Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

503
Vragen van het lid Van Beukering-Huijbregts (D66) aan de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht «OM ziet te weinig bewijs
uitbuiting truckers: «Moet er eerst iemand doodgaan?»» (ingezonden
15 september 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Wiersma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 1 november 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 219.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «OM ziet te weinig bewijs uitbuiting truckers:
«Moet er eerst iemand doodgaan?»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het ermee eens dat dit soort praktijken niet moet kunnen in Nederland?
Antwoord 2
Ja. Het is onacceptabel dat mensen in dergelijke schrijnende situaties terecht
komen in Nederland. Het is dan ook met die reden dat we binnen het
programma Samen tegen Mensenhandel werken aan de aanpak van
arbeidsuitbuiting.
Daarnaast draagt ook de implementatie van de aanbevelingen van het
Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten bij aan de strijd tegen
arbeidsuitbuiting. Deze aanbevelingen hebben niet specifiek betrekking op
arbeidsuitbuiting, maar maken het malafide werkgevers wel moeilijker.
Gedacht kan worden aan versterking van privaat toezicht, zoals verplichte
certificering en kwaliteitseisen van uitzendbureaus.
Vraag 3
Wat vindt u van de beslissing van het Openbaar Ministerie (OM) om tot
seponering over te gaan?

1

ah-tk-20212022-503
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

NOS, 6 september 2021, «OM ziet te weinig bewijs uitbuiting truckers: «Moet er eerst iemand
doodgaan?»», (https://nos.nl/l/2396772).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Als Minister doe ik geen uitspraken over besluiten van het OM, dat onafhankelijk en zelfstandig besluit welke zaken al dan niet voor de rechter gebracht
worden. Desgevraagd geeft het OM aan dat het onderzoek naar de verdenking van mensenhandel is geseponeerd omdat er geen bewijs is gevonden
voor hetgeen in de diverse aangiftes is gesteld.
Vraag 4
Bent u het ermee eens dat arbeidsmigranten die van hun werkgever
afhankelijk zijn voor arbeid, verblijf en huisvesting zich in een kwetsbare
positie begeven en op bescherming vanuit de overheid moeten kunnen
rekenen?
Antwoord 4
Ja. Dit is ook zo geconcludeerd door het Aanjaagteam Bescherming
Arbeidsmigranten.
Vraag 5
Klopt het dat de beslissing van het OM gebaseerd is op de constatering dat
er geen sprake was van dwang?
Antwoord 5
Van het OM heb ik vernomen dat dat klopt. Er is sprake van een dwangmiddel als een werknemer door dat middel is gaan werken of niet kon stoppen
met werken. Het OM heeft aangegeven dat in het strafrechtelijk onderzoek
geen ongeoorloofd dwangmiddel is geconstateerd.
Vraag 6
Deelt u de mening dat in deze situatie de ongelijke machtsverhouding tussen
werknemer en werkgever neerkomt op dwang, bijvoorbeeld omdat de
werknemer bij ziekte direct weer tot werkinspanning wordt geforceerd?
Antwoord 6
Zie beantwoording op vraag 3. Desalniettemin kan ik in zijn algemeenheid
zeggen dat direct aan het werk moeten bij of na ziekte, niet op zichzelf een
vorm van dwang is.
Vraag 7
Bent u het ermee eens dat de seponering van deze zaak een verkeerde
uitstraling kan geven richting werkgevers, namelijk dat er geen consequenties
zijn verbonden aan dergelijke praktijken?
Antwoord 7
Zoals aangegeven bij de beantwoording van vraag 3 doe ik geen uitspraken
over specifieke beslissingen van het OM. Voor het brede terrein van
uitbuiting, van arbeidsuitbuiting in de zin van mensenhandel tot misstanden
die vaak worden aangeduid als ernstige benadeling van werknemers door de
werkgever, moeten passende sancties kunnen worden opgelegd.
In gevallen van ernstige benadeling wordt er een integrale, met name
bestuursrechtelijke aanpak toegepast, onder meer gericht op sanctionering
van overtredingen van arbeidswetten. Omdat de (maatschappelijke) impact
van een strafrechtelijke interventie groot is en er voordelen zijn voor de
slachtoffers (bijv. het verkrijgen van een B8-status) kijkt de Inspectie SZW (in
overleg met het OM) in concrete gevallen ook steeds naar de toepasselijkheid
van andere bepalingen van het Wetboek van Strafrecht, bijvoorbeeld
mensensmokkel (artikel 197a Sr), illegale tewerkstelling (artikel 197b Sr),
verduistering bij inname reisdocumenten (artikel 321 Sr), mishandeling
(artikel 300 Sr) en valsheid in geschrifte (artikel 225 Sr). Bij deze delicten geldt
overigens geen bescherming van het slachtoffer via de B8/3-regeling.
Vraag 8
Deelt u de mening van de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) dat juist
misstanden zoals deze onder het strafrecht zouden moeten vallen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 8
Zie beantwoording van vraag 3. In zijn algemeenheid kan ik zeggen dat het
strafrecht diverse mogelijkheden biedt om misstanden rondom arbeidsmigranten te bestrijden. Afhankelijk van de omstandigheden van het concrete
geval kan behalve vervolging ter zake van het zeer ernstige misdrijf mensenhandel (artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht) – waaronder arbeidsuitbuiting is begrepen – bijvoorbeeld ook vervolging worden ingesteld voor
mensensmokkel (artikel 197a Sr), het laten verrichten van arbeid door een
illegale vreemdeling (artikel 197b Sr), valsheid in geschrifte (artikel 225 Sr) of
deelneming aan een criminele organisatie (artikel 140 Sr), alsook ter zake
bestuurlijke boetes en andere interventies bij overtredingen van voorschriften
gesteld bij of krachtens de Arbeidsomstandighedenwet of de Arbeidstijdenwet.
Dat neemt niet weg dat ik de problematiek die o.a. door FNV wordt geschetst
ten aanzien van de aanpak van misstanden rondom arbeidsmigranten,
herken. Ik heb in verschillende debatten aangegeven in overleg te treden met
de Staatssecretaris en Minister van Justitie en Veiligheid over enerzijds het
verbeteren van het wettelijke instrumentarium en anderzijds het beter
inzetten van de bestaande instrumenten om ernstige benadeling van
werknemers aan te pakken.
Er heeft reeds een verkenning plaats gevonden omtrent het eventueel
aanpassen van artikel 273f Sr. De uitkomsten hiervan zijn op 1 juli jl. door de
Staatssecretaris van J&V naar uw Kamer gestuurd.2 Hierin is aangegeven dat
het aanpassen van artikel 273f Sr om meerdere redenen mogelijk en
wenselijk is. Verdere informatie met betrekking tot een eventuele herziening
volgt in de voortgangsbrief van Samen tegen Mensenhandelvan dit najaar.
De Inspectie SZW heeft mij laten weten dat zij – gelet op geconstateerde
misstanden – verlaging van de strafrechtelijke bewijslat gewenst vindt. Voor
de besluitvorming over herziening van artikel 273f Sr zijn echter een
missionair kabinet en financiële dekking nodig.
Vraag 9
Bent u het ermee eens dat we meer juridische duidelijkheid over arbeidsuitbuiting nodig hebben, onder meer door duidelijke rechterlijke uitspraken, ook
om te kunnen beoordelen of de wetgeving voldoende kan beschermen?
Antwoord 9
Het OM stelt vast dat de bewijslast van mensenhandel hoog is; er is immers
sprake van een ernstig delict. Van het OM heb ik vernomen dat wordt
vervolgd als er voldoende bewijs is of als de rechter uit principieel oogpunt
over de zaak moet oordelen. In de aangebrachte zaken ziet het OM genoeg
ruimte om jurisprudentie te creëren.
Op basis van de huidige wet ligt de bewijslat voor arbeidsuitbuiting dus
hoog. Alle bestanddelen van artikel 273f Sr moeten namelijk kunnen worden
bewezen. Los daarvan is reeds een verkenning uitgevoerd om te bezien hoe
een herziening vorm kan krijgen (zie het antwoord op vraag 8).
Vraag 10
Wat kunt u doen om ervoor te zorgen dat er meer meldingen voor de rechter
verschijnen?
Antwoord 10
Zie antwoord op vraag 9.
Vraag 11
Wanneer kan de Kamer de toegezegde juridische verkenning ten aanzien van
arbeidsuitbuiting verwachten?
Antwoord 11
De uitkomsten van deze verkenning zijn op 1 juli jl. door de Staatssecretaris
van J&V in een brief over beleidsontwikkelingen in het mensenhandeldomein naar uw Kamer gestuurd.3

2
3

Kamerstuk 28 638, nr. 200.
Kamerstuk 28 638, nr. 200.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 12
Hoe is het mogelijk dat er bij de registratie van rijtijd en rusttijd met de
digitale tachograafkaart wordt gefraudeerd? Welke maatregelen treft het
kabinet om een dergelijk gesjoemel met de tachograafkaart te bemoeilijken?
Antwoord 12
Als er wordt gefraudeerd blijkt dat de bestuurder óf de bestuurderskaart
(tachograafkaart) niet heeft gebruikt óf de kaart van een andere persoon heeft
gebruikt, of dat de bestuurder of vervoerder fysiek of softwarematig de
tachograaf zelf heeft gemanipuleerd. Hierdoor worden geen of incorrecte rijen rusttijden geregistreerd.
Het Arbeidstijdenbesluit-vervoer is gezamenlijke regelgeving van de
Ministeries van SZW en IenW. De aanpak van tachograaffraude gebeurt door
structurele handhaving door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en
de politie, waarbij tevens wordt samengewerkt met ketenpartners zoals de
Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW). Daarnaast is de ILT een project
gestart in het Programma Slim en Veilig Goederenvervoer over de Weg om
fraude met de tachograaf tegen te gaan.
Vraag 13
Welke consequenties staan tegenover een dergelijke overtreding van het
Arbeidstijdenbesluit vervoer? Zijn deze consequenties voldoende om
werkgevers af te schrikken?
Antwoord 13
Het is van groot belang dat vervoerders zich houden aan de regels voor
arbeids-, rij- en rusttijden en voor het gebruik van de tachograaf. Overtreding
leidt tot oneerlijke concurrentie en is nadelig voor de verkeersveiligheid en
het welzijn van chauffeurs. Daarom handhaaft de ILT deze regels.
Boetes voor vervoerders (werkgever) kunnen oplopen tot € 10.375 in het
geval van fysieke of softwarematige manipulatie aan de tachograaf. Boetes
voor chauffeurs (werknemers) kunnen oplopen tot € 1.500. Daarnaast kan bij
heterdaad constatering van fraude met bestuurderskaarten of de tachograaf
de betreffende bestuurderskaart van de chauffeur worden ingetrokken. Ook
volgt er in de regel altijd een bevel staken arbeid waarbij de chauffeur zijn
werkzaamheden en het vervoer per direct moet staken. Wanneer fraude met
de tachograaf wordt geconstateerd dient er een nieuwe tachograaf geïnstalleerd te worden.
Het is van groot belang dat vervoerders zich aan de regels houden. Voor de
verkeersveiligheid, voor de eerlijke concurrentie en voor het welzijn van de
chauffeurs. Er zullen helaas altijd werkgevers zijn die zich niet laten afschrikken. Daarom is in de afgelopen jaren het sanctieregime aangescherpt: hogere
boetes, verdubbeling van de boete bij recidive en inname van de bestuurderskaart bij constatering van fraude ermee. Verder krijgen inspecteurs van
ILT een gecertificeerde opleiding tot tachograafinstallateur om manipulatie
beter te kunnen opsporen. Daarnaast is sinds enige tijd een nieuwe Regeling
Tachografen van kracht, waardoor ook frauderende «erkenninghouders»
(bedrijven die werkzaamheden aan tachografen verrichten) kunnen worden
aangepakt. De hoop en verwachting is dat deze maatregelen de naleving van
desbetreffende regels zullen bevorderen.
Vraag 14
Welke maatregelen treft het kabinet om omzeiling van de maximale rijtijd en
minimale rusttijd te voorkomen?
Antwoord 14
Door structurele handhaving door de ILT en de politie, waarbij toezicht wordt
gehouden op diverse manieren. Zowel fysiek langs de weg, als bij bedrijven
of via digitaal toezicht staan vervoerders in het wegvervoer onder toezicht.
Daarnaast wordt er nauw samengewerkt binnen Europa om te komen tot een
betere harmonisatie van het toezicht en de aanpak van overtreders. Een
voorbeeld hiervan is het recent in gebruik genomen systeem ERRU, waarin
strafpunten worden toegekend aan vervoerders voor overtredingen gepleegd
binnen heel Europa.
De capaciteit voor toezicht en handhaving is per definitie beperkt. De ILT
moet keuzes maken en doet dat op basis van inschatting van de maatschap-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

pelijke risico’s. De afgelopen tijd heeft COVID en de maatregelen tegen de
verspreiding ervan ook gevolgen voor toezicht en handhaving gehad.
Sommige controles konden niet doorgaan en een aantal inspecteurs hebben
in plaats van hun gebruikelijke taken geholpen met inreiscontroles.
Vraag 15
Welke concrete maatregelen kan het kabinet nog voor de formatie treffen om
de bredere misstanden bij arbeidsmigratie te voorkomen?
Antwoord 15
Uw Kamer is op 1 april jl. geïnformeerd over de stand van zaken rondom de
implementatie van de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming
Arbeidsmigranten en voor het eind van het jaar zal uw Kamer hierover weer
geïnformeerd worden in de vorm van de jaarrapportage EU-arbeidsmigratie.
Op dit moment worden alle aanbevelingen die geen grote wetstrajecten en/of
budgettaire gevolgen kennen geïmplementeerd. De overige aanbevelingen
worden voorbereid voor besluitvorming door een missionair kabinet.
Op 28 september 2021 heeft uw Kamer de motie-Van Kent c.s. aangenomen,
die het kabinet verzoekt zo snel mogelijk over te gaan tot uitvoering van de
aanbevelingen van het Aanjaagteam, en daar waar nodig aan te geven waar
budgettaire vraagstukken liggen en politieke keuzes nodig zijn in de
nadere uitwerking, zodat de Kamer zich daarover kan uitspreken.4 Het kabinet
voert deze motie uit. Uw Kamer zal voor het eind van het jaar geïnformeerd
worden over de voortgang van de implementatie van de aanbevelingen en
waar nodig worden politieke en budgettaire vraagstukken aan u voorgelegd.
Vraag 16
Wat is de stand van het onderzoek naar een gezamenlijk toezichtplan – met
publieke en private partijen – voor de aanpak van misstanden ten aanzien van
arbeidsmigratie? Wordt de transport- en logistieksector ook meegenomen in
de totstandkoming van een gezamenlijk toezichtplan?
Antwoord 16
Er worden op dit moment de mogelijkheden voor een structurele samenwerking bij het toezicht rondom de misstanden van arbeidsmigranten verkend.
Daarbij wordt onder meer gekeken naar de geleerde lessen uit de samenwerking binnen het Samenwerkingsplatform arbeidsmigranten en COVID-19 dat
sinds september 2020 operationeel is en waar de GGD’s, RIVM, Veiligheidsregio’s, de NVWA en de Inspectie SZW aan deelnemen. Binnen de transport-en
logistieksector bestaat reeds het TIEC waarbinnen toezichthouders samenwerken.

4

Kamerstuk 29 861, nr. 71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5