6
Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Jeugdwet en de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015 teneinde de uitvoeringslasten bij het aanbesteden van diensten als bedoeld
in die wetten te verlichten, alsmede grondslagen op te
nemen voor het stellen van regels die bij de inkoop of
subsidiëring van die diensten in acht worden genomen
(Wet maatschappelijk verantwoord inkopen Jeugdwet en
Wmo 2015) ( 35816 ).
De voorzitter:
We gaan in één beweging door met de Wet maatschappelijk
verantwoord inkopen Jeugdwet en Wmo 2015 (35816). We
hebben acht sprekers van de zijde van de Kamer.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
De eerste spreker is mevrouw Westerveld van de fractie
van GroenLinks. Zij heeft tien minuten spreektijd aangevraagd en we gaan naar haar luisteren. Het woord is aan
mevrouw Westerveld.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Het is goed om eindelijk met deze
nieuwe staatssecretaris in de plenaire zaal te spreken over
jeugdzorg. Het is weliswaar een heel technisch onderdeel,
namelijk inkoop en aanbesteden, maar het is niet minder
belangrijk.
Voordat ik aan de inhoud van deze wet begin, wil ik een
wat breder algemeen punt maken. We bespreken nu een
wet die al is ingediend door de voorganger van de voorganger van deze staatssecretaris. Dat was toen minister De
Jonge. Deze wet was toen al onderdeel van een aantal
wetten die de jeugdzorg een aantal jaren na de decentralisatie zouden moeten verbeteren. Zo was bijvoorbeeld ook
de Wet wijziging woonplaatsbeginsel hier een onderdeel
van, evenals de inmiddels beroemde Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen, waar ontzettend veel
naar is verwezen. In allerlei brieven kregen we te lezen: ik
geef antwoord, maar laten we eerst dit wetsvoorstel
afwachten. Maar ook dat voorstel is nog steeds niet bij de
Kamer ingediend. Of je inhoudelijk nou voor of tegen deze
wetten bent, deze wetten hebben in ieder geval als doel om
de knelpunten en de problemen aan te pakken die zich
voordeden sinds de decentralisatie en om het stelsel daarmee te verbeteren. Helaas is het sinds het aannemen van
de Wet wijziging woonplaatsbeginsel in januari 2020 stil
gebleven op dat wettelijk vlak. Corona brak uit. Daarna viel
het kabinet. De formatie duurde lang. Maar intussen namen
de problemen in de jeugdzorg alleen maar toe en werden
de wachtlijsten langer. Ook nam het personeelstekort toe.
Instellingen voor zwaardere zorg vielen om, terwijl aanbieders voor lichte zorg als paddenstoelen uit de grond kwamen en enorme winsten boekten. Gemeenten en Rijk
ruzieden over geld. Er moest een arbitragecommissie

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

komen. Die deed een uitspraak waar het kabinet zich vervolgens weer niet volledig aan hield. En daardoor ligt de hervormingsagenda die juist bedoeld is om die stelselproblemen aan te pakken, nu ook weer stil.
Voorzitter. Naar mijn idee hebben we de afgelopen twee
jaar tijd verloren. We verliezen nog steeds heel veel tijd.
We verliezen tijd om de problemen waar zowel jongeren
als ouders, jeugdzorgmedewerkers, aanbieders, gemeenten
en Rijk, eigenlijk iedereen, tegenaan lopen, serieus met
elkaar te bespreken en aan te pakken. We verliezen tijd om
uiteindelijk het doel te bereiken dat we allemaal willen,
namelijk dat de jongeren de juiste zorg en de juiste hulp
krijgen en dat er aandacht voor hen is. Daarom is het fijn
dat we deze wet vandaag bespreken. De wet is misschien
niet ideaal en lost ook niet alle problemen op, maar de wet
probeert in ieder geval íets op te lossen en dat betekent in
ieder geval íets van vooruitgang. Ik hoop dat er snel nog
veel plannen en wetsvoorstellen volgen om de jeugdzorg
te verbeteren.
Ik wil de staatssecretaris daarom een paar vragen stellen.
Hoe staat het nou met het proces rondom de hervormingsagenda? Ligt dat helemaal stil of gebeurt er nog wat? Wordt
er gepraat met de VNG, met de gemeenten dus, om die
weer terug aan tafel te krijgen? Wat is de reactie van de
staatssecretaris op de hervormingsagenda jeugdzorg met
de titel "Onze jeugd verdient beter", die zorgaanbieders,
professionals en cliënten zelf hebben opgesteld en deze
week aan Rijk en gemeenten hebben aangeboden? Wanneer
komt er een reactie van de regering over de manier waarop
zij de in de Eerste Kamer aangenomen motie van collega
Rosenmöller over de hervorming van de jeugdzorg wil uitvoeren? Want de deadline daarvoor is in de motie op 15
april gesteld.
Voorzitter. Dan ga ik verder naar de wet. Zoals ik al zei, denk
ik dat deze wet een stap in de goede richting is. Ik vraag
me wel af of de wet ver genoeg gaat, want het is geen
geheim dat GroenLinks geen voorstander is van het aanbesteden van de jeugdzorg en de Wmo-hulp. In 2018 diende
mijn collega Ellemeet en SGP-collega Van der Staaij een
initiatiefwet in om deze aanbestedingsverplichting voor het
sociaal domein te schrappen. Ik moet eigenlijk zeggen dat
ze er toen mee begonnen, want ook zij liepen tegen Europese wetgeving aan, net als dit wetsvoorstel. En toch ben
ik wel benieuwd hoe de staatssecretaris kijkt naar die bredere vraag. Is het wat hem betreft wenselijk om dit soort
zorg aan te besteden? Ik lees dat hij van plan is om dit soort
trajecten in Europa af te schaffen. Ik ben benieuwd wat de
stand van zaken daaromtrent is. Nog een stap verder: zou
het niet zo moeten zijn dat we de zwaardere zorg, zoals
jeugdbescherming, eigenlijk helemaal niet via aanbestedingen zouden moeten regelen? Ik hoor graag een reflectie
hierop van de staatssecretaris.
Voorzitter. Deze wet zorgt ervoor dat de plicht om te gunnen
op grond van het EMVI-criterium — dat is de economisch
meest voordelige inschrijving — uit de Jeugdwet en de
Wmo 2015 wordt geschrapt. Als gemeenten kiezen voor
een verlicht regime, hoeven zij hierdoor niet langer offertes
te vragen en te beoordelen. Nu krijgen wij signalen dat het
voor veel veldpartijen nog onduidelijk is hoe de wet op dit
punt geïnterpreteerd moet worden. Het is natuurlijk wel
heel belangrijk dat je niet alleen weet wat er op papier staat,
maar ook hoe dat vervolgens geïnterpreteerd moet worden.
Want als de gunningscriteria wegvallen, doet de gemeente

14 april 2022
TK 73

73-6-1

dan na onderhandeling met verschillende aanbieders een
aanbod waar aanbieders dan vervolgens wel of niet voor
kiezen? Of blijft het toch andersom, dus dat aanbieders een
aanbod doen aan gemeenten? Dat is natuurlijk een beetje
een ingewikkelde vraag; dat begrijp ik ook wel. Maar het is
wel een belangrijke vraag, omdat wij willen weten hoe dit
wetsvoorstel in de praktijk nou moet worden geïnterpreteerd.
Voorzitter. De regering hoopt door het toestaan van het
verlichte regime het aantal openhouseprocedures te verminderen. De regering acht deze procedures ongewenst
voor dit soort zorg, maar toch worden die niet verboden.
Ik wil de staatssecretaris vragen waarom niet. Want het
wordt heel duidelijk, ook uit de toelichting bij het wetsvoorstel, dat de regering dit ongewenst acht. Waarom is er dan
niet voor gekozen om dit soort zaken te verbieden? Kan de
staatssecretaris ook nog eens uitleggen wat de meerwaarde
is van openhouseprocedures? Hebben dit soort procedures
niet ook geleid tot een explosie van het aantal aanbieders
per gemeente? Dan praat ik met name over het hoge aantal
aanbieders van lichte zorg met hoge winsten. Kan de
staatssecretaris uitleggen of er een samenhang is tussen
dit probleem en openhouseprocedures?
Voorzitter. Ik heb ook een vraag over wat er precies met dit
wetsvoorstel geregeld gaat worden voor medewerkers die
in een instelling werken. Is de staatssecretaris het met mij
eens dat kortlopende contracten en onzekerheid, vaak ook
in verband met aanbestedingen, ertoe kunnen leiden dat
mensen de sector verlaten? Wat doet dit wetsvoorstel
daaraan? En wat is er geregeld voor jongeren als een
gemeente niet doorgaat met een instelling? We weten
namelijk dat het ronduit schadelijk is voor de ontwikkeling
van jongeren, die soms ook al uit huis zijn geplaatst, als ze
heel erg vaak van instelling naar instelling of van pleeggezin
naar pleeggezin moeten verhuizen. Maar hoe wordt hun
positie meegenomen in dit traject en wat wordt er nu anders
geregeld dan hiervoor? Want ook hiervoor was er al een
zorgplicht, maar hoorde ik uit veel verhalen van jongeren,
maar ook van aanbieders en hulpverleners, dat dat niet
altijd werd nageleefd.
Voorzitter. Dan kom ik bij het tweede gedeelte van de wet,
over de delegatiebepaling voor reële prijzen voor de
Jeugdwet. Kan de staatssecretaris toelichten waarom er
niet gekozen wordt voor landelijke tarieven, aangezien ook
bij het afspreken van reële prijzen elke keer opnieuw
onderzoek moet worden gedaan door de gemeente naar
wat die reële prijs dan is? Dat wordt dan weer door bureaus
gedaan, wat weer veel coördinatie en proceskosten met
zich meebrengt. Ook in deze Kamer leeft de brede wens om
ervoor te zorgen dat jeugdzorggeld echt naar jeugdzorg
gaat, en niet naar allerlei bureaucratie eromheen, al helemaal niet als dat ook te vermijden is. De personeelskosten
zijn namelijk in het hele land hetzelfde, aangezien het personeel dezelfde cao heeft. Daarom begrijpen wij ook niet
waarom er niet wordt gewerkt met een landelijk tarief. Ik
ben benieuwd hoe de staatssecretaris dat ziet.
Daarop aansluitend, voorzitter. Ik heb een aantal jaarrekeningen van diverse jeugdzorginstellingen bekeken. Ik zie
daarin dat bijna alle bestuurders en toezichthouders heel
erg dicht tegen dat wettelijk maximum aankruipen dat
geregeld is in de Wet normering topinkomens. Ik stoor mij
daaraan, want zorggeld is bedoeld voor zorg. Ik zou in
sommige gevallen ook niet weten waarom bestuurders,

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

maar ook toezichthouders, tientallen duizenden euro's of
zelfs een paar ton moeten verdienen terwijl het hier gaat
om zorggeld en terwijl we ook weten dat personeel heel
lang heeft moeten strijden voor een loonsverhoging. Ik zou
graag van de staatssecretaris willen weten of gemeenten
daar zelfstandig grenzen aan kunnen stellen. Kunnen zij
bijvoorbeeld in zo'n aanbestedingsprocedure afspraken
maken over wat nou de topinkomens van zo'n instelling
mogen zijn en wat raden van bestuur en toezichthouders
mogen verdienen? Ik ben daar benieuwd naar.
Dan heb ik nog een vraag over centra die landelijke expertise bieden en soms met meerdere gemeenten contracten
moeten afsluiten. Ik wil de staatssecretaris vragen of hij het
met ons eens is dat sommige specialistische kennis zo
belangrijk is dat die niet zou mogen afhangen van aanbestedingsprocedures of van contracten die gemeenten toevalligerwijze wel of niet hebben afgesloten. Is hij het met
me eens dat lang niet alle jongeren de juiste hulp kunnen
krijgen doordat deze expertise verdwijnt, en dat dat al
helemaal geldt voor jongeren die het extra zwaar hebben
en soms al in een lang traject zitten, meerdere diagnoses
hebben en daardoor niet de juiste hulp kunnen ontvangen?
Is hij het met me eens dat we ook landelijk zouden moeten
regelen dat expertise voor specialistische centra behouden
blijft?
Voorzitter. Zorg die jongeren krijgen, hangt namelijk af van
de gemeente waar een jongere woont. Sommige gemeenten hebben dat goed op orde, maar er zijn ook gemeenten
waar je beter niet kunt wonen als je jong bent en psychische
problemen hebt.
Voorzitter. Ik rond bijna af. Mijn laatst punt en vragen gaan
over de positie van raadsleden. Sinds de decentralisatie in
2015 — ik heb zelf ook in de gemeenteraad gezeten —
hebben raadsleden er ontzettend veel werk bijgekregen,
maar zij hebben lang niet altijd de benodigde expertise in
huis en dat kan ook helemaal niet. Maar juist op een punt
als jeugdzorg is het belangrijk dat de raad meebeslist over
zorgaanbieders en meedenkt over contracten. Het is
belangrijk dat raadsleden soms ook een kritisch weerwoord
hebben tegen wethouders die contracten willen afsluiten.
Wat gaat de staatssecretaris doen om te zorgen dat de
kennis over deze wet ook bij de raadsleden terechtkomt?
Voorzitter, ik rond af. Het wetsvoorstel is een stap in de
goede richting, maar het lost zeker niet alle problemen op.
Ook over zaken als tariefdifferentiatie en winstmaximalisering moet in de toekomst gesproken worden. Ik hoop dat
we dat snel doen bij de hervormingsagenda en later weer
in de Kamer. Ik kijk uit naar alle wetsvoorstellen die wij nog
zullen krijgen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan mevrouw Maeijer van de fractie van de
Partij voor de Vrijheid.

Mevrouw Maeijer (PVV):
Dank, voorzitter. Dit wetsvoorstel gaat over wijzigingen van
meer technische aard, die bijvoorbeeld procedures vereenvoudigen voor de inkoop door gemeenten van bepaalde
vormen van zorg voor jeugdigen of van maatschappelijke
ondersteuning. Dat maakt dat we het uiteindelijk ook

14 april 2022
TK 73

73-6-2

gewoon hebben over zorg. Zorg voor jongeren, zorg voor
mensen die ondersteuning nodig hebben. Voordat ik op de
inhoud van de wetswijzigingen inga, zou ik dan ook echt
graag van de staatssecretaris willen weten wanneer we nu
eindelijk de plannen en voorstellen kunnen verwachten die
hopelijk een begin van een einde gaan maken aan de problemen in de jeugdzorg. Hoe staat het met de wachtlijsten?
Hoe zit het met de impasse bij de Hervormingsagenda
Jeugd?
Dit kabinet, deze staatssecretaris zit er nu, als ik het goed
heb, bijna 100 dagen en vooralsnog hebben we alleen een
bezuiniging gezien in het coalitieakkoord, een voortdurende
impasse van de hervormingsagenda, massaal protest van
jeugdzorgwerkers en noodkreten van jongeren en ouders.
Wat is de boodschap van de staatssecretaris aan al die
jongeren, ouders en professionals die nog steeds vastzitten
en moeten werken met een systeem dat kampt met grote
problemen?
Dat gezegd hebbende, over naar dit wetsvoorstel.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van
de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning.
Een groot deel van de werkzaamheden laten zij door derden
verrichten en daartoe sluiten zij overeenkomsten met die
derden of verstrekken zij subsidies. Als ik het goed samenvat, heeft het kabinet met deze wetswijzigingen die nu
voorliggen voor ogen om de inkooppraktijk beter aan te
laten sluiten bij de aard van het sociaal domein en de
praktijk van jeugdhulp en ondersteuning. Daartoe worden
drie wijzigingen voorgesteld.
Het eerste voorstel schrapt een regel, waardoor het mogelijk
wordt om te kiezen voor een verlicht aanbestedingsregime
zonder de plicht om offertes te vragen en te beoordelen.
Hiermee wordt het proces vereenvoudigd, zo is de gedachte.
En dat is goed, maar hoe verhoudt zich dat dan tot een
ander deel van dit wetsvoorstel waarin door middel van
een delegatiebepaling zo nodig regels kunnen worden
gesteld aan een aantal terechte zorgvuldigheidseisen? In
hoeverre gaan deze regels dan weer drukken op de werklast? Hoeveel gemeenten hebben nu eigenlijk aangegeven
gebruik te zullen gaan maken van deze vereenvoudigde
procedure? Doordat er minder eisen worden gesteld aan
de inkoopprocedure hoopt het kabinet ook het aantal
zogenaamde openhouseprocedures waarin een gemeente
iedere aanbieder contracteert die aan de eisen voldoet, te
verminderen. Maar waarom houdt dit kabinet deze mogelijkheid eigenlijk in stand als de staatssecretaris deze manier
van gemeentelijke inkoop van met name complexere vormen van zorg voor jeugdigen of maatschappelijke ondersteuning eigenlijk niet wenselijk vindt? Voor welke gevallen
vindt de staatssecretaris deze procedure dan eigenlijk wel
wenselijk?
Voorzitter. We zien dat in 2018 90% van de gemeenten de
zorg op deze manier inkocht. We zien ook dat er een trend
waarneembaar is dat de gemeenten afstappen van de
openhousesystematiek en met minder aanbieders gaan
werken. Inmiddels zijn er zo'n 6.000 jeugdzorgaanbieders.
In Gelderland vertienvoudigde het aantal zorgaanbieders
de afgelopen jaren. Kan de staatssecretaris aangeven hoeveel gemeenten de zorg nog steeds op deze manier inkopen?
Voorzitter. Het is niet onze insteek om gemeenten maar
met een beperkt aantal aanbieders te laten werken. Er moet

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

wel altijd keuzevrijheid bestaan en ook voldoende diversiteit, maar het moet dan wel gaan om gekwalificeerde,
ervaren en goed opgeleide aanbieders, waar aan de andere
kant ook ruimte is voor nieuwe en innovatieve aanbieders.
Hoe ziet de staatssecretaris dit en hoe waarborgt deze wet
dit? Deelt hij de zorgen van de kleinere instellingen op dit
punt? En hoe waakt de staatssecretaris er in het hele proces
voor dat de wachtlijsten verder zullen oplopen?
Voorzitter. Het hele administratieve circus van verantwoording en procedures om de zorg heen is veel te groot
geworden. Als de staatssecretaris dan toch bezig is met het
vereenvoudigen van procedures en het afschaffen van
belemmerende regels, heeft hij er dan ook zicht op welke
belemmerende regels, administratieve lasten en procedures
deze kabinetsperiode nog worden geschrapt, geüniformeerd
of gestandaardiseerd kunnen gaan worden om de hoge
werkdruk te verminderen? Is er bijvoorbeeld nu eindelijk
een landelijke uniformering in de ICT-systemen en de verantwoordingseisen van gemeenten? Hoe denkt de staatssecretaris over een langere contractduur in de aanbesteding?
Ik geloof dat de SP daar ook een amendement over heeft
ingediend.
Voorzitter. Met de onderhavige wetswijzing maakt het
kabinet het ook mogelijk dat kostprijselementen zullen
worden opgenomen waaruit de reële prijs moet worden
opgebouwd. Het is eigenlijk heel triest te constateren dat
dit wettelijk vastgelegd moet worden omdat zorgaanbieders,
mede uit concurrentieoverwegingen, soms tarieven rekenen
die onder de kostprijs liggen, en gemeenten blijkbaar niet
bereid of in staat zijn om de kostprijs te betalen. Dat financiële overwegingen zwaarder wegen dan de kwaliteit, juist
als het gaat om zorg, is zeer zorgelijk. Om kwalitatief goede
zorg te kunnen blijven leveren, is het noodzakelijk dat er
reële prijzen worden afgesproken, rekening houdend met
de complexiteit en de zorgzwaarte van het werk. Uiteindelijk
komen niet alleen de zorgaanbieders in zwaar weer, maar
zijn de zorgverleners, de kinderen, de ouderen en de
kwetsbare gezinnen de dupe.
Voorzitter, tot slot. Er blijft één groot knelpunt over dat met
deze wetswijziging niet wordt opgelost. Dat is de Europese
aanbestedingsrichtlijn die ervoor zorgt dat de uitvoeringslasten bij de inkoop van zorg voor jeugdigen en maatschappelijke ondersteuning disproportioneel zijn. Nederlandse
kabinetten zijn, zo lezen we, al jaren bezig om een uitzondering te bedingen op die EU-regels, maar dat is tot nu toe
niet gelukt. Waarom niet en wat is er concreet gedaan? Wat
is nou precies de procedure om dit gewijzigd te krijgen?
Kunnen we niet gewoon zeggen: we doen het niet meer?
Had men niet ook op voorhand moeten voorzien welke
problemen deze richtlijn met zich meebracht voor onze
zorg? Wat is de huidige staatssecretaris precies voornemens
te gaan ondernemen om ervoor te zorgen dat dit nu eindelijk geregeld wordt?
Voorzitter. Sla met de vuist op tafel, zou ik richting de
staatssecretaris willen zeggen. We zijn een van de grootste
nettobetalers van de Europese Unie. De Europese Commissie, die nu druk bezig schijnt te zijn met het evalueren van
die richtlijn, zit daar dankzij dit kabinet, op kosten van de
Nederlandse belastingbetaler. Herinner ze daar eens aan.
Dus sla met de vuist op tafel en zorg ervoor dat onze zorg
niet belast wordt met allerlei onzinnige EU-regels.
Dank u wel.

14 april 2022
TK 73

73-6-3

De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Hijink van de fractie van de SP.

De heer Hijink (SP):
Dank u wel, voorzitter. Met grote regelmaat stellen wij in
deze Kamer vragen over de misstanden die wij zien in de
gemeentelijke zorg. Dan gaat het natuurlijk over de tekorten
in de jeugdzorg, over het sluiten van instellingen en over
de lange wachtlijsten, waar juist de kinderen die de meest
intensieve zorg nodig hebben nog steeds heel vaak op
terechtkomen. Wij vragen ook vaak naar de misstanden bij
projecten, bijvoorbeeld als het gaat om beschermd wonen
in de Wmo. Dan blijkt dat het nog heel makkelijk is voor
kwaadwillende mensen om zorgaanbieder te worden en
om snel geld te kunnen verdienen over de ruggen van
kwetsbare mensen. Wij kennen de schrijnende verhalen
van jonge vrouwen die bescherming zoeken maar terechtkomen in een ware hel, in locaties waar geweld aan de orde
van de dag is, waar amper zorg en begeleiding te vinden
zijn.
Natuurlijk valt daar het toezicht op de zorg. Daar hebben
wij het natuurlijk al vaak met deze regering over gehad. De
SP heeft een hele hoop ideeën over hoe het gemeentelijke
toezicht verbeterd zou moeten worden, maar we komen
wat dat betreft nog niet verder. Daar komen we een andere
keer vast over te spreken. Wij vinden dat de inspectie, de
IGJ, ook toezicht zou moeten kunnen houden op de
gemeentelijke zorg. Misschien kan de staatssecretaris daar
nog eens op reageren.

vraag aan de staatssecretaris is: klopt dat nou eigenlijk wel?
Zijn er manieren te verzinnen waarop je toch goede
afspraken kunt maken met subsidieregelingen zonder dat
je aan het hele aanbestedingscircus moet meewerken? Als
dat zou kunnen, waarom gebeurt het dan niet veel vaker?
Kan de staatssecretaris ook uitleggen hoe de lokale zorg
op dit moment in andere landen, ook binnen de Europese
Unie, wordt geregeld? Wij hebben daar in de schriftelijke
vragen ook naar gevraagd en kregen er eigenlijk geen fatsoenlijk antwoord op. Dat is vervelend, want die antwoorden zijn voor ons wel belangrijk. Wij hebben namelijk het
gevoel — want dat is wel vaker aan de hand — dat we in
Nederland het beste jongetje van de klas willen zijn als het
gaat om marktwerking, concurrentie en aanbesteden. Ik
sluit helemaal niet uit dat daar in een aantal andere landen
een stuk relaxter en flexibeler mee wordt omgegaan. Als
dat gebeurt, willen wij dat graag weten, zodat we dat misschien ook wel kunnen gaan doen.
De indruk bij de SP is toch vooral dat het vele aanbesteden
dat wij overal zien vooral een gevolg is van het marktdenken
dat nog altijd onze zorg domineert. Het geloof dat de markt
problemen oplost, staat bij veel partijen, ook in deze Tweede
Kamer, nog rechtovereind, ook al zien we dat juist de
marktwerking en concurrentie de zorg juist heel veel duurder en bureaucratischer hebben gemaakt. De zorg voldoet
immers helemaal niet aan de voorwaarden die je voor een
normale, echte vrije markt zou laten gelden. Je wilt ook
helemaal niet dat iedereen zomaar zorg kan gaan verlenen
in een gemeente. Je wilt ook niet dat er binnen de gemeente
geconcurreerd wordt op prijzen en tarieven. De zorg voor
de een is heel anders dan de zorg voor de ander.
Ik zie dat de hele D66-fractie binnenstormt, voorzitter.

Naast goed toezicht begint het natuurlijk met de vraag hoe
wij de zorg zo goed en zo verstandig mogelijk organiseren.
Hoe voorkomen we dat organisaties langs elkaar heen
werken en dat winsten belangrijker worden dan de zorg
voor en de ondersteuning van mensen? Gemeenten kunnen
op drie manieren hun zorg en ondersteuning organiseren.
Ze kunnen het zelf doen, bijvoorbeeld door een eigen
organisatie te beginnen die bijvoorbeeld de huishoudelijke
zorg gaat uitvoeren. Dat vindt de SP eigenlijk best een heel
goed idee. Zo kun je er namelijk voor zorgen dat iedereen
die zorg nodig heeft, die ook krijgt. Je kunt als gemeente
er zo ook voor zorgen dat de mensen die het werk doen,
de zorgverleners, goed betaald krijgen en een vast contract
krijgen. Je kunt er met andere woorden voor zorgen dat er
meer zekerheid komt voor zorgverleners en voor de mensen
die afhankelijk zijn van zorg. Hoe kijkt de staatssecretaris
daarnaar? Ziet hij ook de voordelen daarvan? Zou dit voor
grotere onderdelen van de Wmo eigenlijk niet de meest
praktische en makkelijkste oplossing zijn? Is hij ook bereid
om met gemeenten in gesprek te gaan om te kijken hoe we
dit veel vaker zouden kunnen doen en op welke manier
dan?
De tweede manier om de zorg te organiseren door een
gemeente gaat via subsidies. De gemeente bepaalt welke
zorgaanbieders of jeugdzorgaanbieders de zorg gaan verlenen en in samenwerking met de gemeenten gaan deze
aanbieders dat vervolgens doen, uiteraard met die subsidie.
Kan de staatssecretaris uitleggen waarom van deze werkwijze eigenlijk zo weinig gebruik wordt gemaakt? Wij horen
vaak dat als een gemeente een subsidie geeft, zij te weinig
verplichtende afspraken kan maken of juridische verplichtingen kan aangaan met verschillende aanbieders. Mijn

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

De voorzitter:
Speciaal voor u, heb ik gehoord. Speciaal voor u!
De heer Hijink (SP):
Ik word helemaal warm van binnen. Het gaat over het
tegengaan van marktwerking in de zorg …
De voorzitter:
En meteen komen ze binnen! Ze gaan straks ook de wave
voor u inzetten, heb ik gehoord.
De heer Hijink (SP):
Dat is supergoed. Hou de oren en ogen geopend: dit wordt
een heel wijs en raadzaam college voor de D66-fractie.
Voorzitter. Zorg en ondersteuning gaan over de menselijke
maat en niet over de wetten van de markt. Ja, hebben jullie
dat? Heel goed. Dan moet er dus ook geen markt van
gemaakt worden, zoals door sommigen, bijvoorbeeld de
gehele D66-fractie, nog altijd wordt gedaan.
Voorzitter. Deze regering komt, net als voorgaande kabinetten-Rutte, niet met de daadwerkelijke voorstellen om het
marktdenken in de zorg te stoppen, om de winsten uit de
zorg te halen en om de concurrentie af te schaffen. Dit terwijl juist in de gemeenten blijkt dat concurrentie en marktdenken hele vervelende effecten hebben. Het is net ook al
genoemd dat er gemeenten zijn waar vele honderden ver-

14 april 2022
TK 73

73-6-4

schillende aanbieders een contract hebben gekregen met
de gemeente, in de Wmo maar ook in de jeugdzorg. Berucht
zijn de openhouseconstructies waarbij iedereen die zijn
vinger opsteekt en aan de voorwaarden voldoet, een contract krijgt bij de gemeente. Een totale wildgroei aan verschillende soorten en typen aanbieders is daarvan het
gevolg; een wildgroei die vaak betekent dat er heel veel
aanbieders opduiken voor de lichte vormen van zorg en
ondersteuning in de Wmo en de jeugdzorg. Daardoor zien
we tegelijkertijd dat de mensen die de meest intensieve
zorg nodig hebben aan het kortste eind trekken. Voor de
markt geldt immers dat je dáár opereert waar het makkelijkst het geld te verdienen is.
De SP wil om die reden af van de marktwerking in de zorg
en dus ook van de aanbestedingen. Die zorgen namelijk
voor meer bureaucratie, niet alleen bij de gemeenten, maar
ook bij de verschillende aanbieders. Aanbestedingen, zeker
bij kortlopende contracten, zorgen ook voor onzekerheid.
Ouderen weten niet of hun vaste hulp er over een halfjaar
nog wel is. Aanbestedingen zorgen ook voor onzekerheid
bij mensen die werken in de huishoudelijke zorg. Juist voor
hen is het zo belangrijk dat die onzekerheid stopt, omdat
hun belangrijke werk niet van flexcontracten en onzekerheid
aan elkaar mag hangen. De SP heeft hier ook vaak bepleit
dat wanneer een andere zorgaanbieder de zorg overneemt,
zoveel mogelijk gekeken moet worden of de vertrouwde
thuiszorgmedewerker bij haar cliënten kan blijven. Dat is
een belangrijk punt. Hoe kijkt de staatssecretaris daarnaar?
Is de staatssecretaris bereid om duidelijk op te nemen in
de handreiking die hij maakt voor de gemeenten dat bij een
overname door een andere aanbieder de vaste koppels
behouden blijven en niet uit elkaar getrokken worden?
Voorzitter. Het is net al genoemd door de PVV: de SP heeft
inderdaad een amendement klaarliggen om nog iets aan
die contracten te doen, zodat er minder wisselingen komen
in de Wmo en in de jeugdzorg en zodat we met langdurige
contracten gaan werken, bijvoorbeeld met een minimum
van twee jaar als het gaat om Wmo-zorg en een minimum
van drie jaar als het gaat om de Jeugdwet.
Voorzitter. Het kabinet komt vandaag met een voorstel om
de aanbestedingen eenvoudiger te maken. Een "verlicht
regime" noemt de staatssecretaris het — ik vond het bijzonder geestig om uit de mond van een ChristenUniebewindspersoon te horen dat we met een "verlicht regime" gaan
werken. Gemeenten hoeven geen aanbieders meer te
selecteren op basis van de "economisch meest voordelige
inschrijving", zoals dat heet. In gewonemensentaal betekent
dit dat het niet langer gaat om louter de laagste prijs, maar
dat gemeenten ook op andere voorwaarden een keuze
kunnen maken tussen aanbieders.
Dit is wat de SP betreft een stapje in de goede richting,
maar het gaat uiteraard niet ver genoeg. Daarom hebben
wij ook een amendement ingediend om de gemeentelijke
zorg helemaal uit de Aanbestedingswet te halen. De
staatssecretaris zal misschien dadelijk zeggen dat dit niet
kan en dat je niet zomaar de Europese richtlijnen aan je
laars kan lappen en niet zomaar de Aanbestedingswet kunt
negeren. Maar wij denken dat dit wel kan, niet in de laatste
plaats omdat het kabinet zelf, ook de voorgangers van deze
staatssecretaris, meerdere keren hebben gezegd dat ook
binnen de Europese Unie eigenlijk niemand serieus vindt
dat de lokale en gemeentelijke zorg en de jeugdzorg

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

grensoverschrijdende markten zijn waarvoor dit soort aanbestedingsprocessen zouden moeten gelden. Wat ons
betreft moeten we dus ook stoppen met op dat punt het
beste jongetje van de klas te willen zijn. Laten we het
gewoon doen. Laten we die aanbestedingen gewoon
schrappen en dan zien we wel wat er gebeurt. Mijn
inschatting is dat er geen haan naar gaat kraaien, omdat
helemaal niemand in Brussel of in Europa vindt dat je
daadwerkelijk met Portugese, Franse of Oostenrijkse aanbieders in de Wmo moet gaan werken.
Voorzitter. Wij kunnen meer doen om te voorkomen dat
mensen en bedrijven met de verkeerde intenties zorgaanbieder worden in de gemeentelijke zorg. Want zolang de
mogelijkheid bestaat om winst te maken op de zorg en deze
winst ook uit de zorg te trekken, zullen er mensen zijn die
met verkeerde bedoelingen zorgaanbieder worden. Daarom
hamert de SP al jaren op het uitbreiden van het verbod op
winstuitkeringen. Verpleeghuizen en ziekenhuizen mogen
nu geen winsten uitkeren. Dat is heel goed, want zo zorg
je ervoor dat geld dat bedoeld is voor de zorg, in de zorg
blijft. Dat zouden we, wat de SP betreft, ook moeten doen
voor de Wmo, dus de gemeentelijke zorg, en de jeugdzorg.
Daarom hebben wij ook op dat punt vandaag een amendement ingediend. Ik hoor graag de reactie van de staatssecretaris op dit amendement. Het lijkt ons heel verstandig
om dit te doen. Zo zorg je er namelijk voor dat mensen die
niet de juiste intenties hebben om een gemeentelijke zorginstelling te beginnen, ergens anders naartoe gaan en geen
frauduleuze praktijken beginnen.
Voorzitter. Net als in de Wmo wil de staatssecretaris in de
jeugdzorg met reële tarieven gaan werken. Maar welke
zekerheid geeft dit nu precies dat zorgaanbieders ook
daadwerkelijk fatsoenlijk betaald gaan worden voor het
belangrijke werk dat zij doen? Hoe gaat het op dit moment
eigenlijk met de reële tarieven die al gelden binnen de
Wmo? Wat wij ervan horen is dat die juist ook heel vaak
voor een hoop gedoe, een hoop discussie en een hoop
bureaucratie zorgen. Het klinkt namelijk heel logisch: zorgaanbieders moeten een bedrag krijgen voor het werk dat
zij doen. Dat betekent ook dat de gemeente mee zal gaan
wegen wat de reële kosten zijn die in zo'n instelling worden
gemaakt en welk tarief daar dan vervolgens bij hoort. Maar
iedereen hier voelt wel aan dat als de een belang heeft bij
hoge tarieven en de ander, namelijk de gemeente, belang
heeft bij lage tarieven, je echt niet automatisch in het midden bij elkaar uitkomt. In de praktijk leidt dit ertoe dat een
hoop dure bureaus worden ingehuurd om te onderzoeken
wat nu eigenlijk precies een reële prijs is. Er worden kostprijsonderzoeken gedaan. Een duur consultantsbureau gaat
dan kijken hoeveel het gebouw kost en hoeveel dit en dat
kost. Dat kost een hoop geld. Ik wil graag van de staatssecretaris weten hoeveel geld over de balk wordt gegooid
voor dat soort onderzoeken. Hoe kunnen we dat nou voorkomen? Zou het niet veel logischer zijn om gewoon te gaan
werken met landelijke tarieven, zodat je een einde kunt
maken aan al dat gedonder?
Voorzitter. We kunnen dit zowel voor de Wmo als voor de
jeugdzorg doen: een landelijk tarief, zodat iedereen weet
waar hij aan toe is. Je bent dan dus niet meer de consultants
aan het financieren, maar de mensen die daadwerkelijk
zorg verlenen aan onze jongeren, onze kinderen en onze
ouderen.

14 april 2022
TK 73

73-6-5

Voorzitter. Verder valt op dat de regering wil dat de reële
tarieven vooralsnog alleen gaan gelden voor de hoofdaannemers die de zorg gaan verlenen. Maar het risico van deze
wet is nou juist dat er veel meer onderaannemers gaan
komen die onder de hoofdaannemer de zorg daadwerkelijk
gaan uitvoeren. Voor die onderaannemers geldt dan weer
niet per definitie het reële tarief. Dat is een slechte zaak,
want je wil niet dat die grote aanbieders de volle mep halen
bij de gemeente, om vervolgens tegen veel lagere tarieven
de onderaannemers naar zich toe te trekken en uit te melken. De regering moet er dus voor zorgen dat alle aanbieders in de jeugdzorg en de Wmo de normale, logische en
reële tarieven gaan krijgen. Ook op dat punt hebben wij
een amendement ingediend.

wel zeggen "ik wil dit eigenlijk zo", maar hij weet ook wel
dat hij dan negen collega's van andere gemeenten moet
zien te overtuigen. Hierna trekken de raadsleden in de
gemeente zelf aan het kortste eind. Zij hebben wel een
controlerende taak, maar zij kunnen die controlerende taak
eigenlijk helemaal niet goed uitoefenen.

Voorzitter. Zoals gezegd maakt de SP zich zorgen over de
wildgroei aan aanbieders die we nu zien in de gemeentelijke
zorg. Maar het is niet gezegd dat deze wildgroei met dit
wetsvoorstel minder gaat worden. Sterker nog, daar waar
we nu zien dat de gemeente contracten sluit met verschillende aanbieders — soms zijn dat er veel te veel — gaan
we straks zien dat die bureaucratie zich gaat verplaatsen
van de gemeente naar de verschillende hoofdaannemers
die de Wmo-zorg of de jeugdzorg gaan doen. Ik wil de
staatssecretaris vragen wat hij daaraan gaat doen. Hoe gaat
hij dat nou voorkomen? Steunt hij dan ook het voorstel dat
de SP doet ... Het is een beetje klungelig, maar dat amendement is nog in de maak. Het is nog niet helemaal af. Maar
wij zullen vandaag dus nog met een amendement komen
om ervoor te zorgen dat alle zorgaanbieders die werkzaam
zijn in de jeugdzorg en in de gemeentelijke zorg, in de Wmo,
een meldplicht krijgen, zodat de gemeente op zijn minst
weet wie binnen de grenzen van de gemeente daadwerkelijk
zorg aan het verlenen is.

Voorzitter, tot slot iets over de financiële gevolgen; dan ben
ik echt klaar. De staatssecretaris schrijft in de toelichting bij
de wet die we behandelen dat er geen financiële consequenties zullen zijn als gevolg van deze wet. Dat vonden wij
nogal een raadselachtige opmerking, want als je zegt dat
je reële tarieven gaat berekenen in de jeugdzorg, hoe kan
het dan dat dat geen enkele financiële consequentie zou
hebben? Wij kunnen ons dat moeilijk voorstellen, en we
vragen ons af hoe dat dan zou moeten werken. De staatssecretaris zegt dat dit zal betekenen dat de ene aanbieder wat
lagere tarieven gaat krijgen en de andere wat hogere. Héél
toevallig komt dat dan precies op nul uit. Dat lijkt ons heel
sterk. Als je ervan uitgaat dat de tekorten in de jeugdzorg
nu groot zijn, kan het haast niet anders of de kans is groot
dat dit, als je een reële berekening maakt van de kosten die
ze maken, tot hogere uitgaven gaat leiden. Als dat zo is,
moet de staatssecretaris daar ook eerlijk over zijn. Anders
ga je nu een wet invoeren die pas over één of twee jaar,
wanneer die helemaal van kracht is, opeens wél tot een
flink hogere uitgave aan de jeugdzorg leidt. Dan zal iedereen
zeggen: o, hoe heeft dat nou kunnen gebeuren? Nou, dat
heeft dus kunnen gebeuren omdat we dat nu wel goed
moeten bespreken. Dus ik vraag de staatssecretaris: wees
daar eerlijk en transparant in, en geef ons een eerlijk beeld
van wat de financiële gevolgen van deze wet zijn.

Wij kennen dit al uit de Wet toetreding zorgaanbieders, de
Wtza. Deze wet hebben we een paar jaar terug behandeld
met Hugo de Jonge. Daarin is geregeld dat er een meldplicht geldt voor de aanbieders die onder de Zorgverzekeringswet werken, bijvoorbeeld de wijkverpleging, maar ook
ziekenhuizen en allerlei aanbieders. Deze meldplicht geldt
bijvoorbeeld ook voor de langdurige zorg, zoals verpleeghuizen. Zo weet je altijd welke nieuwe aanbieders zijn toegetreden. De gemeente weet dan ook altijd wie er aan het
werk is, zodat vervolgens het toezicht hier goed op kan
worden georganiseerd. Het gebeurt nu nog best wel vaak
dat een gemeente toezicht moet houden, maar eigenlijk
zelf niet eens precies weet welke aanbieders allemaal binnen de gemeente actief zijn. Ons lijkt het verstandig om dat
op die manier te doen. Ik wil de staatssecretaris vragen of
hij dat steunt.
Voorzitter. In de afgelopen jaren zagen we dat belangrijke
beslissingen in de zorg steeds vaker niet in de gemeente
worden genomen, maar juist in de regio. Mevrouw Westerveld heeft dat punt net ook gemaakt. Dat is wel een probleem, want gemeenteraden worden hierdoor op afstand
gezet en hebben nog heel weinig te zeggen over de inkoop,
de uitwerking en het toezicht op de zorg. Je kunt je wethouder wel aanspreken op wat er misgaat in de lokale zorg,
maar als die wethouder vervolgens binnen een regionaal
verband afspraken heeft gemaakt, dan heb je dus wel contact met je wethouder, maar die zegt dan: "Die afspraken
zijn in de regio gemaakt. Die kunnen we niet zomaar veranderen. Dan moet ik eerst met al die andere tien gemeenten
om tafel". We weten allemaal dat daar dus vervolgens
helemaal niets meer van terechtkomt. Die wethouder kan

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

Nu mag het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken aanbestedingen dan wel makkelijker maken, maar hoe verhoudt
zich dat nu tot de invloed die de gemeenteraad moet hebben op het organiseren van de zorg? Gaat de staatssecretaris er ook voor zorgen dat de democratische controle, het
democratisch toezicht op de lokale zorg, beter en goed
wordt geregeld?

Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Even voor de goede orde, u heeft ons verblijd
met drie amendementen, op respectievelijk stuk nr. 8, stuk
nr. 9 en stuk nr. 10. Maar de feestvreugde is nog niet compleet, u gaat met een vierde amendement komen.
De heer Hijink (SP):
Ja. Het zijn stuk voor stuk hele goede amendementen
geworden. Ik kan niet anders zeggen.
De voorzitter:
Ik vertrouw u daarin.
De heer Hijink (SP):
En er is er nog eentje onderweg. Dat gaat inderdaad over
de meldplicht. Eigenlijk parallel aan de Wtza willen wij dat
er voor de gemeentelijke zorg een plicht komt voor iedereen
die binnen de gemeentegrenzen zorg verleent, zodat de

14 april 2022
TK 73

73-6-6

gemeente altijd zicht houdt op wie precies wat doet en je
dat goed kunt controleren.
De voorzitter:
En wanneer gaan we dat ontvangen van u?
De heer Hijink (SP):
Dat hangt een beetje van de interne bureaucratie in dit
gebouw af, maar ik hoop snel.
De voorzitter:
U moet uw beleidsmedewerker nog even aan het werk
zetten, begrijp ik.
De heer Hijink (SP):
Nee, die heeft al goed werk verricht; het ligt nu bij Bureau
Wetgeving. Vijf minuten, zegt-ie.
De voorzitter:
Vijf minuten, perfect. Dan ontvangen we dat nog in onze
mailboxen.
De heer Hijink (SP):
Ja. Dat is heel snel. Dan kan de staatssecretaris daar hopelijk
ook op reageren. Als dat niet lukt, kan hij in ieder geval op
het idee an sich reageren, lijkt me.
De voorzitter:
U denkt met hem mee; dat wordt altijd gewaardeerd.
Over feestvreugde gesproken: het is nu tijd voor een heuse
maidenspeech. Dat vinden we altijd een mooi moment. We
gaan met heel veel plezier luisteren naar de bijdrage van
mevrouw Sahla. Daarna schors ik even voor de felicitatie
en de bloemen, ervan uitgaande dat de heer Paternotte ook
daadwerkelijk voor een ruikertje heeft gezorgd. Ik schors
na afloop van de speech dus voor de felicitaties.
Het woord is aan mevrouw Sahla.

Mevrouw Sahla (D66):
Voorzitter. Het voelt als een eer om vandaag mijn maidenspeech te mogen houden in uw Kamer om te vertellen hoe
ik dit ambt probeer in te vullen in de komende jaren. Mijn
leidraad in mijn Kamerwerk is en zal altijd blijven: gelijke
kansen bieden aan iedereen in Nederland. Daarbij geldt:
kansengelijkheid begint bij vertrouwen, het vertrouwen van
de overheid dat inwoners het beste uit zichzelf halen als je
hun de kansen daartoe biedt, en het vertrouwen van inwoners zelf dat zij vooruit kunnen komen als zij die kansen
grijpen. Dat vertrouwen van de overheid in haar inwoners
en andersom begint met een overheid die luistert. Dat tekent
mijn verhaal in de politiek.
Dat verhaal begon 42 jaar geleden, toen ik werd geboren
in Den Haag, een ander Den Haag dan nu. "Wie voor een
dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje" was niet

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

alleen een stom en uitgekauwd spreekwoord, maar ook een
realiteit voor veel mensen. Ook al was die kansenongelijkheid overal zichtbaar in mijn omgeving, op school en in de
buurt, in die tijd werd die niet aangepakt. Dat inzicht kwam
bij mij pas achteraf, toen ik zelf moeder werd. Toen werd
mij pijnlijk duidelijk dat succes niet alleen aan geluk of
toeval ligt maar aan de kansen die je krijgt, dat ongelijkheid
geen natuurverschijnsel is maar een politieke uitkomst, en
dat je kansen in het leven te maken hebben met de cijfers
van je postcode, de centen in de portemonnee van je ouders
en de kwaliteit van het onderwijs in jouw buurt.
In mijn Nederland, waar ik vanuit deze Tweede Kamer mede
vorm aan mag geven, staat kansengelijkheid centraal: een
gelijke kans op een bloeiende start van het leven door goede
kinderopvang en het beste onderwijs, een gelijke kans op
een vrolijk leven óók voor mensen met een beperking, en
een gelijke kans op een mooie oude dag door liefdevolle
zorg in verpleeghuizen. Ik sta hier om daarvoor te knokken.
Dat ik hier sta, begon eigenlijk met een simpel mailtje terug
van een wethouder. Het was een wethouder die in die mail
liet blijken echt naar mij te luisteren, naar Transvaal te
luisteren en ons probleem op te willen lossen. Een zogenaamde zwarte school werd de sleutel tot succes. Ik dacht:
het kan wel, een luisterend oor vanuit de politiek.
Voorzitter. Er is werk aan de winkel. Het is nu tijd voor actie.
Nu wil ík mijn oor te luisteren leggen, mijn vleugels uitslaan
op plekken waar ik nog nooit ben geweest. Zo wil ik het
vertrouwen dat ik van de kiezer heb gekregen, inzetten om
gelijke kansen te creëren voor iedereen in ons land. Want
wij werken aan een optimistisch Nederland, met een blik
op de toekomst, met als kompas onze idealen van vrijheid
voor het individu en radicale kansengelijkheid, met aandacht
en begrip voor mensen die vastlopen of niet mee kunnen
komen.
Het luisteren naar mensen is voor mij ook de basis in de
behandeling van dit wetsvoorstel. Het betekent namelijk
dat voor mij de cliënt centraal staat. De cliënt is natuurlijk
gebaat bij minder regeldruk, zodat zorgprofessionals vooral
kunnen werken aan betere zorg in plaats van papierwerk.
Verplichte Europese aanbestedingen zijn daarbij veel
mensen in de zorg een doorn in het oog. Daar moeten we
dus naar kijken. Tegelijkertijd is het ook in het belang van
de cliënt dat hij of zij de beste zorg kan krijgen en zelf de
regie heeft. Daarover hebben wij nog enkele vragen.
Het begint met de vraag hoe cliëntenorganisaties zijn
betrokken bij dit wetsvoorstel. Wij lezen in de nota naar
aanleiding van het verslag dat dat eigenlijk niet het geval
is geweest. Is de staatssecretaris bereid om met cliëntenorganisaties in gesprek te gaan? Hun betrokkenheid is volgens
mij belangrijk, bijvoorbeeld voor het vraagstuk rond keuzevrijheid.
Met deze wet maken we de gemeentelijke inkoop in het
sociaal domein makkelijker. Dat is belangrijk, maar in
sommige gevallen kan een zwaardere inkoopprocedure wel
zorgen voor goed inzicht wat de beste zorg is voor de beste
prijs. Laten we niet het kind met het badwater weggooien.
Hoe borgen we dat de juiste, effectieve checks-and-balances
gevolgd worden waar nodig?
Kan de staatssecretaris ingaan op hoe deze stap zich verhoudt tot andere wetsvoorstellen, zoals de Wet integere

14 april 2022
TK 73

73-6-7

bedrijfsvoering zorgaanbieders, die juist proberen een
scherpere controle te laten plaatsvinden binnen de zorginkoop, zodat zorggeld niet gaat naar aanbieders zonder
integere bedrijfsvoering?
Verder zou ik het graag willen hebben over openhouseconstructies in de inkoop. D66 begrijpt de gestelde problemen
met open house goed. Alleen staat het ontmoedigen ervan
wel sterk centraal in deze wetswijziging, terwijl we vraagtekens hebben bij de onderbouwing daarvan. Sommige
experts benoemen bijvoorbeeld dat open house nog steeds
voor voldoende controle kan zorgen, mits goed afgebakend
is wat wel en niet onder de jeugdzorg of Wmo valt. We zien
dat gemeenten daar ook druk mee bezig zijn, ondanks dat
de hervormingsagenda stilligt. Hoe gaat de staatssecretaris
ervoor zorgen dat de aandacht die nodig is voor die afbakening niet wegvalt, als gemeenten de komende tijd vooral
nodig hebben om over te stappen op een nieuw aanbestedingsregime? Wat is de voortgang in de gesprekken die
VWS voert met gemeenten op dat vlak? Ligt daar niet de
sleutel om met minder regeldruk en controle te komen tot
de juiste zorg voor de juiste prijs?
Met dit wetsvoorstel wordt dus de mogelijkheid gecreëerd
om gebruik te maken van het lichte aanbestedingsregime.
Dat voorziet in een behoefte, maar zorgt het ook niet voor
extra complexiteit door het toevoegen van een nieuwe vorm
van aanbesteding en misschien dus meer verschillen tussen
gemeenten in aanbestedingsvormen? Deze vraag hebben
we gesteld in het verslag, maar die is niet beantwoord.
Wij hebben gevraagd naar een goede vergelijking van de
regeldruk tussen de openhouseprocedure en het verlichte
aanbestedingsregime dat in deze wet wordt aangedragen.
Waarom heeft die kwantitatieve analyse niet plaatsgevonden? Hoe komt het dat de staatssecretaris in deze wet alsnog zo duidelijk het doel stelt om openhouseprocedures te
verminderen? En is het niet nodig om eerst een goed beeld
te hebben van de regeldruk en de effecten op de kwaliteit
van zorginkoop? Vindt daarvan nog een evaluatie of monitor
plaats?
Veel partijen geven in de consultatie juist aan dat openhouseconstructies niet ontmoedigd moeten worden. Welke
argumenten heeft VWS om dat toch als beleidsdoel neer
te zetten in plaats van gemeenten zelf te laten bepalen hoe
zij hun aanbesteding inrichten?
Verder noemen partijen ook een risico bij de doelstelling
om openhouseprocedures zo veel mogelijk te verminderen,
namelijk het risico dat kleinere zorgpartijen niet meer in
aanmerking komen en daarmee de keuzevrijheid voor cliënten onder druk komt te staan. Kan de staatssecretaris
onderbouwen waarom volgens hem de aanbestedingswet
inderdaad voldoende waarborgen biedt dat deze aanbieders
een kans blijven maken? Er staat immers dat gemeenten
gemotiveerd kunnen afwijken van het principe dat kleine
aanbieders betrokken worden bij het vaststellen van minimumeisen en selectiecriteria. Kan de staatssecretaris aangeven of deze clausule niet veelvuldig zal worden ingezet
zonder daarbij het belang van voldoende keuzevrijheid voor
de cliënten uit het oog te verliezen? Alleen zo zorgen we
voor voldoende keuzevrijheid en zetten we de cliënt centraal.
Tot zover.

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

(Geroffel op de bankjes)
De voorzitter:
Kijk, dat is nou een maidenspeech uit het boekje. Hij is
precies zoals het hoort: een persoonlijk verhaal gecombineerd met een motivatie en dan in één vloeiende beweging
door naar het onderwerp, het wetsvoorstel van vandaag,
afgerond met scherpe vragen in de richting van de staatssecretaris en kwantitatieve analyses. Laat hem maar zweten,
zou ik zeggen. Hartstikke goed. Het is mij een eer en een
genoegen om u als eerste te mogen feliciteren. Als u zich
hiernaartoe begeeft, dan krijgt u een hand van mij. Daarna
schors ik even om te kijken of er ook nog andere felicitaties
zijn. O, ik zie dat het ruikertje toch is verschenen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Even qua spoorboekje: wij hebben nog drie sprekers te
gaan. Na de eerste termijn van de Kamer schors ik voor de
lunch, er even van uitgaande dat u nog steeds honger heeft
na de bijdrage van mevrouw Van den Hil natuurlijk. De
volgende spreker is mevrouw Werner van de fractie van
het CDA.

Mevrouw Werner (CDA):
Dank u, voorzitter. Als eerste wil ik me even richten tot mijn
collega Fonda Sahla. Het is heel bijzonder om uw maidenspeech mee te maken en uw verhaal te horen. Zoiets raakt
mij natuurlijk altijd, zeker als u spreekt over kansengelijkheid. U zei dat ook mensen met een handicap moeten
meedoen in de samenleving, optimaal meedoen en niet als
geste. Dat raakt mij. Ik vond dat echt heel erg mooi om te
horen. Dank je wel.
Voorzitter. Vandaag behandelen wij de Wet maatschappelijk
verantwoord inkopen Jeugdwet en Wmo, een kan-bepaling
in de Jeugdwet en in de Wet maatschappelijke ondersteuning. Gemeenten kunnen bij de inkoop in het sociale
domein kiezen voor het lichtere aanbestedingsregime. Voor
het CDA is het helder: wij zijn voor een eerlijke en transparante manier van inkopen, juist binnen het sociaal domein.
We zijn tegen tijdrovende bureaucratie en omslachtige
procedures en tegen een tijdrovend proces met heel veel
Excelbestanden en inkoopbureaus. Zeker bij de inkoop van
jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning is het
ouderwetse aanbesteden vaak niet het beste instrument
meer. Het aanpassen van Europese regels is niet eenvoudig,
blijkt. De wet die nu voor ons ligt, is wel degelijk een verbetering.
U weet het, voorzitter, het CDA is voor gespreide verantwoordelijkheid, dus verantwoordelijkheid van de gemeente.
Een lichte variant van aanbesteden is alleen uitvoerbaar en
kunnen gemeenten alleen op een goede manier uitvoeren
als zij bij aanvang een aantal zaken op orde hebben, stelt
de Raad van State, zoals de cyclus van beleid, de contractering en de uitvoering. Dat is nu niet overal het geval. De
staatssecretaris steekt een handje toe en geeft aanbevelingen in de nota naar aanleiding van het verslag. De vraag
van het CDA is of dat voldoende is. Graag een reactie van
de staatssecretaris.

14 april 2022
TK 73

73-6-8

Het toezicht op de Wmo is niet overal goed op orde. Dat
stelt de staatssecretaris in zijn brief over de toekomst van
de Wmo. Het CDA deelt deze constatering, maar wat gaat
de staatssecretaris doen om het wel op orde te krijgen?
Helpt een vastgesteld aantal aanbieders dat via onderhandelingen een contract heeft gekregen, ook om het toezicht
te verbeteren? Graag ook hierop een reactie van de staatssecretaris. De Raad van State stelt immers dat gemeenten
bij aanvang de boel op orde moeten hebben. Dat is
belangrijk. Nogmaals, we kunnen dus concluderen dat dat
niet het geval is. Het toezicht is niet op orde.
Dan de openhouseprocedure. Mijn fractie en ik vinden dit
een tweeledig verhaal. De regering wil het niet verbieden,
maar ontmoedigen. In sommige gevallen is de openhouseprocedure passend, zo staat in de nota naar aanleiding van
het verslag. Wanneer vindt de regering die dan passend?
En wat betekent dit wetsvoorstel als in de toekomst vormen
van zorg voor jeugdigen op regionaal niveau moeten worden ingekocht? In het wetsvoorstel Verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen zal dit worden uitgewerkt, maar
begrijp ik het goed dat de vereenvoudigde aanbestedingsprocedure, dus deze wet, dan ook zal gelden? En kunnen
regiogemeenten ook afspreken om het zwaardere aanbestedingsregime te gebruiken? Gaat de staatssecretaris dit via
handreikingen et cetera ontmoedigen? Wat is nou eigenlijk
het plan?
Het CDA ziet nog een gevaar. Zouden minder aanbieders
niet kunnen leiden tot meer onderaannemers? En wat doet
dat met het toezicht, de prijzen en de kwaliteit? De
gemeenten moeten reële prijzen betalen aan de onderaannemers. Hoe zit dat dan weer? Graag een reactie van de
minister.
En hoe scherp kan een gemeente in het nieuwe regime zijn
en blijven om zorgcowboys te weigeren? Begrijpt het CDA
het goed dat het nieuwe aanbestedingsregime hier bij uitstek geschikt voor is? Zal er een selectie worden gemaakt
van een vastgesteld aantal deugdelijke aanbieders met wie
onderhandelingen worden gedaan? Graag een bevestiging
van de staatssecretaris.
De voorzitter:
Een vraag van de heer Hijink.
De heer Hijink (SP):
Ik zou het CDA graag willen vragen of zij het met de SP eens
is dat we zicht moeten houden op het aantal onderaannemers. Wat mij betreft zouden we daar zo weinig mogelijk
van moeten hebben, maar we moeten er in ieder geval zicht
op hebben. Het zou goed zijn als zij zich melden bij de
gemeente, in de zin van: hoi, ik doe iets van zorg in deze
gemeente; dan weet u in ieder geval dat ik er ben. Voor de
onderaannemers moeten ook dezelfde voorwaarden gelden
als het gaat om de tarieven. Zij moeten niet uitgeknepen
kunnen worden door de hoofdaannemers.
Mevrouw Werner (CDA):
Ik hoorde de heer Hijink dit net ook zeggen en suggereren.
Ik moet u eerlijk zeggen dat ik dat helemaal niet zo'n verkeerd plan vind. Ik kan me voorstellen dat daar zeker wat
in zit, want dan weet je wie er in je gemeente zorg verlenen,

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

wie zij zijn en wat zij doen. Ik ben daar best enthousiast
over, moet ik eerlijk zeggen.
Het is nu april 2022 en voor 1 december 2021 zou worden
besloten welke soorten geschillen bij de geschillencommissie kunnen worden aangebracht en hoe de geschillenregeling voor de jeugd zal worden georganiseerd. Mijn fractie
wil graag weten hoe het staat met de geschillencommissie
en welke zaken daar wel en niet aanhangig kunnen worden
gemaakt.
De Europese aanbestedingswet en -richtlijn uit 2012 wordt
nu geëvalueerd, maar de gewenste veranderingen zullen
er niet op korte termijn komen. Wanneer hebben de
staatssecretaris en de Kamer er zicht op of de Europese
regels aangepast gaan worden? Dat is nogal cruciaal.
Voorzitter, ten slotte. De regering heeft dit wetsvoorstel
ingediend om het voor gemeenten en zorgaanbieders
makkelijker te maken, zodat zij minder tijd kwijt zijn aan de
hele papieren rompslomp van contractering. Mijn fractie
wil bijhouden of deze wet doet wat die moet doen en of die
gaat leiden tot meetbaar minder administratieve lasten voor
gemeenten en zorgaanbieders. Daar wil ik in mijn tweede
termijn graag een motie over indienen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Een cliffhangertje! Dan mevrouw Bikker van de fractie van
de ChristenUnie.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst sluit ik me van harte aan
bij de gelukwensen die collega Werner al uitsprak richting
onze collega Sahla, die hier een prachtige maidenspeech
hield. Ze liet juist zo mooi zien dat je in dit land mag meedoen, waar je ook woont en waar je wieg ook staat, en dat
je dan in de Tweede Kamer aan anderen kan laten zien wat
je ten diepste drijft. Ik denk zo dat collega Sahla ook weer
voor heel veel jongens, maar zeker ook meisjes, een
prachtig rolmodel zal zijn. Ik zie uit naar de samenwerking.
Dan het wetsvoorstel. Dat vond ik eerlijk gezegd net wat
minder sprankelend dan die prachtige maidenspeech. Het
is een behoorlijk technische wet. Het was stevig puzzelen
om te kijken hoe het nou precies in mekaar zit. Maar als we
even teruggaan naar de essentie, dan praten we over wijzigingen in de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke
ondersteuning. Die wetten gaan over zorg dichtbij. Af en
toe heb je een steuntje in de rug nodig, en als die steun
professioneel moet zijn, dan moet die van goede kwaliteit
zijn, en afkomstig zijn van iemand die te vertrouwen is.
Juist gemeenten kunnen heel goed dichtbij kijken wat
iemand nodig heeft. Daarom kopen zij deze zorg en ondersteuning in. Dat doen we met wettelijke regelgeving, zodat
we weten dat er kwaliteit is en we weten dat het geld, dat
door ons allen betaald wordt, op een goede manier wordt
uitgegeven om mensen die het even moeilijk hebben, of ze
nou jong zijn of ouder, een handje te helpen. Maar daarin
zit soms wel heel veel bureaucratie, hebben we met z'n
allen geconstateerd. Dit wetsvoorstel creëert volgens mij
wat ruimte voor een verlicht "regime" — ik zet dat speciaal

14 april 2022
TK 73

73-6-9

voor meneer Hijink tussen haakjes — in de aanbestedingsprocedures in de Wmo en de Jeugdwet. De ChristenUnie
ziet dat aanbesteding een passende manier kan zijn om
juist de kwaliteit scherp te houden en om te kijken naar het
kostenaspect. Tegelijkertijd werkt de systematiek van aanbesteden geregeld in de hand dat goede, vertrouwde aanbieders in een nieuwe ronde niet worden gekozen, en dat
de vertrouwensband tussen de cliënt en de nieuwe zorgverlener weer helemaal op nul begint.
In dat licht zou ik de staatssecretaris toch willen vragen om
te reflecteren op de duur van de contracten. In de aanbestedingswet staat niet per se een bepaalde tijd genoemd
waarvoor je een contract moet afsluiten, alleen dat het niet
voor onbepaalde tijd mag zijn. We zien in de gemeentelijke
werkelijkheid toch vaak een andere gang van zaken. Ik denk
ook dat het amendement van collega Hijink daarop reflecteert. Ik ben dus heel benieuwd hoe de staatssecretaris dat
ziet. Daarop doorgaand: welke mogelijkheden ziet de
staatssecretaris met dit voorstel voor gemeenten om contracten te verlengen als de kwaliteit voldoet, en de aanbieder op een goede manier een netwerk heeft binnen de
samenleving, binnen de wijk en het dorp waar die actief is?
Kunnen bestaande aanbieders preferente aanbieders zijn?
Of is dat juist ingewikkeld, en om welke reden dan? Welke
mogelijkheden voor verbetering ziet de staatssecretaris op
dat punt?
Gemeenten vragen zichzelf af of dit wetsvoorstel nu tot
lastenverlichting gaat leiden. Ze zijn daar een beetje kritisch
over. Want gemeenten hoeven dan misschien wel geen
offerteprocedure meer te starten, maar zullen toch op de
een of andere manier objectief aanbieders moeten vergelijken. En hoe ga je dat anders doen? Je moet namelijk ook
een eerlijk proces garanderen. Anders zal de rechter je er
wel aan herinneren als je dat niet goed gedaan hebt. Ik ben
dus benieuwd hoe de staatssecretaris voor ogen heeft dat
de regeldruk omlaaggaat, en hoe hij daar zicht op houdt.
Op welke manier voert hij daar het gesprek over, allereerst
met de gemeenten, en hoe informeert hij de Kamer daarover?
Voorzitter. Dan het onderdeel uit het wetsvoorstel dat iets
meer invulling geeft aan het principe van reële prijzen in
de Jeugdwet. Ik heb een aantal vragen over de uitwerking
die dat zal krijgen in de AMvB. Dat is een algemene maatregel van bestuur, voor de kijkers thuis en de enkeling die
het nog heel goed volhoudt op de publieke tribune. De
AMvB zal uiteenzetten uit welke componenten de prijs zal
bestaan. Dat is op zichzelf geen hogere wiskunde; dat kan
ik zelfs aan. Tegelijkertijd zullen gemeenten er met een heel
aantal instellingen in goed overleg uit moeten komen over
waar die prijs dan uit moet bestaan. Ik ben benieuwd wat
die AMvB dan precies gaat inhouden. Op welke punten wil
de staatssecretaris wel sturen en wat laat hij over aan de
gemeenten? Ik lees in ieder geval in de memorie van toelichting dat een kostendekkende prijs de belangrijke randvoorwaarde is. Wat betekent "kostendekkend"? En voor
wie? Kan dat betekenen dat de inefficiënte bedrijfsvoering
van een zorgaanbieder met een hele grote overhead ook
wordt vergoed? Of is dat normerend vanuit de gemeente
ten aanzien van die overhead en de productiviteit? Hoe kijkt
de staatssecretaris daarnaar? En op welke manier helpt hij
gemeenten om daarin ook tot stevigheid te komen? Ik ga
een punt zetten, voorzitter, want ik zie daar iemand staan.

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

De heer Hijink (SP):
Mevrouw Bikker geeft terecht aan dat we bureaucratie
moeten schrappen. We willen niet dat er oeverloos onderhandeld wordt tussen allerlei organisaties binnen de zorg.
Dat is denk ik terecht. Juist dat punt van die reële prijzen
zorgt voor ongelofelijk veel overleg, dure consultants die
zich daarmee gaan bemoeien, en eindeloze discussies over
wat dan wel precies een reële prijs is. Dat kan dan straks in
iedere gemeente ook weer anders zijn. Nu zijn er voor heel
veel vormen van zorg landelijke tarieven: in de langdurige
zorg, in de medische zorg. Waarom zouden we dat nou ook
niet doen voor bijvoorbeeld de jeugdzorg en de Wmo? Dan
weet een gemeente gewoon: oké, dit zijn de tarieven die je
rekent en die je moet betalen aan de instellingen. En dan
weten die organisaties ook: oké, dit is wat we ervoor krijgen.
Dat scheelt toch enorm veel rompslomp?
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ook een terechte vraag. Het jeugdonderdeel doe ik wat
minder lang — sterker nog: collega Ceder is woordvoerder
— dus ik was me aan het verdiepen in beide, maar Wmo
zit wel in mijn portefeuille. Ik zie ook rechtszaken lopen over
hoe die prijs nou tot stand moet komen en dat het ingewikkeld is voor gemeenten om daarbij hun punt vast te houden,
zeker als het een hele grote aanbieder is. Dus ik zie het punt.
Ik ben ook wel benieuwd hoe de staatssecretaris vindt dat
we daarmee om moeten gaan. We hebben nu één keer die
reële prijzen voor de Wmo in ieder geval geëvalueerd. Op
dat moment was de conclusie: voor nu gaan we het niet
heel spannend aanpassen, maar we moeten er wel zicht op
houden dat gemeenten, zoals de heer Hijink terecht schetst,
niet ten onder gaan in een nieuwe vorm van bureaucratie.
Die evaluatie was in 2020, als ik het me goed herinner. Bij
niemand gaat een belletje, dus ik denk dat dat klopt. Maar
het lijkt me wel goed dat we daar op korte termijn weer
zicht op hebben. Als dit een terugkerend punt is, dan verwacht ik op een gegeven moment ook wel nieuwe stappen.
De heer Hijink gaat alleen iets verder. Die zegt nu al: alles
moet weer op landelijke prijzen. We hebben die decentralisatie ook wel ingezet met de gedachte dat het juist lokaal
passend maatwerk moet zijn. Dan maakt het uit of je in
Tietjerksteradeel het contract sluit of in Utrecht Kanaleneiland.
De heer Hijink (SP):
De praktijk is juist dat dat eigenlijk niet zo heel veel uitmaakt.
We zijn een klein land. Hooguit zijn in sommige regio's de
gebouwen wat duurder of wat goedkoper. Daar zou je voor
kunnen corrigeren. Maar er zijn landelijke cao's, dus de
medewerkers verdienen ook allemaal redelijk vergelijkbare
salarissen. Dus als je gewoon kijkt naar de inhoud van de
zorg ... Het is niet voor niks dat we dat bij alle andere vormen van zorg ook niet zo razend ingewikkeld maken. Met
hetzelfde argument kun je namelijk zeggen dat een verpleeghuis in Oost-Groningen anders is dan een verpleeghuis in
de binnenstad van Amsterdam. En toch worden er landelijke
tarieven voorgesteld en georganiseerd, waardoor je al die
bureaucratie kunt wegsnijden. Waarom zouden we dat in
de jeugdzorg nou niet doen?
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Je kan in een antwoord soms zeggen dat het glas halfleeg
is en je kan zeggen dat het glas halfvol is. In mijn geval zou

14 april 2022
TK 73

73-6-10

ik toch echt richting de heer Hijink willen zeggen: mijn glas
is halfvol, en wel om het volgende. Ik geef het heel duidelijk
aan, bijvoorbeeld ten aanzien van de overhead. Ik stel aan
de staatssecretaris duidelijk de vraag: hoe geef je gemeenten dan überhaupt handvatten om de prijs reëel te kunnen
laten zijn? Ik noemde richting de heer Hijink al het voorbeeld
van een rechtszaak waarin de gemeente heel erg zegt: in
de prijs die u vraagt is de overhead te hoog. Het is voor de
gemeente ingewikkeld om dat omlaag te krijgen. Zeker als
het een grote aanbieder is, zien we dat het lastig is om
daarop te sturen. Ik sta dus naast u als we het hebben over
het probleem hoe we ervoor zorgen dat ze dat verminderen.
Ik maak nog net niet de grote sprong die de heer Hijink
maakt, omdat ik ook gewoon zie wat de gedachte was
achter die decentralisatie. Maar ik geef wel aan dat ik hier
met u heel zorgvuldig naar zal kijken. Daarmee zeg ik nu
dus geen ja en amen tegen uw amendement, maar ik zeg
ook niet: nee, ophoepelen. Dat is best een aardig leuke stap
voor u, vind ik.
De voorzitter:
Ja, dat is een mooie opening. Die houden we vast. Mevrouw
Westerveld nog op dit punt.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik sloeg aan op de zinsnede "de grote sprong". Want is het
wel een grote sprong? Is het niet ook onze taak hier om
ervoor te zorgen dat mensen die in de publieke sector
werken hun werk goed kunnen doen, dat er minimumtarieven zijn en dat de arbeidsvoorwaarden goed zijn geregeld?
Hebben we hier niet ook de taak om te voorkomen dat er
een enorme bureaucratie is? En is het voorstel van de heer
Hijink daarom juist niet ook een stap in de goede richting?
Is het niet juist een taak van ons om dit te waarborgen?
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ik vind ook dit wetsvoorstel een stap in de goede richting.
We gaan naar een verlicht regime. Daarin zeggen we ook
heel duidelijk richting gemeenten dat ze meer vrijheid
hebben om die aanbestedingsprocedures lichter in te richten dan tot nu toe gebeurde. Dat is een stap. Ik vind het
belangrijk dat we die stap ook met elkaar zetten. Daar hebben we al heel lang over gedaan. Ik geloof dat of de heer
Hijink of mevrouw Westerveld ... Nee, het was mevrouw
Westerveld. Zij schetste hoe lang dit traject al heeft geduurd.
Eerlijk gezegd zou ik nóg een stap verder willen gaan. Daar
kom ik zo op. Ik zou heel graag van die Europese aanbestedingsrichtlijn af gaan. Dat zou natuurlijk de prachtigste
oplossing zijn. Daar ga ik nog wat scherpe vragen over
stellen aan de staatssecretaris, als u mij dat vergunt, voorzitter.
De voorzitter:
We houden ons vast.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Nou, dat is goed. Fasten your seatbelts.

dat we hier echt op korte termijn wéér zicht op hebben, ook
ten aanzien van wat we nu doen bij de Jeugdwet. Ik zou
aan de staatssecretaris willen vragen hoe hij dat zicht heeft
en houdt op die knelpunten en ontwikkelingen, ook in het
licht van wat ik net wisselde met collega's Hijink en Westerveld.
Voorzitter. Dan de huidige Europese aanbestedingsrichtlijn.
Die kent een verlicht regime voor de inkoop van zorg voor
jeugdigen en maatschappelijke ondersteuning. Gemeenten
hoeven alleen een vooraankondiging te doen. Maar in de
praktijk is het daardoor niet zo'n verlichte procedure. Dat
zien we op veel plekken. In de praktijk is het vooral heel
veel werk voor niets, want uit onderzoek door Deloitte —
dat is weer eens een ander onderzoek van Deloitte — blijkt
dat er helemaal geen Europese markt is. Hoe komen we zo
snel mogelijk tot een uitzondering op die Europese aanbestedingsrichtlijn voor deze zaken, zou ik willen vragen. De
staatssecretaris heeft in de beantwoording al aangegeven
dat er eind 2022 een evaluatie van de richtlijn ligt en dat er
dan weer onderhandelingen zullen volgen over aanpassing.
Maar de regering schrijft vervolgens dat het nog enkele
jaren kan duren voordat aanpassingen gerealiseerd zijn.
Alle Kamerleden hier hebben nog drie jaar voor de boeg
en willen dat allemaal meemaken. Dan is "enkele jaren"
eigenlijk best lang. Ik begrijp de taaiheid, maar ik zou willen
waarschuwen voor berusting of afwachten. Wat doet de
regering nu, terwijl die evaluatie loopt? Wat gaat de regering doen bij de verdere onderhandelingen? Kan de Kamer
hier in elk geval over geïnformeerd worden, ook als eind
2022 die evaluatie er ligt? En hoe gaat de regering daar dan
mee om? Als de staatssecretaris op welke manier dan ook
nog een aanmoediging vanuit deze Kamer nodig heeft om
af te komen van deze manier van Europees aanbesteden,
horen wij dat natuurlijk heel graag, want volgens mij is dit
een breed gedeelde wens, juist omdat we zo graag hebben
dat gemeenten goede zorg dichtbij goed kunnen regelen
zonder Europese rompslomp, die nergens voor nodig is.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Prima, dank u wel. Een vraag nog van mevrouw Maeijer.
Mevrouw Maeijer (PVV):
Helemaal eens, natuurlijk, ten aanzien van al die Europese
bureaucratie en al die Europese rompslomp, maar dat is
wel waarmee deze Kamer heeft ingestemd toen ze helaas
akkoord ging met deze Europese aanbestedingsrichtlijn.
Maar zou het niet heel goed zijn als de staatssecretaris een
keer naar Brussel afreist om daar de boodschap over te
brengen dat wij die bemoeienis helemaal niet willen op het
gebied van zorg, die bij uitstek een nationale aangelegenheid is? Dat geldt dus niet alleen ten aanzien van die richtlijn, waar we nu een hoop problemen door hebben, maar
ook ten aanzien van al die andere gebieden waarop de
Europese Commissie en men in Brussel nu hun bemoeienis
met volksgezondheid willen uitbreiden. Dit is een nationale
aangelegenheid en dat moet zo blijven. Zou dat niet gewoon
de boodschap in Brussel moeten zijn?

Ik heb nog één kleine vraag over de AMvB reële prijs Wmo.
Iedereen thuis haakt af, maar hierna wordt het weer leuker,
mensen. Deze is in 2020 geëvalueerd. Het lijkt me wel goed

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

14 april 2022
TK 73

73-6-11

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Mevrouw Maeijer verbreedt het speelveld interessant
namens de PVV. De staatssecretaris gaat over zijn eigen
portefeuille, maar ik zou hem aanraden om het vooral
daarover te hebben in Brussel. Maar wat de bemoeienis
met zorg betreft: ja, daarvan hebben wij in Nederland op
heel veel punten gezegd dat het een nationale aangelegenheid is. Ten tijde van de coronacrisis hebben we op het
punt van de inkoop van mondkapjes, vaccins en ook productiemiddelen, bijvoorbeeld voor die vaccins, ook ontdekt
dat het soms juist heel nuttig is om in Europa met elkaar
een vuist te maken of om te zorgen dat we juist hier in
Europa de beschikking hebben over zaken, dus niet alles in
Nederland, maar wel in Europa. Ik zou dus zeggen dat ik
het er absoluut mee eens ben dat we dingen die we nationaal kunnen regelen, nationaal moeten regelen. Maar er
zijn ook dingen waarvan ik zeg dat je die in een wat breder
verband moet zien.
De voorzitter:
Prima, dank u wel. De laatste spreker van de zijde van de
Kamer is mevrouw Van den Hil van de fractie van de VVD,
terwijl het laatste publiek het pand verlaat.

Mevrouw Van den Hil (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Ja, het is mij in tegenstelling tot de
D66-fractie ook niet gelukt om publiek helemaal naar hier
te halen voor meneer Hijink. Dat is dus ook een grote
teleurstelling.
Allereerst feliciteer ik natuurlijk mevrouw Sahla. Wij gaan
op andere fronten nog samenwerken, ook op het punt van
kinderopvang. Daar kijk ik echt naar uit. We hebben al veel
samengewerkt en dit was echt prachtig. Ik ken Den Haag
ook nog een beetje van vroeger en ik voel mee. Mooi, dank
je wel!
Voorzitter. Allereerst wil ik aangeven dat ik het debat vandaag mag overnemen van mijn collega Daan de Neef, die
wegens omstandigheden helaas niet aanwezig kan zijn.
De VVD vindt: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan?
Je kijkt wat iemand nodig heeft, zoekt een aanbieder daarbij,
spreekt goede tariefafspraken af en daarna volgt een contract. Het is omslachtig dat deze procedure eerst via een
Europese omweg moet om vervolgens lokaal ingeregeld
te worden, zeker als je beseft dat er feitelijk geen buitenlandse interesse is voor Nederlandse jeugdzorg of Wmodiensten. Kortom, het kan allemaal makkelijker, beter en
efficiënter. Daarom is de VVD blij met de voorliggende
wetswijziging. Het is goed dat het kabinet zich blijvend
inspant om de aanbestedingsregels ten dienste te laten zijn
van de best passende zorg.
In lijn hiermee heeft de VVD een aantal vragen. Hoe wil het
kabinet er met deze wetswijziging voor zorgen dat
gemeenten de juiste zorg inkopen? Geeft deze wijziging
daadwerkelijk grip op de juiste zorg op het juiste moment
voor de juiste zorgvrager, ook met het oog op de zwaardere
zorg? Kortom, biedt deze wijziging handvatten voor een
kritisch inkoopbeleid waarbij echt wordt gekeken naar wat
cruciale zorg is en waarbij minder nadruk ligt op de lichtere
en goedkopere zorg? Geeft deze wijziging nou ook echt

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

houvast? Hoe ziet het kabinet dat voor zich? Hoe houdt het
kabinet de vinger aan de pols voor wat betreft de financiën?
Hoe beweegt het kabinet gemeenten ertoe hetzelfde te
doen?
Voorzitter. De aanpassing om het aanbestedingsproces te
vergemakkelijken is goed, maar stoelt ook op goed vertrouwen en op onderlinge te goeder trouw vanuit aanbieders
en gemeenten. Het kabinet wil juist dat de dialoog centraal
staat ten gunste van de zorgvragers en niet van uitgebreide
offertes. De VVD is het hier helemaal mee eens. Mensen
die zorg nodig hebben, moeten centraal staan. Het kabinet
meldt dat er pilots lopen met het verlichte aanbestedingsregime. Hoe verlopen deze? De VVD krijgt uit het veld
namelijk signalen dat niet alle pilots goed verlopen. Sterker
nog, we horen dat pilots afgebroken zijn, omdat er geen
dialoog was tussen gemeenten en aanbieders. Dan rijst
meteen de vraag of het kabinet dit weet en hoe het daarop
reflecteert. Welke veiligheidsklep heeft het kabinet achter
de hand om verstoorde dialogen tussen gemeenten en
aanbieders glad te strijken? Welke voorstellen doen
gemeenten zelf om negatieve ervaringen met pilots tot
verbetering te brengen? Het kan nooit de bedoeling zijn dat
mensen die zorg nodig hebben, de dupe worden van gedoe
tussen gemeenten en aanbieders.
Voorzitter. De VVD heeft daarnaast ook nog een vraag over
contractmanagement. Ook de Raad van State benadrukt
het belang van professioneel contractmanagement. De VVD
heeft bij het laatste WGO Jeugd een motie ingediend over
hoe gemeenten geholpen kunnen worden bij het inkoopproces als dit nog niet optimaal verloopt. Hoe staat het met
alle handreikingen en hulp van het kabinet voor de
gemeenten? Hoe helpen gemeenten elkaar onderling met
goed contractmanagement? Heeft de VNG hier ook een rol
in? Hoe worden best practices gedeeld? Hoe verleidt het
kabinet gemeenten om goed aan te besteden? Mochten
gemeenten namelijk niet per se de knowhow in handen
hebben voor zowel een dialoogsessie als maatwerk, dan
ligt de verleiding op de loer om alsnog voor een open house
te gaan of om een aanbestedingstender toe te schrijven
naar een specifieke aanbieder. Hoe wil het kabinet dit
voorkomen? Het is duidelijk dat de gemeenteraad hierop
moet toezien, dat er een geschillencommissie bestaat en
dat de gang naar de civiele rechter mogelijk is. Maar het
kan ook betekenen dat de zorg tijdelijk niet voorradig is.
Hoe wordt erop toegezien dat er altijd zorgaanbod is? In
den brede is mijn vraag daarbij hoe de toezichthouders zijn
voorbereid op deze wet.
Voorzitter. Tot slot heb ik nog een vraag over de evaluatie
van de Europese aanbestedingsrichtlijn, die eind dit jaar
wordt afgerond. Deze evaluatie is dankzij Nederland en
andere lidstaten ook gericht op aanbestedingen voor
jeugdzorg en Wmo-diensten. De VVD wil graag dat het
kabinet de Kamer nauw betrokken houdt bij de voortgang
van deze evaluatie en het mogelijke verdere onderhandelingsproces, juist ook met het oog op deze wetswijziging.
Ik verzoek het kabinet om de Kamer tegen die tijd een
voorstel te sturen over hoe belemmeringen voor goede
inkoop voor de Jeugdwet en de Wmo-diensten verder
teruggedrongen kunnen worden.
Voorzitter, ik rond af. De VVD is een groot voorstander van
passende zorg voor mensen die echt zorg nodig hebben.
Een dialoog tussen aanbieders en gemeentes is prachtig,
maar dan moet er wel een constructief gesprek zijn. Te

14 april 2022
TK 73

73-6-12

goeder trouw zijn is ook prachtig, maar we moeten ook een
plan B achter de hand hebben, indien een dialoog spaak
loopt. Ik kijk uit naar de beantwoording van mijn vragen en
naar de lunch. Dank u wel.
De voorzitter:
Die beantwoording vindt plaats om 13.00 uur.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik schors tot de klok van 13.00 uur. Dan gaan we luisteren
naar de staatssecretaris.
De vergadering wordt van 12.25 uur tot 13.00 uur geschorst.

Tweede Kamer

Wet maatschappelijk verantwoord
inkopen Jeugdwet en Wmo 2015

14 april 2022
TK 73

73-6-13