daarbij
wordt om te beginnen ingegaan op de mate waarin de voor de campussen beoogde doelgroep is
bereikt. Vervolgens komt de verhouding tussen het aantal jongeren dat is uitgestroomd en het
aantal jongeren dat is uitgevallen aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de resultaten van de
jongeren op het hoofddoel en de subdoelen. De resultaten van de deelnemers van de Uitdaging
worden telkens vergeleken met de resultaten van alle deelnemers van de negen pilotprojecten.
Bereikte doelgroep
Uitgaande van Kamerstukken over de pilotprojecten (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en de
gesprekken die zijn gevoerd met beleidsmedewerkers van betrokken ministeries zouden de
pilotprojecten bedoeld zijn voor jongeren van 12 tot 27 jaar, die gedurende langere tijd niet naar
school gaan, geen werk hebben, geen uitkering ontvangen en niet op zoek zijn naar scholing of
werk, niet over een startkwalificatie beschikken en door bestaande voorzieningen niet worden
bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 2006/2007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het
gaat om jongeren die niet naar school gaan, geen baan hebben en ook niet op zoek zijn naar
werk of opleiding, die soms voor ernstige overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende
werkloosheid. Ook hierin wordt opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de
gebruikelijke instrumenten niet worden bereikt.
De doelgroep die door de pilotprojecten wordt bereikt komt slechts ten dele overeen met de
beoogde doelgroep. Tabel 6.1 toont de school/werksituatie in de periode voor instroom van de
jongeren van de Uitdaging en de jongeren uit de totale onderzoeksgroep. Uit de tabel blijkt dat
van de 58 jongeren van de Uitdaging die in het onderzoek zijn opgenomen zeven jongeren
(12%) geen werk of scholing hadden in de zes maanden voor instroom in het project. Dit
percentage is vergelijkbaar met het percentage in de totale onderzoeksgroep (13%).
Tabel 6.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom
De Uitdaging (n=58)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Geen werk of school in zes
7
12
37
13
maanden voor instroom
Wel werk of school in zes
51
88
240
87
maanden voor instroom
Totaal
58
100
277
100

48

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Uitstroom versus uitval
Van de 58 jongeren bij de Uitdaging die in het onderzoek zijn opgenomen, zijn 13 jongeren
negatief uitgevallen uit het project (22%) (zie tabel 6.2). De overige 45 jongeren (78%) hebben
het project volledig afgerond. Wanneer deze cijfers worden vergeleken met de cijfers voor de
negen pilotprojecten gezamenlijk blijkt dat het percentage negatieve uitvallers bij de Uitdaging
iets hoger is dan bij de totale onderzoeksgroep, respectievelijk 22% en 19%. Dit verschil is niet
significant.2
Bij de totale onderzoeksgroep kunnen de jongeren die het project positief hebben beëindigd
worden onderverdeeld in drie categorieën, namelijk: jongeren die het project volledig hebben
afgerond (65%); jongeren die het project voortijdig hebben verlaten, maar wel positief hebben
beëindigd (17%); en jongeren die ten tijde van de afronding van het onderzoek (februari 2010)
nog in het project zaten (17%). Bij de Uitdaging vallen alle 45 jongeren die het project positief
hebben beëindigd in de eerste categorie: zij hebben het project volledig afgerond. Het
percentage jongeren dat het project volledig heeft doorlopen is daarmee bij de Uitdaging
significant hoger dan gemiddeld, terwijl het aantal jongeren dat het project voortijdig positief
heeft beëindigd en het percentage jongeren dat nog niet is uitgestroomd bij de Uitdaging
significant lager is dan gemiddeld. Dit hangt waarschijnlijk samen met de opzet en de relatief
korte projectduur van het de Uitdaging.
Tabel 6.2 Uitstroomsituatie
De Uitdaging (n=58)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Positieve uitstroom
45
78
224
81
Project helemaal afgerond1
45
100
146
65
Voortijdige positieve uitval1
0
0
39
17
Nog niet uitgestroomd1
0
0
39
17
Negatieve uitval
13
22
53
19
Totaal
58
100
277
100
1
Significant verschil tussen de Uitdaging en de totale onderzoeksgroep, p < 0, 05

Resultaten op hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel behaald
is, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en de vervolgmeting
gecombineerd.
Tabel 6.3 toont de resultaten op het hoofddoel van de deelnemers van de Uitdaging in
vergelijking met de totale populatie. Van de 34 jongeren van de Uitdaging waarbij meerdere
metingen zijn afgenomen, blijkt bij 74% (25 jongeren) een verbetering te hebben
plaatsgevonden op het gebied van scholing en/of werk. Dit percentage verschilt niet significant
van het percentage in de gehele onderzoeksgroep (79%).
Wanneer wordt gekeken naar het type verbetering van deze jongeren, blijken de resultaten van
de Uitdaging op een aantal punten te verschillen van de totale onderzoeksgroep. Van de 25
jongeren bij de Uitdaging die een verbetering laten zien is er bij 13 jongeren (52%) sprake van
2

Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

De Uitdaging

49

een verbetering in de schoolsituatie, hetgeen lager is dan bij de totale onderzoekgroep (68%)
(dit verschil is niet significant). Het percentage jongeren dat een verbetering laat zien in de
werksituatie is bij de Uitdaging daarentegen met 40% (10 jongeren) significant hoger dan bij de
totale onderzoeksgroep (14%). Dit verschil kan mogelijk worden verklaard door de
leeftijdscategorie van de doelgroep van de Uitdaging (17 tot 23 jaar): het grootste deel van deze
doelgroep is niet meer leerplichtig. Voor twee deelnemers (8%) van De Uitdaging geldt dat een
verbetering heeft plaatsgevonden in de school- én werksituatie. Dit percentage is vergelijkbaar
met het percentage in de totale onderzoeksgroep (11%). Bij de totale onderzoeksgroep stromen
9 jongeren (7%) door naar een ander traject of instelling. Bij de deelnemers van de Uitdaging
die in het onderzoek zijn opgenomen komt dit niet voor.
Tabel 6.3 Verbetering hoofddoel: school- en/of werksituatie
De Uitdaging (n=34)
Totaal (n=169)
Verbetering
n
%
n
%
Ja
25
74
133
79
School
13
52
91
68
Werk1
10
40
19
14
Ander traject of instelling
0
0
9
7
School en werk
2
8
14
11
Nee
9
26
36
21
Totaal
34
100
169
100
1
Significant verschil tussen de Uitdaging en de totale onderzoeksgroep, p < 0, 05

Resultaten op subdoelen
Naast het hoofddoel worden door de projecten verschillende subdoelen onderscheiden. Deze
subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de subdoelen
die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste projecten
genoemd, namelijk:
• het vergroten van de motivatie
• het versterken van het gevoel van eigenwaarde
• het bijbrengen van (zelf)discipline
• het aanleren van sociale vaardigheden
• het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting, kan
inzicht worden verkregen in de verbeteringen van de subdoelen op korte termijn. Tabel 6.4 toont
de scores van de subdoelen bij de instroommeting en de uitstroommeting van de deelnemers van
de Uitdaging en de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep. De veranderingen die bij de
deelnemers van de Uitdaging op korte hebben plaatsgevonden hebben over het algemeen
dezelfde richting als de gemiddelde resultaten bij de totale onderzoeksgroep. Zo stijgt de
motivatie van de deelnemers van de Uitdaging van 8,2 bij instroom naar 8,5 bij uitstroom en bij
de totale onderzoeksgroep van 8,3 naar 8,5. Op gevoel van eigenwaarde scoren de deelnemers
van de Uitdaging bij instroom met 7,8 iets lager dan de totale onderzoeksgroep (8,0), terwijl de
score bij uitstroom bij de deelnemers van De Uitdaging met 8,5 juist hoger is dan bij de totale
onderzoeksgroep (8,2). Ook op het subdoel (zelf)discipline scoren de deelnemers van de
Uitdaging aanvankelijk lager dan de totale onderzoeksgroep (respectievelijk 6,8 en 7,0), terwijl
de deelnemers bij uitstroom juist hoger scoren: 7,4 bij de Uitdaging en 7,1 bij de totale
onderzoeksgroep. Deze verschillen zijn niet significant.
Het middelengebruik van de deelnemers van de Uitdaging is bij instroom in het project met 3,4
iets hoger dan bij de totale onderzoeksgroep (3,2). Bij het de Uitdaging daalt dit

50

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

middelengebruik gedurende het projecten naar 3,0, terwijl bij de totale onderzoeksgroep sprake
is van een lichte stijging naar 3,3. Ook dit verschil kan niet statistisch worden onderbouwd.
Tabel 6.4 Scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)
De Uitdaging (n=22-31)
Totaal (n=107-138)
Instroom
Uitstroom
Instroom
Uitstroom
m1
sd2
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,2
0,6
8,5
0,8
8,3
0,6
8,5
0,8
Gevoel van eigenwaarde
7,8
1,7
8,5
1,5
8,0
1,7
8,2
1,6
(Zelf)discipline
6,8
1,4
7,4
1,4
7,0
1,5
7,1
1,5
Sociale vaardigheden
6,2
0,8
6,5
0,7
6,4
1,0
6,5
1,1
Middelengebruik
3,4
3,1
3,0
3,0
3,2
3,0
3,3
2,8
Strafbare gedragingen
1,3
1,7
0,4
1,0
1,2
1,7
0,5
1,0
1

m = gemiddelde; 2 sd = standaarddeviatie

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken kan een beeld worden
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn (tabel
6.5). Ook op lange termijn blijken de veranderingen bij de deelnemers van de Uitdaging
vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep. Wel doen zich enkele (niet statistisch te
onderbouwen) verschillen voor. Zo is het gevoel van eigenwaarde van deelnemers van de
Uitdaging bij instroom met 7,5 lager dan bij de totale onderzoeksgroep (8,0). Op het moment
van de vervolgmeting hebben de deelnemers van de Uitdaging deze achterstand vrijwel volledig
ingelopen: 8,3 tegenover 8,4. Ook op het gebied van sociale vaardigheden is de score van de
deelnemers aanvankelijk lager (6,1 tegenover 6,4), terwijl de score van de deelnemers van de
Uitdaging op het moment van de vervolgmeting gelijk is aan de totale onderzoeksgroep (6,5).
Het middelengebruik van de deelnemers van de Uitdaging is bij instroom met 4,0 iets hoger dan
bij de totale onderzoeksgroep (3,5). Dit middelengebruik daalt bij de deelnemers naar 3,5,
terwijl bij de totale onderzoeksgroep juist sprake is van een stijging naar 4,2.
Tabel 6.5 Scores subdoelen lange termijn (instroom- en vervolgmeting)
De Uitdaging (n=10-22)
Totaal (n=55-98)
Instroom
Vervolg
Instroom
Vervolg
m
sd
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,2
0,8
8,5
0,9
8,1
0,6
8,5
0,9
Gevoel van eigenwaarde
7,5
2,2
8,3
1,6
8,0
1,8
8,4
1,4
(Zelf)discipline
6,7
1,2
7,6
1,7
6,8
1,5
7,3
1,5
Sociale vaardigheden
6,1
0,7
6,5
0,7
6,4
0,9
6,5
1,1
Middelengebruik
4,0
3,2
3,5
3,2
3,5
2,9
4,2
3,3
Strafbare gedragingen
1,3
1,9
0,3
0,6
1,7
1,9
0,5
1,0

6.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectmedewerkers, projectleiders en
samenwerkende partijen, die in het kader van de procesevaluatie zijn gevoerd, zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gekomen die door de betrokkenen van belang worden geacht voor
de aanpak van niet-participerende jongeren. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens uit de
effectevaluatie. In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende
kenmerken verband houdt met het behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.

De Uitdaging

51

In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectenkenmerken die uit de proces- en
effectevaluatie als relevant naar voor zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre de Uitdaging invulling geeft aan deze kenmerken.
Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokken partijen zijn
zeven verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de
aanpak van niet-participerende jongeren.3 In matrix 6.1 wordt een overzicht gegeven van deze
aandachtspunten, waarbij tevens wordt aangegeven in hoeverre de Uitdaging invulling geeft aan
deze elementen. Van de zeven elementen die uit de procesevaluatie als waardevol naar voren
zijn gekomen, zijn twee elementen bij de Uitdaging in ieder geval aanwezig, namelijk het
bieden van een integrale aanpak waarin verschillende partijen samenwerken en
kleinschaligheid. Daarnaast komt een aantal elementen gedeeltelijk terug in de aanpak van de
Uitdaging, waaronder: het bieden van concrete, nuttige en arbeidsgerelateerde werkzaamheden;
het bieden van een integrale aanpak, waarbinnen verschillende partijen samenwerken; en een
het bieden van een individuele aanpak op maat.
Matrix 6.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie
Waardevolle elementen
Aanwezigheid van
Toelichting
dit kenmerk bij de
Uitdaging
Intensieve, geïntegreerde 12Deels
De Uitdaging biedt een intensieve 24-uurs
uursaanpak
aanpak.
Bieden van concrete, nuttige en Deels
Een groot deel van het programma bestaat
arbeidsgerelateerde
uit concrete opdrachten/werkzaamheden.
werkzaamheden
Het gaat daarbij niet per definitie om
arbeidsgerelateerde werkzaamheden, maar
wel om het aanleren van werknemersvaardigheden
Integrale aanpak waarin
Ja
Door de Uitdaging wordt intensief
verschillende partijen
samengewerkt met de gemeenten waar de
samenwerken
jongeren woonachtig zijn.
Individuele aanpak op maat
Deels
Het grootste deel van het programma vindt
plaats in groepsverband, waarbij deelnemers wel aan hun persoonlijke doelen
kunnen werken.
Betrekken van sociale omgeving Deels
De Uitdaging vindt plaats buiten de directe
sociale omgeving van de deelnemers. Wel
worden via de gemeente contacten met het
thuisfront van de deelnemers onderhouden.
Fasering in de aanpak
Nee
In de beschrijving van de aanpak van de
Uitdaging wordt niet expliciet gesproken
over fasering.
Kleinschaligheid
Ja
Iedere lichting heeft maximaal 30
deelnemers, die gedurende het traject in
twee groepen worden gesplitst.

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de analyses van de evaluatie van de pilotprojecten campussen is nagegaan in hoeverre de
projectkenmerken verband houden met de door de projecten behaalde resultaten op het
hoofddoel en de subdoelen. Hieronder worden deze werkzame kenmerken besproken, waarbij
tevens wordt nagegaan in hoeverre de Uitdaging invulling geeft aan deze kenmerken.
3

Een uitgebreide uiteenzetting van de ervaringen van betrokken partijen bij de Uitdaging is opgenomen
in bijlage 5 van het eindrapport (Bieleman, B. en M. Boendermaker (2010). Onderzoek pilotprojecten
campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL, Groningen- Rotterdam).

52

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meeste te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. Matrix 6.2 toont dat de Uitdaging over deze beide
werkzame kenmerken beschikt: het project duurt drie maanden en het bieden van discipline en
structuur vormt een essentieel onderdeel van het project.
Matrix 6.2 Werkzame kenmerken hoofddoel
Werkzaam projectkenmerk
Veel nadruk op discipline en structuur
Trajectduur minder dan 12 maanden

Aanwezigheid van dit kenmerk bij de Uitdaging
Ja
Ja

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.
In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 6.3) en lange termijn (matrix 6.4). Daarbij wordt tevens aangegeven of bij de Uitdaging
sprake is van deze kenmerken. De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden betreffen in
totaal negen verschillende projectkenmerken. Vier van deze kenmerken zijn bij de Uitdaging
aanwezig, waaronder het toepassen van dwang en drang en het bieden van een project buiten de
eigen omgeving van de deelnemer.
Matrix 6.3 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Motivatie

Sociale vaardigheden
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Gevoel voor eigenwaarde
(zelf)discipline

Trajectduur 6-12 maanden
Intensiteit van 12 uur per dag
Expliciet aandacht voor context
Scholingsaanbod4
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Buiten de eigen omgeving
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij de
Uitdaging
Nee
Nee
Nee
Nee
Ja
Ja
Ja

4

Met scholingsaanbod wordt bedoeld het aanbieden van de mogelijkheid tot het behalen van een diploma
voor VMBO, HAVO, VWO of MBO.

De Uitdaging

53

Matrix 6.4 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Sociale vaardigheden

(zelf)discipline
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Motivatie
Gevoel voor eigenwaarde

54

Binnen de eigen omgeving
Theoretische onderbouwing
Bieden van nazorgprogramma
Toepassing van dwang en drang
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Geen
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij de
Uitdaging
Nee
Nee
Ja
Ja
Ja
Ja

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

7. EDUCATIEF CENTRUM

In dit hoofdstuk komen de resultaten van het Educatief Centrum (Rotterdam) aan de orde.
Daarbij wordt om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken van het
Educatief Centrum. In paragraaf 7.2 komen de resultaten van de deelnemers van het Educatief
Centrum op de hoofddoelen en subdoelen aan de orde, waarbij deze resultaten worden afgezet
tegen de resultaten van de negen projecten gezamenlijk. In paragraaf 7.3 wordt nagegaan in
hoeverre het Educatief Centrum invulling geeft aan de projectkenmerken die in de evaluatie van
de negen projecten naar voren zijn gekomen als werkzame kenmerken voor de aanpak van de
deelnemers.

7.1 Projectkenmerken
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden op basis waarvan
de projecten onderling van elkaar kunnen verschillen, namelijk1:
• duur
• intensiteit
• in of buiten de eigen omgeving
• individuele of groepsgerichte aanpak
• toepassing van dwang- en drangmiddelen
• vorm en functie theoretische onderbouwing
• aandacht voor context deelnemer
• competentiegerichte benadering
• het aanbieden van scholing
• aandacht voor discipline en structuur
• aandacht voor nazorg
• samenwerking tussen instanties
Het Educatief Centrum is een project voor jongeren van 12 tot 20 jaar die geen reële kans lijken
te hebben op terugkeer naar het regulier onderwijs. Jongeren tussen de 12 en 15 jaar worden
geplaatst in de zogenoemde zorg-instroomklas, terwijl jongeren van 16 jaar en ouder in het
leerwerkbedrijf worden geplaatst. Het leerwerkbedrijf omvat zeven leerwerkplekken, waar de
jongeren de mogelijkheid wordt geboden werk-, woon- en gedragsgerelateerde vaardigheden
aan te leren. Jongeren kunnen zowel op vrijwillige basis als met drang of dwang bij het
Educatief Centrum worden geplaatst.
De duur van het project varieert van 12 tot 24 maanden. De deelnemers zijn vijf dagen per week
van 08.00 tot 17.00 uur aanwezig op het terrein van het Educatief Centrum. Het grootste deel
van het programma vindt plaats in groepsverband, waarbij deelnemers wel aan hun eigen taak
en persoonlijke doelen werken. Het doel van het project is om de jongeren door middel van
deelcertificaten en branchecertificaten een kans te bieden op de arbeidsmarkt. In sommige
gevallen kunnen jongeren na afronding van het project terugkeren naar het voorgezet onderwijs
of doorstromen naar een MBO-opleiding. Na uitstroom wordt de deelnemers een
nazorgprogramma geboden.

1

Matrix 1.1 geeft een schematisch overzicht van deze kenmerken per project.

Educatief Centrum

55

Het theoretisch kader waarop de aanpak van het Educatief Centrum is gebaseerd is gaandeweg
het project op verzoek van de onderzoekers schriftelijk vastgelegd. Drie modellen worden als
basis genoemd, namelijk: het Restorative Practice model (herstelrecht); oplossingsgerichte
methodiek; en ervarend leren. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van sociale
vaardigheidstraining volgens het programma Leefstijl en het programma EQUIP.

7.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van het Educatief
Centrum. Daarbij wordt om te beginnen ingegaan op de mate waarin de voor de campussen
beoogde doelgroep is bereikt. Vervolgens komt de verhouding tussen het aantal jongeren dat is
uitgestroomd en het aantal jongeren dat is uitgevallen aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de
resultaten van de jongeren op het hoofddoel en de subdoelen. De resultaten van de deelnemers
van het Educatief Centrum worden telkens vergeleken met de resultaten van alle deelnemers
van de negen pilotprojecten.
Bereikte doelgroep
Uitgaande van Kamerstukken over de pilotprojecten (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en de
gesprekken die zijn gevoerd met beleidsmedewerkers van betrokken ministeries zouden de
pilotprojecten bedoeld zijn voor jongeren van 12 tot 27 jaar, die gedurende langere tijd niet naar
school gaan, geen werk hebben, geen uitkering ontvangen en niet op zoek zijn naar scholing of
werk, niet over een startkwalificatie beschikken en door bestaande voorzieningen niet worden
bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 2006/2007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het
gaat om jongeren die niet naar school gaan, geen baan hebben en ook niet op zoek zijn naar
werk of opleiding, die soms voor ernstige overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende
werkloosheid. Ook hierin wordt opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de
gebruikelijke instrumenten niet worden bereikt.
De doelgroep die door de pilotprojecten wordt bereikt komt slechts ten dele overeen met de
beoogde doelgroep. Tabel 7.1 toont de school/werksituatie in de periode voor instroom van de
jongeren van het Educatief Centrum en de jongeren uit de totale onderzoeksgroep. Uit de tabel
blijkt dat van de 36 jongeren van het Educatief Centrum die in het onderzoek zijn opgenomen
zeven jongeren (19%) geen werk of scholing hadden in de zes maanden voor instroom in het
project. Voor de totale onderzoeksgroep geldt dit voor 13% (37 jongeren). Dit verschil is niet
significant.2

2

Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

56

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Tabel 7.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom
Educatief Centrum (n=36)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Geen werk of school in zes
7
19
37
13
maanden voor instroom
Wel werk of school in zes
29
81
240
87
maanden voor instroom
Totaal
36
100
277
100

Uitstroom versus uitval
Van de 36 jongeren bij het Educatief Centrum die in het onderzoek zijn opgenomen, zijn vier
jongeren negatief uitgevallen uit het project (11%) (zie tabel 7.2). De 32 jongeren (89%) die het
Educatief Centrum wel hebben afgerond, kunnen worden onderverdeeld in drie categorieën,
namelijk: jongeren die het project volledig hebben afgemaakt (16 jongeren, 50%); jongeren die
het project voortijdig hebben verlaten, maar wel positief hebben afgesloten (9 jongeren, 28%);
en jongeren die ten tijde van het afronden van het onderzoek (februari 2010) nog in het project
zaten (7 jongeren, 22%).
Wanneer deze cijfers worden vergeleken met de cijfers voor de negen pilotprojecten
gezamenlijk blijkt dat het percentage uitstromers bij het Educatief Centrum hoger is dan bij de
totale onderzoeksgroep, respectievelijk 89% en 81%. Dit verschil is niet significant. Bij
uitsplitsing binnen de groep uitstromers blijkt dat het percentage jongeren bij het Educatief
Centrum dat het project helemaal heeft afgerond met 50% lager is dan bij de totale
onderzoeksgroep (65%). Het percentage jongeren dat het project niet volledig afrondt, maar wel
positief beëindigt en het percentage jongeren dat nog niet was uitgestroomd ten tijde van het
afronden van het onderzoek is bij het Educatief Centrum iets hoger dan bij de totale
onderzoeksgroep: bij het Educatief Centrum gaat het om respectievelijk 28% en 22%, bij de
totale onderzoekgroep gaat het in beide gevallen om 17%. Ook deze verschillen zijn niet
significant.
Tabel 7.2 Uitstroomsituatie

Positieve uitstroom
Project helemaal afgerond
Voortijdige positieve uitval
Nog niet uitgestroomd
Negatieve uitval
Totaal

Educatief Centrum (n=36)
n
%
32
89
16
50
9
28
7
22
4
11
36
100

Totaal (n=277)
n
%
224
81
146
65
39
17
39
17
53
19
277
100

Resultaten op hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel behaald
is, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en de vervolgmeting
gecombineerd.
Tabel 7.3 toont de resultaten op het hoofddoel van de deelnemers van het Educatief Centrum in
vergelijking met de totale populatie. Van de 17 jongeren van het Educatief Centrum waarbij
meerdere metingen zijn afgenomen, blijkt bij 59% (10 jongeren) een verbetering te hebben
plaatsgevonden op het gebied van scholing en/of werk. Dit percentage is significant lager dan
het percentage in de gehele onderzoeksgroep (79%).

Educatief Centrum

57

Wanneer wordt gekeken naar het type verbetering van deze jongeren, blijken de resultaten van
het Educatief Centrum vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep. Van de 10 jongeren bij het
Educatief Centrum die een verbetering laten zien is er bij zeven jongeren (70%) sprake van een
verbetering in de schoolsituatie. Bij de totale onderzoekgroep geldt dit voor 68%. Het
percentage jongeren dat een verbetering laat zien in de werksituatie is bij het Educatief Centrum
iets lager dan bij de onderzoeksgroep als geheel (10% tegenover 14%), terwijl het percentage
jongeren dat is doorgestroomd naar een ander traject bij het Educatief Centrum juist hoger is
(20% tegenover 7%). Bij de totale onderzoeksgroep laten 14 jongeren (11%) een verbetering
zien in de school- én in de werksituatie. Bij het Educatief Centrum geldt dit voor geen van de
jongeren. Deze verschillen kunnen niet statistisch worden onderbouwd.
Tabel 7.3 Verbetering hoofddoel: school- en/of werksituatie
Educatief Centrum (n=17)
Totaal (n=169)
Verbetering
n
%
n
%
Ja1
10
59
133
79
School
7
70
91
68
Werk
1
10
19
14
Ander traject of instelling
2
20
9
7
School en werk
0
0
14
11
Nee
7
41
36
21
Totaal
17
100
169
100
1
Significant verschil tussen het Educatief Centrum en de totale onderzoeksgroep, p < 0,10.

Resultaten op subdoelen
Naast het hoofddoel worden door de projecten verschillende subdoelen onderscheiden. Deze
subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de subdoelen
die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste projecten
genoemd, namelijk:
• het vergroten van de motivatie
• het versterken van het gevoel van eigenwaarde
• het bijbrengen van (zelf)discipline
• het aanleren van sociale vaardigheden
• het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting, kan
inzicht worden verkregen in de verbeteringen van de subdoelen op korte termijn. Tabel 7.4 toont
de scores van de subdoelen bij de instroommeting en de uitstroommeting van de deelnemers van
het Educatief Centrum en de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep.
De veranderingen die op korte termijn bij de deelnemers van het Educatief Centrum hebben
plaatsgevonden verschillen op een aantal punten van de gemiddelde resultaten van de totale
onderzoeksgroep. Zo scoren de deelnemers van het Educatief Centrum op het subdoel motivatie
bij instroom vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep (respectievelijk 8,4 en 8,3). Bij de
deelnemers van het Educatief Centrum daalt deze score gedurende het project naar 7,9, terwijl
de score op motivatie bij de totale onderzoeksgroep juist toeneemt naar 8,5. Dit verschil is
significant. Ook op het gebied van middelengebruik doen zich op het eerste gezicht significante
verschillen voor: gedurende het project stijgt het middelengebruik van de deelnemers van het
Educatief Centrum van 0,7 naar 2,9. Deze stijging is significant hoger dan de stijging bij de
totale onderzoeksgroep (3,2 naar 3,3). De instroomscores van beide groep zijn met 0,7
tegenover 3,2 significant verschillend. Wanneer gecorrigeerd wordt voor dit verschil in
beginscore vervalt het significante verschil in de stijging van het middelengebruik.

58

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Bij de overige subdoelen doen zich kleinere (niet significant te onderbouwen) verschillen voor.
Het gevoel van eigenwaarde daalt bij de deelnemers van het Educatief Centrum gedurende het
project naar van 9,4 naar 8,7, terwijl het bij de totale onderzoeksgroep juist stijgt (van 8,0 naar
8,2). Dezelfde tendens is zichtbaar bij het subdoel (zelf)discipline: de score van de deelnemers
van het Educatief Centrum op (zelf)discipline is bij instroom met 7,3 hoger dan bij de totale
onderzoekgroep (7,0), maar daalt gedurende het project naar 6,9, terwijl de score bij de totale
onderzoeksgroep stijgt naar 7,1.
Tabel 7.4 Scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)
Educatief Centrum (n=5-7)
Totaal (n=107-138)
Instroom
Uitstroom
Instroom
Uitstroom
m3
sd4
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie1
8,4
0,2
7,9
0,3
8,3
0,6
8,5
0,8
Gevoel van eigenwaarde
9,4
0,7
8,7
1,3
8,0
1,7
8,2
1,6
(Zelf)discipline
7,3
1,1
6,9
1,4
7,0
1,5
7,1
1,5
Sociale vaardigheden
5,6
1,2
6,0
0,8
6,4
1,0
6,5
1,1
Middelengebruik(2)
0,7
1,9
2,9
3,0
3,2
3,0
3,3
2,8
Strafbare gedragingen
0,4
0,7
0,1
0,3
1,2
1,7
0,5
1,0
1

Significant verschil tussen de verschilscores bij het Educatief Centrum en de totale onderzoeksgroep, p < 0,05.
Significant verschil tussen de verschilscores bij het Educatief Centrum en de totale onderzoeksgroep, p < 0,10.
Deze significantie vervalt wanneer gecorrigeerd wordt voor het verschil in de scores op de instroommeting.
3
m = gemiddelde; 4 sd = standaarddeviatie
(2)

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken kan een beeld worden
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn (tabel
7.5). De veranderingen die op langere termijn hebben plaatsgevonden bij de deelnemers van het
Educatief Centrum zijn vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep. Wel doen zich enkele (niet
statistisch te onderbouwen) verschillen voor. De daling van de score op het subdoel strafbare
gedraging is bij het Educatief Centrum minder sterk dan bij de totale onderzoekgroep: bij het
Educatief Centrum daalt de score op strafbare gedragingen van 1,7 naar 1,1, terwijl deze score
bij de totale onderzoekgroep daalt van 1,7 naar 0,5. De score van de deelnemers van het
Educatief Centrum op het subdoel sociale vaardigheden is aanvankelijk met 6,2 iets lager dan
bij de totale onderzoeksgroep (6,4). Bij de vervolgmeting is de score van de deelnemers van het
Educatief Centrum gestegen naar 6,5, hetgeen gelijk is aan de score van de totale
onderzoeksgroep op de vervolgmeting. Het middelengebruik van de deelnemers van het
Educatief Centrum is met een score van 3,1 bij instroom iets lager dan bij de totale
onderzoekgroep (3,5). Het middelengebruik van de deelnemers van het Educatief stijgt
vervolgens sterker dan bij de totale onderzoeksgroep, waardoor zij bij de vervolgmeting hoger
scoren dan de totale onderzoeksgroep, respectievelijk 4,4 en 4,2. Op het subdoel gevoel van
eigenwaarde scoren de deelnemers van het Educatief Centrum bij instroom vergelijkbaar met de
totale onderzoeksgroep (7,9 en 8,0). Bij het Educatief Centrum daalt dit in de vervolgmeting
naar 7,9, terwijl bij de totale onderzoeksgroep sprake is van een stijging naar 8,4.
Tabel 7.5 Scores subdoelen lange termijn (instroom- en vervolgmeting)
Educatief Centrum (n=5-12)
Totaal (n=55-98)
Instroom
Vervolg
Instroom
Vervolg
m
sd
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
7,9
0,7
8,3
0,9
8,1
0,6
8,5
0,9
Gevoel van eigenwaarde
7,9
2,1
7,8
1,1
8,0
1,8
8,4
1,4
(Zelf)discipline
6,6
1,4
7,1
1,1
6,8
1,5
7,3
1,5
Sociale vaardigheden
6,2
0,9
6,5
0,5
6,4
0,9
6,5
1,1
Middelengebruik
3,1
2,4
4,4
3,4
3,5
2,9
4,2
3,3
Strafbare gedragingen
1,7
2,0
1,1
1,5
1,7
1,9
0,5
1,0

Educatief Centrum

59

7.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectmedewerkers, projectleiders en
samenwerkende partijen, die in het kader van de procesevaluatie zijn gevoerd, zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gekomen die door de betrokkenen van belang worden geacht voor
de aanpak van niet-participerende jongeren. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens uit de
effectevaluatie. In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende
kenmerken verband houdt met het behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectenkenmerken die uit de proces- en
effectevaluatie als relevant naar voor zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre het Educatief Centrum invulling geeft aan deze kenmerken.
Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokken partijen zijn
zeven verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de
aanpak van niet-participerende jongeren.3 In matrix 7.1 wordt een overzicht gegeven van deze
aandachtspunten, waarbij tevens wordt aangegeven in hoeverre het Educatief Centrum invulling
geeft aan deze elementen. Van de zeven elementen die uit de procesevaluatie als waardevol naar
voren zijn gekomen, zijn drie elementen bij het Educatief Centrum aanwezig, namelijk: het
bieden van concrete, nuttige en arbeidsgerelateerde werkzaamheden; fasering in de aanpak; en
kleinschaligheid. Daarnaast komt een aantal elementen gedeeltelijk terug in de aanpak van het
Educatief Centrum, waaronder een individuele aanpak op maat en het betrekken van de sociale
omgeving.
Matrix 7.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie
Waardevolle elementen
Aanwezigheid van
Toelichting
dit kenmerk bij
het Educatief
Centrum
Intensieve, geïntegreerde 12Deels
Het
Educatief
Centrum
biedt
een
uursaanpak
geïntegreerde aanpak, gericht op werk-,
woon- en gedragsgerelateerde vaardigheden.
Er is geen sprake van een 12-uursvoorziening.
Bieden van concrete, nuttige en Ja
In de verschillende leerwerkbedrijven van
arbeidsgerelateerde
het Educatief Centrum worden door de
werkzaamheden
deelnemers concrete, arbeidsgerelateerde
werkzaamheden uitgevoerd, vaak in opdracht
van een externe opdrachtgever.
Integrale aanpak waarin
Deels
Samenwerking vormt niet de kern van het
verschillende partijen
Educatief Centrum. Wel zijn er verschillende
samenwerken
contacten en afspraken met verwijzers en
gespecialiseerde hulpverlening.
Individuele aanpak op maat
Deels
Het grootste deel van het programma vindt
plaats in groepsverband, waarbij deelnemers
wel aan hun eigen taak en persoonlijke
doelen werken.

3

Een uitgebreide uiteenzetting van de ervaringen van betrokken partijen bij het Educatief Centrum is
opgenomen in bijlage 5 van het eindrapport (Bieleman, B. en M. Boendermaker (2010). Onderzoek
pilotprojecten campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL, GroningenRotterdam).

60

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Matrix 7.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie (vervolg)
Betrekken van sociale omgeving Deels
Het betrekken van de context van de
deelnemers wordt niet omschreven als kern
van de aanpak van het Educatief Centrum.
Wel vindt het project plaats in de directe
omgeving van de jongeren en wordt
geprobeerd ouders bij het project te
betrekken.
Fasering in de aanpak
Ja
Bij het Educatief Centrum wordt gebruik
gemaakt van fasering gekoppeld aan een
puntensysteem. Het project is gaandeweg de
uitvoering van het project gebruik gaan
maken van dit fasensysteem, om op die
manier het traject van de deelnemers nader
te structureren.
Kleinschaligheid
Ja
Het Educatief Centrum vindt plaats in een
kleinschalige setting.

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de analyses van de evaluatie van de pilotprojecten campussen is nagegaan in hoeverre de
projectkenmerken verband houden met de door de projecten behaalde resultaten op het
hoofddoel en de subdoelen. Hieronder worden deze werkzame kenmerken besproken, waarbij
tevens wordt nagegaan in hoeverre het Educatief Centrum invulling geeft aan deze kenmerken.
Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meeste te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. Matrix 7.2 wordt aangegeven in hoeverre het Educatief
Centrum invulling geeft aan deze werkzame kenmerken. Voor het Educatief Centrum geldt dat
in de projectaanpak weliswaar aandacht is voor discipline en structuur, maar in mindere mate
dan de projecten waarbij dit als succesvol kenmerken naar voren is gekomen. De duur van het
project is 12 tot 24 maanden, hetgeen langer is dan de uit het onderzoek gebleken werkzame
projectduur.
Matrix 7.2 Werkzame kenmerken hoofddoel
Werkzaam projectkenmerk
Veel nadruk op discipline en structuur
Trajectduur minder dan 12 maanden

Aanwezigheid van dit kenmerk bij het Educatief
Centrum
In geringe mate
Nee

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.

Educatief Centrum

61

In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 7.3) en lange termijn (matrix 7.4). Daarbij wordt tevens aangegeven of bij het Educatief
Centrum sprake is van deze kenmerken. De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden
betreffen in totaal negen verschillende projectkenmerken.
Matrix 7.3 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Motivatie

Sociale vaardigheden
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Gevoel voor eigenwaarde
(zelf)discipline

Trajectduur 6-12 maanden
Intensiteit van 12 uur per dag
Expliciet aandacht voor context
Scholingsaanbod4
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Buiten de eigen omgeving
Geen
Geen
Geen

Matrix 7.4 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Sociale vaardigheden

(zelf)discipline
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Motivatie
Gevoel voor eigenwaarde

Binnen de eigen omgeving
Theoretische onderbouwing
Bieden van nazorgprogramma
Toepassing van dwang en drang
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Geen
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
het Educatief
Centrum
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Ja
Nee

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
het Educatief
Centrum
Ja
Nee
Ja
Ja
Nee
Ja

Bij het Educatief Centrum zijn drie van deze kenmerken aanwezig, namelijk: het toepassen van
dwang en drang; het bieden van een project binnen de eigen omgeving; en het bieden van een
nazorgprogramma.

4

Met scholingsaanbod wordt bedoeld het aanbieden van de mogelijkheid tot het behalen van een diploma
voor VMBO, HAVO, VWO of MBO.

62

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

8. SCHOOLFORT
In dit hoofdstuk komen de resultaten van Schoolfort (Amsterdam) aan de orde. Daarbij wordt
om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken van Schoolfort. In
paragraaf 8.2 komen de resultaten van de deelnemers van Schoolfort op de hoofddoelen en
subdoelen aan de orde, waarbij deze resultaten worden afgezet tegen de resultaten van de negen
projecten gezamenlijk. In paragraaf 8.3 wordt nagegaan in hoeverre Schoolfort invulling geeft
aan de projectkenmerken die in de evaluatie van de negen projecten naar voren zijn gekomen als
werkzame kenmerken voor de aanpak van de deelnemers.

8.1 Projectkenmerken
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden op basis waarvan
de projecten onderling van elkaar kunnen verschillen, namelijk1:
• duur
• intensiteit
• in of buiten de eigen omgeving
• individuele of groepsgerichte aanpak
• toepassing van dwang- en drangmiddelen
• vorm en functie theoretische onderbouwing
• aandacht voor context deelnemer
• competentiegerichte benadering
• het aanbieden van scholing
• aandacht voor discipline en structuur
• aandacht voor nazorg
• samenwerking tussen instanties
Schoolfort is een project van Stichting Herstelling en is bedoeld voor jongeren die dreigen uit te
vallen uit het praktijkonderwijs, VMBO of MBO (niveau 1). Deze jongeren volgen een
programma van drie maanden, met de mogelijkheid tot verlenging naar zes of negen maanden.
Gedurende deze periode zijn de jongeren drie dagen bij Schoolfort. De resterende dagen krijgen
ze les op hun eigen school. De jongeren gaan onder begeleiding van een werkmeester aan de
slag met het restaureren van forten rondom Amsterdam. Ze worden ‘s morgens gezamenlijk
naar deze locatie gebracht en aan het einde van de middag teruggebracht naar de stad. Bij de
plaatsing van deelnemers wordt niet of nauwelijks gewerkt met dwang- of drangmiddelen.
Bij Schoolfort wordt in kleine groepen onder begeleiding van een werkmeester gewerkt aan
opdrachten, waarbij iedere jongere aan zijn eigen persoonlijke doelen kan werken. Binnen het
project ligt de nadruk op het aanleren van arbeidsgerelateerde vaardigheden. Deelnemers wordt
tijdens het project bovendien de mogelijkheid geboden (branche)certificaten te behalen. Bij de
beschrijving van de aanpak van Schoolfort wordt niet expliciet verwezen naar een
onderliggende theorie. Wel wordt aangegeven dat het bieden van rust en structuur in een nietschoolse setting buiten de leefomgeving van de jongeren essentiële elementen vormen van de
aanpak.

1

Matrix 1.1 geeft een schematisch overzicht van deze kenmerken per project.

Schoolfort

63

8.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van Schoolfort. Daarbij
wordt om te beginnen ingegaan op de mate waarin de voor de campussen beoogde doelgroep is
bereikt. Vervolgens komt de verhouding tussen het aantal jongeren dat is uitgestroomd en het
aantal jongeren dat is uitgevallen aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de resultaten van de
jongeren op het hoofddoel en de subdoelen. De resultaten van de deelnemers van Schoolfort
worden telkens vergeleken met de resultaten van alle deelnemers van de negen pilotprojecten.
Bereikte doelgroep
Uitgaande van Kamerstukken over de pilotprojecten (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en de
gesprekken die zijn gevoerd met beleidsmedewerkers van betrokken ministeries zouden de
pilotprojecten bedoeld zijn voor jongeren van 12 tot 27 jaar, die gedurende langere tijd niet naar
school gaan, geen werk hebben, geen uitkering ontvangen en niet op zoek zijn naar scholing of
werk, niet over een startkwalificatie beschikken en door bestaande voorzieningen niet worden
bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 2006/2007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het
gaat om jongeren die niet naar school gaan, geen baan hebben en ook niet op zoek zijn naar
werk of opleiding, die soms voor ernstige overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende
werkloosheid. Ook hierin wordt opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de
gebruikelijke instrumenten niet worden bereikt.
De doelgroep die door de pilotprojecten wordt bereikt komt slechts ten dele overeen met de
beoogde doelgroep. Tabel 8.1 toont de school/werksituatie in de periode voor instroom van de
jongeren van Schoolfort en de jongeren uit de totale onderzoeksgroep. Uit de tabel blijkt dat van
de 62 jongeren van Schoolfort die in het onderzoek zijn opgenomen vier jongeren (7%) geen
werk of scholing hadden in de zes maanden voor instroom in het project. Voor de totale
onderzoeksgroep geldt dit voor 13% (37 jongeren). Dit verschil is niet significant.2
Tabel 8.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom
Schoolfort (n=62)
Totaal (n=277)
N
%
n
%
Geen werk of school in zes
4
7
37
13
maanden voor instroom
Wel werk of school in zes
58
93
240
87
maanden voor instroom
Totaal
62
100
277
100

Uitstroom versus uitval
Van de 62 jongeren bij Schoolfort die in het onderzoek zijn opgenomen, zijn acht jongeren
negatief uitgevallen uit het project (13%) (zie tabel 8.2). De 54 jongeren (87%) die Schoolfort
wel hebben afgerond, kunnen worden onderverdeeld in twee categorieën, namelijk jongeren die
2

Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

64

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

het project volledig hebben afgemaakt (47 jongeren, 87%) en jongeren die het project voortijdig
hebben verlaten, maar wel positief hebben afgesloten (7 jongeren, 13%).
Wanneer deze cijfers worden vergeleken met de cijfers voor de negen pilotprojecten
gezamenlijk blijkt dat het percentage uitstromers bij Schoolfort hoger is dan bij de totale
onderzoeksgroep, respectievelijk 87% en 81%. Dit verschil is niet significant. Bij uitsplitsing
binnen de groep uitstromers worden wel significante verschillen gevonden: het percentage
jongeren bij Schoolfort dat het project helemaal heeft afgerond is met 87% significant hoger dan
bij de totale onderzoeksgroep (65%). Bij de totale onderzoeksgroep geldt dat 39 jongeren (17%)
nog niet waren uitgestroomd ten tijde van het afronden van het onderzoek, terwijl dit bij
Schoolfort niet voorkomt (ook dit verschil is significant). Dit kan worden verklaard door het feit
dat Schoolfort een relatief kort project is.
Tabel 8.2 Uitstroomsituatie
Schoolfort (n=62)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Positieve uitstroom
54
87
224
81
Project helemaal afgerond1
47
87
146
65
Voortijdige positieve uitval
7
13
39
17
Nog niet uitgestroomd1
0
0
39
17
Negatieve uitval
8
13
53
19
Totaal
62
100
277
100
1
Significant verschil tussen de deelnemers van Schoolfort en de totale onderzoeksgroep, p < 0,05.

Resultaten op hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel behaald
is, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en de vervolgmeting
gecombineerd.
Tabel 8.3 toont de resultaten op het hoofddoel van de deelnemers van Schoolfort in vergelijking
met de totale populatie. Van de 36 jongeren van Schoolfort waarbij meerdere metingen zijn
afgenomen, blijkt bij 94% (34 jongeren) een verbetering te hebben plaatsgevonden op het
gebied van scholing en/of werk. Dit percentage is significant hoger dan het percentage in de
gehele onderzoeksgroep (79%).
Wanneer wordt gekeken naar het type verbetering bij deze jongeren, blijken de resultaten van
Schoolfort vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep. Van de 34 jongeren bij Schoolfort die
een verbetering laten zien is er bij 23 jongeren (68%) sprake van een verbetering in de
schoolsituatie. Bij de totale onderzoekgroep geldt dit eveneens voor 68%. Ook het percentage
jongeren dat een verbetering laat zien in de werksituatie is bij Schoolfort vergelijkbaar met de
onderzoeksgroep als geheel (respectievelijk 15% en 14%). Het percentage jongeren dat een
verbetering laat zien in de school- én in de werksituatie is bij Schoolfort met 15% iets hoger dan
bij de totale onderzoeksgroep (11%), terwijl het percentage jongeren dat doorstroomt naar een
ander traject bij Schoolfort met 3% juist lager is dan bij de onderzoeksgroep als geheel (7%).
Deze verschillen zijn niet significant.

Schoolfort

65

Tabel 8.3 Verbetering hoofddoel: school- en/of werksituatie
Schoolfort (n=36)
Totaal (n=169)
Verbetering
n
%
n
%
Ja1
34
94
133
79
School
23
68
91
68
Werk
5
15
19
14
Ander traject of instelling
1
3
9
7
School en werk
5
15
14
11
Nee
2
6
36
21
Totaal
36
100
169
100
1
Significant verschil tussen Schoolfort en de totale onderzoeksgroep, p < 0,05.

Resultaten op subdoelen
Naast het hoofddoel worden door de projecten verschillende subdoelen onderscheiden. Deze
subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de subdoelen
die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste projecten
genoemd, namelijk:
• het vergroten van de motivatie
• het versterken van het gevoel van eigenwaarde
• het bijbrengen van (zelf)discipline
• het aanleren van sociale vaardigheden
• het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting, kan
inzicht worden verkregen in de verbeteringen van de subdoelen op korte termijn. Tabel 8.4 toont
de scores van de subdoelen bij de instroommeting en de uitstroommeting van de deelnemers van
Schoolfort en de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep.
De veranderingen die op korte termijn bij de deelnemers van Schoolfort hebben plaatsgevonden
zijn vergelijkbaar met de gemiddelde resultaten van de totale doelgroep. Er worden enkele
kleine (niet statistisch te onderbouwen) verschillen gevonden. Zo scoren de deelnemers van
Schoolfort op de instroommeting met 8,7 hoger op gevoel van eigenwaarde dan de totale
onderzoeksgroep (8,0). Bij de totale onderzoeksgroep stijgt het gevoel van eigenwaarde
gedurende het project naar 8,2 op de uitstroommeting, terwijl de score bij de deelnemers van
Schoolfort gelijk blijft. Op de subdoelen motivatie, (zelf)discipline en sociale vaardigheden
scoren de deelnemers van Schoolfort op de uitstroommeting iets lager dan op de
instroommeting, terwijl bij de totale onderzoeksgroep sprake is van een kleine stijging in de
scores op deze subdoelen. Het middelengebruik is bij de deelnemers van Schoolfort met 2,8
enigszins lager dan bij de totale onderzoeksgroep (3,2). Bij uitstroom is dit middelengebruik
gezakt naar 2,4, terwijl het middelengebruik bij de totale onderzoeksgroep juist iets stijgt naar
3,3.
Tabel 8.4 Scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)
Schoolfort (n=26-33)
Totaal (n=107-138)
Instroom
Uitstroom
Instroom
Uitstroom
m1
sd2
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,3
0,8
8,2
0,7
8,3
0,6
8,5
0,8
Gevoel van eigenwaarde
8,7
1,3
8,7
1,2
8,0
1,7
8,2
1,6
(Zelf)discipline
7,0
1,7
6,8
1,7
7,0
1,5
7,1
1,5
Sociale vaardigheden
6,7
1,0
6,6
1,1
6,4
1,0
6,5
1,1
Middelengebruik
2,8
2,8
2,4
2,3
3,2
3,0
3,3
2,8
Strafbare gedragingen
1,2
1,5
0,4
0,8
1,2
1,7
0,5
1,0
1

m = gemiddelde; 2 sd = standaarddeviatie

66

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken kan een beeld worden
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn (tabel
8.5). Op de variabelen motivatie, middelengebruik en strafbare gedragingen laten de deelnemers
van Schoolfort op lange termijn een beeld zien dat vergelijkbaar is met de totale
onderzoeksgroep: de motivatie en het middelengebruik stijgt, terwijl het aantal strafbare
gedragingen afneemt. Op het subdoel sociale vaardigheden scoren de deelnemers van Schoolfort
op de vervolgmeting met 6,3 lager dan op het moment van instroom (6,7), wat wijst op een
verslechtering van de sociale vaardigheden. Dit verschilt significant van de verandering op dit
subdoel bij de totale onderzoeksgroep, waar juist sprake is van lichte stijging (van 6,4 naar 6,5).
Op de subdoelen gevoel van eigenwaarde en (zelf)discipline vertonen de deelnemers van
Schoolfort niet of nauwelijks verandering: ze scoren op de instroommeting 9,0 en op de
vervolgmeting 8,9 op gevoel van eigenwaarde en op beide metingen 6,9 op (zelf)discipline. Bij
de totale onderzoeksgroep is bij deze beide subdoelen sprake een lichte verbetering. Deze
verschillen tussen Schoolfort en de totale onderzoeksgroep zijn niet significant.
Tabel 8.5 Scores subdoelen lange termijn (instroom- en vervolgmeting)
Schoolfort (n=8-22)
Totaal (n=55-98)
Instroom
Vervolg
Instroom
Vervolg
m
sd
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
7,9
0,6
8,3
1,1
8,1
0,6
8,5
0,9
Gevoel van eigenwaarde
9,0
1,0
8,9
1,1
8,0
1,8
8,4
1,4
(Zelf)discipline
6,9
1,9
6,9
1,8
6,8
1,5
7,3
1,5
Sociale vaardigheden1
6,7
1,1
6,3
1,1
6,4
0,9
6,5
1,1
Middelengebruik
2,3
2,6
2,6
3,0
3,5
2,9
4,2
3,3
Strafbare gedragingen
1,2
1,7
0,3
0,9
1,7
1,9
0,5
1,0
1

Significant verschil tussen verschilscore Schoolfort en verschilscore bij totale onderzoekspopulatie, p < 0,10.

8.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectmedewerkers, projectleiders en
samenwerkende partijen, die in het kader van de procesevaluatie zijn gevoerd, zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gekomen die door de betrokkenen van belang worden geacht voor
de aanpak van niet-participerende jongeren. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens uit de
effectevaluatie. In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende
kenmerken verband houdt met het behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectenkenmerken die uit de proces- en
effectevaluatie als relevant naar voor zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre Schoolfort invulling geeft aan deze kenmerken.
Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokken partijen zijn
zeven verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de
aanpak van niet-participerende jongeren.3 In matrix 8.1 wordt een overzicht gegeven van deze
aandachtspunten, waarbij tevens wordt aangegeven in hoeverre Schoolfort invulling geeft aan
deze elementen. Van de zeven elementen die uit de procesevaluatie als waardevol naar voren
zijn gekomen, zijn twee elementen bij Schoolfort aanwezig, namelijk het bieden van concrete,
3

Een uitgebreide uiteenzetting van de ervaringen van betrokken partijen bij Schoolfort is opgenomen in
bijlage 5 van het eindrapport (Bieleman, B. en M. Boendermaker (2010). Onderzoek pilotprojecten
campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL, Groningen- Rotterdam).

Schoolfort

67

nuttige en arbeidsgerelateerde werkzaamheden en kleinschaligheid. Daarnaast komen enkele
elementen gedeeltelijk terug in de aanpak Schoolfort, waaronder het bieden van een individuele
aanpak op maat en het bieden van een integrale aanpak, waarin verschillende partijen
samenwerken.
Matrix 8.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie
Waardevolle elementen
Aanwezigheid van
Toelichting
dit kenmerk bij
Schoolfort
Intensieve, geïntegreerde 12Nee
De aanpak van Schoolfort is met name
gericht op het aanleren van werknemersuursaanpak
vaardigheden. Er is geen sprake van een
geïntegreerde 12-uurs aanpak.
Bieden van concrete, nuttige en Ja
Op de verschillende werklocaties van
arbeidsgerelateerde
Schoolfort worden door de deelnemers
concrete, arbeidsgerelateerde werkzaamwerkzaamheden
heden uitgevoerd onder leiding van een
werkmeester.
Integrale aanpak waarin
Deels
Samenwerking met andere organisaties
verschillende partijen
behoort niet tot de kern van Schoolfort.
samenwerken
Wel wordt intensief contact onderhouden
met de school van de deelnemers.
Individuele aanpak op maat
Deels
Het grootste deel van het programma vindt
plaats in groepsverband, waarbij deelnemers wel aan hun persoonlijke doelen
kunnen werken.
Betrekken van sociale omgeving Deels
Schoolfort vindt plaats buiten de directe
sociale omgeving van de deelnemers. Wel
worden contacten met de scholen van de
deelnemers onderhouden.
Fasering in de aanpak
Nee
In de beschrijving van de aanpak van
Schoolfort wordt niet expliciet gesproken
over fasering.
Kleinschaligheid
Ja
Bij Schoolfort werken de deelnemers in
kleine groepen op een werklocatie onder
leiding van een werkmeester.

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de analyses van de evaluatie van de pilotprojecten campussen is nagegaan in hoeverre de
projectkenmerken verband houden met de door de projecten behaalde resultaten op het
hoofddoel en de subdoelen. Hieronder worden deze werkzame kenmerken besproken, waarbij
tevens wordt nagegaan in hoeverre Schoolfort invulling geeft aan deze kenmerken.
Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meeste te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. Matrix 8.2 toont dat Schoolfort over deze beide werkzame
kenmerken beschikt: het project duurt drie tot zes maanden (met een mogelijke verlenging naar
negen maanden) en het bieden van discipline en structuur vormt een essentieel onderdeel van
het project.

68

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Matrix 8.2 Werkzame kenmerken hoofddoel
Werkzaam projectkenmerk
Veel nadruk op discipline en structuur
Trajectduur minder dan 12 maanden

Aanwezigheid van dit kenmerk bij Schoolfort
Ja
Ja

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.
In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 8.3) en lange termijn (matrix 8.4). Daarbij wordt tevens aangegeven of bij Schoolfort
sprake is van deze kenmerken.
Matrix 8.3 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Motivatie

Sociale vaardigheden
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Gevoel voor eigenwaarde
(zelf)discipline

Trajectduur 6-12 maanden
Intensiteit van 12 uur per dag
Expliciet aandacht voor context
Scholingsaanbod4
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Buiten de eigen omgeving
Geen
Geen
Geen

Matrix 8.4 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Sociale vaardigheden

(zelf)discipline
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Motivatie
Gevoel voor eigenwaarde

Binnen de eigen omgeving
Theoretische onderbouwing
Bieden van nazorgprogramma
Toepassing van dwang en drang
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Geen
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
Schoolfort
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Ja

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
Schoolfort
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden betreffen in totaal negen verschillende
projectkenmerken. Bij Schoolfort is één van deze kenmerken aanwezig, namelijk het bieden van
een project buiten de eigen omgeving van de jongere.
4

Met scholingsaanbod wordt bedoeld het aanbieden van de mogelijkheid tot het behalen van een diploma
voor VMBO, HAVO, VWO of MBO.

Schoolfort

69

70

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

9. WERKHOTEL
In dit hoofdstuk komen de resultaten van WerkHotel (Amsterdam) aan de orde. Daarbij wordt
om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken van het WerkHotel. In
paragraaf 9.2 komen de resultaten van de deelnemers van het WerkHotel op de hoofddoelen en
subdoelen aan de orde, waarbij deze resultaten worden afgezet tegen de resultaten van de negen
projecten gezamenlijk. In paragraaf 9.3 wordt nagegaan in hoeverre het WerkHotel invulling
geeft aan de projectkenmerken die in de evaluatie van de negen projecten naar voren zijn
gekomen als werkzame kenmerken voor de aanpak van de deelnemers.
9.1 Projectkenmerken
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden op basis waarvan
de projecten onderling van elkaar kunnen verschillen, namelijk1:
• duur
• intensiteit
• in of buiten de eigen omgeving
• individuele of groepsgerichte aanpak
• toepassing van dwang- en drangmiddelen
• vorm en functie theoretische onderbouwing
• aandacht voor context deelnemer
• competentiegerichte benadering
• het aanbieden van scholing
• aandacht voor discipline en structuur
• aandacht voor nazorg
• samenwerking tussen instanties
Het WerkHotel is een project om jongeren met problemen in de woon- en leefsituatie in staat te
stellen een opleiding af te ronden en/of aan de slag te gaan op de arbeidsmarkt. Het project biedt
gedurende anderhalf à twee jaar een woonruimte, woonbegeleiding en coaching op
verschillende terreinen. De jongeren worden twee aan twee gehuisvest in appartementen in de
nabijheid van het kantoor van de begeleiders. Deelname aan het WerkHotel is vrijwillig.
De werkwijze van het WerkHotel is gebaseerd op theoretisch modellen die worden toegepast
binnen de organisatie waarvan het project onderdeel uitmaakt (HVO-Querido). De deelnemers
krijgen gedurende het project voornamelijk individuele begeleiding. Bij deze begeleiding wordt
gewerkt volgens het 8-fasen-model. In dit model worden acht fasen in het hulpverleningstraject
onderscheiden, namelijk: aanmelding; intake; plaatsing; analyse; planning; uitvoering;
evaluatie; en uitstroom. In de aanpak wordt veel aandacht besteed aan de context van de
deelnemer, waarbij verschillende leefgebieden worden onderscheiden, namelijk: huisvesting;
financiën; dagbesteding; sociaal functioneren; psychisch functioneren; zingeving; lichamelijk
functioneren; en praktisch functioneren. Daarnaast wordt in de begeleiding van de jongeren
gebruik gemaakt van (de instrumenten van) het sociale competentiemodel.

1

Matrix 1.1 geeft een schematisch overzicht van deze kenmerken per project.

WerkHotel

71

Het WerkHotel vormt een samenwerkingsverband tussen verschillende instanties. De
begeleiding van de jongeren wordt uitgevoerd door medewerkers van HVO-Querido, de overige
instanties kunnen indien nodig door hen worden ingeschakeld.

9.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van het WerkHotel.
Daarbij wordt om te beginnen ingegaan op de mate waarin de voor de campussen beoogde
doelgroep is bereikt. Vervolgens komt de verhouding tussen het aantal jongeren dat is
uitgestroomd en het aantal jongeren dat is uitgevallen aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de
resultaten van de jongeren op het hoofddoel en de subdoelen. De resultaten van de deelnemers
van het WerkHotel worden telkens vergeleken met de resultaten van alle deelnemers van de
negen pilotprojecten.
Bereikte doelgroep
Uitgaande van Kamerstukken over de pilotprojecten (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en de
gesprekken die zijn gevoerd met beleidsmedewerkers van betrokken ministeries zouden de
pilotprojecten bedoeld zijn voor jongeren van 12 tot 27 jaar, die gedurende langere tijd niet naar
school gaan, geen werk hebben, geen uitkering ontvangen en niet op zoek zijn naar scholing of
werk, niet over een startkwalificatie beschikken en door bestaande voorzieningen niet worden
bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 2006/2007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het
gaat om jongeren die niet naar school gaan, geen baan hebben en ook niet op zoek zijn naar
werk of opleiding, die soms voor ernstige overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende
werkloosheid. Ook hierin wordt opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de
gebruikelijke instrumenten niet worden bereikt.
De doelgroep die door de pilotprojecten wordt bereikt komt slechts ten dele overeen met de
beoogde doelgroep. Tabel 9.1 toont de school/werksituatie in de periode voor instroom van de
jongeren van het WerkHotel en de jongeren uit de totale onderzoeksgroep. Uit de tabel blijkt dat
van de 24 jongeren van het WerkHotel die in het onderzoek zijn opgenomen twee jongeren
(8%) geen werk of scholing hadden in de zes maanden voor instroom in het project. Voor de
totale onderzoeksgroep geldt dit voor 13% (37 jongeren). Dit verschil is niet significant.2
Tabel 9.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom
WerkHotel (n=24)
Totaal (n=277)
N
%
n
%
Geen werk of school in zes
2
8
37
13
maanden voor instroom
Wel werk of school in zes
22
92
240
87
maanden voor instroom
Totaal
24
100
277
100
2

Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

72

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Uitstroom versus uitval
Van de 24 jongeren bij het WerkHotel die in het onderzoek zijn opgenomen, zijn negen
jongeren negatief uitgevallen uit het project (37%) (zie tabel 9.2). De 15 jongeren (63%) die het
WerkHotel wel hebben afgerond, kunnen worden onderverdeeld in drie categorieën, namelijk
jongeren die het project volledig hebben afgemaakt (1 jongere, 7%); jongeren die het project
voortijdig hebben verlaten, maar wel positief hebben afgesloten (1 jongere, 7%); en jongeren
die ten tijde van het afronden van het onderzoek (februari 2010) nog niet waren uitgestroomd
(13 jongeren, 87%).
Wanneer deze cijfers worden vergeleken met de cijfers voor de negen pilotprojecten
gezamenlijk blijkt dat het percentage negatieve uitvallers bij het WerkHotel significant hoger is
dan bij de totale onderzoeksgroep, respectievelijk 37% en 19%. Van de 15 jongeren bij het
WerkHotel die niet negatief zijn uitgevallen, zaten 13 jongeren (87%) nog in het project ten
tijde van de afronding van het onderzoek, hetgeen significant hoger is dan dit percentage bij de
totale onderzoeksgroep (17%). Het percentage jongeren dat het project helemaal heeft afgerond
en positief is uitgestroomd is bij het WerkHotel met 7% (1 jongere) significant lager dan bij de
totale onderzoeksgroep (65%). Deze verschillen hangen onder andere samen met de relatief
lange projectduur van het WerkHotel.
Tabel 9.2 Uitstroomsituatie
WerkHotel (n=24)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Positieve uitstroom1
15
63
224
81
Project helemaal afgerond2
1
7
146
65
Voortijdige positieve uitval
1
7
39
17
Nog niet uitgestroomd2
13
87
39
17
Negatieve uitval
9
37
53
19
Totaal
24
100
277
100
1
Significant verschil tussen de deelnemers van het WerkHotel en de totale onderzoeksgroep, p < 0,10.
2
Significant verschil tussen de deelnemers van het WerkHotel en de totale onderzoeksgroep, p < 0,05.

Resultaten op hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel behaald
is, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en de vervolgmeting
gecombineerd.
Tabel 9.3 toont de resultaten op het hoofddoel van de deelnemers van het WerkHotel in
vergelijking met de totale populatie. Van de 15 jongeren van het WerkHotel waarbij meerdere
metingen zijn afgenomen, blijkt bij 67% (10 jongeren) een verbetering te hebben
plaatsgevonden op het gebied van scholing en/of werk. Dit percentage verschilt niet significant
van het percentage in de gehele onderzoeksgroep (79%).
Ook wanneer wordt gekeken naar het type verbetering van deze jongeren, blijken de resultaten
van het WerkHotel statistisch gezien vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep. Van de 10
jongeren bij het WerkHotel die een verbetering laten zien is er bij 8 jongeren (80%) sprake van
een verbetering in de schoolsituatie. Bij de totale onderzoekgroep geldt dit voor 68%. Het
percentage jongeren dat een verbetering laat zien in de werksituatie is bij het WerkHotel 10% (1
jongere), terwijl dit bij de totale onderzoeksgroep voor 14% geldt. Bij eveneens één jongere
(10%) is zowel de school- als de werksituatie verbeterd, hetgeen ook vergelijkbaar is met de
totale onderzoeksgroep (11%). Bij de totale onderzoeksgroep stromen 9 jongeren (7%) door

WerkHotel

73

naar een ander traject of instelling. Bij de deelnemers van het WerkHotel die in het onderzoek
zijn opgenomen komt dit niet voor.
Tabel 9.3 Verbetering hoofddoel: school- en/of werksituatie
WerkHotel (n=15)
Verbetering
n
%
Ja
10
67
School
8
80
Werk
1
10
Ander traject of instelling
0
0
School en werk
1
10
Nee
5
33
Totaal
15
100

Totaal (n=169)
n
133

36
169

91
19
9
14

%
79

68
14
7
11

21
100

Resultaten op subdoelen
Naast het hoofddoel worden door de projecten verschillende subdoelen onderscheiden. Deze
subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de subdoelen
die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste projecten
genoemd, namelijk:
• het vergroten van de motivatie
• het versterken van het gevoel van eigenwaarde
• het bijbrengen van (zelf)discipline
• het aanleren van sociale vaardigheden
• het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting, kan
inzicht worden verkregen in de verbeteringen van de subdoelen op korte termijn. Tabel 9.4 toont
de scores van de subdoelen bij de instroommeting en de uitstroommeting van de deelnemers van
het WerkHotel en de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep. De veranderingen die bij de
deelnemers van het WerkHotel op korte termijn hebben plaatsgevonden, hebben dezelfde
richting als de gemiddelde resultaten bij de totale onderzoeksgroep. Zo stijgt de motivatie van
de deelnemers van het WerkHotel van 8,4 naar 8,7 en bij de totale onderzoeksgroep van 8,3
naar 8,5. Ook de (lichte) stijging van de deelnemers het WerkHotel op het gebied van gevoel
van eigenwaarde en (zelf)discipline is vergelijkbaar met de totale onderzoeksgroep.
De afname van het aantal strafbare gedragingen lijkt bij de deelnemers van het WerkHotel in
eerste instantie significant minder sterk dan bij de totale onderzoeksgroep (respectievelijk een
daling 0,4 naar 0,2 en een daling van 1,2 naar 0,5). Dit verschil hangt samen met de lage
instroomscore van de deelnemers van het WerkHotel op dit subdoel: aangezien deelnemers van
het WerkHotel bij instroom aanzienlijk minder strafbare feiten plegen dan de totale
ondezoeksgroep is een even sterke daling als bij de totale onderzoeksgroep voor de deelnemers
van het WerkHotel niet mogelijk. Wanneer voor dit verschil in beginscore wordt gecorrigeerd,
vervalt het significante verschil in de daling.
Het middelengebruik van de deelnemers van het WerkHotel is bij instroom in het project met
4,2 hoger dan bij de totale onderzoeksgroep (3,2). Bij het WerkHotel stijgt dit middelengebruik
naar 4,8 bij uitstroom, terwijl bij de totale onderzoeksgroep sprake is van een stijging naar 3,3.

74

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Tabel 9.4 Scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)
WerkHotel (n=11-15)
Totaal (n=107-138)
Instroom
Uitstroom
Instroom
Uitstroom
m2
sd3
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,4
0,6
8,7
0,7
8,3
0,6
8,5
0,8
Gevoel van eigenwaarde
7,4
2,3
7,5
2,1
8,0
1,7
8,2
1,6
(Zelf)discipline
7,8
1,4
7,9
1,4
7,0
1,5
7,1
1,5
Sociale vaardigheden
6,4
1,4
6,5
1,2
6,4
1,0
6,5
1,1
Middelengebruik
4,2
2,9
4,8
3,3
3,2
3,0
3,3
2,8
Strafbare gedragingen(1)
0,4
1,0
0,2
0,6
1,2
1,7
0,5
1,0
(1)

Significant verschil tussen verschilscore WerkHotel en verschilscore totale onderzoekspopulatie, p < 0,10. Deze
significantie vervalt wanneer wordt gecorrigeerd voor het verschil in de scores op de instroommeting.
m = gemiddelde; 3 sd = standaarddeviatie

2

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken kan een beeld worden
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn (tabel
9.5). Deze vervolgmetingen zijn een half jaar na uitstroom afgenomen bij de deelnemers van de
projecten. Aangezien het merendeel van de jongeren bij het WerkHotel nog in het project zat op
het moment van afronding van het onderzoek, is slechts bij één jongeren een vervolgmeting
afgenomen. Dit aantal is te laag om uitspraken te kunnen doen over verschillen tussen het
WerkHotel en de totale onderzoeksgroep.
Tabel 9.5 Scores subdoelen lange termijn (instroom- en vervolgmeting)
WerkHotel (n=1)
Totaal (n=55-98)
Instroom
Vervolg
Instroom
Vervolg
m
sd
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,1
0,6
8,5
0,9
Gevoel van eigenwaarde
5,0
7,0
8,0
1,8
8,4
1,4
(Zelf)discipline
6,5
6,5
6,8
1,5
7,3
1,5
Sociale vaardigheden
4,8
5,3
6,4
0,9
6,5
1,1
Middelengebruik
7,5
10,0
3,5
2,9
4,2
3,3
Strafbare gedragingen
3,3
0,0
1,7
1,9
0,5
1,0

9.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectmedewerkers, projectleiders en
samenwerkende partijen, die in het kader van de procesevaluatie zijn gevoerd, zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gekomen die door de betrokkenen van belang worden geacht voor
de aanpak van niet-participerende jongeren. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens uit de
effectevaluatie. In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende
kenmerken verband houdt met het behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectenkenmerken die uit de proces- en
effectevaluatie als relevant naar voor zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre het WerkHotel invulling geeft aan deze kenmerken.
Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokken partijen zijn
zeven verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de

WerkHotel

75

aanpak van niet-participerende jongeren.3 In matrix 9.1 wordt een overzicht gegeven van deze
aandachtspunten, waarbij tevens wordt aangegeven in hoeverre het WerkHotel invulling geeft
aan deze elementen. Van de zeven elementen die uit de procesevaluatie als waardevol naar
voren zijn gekomen, zijn vijf elementen bij het WerkHotel aanwezig, namelijk: het bieden van
een integrale aanpak waarin verschillende partijen samenwerken; het bieden van een individuele
aanpak op maat; het betrekken van de sociale omgeving; fasering; en kleinschaligheid.
Daarnaast komt het bieden van een intensieve, geïntegreerde 12-uursaanpak gedeeltelijk terug in
de aanpak van het WerkHotel.
Matrix 9.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie
Waardevolle elementen
Aanwezigheid van
Toelichting
dit kenmerk bij het
WerkHotel
Intensieve, geïntegreerde 12Deels
Het WerkHotel biedt een geïntegreerde
aanpak waarin aandacht is voor de
uursaanpak
verschillende
leefgebieden
van
de
jongeren. Er is geen sprake van een
projectlocatie waar de deelnemers 12 uur
per dag verlijven.
Bieden van concrete, nuttige en Nee
Het Werkhotel is met name gericht op
arbeidsgerelateerde
woonbegeleiding en het voorkomen van
schooluitval.
Het
bieden
van
werkzaamheden
arbeidsgerelateerde werkzaamheden vormt
geen expliciet onderdeel van het project.
Integrale aanpak waarin
Ja
Het WerkHotel is een samenwerkingsverband tussen verschillende instanties.
verschillende partijen
samenwerken
Individuele aanpak op maat
Ja
De deelnemers van het WerkHotel krijgen
individuele begeleiding.
Betrekken van sociale omgeving Ja
De deelnemers van het WerkHotel worden
begeleid in hun eigen woonomgeving. In de
begeleiding van het WerkHotel is expliciet
aandacht voor de sociale context van de
deelnemer.
Fasering in de aanpak
Ja
Binnen het WerkHotel wordt gebruik
gemaakt van het 8-fasenmodel.
Kleinschaligheid
Ja
Het
project
vindt
plaats
in
een
kleinschalige setting met één-op-éénbegeleiding.

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de analyses van de evaluatie van de pilotprojecten campussen is nagegaan in hoeverre de
projectkenmerken verband houden met de door de projecten behaalde resultaten op het
hoofddoel en de subdoelen. Hieronder worden deze werkzame kenmerken besproken, waarbij
tevens wordt nagegaan in hoeverre het WerkHotel invulling geeft aan deze kenmerken.
Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meeste te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. Matrix 9.2 toont in hoeverre het WerkHotel aan deze
3

Een uitgebreide uiteenzetting van de ervaringen van betrokken partijen bij het WerkHotel is opgenomen
in bijlage 5 van het eindrapport (Bieleman, B. en M. Boendermaker (2010). Onderzoek pilotprojecten
campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL, Groningen- Rotterdam).

76

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

kenmerken voldoet. De duur van het WerkHotel is anderhalf à twee jaar, hetgeen langer is dan
de uit het onderzoek gebleken werkzame projectduur. Daarnaast wordt het bieden van discipline
en structuur bij het WerkHotel niet genoemd als essentieel aandachtspunt in de aanpak.
Matrix 9.2 Werkzame kenmerken hoofddoel
Werkzaam projectkenmerk
Veel nadruk op discipline en structuur
Trajectduur minder dan 12 maanden

Aanwezigheid van dit kenmerk bij het WerkHotel
Nee
Nee

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.
In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 9.3) en lange termijn (matrix 9.4). Daarbij wordt tevens aangegeven of bij het
WerkHotel sprake is van deze kenmerken. De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden
betreffen in totaal negen verschillende projectkenmerken. Vijf van deze kenmerken zijn bij het
WerkHotel aanwezig, waaronder expliciet aandacht voor de context van de deelnemer en het
bieden van een project in de eigen omgeving van de deelnemer.
Matrix 9.3 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Motivatie

Sociale vaardigheden
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Gevoel voor eigenwaarde
(zelf)discipline

Trajectduur 6-12 maanden
Intensiteit van 12 uur per dag
Expliciet aandacht voor context
Scholingsaanbod
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Buiten de eigen omgeving
Geen
Geen
Geen

Matrix 9.4 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Sociale vaardigheden

(zelf)discipline
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Motivatie
Gevoel voor eigenwaarde

WerkHotel

Binnen de eigen omgeving
Theoretische onderbouwing
Bieden van nazorgprogramma
Toepassing van dwang en drang
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Geen
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
het WerkHotel
Nee
Ja
Ja
Nee
Ja
Nee
Nee

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
het WerkHotel
Ja
Ja
Nee
Nee
Ja
Nee

77

78

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

10. WYLDEMERK

In dit hoofdstuk komen de resultaten van het project Wyldemerk (Friesland) aan de orde.
Daarbij wordt om te beginnen kort ingegaan op de belangrijkste projectkenmerken van
Wyldemerk. In paragraaf 10.2 komen de resultaten van de deelnemers van Wyldemerk op de
hoofddoelen en subdoelen aan de orde, waarbij deze resultaten worden afgezet tegen de
resultaten van de negen projecten gezamenlijk. In paragraaf 10.3 wordt nagegaan in hoeverre
Wyldemerk invulling geeft aan de projectkenmerken die in de evaluatie van de negen projecten
naar voren zijn gekomen als werkzame kenmerken voor de aanpak van de deelnemers.

10.1 Projectkenmerken
In de evaluatie van de pilotprojecten zijn 12 projectkenmerken onderscheiden op basis waarvan
de projecten onderling van elkaar kunnen verschillen, namelijk1:
• duur
• intensiteit
• in of buiten de eigen omgeving
• individuele of groepsgerichte aanpak
• toepassing van dwang- en drangmiddelen
• vorm en functie theoretische onderbouwing
• aandacht voor context deelnemer
• competentiegerichte benadering
• het aanbieden van scholing
• aandacht voor discipline en structuur
• aandacht voor nazorg
• samenwerking tussen instanties
Wyldemerk is een project voor jongeren van 15 tot 22 jaar. Het betreft een intensief traject,
waar de deelnemers 24 uur per dag 7 dagen per week verblijven in een (tijdelijke) nieuwe
leefomgeving. Wyldemerk biedt een programma dat is opgebouwd uit zowel individuele,
persoonlijke begeleiding als groepsgerichte onderdelen. Het programma bestaat uit onder meer
onderwijs, sociale activiteiten, jeugdzorg, gedragstraining en huishoudelijk taken. De
deelnemers wordt een op maat gemaakt onderwijsprogramma aangeboden op VMBO, HAVO,
VWO of MBO-niveau.
In het projectplan van Wyldemerk staat geen exacte richtlijn vermeld voor de duur van het
project, maar in de praktijk blijkt dat veel deelnemers langer dan 12 maanden bij het project
verblijven. Deelname aan het project kan op vrijwillige basis plaatsvinden, maar ook kan er bij
plaatsing sprake zijn van dwang vanuit bijvoorbeeld leerplicht of voogd.
Samenwerking met andere organisaties vormt een belangrijk element in de uitvoering van
Wyldemerk. Wyldemerk wordt aangestuurd door een stichting waarbinnen verschillende
instanties zijn vertegenwoordigd. Bij de uitvoering van het project worden bovendien externe
instanties ingeschakeld voor het verzorgen van bepaalde programma-onderdelen, bijvoorbeeld
scholing. De theoretische achtergrond van de aanpak van Wyldemerk was bij aanvang van het

1

Matrix 1.1 geeft een schematisch overzicht van deze kenmerken per project.

Wyldemerk

79

project niet schriftelijk vastgelegd. Gedurende de evaluatie is de achterliggende visie van de
aanpak op verzoek van de onderzoekers nader geëxpliciteerd.

10.2 Resultaten deelnemers
Voor de evaluatie van de pilotprojecten zijn op verschillende momenten vragenlijsten
afgenomen bij de jongeren die in de periode november 2007 tot en met december 2008 bij de
pilotprojecten zijn ingestroomd: op het moment van instroom in het project; bij uitstroom uit het
project; en een half jaar na uitstroom. Door de instroom- en de uitstroommeting met elkaar te
vergelijken wordt een beeld gegeven van de resultaten op korte termijn, terwijl voor de
resultaten op langere termijn de instroom- en vervolgmeting met elkaar worden vergeleken.
In deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten van de deelnemers van Wyldemerk. Daarbij
wordt om te beginnen ingegaan op de mate waarin de voor de campussen beoogde doelgroep is
bereikt. Vervolgens komt de verhouding tussen het aantal jongeren dat is uitgestroomd en het
aantal jongeren dat is uitgevallen aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de resultaten van de
jongeren op het hoofddoel en de subdoelen. De resultaten van de deelnemers van Wyldemerk
worden telkens vergeleken met de resultaten van alle deelnemers van de negen pilotprojecten.
Bereikte doelgroep
Uitgaande van Kamerstukken over de pilotprojecten (TK II 2005/2006, 23 972, nr. 85) en de
gesprekken die zijn gevoerd met beleidsmedewerkers van betrokken ministeries zouden de
pilotprojecten bedoeld zijn voor jongeren van 12 tot 27 jaar, die gedurende langere tijd niet naar
school gaan, geen werk hebben, geen uitkering ontvangen en niet op zoek zijn naar scholing of
werk, niet over een startkwalificatie beschikken en door bestaande voorzieningen niet worden
bereikt. In later gedateerde stukken (TK II 2006/2007, 31 001, nr. 22) wordt aangegeven dat het
gaat om jongeren die niet naar school gaan, geen baan hebben en ook niet op zoek zijn naar
werk of opleiding, die soms voor ernstige overlast zorgen of af dreigen te glijden naar blijvende
werkloosheid. Ook hierin wordt opgemerkt dat het moet gaan om jongeren die met de
gebruikelijke instrumenten niet worden bereikt.
De doelgroep die door de pilotprojecten wordt bereikt komt slechts ten dele overeen met de
beoogde doelgroep. Tabel 10.1 toont de school/werksituatie in de periode voor instroom van de
jongeren van Wyldemerk en de jongeren uit de totale onderzoeksgroep. Uit de tabel blijkt dat
van de 24 jongeren van Wyldemerk die in het onderzoek zijn opgenomen drie jongeren (13%)
geen werk of scholing hadden in de zes maanden voor instroom in het project.
Dit percentage komt overeen met het percentage jongeren uit de totale onderzoeksgroep: ook
daar geldt dit voor 13% (37 jongeren).
Tabel 10.1 Beoogde doelgroep: geen werk of school in zes maanden voor instroom
Wyldemerk (n=24)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Geen werk of school in zes
3
13
37
13
maanden voor instroom
Wel werk of school in zes
21
87
240
87
maanden voor instroom
Totaal
24
100
277
100

80

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Uitstroom versus uitval
Van de 24 jongeren bij Wyldemerk die in het onderzoek zijn opgenomen, zijn 7 jongeren
negatief uitgevallen uit het project (29%) (zie tabel 10.2). De 17 jongeren (71%) die het project
Wyldemerk wel hebben afgerond, kunnen worden onderverdeeld in drie categorieën, namelijk:
jongeren die het project volledig hebben afgemaakt (1 jongere, 6%); jongeren die het project
voortijdig hebben verlaten, maar wel positief hebben afgesloten (12 jongeren, 71%); en
jongeren die ten tijde van het afronden van het onderzoek (februari 2010) nog in het project
zaten (4 jongeren, 23%).
Wanneer deze cijfers worden vergeleken met de cijfers voor de negen pilotprojecten
gezamenlijk blijkt dat het percentage uitstromers bij Wyldemerk lager is dan bij de totale
onderzoeksgroep, respectievelijk 71% en 81%. Dit verschil is niet significant.2 Bij uitsplitsing
binnen de uitstromers, blijkt het percentage jongeren bij Wyldemerk dat het project helemaal
heeft afgerond significant lager dan bij de totale onderzoeksgroep: respectievelijk 6% en 65%.
Het percentage deelnemers dat het project niet volledig afrondt, maar desondanks positief
beëindigt is bij Wyldemerk significant hoger dan bij de totale onderzoeksgroep: 71% versus
17%. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om jongeren die het traject bij Wyldemerk niet volledig
hebben afgerond, maar zijn ingestroomd in of teruggegaan naar een opleiding in de eigen
woonplaats. Het percentage deelnemers dat nog niet was uitgestroomd ten tijde van het afronden
van het onderzoek is bij Wyldemerk met 24% iets hoger dan in de totale onderzoeksgroep
(19%), hetgeen verklaard kan worden door de relatief lange duur van het project.
Tabel 10.2 Uitstroomsituatie
Wyldemerk (n=24)
Totaal (n=277)
n
%
n
%
Positieve uitstroom
17
71
224
81
Project helemaal afgerond1
1
6
146
65
Voortijdige positieve uitval1
12
71
39
17
Nog niet uitgestroomd
4
24
39
17
Negatieve uitval
7
29
53
19
Totaal
24
100
277
100
1
Significant verschil tussen Wyldemerk en totale onderzoeksgroep, p < 0,05.

Resultaten op hoofddoel
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre de deelnemers aan de pilots een verbetering laten zien
op het hoofddoel en de subdoelen van de projecten. De hoofddoelstelling van de pilotprojecten
is het toeleiden van jongeren naar scholing of werk. Om vast te stellen of dit hoofddoel behaald
is, is van alle deelnemers nagegaan of er sprake is van een verbetering in de school- of
werksituatie. Daarvoor zijn de gegevens uit de uitstroommeting en de vervolgmeting
gecombineerd.
Tabel 10.3 toont de resultaten op het hoofddoel van de deelnemers van Wyldemerk in
vergelijking met de totale populatie. Van de 16 jongeren van Wyldemerk waarbij meerdere
metingen zijn afgenomen, blijkt bij 81% (13 jongeren) een verbetering te hebben
plaatsgevonden op het gebied van scholing en/of werk. Dit percentage verschilt niet significant
van het percentage in de gehele onderzoeksgroep (79%). Wanneer wordt gekeken naar het type
verbetering van deze jongeren, blijken zich wel (significante) verschillen voor te doen: bij
Wyldemerk geldt dat bij alle 13 jongeren die een verbetering hebben laten zien sprake is van
een verbetering in schoolsituatie, terwijl dit bij de onderzoeksgroep als geheel voor 68% geldt.
2

Gezien het kleine aantal respondenten zijn de mogelijkheden voor het vaststellen van significante
verschillen beperkt. Bij het vaststellen van significante verschillen is zowel gekeken naar een
waarschijnlijkheidspercentage van 95% (p < 0,05) als naar een waarschijnlijkheidspercentage van 90%
(p < 0,10).

Wyldemerk

81

De overige jongeren uit de onderzoeksgroep verbeteren op het gebied van werk, een combinatie
van school en werk of stromen door naar een ander traject of instelling, terwijl dit bij
Wyldemerk niet voorkomt. Dit verschil hangt mogelijk samen met het feit dat binnen
Wyldemerk met name veel aandacht is voor (het bieden van) scholing.
Tabel 10.3 Verbetering hoofddoel: school- en/of werksituatie
Wyldemerk (n=16)
Totaal (n=169)
Verbetering
n
%
n
%
Ja
13
81
133
79
School1
13
100
91
68
Werk
0
0
19
14
Ander traject of instelling
0
0
9
7
School en werk
0
0
14
11
Nee
3
19
36
21
Totaal
16
100
169
100
1
Significant verschil tussen Wyldemerk en totale onderzoeksgroep, p < 0,05.

Resultaten op subdoelen
Naast dit hoofddoel worden door de projecten verschillende subdoelen onderscheiden. Deze
subdoelen moeten ertoe bijdragen dat de hoofddoelstelling wordt behaald. Hoewel de subdoelen
die de projecten nastreven divers zijn, wordt een aantal subdoelen door de meeste projecten
genoemd, namelijk:
• het vergroten van de motivatie
• het versterken van het gevoel van eigenwaarde
• het bijbrengen van (zelf)discipline
• het aanleren van sociale vaardigheden
• het verminderen van criminaliteit en probleemgedrag
Korte termijn
Door de scores van de instroommeting te vergelijken met de scores van de uitstroommeting, kan
inzicht worden verkregen in de verbeteringen van de subdoelen op korte termijn. Tabel 10.4
toont de scores van de subdoelen bij de instroommeting en de uitstroommeting van de
deelnemers van Wyldemerk en de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep. De veranderingen
die op korte termijn bij de deelnemers van Wyldemerk hebben plaatsgevonden bij de
verschillende subdoelen zijn vergelijkbaar met de gemiddelde resultaten van de totale
onderzoeksgroep. Wel laten de deelnemers van Wyldemerk op de subdoelen middelengebruik
en strafbare gedragingen een (niet statistisch vast te stellen) grotere verandering zien dan de
totale onderzoeksgroep. De deelnemers van Wyldemerk blijken in de periode voor instroom
aanzienlijk meer middelen te gebruiken dan de deelnemers uit de totale onderzoeksgroep:
respectievelijk score 5,0 en 3,2. Bij de deelnemers van Wyldemerk daalt dit middelengebruik
gedurende het project naar 4,6, terwijl het middelengebruik bij de totale onderzoeksgroep
nagenoeg gelijk blijft (3,3). Ook het aantal strafbare gedragingen voorafgaande aan instroom in
het project ligt bij de deelnemers van Wyldemerk met 2,1 hoger dan bij de totale
onderzoeksgroep (1,2). Bij uitstroom uit het project is deze score bij de deelnemers van
Wyldemerk gedaald naar 0,6. Deze daling is sterker dan de daling bij de totale
onderzoeksgroep, waardoor het aantal strafbare gedragingen van de deelnemers van Wyldemerk
bij uitstroom nauwelijks nog verschilt van het aantal strafbare gedragingen bij de totale
onderzoekgroep (0,5).

82

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Tabel 10.4 Scores subdoelen korte termijn (instroom- en uitstroommeting)
Wyldemerk (n=12-13)
Totaal (n=107-138)
Instroom
Uitstroom
Instroom
Uitstroom
m1
sd2
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,2
0,5
8,4
0,8
8,3
0,6
8,5
0,8
Gevoel van eigenwaarde
7,4
1,8
7,5
1,7
8,0
1,7
8,2
1,6
(Zelf)discipline
6,5
1,2
6,3
1,1
7,0
1,5
7,1
1,5
Sociale vaardigheden
6,5
1,1
6,4
1,3
6,4
1,0
6,5
1,1
Middelengebruik
5,0
3,2
4,6
2,2
3,2
3,0
3,3
2,8
Strafbare gedragingen
2,1
2,5
0,6
1,1
1,2
1,7
0,5
1,0
1
m = gemiddelde; 2 sd = standaarddeviatie

Langere termijn
Door de instroommeting en de vervolgmeting met elkaar te vergelijken kan een beeld worden
verkregen van de veranderingen van de deelnemers op de subdoelen op langere termijn (tabel
10.5). Ook hierbij geldt dat de veranderingen die bij de deelnemers van Wyldemerk zijn
vastgesteld vergelijkbaar zijn met de veranderingen bij de totale onderzoeksgroep. Wel kunnen
enkele (niet statistisch te onderbouwen) verschillen worden opgemerkt. Zo blijkt het
middelengebruik van de deelnemers van Wyldemerk een half jaar na afronding van het project
met 6,3 aanzienlijk hoger dan in de periode voor instroom in het project (4,1), terwijl deze
stijging voor de totale onderzoeksgroep minder sterk is (van 3,5 naar 4,2). Waar het
middelengebruik van de deelnemers van Wyldemerk gedurende het project, in een
gecontroleerde setting, sterker af lijkt te nemen dan bij de onderzoeksgroep als geheel (zie
resultaten korte termijn), blijkt dit middelengebruik na afloop van het project (buiten de
gecontroleerde setting) bij de deelnemers van Wyldemerk dus juist sterker toe te nemen dan bij
de gehele onderzoeksgroep. Het gevoel van eigenwaarde is bij de deelnemers van Wyldemerk
bij instroom lager dan bij de totale onderzoeksgroep (respectievelijk 7,4 en 8,0), terwijl de
deelnemers van Wyldemerk een half jaar na uitstroom met 8,6 juist hoger scoren dan de totale
onderzoeksgroep (8,4).
Tabel 10.5 Scores subdoelen lange termijn (instroom- en vervolgmeting)
Wyldemerk (n=4-8)
Totaal (n=55-98)
Instroom
Vervolg
Instroom
Vervolg
m
sd
m
sd
m
sd
m
sd
Motivatie
8,3
0,6
8,8
0,8
8,1
0,6
8,5
0,9
Gevoel van eigenwaarde
7,4
1,2
8,6
1,3
8,0
1,8
8,4
1,4
(Zelf)discipline
6,1
1,3
6,8
0,8
6,8
1,5
7,3
1,5
Sociale vaardigheden
6,6
0,9
6,2
0,7
6,4
0,9
6,5
1,1
Middelengebruik
4,1
2,7
6,3
1,9
3,5
2,9
4,2
3,3
Strafbare gedragingen
2,5
1,7
1,0
1,2
1,7
1,9
0,5
1,0

10.3 Leerpunten proces- en effectevaluatie
In het onderzoek naar de negen pilotprojecten is nagegaan welke projectkenmerken een
belangrijke rol spelen bij het behalen van succes. Hierbij is ten eerste gebruik gemaakt van de
informatie uit de procesevaluatie. In de gesprekken met projectmedewerkers, projectleiders en
samenwerkende partijen, die in het kader van de procesevaluatie zijn gevoerd, zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gekomen die door de betrokkenen van belang worden geacht voor
de aanpak van niet-participerende jongeren. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens uit de
effectevaluatie. In de effectevaluatie is nagegaan in hoeverre de aanwezigheid van verschillende
kenmerken verband houdt met het behalen van resultaten op het hoofddoel en de subdoelen.

Wyldemerk

83

In deze paragraaf wordt ingegaan op de projectenkenmerken die uit de proces- en
effectevaluatie als relevant naar voor zijn gekomen, waarbij telkens wordt aangegeven in
hoeverre Wyldemerk invulling geeft aan deze kenmerken.
Leerpunten procesevaluatie
In de gesprekken met projectleiders, projectmedewerkers en andere betrokken partijen zijn
zeven verschillende aandachtspunten naar voren gekomen die waardevol worden geacht voor de
aanpak van niet-participerende jongeren.3 In matrix 10.1 wordt een overzicht gegeven van deze
aandachtspunten, waarbij tevens wordt aangegeven in hoeverre Wyldemerk invulling geeft aan
deze elementen. Van de zeven elementen die uit de procesevaluatie als waardevol naar voren
zijn gekomen, zijn in ieder geval drie elementen bij Wyldemerk aanwezig, namelijk: een
integrale aanpak; een individuele aanpak op maat; en kleinschaligheid. Eveneens drie van de
zeven elementen komen ten dele terug bij Wyldemerk, namelijk: een intensieve, geïntegreerde
12-uursaanpak; het bieden van concrete, nuttige en arbeidsgerelateerde werkzaamheden; en het
betrekken van de sociale omgeving.
Matrix 10.1 Waardevolle elementen op basis van procesevaluatie
Waardevolle elementen
Aanwezigheid
Toelichting
van dit kenmerk
bij Wyldemerk
Intensieve, geïntegreerde 12-uursaanpak Deels
Wyldemerk heeft een intensieve,
geïntegreerde 24-uurs aanpak
Bieden van concrete, nuttige en
Deels
Wyldemerk biedt een programma met
arbeidsgerelateerde werkzaamheden
de nadruk op onderwijs. Daarnaast
ook aandacht voor aanleren van
praktische vaardigheden.
Integrale aanpak waarin verschillende
Ja
Wyldemerk wordt aangestuurd door
partijen samenwerken
een stichting waarbinnen verschillende instanties zijn vertegenwoordigd. Voor verschillende programmaonderdelen worden externe partijen
ingeschakeld.
Individuele aanpak op maat
Ja
Voor iedere deelnemer wordt een
persoonlijk plan opgesteld.
Betrekken van sociale omgeving
Deels
Jongeren
worden
uit
eigen
leefomgeving gehaald, maar ouders
worden wel betrokken bij aanpak.
Fasering in de aanpak
Nee
In de aanpak van Wyldemerk wordt
niet expliciet gesproken over fasering.
Kleinschaligheid
Ja
Bij Wyldemerk wonen en verblijven de
jongeren
in
een
kleinschalige,
huiselijke setting.

Werkzame kenmerken effectevaluatie
In de analyses van de evaluatie van de pilotprojecten campussen is nagegaan in hoeverre de
projectkenmerken verband houden met de door de projecten behaalde resultaten op het
hoofddoel en de subdoelen. Hieronder worden deze werkzame kenmerken besproken, waarbij
tevens wordt nagegaan in hoeverre Wyldemerk invulling geeft aan deze kenmerken.

3

Een uitgebreide uiteenzetting van de ervaringen van betrokken partijen bij het project Wyldemerk is
opgenomen in bijlage 5 van het eindrapport (Bieleman, B. en M. Boendermaker (2010). Onderzoek
pilotprojecten campussen. 3. Eindrapport: proces- en effectevaluatie. St. INTRAVAL, GroningenRotterdam).

84

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks

Hoofddoelen
Uit de effectevaluatie blijkt ten eerste dat deelnemers bij projecten die veel nadruk leggen op
discipline en structuur vaker een verbetering laten zien op het hoofddoel dan deelnemers van
projecten waarbij hiervoor niet expliciet aandacht is. Daarnaast blijken deelnemers van korte en
middellange projecten het meeste te verbeteren wat betreft school- of werksituatie. De
deelnemers van projecten die langer dan 12 maanden duren laten minder vaak een verbetering
zien in hun school- of werksituatie. In matrix 10.2 wordt aangegeven in hoeverre Wyldemerk
invulling geeft aan deze werkzame kenmerken. Voor Wyldemerk geldt dat in de projectaanpak
weliswaar aandacht is voor discipline en structuur, maar in mindere mate dan de projecten
waarbij dit als succesvol kenmerk naar voren is gekomen. De duur van het project Wyldemerk
is over het algemeen langer dan 12 maanden, hetgeen langer is dan de uit het onderzoek
gebleken werkzame projectduur.
Matrix 10.2 Werkzame kenmerken hoofddoel
Werkzaam projectkenmerk
Veel nadruk op discipline en structuur
Trajectduur minder dan 12 maanden

Aanwezigheid van dit kenmerk bij Wyldemerk
In geringe mate
Nee

Subdoelen
Wat betreft het belang van de verschillende projectkenmerken voor de verbetering op de
subdoelen worden in het onderzoek geen duidelijke trends gevonden. Wel blijken verschillende
projectkenmerken verband te houden met verbetering op één of enkele subdoelen. In totaal zijn
13 verbanden aangetroffen. Zo blijken projecten met een duur van 6 tot 12 maanden op korte
termijn een sterkere verbetering te laten zien in de motivatie van deelnemers dan projecten met
een duur van 3 tot 6 maanden. Op lange termijn blijken bijvoorbeeld de sociale vaardigheden
van deelnemers van projecten binnen de eigen leefomgeving van de jongeren meer te verbeteren
dan van deelnemers van projecten buiten de leefomgeving.
In onderstaande matrices wordt een compleet overzicht gegeven van de subdoelen en de
projectkenmerken die verband houden met verbetering op deze subdoelen op korte termijn
(matrix 10.3) en lange termijn (matrix 10.4). Daarbij wordt tevens aangegeven in hoeverre bij
Wyldemerk sprake is van deze kenmerken. De 13 verbanden die in het onderzoek zijn gevonden
betreffen in totaal negen verschillende projectkenmerken. Bij Wyldemerk zijn vier van deze
werkzame projectkenmerken aanwezig, waaronder het aanbieden van scholing, de
samenwerking met betrokken partijen en de toepassing van dwang en drang.
Matrix 10.3 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen korte termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Motivatie

Sociale vaardigheden
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Gevoel voor eigenwaarde
(zelf)discipline

Wyldemerk

Trajectduur 6-12 maanden
Intensiteit van 12 uur per dag
Expliciet aandacht voor context
Scholingsaanbod
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Buiten de eigen omgeving
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
Wyldemerk
Nee
Nee
Nee
Ja
Ja
Ja
Ja

85

Matrix 10.4 Werkzame kenmerken voor verbeteren subdoelen lange termijn
Subdoel
Projectkenmerk dat verband houdt met
verbetering op dit subdoel
Sociale vaardigheden

(zelf)discipline
Middelengebruik
Strafbare gedragingen
Motivatie
Gevoel voor eigenwaarde

86

Binnen de eigen omgeving
Theoretische onderbouwing
Bieden van nazorgprogramma
Toepassing van dwang en drang
Samenwerking als belangrijk element in de
uitvoering / als kern van het project
Toepassing van dwang en drang
Geen
Geen
Geen
Geen

Aanwezigheid van
dit kenmerk bij
Wyldemerk
Nee
Nee
Nee
Ja
Ja
Ja

INTRAVAL – Onderzoek pilotprojecten campussen: totaalrapport benchmarks