Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

33 694

Internationale Veiligheidsstrategie

Nr. 67

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 januari 2023
Volgend op de brief aan uw Kamer van 8 juli 2022 (Kamerstuk 33 694,
nr. 64) en het Commissiedebat Autonome Wapens van 5 oktober 2022,
informeren wij u over de voortgang in de voorbereiding op de aangekondigde conferentie over Responsible AI in the military domain (hierna:
REAIM Summit), waarmee uitvoering wordt gegeven aan de motie van
het lid Koopmans c.s. uit april 2019 (Kamerstuk 33 694, nr. 43). Daartoe
worden de Nederlandse inzet voor de REAIM Summit en de opzet en de
uitwerking van de conferentie uiteengezet.
In het commissiedebat Autonome Wapens van 5 oktober jl. is toegezegd u
te informeren over de motie van het lid Van Ginneken c.s. over het
betrekken van (semi-) autonome wapensystemen bij de artikel 100-brief
(motie 35 848, nr. 8). Op het moment dat het kabinet besluit tot inzet van
een dergelijk systeem in het kader van artikel 100 van de Grondwet, zal
deze betrokken worden bij de artikel 100-brief over desbetreffende inzet.
Daarbij zal conform motie expliciet ingegaan worden op de daarin
benoemde aspecten en complexiteit van dergelijke systemen.
Het investeren in een toekomstbestendige krijgsmacht die voldoende
toegerust is om veiligheid en vrijheid te verdedigen is onverminderd
belangrijk. De ontwikkelingen in Oekraïne maken dat eens te meer
duidelijk. De toepassing van kunstmatige intelligentie (Artificial Intelligence, hierna: AI) is hiervoor van grote betekenis.
Het kabinet heeft in haar reactie op het AIV/CAVV advies1 een standpunt
ingenomen ten aanzien van autonome wapensystemen. In de discussie
over autonome wapensystemen is betekenisvolle menselijke controle
essentieel. De toepassing van AI in het militaire domein is echter niet
alleen relevant voor wapensystemen, maar dient een breder belang. Zo
1

kst-33694-67
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

AIV-advies 119, CAVV-advies 38 van 3 december 2021 – Autonome wapensystemen, het belang
van reguleren en investeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 694, nr. 67

1

zal de toepassing van AI in belangrijke mate doorslaggevend zijn voor
data-analyse, beslisondersteuning en Intelligence, Surveillance, en
Reconnaissance (ISR) activiteiten ten behoeve van militaire operaties. AI
zal daarmee de toekomst van conflicten veranderen.
Tegelijkertijd brengt toepassing potentiële risico’s mee, bijvoorbeeld ten
aanzien van de voorspelbaarheid van systemen, een gebrek aan menselijke controle en de escalatie van geweld. Met de ministeriële REAIM
Summit, op 15 en 16 februari in Den Haag, wil het kabinet daarom
enerzijds de noodzaak en de mogelijkheden van het gebruik van AI binnen
het militaire domein inzichtelijker maken en anderzijds zo breed mogelijk
gedeelde kaders initiëren en waarborgen stellen ten behoeve van het
humanitaire oorlogsrecht om zo de risico’s die AI met zich brengt te
adresseren.
Het kabinet vindt het belangrijk dat dit onderwerp hoger op de internationale politieke agenda komt te staan. Daarom werken de Ministeries van
Buitenlandse Zaken en Defensie nauw samen op dit dossier, enerzijds
door het internationaal agenderen van de risico’s rondom AI en anderzijds
door het actief bevorderen van de verantwoorde ontwikkeling, toepassing
en gebruik van AI in het militaire domein. Daarbij zijn de kaders van het
bestaande internationale recht leidend.
We achten het van groot belang dat het gesprek hierover niet alleen
tussen landen, maar juist ook met de belangrijke andere spelers uit de
AI-keten wordt gevoerd. De ontwikkeling van AI speelt zich grotendeels af
in het civiele domein. Het kabinet zet in op een multi-stakeholder
deelnemersveld en actieve betrokkenheid van verschillende spelers in het
programma van de REAIM Summit. Bedrijven, universiteiten, denktanks,
maatschappelijke organisaties en internationale organisaties uit landen
wereldwijd zullen concreet bijdragen aan het programma van de REAIM
Summit. Zuid-Korea is benaderd en bereid gevonden als co-host op te
treden.
Tijdens het tweedaagse programma van de REAIM Summit worden vanuit
verschillende invalshoeken case studies, uitdagingen en good practices
gedeeld. Zoals aangekondigd in de voorgaande Kamerbrief van 8 juli 2022
(kamerstuk 33 694, nr. 64) is de REAIM Summit uitgewerkt langs drie
hoofdthema’s. Ten eerste hecht Nederland waarde aan het bespreken van
de ontwikkeling en technische kenmerken van AI. Daarbij gaat het
bijvoorbeeld om betrouwbaarheid, voorspelbaarheid, uitlegbaarheid en
data bias. Ten tweede adresseert het kabinet verantwoorde militaire inzet
en gebruik van AI. Wat zijn de mogelijkheden, de kwetsbaarheden en de
dilemma’s van militair gebruik van AI in de praktijk. Ten slotte zal met
landen, industrie, kennisinstellingen en maatschappelijk middenveld
tijdens REAIM het gesprek worden gevoerd over welke governance tools
kunnen bijdragen aan een verantwoorde toepassing van AI in het militaire
domein. Hoe kunnen we samen werken aan concrete acties en instrumenten? Deze thema’s vormen de basis voor het betrekken van alle
relevante spelers in de dialoog. In aanvulling hierop zullen diverse
deelthema’s aan bod komen in de verschillende onderdelen van de
Summit. Zoals (gender)bias en AI in het militaire domain, AI en cyberdefence, de AI en Space nexus, AI in nucleaire command and control en
dronezwermen.
Naast plenaire onderdelen en break-out sessies, biedt de REAIM Summit
een Responsible Innovation Hub waar bedrijven en onderzoeksinstellingen door middel van demonstraties en simulaties hun innovatieprocessen en verantwoorde militaire toepassingen van AI tastbaar zullen
maken. Onder leiding van de Technische Universiteit Delft zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 694, nr. 67

2

verschillende internationale universiteiten bijdragen aan een Academisch
Forum waar vanuit een academische invalshoek aan concrete adviezen en
aanbevelingen gewerkt wordt. Tevens zal een groep geselecteerde
masterstudenten kennismaken met AI in het militaire domein en de
dilemma’s daaromheen in een «serious AI game» en ten slotte zal een
deel van de REAIM Summit ook online uitgezonden worden vanuit een
talkshow studio. Een aantal belangrijke bijdragen zullen gedaan worden
door o.a. Prof. Sir Lawrence Freedman, Agnes Callamard (Amnesty
International), Marietje Schaake en H.E. Ms. Izumi Nakamitsu2.
Met de gekozen opzet en uitwerking van de REAIM Summit wil het kabinet
een internationale eindverklaring overeenkomen, met als uitgangspunt en
doelstelling de verantwoorde ontwikkeling, toepassing en gebruik van AI
in het militaire domein. Het kabinet beschouwt de Summit als een eerste
stap voor internationale agendavorming. Op basis van de uitkomsten van
de conferentie wil het kabinet de dialoog te starten over het belang van
internationale afspraken over de toepassing van AI in het militaire
domein. We werken daarom aan concrete projecten die een vervolg zullen
geven aan deze eerste Summit en streven naar resultaten en acties waar
alle stakeholders een rol in kunnen spelen. Daarover zullen we u nog
informeren. U bent van harte uitgenodigd als deelnemer aanwezig te zijn
bij de REAIM Summit.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

2

Het kabinet wijst de Kamer op de rijksoverheidswebsite Government.nl/REAIM waar meer
toelichting wordt gegeven op het programma en de organisaties en personen die zullen
bijdragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 694, nr. 67

3