SCENARIOSTUDIE
KALVERKETEN
Scenario’s voor een andere inrichting van de keten

Inhoud
Samenvatting 							3
1.

Inleiding							5

2.

Opdracht en aanpak						7

3.

Context studie kalverketen 				

4.

Achtergrond scenario’s					23

5.

Scenario I: Thuis en tevreden				

27

6.

Scenario II: Maximaal integraal				

31

7.

Scenario II: Loyaal aan Lokaal				

35

8.

Financieel-economische effecten				39
Slotbeschouwing						44

2.1.
2.2.
2.3.
2.4.
3.1.
3.2.
3.3.
4.1.
4.2.
4.3.

Aanleiding						7
Opdracht						9
Rol begeleidingscommissie				11
Aanpak							12

13

Beschrijving						13
Issues kalversector					16
Aanpak issues vleeskalverhouderij				20
Parameters scenario’s					23
Vaste bouwstenen					25
Effecten en berekeningen					26

5.1.
Beschrijving scenario					27
5.2.
Effecten							28
			
6.1.
6.2.
7.1.
7.2.

Beschrijving scenario					31
Effecten							32
Beschrijving scenario					35
Effecten							36

Opdrachtgever: 		

Ministerie van LNV

9.

Samenstellers:		

Lysias Advies

Bijlage I: Feiten en cijfers vleeskalverhouderij				

47

			Schuttelaar & Partners

Bijlage II: Overzichtstabel financieel – economische effecten		

51

			Rebel

Bijlage III: Deelnemende organisaties Red Team bijeenkomsten		

54

Datum: 		Januari 2021

Bijlage IV: Begeleidingscommissie						55

2 Scenariostudie Kalverketen

SAMENVATTING
In deze scenariostudie schetsen we drie scenario’s voor een alternatieve
toekomstige inrichting van de kalverketen. De studie beoogt niet om een eind- of
wensbeeld neer te zetten. Zij biedt – in de vorm van argumenten en onderbouwde
aannames – een basis voor de discussie en visievorming met belanghebbenden,
als opmaat naar besluitvorming over een duurzame kalverketen.
De kalversector kampt met problemen op het gebied van diergezondheid en
dierenwelzijn. Ondanks dat de sector de afgelopen decennia voortuitgang heeft
geboekt op bijvoorbeeld antibioticagebruik neemt de maatschappelijke druk op
veranderingen eerder toe dan af. De ziektecijfers, het antibioticagebruik en de
omstandigheden waarin de kalveren worden gehouden en vervoerd maken dat de
kalversector onder een vergrootglas ligt. De ‘license to produce’ staat onder druk,
ook omdat in Nederland zelf nauwelijks kalfsvlees wordt gegeten en de helft van de
in Nederland opgefokte kalveren afkomstig zijn uit het buitenland.

Het scenario “Thuis en tevreden” gaat uit van verblijf van kalveren
gedurende hun hele leven op een melkveebedrijf, geldend voor
zowel Nederlandse als buitenlandse kalveren. Hieraan gekoppeld zijn
welzijnsmaatregelen zoals drinkmogelijkheden naar de (zuig)behoefte
van het kalf, een stimulans voor weidegang, zachte en grotere
ligplaatsen en maximaal vier uur transport tussen melkveebedrijf en

De insteek vanuit de ngo’s voor een systeemverandering en de twijfel bij de
minister van LNV over de verbeterpotentie bij de sector heeft de vraag doen
opkomen of binnen de huidige ketenstructuur nog voldoende ruimte is voor
verbetering, of dat gedacht moet worden aan nieuwe ketenconcepten en een
systeemverandering. Deze studie presenteert een drietal scenario’s voor
systeemverandering; thuis en tevreden, maximaal integraal en loyaal aan lokaal.

3 Scenariostudie Kalverketen

slachthuis.

Bij “Maximaal integraal”
gaat de minimale leeftijd
waarop het kalf op transport

Deze drie scenario’s bevatten verschillende maatregelen om de
problemen met diergezondheid en dierenwelzijn systematisch en

naar kalverhouders

wezenlijk aan te pakken: verbeterde (regionale) samenwerking

mag, omhoog naar drie

tussen melkveehouder en kalverhouder, later (of geen) transport

maanden. Melkveehouders
sluiten desgewenst

als sprake is van een sterker immuunsysteem van het kalf,

overeenkomsten af met

beperking van contacten tussen verschillende koppels kalveren

een integratie, waarbij de

en betere welzijnsomstandigheden. Hierdoor nemen het aantal

integratie het eigenaarschap
overneemt en zorgdraagt

zieke kalveren, resistentievorming, milieudruk en de huidige

voor kennis en voer. De

kalversterfte flink af en kan het dierenwelzijn structureel worden

integratie koppelt terug over
de conditie van het kalf en

verbeterd, leidend tot een sterkere ‘license tot produce’

kort of beloont hierop.

De scenario’s zijn denkrichtingen bedoeld als onderlegger onder
de discussies over de verduurzaming van de sector.
De maatregelen in de geschetste scenario’s zijn ingrijpend
voor de kalverketen in het algemeen en de kalversector in het
bijzonder, en kunnen alleen op de (middel)lange termijn hun
beslag krijgen. De kalversector wordt in bepaalde scenario’s
kleiner of verdwijnt zelfs helemaal, terwijl de rol van de
melkveehouder – vanwege het gelijkblijvend aantal kalveren
vanuit de Nederlandse melkveehouderij – zal veranderen.
Zolang de stappen die gezet gaan worden goed in de tijd worden
geplaatst en uitzicht bieden op een (nieuw) verdienmodel, is er
“Loyaal aan lokaal” gaat over een regionaal georiënteerde korte kalverketen. De
maximale transportafstand tussen melkvee-en kalverhouderij wordt 100 kilometer, en er is
alleen sprake van direct transport (zonder verzamelcentra). De instroom van kalveren bij
kalverbedrijven gebeurt op basis van actuele behoefte. Melkvee- en kalverhouder hebben
een 1-op-1 relatie (eventueel op basis van samenwerkingscontracten) en stellen gezamenlijke
gezondheidsplannen op.

4 Scenariostudie Kalverketen

handelingsperspectief en een duurzame kalverketen.

1

INLEIDING

Kalverhouderij in de spotlights

De Nederlandse veehouderij staat volop in de maatschappelijke
schijnwerpers. In een klein land als Nederland wonen naast de
ruim 17 miljoen inwoners ook 120 miljoen landbouwhuisdieren.
Dan zijn vraagstukken rond diergezondheid, dierenwelzijn, milieu,
volksgezondheid en kringloop nooit ver weg. De kalversector weet
het zoeklicht extra op zich gericht, aangezien de helft van de kalveren
uit het buitenland afkomstig is terwijl ook de afzet van kalfsvlees
grotendeels buiten Nederland plaatsvindt. De Nederlandse consument
eet nauwelijks kalfsvlees.
Om constructief gebruik te maken van de verschillende inzichten over
de richting waarin de kalverketen zich zou kunnen ontwikkelen, en om
het publieke en private debat te voorzien van mogelijke alternatieven
voor de keteninrichting, heeft het ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV) besloten tot deze scenariostudie.

5 Scenariostudie Kalverketen

Toekomstvarianten als onderlegger voor het gesprek tussen

Leeswijzer

belanghebbenden

In deze rapportage gaan we in hoofdstuk 2 in op de opdracht, de afbakening daarvan en

Doel van deze scenariostudie is een rapport waarin alternatieven voor, en verbeteringen

onze aanpak. In hoofdstuk 3 geven we achtergrond bij en beschrijving van de keten en de

binnen, de huidige Nederlandse kalverketen worden besproken en gewogen op te

issues die er momenteel in de keten spelen. De manier waarop we tot de scenario’s en de

verwachte effecten op diergezondheid, dierenwelzijn, volksgezondheid, milieu (inclusief

beoordeling van effecten komen komt in hoofdstuk 4 aan bod, waarna de drie scenario’s

het sluiten van kringlopen) en – niet in de laatste plaats - het verdienvermogen van

worden uitgediept in de hoofdstukken 5 tot en met 7. In hoofdstuk 8 geven we een

veehouders en andere partijen in de keten. Ook wordt aandacht besteed aan mogelijke

doorkijk in de financieel-economische effecten van de scenario’s. We sluiten af met een

belemmeringen voor bepaalde scenario’s.

beschouwing in hoofdstuk 9.

Het gaat hier al met al om een complexe doelstelling, in een sterk gepolariseerd
speelveld. Tijdens het project is ervaren dat het ontwikkelen van scenario’s voor een
duurzame kalverketen een uitdagend proces is, waarbij participatie van belanghebbenden
belangrijk – maar geen zekerheid – is voor draagvlak. Streven naar consensus en
draagvlak bij alle partijen is vanwege vaak tegenstrijdige belangen niet de insteek
geweest van deze studie. Wel is getracht objectieve scenario’s te ontwerpen die zijn
opgebouwd uit beargumenteerde bouwstenen. Mede door de constructieve sessies met
belanghebbenden en ondanks een gebrek sectorspecifieke financieel-economische
kengetallen, geloven wij dat we daarin zijn geslaagd. Dat is ook te danken aan de open
houding en constructieve bijdrage van deelnemers aan de gesprekken en sessies en
aan de intensieve dialoog met de begeleidingscommissie. Er ligt nu een studie met
onderbouwde alternatieve scenario’s voor de kalverketen, al heeft een aantal spelers
uit de sector in de loop van de studie aangegeven de uitgewerkte scenario’s niet geheel
realistisch te vinden. Wij hebben de mitsen en maren benoemd en geen keuze gemaakt
voor een bepaald scenario. De studie biedt een goede basis voor het vervolggesprek.

6 Scenariostudie Kalverketen

2.1.

Aanleiding

2

OPDRACHT
EN AANPAK

VERDUURZAMING VEESECTOR HOOG OP DE
POLITIEKE AGENDA
Niet alleen de kalversector staat in de spotlights. De minister
van LNV heeft in 2019 de vleeskalver-, melkvee-, varkens-,
pluimvee- en geitenhouderij gevraagd verduurzamingsplannen
(sectorplannen) op te stellen. Een integraal plan per sector met
onder andere verbeteringsvoorstellen op het gebied van kringloop,
milieu (klimaatakkoord, stikstofagenda), volksgezondheid (fijnstof,
voedselveiligheid, geur), diergezondheid, dierenwelzijn en biodiversiteit.
Het fundament in het plan moest robuust zijn: inzichtelijkheid in
welke investeringen nodig waren en hoe dat kan worden ingepast in
de verdienmodellen van de veehouder en ketenpartners. Voor een
duurzame veehouderij is een duurzaam verdienmodel nodig.

7 Scenariostudie Kalverketen

De kalverhouderij stelde in augustus 2019 een sectorplan1 op met daarin integrale

veestapel in relatie tot (1) de ‘instroom’ van kalveren uit de buitenlandse melkveehouderij

verbeteringen op de vastgestelde gebieden. De sector stelde daarbij een aantal

en (2) de zeer beperkte binnenlandse markt voor kalfsvlees.

randvoorwaarden: (1) de sector kan beschikken over bewezen werkbare en betaalbare
technieken om ammoniakemissies te reduceren en (2) financiële ondersteuning van de

Circa 50%4 van de vleeskalveren zijn afkomstig uit de ons omringende landen, terwijl 90%5

overheid voor de daarvoor noodzakelijke investeringen. De minister sprak haar waardering

tot 95%6 van het in Nederland geproduceerde kalfsvlees wordt geëxporteerd. Zie daar de

uit voor een aantal gepresenteerde maatregelen, maar steunde de in het sectorplan

druk op de ‘license to produce’.

gestelde randvoorwaarden niet . De sector antwoordde op de kritiek met een op punten
2

aangescherpt – niet-openbaar – plan, maar de randvoorwaarden bleven3. Om meer zicht

De sector benadrukt dat zij de toon en inhoud van het maatschappelijke debat serieus

te krijgen op mogelijke toekomstscenario’s voor de inrichting van de kalverketen – en

neemt en in het verleden bewezen heeft verbeterslagen te kunnen doorvoeren. De

zodoende de gewenste verduurzamingsdoelen te bereiken – heeft het ministerie van LNV

Nederlandse kalversector geeft aan dat hij in internationaal verband voorop loopt: het

besloten om deze scenariostudie uit te laten uitvoeren.

betreft een efficiënt ingerichte keten, met een hoge verwaarding7 voor wat soms een
‘bijproduct’ of ‘restproduct’ van de melkveehouderij wordt genoemd.

GEREALISEERDE VERBETERINGEN EN EEN LAT DIE STEEDS HOGER LIGT
De vleeskalversector komt van ver. Vijftig jaar geleden stonden pasgeboren kalfjes ‘gekist’

Ook al is het antibioticagebruik de laatste afgelopen jaren fors afgenomen, toch blijven

zij aan zij in (kleine) stallen zonder kunstmatige ventilatie en daglicht. Bij aankomst op de

er grote zorgen over de diergezondheid, antibioticagebruik en -resistentie. Zo scoort de

mesterij waren kalfjes veelal ziek en met de focus op blank kalfsvlees bleef de gezondheid

kalverhouderij nog hoog ten opzichte van andere sector qua antibioticagebruik8 en is de

van de kalveren (onder meer vanwege het ijzertekort) wankel.

kalverhouderij de enige veehouderij waar het aantal ESBL-bacteriën de afgelopen jaren is
toegenomen9.

De afgelopen dertig jaar is de aandacht voor diergezondheid, dierenwelzijn en ook
voedselveiligheid enorm toegenomen. In overleg met overheid en ngo’s, zoals de

Er zijn verschillende initiatieven binnen de sector om de gezondheidsproblemen aan

Dierenbescherming, zijn eisen gesteld aan onder andere het hemoglobinegehalte,

te pakken. Deze initiatieven gaan uit van verbeteringen binnen de huidige keten.

de leeftijd waarop kalfjes naar de afmester gaan, de leefruimte van kalveren en

Voorbeelden10 zijn de gezondheids- en welzijnsscore binnen het Kalf Volg Systeem (KVS),

de ruwvoergift. Dat bracht een verbetering op het gebied van antibioticagebruik,

Programma Kalf (Denkavit) en betere reiniging en desinfectie van stallen na afvoer van

diergezondheid en dierenwelzijn. Daar is bovendien de laatste tien jaar in toenemende

dieren en voor opzet van nieuwe groepen dieren.

mate aandacht voor milieudruk (mest, stikstof) en de impact op de leefomgeving (geur,
fijnstof) van de kalverhouderij bijgekomen.
4

Ngo’s beseffen dat de kalveren uit de melkveehouderij worden opgefokt, maar hebben
grote zorgen over het dierenwelzijn en plaatsen kanttekeningen bij de omvang van de
Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouderij, SBK, 30 augustus 2019
Kamerstuk 28 973 nr. 218
3
Kamerstuk 28 973 nr. 239
1
2

8 Scenariostudie Kalverketen

Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouderij, 2019: Nationaal ca. 50%, Duitsland (ca. 35%), andere
Noordwest Europese landen (met name België; Denemarken en Ierland; totaal ca. 10%) en Oostelijk Europa
(totaal ca. 5%).
5
Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouderij, SBK, 30 augustus 2019; in 2018 is 185.000kg van het
geproduceerde kalfsvlees (207.000kg) geëxporteerd (90%)
6
Vitale kalveren en de transitie naar een kringloopveehouderij, WUR, juli 2020. WUR hanteert 95%
7
https://www.vandriegroup.nl/voorlichting/nieuws/item/kalversector-stoomt-zich-klaar-voor-een-duurzametoekomst/ Vierkantsverwaarding: elk onderdeel van het kalf moet maximaal worden benut (1) de huid (2) de
luxere én incourante vleesdelen (3) het bloed en de botten en (4) de mest: alles krijgt een nuttige en waardevolle
bestemming te krijgen.
8
Het gebruik van antibiotica bij landbouwhuisdieren in 2019, SDa, juni 2020
9
https://www.boerderij.nl/Home/Nieuws/2018/6/Antibioticaresistentie-lager-in-2017-behalve-bij- kalveren-302990E/
10
Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouderij, SBK, 30 augustus 2019

Ook blijft er vanuit aandacht voor dierenwelzijn, op zaken zoals bloedarmoede bij blanke

De te beantwoorden onderzoeksvragen zijn:

kalveren, beschadigde, te harde en te gladde vloeren en de duur en omstandigheden van

●

transport. Ngo’s pleiten

11 12

voor een importbeperking en voor veranderingen in de structuur

van de keten, zoals het langer aanhouden van kalveren op het melkveebedrijf.

Welke ideeën zijn er ter verduurzaming van de kalverhouderij / voor de kalveren
geboren in de melkveehouderij, niet nodig ter vervanging van de veestapel?

●

Welke 3 tot 4 meest kansrijke scenario’s kunnen hieruit gedestilleerd worden?

●

Hoe scoren deze scenario’s op de verduurzamingseisen diergezondheid,

SCENARIOSTUDIE ALS VERTREKPUNT VOOR EEN SYSTEEMVERANDERING

dierenwelzijn, volksgezondheid, milieu (inclusief sluiten van de mest-veevoer

De insteek vanuit de ngo’s voor een systeemverandering en de twijfel bij de minister van

kringloop), biodiversiteit en ethiek?

LNV over de verbeterpotentie bij de sector heeft de vraag doen opkomen of binnen de

●

Wat is de financieel-economische haalbaarheid van deze scenario’s?

huidige ketenstructuur nog voldoende ruimte is voor verbetering, of dat gedacht moet

●

Hoe verhouden de scenario’s zich ten opzichte van het sectorplan van de

worden aan nieuwe ketenconcepten en een systeemverandering.

vleeskalverhouderij?

Het is niet de eerste keer dat scenario’s voor de kalverketen in kaart zijn gebracht13.

FOCUS OP VERBETERING DIERGEZONDHEID EN DIERENWELZIJN

De insteek (en context) is wel een andere. De scenario’s in deze scenariostudie zijn

In het startgesprek met de opdrachtgever en in gesprekken met de begeleidingscommissie

ontstaan op basis van gesprekken met belanghebbenden en aangescherpt in sessies met

vanuit het ministerie van LNV (zie paragraaf 2.4) is focus aangebracht als het gaat om

een bredere groep van belanghebbenden. Doel van deze studie is niet het bereiken van

de beoogde effecten. Die zijn bepalend geweest voor het design van de scenario’s. De

consensus over een bepaald scenario, maar: (1) het aanleveren van beargumenteerde

belangrijkste vier doelstellingen zijn:

bouwstenen voor het gesprek over kansen voor de keten en (2) het bieden van
handelingsperspectief voor (onderdelen) van de keten op de middellange termijn. In

●

Verbeterde diergezondheid: o.a. reductie long- en borstvliesontstekingen

paragraaf 2.3 gaan we dieper in op onze aanpak.

●

Reductie antibioticagebruik en antibioticaresistentie (mede voor de volksgezondheid)

●

Verbeterd dierenwelzijn op locatie en transport

●

Houdbaar verdienmodel sector, ook als de sector kleiner wordt

2.2.

Opdracht

Effecten op milieu komen ook expliciet in de scenario’s aan bod, zij het voornamelijk
OPENBAAR RAPPORT WAARIN DUURZAME TOEKOMSTSCENARIO’S
WORDEN BESPROKEN EN GEWOGEN
De opdracht vanuit het ministerie van LNV aan Lysias, Rebel en Schuttelaar & Partners
luidt formeel als volgt: “Het publieke en politieke debat voorzien van een compleet en
doorgerekend overzicht van mogelijke alternatieven voor de huidige kalverhouderijketen”.

https://www.dierenbescherming.nl/vleeskalverhouderij
https://www.dierenrecht.nl/nieuwsartikelen/huidige-kalverhouderij-past-niet-kringloopvisie-schouten
13
O.a. Toekomstvisies voor een duurzame vleeskalverhouderij, WUR, februari 2003
11

12

9 Scenariostudie Kalverketen

kwalitatief.

ONDERZOEK RICHT ZICH OP DE HELE NEDERLANDSE KALVERKETEN,
WAARBIJ VOLUMES EEN GEGEVEN ZIJN
Het onderzoek is door de opdrachtgever als volgt afgebakend:
●

De studie richt zich op de effecten van een systeemverandering

●

De studie richt zich op kalveren afkomstig uit de melkveehouderij: de kalveren die niet nodig zijn
voor de vervanging van de melkveestapel

●

Het betreft de periode van de bevruchting van het moederdier tot de slacht van het kalf

●

De invloed van én op de melkveehouderij, kalverhouderij, transport, verzamelcentra en
consument (retail, horeca, export) wordt meegenomen

●

Het aantal geboren kalveren wordt gezien als gegeven

●

De studie beperkt zich tot Nederland

In gesprekken met de begeleidingscommissie is de afbakening op de laatste twee punten scherper
gesteld. Scenario’s met daarin een importbeperking of bedrijfsverplaatsingen naar het buitenland zijn
weliswaar interessante richtingen, maar eerder gevolg dan een onderdeel van een bepaald scenario.
Maatregelen die impact hebben op de bedrijfsvoering van Nederlandse melkvee- en kalverhouders,
zullen ook gelden voor hun buitenlandse collega’s. Met andere woorden: buitenlandse veehouders
krijgen geen voorrangspositie om in Nederland te produceren en gaan aan dezelfde eisen voldoen.
Als bijvoorbeeld de transportduur wordt gemaximeerd of een hogere leeftijd voor transport wordt
gehanteerd, dan heeft dat ook consequenties voor buitenlandse veehouders en voor de import. In
deze studie is niet meegenomen wat er dan met kalveren uit andere landen gebeurt.
Tevens is in overleg met de begeleidingscommissie besloten dat het coronajaar 2020 niet wordt
meegenomen in de studie. Dat deze crisis economische neerslag betekent voor alle schakels
in de keten is evident. De vraag naar kalfsvlees nam in 2020 flink af (door sluiting horeca en
bedrijfskantines), de afzetaantallen daarmee ook. De exacte schade is op het moment van schrijven
van dit rapport niet bekend en gaat sterk oplopen, afhankelijk van de duur van de crisis en de
maatregelen daaromheen.

10 Scenariostudie Kalverketen

2.3.

Rol begeleidingscommissie

BEGELEIDEN, REFLECTEREN EN AANSCHERPEN VAN DE SCOPE
Voor de begeleiding van deze scenariostudie is een ambtelijke begeleidingscommissie

2.4.

Aanpak

Schematisch zag onze aanpak voor de scenariostudie er als volgt uit:

ingesteld (zie bijlage IV). De begeleidingscommissie had als taak het begeleiden van de
scenariostudie, vanaf de opzet tot en met het eindrapport. De begeleidingscommissie is in
de periode oktober 2020 tot medio januari 2021 vier keer digitaal bijeengekomen. Dankzij
de begeleidingscommissie zijn scope, onderzoeksmethode en afbakening nader scherp
gesteld en zijn de aanpak van de scenariostudie, de scenario’s zelf en het eindrapport
getoetst aan de opdrachtdoelstellingen.

Figuur 1: Schematisch overzicht aanpak

FASE 1: BETREKKEN BELANGHEBBENDEN, MAAR ZELF VARIANTEN VORMGEVEN
Na een literatuurstudie en de start met de begeleidingscommissie, waarin de reikwijdte,
afbakening en de aanpak is besproken en goedgekeurd, hebben we vijftien verschillende
vertegenwoordigers van de keten (kalverhouderij, melkveehouderij en integraties),
ngo’s, dierenartsen en wetenschappers geïnterviewd. Uit de interviews bleek dat de
belanghebbenden geen ‘panklare’ scenario’s hadden, maar dat hun visie bestaat uit
een eigen probleemdefiniëring van de sector en concrete maatregelen die zij voor de
kalverketen nodig achten. Een logische en samenhangende set van maatregelen kan
uiteindelijk een scenario vormen.

11 Scenariostudie Kalverketen

We hebben samenhangende scenario’s ontwikkeld vanuit de maatregelen die in de

ook een aanscherping van andere maatregelen (op basis van argumenten die tijdens de

interviews zijn voorgesteld, en daarbij hebben we ook de vrijheid genomen om bepaalde

eerste sessie zijn aangedragen). Het scenario over regionale samenwerking is herhaald,

maatregelen aan te scherpen of juist in een zwakkere vorm te presenteren.

met enkel een paar kleine wijzigingen. Het scenario over sturen op doelen is vervallen. In
plaats daarvan is aan één tafel in een open setting gebrainstormd over de uitwerking van

Ons werk bestond vooral uit het structureren, ontwerpen en geven van een eerste

dit thema, evenals over de thema’s ‘transport’ en ‘verzamelcentra’.

beoordeling van scenario’s. De rol van belanghebbenden was om risico’s van de
voorgestelde maatregelen te benoemen en scherpte aan te brengen in onze beoordeling.

In het vervolg van de studie en in deze rapportage zijn de drie aangescherpte scenario’s

Dat principe hebben we in de aanpak vertaald naar ‘Red Team’-sessies.

gebruikt die ook op 10 december 2020 zijn besproken. Waar relevant refereren we ook
aan argumenten die tijdens de eerste Red Team zijn aangedragen.

FASE 2: RED TEAM-SESSIES ALS SCHERPRECHTER
De door ons ontworpen scenario’s hebben we vooraf getoetst bij de

FASE 3: VOORTDUREND PROCES VAN DOORREKENEN, VOOR ZOVER MOGELIJK

begeleidingscommissie en daarna voorgelegd aan belanghebbenden in zogenoemde ‘Red

Gedurende de totstandkoming van de scenario’s is altijd de blik gehouden op

Team’-sessies. In twee sessies hebben ruim 40 betrokkenen (zie bijlage III) “geschoten”

de ‘doorrekening’: wat zijn de verwachte effecten in cijfers en euro’s, en welke

op de scenario’s die hen werden gepresenteerd. Het doel van deze sessies was om

onderbouwing is hiervoor aan te dragen? Tijdens de Red Team-sessies en daarna is veel

argumenten op te halen over waarom een scenario niet zou kunnen werken (niet ambitieus

‘bewijsmateriaal’ opgehaald, soms wetenschappelijk, soms vanuit de praktijk. Uiteindelijk

genoeg, creëert perverse prikkels, geen verdienvermogen, etc.). Door deze opzet werd

zijn alleen feitelijke argumenten voor de beoordeling en de doorrekening relevant; zo veel

duidelijk of er argumenten misten, of we verkeerde inschattingen hadden gemaakt en of er

als mogelijk kwantitatief, maar waar dit niet mogelijk bleek kwalitatief. In het laatste geval

nuanceringen nodig waren.

zijn meningen die een beeld vormen van (mogelijke) steun of weerstand tegen scenario’s
verwerkt tot een gerechtvaardigde aanname.

Bij de eerste Red Team, op 30 november 2020, zijn vier scenario’s gepresenteerd. Twee
scenario’s gingen uit van langer verblijf van kalveren op het melkveebedrijf, waarbij in één

De financieel-economische analyse van de effecten in ieder scenario kent zijn

van beide scenario’s ook sterke focus lag op houderij-omstandigheden ter bevordering van

beperkingen. Vanwege een gebrek aan bruikbare data en onzekerheid van aannames,

dierenwelzijn (luchtkwaliteitsstandaarden, ligplaatsen, etc.). Het derde scenario ging uit

die daardoor noodzakelijk zijn. Vanaf het begin is dit een onderwerp van gesprek met de

van regionale samenwerkingsverbanden en het vierde van sturen op doelen door middel

begeleidingscommissie geweest. In samenspraak is ervoor gekozen om ‘door te rekenen

van data.

wat voldoende onderbouwd is’. Dat houdt in dat we een keuze hebben gemaakt in door te
rekenen effecten, en in geen van de scenario’s een slotconclusie getrokken kan worden

In aanloop naar de Red Team van 10 december 2020 zijn de scenario’s mede op basis

over de financieel-economische impact. Een praktijktoets of pilot kan nodig zijn om te

van de input in de eerste Red Team anders ingekleed. De eerste twee gingen nog steeds

bezien of gebruikte aannames of data juist zijn.

over langer verblijf op het melkveebedrijf, maar met andere termijnen en in ieder scenario

12 Scenariostudie Kalverketen

3
3.1.

CONTEXT
STUDIE
KALVERKETEN

Beschrijving

ONTSTAAN IN DE JAREN ’60 EN INMIDDELS
EEN VOLWASSEN SECTOR
De vleeskalverhouderij is in de jaren ‘60 van de vorige eeuw ontstaan
toen ondernemers bedachten dat geld te verdienen was met
restproducten uit de Nederlandse melkproductie. De restproducten
bestonden door het toenemende aantal kalveren en het structurele
overschot aan wei en ondermelk uit kaas- en zuivelfabrieken. Door
van het ene restproduct voer te maken voor het andere restproduct,
ontstond er een nieuwe bedrijfstak die zich met name vestigde op
de armere zandgronden in de Gelderse vallei, de Veluwe en op
de Utrechtse heuvelrug. Later kwam Noord-Brabant daarbij als
veelgebruikte vestigingsplaats.

13 Scenariostudie Kalverketen

De bedrijfstak groeide in die jaren hard, van circa 400.000 geslachte dieren in 1960 naar
1,65 miljoen in 2019. De kalveren kwamen in eerste instantie uit Nederland, in de loop van
de tijd kwamen daar de import kalveren bij. In 2019 komt een belangrijk deel (50%) uit het
buitenland. Naast het economische argument wordt door de kalversector ook aangegeven
dat import van kalveren een hoge kalversterfte (euthanaseren) in bepaalde andere landen
voorkomt.
Het werd een economisch succesverhaal, enerzijds vanwege de toenemende Europese
vraag naar blank kalfsvlees en anderzijds vanwege de zo efficiënt ingerichte keten. In de
jaren ‘80-‘90 groeide het verzet in de samenleving tegen de keerzijde van het succes; in
eerste instantie gericht op krappe huisvesting van kalveren en een slechte gezondheid,
mede vanwege het ijzertekort. De sector maakte destijds samen met ngo’s en overheid
regels ter verbetering van diergezondheid en dierenwelzijn.
De vleeskalverhouderij in Nederland heeft de laatste decennia geïnvesteerd in de
verbetering van het welzijn van kalveren en verduurzaming van de productie. Mede
daardoor loopt de Nederlandse kalverhouderij naar eigen zeggen Europees gezien
voorop, ook als het gaat om het anticiperen op veranderende maatschappelijke eisen.
Maar het antibioticagebruik en de percentages zieke dieren liggen te hoog, het bewustzijn
op die vlakken vanuit de maatschappij wordt ook groter en daarmee neemt de druk om
deze problemen op te lossen toe. De problemen hoeven niet morgen te zijn opgelost,
maar er zullen wel realistische en haalbare doelen gesteld gaan worden. Het is daarom
belangrijk dat er verder vooruit gekeken wordt: hoe kan men op de lange termijn inspelen
op de huidige en aanstaande uitdagingen voor de kalverketen?
In dit hoofdstuk staan we stil bij de huidige opzet van de kalverketen, de belangrijkste
problemen die spelen, en relevante ontwikkelingen.

14 Scenariostudie Kalverketen

Jaarlijks worden ongeveer 1,7 miljoen kalveren opgezet bij kalverhouders. De helft
wordt geboren in Nederland, de andere helft komt uit Duitsland, België, Luxemburg en
een aantal andere Europese landen. 10%14 van al het kalfsvlees dat uiteindelijk wordt
geproduceerd in Nederland wordt geconsumeerd in Nederland. De overige 90% is
bestemd voor de export. Italië, Frankrijk en Duitsland zijn grote afnemers.
De ‘nuchtere’ kalveren van de melkveehouders zijn minimaal 14 dagen (tot maximaal 35
dagen) oud als ze (door een handelaar) worden opgehaald bij de melkveehouder en naar
een verzamelcentrum worden gebracht. Op het verzamelcentrum vindt een sortering
van kalveren plaats op kenmerken zoals ras, geslacht, leeftijd en gewicht. Vervolgens
worden ze gegroepeerd in ‘koppels’ en weer geladen voor vervoer naar een volgend
verzamelstation of naar de vleeskalverhouder.
De Nederlandse vleeskalverhouderij omvat ongeveer 1.050.000 dierplaatsen, verdeeld
over zo’n 1.600 bedrijven. De meeste vleeskalverhouders zijn gevestigd in Gelderland
en Noord-Brabant. Ongeveer 60% van de Nederlandse kalverhouders staat onder contract
Figuur 2: Versimpelde weergave van de kalverketen.

bij een integratie. Dit zijn bedrijven die verschillende schakels in de productieketen van
kalfsvlees beheren: verzamelen en selecteren van nuchtere kalveren (14-35 dagen oud),

DE KALVERKETEN, PARTIJEN EN CIJFERS IN BEELD

opzetten bij kalverhouders, technische en veterinaire begeleiding, productie van voeders,

Het feitelijke startpunt van de kalverketen is de geboorte van een kalf (of zelfs inseminatie

transport van kalveren, slachthuizen, vrieshuis en/of verkoop vlees en huiden. De overige

van de koe) bij de melkveehouder. Om melk te produceren moet een koe een kalf krijgen.

40% van de kalverhouders staat niet onder contract bij een integratie. Wel betrekken deze

Na verloop van tijd daalt de melkgift, daarom is het voor behoud van een goede productie

vrije kalvermesters veelal hun voer bij integraties en verkopen ze hun opgefokte kalveren

noodzakelijk dat een koe na ongeveer een jaar weer een kalf krijgt. Melkveehouders

aan slachterijen van integraties.

gebruiken zo’n 30% van de geboren kalfjes (de vaarsjes) ter vervanging van de eigen
melkveestapel. De overige 70% gaat naar de vleeskalverhouderij.

De opbrengsten binnen de sector stonden in 2018 en 2019 onder druk. Het aanbod van
kalfsvlees is groter dan de vraag. De vraag krimpt op Europees niveau en het aanbod

De kalveren die niet nodig zijn ter vervanging van de veestapel doorlopen vervolgens de

groeit in een aantal belangrijke productielanden. Hierdoor staan de marges – met name bij

hele keten tot aan de slacht. Hierna volgt een beknopte beschrijving van de kalverketen.

de vrije mesters – onder druk.

Bijlage I bevat een uitgebreidere beschrijving, inclusief cijfers en bronvermeldingen.
14

15 Scenariostudie Kalverketen

Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouderij, SBK, 30 augustus 2019; in 2018 is 185.000kg van het
geproduceerde kalfsvlees (207.000kg) geëxporteerd (90%). De WUR hanteert 95% in het rapport Vitale kalveren
en de transitie naar een kringloopveehouderij, WUR, juli 2020

Er is onderscheid tussen houderijen voor blankkalfsvleesproductie en

Zorg jonge dieren

rosékalfsvleesproductie. Blanke kalveren krijgen een ijzerarm dieet, in tegenstelling tot

In Nederland ligt – gebaseerd op meerjarige cijfers - de gemiddelde sterfte van kalveren in

rosé kalveren. Dat dieet houdt het vlees relatief wit. In het buitenland is er veel vraag naar

de eerste twee weken bij de melkveebedrijven rond 11,5%15. Vroege sterfte van kalveren

blank kalfsvlees. Rosé kalveren starten op een rosé-startbedrijf en worden vaak rond de

komt voor in alle landen met bedrijfsmatige rundveehouderij (melk- en vlees). De cijfers uit

leeftijd van drie maanden naar een rosé-afmestbedrijf verplaatst. Bij de blankvleeskalveren

verschillende landen laten zich niet gemakkelijk vergelijken16, maar waar deze vergelijking

zit deze stap er niet tussen.

desondanks verantwoord wordt geacht door de WUR in het hierboven genoemde rapport,
lijkt het niveau van kalversterfte binnen 14 dagen in Nederland met 8,5% (perinataal i.c.

Na het verblijf op het kalverbedrijf worden kalveren getransporteerd naar een slachterij.

binnen drie dagen) plus 3,3% (postnataal i.c. 3-14 dagen) = 11,5% relatief hoog. Als we

Het vlees van runderen die geslacht zijn op een leeftijd van jonger dan 8 maanden mag

kijken naar de Rapportage Monitoring Diergezondheid Rundvee, derde kwartaal 2020 zien

verkocht worden als kalfsvlees. Vlees van runderen geslacht op 12 maanden of ouder,

we dat de sterfte van niet-geoormerkte koeien op melkveebedrijven in het 2e kwartaal van

wordt verkocht als rundvlees. De naamgeving voor vlees van kalveren tussen 8 en 12

2020 op 7,5% procent ligt (perinataal) en de postnatale sterfte (< 14dagen) op 3 procent.

maanden verschilt per land.

De meerjarige trend is dalend.

Tussen de ketenschakels gaan de kalveren op transport. Binnen Nederland is het

De oorzaak van kalversterfte bij de melkveehouder is multifactorieel en veelal een

transport kleinschalig en zijn de afstanden voor transport beperkt (zeker dat van

combinatie van diergebonden eigenschappen, infectieziekten en suboptimale huisvesting

melkveehouder naar verzamelcentrum). Bij import van kalveren is de transportduur soms

en management (Gulliksen et al. 2009)17. In de literatuur zijn tal van mogelijke, vaak met

aanmerkelijk langer. In de Europese transportverordening staat dat kalveren na maximaal

elkaar samenhangende, oorzaken voor kalversterfte beschreven.

9 uur transport een uur rust krijgen om te drinken. Na maximaal 18 uur moeten de dieren
worden uitgeladen, gevoerd en gedrenkt. Een dag rust is dan verplicht voordat ze verder

Gezondheidsproblemen op de kalverhouderij

op transport gaan.

De vleeskalverhouderij heeft (in het bijzonder in de eerste 10 weken van de
productieperiode) te maken met een aantal belangrijke dierziekteproblemen, waarvan
long- en borstvliesontstekingen de meest voorkomende zijn. Het antibioticumgebruik bij

3.2.

Issues kalversector

vleeskalveren is ook hoog ten opzichte van andere veehouderijsectoren18.

RELATIEF HOGE STERFTE EN GEZONDHEIDSPROBLEMEN KALVEREN

Veel kalveren ontwikkelen tijdens hun leven een long- en/of borstvliesontsteking. Bij

De kalversector kenmerkt zich door een structurele relatie met de melkveesector

50-70% respectievelijk 30-50% van de geslachte dieren is littekenweefsel zichtbaar als

waarbij kalveren met een verschillende gezondheidsstatus van circa 600 tot 1000

gevolg van deze ontstekingen19. Dit komt overeen met gegevens van Pardon et al. (2012),

melkveebedrijven gelijktijdig bij elkaar komen op hetzelfde vleeskalverbedrijf. Naast het

hij constateerde een seroconversie bij 50% van de kalveren in de eerste 6 weken na

grote aantal herkomsten speelt de vitaliteit van de geleverde kalveren een belangrijke rol.

aankomst op het bedrijf voor één of meerdere luchtwegpathogenen20.
Vroege sterfte van biggen, kalveren en melkgeitlammeren, Wageningen UR, 2020
Toekomstvisies voor een duurzame vleeskalverhouderij en Kamerbrief dierenwelzijn, 23 oktober 2020, Kamerstuk 28
286 nr. 1130 17 Gulliksen S.M., Lie K.I., Løken T., Østerås O., 2009, Calf mortality in Norwegian dairy herds, Journal of
Dairy Science, Volume 92, Issue 6, Pages 2782-2795 18 Het gebruik van antibiotica bij landbouwhuisdieren in 2019,
SDa, juni 2020 19 Alternatieve vloeren voor vleeskalveren, Wageningen UR, 2017
20
Pardon B., 2012, Morbidity, mortality and drug use in white veal calves with emphasis on respiratory disease, UGent,
PhD thesis
15
16

16 Scenariostudie Kalverketen

Daarnaast zijn in mindere mate diarree, oorontsteking en gewrichtsontsteking veel

»

Biestgift is essentieel28 voor een goede afweer van het kalf in de eerste

voorkomende problemen. Uit Belgisch onderzoek21 blijkt dat bij respectievelijk 5,7%,

maanden omdat dan het eigen immuunapparaat nog niet ontwikkeld is29.

2,0% en 1,3% van de kalveren een individuele behandeling voor deze aandoeningen

Veel melkveehouders zijn hier serieus mee aan de slag, maar een aantal

wordt ingesteld. Per kalf en per bedrijf kan de bacteriële en/of virale oorzaak van deze

melkveehouders gaf hierbij – tijdens een interview of Red Team sessie - aan dat

ontstekingen verschillen.

een adequate biestgift niet altijd mogelijk is vanwege bijvoorbeeld tijdgebrek,
slechte biestkwaliteit en onvoldoende biestgift door de koe.

De oorzaak van bovenstaande gezondheidsproblemen is multifactorieel en kan per

»

Ook klimaat is een belangrijke factor. EFSA (European food and safety agency)

bedrijf sterk verschillen. Zo zijn er voor luchtwegontstekingen meerdere virale en

stelt hiervoor een aantal normen: 1. Hoeveelheid lucht in de stal >6 m3 per kalf

bacteriële agentia aan te wijzen. Ze worden veroorzaakt door verschillende virussen

(geen minimumeis in voorschriften SBK/IKB), 2. Ammoniak concentratie <6

(o.a. bovine virale diarree virus, parainfluenzavirus, bovine respiratory syncytial virus,

ppm (geen minimumeis in voorschriften SBK/IKB), 3. Luchtsnelheid mag niet

bovine adenovirus, bovine coronavirus en bovine herpesvirus type 1) en bacteriën (o.a.

hoger zijn dan 0,5 m/s op dierniveau (geen minimumeis in voorschriften SBK/

Mycoplasma spp., Mannheimia haemolytica and Pasteurella multocida) .

IKB) en 4. Staltemperatuur van 5-25 graden (minimumeis in voorschriften SBK/

22

IKB is vorstvrij houden van de stal op het verzamelcentrum en een minimum
Het antibioticagebruik in de kalverhouderij is in de afgelopen jaren fors afgenomen,

temperatuur van 10 graden tot 3 weken na opleg)30 31.

maar toch heeft nog 60% van de rosévlees startbedrijven een antibioticagebruik

»

Terugkoppeling van de prestaties van kalveren op het vleeskalverbedrijf naar

boven de voorlopige benchmarkwaarde. Ditzelfde geldt voor 16% van de blankvlees

de melkveehouder is ook van belang voor het verbeteren van management op

kalverbedrijven . Het aantal kalveren dat is besmet met een ESBL (vorm van

melkveebedrijven.32

23

antibioticaresistentie bij bacteriën) in de kalverhouderij was in 2019 14% (rosé kalveren)

»

en 40% (blanke kalveren) .
»
Oorzaken
Er is een aantal risicofactoren aan te wijzen voor het hoge aantal zieke dieren:
●

De jonge leeftijd (14 tot 35 dagen) waarop kalveren worden overgeplaatst van
melkveehouder naar vleeskalverhouder. Op deze leeftijd is het immuunsysteem van
het kalf nog niet ontwikkeld25).

●

De grote aantallen diercontacten die kalveren hebben tijdens transport, op

21

22

23
24

26

27
29

Management- en huisvestingsfactoren bij de melkveehouder, tijdens transport, op het
verzamelcentrum en bij de kalverhouder27:

30
31
32

17 Scenariostudie Kalverketen

Diarree wordt veroorzaakt door infectieuze agentia en/of een wisseling van dieet
bijvoorbeeld na transport van melkveehouder naar kalverhouder.

verzamelcentra en op de kalverbedrijven zelf26.
●

Ongeschikte vloeren en het ontbreken van een zachte ligplek zijn risicofactoren
voor gewrichtsproblemen zoals artritis33.

24

33

Pardon B., Bleecker K.D., Hostens M., Callens J., Dewulf J., Deprez P., 2012, Longitudinal study on morbidity and
mortality in white veal calves in Belgium, BMC Vet. Res., 8 (2012), p. 26
Pardon, B., De Bleecker, K., Dewulf, J., Callens, J., Boyen, F., Catry, B., Deprez, P., 2011 Prevalence of respiratory
pathogens in diseased, non-vaccinated, routinely medicated veal calves. Veterinary Record 169, 278
Het gebruik van antibiotica bij landbouwhuisdieren in 2019, SDa, juni 2020
Monitoring of Antimicrobial Resistance and Antibiotic use in Animals in the Netherlands in 2019 (MARAN-rapportage)
juni 2020 25 Ishikawa H., Konishi T., 1982, Changes in serum immunoglobulin concentrations of young calves.,
Japanese Journal of Veterinary Science 44(4), 555-563.
Van der Fels-Klerx H.J., Horst H.S., Dijkhuizen A.A., 2000, Risk factors for bovine respiratory disease in dairy
youngstock in The Netherlands: the perception of experts, Livestock Production Science Volume 66, Issue 1,
September 2000, 35-46
Zie 26 28 Vitale kalveren en de transitie naar een kringloopveehouderij, WUR juli 2020
Ishikawa H., Konishi T., 1982, Changes in serum immunoglobulin concentrations of young calves., Japanese Journal
of Veterinary Science 44(4), 555-563
Voorschriften IKB Vleeskalveren 2008 Verzamelcentra
Voorschriften Vitaal Kalf - Kalverhouderij
Vitale kalveren en de transitie naar een kringloopveehouderij, WUR juli 2020
Alternatieve vloeren voor vleeskalveren, Wageningen UR, 2017

RESISTENTIEVORMING BACTERIËN GEVAAR VOOR DE VOLKSGEZONDHEID
Het gebruik van antibiotica draagt bij aan de resistentievorming bij bacteriën. Resistentie

●

Transport: van transport is bekend dat het een stressfactor is voor dieren39. Hierbij

is een potentieel gevaar voor dier- en volksgezondheid en dé reden waarom Nederland

zijn zeker de momenten waarop dieren gehanteerd worden (in- en uitladen) van

bezig is met de reductie van antibioticagebruik.

belang. Ook de wijze van transport (o.a. temperatuur, zijwaartse bewegingen) zijn van
invloed op dierenwelzijn. Over het effect van transportduur op dierenwelzijn bestaat

Ook zijn er melkveehouders die melk aan kalveren geven die afkomstig is van koeien

discussie40. Ook voldoen niet alle internationale transporten aan de vereisten uit de

die met antibiotica worden behandeld. Aust (et al., 2013 waarschuwen voor de risico op

Europese Transportverordening.

selectie van resistente bacteriën die dit met zich meebrengt . Ook in een proefschrift van
34

Graveland (2011) wordt gewaarschuwd voor de risico’s die dit met zich meebrengt (moeilijk

●

Vloertypes: kalveren hebben een geschikte vloer nodig om op te liggen en staan.

te behandelen infecties)35. In ditzelfde proefschrift wordt in het bijzonder gerefereerd aan

Recent onderzoek naar verschil tussen rubberen, houten of betonnen roosters leverde

het hoge antibioticagebruik in de kalversector. Bij 40% van de blanke kalveren worden in

een aantal verschillen op het gebied van gezondheid en welzijn op. Hoewel er geen

de darm resistente bacteriën gevonden. De kalveren zijn van deze bacteriën niet ziek en

verschillen in het voorkomen van kreupelheden waren, hadden kalveren op rubberen

hoeven daarvoor niet behandeld te worden. Als zo’n bacterie wel een ziekte veroorzaakt,

vloeren minder last van verkregen slijmbeurzen dan kalveren op betonvloeren, tevens

kan deze echter moeilijker / niet behandeld worden.

gleden kalveren op rubbervloeren of betonvloeren minder vaak uit dan op hout41. De
kalveren bleken een voorkeur te hebben voor de alternatieve vloeren ten opzichte van

VRAAGSTUKKEN DIERENWELZIJN; MEER MAATSCHAPPELIJKE AANDACHT

beton. Ook bleken – relevant voor voedselhygiëne bij de slacht –kalveren op beton

De kalverhouderij kent daarnaast ook vraagstukken op het gebied van dierenwelzijn.

meer bevuild dan op andere vloeren. Onderzoek bij kalveren op melkveebedrijven laat

Naast de diergezondheidsproblemen zijn er nog verschillende aspecten die resulteren

zien dat kalveren een duidelijke voorkeur hebben om op zacht strooisel te liggen42. In

in verminderd dierenwelzijn . Deze relateren soms ook aan dierengezondheid. In het

de huidige kalverhouderij zijn de meeste roosters van beton of hout.

36

algemeen geldt: hoe beter de diergezond, hier beter het dierenwelzijn.
●
●

Bloedarmoede bij blanke kalveren zorgt voor minder uitingen van natuurlijk gedrag

Uit onderzoek bij melkveekalveren blijkt dat ze meer spelgedrag vertonen bij een

en kan in ernstige gevallen leiden tot gezondheidsproblemen: EFSA (European food

oppervlakte van 3 of 4 m2 ten opzichte van 1,5 of 2,2 m2 44. Huidige eisen in de

en safety agency) schrijft hierover dat serum hemoglobinegehaltes lager dan 6 mmol/l

kalverhouderij zijn 1,5 tot 1,8 m2 afhankelijk van het gewicht.

niet wenselijk zijn37. Dit gehalte ligt hoger dan in Nederland de norm is: 5-5,5 mmol/l.
●

Ruimte: een maat voor het welzijn van kalveren is het vertonen van spelgedrag43.

Klimaat: zoals hierboven beschreven onder ‘Diergezondheid’ heeft klimaat los van
de diergezondheidsproblematiek ook effect op het dierenwelzijn. Dan gaat het naast
luchtkwaliteit bijvoorbeeld ook om de temperatuur (bij ontvangst) van stallen38.

Aust V., Knappstein K., Kunz H.J., Kaspar H., Wallmann J., Kaske M., 2013, Feeding untreated and pasteurized
waste milk and bulk milk to calves: effects on calf performance, health status and antibiotic resistance of faecal
bacteria, J Anim Physiol Anim Nutr (Berl). 2013 Dec; 97(6): pages 1091-103
35 Graveland H., 2011, Livestock-associated MRSA in veal farming, risk factors for MRSA carriage in veal calves
and humans, UU, Thesisand humans 36Update ongeriefanalyse kalveren, WUR, december 2018
34

18 Scenariostudie Kalverketen

European Food Safety Authority (EFSA). Opinion of the Scientific Panel on Animal Health and Welfare (AHAW)
on a request from the Commission related with the risks of poor welfare in intensive calf farming systems. EFSA J.
2006 Jun 6;4(6):366. 38Checklist bedrijfsgezondheidsplan – www.kalversector.nl
39
The welfare of animals during transport (details for horses, pigs, sheep and cattle) Report of the Scientific
Committee on Animal Health and Animal Welfare, Adopted on 11 March 2002 40 Kamerbrief Toekomst Veehouderij,
22 oktober 2020, Kamerstuk 28973 nr. 239 41Alternatieve vloeren voor vleeskalveren, WUR, 2017
42
Cameloti V., Fregonesi J.A., Keysterlingk M.A.G., Weary D.M., 2012, Short communication: Effects of bedding
quality on the lying behavior of dairy calves, Journal of Dairy Science, Volume 95, Issue 6, June 2012, 3380-3383
43
Jensen M.B., Vestergaard K.S., Krohn C.C., 1998, Play behaviour in dairy calves kept in pens: the effect of social
contact and space allowance, Applied Animal Behaviour Science, 56 (1998), 97-108
44
Jensen M.B., Kyhn R., Play behaviour in group-housed dairy calves, the effect of space allowance, 2000, Applied
Animal Behaviour Science, Volume 67, Issues 1–2, 22 March 2000, 35-46
37

Ngo’s pleiten voor een importbeperking (minder stress door transport, beter voor het

LICENSE TO PRODUCE ONDER DRUK

milieu) en voor veranderingen in de structuur van de kalverhouderij, zoals het langer

De Nederlandse consument eet maar nauwelijks kalfsvlees. In Nederland wordt

aanhouden van kalveren op het melkveebedrijf (4, 6 of 12 weken) of het afmesten van

kalfsvlees met name in restaurants en bedrijfskantines verkocht, op de gemiddelde

vleeskalveren op het melkveebedrijf. De Dierenbescherming heeft het Beter Leven

boodschappenlijst van de consument komt het product al decennia niet voor. Het is niet

Keurmerk (BLK) voor kalveren ontwikkeld . Speerpunten daarin zijn voorkomen van

raar te veronderstellen dat deze situatie is ontstaan vanwege het negatieve imago van

bloedarmoede, een zachte ligplek (overgangstermijn 2028), uitloop naar buiten (BLK 2 en

kalfsvlees door problemen met diergezondheid en misstanden (deels uit het verleden,

3 sterren) en geen transporten langer dan 8 uur/500km.

bijvoorbeeld de ‘kistkalveren’) op het gebied van dierenwelzijn. De beperkte afzet in

45

Nederland in combinatie met de import van kalveren maakt dat de license to produce sterk
MILIEUBELASTING DOOR UITSTOOT

onder druk staat.

Naast problemen op diergezondheid en dierenwelzijn, draagt de kalverhouderij ook bij aan
de belasting van het milieu46 (broeikasgassen, waaronder methaan, en fijnstof, fosfaten

Het verbeteren van de license to produce vergt gelijktijdig aandacht voor beide kanten van

en stikstof). De milieubelasting wordt, naast vele andere factoren, mede bepaald door het

het verhaal. Allereerst het aanpakken van problemen op het gebied van diergezondheid,

aantal dieren. De kalversector geeft aan dat het kalveren afmest uit de melkveesector en

dierenwelzijn en milieu, maar ook het verbeteren van het imago en het herstellen van

daarvoor melkrestproducten worden gebruikt. Ongeveer de helft van de kalveren is echter

de disbalans tussen productie en afzet in de Nederlandse markt. Met hernieuwde

afkomstig uit het buitenland en kalfsvlees wordt in Nederland nauwelijks gegeten. Omdat

positionering en differentiatie van bijvoorbeeld rosé-vlees, oud rosévlees en jong

op dit moment geen productiebeperkende maatregelen (dier- of fosfaatrechten) gelden

rundvlees. Daarbij mag aandacht komen voor het eerlijke verhaal van melkconsumptie;

voor de kalverhouderij, is verhoging van de import van kalveren mogelijk, niet alleen als

kalfjes maken daar onlosmakelijk deel van uit.

een mogelijke krimp plaatsvindt van de melkveesector in Nederland. Dier en Recht pleit
in dit kader voor een maximum van het aantal kalveren in Nederland: 125% van de door
Nederlandse melkveehouders opgezette kalveren. Ook lobbyt de minister van LNV in
Europa voor een maximale transportduur van 8 uur.

45
46

https://beterleven.dierenbescherming.nl/over-de-dieren/alle-dieren/vleeskalveren/
Kool A., Kuling L., Blonk H., Trendanalyse milieuprestaties Nederlands kalfsvlees, Blonk consultants, 2020

19 Scenariostudie Kalverketen

3.3.

Aanpak issues vleeskalverhouderij

stallen recent al vernieuwd zijn (maar nog niet voldoen aan de nieuwe
normen). Met een stip op de horizon van een emissiereductie van 60

SECTORPLAN KALVERHOUDERIJ

tot 80 procent ten opzichte van de huidige (5-6 kg NH3/kalverplaats)

In augustus 2019 heeft de kalversector op verzoek van de minister van

uitstoot zet de sector in op een ‘gestructureerd ontwikkeling- en

LNV een sectorplan opgesteld; ‘Sectorplan Versnelling Verduurzaming

transitieplan’. Daarbij zullen verschillende technische oplossingen

Kalverhouderij’. In dit plan benoemt de Stichting Brancheorganisatie

naast elkaar worden ontwikkeld (in pilot-vorm) om vervolgens de best

Kalversector (in deze branchevereniging zijn LTO Nederland, de COV48

practices uit te rollen. Parallel aan deze nieuwe of vernieuwde stallen

en Nevedi , waaronder VanDrie Group, Pali Group en Denkavit,

wordt de leefruimte voor de dieren vergroot naar 2,0m2 voor kalveren

vertegenwoordigd) namens de sector maatregelen om de in april 2016

op aflevergewicht en naar 1,65m2 voor startkalveren.

47

49

gepresenteerde Ambitieagenda van de Nederlandse Kalverketen te
versnellen. Aangezien de minister het plan niet heeft goedgekeurd,

Met een versnelde transitie naar emissiearme comfortstallen is volgens

heeft het sectorplan geen officiële status.

de SBK tot 2028 een investering gemoeid van €237mln. Hiervoor wordt
40% (€95mln) gevraagd aan de rijksoverheid. Naast de transitiekosten

De drie belangrijkste kwaliteitsimpulsen liggen op de volgende drie

voorziet de sector een productiereductie van 10%.

integrale doelen:
●

Emissiearme stalsystemen

Kalvergezondheid ‘Vitaal kalf’

●

Kalvergezondheid (vitaal kalf)

De sector ziet de gezondheid en het welzijn van kalveren als

●

Zorgvuldige aanvoer van kalveren

topprioriteit. De nadruk in het sectorplan ligt op het versterken van de
vitaliteit van jonge kalveren, zodat ze gezond blijven en er een minimale

Emissiearme stalsystemen

uitval door sterfte is. Bijkomend doel is de verdere reductie van het

De sector kiest voor een transitie van stalsystemen, zodanig dat

antibioticagebruik.

emissie van ammoniak, methaan, geur en fijnstof aan de bron worden
aangepakt door daarop aangepaste opvang, opslag en verdere

De sector gaat voor deze doelstelling voortborduren op de reeds

verwerking van mest. De sector geeft daarbij aan dat er nog geen

beschikbare of in ontwikkeling zijnde systemen: kwaliteitssysteem

marktrijpe technologische oplossingen voor handen zijn, waarbij een

Vitaal kalf, het Kalf Volg Systeem (KVS), InfoKalf (medicijn leveranties,

inschatting van de te bepalen ‘winst’ op milieuvlak moeilijk te maken

dierdagdoseringen en IKB statussen) en vanuit de melkveehouderij het

valt. Ook ziet de sector dat versnelde modernisering van stallen een

KalfOK-systeem. Door het gebruik van te verzamelen data ontstaat een

bedrijfseconomische zware last zal zijn voor ondernemers, zeker als

keteninformatiesysteem, met een gezondheids- en welzijnsscore voor

Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouderij (SBK, 30 augustus 2019)
Centrale Organisatie voor de Vleessector
49
Nevedi: Nederlandse Vereniging voor Diervoeders
47
48

20 Scenariostudie Kalverketen

het kalf, waarmee de melkvee- en kalverhouderij concreet handelingsperspectief wordt

jonge dieren verbeteren als uit de monitor blijkt dat dat nodig is. De Duurzame Zuivelketen

geboden. In eerste instantie gebeurt dit door benchmarking, maar vervolgens bijvoorbeeld

laat de voortgang jaarlijks onafhankelijk monitoren door de Wageningen Universiteit50.

door beter informatie over de voeding en verzorging van kalveren. De sector
wil de gezondheids- en welzijnsscore in 2024 implementeren.

Tevens is tussen het ministerie en de melkveehouderij afgesproken dat onafhankelijk
advies wordt uitgevraagd over wat een verantwoord niveau van kalverzorg is.

Zorgvuldige aanvoer van kalveren
De kalversector zet ook in op klimaat gereguleerd comfortvervoer. Ook worden

De WUR voorspelt – na het uitkomen van het sectorplan - dat het aantal melkkoeien

mogelijkheden gezocht voor het optimaliseren en/of vereenvoudigen van de logistiek

in 2030 met 8-20% is afgenomen51. Als we uitgaan van een gelijkblijvende hoeveelheid

van het vervoer, mede op basis van lopend onderzoek naar nut en noodzaak van

jongvee op melkveebedrijven zal de opzet van kalveren uit het binnenland met een gelijk

verzamelcentra en e-matching van dieren bij de vorming van koppels. Voor de

percentage dalen.

voorgenomen aanpassingen in het kalvertransport is een bedrag van €25mln voorzien,
waarvoor de sector een bedrag van minimaal €7,5mln aan de rijksoverheid vraagt.

DE NGO’S VINDEN DE PLANNEN NIET VER EN SNEL GENOEG GAAN EN ZIEN
VERDERGAANDE MAATREGELEN

De sector zet niet in op importbeperkingen, maar ziet wel dat richting 2030

De ngo’s wijzen op de problemen op het gebied van diergezondheid, dierenwelzijn

importmogelijkheden uit bepaalde gebieden zoals Oost-Europa komen te vervallen.

binnen de kalverhouderij en de milieueffecten van de import. Ngo’s zien de problemen als

De sector gaat uit van een reductie van 20% in 2030, met name voor de transporten

structureel van aard en inherent aan de manier waarop de keten is ingericht. De plannen

langer dan 19 uur. Dat is het doorzetten van een trend, wetende dat de import uit Polen en

van de kalversector vinden zij onvoldoende ambitieus en te veel gericht op instandhouding

de Baltische staten over 2018 70% lager lag dan in 2012.

van de keten. Ngo’s dragen verduurzamingsplannen aan, die structurele veranderingen
vragen van de wijze waarop de kalverhouderij is georganiseerd. Hierbij worden niet alleen

OOK DE MELKVEEHOUDERIJ PRESENTEERT EEN SECTORPLAN

veranderingen gevraagd van de kalverhouderij, maar ook van de melkveehouderij en het

De duurzame zuivelketen (DZK) - een samenwerking onder de vlag van ZuivelNL tussen

transport.

LTO, de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV), het Nederlands Agrarische
Jongeren Kontakt (NAJK) en de zuivelondernemingen (NZO) - heeft de doelen voor de
komende jaren opgesteld. Daarmee laat hij zien hoe DZK de komende jaren wil bijdragen
aan de omslag naar kringlooplandbouw.
De welzijnsmonitor, waarmee veehouders inzicht krijgen in het welzijn van de dieren,
wordt verder toegepast. Dat geldt ook voor het KalfOK-systeem, waarmee inzicht wordt
gekregen in de kwaliteit van kalverzorg en op basis waarvan veehouders de zorg voor

21 Scenariostudie Kalverketen

50
51

Kamerbrief Toekomst Veehouderij, 22 oktober 2020, Kamerstuk 28 973 nr. 239
Beldman A., Reijs J., Daatselaar C. en Doornewaard G., 2020, De Nederlandse melkveehouderij in 2030
Verkenning van mogelijke ontwikkelingen op basis van economische modellering, WUR

STRUCTUUR VAN DE NEDERLANDSE KETEN;

Door de huidige opzet van de keten vindt wederzijdse

MELKVEEHOUDER VERSUS KALVERHOUDER

informatievoorziening maar weinig plaats; afstemming over het

Melkveehouders en kalverhouders hebben een gedeelde

management, de wijze van opfok of de prestaties van kalf bij

verantwoordelijkheid als het gaat om een goede zorg voor de

de afmester is er nauwelijks. Transparantie over bijvoorbeeld

kalveren . Het is één keten, maar in de praktijk is echter een

de zorg voor het kalf bij geboorte (o.a. huisvesting en

scherpe scheiding zichtbaar tussen de twee schakels. Er is

tijdige biestverstrekking) of over de gang van zaken op

sprake van verschillende belangen.

verzamelcentra is ook in belangrijke mate afwezig.

De oorzaak is eenvoudig te duiden; de primaire functie van

Dit zien we bijvoorbeeld terug in de sectorplannen waarbij wel

een koe in de Nederlandse veehouderij is het produceren van

de onderlinge afhankelijkheden worden beschreven, maar een

melk, niet het leveren van vitale kalveren aan de kalversector.

harde knip lijkt te zitten tussen de aangedragen oplossingen.

WUR-onderzoekers concludeerden dat de fokkerij voor

Zo gaat de melkveehouderij niet in op vleeskalveren, toch een

de Nederlandse melkveehouderij vooral gericht is op het

belangrijk ‘restproduct’. De kalverketen benoemt het KalfOK-

verhogen van de melkproductie en het verbeteren van de

systeem van de melkveehouders wel, maar met de beperkte

gezondheid en levensduur van de melkkoe53.

ambitie om dit systeem in 2024 te laten aansluiten op het

52

eigen Kalf Volg Systeem.
Dat vertaalt zich bijvoorbeeld in de keuze van het type
ras (typische mekkoeien zijn gericht op maximalisatie van

Vanuit de melkveehouderij en kalversector zijn lopende

melkafgifte) en keuzes in het opvoedmanagement. De

ontwikkelingen om meer samen te werken. In de commissie

kalverhouderij sector wil sterke vitale kalveren, waarvoor

Diergezondheid en Kwaliteit Runderen (DKR) werken

soms andere keuzes gemaakt kunnen worden in het type

ZuivelNL, LTO, SBK en NMV samen aan het verbeteren

ras (meer vleestypisch) en opvoedmanagement. Hoewel

van de rundergezondheid. In dit verband zijn onder meer

kalvervitaliteit steeds meer aandacht krijgt binnen de

afspraken gemaakt over de bestrijding van dierziekten IBR

melkveehouderij, wordt niet altijd prioriteit gegeven aan deze

en BVD. Ook het KalfOK-systeem en diverse publiek-private

kalvervitaliteit. De kalveren zijn nog te veel een bijproduct

samenwerkingsprojecten zijn voorbeelden van meer aandacht

voor de melkveesector. Melkveehouders willen natuurlijk het

voor de vitaliteit van het kalf binnen de melkveehouderij.

beste voor hun kalveren, maar ontvangen te weinig financiële

Echter, om de problemen in de kalverketen structureel te

prikkels om meer budget en tijd in de kalveren investeren.

verbeteren zijn veranderingen nodig op systeemniveau; in de
samenwerking en gedeelde belangen tussen melkveehouderij
en kalversector

52
53

22 Scenariostudie Kalverketen

Vitale kalveren en de transitie naar een kringloopveehouderij, WUR juli 2020
Vitale kalveren en de transitie naar een kringloopveehouderij, WUR juli 2020

4
4.1.

ACHTERGROND
SCENARIO’S

Parameters scenario’s

VERTREKPUNT STUDIE IS SYSTEEMVERANDERING
IN DE KALVERKETEN
Het uitgangspunt voor deze scenariostudie is om te bekijken of door
een systeemverandering in de kalverketen winst valt te behalen
in het oplossen van problemen op het gebied van diergezondheid
en dierenwelzijn. De scenario’s gaan dan ook niet (alleen) uit
van verbeteringen binnen het huidige systeem, maar stellen een
fundamentele andere inrichting van de keten voor. In de scenariostudie
kijken we naar de kalverketen van begin tot eind, als één geheel.
De scenario’s impliceren een andere inrichting van de keten. Daarin
wijken ze af van de door de melkvee- en kalverhouderij opgestelde
sectorplannen, die oplossingen voor problemen vooral zoeken binnen
het huidige systeem.

23 Scenariostudie Kalverketen

DRIE OPLOSSINGSRICHTINGEN KOMEN IN VERSCHILLENDE MATE TERUG IN DE

Deze drie oplossingsrichtingen hebben we leidend laten zijn bij het vormgeven

SCENARIO’S

van de scenario’s. De scenario’s (in hoofdstukken 5 t/m 7 toegelicht) verschillen

De gezondheids- en welzijnsproblemen in de kalverketen zijn niet te herleiden tot één oorzaak.

in hoeverre ze deze, of een combinatie van deze, oplossingsrichtingen hebben

Er spelen meerdere issues naast elkaar. Uit de interviews en documentenstudie die we in het

geïncorporeerd:

onderzoek hebben gedaan, volgden wel vaak dezelfde oplossingsrichtingen:
1.

Betere samenwerking in de keten - voor veel melkveehouders zijn kalveren een ‘bijproduct’

Oplossingsrichting

van de zuivelproductie, waar weinig geld aan te verdienen is. Melkveehouder hebben veel
op hun bordje en de zorg voor kalveren krijgt daardoor weinig aandacht. Tegelijkertijd weten

Betere samenwerking in

ze vaak ook niet welke problemen spelen in de kalverhouderij en op welke manier ze kunnen

de keten

bijdragen aan het oplossen van deze problemen. De informatie-uitwisseling over en weer door
de keten over de conditie van het kalf is nog onvoldoende ontwikkeld om melkveehouders een

Het uitwisselen van informatie en het anders beleggen van het eigenaarschap van kalveren kan
daarbij helpen.
2.

Kalveren later op transport - de leeftijd waarop kalveren van het melkveebedrijf worden
gehaald, is de leeftijd waarop kalveren nog een slecht ontwikkeld immuunsysteem hebben en
de bescherming door antilichamen uit de biest reeds fors is afgenomen. Deze kalveren zijn
vatbaar voor infecties, worden blootgesteld aan ziektekiemen bij andere kalveren en hebben
dus een grote kans om ziek te worden. Een oplossing kan zijn om kalveren langer aan te
houden op het melkveebedrijf, totdat hun immuunsysteem verder is ontwikkeld.

3.

Minder contactmomenten tussen kalveren - een weinig ontwikkeld immuunsysteem is op
zichzelf nog geen probleem, zolang er geen blootstelling is aan ziektekiemen van ‘vreemde’
kalveren. Er wordt gewezen naar de verzamelcentra en er zijn suggesties gedaan om deze
verzamelcentra op te heffen of om op een andere wijze (meer data-gestuurd) te gaan werken
(e-matching). Ook is geopperd om bij de kalverhouder meer met stalcompartimenten te gaan
werken, om kalveren van elkaar af te schermen.

24 Scenariostudie Kalverketen

Scenario

Scenario

“Thuis en

“Maximaal

“Loyaal aan

tevreden”

integraal”

lokaal”

X

Kalveren later op transport

X

Minder contact tussen kalveren

X

handelingsperspectief te bieden. Respondenten binnen en buiten de kalverketen geven aan
dat men, in het belang van het kalf, meer als één integrale keten moet gaan denken en werken.

Scenario

Tabel 1: Oplossingsrichtingen in scenario’s

X

X
X

4.2.

Vaste bouwstenen

Ongeacht het scenario wordt meer data verzamelen en binnen de keten delen als best
practice gezien voor bevordering van kalfgezondheid en -welzijn.

We zien een aantal bouwstenen die ongeacht het scenario zouden ‘moeten’ gebeuren,
maar waarvoor variaties mogelijk zijn in ‘de mate waarin’ en ‘het tempo waarin’. Dit zijn

Als er meer gebruik wordt gemaakt van data komt de vraag op of daar ofwel

bouwstenen of ‘no regret-maatregelen’ voor verbetering van de diergezondheid en welzijn

afrekenbare doelen aan worden gekoppeld (en de invulling vrij is) of dat aan deze data

van kalveren die ook in het sectorplan van de kalversector terugkomen: datagebruik,

middelenvoorschriften (opleggen best practices) worden gekoppeld. Voor de overgang

duurzame leefcondities en brongerichte emissiereductie in stallen.

naar een data-gestuurd systeem waarop de sector op doelen wordt afgerekend (en de
keuze voor middelen in principe vrij is), was bij verschillende Red Team deelnemers

BENUTTEN DATA VOOR VERBETERINGEN

vooralsnog geen onverdeeld enthousiasme te bespeuren. Los van de vraag of dit

Het Kalf Volg Systeem (KVS) is opgezet met het doel de kalveren te registreren en te

voldoende probleemoplossend vermogen in zich heeft (“een systeemverandering is

controleren, het transport van kalveren te traceren en om de kwaliteit van jonge kalveren

nodig voor de problemen in de keten”), is de praktische uitwerking ingewikkeld. Wie stelt

te benchmarken. Aan het KVS hangt de ambitie om in de toekomst gegevensuitwisseling

bijvoorbeeld de doelen vast, en hoe zijn die ambitieus genoeg maar wel haalbaar? En

tussen melkveehouder en kalverhouder te ondersteunen. Terugkoppeling van informatie

leidt het niet tot ongewenste prikkels? Het is niet ondenkbaar dat de sector op den duur

naar de melkveehouder binnen het KVS is in ontwikkeling.

beweegt naar meer doelenvoorschrift (met de verdere ontwikkeling van technologie en

54

monitoringstools) en minder middelenvoorschrift (op basis van bonus-malus systeem). Hoe
In de Red Team sessies is apart gesproken over het belang van data verzamelen en

dit precies vorm kan krijgen is onderwerp voor nadere studie en zit niet in de scenario’s die

delen, en over de kansrijkheid van een overgang naar een systeem waarin er (alleen nog)

we in deze studie centraal hebben gesteld.

wordt gestuurd op doelen.
VERBETERING LEEFCONDITIES
Het belang van informatie-uitwisseling door de hele keten wordt breed onderschreven.

Eerder onderzoek naar de kalverketen laat zien dat een slechte luchtkwaliteit mede

Veehouders zijn gebaat bij meer inzicht in hun prestaties, en in de begeleiding over hoe

debet is aan het ontwikkelen en het verspreiden van ziektes. Stallen met goede ventilatie

het beter kan. Het kunnen bieden van een “handelingsperspectief” is als sleutel genoemd.

kunnen dit verminderen. Ook weten we dat kalveren meer spelgedrag vertonen, minder

Melkveehouders zouden – voor de risicofactoren die binnen hun handelingsperspectief

luchtwegklachten hebben en beter groeien, zodra ze meer bewegingsruimte krijgen55 56.

liggen – geholpen kunnen worden de juiste acties te ondernemen om de gezondheid en

Bovendien wordt gesteld dat kalveren aan een zachte ligplaats (zoals zaagsel of stro) de

het welzijn van kalveren te verbeteren.

voorkeur geven boven beton. Dit zijn allemaal voorbeelden van houderij-omstandigheden
die ook in andere veehouderijsectoren actueel zijn en waar nu in toenemende mate naar

Aan die kennis ontbreekt het nu nog vaak. Op het gebied van dataverzameling zijn

gekeken wordt om de gezondheid en het welzijn van kalveren te bevorderen. Overigens is

er nuttige innovaties, zoals sensoren die continu temperatuur en beweging meten, of

er ook in het sectorplan van de vleeskalverhouderij aandacht voor betere omstandigheden,

drinkrobots voor een goed gereguleerde melkvoeding.

binnen de stal én op transport. Maar deze zijn minder ambitieus dan wat andere

www.kalversector.nl/kalf-volg-systeem
55 Jensen M.B., Vestergaard K.S., Krohn C.C., 1998, Play behaviour in dairy calves kept in pens: the effect of social
contact and space allowance, Applied Animal Behaviour Science, 56 (1998), 97-108
56 Jensen M.B., Kyhn R., Play behaviour in group-housed dairy calves, 2000, the effect of space allowance,
Applied Animal Behaviour Science, Volume 67, Issues 1–2, 22 March 2000, 35-46
54

25 Scenariostudie Kalverketen

gesprekspartners aandragen en wat uiteindelijk in de scenario’s is geland.

BRONGERICHTE EMISSIEREDUCTIE IN STALLEN

In elk scenario zijn deze criteria gescoord op een vijfpuntsschaal:

Er is veel politieke en maatschappelijke aandacht voor stikstof. Nederland heeft te maken

»

Zeer positief (++)

met een landelijk stikstofprobleem dat sinds de PAS-uitspraak van de Raad van State in

»

Positief (+)

2019 grote gevolgen heeft voor nieuwe (economische) ontwikkelingen. De veehouderij

»

Neutraal (0)

is in ons land een grote producent van stikstof. Een manier om emissies te beperken, is

»

Negatief (-)

het toepassen van innovatieve technieken in een veestal, gericht op het scheiden van

»

Zeer negatief (--)

mest en urine waardoor minder ammoniak ontstaat (brongericht). De Rijksoverheid
57

stimuleert via de subsidieregeling ‘subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en

Randvoorwaarde voor ieder scenario was dat het per saldo tenminste tot een verbetering

managementmaatregelen (Sbv)’ brongerichte innovatie in de verduurzaming van stallen.

zou leiden van de diergezondheid of het dierenwelzijn. Voorafgaand aan de Red Team-

Door regionale vergunningsprocessen59 voor uitbreiding of bouw van veestallen – zonder

sessies hebben we een eigen beoordeling gemaakt van de effecten per scenario op de

emissiereducerende techniek volgt geen vergunning – is een prikkel ingebouwd voor

drie genoemde criteria. Op basis van aangedragen argumenten tijdens de Red Team-

veehouders om over te stappen naar emissiearme stallen.

sessies hebben we de initiële beoordeling soms aangepast.

Deze transitie is dus gaande, ook de vleeskalverhouderij heeft dat in het sectorplan

De grootste uitdaging zit in de vraag wat de financieel-economische consequenties van

erkend. Maar het tempo waarop deze transitie plaatsvindt staat niet vast en hangt samen

ieder scenario zijn. Een vraag die veelvuldig terugkwam was: “Maar wat betekent het

met de ambities en bereidheid van partijen om hierin te investeren.

scenario voor het verdienmodel van een melkvee-, kalverhouder en de keten?” Er is

58

vaak geen eenduidig antwoord op deze vraag, omdat het van veel factoren afhangt en
er ook veel onzekerheden zijn (bijvoorbeeld: hoe reageren buitenlandse dierhouders op
4.3.

Effecten en berekeningen

maatregelen in Nederland en wat doet dit met de import van kalveren?).

SCENARIO’S ZIJN KWALITATIEF EN WAAR MOGELIJK KWANTITATIEF
BEOORDEELD OP IMPACT
Elk scenario in de studie hebben we kwalitatief beoordeeld op drie centrale criteria:
‘diergezondheid’, ‘dierenwelzijn’ en ‘milieu/biodiversiteit’. Bij diergezondheid kijken
we vooral naar een vermindering van longontstekingen, borstvliesontstekingen,
diarree en gewrichtsontstekingen. Dierenwelzijn hangt voor een groot deel samen met
diergezondheid (een gezonder kalf is een blijer kalf), maar verbetert bijvoorbeeld ook
door een afname van stress of vertoon van meer natuurlijk (speel)gedrag. Voor milieu/
biodiversiteit kijken we in dit geval vooral naar de reductie van schadelijke ammoniak- en
CO2-emissies.

26 Scenariostudie Kalverketen

Ammoniak (NH3) is een verbinding van stikstof (NH2) en waterstof (H2)
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/05/19/kabinet-stimuleert-innovatie-en-verduurzaming-stallensubsidieregeling-sbv-opent-op-25-mei
59
Bijvoorbeeld in Noord-Brabant; https://www.brabant.nl/actueel/regelingen/CVDR628718_3
57
58

5.1.

5

SCENARIO I:
THUIS EN TEVREDEN

Beschrijving scenario

In het scenario “Thuis en tevreden” gaat de
kalverketen zoals we die nu kennen volledig op de
schop. De belangrijkste uitgangspunten zijn het
beperken van contacten met vreemde runderen en
optimaal dierenwelzijn.
Afspraak wordt dat melkveehouders de kalveren
die op hun bedrijf geboren zijn tot aan slachtleeftijd
houden en dan direct naar de slacht transporteren.
De minimale termijn om een kalf aan te houden
stijgt van de huidige 14 dagen naar de termijn
(bijvoorbeeld: minimaal 6, 7 of 8 maanden tot wel
drie jaar60) waarop kalveren ‘slachtrijp’ worden
geacht. Het doel van deze verandering is om het
aantal diercontacten in de keten tot een minimum
te beperken.
60

Ter inspiratie: www.boerspierings.nl

27 Scenariostudie Kalverketen

Figuur 3: Scenario thuis en tevreden

Dezelfde voorwaarde geldt voor geïmporteerde kalveren: de import van kalveren is alleen

Melkveehouders hebben veel ander werk. Een deel van de melkveehouders besteed

toegestaan als de dieren hun hele leven op het melkveebedrijf van oorsprong hebben

de opfok van jongvee daarom uit, terwijl andere melkveehouders het vanuit interesse of

geleefd en direct naar een nabij gelegen Nederlands slachthuis worden getransporteerd.

noodzaak zelf oppakken. Enkele deelnemers noemen als risico dat er perverse prikkels op
de loer liggen als melkveehouders niet zitten te wachten op het extra ‘takkenpakket’ (denk

Aan deze transitie naar ‘melkvee- en kalverhouder’ komen ook andere maatregelen

aan het euthanaseren van kalveren).

te hangen, gericht op bevordering van de gezondheid en het welzijn van kalveren. Zo
bieden melkveehouders – in aanvulling op de initiatieven uit ‘zorg jonge dieren’61 – het

Om dit scenario te laten slagen, kan er onder andere extra personeel bij de

kalf onbeperkte drinkmogelijkheden, direct van de koe of met behulp van drinkrobots.

melkveehouder komen, met de inzet van verschillende expertises. Daarnaast is een

Andere maatregelen kunnen zijn ‘kalf bij de koe’ en het stimuleren van weidegang voor

aanpassing nodig van de huidige regelgeving voor fosfaatrechten om het huidige aantal

kalveren door het inbouwen van een economische prikkel: weidegang komt tot uiting

melkkoeien te kunnen verzorgen en daarnaast meer kalveren te gaan houden.

in een keurmerk, zoals het Beter Leven keurmerk, waar consumenten een hogere prijs
voor willen betalen. Kalveren krijgen ook een zachte (stro, zaagsel of zand) en grotere

Tegelijkertijd liggen er kansen. De melkveehouder krijgt er met het grootbrengen

(minimaal een verdubbeling van de huidige norm: 1,5 m2 tot 1,8 m2) ligplaats op de

van vleeskalveren een extra inkomensmodel bij. Diversificatie van inkomensbronnen

melkveehouderij. Ten slotte komt er voor het transport naar het slachthuis een maximale

vermindert financiële risico’s (die nu tijdens de corona-crisis voor de vleeskalverhouderij

duur van 4 uur per kalf te gelden.

duidelijk naar voren zijn gekomen). Bovendien geeft dit scenario voor melkveehouders die
stalruimte overhebben een hogere stalbezetting.

Opfok en mesterij gebeurt in dit scenario dus op het melkveebedrijf. De keten wordt
veel korter, omdat verzamelcentra en kalverhouders in Nederland op termijn verdwijnen.
Integraties behouden wel een rol in de keten. Naast het leveren van voeding, slacht en

5.2.

Effecten

verkoop kunnen zij, in overleg met melkveehouders, een adviesrol vervullen (bijvoorbeeld
op het gebied van voedingsschema’s) en/of ondersteunende diensten leveren

Het scenario “Thuis en tevreden” leidt naar verwachting tot de volgende effecten:

(bijvoorbeeld veterinaire begeleiding).
Diergezondheid

Dierenwelzijn

Milieu/
biodiversiteit

+

++

+

Het scenario heeft volgens deelnemers van de Red Teams implicaties voor
melkveehouders. Ten eerste ontbreekt bij velen de kennis om vleeskalveren over langere

Beoordeling

tijd op de juiste manier op te laten groeien. Er is momenteel een constante kwaliteit
van het kalfsvlees, waar de integraties een rol in spelen, terwijl de marges beperkt zijn.
De vraag is of melkveehouders dezelfde kwaliteit (bijv. malsheid, uniformiteit) kunnen
leveren en hier tegelijkertijd een positieve business case aan kunnen overhouden.
61

Kamerbrief dierenwelzijn, 23 oktober 2020, Kamerstuk 28 286 nr. 1130

28 Scenariostudie Kalverketen

Tabel 2: Beoordeling scenario “Thuis en tevreden”

Financieel
Zie
hoofdstuk 8

DIERGEZONDHEID

●

Positieve effecten:
●

parasieten.

De biest die kalveren ontvangen, is afgestemd op de ziekteverwekkers die op het
bedrijf voorkomen, waardoor kalveren de juiste antilichamen tegen die ziekten

●

Kalveren hebben een minimum aan contacten met onbekende soortgenoten, omdat
ze niet van het melkveebedrijf gaan tot aan de slacht. De kans op het oplopen van

DIERENWELZIJN

een onbekende ziekteverwekker is daarom minimaal.

Positieve effecten:
●

●

Argumenten tegen onbeperkte drinkmogelijkheden zijn dat er (behalve bij drinkrobots)
weinig zicht is op de voeding per kalf en sommige kalveren zichzelf overvoeren.

ontvangen.
●

Weidegang kan additionele gezondheidsrisico’s geven, zoals het oppikken van

Het aantal uur dat een kalf op transport is neemt af, met als gevolg een verminderde

Kalveren ervaren minder stress van transport en het terechtkomen in een nieuwe
omgeving.

kans op verwondingen of zelfs sterfte tijdens transport.
●
●

ligplaats van een kalf leidt mogelijk wel tot vervuiling van dieren. Dat is een probleem

voorwaarden leidt tot een betere groei.

voor de hygiëne bij de slacht.

Negatieve effecten:
●

Zachte en grotere ligplaatsen vergroten het comfort van kalveren. Strooisel op de

Onbeperkte (of zeer ruime) toegang tot drinken voor jonge kalveren onder de juiste

●

Volgens een aantal deelnemers aan de Red Team Sessie hebben melkveehouders

Weidegang wordt verondersteld een positief effect te hebben op het welzijn van de
kalveren. Kalveren kunnen meer springen en stoeien.

minder aandacht en specialistische kennis (dan kalverhouders) voor goede opfok van
vleeskalveren. Hierdoor kunnen extra gezondheidsrisico’s ontstaan.

●

Een kalf drinkt als het vijf dagen oud is vijf tot veertien keer acht minuten per dag als
het bij de koe loopt62. Onbeperkt kunnen drinken is belangrijk voor de zuigbehoefte en

●

het dierenwelzijn.

Melkveehouders gaan kalveren houden van uiteenlopende leeftijden, waardoor een
groter risico ontstaat op verspreiding van ziektes op het bedrijf (van oud naar jong).
De omvang van dit risico wordt echter ook betwijfeld, omdat er momenteel al kalveren

●

Kalf bij koe kan een verbetering geven van het dierenwelzijn van kalf en koe63.

van verschillende leeftijden op het melkveebedrijf rondlopen (namelijk die opgroeien
tot melkkoe).

Negatieve effecten:
●

Zie dierengezondheid.

●

Het houden van kalf bij koe geeft ook risico’s op dierenwelzijn64.

Verkenning kalf bij de koe, WUR, Louis Bolk Instituut. Januari 2018
Verkenning kalf bij de koe, WUR, Louis Bolk Instituut. Januari 2018
64
Verkenning kalf bij de koe, WUR, Louis Bolk Instituut. Januari 2018
62
63

29 Scenariostudie Kalverketen

MILIEU/BIODIVERSITEIT
Positieve effecten:
●

Er zijn minder transportbewegingen met kalveren, omdat de keten flink wordt ingekort
(direct transport van melkveehouder naar slachthuis). Het gevolg is een afname van
de uitstoot van schadelijke broeikasgassen en NOx.

●

Ammoniak ontstaat bij vermenging van urine en mest. In de wei is dit minder snel
aan de orde dan in stallen waarin geen brongerichte maatregelen zijn genomen.
Weidegang leidt daarom tot een afname van ammoniakuitstoot.

●

In dit scenario daalt de import van vleeskalveren. Hierdoor dalen uitstoot en
mestoverschot eveneens.

Negatieve effecten:
●

Het aantal melkveehouders is ongeveer het tienvoudige van het aantal kalverhouders.
Er gaat daarom meer voer voor kalveren over een groter aantal plekken worden
gedistribueerd. Dit kan in theorie leiden tot een toename in transportbewegingen,
maar aangezien de melkveehouder al bevoorraad wordt het jongvee, zal eerder de
omvang van de huidige leveringen toenemen dan het aantal.

●

Blankvleeskalveren stoten relatief minder methaan uit dan rosékalveren.65
Een overgang naar – in verhouding – meer rosévlees en minder blankvlees,
betekent dus een toename van methaanemissies.

65

Feiten en cijfers over de Nederlandse veehouderijsectoren, WUR, 2018

30 Scenariostudie Kalverketen

6.1.

6

SCENARIO II:
MAXIMAAL INTEGRAAL

Beschrijving scenario

De belangrijkste uitgangspunten van het scenario
“Maximaal Integraal” zijn het versterken van de
weerstand van het kalf voordat het op transport
gaat en een continue samenwerking tussen
integratie, kalverhouder en melkveehouder.
In het scenario “Maximaal integraal” stijgt
de minimale leeftijd waarop kalveren op het
melkveebedrijf verblijven van 14 dagen naar drie
maanden. Hiermee wordt beoogd de kalveren
meer tijd te geven om weerstand op te bouwen
voordat ze op transport gaan. De melkveehouders
hebben na deze termijn van drie maanden de
keuze om het kalf naar een afmestbedrijf te laten
vervoeren.

Figuur 4: Scenario Maximaal Integraal

31 Scenariostudie Kalverketen

Dezelfde voorwaarde geldt voor geïmporteerde kalveren: de import van kalveren is alleen

de melkveehouder zouden aanleveren. Verplichte vaccinatie en kalf bij de koe werden

toegestaan wanneer de kalveren drie maanden op het melkveebedrijf van oorsprong

overwegend negatief ontvangen. Het zou namelijk de autonomie van de melkveehouder

hebben geleefd.

aantasten en ook werden er gezondheidsredenen genoemd als tegenargument.
Inmenging van integraties in de spermakeuze werd eveneens gezien als aantasting van

De kalverketen blijft in dit scenario intact, al zal de kalverhouderij wel in omvang slinken: er

het ondernemerschap van de melkveehouder. Deze maatregelen hebben we daarom niet

is minder capaciteit nodig, omdat kalveren pas op latere leeftijd worden opgezet.

langer als onderdeel van dit scenario beschouwd.

Een centraal onderdeel van dit scenario is de rol van integraties. De melkveehouder
kan ervoor kiezen om een overeenkomst aan te gaan met een integratie. De integratie

6.2.

Effecten

heeft dan eigenaarschap over het kalf en de melkveehouder werkt samen met de
integratie. De melkveehouder deelt gegevens met de integratie op het gebied van dracht,

Het scenario “Maximaal integraal” leidt naar verwachting tot de volgende effecten:

biestmanagement en koe- en kalfgezondheid. De integratie koppelt de resultaten van de
geleverde mestkalveren terug aan de melkveehouder en beloont of kort op basis van deze
resultaten. Ook levert een integratie kalvervoer, voorschriften en materialen aan voor het
op juiste wijze opfokken van de kalveren in de eerste drie maanden. Hierdoor moet de
kwaliteit van de kalveren geborgd zijn.

Beoordeling

Diergezondheid

Dierenwelzijn

Milieu/
biodiversiteit

+

+

0

Tabel 3: Beoordeling scenario “Maximaal integraal”

Net als het scenario “Thuis en tevreden” heeft dit scenario impact voor melkveehouders,
omdat sprake is van een langer verblijf van kalveren op een melkveebedrijf. Dit
brengt vragen mee als: is er voldoende vakmanschap in huis? Is er ruimte binnen de
fosfaatregels? Een breed gedragen beeld is dat meer samenwerking tussen de melkveeen kalversector wenselijk zou zijn. Sommigen – maar niet iedereen – ziet het sluiten van
overeenkomsten tussen melkveehouders en integraties (en het bij integraties beleggen
van eigenaarschap over kalveren vanaf de geboorte) als een logische oplossingsrichting
om kennis en kunde van de twee sectoren bij elkaar te brengen.
In de eerste versie van het scenario zijn een aantal extra onderdelen besproken. Namelijk
het verplicht vaccineren van kalveren en het kalf langere tijd bij de koe laten. In de
tweede versie van het scenario is ook besproken dat de integraties het sperma voor

32 Scenariostudie Kalverketen

Financieel
Zie
hoofdstuk 8

DIERGEZONDHEID
Positieve effecten:
●

Kalveren bouwen een betere weerstand op voordat ze op transport gaan en in
contact komen met kalveren van andere herkomst. Dit vermindert de kans op
ziektes en antibioticagebruik.

●

Door een intensievere samenwerking met integraties ontstaat een betere overgang
van het kalf naar de kalvermester door protocollen voor voer en voermethoden.

●

Het delen van kennis en data tussen melkveehouders en integraties zorgt voor
beter zicht op effectieve maatregelen die melkveehouders kunnen treffen ter
bevordering van de gezondheid van kalveren.

Negatieve effecten:
●

Volgens een aantal deelnemers aan de Red Team Sessie hebben melkveehouders
minder aandacht en specialistische kennis (dan kalverhouders) voor goede opfok
van vleeskalveren. Hierdoor kunnen extra gezondheidsrisico’s ontstaan.

●

Kalveren vervoeren op een leeftijd van drie maanden geeft mogelijk meer risico
op verwondingen (grotere dieren, ander gedrag tijdens transport) en stress dan
transport op jongere leeftijd. Al wordt dit effect door sommigen in twijfel getrokken,
onder meer verwijzend naar het transport van starterkalveren waar nu ook niet
bovenmatig veel problemen lijken op te treden.

33 Scenariostudie Vleeskalveren
Kalverketen

DIERENWELZIJN
Positieve effecten:
●

Startbedrijven zullen tot het verleden behoren doordat de grens waarop kalveren
melkveebedrijven verlaten verlegd wordt naar drie maanden. Dat betekent een
transportmoment minder en dus minder stress voor die kalveren.

●

Het kalf heeft minder stress in de eerste levensmaanden doordat het kalf pas op drie
maanden verplaatst wordt.

Negatieve effecten:
●

Zie diergezondheid

MILIEU/BIODIVERSITEIT
Positieve effecten:
●

De afname in transportmomenten door het wegvallen van startbedrijven zal ook een
licht positief effect hebben op de CO2- en NOx uitstoot.

●

In dit scenario zal de import van vleeskalveren waarschijnlijk dalen. Hierdoor dalen
uitstoot en mestoverschot eveneens.

Negatieve effecten:
●

Het aantal melkveehouders is ongeveer het tienvoudige van het aantal kalverhouders.
Er gaat daarom meer voer voor kalveren over een groter aantal plekken worden
gedistribueerd. Dit kan in theorie leiden tot een toename in transportbewegingen,
maar aangezien de melkveehouder al bevoorraad wordt voor het jongvee, zal eerder
de omvang van de huidige leveringen toenemen dan het aantal. Als het al speelt, is
het in verhouding tot het scenario “Thuis en tevreden” een (nog) kleiner effect.

34 Scenariostudie Kalverketen

7.1.

7

SCENARIO III:
LOYAAL AAN LOKAAL

Beschrijving scenario

Het scenario “Loyaal aan lokaal” gaat uit van
een regionaal georiënteerde korte kalverketen,
met een sterke 1-op-1 relatie tussen melkvee- en
kalverhouder.
In dit scenario komt de maximale transportafstand
tussen melkveebedrijf en kalverhouderij te
liggen op 100 kilometer en is alleen sprake
van direct transport (zonder tussenkomst van
verzamelcentra). De instroom van kalveren bij
kalverbedrijven gebeurt op basis van behoefte: het
aantal dierplaatsen dat beschikbaar is. Op deze
regionale schaal zou dit kunnen betekenen dat niet
altijd meer aan de hand van het huidige “all-in,
all-out” principe gewerkt kan worden.

Figuur 5: Scenario Loyaal aan Lokaal

35 Scenariostudie Kalverketen

De transportvoorwaarden komen ook te gelden voor geïmporteerde kalveren: de import

7.2.

Effecten

is alleen toegestaan als de kalveren direct van buitenlandse melkveehouders naar
binnenlandse kalverhouders gaan, en over niet meer dan 100 kilometer.

Het scenario “Loyaal aan lokaal” leidt naar verwachting tot de volgende effecten:

Om de samenwerking tussen de melkvee- en kalversector verder te versterken worden

Diergezondheid

Dierenwelzijn

Milieu/
biodiversiteit

+

+

+

1-op-1 contracten opgesteld tussen melkveehouder en kalverhouder in dezelfde regio,
waarbij een kalverbedrijf maar een gelimiteerd aantal samenwerkingscontracten kan
afsluiten. Melkveehouders, kalverhouders (voor jongvee en vleeskalf) en dierenartsen
stellen samen gezondheidsplannen op voor kalveren, die gaan over afstemming van
de voeding, gezondheidsdoelen en houderij-omstandigheden. Er komt voortdurende
terugkoppeling tussen melkveehouder en kalverhouder over de conditie van het kalf. Te
verwachten valt dat er een herplaatsing van een deel van de kalverhouders komt, in de
buurt van waar de ruimtelijke concentratie van melkveehouders het grootst is. Dit scenario
zal daarom pas op langere termijn haalbaar zijn.
Dit scenario biedt ook kansen voor jongveeopfokkers: zij zouden – naast de opfok van
melkvee – een rol kunnen gaan spelen in de opfok van vleeskalveren. Ook sluit dit
scenario aan bij de ontwikkeling van kringlooplandbouw, door kalveren (en daarmee mest)
binnen de regio te houden. Marketingtechnisch liggen er kansen in het vermarkten van
kalfsvlees als regioproduct (naar voorbeeld van ‘Parmaham’, ‘Goudakaas’, ‘Flevosap’).
Door dit te koppelen aan een kwaliteitskenmerk (diergezondheid, welzijn, milieu etc.)
wordt er hogere kwaliteit vlees nagestreefd. Er zijn echter wel sterke twijfels geuit door
deelnemers van de Red Team sessies over de effectiviteit van het ‘vermarkten’ van
kalfsvlees als regioproduct voor Nederlandse consumenten, omdat Nederlanders
gewend zijn weinig kalfsvlees te eten.

36 Scenariostudie Kalverketen

Beoordeling

Tabel 4: Beoordeling scenario “Loyaal aan lokaal”

Financieel
Zie
hoofdstuk 8

DIERGEZONDHEID

Negatieve effecten:

Positieve effecten:

●

●

Mocht het niet mogelijk zijn om op regionale schaal het “all-in, all-out” principe aan

Het elimineren van het verzamelcentrum en maximeren van het aantal

te houden, dan kan dit volgens de kalversector een averechts effect hebben op

melkveebedrijven waar een kalverhouder zijn of haar kalveren vandaan krijgt,

de diergezondheid, als hier geen goed alternatief voor in de plaats komt. Het all-

betekent een significante afname van vreemde diercontacten .

in all-out systeem zorgt er onder andere voor dat kalveren elkaar niet verdringen

66

bij het voerhek. Stalcompartimenten waar dieren met een gelijk gewicht en gelijke
●

Korter transport (maximale transportduur of -afstand) verbetert de gezondheid,

gezondheidsconditie gescheiden worden gehouden, geldt als een mogelijk alternatief,

al is het effect mogelijk maar beperkt. Zeker voor binnenlands transport zijn de

maar is qua management en logistiek ingewikkelder.

afstanden al kort en aantal kalveren dat tegelijk wordt vervoerd laag. Ook blijkt uit
studies dat vooral een goede conditie van het kalf voordat het op transport gaat en

●

de mogelijkheden om te herstellen na transport, belangrijk zijn voor een gezond kalf,

DIERENWELZIJN

meer dan de duur en condities tijdens transport.

Positieve effecten:
●

Kalveren ervaren minder stress omdat verzamelcentra verdwijnen.

●

Mogelijk verminderen competitie (aan het voerhek) en bijgaande stress als gelijke

Het gebruik van antibiotica op jongveeopfok bedrijven ligt aanzienlijk lager67 dan in de
vleeskalversector. Als op de regionale opfokbedrijven op gelijke wijze wordt gewerkt,
ligt een positief effect voor de hand.

●

●

kalveren in kleinere groepen worden gehouden.

Het opstellen van gezamenlijke gezondheidsplannen en uitwisseling van informatie

Negatieve effecten:

over de conditie van kalveren zorgt voor betere ziektepreventie en optimale groei.

●

Als gebruik gemaakt wordt van gecompartimenteerde stallen, zal het verspreiden van
ziekten binnen de kalverstal worden beperkt.

66

Voorbeelden uit de praktijk: MKD Driehoek (Fuite Veal) en Programma Kalf (Denkavit)

67

Het gebruik van antibiotica bij landbouwhuisdieren in 2019, SDa, juni 2020

37 Scenariostudie Kalverketen

Zie diergezondheid

MILIEU/BIODIVERSITEIT
Positieve effecten:
●

Omdat de keten en transportafstanden korter worden (geen verzamelcentra,
direct transport over maximaal 100 kilometer), neemt de uitstoot van schadelijke
broeikasgassen en NOx af.

●

Kalveren (en mest) blijven binnen de regio van herkomst, wat bijdraagt aan de
doelstellingen van kringlooplandbouw.

●

In dit scenario zal de import dalen. Hierdoor dalen uitstoot en mestoverschot
eveneens.

Negatieve effecten:
●

Het verzamelcentrum heeft in het huidige systeem een sorteerfunctie en zorgt voor
efficiëntie in de logistiek. Als deze ‘hubs’ verdwijnen, is er volgens partijen uit de
sector een risico op meer transportbewegingen. De tijd om kalveren te collecteren op
melkveebedrijven en, gesorteerd, op kalverbedrijven af te leveren, neemt dan toe.
Dit hangt echter samen met de behoefte aan sortering; het scenario “Lokaal aan
loyaal” gaat juist uit van de instroom van kalveren bij kalverbedrijven op basis van
behoefte (het aantal dierplaatsen dat beschikbaar is), waardoor sortering vooraf
minder aan de orde is.

38 Scenariostudie Kalverketen

8

FINANCIEELECONOMISCHE
EFFECTEN

Wel gevoel voor cijfers, geen doorgerekende
business case per scenario
Randvoorwaarde voor de toekomstscenario’s voor de kalverketen, is
dat er een verdienvermogen is. Dat wil niet zeggen dat alle spelers
binnen de kalverketen er financieel op vooruitgaan. Maar wel dat
de keten als geheel in staat is een scenario te ondervangen. Onze
ambitie was om zo veel mogelijk de financiële effecten van de drie
scenario’s kwantitatief uit te drukken, door een combinatie van data
van sectorpartijen, openbare cijfers en aannames. Om vervolgens te
bekijken wat de verhouding tussen additionele kosten en opbrengsten
zou zijn, en of het scenario financieel ‘uit’ zou kunnen.

39 Scenariostudie Kalverketen

Dat blijkt om meerdere redenen helaas onhaalbaar:
●

Door een gebrek aan beschikbare data is een aantal effecten niet goed

Claim 1: “Een gezonder kalf kost veehouders minder en levert hen ook meer op”

kwantitatief te maken. We hebben onder andere actuele data over winstmarges en

In hoofdstuk 3 beschreven we dat longontstekingen, borstvliesontstekingen en (virale)

transportkilometers opgevraagd bij SBK en Vee & Logistiek Nederland, maar het

diarree veel voorkomen bij vleeskalveren. In ieder scenario gaan we uit van een – per

bleek niet mogelijk om deze data te delen.

saldo – verbetering van de diergezondheid, door betere samenwerking in de keten,
kalveren die later op transport gaan of minder contactmomenten tussen kalveren. We

●

Data zijn niet altijd even betrouwbaar, of de bron is moeilijk te achterhalen.

beperken ons in de analyse hierna tot longontstekingen, waar de meeste data over
beschikbaar zijn.

●

De onderzoeksopzet van wetenschappelijke studies verschilt, waardoor resultaten niet
altijd aan ‘elkaar te knopen’ zijn om een doorrekening van effecten te maken.

Welke opbrengsten en besparingen hangen samen met een gezonder kalf?
Diverse studies wijzen uit dat een infectievrij kalf tijdens zijn of haar leven meer groeit. Dat

●

Soms is er ook gewoon onzekerheid over hoe effecten uitpakken. Zo veronderstellen

levert bij de slacht meer op. Deze toename in gewicht is niet terug te brengen tot een

we in de scenario’s met een langer verblijf van kalveren op de melkveehouderij dat de

gemiddeld cijfer en de uitkomst ook sterk afhankelijk van de gekozen onderzoeksopzet. Zo

gezondheid van kalveren verbetert. Dat is mede is afhankelijk van het management

blijkt uit een Belgische studie69 dat blankvleeskalveren met een longontsteking gemiddeld

van melkveehouders, dat in kwaliteit en aandacht voor het kalf flink kan verschillen68.

een 8,2 kg lager karkasgewicht hadden dan zonder ontsteking. Bij recidiverende
longontstekingen was dit nog veel lager. Verder weten we uit ander onderzoek70 dat

De consequentie is dat we de financieel-economische analyse in dit hoofdstuk grotendeels

er ongeveer 11 kg karkasgewicht verschil zat tussen een groep voor longontsteking

kwalitatief doen en alleen een indicatie geven van een aantal cijfermatige effecten. We

behandelde kalveren en kalveren die geen behandeling nodig hadden (alleen individueel,

bouwen de analyse op langs ‘claims’ die zijn gemaakt tijdens het onderzoek. Soms

koppelbehandelingen niet meegenomen), en dat het karkasgewicht aanzienlijk daalde

presenteren we een aantal illustratieve berekeningen, die met metingen in op te starten

bij herhaalde behandelingen. Op basis van deze getallen is onze aanname dat een

pilots verder onderbouwd zouden kunnen worden. In bijlage II volgt een overzicht en

longontsteking gemiddeld minstens leidt tot een verminderde groei van 8-11 kg. Als een

onderbouwing van de parameters voor de financieel-economische analyse.

kalf lang ziek is kan de groeiachterstand verder oplopen.
Een reductie in infecties betekent ook minder kalversterfte. Wanneer het lukt om
kalversterfte in de toekomstscenario’s verder omlaag te brengen, betekent dat financieel
gezien twee dingen: (1) meer kalveren aan de slachtlijn, dus meer opbrengsten, en (2)
minder noodzakelijke destructie van kalveren, dus lagere kosten. Het eerste hangt af

Kalversterfte op melkveebedrijven varieert van minder dan 2% tot meer dan 20% (Kalversterfte kan minder
als zorgvraag kalf centraal staat, WUR, 2017), wat een indicatie is dat management van grote invloed is op de
gezondheid van kalveren.
69
Pardon B., Hostens M., Duchateau L., Dewulf J., De Bleecker K. & Deprez P., 2013, Impact of respiratory disease,
diarrhea, otitis and arthritis on mortality and carcass traits in white veal calves. BMC Vet Res 9, 79 (2013)
70
Theeuwis P., 2008, Het gouden kalf– niet openbaar
71
Ophaal- en verwerkingskosten per dier, regulier tarief (Tarieven Rendac, 2020)
68

40 Scenariostudie Kalverketen

van de marges op kalfsvlees (blank en rosé), die we op dit moment niet goed kunnen
inschatten (zie ook claim 3). De destructiekosten per dier zijn €2771.

Op basis van RVO-cijfers (niet openbaar) schatten we dat de kalversterfte in de

●

vleeskalverhouderij tussen 3% en 5% ligt. Longontstekingen zijn in ongeveer een kwart
van de gevallen de oorzaak van kalversterfte

72 73

Zijn de geschatte extra opbrengsten door de groeitoename enkele tientallen miljoenen
euro’s per jaar. Dit effect heeft verreweg de meeste impact.

. Overigens verwachten we dat de

scenario’s als gevolg van betere ketensamenwerking en/of een langer verblijf op het

●

melkveebedrijf ook een gunstig effect kunnen hebben op het kalversterftecijfer in de

Zijn de geschatte kostenbesparingen op destructie (vanwege minder sterfte) slechts
één tot twee ton per jaar.

melkveehouderij. Momenteel ligt dat op ongeveer 11,5%74. Dit mogelijke effect hebben we
in de berekeningen niet meegenomen.

●

Zijn de geschatte kostenbesparingen op veterinaire behandelingen enkele miljoenen
euro’s per jaar.

Tot slot bespaart een veehouder bij een gezond kalf op kosten voor veterinaire
behandelingen. Er zijn geen kengetallen beschikbaar voor de gemiddelde kosten van
de behandeling van een kalf en het is moeilijk om hier een betrouwbaar gemiddelde voor
te berekenen. Complicerende factor is dat kalveren meerdere behandelingen kunnen
krijgen (individueel of koppelbehandeling). Ook worden bepaalde middelen, bijvoorbeeld
ontstekingsremmers, ingezet voor uiteenlopende infecties (longontsteking, diarree etc.),
waardoor deze kosten moeilijk toe te schrijven zijn aan een specifieke aandoening. Op
basis van expert judgement – er zijn diverse (ex-)veeartsen bij het onderzoek betrokken
– en publicaties75, nemen we aan dat de gemiddelde kosten voor de behandeling van een

Claim 2: “Minder transport geeft minder kosten, CO2- en NOx-uitstoot”
In elk scenario voorzien we een afname van de transportbewegingen, en dus minder
kilometers. Dat drukt de kosten in de kalverketen en ook de uitstoot van CO2 en NOx
door transport. Omdat we geen data hebben kunnen bemachtigen over de huidige
transportdata tussen schakels in de keten, is het niet mogelijk om hiervoor een zinvolle
berekening te maken. In pilotprojecten zou het goed mogelijk kunnen zijn om het verschil
in transportkilometers – bijvoorbeeld op basis van het Kalfvolgsysteem - met de huidige

longontsteking tussen de €10 en €15 euro liggen.

werkwijze te meten.

Hoe groot is bij benadering het financiële effect van een gezonder kalf?

In omvang verwachten we de grootste afname van transport – naar schatting >50% – in

De belangrijkste parameter in de berekening van gezondheidseffecten is de verwachte
afname in het voorkomen van verschillende infecties, als gevolg van maatregelen in
de scenario’s. Dit is bij uitstek een parameter die – in een gecontroleerde setting – in

het scenario “Thuis en tevreden” en een relatief beperkt effect – naar schatting <20% – in
het scenario “Maximaal integraal”. Bij het scenario “Loyaal aan lokaal” is de omvang van
het effect moeilijk in te schatten.

pilotprojecten getoetst zou kunnen worden. Er zijn indicaties dat de prevalentie sterk
gereduceerd kan worden als vleeskalveren langer op een melkveehouderij blijven, zoals
in de scenario’s “Thuis en tevreden” en “Maximaal integraal”, maar de mate waarin is
onzeker. Stel dat we voor longontstekingen zouden uitgaan van een halvering van het
aantal gevallen (van ca. 60% naar ca. 30%) in de toekomst, dan:

41 Scenariostudie Kalverketen

Kalversterfte kan minder als zorgvraag kalf centraal staat, WUR, 2017
Vroege sterfte van biggen, kalveren en melkgeitlammeren, WUR, 2020
74
Pardon B., De Bleecker K., Hostens M., Callens J., Dewulf J., & Deprez P., 2012, Longitudinal study on morbidity
and mortality in white veal calves in Belgium. BMC veterinary research, 8, 26.
75
Zie bijvoorbeeld: Wang M., Schneider L.G., Hubbard K.J., Grotelueschen D.M., Daly R.F., Stokka G.S., Smith D.R.,
2018, Beef producer survey of the cost to prevent and treat bovine respiratory disease in preweaned calves. J Am
Vet Med Assoc. 2018 Sep 1;253(5):617-623.
72
73

Claim 3: “Een verschuiving naar meer rosévlees beïnvloedt de marges”

Claim 4: “Er zijn investeringen in en afschrijvingen op huisvesting nodig”

In het scenario “Thuis en tevreden” is er sprake van (vrijwillige) weidegang. Dit zal ertoe

In de scenario’s “Thuis en tevreden” en “Maximaal integraal” blijven kalveren een langere

leiden dat de blankvleesproductie afneemt, omdat een deel van deze kalveren niet

tijd op het melkveebedrijf. Melkveehouder hebben meer kalveren tegelijk te houden, wat

meer aan hun ijzerarme dieet gehouden kan worden. Het merendeel van de kalveren in

voor hen investeringen in huisvesting vergt77. Terwijl kalverhouders, die minder kalveren

Nederland wordt tot blankvlees opgefokt, waarvoor uit het buitenland veel vraag is.

ontvangen, eventueel hun assets versneld moeten afschrijven.

Tijdens het onderzoek is meermaals gesteld dat op blankvlees een hogere marge zit dan

Welk effect is er voor de melkveehouderij?

rosévlees. Een reden is bijvoorbeeld dat rosévlees meer buitenlandse concurrentie kent

Ter illustratie: als kalveren hun hele leven op het melkveebedrijf blijven en ze gemiddeld

(blankvlees vraagt om een bepaalde infrastructuur die er wel in Nederland is, maar niet in

9 maanden oud zouden worden, betekent dit voor melkveehouders een uitbreiding van

alle Europese landen). Oftewel: de gemiddelde marges in de kalverketen zouden dalen in

zo’n 50-60 kalverplaatsen. Daarbij is de veronderstelling dat melkveehouders gemiddeld

het scenario “Thuis en tevreden”, omdat er naar verhouding meer rosévlees op de markt

zo’n 105 melkkoeien78 hebben staan en 30% van de kalveren als jongvee aanhouden. Als

komt. Om een aantal redenen is dit effect niet goed te onderbouwen. Ten eerste omdat

er alleen aanpassing binnen bestaande stallen op de melkveehouderij nodig zijn, dan ligt

we deze data niet hebben kunnen inzien. Ten tweede omdat marges een momentopname

het investeringsbedrag voor de melkveehouder op €10.000 tot €15.000. Als er ook stallen

zijn. De corona-crisis is uiteraard geen goede graadmeter, maar de (geringe) marges in

bijgebouwd moeten worden en voerinstallaties geplaatst, dan loopt dit op tot €70.000 tot

het verleden zeggen mogelijk weinig over de toekomst. Zo kunnen bijvoorbeeld nieuwe

€80.00079. Maar, ongeacht het bedrag, zijn dit geen additionele kosten voor de kalverketen

markten of nieuwe concepten ontstaan, die iets doen met de vraag naar blank- en

als geheel. Waar melkveehouders investeringen gaan maken, hoeven kalverhouders deze

rosévlees.

investeringen niet meer te doen. Dezelfde redenatie geldt voor andere kostenposten,
zoals voor voer of mestafzet. Bij een gelijkblijvend aantal kalveren zullen deze kosten altijd

In KWIN staan saldoberekeningen voor blankvlees-, jongrosévlees- en
76

‘slechts’ binnen de keten verschuiven.

oudrosévleeskalveren. Deze saldo’s komen uit op respectievelijk €95, €52 en €90 per
kalverplaats, excl. rente en toegerekende kosten voor huisvesting en personeel. Kijkend
naar de gemiddelde bedrijfsgrootte van kalverhouders kunnen we ons met deze getallen
echter niet voorstellen dat er een houdbaar verdienmodel voor de kalverhouder is.
Goede data over marges ontbreken in onze beleving dus. Om de financieel-economische
dimensie van de scenario’s op dit punt goed in beeld te krijgen, en voor het vergroten van
markttransparantie, is investering in goede datacollectie van groot belang. De nieuwe
Kaderverordening voor Statistieken over Agrarische Input en Output (SAIO) biedt mogelijk
kansen en ook een wettelijke basis voor deze datacollectie.

42 Scenariostudie Kalverketen

Kwantitatieve Informatie Veehouderij 2020-2021, WUR, 2020
Arbeidskosten zouden in theorie ook toe kunnen nemen, maar de meeste arbeidsintensiteit van kalveropfok zit in
de eerste twee weken (die het kalf nu ook al bij de melkveehouder verblijft).
78
https://www.agrimatie.nl/ThemaResultaat.aspx?subpubID=2232&themaID=2272&indicatorID=2100&sectorID=2245
79
Uit Kwantitatieve Informatie Veehouderij 2020-2021, WUR, 2020 volgen gemiddelde kosten van een stalinrichting
tussen de circa €200 en €300 per kalf, en voor stalgebouw, stalinrichting én voerinstallatie tussen de €1.300 tot
€1.500 per kalf.
76
77

Welk effect is er voor de kalverhouderij?
Ieder jaar worden zo’n 1,7 miljoen kalveren opgezet. Op basis van de kengetallen van
KWIN zou dit betekenen dat de vleeskalverhouderij aan stalgebouwen, stalinrichtingen
en voerinstallaties voor ruim 2 miljard aan initiële investeringen heeft gedaan80. Uitgaand
van een lineair afschrijvingspatroon is de economische waarde van de huisvesting op
het moment nog de helft van dit bedrag. In het hypothetische geval dat kalverhouders
per direct gedwongen zouden worden hun activiteiten te staken, zijn dus aanzienlijke
afschrijvingen nodig. De toekomstscenario’s hebben echter een langetermijnperspectief.
Met een gefaseerde aanpak waar in de komende 10 tot 20 jaar een overgang zou zijn
naar kalveren langer bij de melkveehouder, zou de financiële schade tot bijna €0 worden
beperkt. ‘Bijna’, want er zullen altijd frictiekosten zijn. Omdat het tempo en de omvang
van de overgang van kalverhouder naar melkveehouder niet exact synchroon loopt. In
jaar X is bijvoorbeeld voor 100.000 kalveren ruimte gemaakt bij melkveehouders, terwijl
minder kalveren kunnen ‘overstappen’ omdat de capaciteit in de kalversector nog niet is
afgeschreven. Andersom kan dit natuurlijk ook. Ten slotte moet rekening gehouden worden
met het effect van de actuele regionale en toekomstige financiële regelingen op regionaal
ter sanering van kalverbedrijven.

Claim 5: “Met een afname van de import levert de BV Nederland economisch in”
Bij elk scenario valt een afname van de import van kalveren te verwachten. In “Thuis
en tevreden” en “Maximaal integraal” zullen buitenlandse partijen op zoek gaan naar de
mogelijkheden voor afzet in andere landen, omdat daar minder scherpe eisen gelden
aan de minimale termijn dat een kalf op het melkveebedrijf moet zijn geweest. Ook in het
scenario “Loyaal aan lokaal” zal de import afnemen, omdat het maar voor een heel klein
deel van de buitenlandse dierhouders (melkveehouders) mogelijk zal zijn om kalveren
in Nederland op te laten zetten, namelijk alleen binnen een straal van 100 km en zonder
tussenkomst van een buitenlands verzamelcentrum. Op de korte termijn ontstaat dan dus
overcapaciteit bij Nederlandse kalverbedrijven en slachthuizen. Op lange termijn valt te
verwachten dat een deel van deze capaciteit anders wordt benut of wordt afgestoten (en
er meer capaciteit in buurlanden ontstaat).
De toegevoegde waarde van de vleeskalversector was (in 2016) ruim €170 miljoen en de
sector biedt plek aan ca. 2.300 arbeidsplaatsen (primaire sector)81. Het aandeel jaarlijks
geïmporteerde kalveren is rond de 50%82. De impact op de import verschilt per scenario,
maar we schatten in dat deze in elk van de gevallen nog maximaal een kwart van de
huidige 50% zal zijn. De toegevoegde waarde van de sector daalt in dat geval met zo’n
€65 tot €85 miljoen, en het aantal arbeidsplaatsen met ongeveer 850 tot 1.150. Dat is
los van mogelijke effecten in secundaire en tertiaire sectoren. In de scenario’s “Thuis en
tevreden” en Maximaal integraal” neemt overigens de toegevoegde waarde en mogelijk
het aantal arbeidsplaatsen in de melkveehouderij toe.

Kwantitatieve Informatie Veehouderij 2020-2021, WUR, 2020
Feiten en cijfers over de Nederlandse veehouderijsectoren 2018, WUR, 2018
82
Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouderij, SBK, 30 augustus 2019
80
81

43 Scenariostudie Kalverketen

9

SLOTBESCHOUWING

Studie als onderbouwing voor te maken politieke keuzes
In dit rapport hebben we drie scenario’s geschetst voor een alternatieve
toekomstige inrichting van de keten. We spreken geen voorkeur uit
voor een bepaald scenario, maar leggen een basis onder het debat
over de verduurzaming van de kalverketen. Na dialoog met de sector
zullen onderdelen uit scenario’s terugkomen in de praktijk. In eerste
instantie misschien in de vorm van pilots, vervolgens mogelijk als niche,
terwijl bepaalde onderdelen gemeengoed of de (afgedwongen) ‘norm’
zullen worden.

44 Scenariostudie Kalverketen

In vergelijking: de kalverketen is uniek

(4) Omdat de Nederlandse kalversector in Europees perspectief bedrijfseconomisch

Wij zien de meeste issues die in de Nederlandse kalverketen spelen ook bij andere

gezien de zaken vroeg en goed voor elkaar had, groeide de sector de afgelopen decennia

houderijsectoren terug. Gezondheid en welzijn van dieren, milieu- of uitstootproblematiek

hard. De import van kalveren is de afgelopen decennia meegegroeid. Circa 50% van de in

en volksgezondheid; in veel houderijsectoren staat de ‘license to produce’ maatschappelijk

Nederland opgezette kalveren is afkomstig uit het buitenland. Over de sector die als basis

onder druk. Onderliggende oorzaken van problemen in de kalverketen zijn wel

de kringloop (verwaarding reststoffen) als uitgangspunt heeft zou je nu dan ook kunnen

‘kalversector-specifiek’:

betogen dat deze feitelijk een probleem oplost voor andere landen.

(1) Er is wereldwijd een grote vraag naar zuivel, maar slechts een beperkte vraag naar
kalfsvlees. De Nederlandse kalversector verwaardt een restproduct uit de zuivelproductie

Veranderingen zijn noodzakelijk en mogelijk

en doet dat relatief efficiënt ; Nederlands kalfsvlees staat goed bekend in Europa en de

In deze studie hebben we drie mogelijke toekomstscenario’s gepresenteerd. Belangrijke

spelers in de kalverketen wisten – in ieder geval tot 2018 – met een gestroomlijnde en

constatering is dat bij alle ketenpartijen en andere stakeholders de ambitie leeft om

geïntegreerde keten hun boterham te verdienen.

stappen te zetten, al is er geen consensus over welke dat precies zijn. De sector heeft in

83

zijn sectorplan maatregelen benoemd die wij op basis van deze studie onderschrijven en
(2) Anders dan in andere ketens zien we een scherpe belangentegenstelling tussen

aanmerken als ‘must-do’s’:

enerzijds de melkveehouderij en anderzijds de kalversector. Het is één keten waarbij
de verantwoordelijkheid voor het kalf gedeeld wordt, maar in de praktijk zien we –

1.

Verder ontsluiten van data en op basis hiervan verbeteringen doorvoeren in de

uitzonderingen uiteraard daargelaten – dat sprake is van verschillende belangen. Het

samenwerking tussen kalverhouder en melkveehouderij (beter opvoedmanagement,

primaire businessmodel van de melkveehouder is het produceren van melk, niet het

vooraf matchen).

leveren van vitale vleeskalveren aan de kalversector. Vandaar dat niet altijd de optimale

2.

Verbetering leefomstandigheden kalveren, in stallen en op transport.

keuzes worden gemaakt in het type ras en het opvoedmanagement. Immers, de

3.

Brongerichte aanpak emissiereductie stallen.

opbrengsten zijn laag en het tijdsbeslag is groot.
De sector heeft de afgelopen decennia verbeterslagen gemaakt, maar de vraag is
(3) Een en ander resulteert erin dat de aanvoer – anders dan in andere houderijen –

gerechtvaardigd of nog voldoende verbeterpotentieel aanwezig is. Met andere woorden;

minder homogeen is. Verschillende rassen en verschillende startcondities vergen een

is binnen het huidige systeem op lange termijn voldoende winst te boeken op aspecten

diverse aanpak, met als gevolg dat vanuit efficiëntieoogpunt selectie nodig is. In andere

als diergezondheid, dierenwelzijn en milieu met behoud van een acceptabel verdienmodel

sectoren is het – onder andere vanuit gezondheidsperspectief – ondenkbaar dat jonge

voor de keten?

84

dieren van veel verschillende bedrijven bij elkaar worden gebracht om vervolgens verder
te worden vervoerd. Deze noodzakelijk geachte sortering maakt onder andere dat de
kalversector – in vergelijking met andere houderijsectoren – relatief slecht scoort op
diergezondheid.

45 Scenariostudie Kalverketen

83
84

Bakker T., Baltussen W., Doorneweert B., 2012, Concurrentiemonitor blank kalfsvlees, LEI-rapport 2012-025
73% melkkoeien zijn HF zwartbont, 15% HF roodbont en 12% anders. Tabel CRV via
https://www.melkvee.nl/artikel/371308-hoe-presteren-andere-rassen-in-vergelijking-met-holstein/

In dit rapport benoemen we een aantal zaken waarop verdergaande maatregelen te

Meerdere paden tegelijkertijd bewandelen

overwegen zijn:

De volgende stap is het met de kalverketen ontwikkelen van een middellange
termijnstrategie. Een strategie die start met het nemen van ‘no-regret’ maatregelen en het

1.
2.

Het verminderen van het aantal contacten tussen kalveren om overdracht van ziekten

starten van pilots met veehouders die vooroplopen op het gebied van verduurzaming, of

te beperken.

daar enthousiast over zijn (de koplopers). Op basis van onafhankelijke monitoring van de

In relatie tot (en deels ter vervanging van) het voorgaande punt; het verbeteren van

effecten, ervaringen, data en enthousiasme uit pilots kunnen besluiten volgen voor bredere

de weerstand van het kalf voordat het op transport gaat. In de praktijk betekent dit op

implementatie van maatregelen of (onderdelen van) scenario’s.

latere leeftijd op transport.
3.
4.

Het verbeteren van de samenwerking in de keten; met name op de schakels

Parallel is verder onderzoek nodig naar de financieel-economische kengetallen en

melkveehouder – kalverhouder en gericht op de zorg voor jonge dieren.

mogelijke nieuwe verdienmodellen. De ambitie was dit in dit onderzoek mee te nemen,

Herpositioneren en differentiatie van kalfsvlees; ontwikkeling van nieuwe

maar inzage in branchegegevens bleek niet mogelijk en bestaande bronnen, zoals het

verdienmodellen voor de (met name) Nederlandse markt.

KWIN, bleken op onderdelen onbetrouwbaar.

Voorliggende scenario’s betekenen het op termijn (deels) opnieuw

In de strategie zal ruimte nodig zijn om op zoek te gaan naar nieuwe verdienmodellen en

inrichten van de keten

om in te spelen op lopende ontwikkelingen. Enerzijds zullen marktontwikkelingen, betere

De beschreven scenario’s in deze studie zijn ingestoken als systeemveranderingen,

diergezondheid en dierenwelzijn leiden tot een betere positionering m meer differentiatie

waarbij de kalverketen ingrijpend verandert en de kalversector op lange termijn kleiner

en mogelijk een betere balans tussen aanbod en vraag. Dit kan leiden tot hogere

wordt of zelfs verdwijnt.

marges en ruimte voor innovatie in verduurzaming. Anderzijds zijn er kansen om de
Nederlandse kalverhouderij ‘natuurlijk’ af te schalen, bijvoorbeeld vanwege de (ook voor

Aangezien het aantal kalveren afkomstig van de Nederlandse melkveehouderij – in onze

corona) matige marktprijzen en marges, het gebrek aan een opvolger of via de inzet van

studie – niet afneemt, betekent dit een herschikking van kalveren in de keten, waarbij

(regionale) stoppersregelingen, zoals die in verband met de stikstofproblematiek. Met een

een belangrijk toekomstige rol is weggelegd voor de melkveehouder. Uiteraard is een

gelijkblijvende omvang van de Nederlandse melkveehouderij leidt dat tot een afname van

systeemverandering niet iets voor morgen, maar morgen is wel de dag om te starten met

de import, hetgeen de license to produce weer vergroot.

het debat over de toekomst. Uiteindelijk zal een overgang naar een herinrichting van de
keten geleidelijk moeten gaan.

46 Scenariostudie Kalverketen

Bijlage I: feiten en cijfers vleeskalverhouderij
Algemeen

Alle kalveren die op deze wijze worden gehouden staan bij de melkveehouder op een dieet

Het aantal kalveren dat jaarlijks wordt opgezet verschilt per bron. Zo hanteert de Stichting

van melk of een melkvervanger. De prijs voor de kalveren voor de vleesproductie varieert

Kwaliteitsgarantie Vleeskalversector een aantal van 1,7 miljoen85 kalveren in 2019, maar

van ca. €250 voor een zwaar vleestypisch stierkalf tot €50 voor een licht melktypisch

de CBS-cijfers over 2019 waar de WUR zich in 2020 op baseert gaat uit van 1,5 miljoen .

vaarskalf94 95.

86

Ongeveer de helft van deze kalveren is geboren in Nederland, 40% van de kalveren komt
uit Duitsland, België of Luxemburg, 10% uit andere Europese landen zoals Ierland en de

Verzamelcentrum

Baltische staten87. We hanteren in dit rapport 1,7 miljoen opzet van kalveren in 2019.

In Nederland waren er in 2018 32 erkende verzamelcentra96. Op het verzamelcentrum
worden kalveren gesorteerd op kenmerken zoals ras, geslacht, leeftijd en gewicht,

Melkveehouder

vervolgens gegroepeerd in ‘koppels’ en opnieuw geladen voor vervoer naar een volgend

Om melk te produceren moet een koe een kalf krijgen. Na verloop van tijd daalt de

verzamelstation of naar de vleeskalverhouder. De verzamelcentra zijn geografisch

melkgift, daarom is het voor behoud van een goede productie noodzakelijk dat een koe na

verdeeld over het land, maar kennen een sterke concentratie in Gelderland en Noord-

ongeveer een jaar (gemiddeld 413 dagen) opnieuw een kalf krijgt.

Brabant.

In Nederland zijn in 2019 16.256 melkveebedrijven met in totaal ongeveer 1.580.00089

Mesterij

melkkoeien en 924.00090 stuks jongvee (jonger dan twee jaar, ter vervanging van de

Er wordt onderscheid gemaakt tussen houderijen voor blankkalfsvleesproductie en voor de

melkveestapel). Een deel van de geboren vaarskalfjes wordt gebruikt voor vervanging

rosé-kalfsvleesproductie. De verhouding blank – rosé kalveren lag in 2019 op 67%-33%97.

van de eigen melkveestapel (circa 30% per jaar91). Het deel van de jaarlijkse geboren

De eerste 10 weken zijn beide houderijen grotendeels vergelijkbaar. Rosé kalveren starten

kalfjes dat niet nodig is ter vervanging van de melkveestapel gaat grotendeels (in 2019

op een rosé-startbedrijf en worden vaak rond de leeftijd van drie maanden nogmaals

850.000 stuks) naar de vleeskalverhouderij (en een klein deel naar de productie van

verplaatst naar een rosé-afmestbedrijf.

88

vleesrunderen). In de Nederlandse kalverhouderij is de afspraak dat in beginsel ieder kalf
afkomstig van een Nederlandse melkveehouder wordt geplaatst.

In het Besluit houders van dieren staat wat de minimale eisen zijn voor de huisvesting van
jongvee. Met het oog op gezondheid mogen kalveren tot 8 weken leeftijd individueel in

Deze ‘nuchtere’ kalveren (nuka’s) zijn minimaal 14 dagen, minimaal 36 kg92 en maximaal

eenlingboxen worden gehouden (hierin is wel contact met soortgenoten mogelijk), daarna

35 dagen oud als ze (door een handelaar) worden opgehaald bij de melkveehouder

wordt huisvesting in groepen verplicht. Een kalf tot 150 kilogram moet minimaal 1,5 m2 tot

en naar een verzamelcentrum worden gebracht. Het komt overigens ook voor dat de

zijn beschikking hebben, tot 220 kilogram 1,7m2 en daarboven minimaal 1,8 m2. Kalveren

collecterend handelaar de nuka’s rechtstreeks aflevert op het vleeskalverbedrijf, of dat

worden doorgaans in groepen van 8-10 gehouden.

93

deze vleeskalverhouder de kalveren zelf ophaalt.

Cijfers CBS 2019 – Alle SO-klassen
Vitale kalveren en de transitie naar een kringloopveehouderij, WUR, juli 2020, gebaseerd op CBS-cijfers
92
https://www.kalversector.nl/wp-content/uploads/2020/07/SBK-IKB-BIJL-113-12-20200801-VoorschriftenVerzamelcentra.pdf
93
https://www.kalversector.nl/vitaal-kalf 94 https://www.dekalverhouder.nl/marktberichten/2020/53
95
https://www.nieuweoogst.nl/marktprijzen/nuchtere-kalveren (30-12-2020)
96
www.kalversector.nl/erkende-verzamelcentra
97
Jaarverslag 2019 Stichting Kwaliteitsgarantie Vleeskalversector, SKV
90
91

Jaarverslag 2019 Stichting Kwaliteitsgarantie Vleeskalversector, SKV
Vitale kalveren en de transitie naar een kringloopveehouderij, WUR, juli 2020, gebaseerd op CBS-cijfers.
87
RVO statistieken marktinformatie, import- en exportcijfers kalveren per land
88
https://www.crv4all.nl/vruchtbaarheid/kortere-tussenkalftijd-voor-iedere-veehouder-haalbaar/#:~:text=De%20
gemiddelde%20tussenkalftijd%20in%20Nederland,(Non%2DReturn%20rate).
89
https://www.agrimatie.nl/SectorResultaat.aspx?subpubID=2232&sectorID=2245
85
86

47 Scenariostudie Kalverketen

Ze staan in gangbare systemen op houten of betonnen roostervloeren met of zonder
rubberen toplaag.98
Blankvleeskalveren krijgen in belangrijke mate melkpoeder en overeenkomstig de
wettelijke norm99 50 tot 250 gram vezelrijk voer per dag100. Kalveren worden in eerste
instantie gevoerd met melk(-vervangers). Bij het ouder worden krijgen de dieren steeds
meer ruwvoer. Blanke kalveren krijgen een ijzerarm dieet, in tegenstelling tot rosé
kalveren.
Blankvleeskalveren (tot een leeftijd van ruim 25 weken) hebben een levend eindgewicht
van circa 225 kg. Jonge rosékalveren (tot een leeftijd van ruim 30 weken) hebben een
levend eindgewicht van circa 300 kg en oude rosékalveren (tot een leeftijd van 40 weken)
hebben een levend eindgewicht van circa 360 kg101.
Bedrijfs “all-in-all out” is gemeengoed binnen de blankvleeskalverhouderij. Dat betekent
dat een kalverhouderij met bijvoorbeeld 600 plaatsen in één keer 600 nuchtere kalveren
nodig heeft van min of meer dezelfde leeftijd. Dit biedt efficiency-voordelen en zo wordt
volgens de sector voorkomen dat (met de komst van nieuwe kalveren) steeds nieuwe

Figuur 6: Aantal bedrijven, aantal dieren en dieren per bedrijf104

ziektes hun intrede kunnen doen op het bedrijf.
Kalveren voor de blankkalfsvleesproductie blijven op hetzelfde bedrijf en worden de gehele
mestperiode met kunstmelk gevoed, met daarnaast een wettelijk vastgelegde minimum
hoeveelheid vastvoer. Bij rosé-kalverbedrijven worden vaak verschillende leeftijdsgroepen
aangehouden.
De Nederlandse vleeskalverhouderij omvat circa 1.050.000 dierplaatsen, verdeeld over
zo’n 1.600 bedrijven. Het gemiddeld aantal kalveren per bedrijf per jaar is zo’n 600-650
(blankvee en kalverstart) of 1000-2000 kalveren (rosé afmest)102. Het aantal bedrijven met
vleeskalveren is gedaald van ruim 2.000 in 2010 naar 1.600 in 2019103. De daling vond bij
beide soorten vleeskalveren plaats.

48 Scenariostudie Kalverketen

https://www.agrimatie.nl/SectorResultaat.aspx?subpubID=2232&sectorID=2430&themaID=3577
RVO welzijnseisen voor kalveren
100
https://www.agrimatie.nl/SectorResultaat.aspx?subpubID=2232&sectorID=2430&themaID=3577
101
https://www.agrimatie.nl/SectorResultaat.aspx?subpubID=2232&sectorID=2430&themaID=3577
102
Kwantitatieve Informatie Veehouderij 2020-2021, WUR, 2020
103
https://www.agrimatie.nl/SectorResultaat.aspx?subpubID=2232&sectorID=2430
104
Vitale kalveren en de transitie naar een kringloopveehouderij, WUR, juli 2020
98
99

Slachterij en afzet

Dit is vooral zichtbaar bij bedrijven in de vrije sector, die hierdoor hard worden geraakt.

Na het verblijf op het kalverbedrijf worden kalveren getransporteerd voor de slacht. Vlees

LTO geeft aan dat de gemiddelde afleverprijzen van kalveren (na aftrek voer- en

van runderen die geslacht zijn op een leeftijd van jonger dan acht maanden mag verkocht

aankoopkosten) in de vrije rosésector rond de 100 euro per kalf liggen in 2020, terwijl ze in

worden als kalfsvlees. Vlees van runderen geslacht op twaalf maanden of ouder, wordt

2019 nog 174 per kalf aan opbrengst hadden111.

verkocht als rundvlees. De naamgeving voor vlees van kalveren tussen acht en twaalf
maanden verschilt per land (kalfsvlees of (jong) rundvlees). De prijs van blank kalfsvlees is

Transport

hoger dan van rosé kalfsvlees, de prijs van kalfsvlees is hoger dan voor (jong) rundvlees.

Tussen de verschillende schakels gaan de kalveren op transport. Binnen Nederland
zijn de afstanden voor transport beperkt en is het vervoer kleinschalig (zeker dat van

In 2019 zijn 1,65 miljoen kalveren geslacht .
105

melkveehouder naar verzamelcentrum). Insteek van de logistiek is dat reisafstanden
worden beperkt. Vanaf de verzamelcentra is het vervoer grootschaliger, waarbij

De Nederlandse kalversector heeft zich ontwikkeld tot een belangrijke sector, waarbij de

er maximaal twee losadressen worden aangedaan ten behoeve van de reistijd en

belangrijkste bestemming van het kalfsvlees en andere producten (i.e. huid, bloed, botten)

dierziektepreventie. Bij import van kalveren is de transportduur soms aanmerkelijk langer.

de Europese markt is. Van het in Nederland geproduceerde kalfsvlees (in 2017 207.000

De EU-transportverordening gebiedt dat na maximaal 9 uur transport de kalveren een

ton) werd 90% (185.000 ton) geëxporteerd. Ongeveer 25% van de export gaat naar Italië,

uur rust krijgen om te drinken. Na maximaal 18 uur moeten dieren worden uitgeladen,

25% naar Duitsland en 15% naar Frankrijk. Circa 10% gaat naar landen buiten de EU106.

gevoerd en gedrenkt. Een rustperiode van 24 uur rust is dan verplicht alvorens ze verder

De binnenlandse consumptie van kalfsvlees staat op een stabiel niveau van circa 10%

op transport gaan112.

van het binnenlandse productievolume107. 40% van het vlees wordt afgezet in restaurants
en (bedrijfs-)kantines. Nederland voorziet ongeveer 31% van de Europese markt aan
kalfsvlees108.
Maar de opbrengsten binnen de sector stonden in 2018 en 2019 onder druk109. Het aanbod
van kalfsvlees is groter dan de vraag. De vraag krimpt op Europees niveau en het aanbod
groeit in een aantal belangrijke productielanden. Hierdoor staan de marges110 – met name
bij de vrije mesters - onder druk. Ook ontkomt de kalverhouderij niet aan de nadelige
gevolgen van de coronacrisis. De vraag naar kalfsvlees nam in 2020 flink af, de prijs van
kalfsvlees daarmee ook. De kalverhouderij wordt hard geraakt omdat de horeca volledig
stil kwam en is komen te liggen. Met name de duurdere stukken kalfsvlees worden nu veel
minder verkocht; in Nederland en in de belangrijke afzetlanden.

49 Scenariostudie Kalverketen

Statline, CBS, https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/7123slac/table?searchKeywords=kalveren
https://www.dekalverhouder.nl/nieuws/CDA-wil-minder-agrarische-export#1
107
Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouderij, SBK, 30 augustus 2019
108
https://www.agrifirm.nl/nieuws/vleesveesector-in-cijfers/
109
https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/veehouderij/vleeskalverhouderij/
110
Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouder, SBK, 30 augustus 2019
111
https://www.lto.nl/wp-content/uploads/2020/11/Bijlage-Gemiddelde-resultaten-vrije-rose-kalverhoudersoktober-2020.pdf
112
Verordening (EG) Nr. 1/2-005 (Transportverordening)
105
106

Aan het transport zijn eisen gesteld. Zo mogen kalveren bij een temperatuur van 5-30
graden worden vervoerd (met inachtneming van een tolerantie van 5 graden). Omdat
de thermoneutrale zone van het kalf 13-26 graden is113, zou transport moeten voldoen
aan een minimumtemperatuur van 10 graden bij voldoende luchtverversing en adequate
luchtvochtigheid114. Wang et al. laten zien dat bij het overschrijden van de bovengrens van
de thermoneutrale zone hittestress optreedt115.
Verschillende experts116 en ngo’s117 geven aan dat niet altijd aan de transporteisen wordt
voldaan en dat de eisen strenger zouden kunnen zijn.
Integraties
Integraties zijn bedrijven die verschillende schakels in de productieketen van kalfsvlees
beheren: het verzamelen en selecteren van nuchtere kalveren, het opzetten bij
kalverhouders, de technische en vetinaire begeleiding, de productie van voeders,
het transport, het slachten, de verwerking van huiden en de vleesversnijding tot
consumentenverpakking en de afzet. VanDrie Groep is de grootste integratie, maar ook
Denkavit Group, Veal Fine, PaliGroup en Fuite Groep zijn bekende spelers.
Ongeveer 60% van de Nederlandse kalverhouders staat onder contract bij een integratie.
De overige 40% van de kalverhouders staat niet onder contract bij een integratie en is vrije
kalvermester. Wel betrekken deze vrije kalvermesters veelal hun voer bij integraties en
verkopen ze hun opgefokte kalveren aan slachterijen van integraties.
Hemsworth P.H., Barnett J.L., Beveridge L. & Matthews L.R., 1995, The welfare of extensively managed
dairy cattle: A review. Applied Animal Behaviour Science 42, 161-182
114
Gerritzen M., Kluivers-Poodt M. en van Reenen K., 2016, Fysiologische en ethologische behoeften van niet
gespeende kalveren in relatie tot transport langer dan 8 uur
115
Wang, J., Li, J., Wang, F., Xiao J., Wang Y., Yang H., Li S. & Cao Z., 2020, Heat stress on calves and heifers: a
review. J Animal Sci Biotechnol 11, 79 (2020).
116
Gerritzen M., Kluivers-Poodt M. en van Reenen K., 2016, Fysiologische en ethologische behoeften van niet
gespeende kalveren in relatie tot transport langer dan 8 uur
117
https://www.dierenbescherming.nl/userfiles/pdf/Kalvertransporten/Verslag_kalverentransport_PL-NL.pdf
113

50 Scenariostudie Kalverketen

Bijlage II: Overzichtstabel financieel – economische effecten
Parameter

Uitgangssituatie

Thuis en tevreden

Maximaal
integraal

Loyaal aan lokaal

Onderbouwing

Claim 1: “Een gezonder kalf kost veehouders minder en levert hen ook meer op”
50-70% volgt uit de studie Alternatieve vloeren voor vleeskalveren (WUR, 2017).

Prevalentie
longontstekingen

50-70%

++

+

+

In elk scenario verwachten we een verbetering van de kalfgezondheid en dus minder
voorkomen van o.a. longontstekingen. In het scenario “Thuis en tevreden”, waar
kalveren hun hele leven bij de melkveehouder blijven, verwachten we een extra groot
effect, gezien de soms lage prevalentie op melkveehouderijen, en veel lagere cijfers
over antibioticagebruik bij jongvee (t.o.v. vleeskalveren).
Voor de berekeningen zijn we hypothetisch uitgegaan van een halvering van het aantal
longontstekingen.

Veterinaire kosten
per infectie

€10-15 (schatting)

Destructiekosten
per dier

€27

Tarieven Rendac, 2020

Longontsteking als
oorzaak sterfte

23%

23% volgt uit de publicatie Kalversterfte kan minder als zorgvraag kalf centraal staat
(WUR, 2017)

Sterfte in
kalverhouderij

Expert judgement

3-5% volgt uit RVO-data over afgelopen jaren (niet openbaar).

3-5%

++

+

+

We veronderstellen dat het effect op sterfte in de kalverhouderij in ieder scenario naar
verhouding gelijkloopt met het effect op het voorkomen van longontstekingen.
11,5% volgt uit de studie Vroege sterfte van biggen, kalveren en melkgeitlammeren
(WUR, 2020)

Sterfte in
melkveehouderij

Gewichtstoename
bij geen infectie

11,5%

+

++

8-11 kg (schatting)

+

In het scenario “Maximaal integraal” verwachten we zeker een afname in de
sterfte op het melkveebedrijf, vanwege de begeleidende rol van integraties. In
de andere scenario’s een kleiner maar ook positief effect. Bij “Thuis en tevreden”
omdat melkveehouders kalveren tot slachtleeftijd houden en daarom een sterkere
economische prikkel hebben het dier goed groot te brengen, bij “Loyaal aan lokaal”
door de nauwere (regionale) samenwerking tussen melkveehouders en kalverhouders.
Impact of respiratory disease, diarrhea, otitis and arthritis on mortality and carcass
traits in white veal calves (Pardon et al., 2013).
Het gouden kalf (Theeuwis, 2008) - niet openbaar
KWIN 2020-2021

Opbrengst per kg
geslacht gewicht

€4,23

We hebben de prijs per kg geslacht gewicht gewogen naar verhouding blankvlees
(2/3e) en rosévlees (1/3e), en daar het gemiddelde van genomen. Voor jong rosé en
oud rosé samen één gemiddeld bedrag genomen.
Prijzen zijn excl. BTW.

51 Scenariostudie Kalverketen

Parameter

Uitgangssituatie

Maximaal
integraal

Thuis en tevreden

Loyaal aan lokaal

Onderbouwing

+

In het scenario “Thuis en tevreden” verwachten we een forse afname van het
binnenlands transport (schatting: > 50%), omdat er alleen direct transport zal zijn
van melkveehouders naar het slachthuis. In de andere scenario’s verwachten we
ook een positief effect, maar kleiner. Bij “Maximaal integraal (schatting: <20%) valt
namelijk alleen het transport naar roséstartbedrijven weg, bij “Loyaal aan lokaal” is
het afhankelijk van de balans tussen korter en direct transport tussen melkveehouder
en kalverhouder, en de mogelijke logistieke inefficiëntie door op plaatsen mogelijk
wegvallen van de all-in all-out bedrijfsvoering (geen goede schatting mogelijk).

Claim 2: “Minder transport geeft minder kosten, CO2- en NOx-uitstoot”

Gemiddeld transport
per kalf

?

>50% afname

<20% afname

(schatting)

(schatting)

Claim 3: “Een verschuiving naar meer rosévlees beïnvloedt de marges”
Gemiddelde marge
op kalfvlees

?

?

n.v.t.

n.v.t.

Dit effect speelt alleen in het scenario “Thuis en tevreden”, waar weidegang aan
de orde is. Omdat marges onbekend zijn, eveneens de verschuiving in blank- en
rosévlees, is dit niet goed te kwantificeren.

Claim 4: “Er zijn investeringen in en afschrijvingen op huisvesting nodig”
Aantal kalveren per
melkveehouder, per
jaar
Aandeel gehouden
als jongvee
Verblijftermijn
kalveren op
melkveebedrijf

Gemiddeld aantal
kalverplaatsen

2 weken

<5

9 maanden

105

www.agrimatie.nl

30%

Uit de studie De Nederlandse melkveehouderij in 2030: Verkenning van mogelijke
ontwikkelingen op basis van economische modellering (Beldman et al., 2020) volgt
dat er gemiddeld op een melkveehouderij 0,58 stuks jongvee per melkkoe zijn.
Aannemend dat er tot een leeftijd van 2 jaar sprake is van jongvee, zijn er in de leeftijd
tot 1 jaar dus 0,29 stuks jongvee per melkkoe, oftewel ongeveer 30%.

3 maanden

50-60

15-20

n.v.t

Zie toelichting scenario’s in hoofdstukken 5-7

n.v.t.

De 105 melkkoeien krijgen ongeveer jaarlijks ieder een kalf, oftewel: 105 geboren
kalveren per jaar. Zo’n 30% blijft aan als jongvee, de overige 70% (ca. 75 kalveren)
is dus bestemd voor de vleeskalverhouderij. Bij een verblijftijd van 2 weken heeft een
melkveehouder gemiddeld tot 5 kalverplaatsen nodig. Bij een gemiddelde verblijftijd
van 3 maanden i.p.v. 2 weken heeft een melkveehouder hier gemiddeld 15-20 extra
kalverplaatsen voor nodig, en bij 9 maanden is dit 50-60 plaatsen.
KWIN 2020-2021

Kosten stalinrichting
per kalf

€200-€300

We hebben kosten voor stalinrichting gewogen naar verhouding blankvlees (2/3e) en
rosévlees (1/3e), en daar het gemiddelde van genomen. Voor jong rosé en oud rosé
samen één gemiddeld bedrag genomen.
Prijzen zijn excl. BTW.
KWIN 2020-2021

Kosten stalgebouw,
-inrichting en
voerinstallatie per
kalf

€1.300-€1.500

Aantal opgezette
kalveren, per jaar

1.700.000

52 Scenariostudie Kalverketen

Idem, maar dan voor alle huisvestingskosten (incl. de kosten voor het stalgebouw en
voerinstallaties).
Prijzen zijn excl. BTW.
SKV Jaarverslag 2019

Parameter

Uitgangssituatie

Thuis en tevreden

Maximaal
integraal

Loyaal aan lokaal

Onderbouwing

Claim 5: “Met een afname van de import levert de BV Nederland economisch in”
Toegevoegde
waarde kalversector
(primaire sector)

€170.000.000

Feiten en cijfers over de Nederlandse veehouderijsectoren 2018 (WUR, 2018)

2.300

Feiten en cijfers over de Nederlandse veehouderijsectoren 2018 (WUR, 2018)

Aantal
arbeidsplaatsen

50% volgt uit het Sectorplan Versnelling Verduurzaming Kalverhouderij (SBK, 2019)
Aandeel import in
kalfsvleesproductie

53 Scenariostudie Kalverketen

50%

>75% afname

>75% afname

>75% afname

(schatting)

(schatting)

(schatting)

In ieder scenario neemt de import van kalveren af. In “Loyaal aan lokaal” omdat het
exporteren naar Nederland voor een groot aantal buitenlandse leveranciers überhaupt
niet meer mogelijk is, en in de andere scenario’s omdat buitenlandse melkveehouders
niet aan de Nederlandse eisen kunnen of willen voldoen, en op zoek gaan naar andere
afzetkanalen. We schatten in ieder scenario in dat het huidige importvolume met >75%
zal dalen.

Bijlage III: deelnemende organisaties Red Team bijeenkomsten
Bijeenkomst 30 november

Bijeenkomst 10 december

Organisatie

Organisatie

Stichting Brancheorganisatie Kalversector

Wageningen University & Research

Stichting Brancheorganisatie Kalversector

LTO - Melkveehouderij

LTO – vakgroep kalverhouderij

AERES Hogeschool

Vereniging van Kalverhouders

Vealfine

VanDrie Group

MSD

Nederlandse Melkveehouders Vakbond

Denkavit

Nederlandse Zuivelorganisatie

Dier&Recht

LTO – vakgroep kalverhouderij

Gezondheidsdienst voor Dieren

MKD Driehoek (Fuiteveal)

Wakker Dier

VanDrie Group

Universiteit Utrecht

Universiteit Utrecht

Ministerie van LNV (toehoorder)

PaliGroup

MSD

Duurzame Zuivelketen

Vee&Logistiek NL

Wageningen University & Research

MeatNL

Ministerie van LNV (toehoorder)

54 Scenariostudie Kalverketen

Bijlage IV: Begeleidingscommissie
Voor de begeleiding van deze scenariostudie is een ambtelijke begeleidingscommissie
ingesteld. De commissie bestond uit:
Naam

Organisatie

Expertise

Aldert van Eck

Ministerie van LNV

Duurzame veehouderij - projectleider

André van
Straaten

Ministerie van LNV

Duurzame veehouderij - melkveehouderij

Gert-Jan
van den Born

Planbureau Leefomgeving

Scenariostudies

Henk Massink

Ministerie van LNV

Scenariostudies

Jasper Dalhuisen

Ministerie van LNV

Verdienmodel

Mats Sotthewes

Ministerie van LNV

Mest – fosfaat

Matthijs Schouten

Ministerie van LNV

Diergezondheid

Sobana Sheikh
Rashid

Ministerie van LNV

Verdienmodel

Tjerk Bosje

Ministerie van LNV

Duurzame veehouderij - kalverhouderij

Yvonne Goos

Ministerie van LNV

Dierenwelzijn

55 Scenariostudie Kalverketen