Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

26 485

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Nr. 256

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 februari 2018
Met deze brief bied ik u het onlangs verschenen RIVM-rapport «Het effect
van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen» aan1. Ik heb dit onderzoek
eerder bij u aangekondigd naar aanleiding van het SO over maatschappelijk verantwoord inkopen2. RIVM laat in het rapport zien hoe de impact
van maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI) op bijvoorbeeld
CO2-uitstoot of grondstoffengebruik met voldoende zekerheid kan worden
ingeschat. Het is belangrijk om een beeld te krijgen van deze effecten. Er
zijn hoge maatschappelijke verwachtingen van het instrument MVI om bij
te dragen aan onder meer de energietransitie en de circulaire economie.
Tegelijkertijd was het tot nu toe lastig om grip te krijgen op de daadwerkelijk geboekte resultaten, zonder onevenredig grote belasting van
overheidsinkopers met lange vragenlijsten.
Effecten bepalen
De aanpak van RIVM komt in het kort neer op het nemen van een
gewogen steekproef per productgroep. Als basis wordt de informatie uit
TenderNed gebruikt, het landelijke platform waarop alle overheidsopdrachten boven de Europese drempel worden aangekondigd. Alle
geselecteerde aanbestedingen in de steekproef worden nader onderzocht
op duurzaamheidskenmerken en doorgesproken met de betrokken
inkoper en contractmanager. Vervolgens berekent RIVM de impact op
basis van de verzamelde informatie. Aan de hand van dit resultaat kunnen
ten slotte ook uitspraken worden gedaan over de effecten van alle inkopen
in de desbetreffende productgroep samen. Aangezien Nederland het
eerste land is in Europa met een dergelijke effectbepaling, zal ik de
mogelijkheden van deze aanpak ook bij andere lidstaten onder de
aandacht brengen, onder meer via de Green Public Procurement Advisory
Group.
1
2

kst-26485-256
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 26 485, nr. 254.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 26 485, nr. 256

1

Om de methode te toetsen, heeft RIVM deze toegepast op acht productgroepen van inkoop: elektriciteit, gas, zonnepanelen, dienstauto’s,
contractvervoer, dienstreizen, transportdiensten en bedrijfskleding. Hierbij
is steeds gekeken naar de periode 2015–2016. Uit deze toetsing blijkt dat
de methode geschikt is om met een relatief beperkte inspanning inzicht te
geven in de effecten. In sommige gevallen kan de methode nog geen
uitsluitsel geven, bijvoorbeeld omdat basisgegevens over ingekochte
aantallen of goede LCA-data3 ontbreken. Ook geeft RIVM aan dat de
variatie van de aanbestedingen binnen een productgroep vaak nog
onvoldoende in beeld is. Dat betekent dat de schatting van de effecten van
de gehele productgroep niet als een absoluut getal moet worden
genomen, maar als ordegrootte. Het rapport geeft ook aan hoe dit verder
zou kunnen worden verbeterd, onder meer door aansluiting op de MVI
zelf-evaluatietool die momenteel wordt gebouwd.
De effectbepaling door RIVM en de zelf-evaluatietool moeten samen een
beter landelijk beeld gaan geven van het gebruik van MVI. De tool is
bedoeld als instrument voor overheden om beter grip te krijgen op welke
MVI-inkopen zij hebben gedaan, als stimulans om hierop ook beter te
kunnen sturen. Als de tool voldoende wordt gebruikt, ontstaat hieruit ook
een algemeen beeld van de MVI-inzet in de inkoop- en contractfase in
Nederland. Het werk van RIVM voegt daar voor de belangrijkste productgroepen het beeld van de effecten aan toe.
MVI werkt
Uit het onderzoek kan een aantal dingen worden geconcludeerd. Uit het
onderzoek blijkt ten eerste dat MVI wordt toegepast. Veel inkopen maken
gebruik van de minimumeisen. In tien tot zestig procent van de gevallen
zijn ook strengere eisen of gunningscriteria toegepast. En dat heeft
gevolgen. Er is een meetbaar effect van MVI op een aantal belangrijke
beleidsdoelen. Met name bij de inkoop van duurzame elektriciteit en
zonnepanelen was een groot effect te zien op de CO2-uitstoot. Voor de
acht productgroepen samen kwam dit uit op een reductie in de orde van
4,9 Mton gedurende de looptijd van de ingekochte producten of diensten.
Dat is vergelijkbaar met de uitstoot van 600.000 huishoudens. Het gaat
daarbij om daadwerkelijk gerealiseerde besparing in Nederland. Biobased
inkopen leidde tot zo’n 13.000 ton vermeden olie-equivalenten. Dat is
vergelijkbaar met het 250.000 keer voltanken van een dieselauto. De
effecten op circulair inkopen bij bedrijfskleding waren helaas nog lastig in
te schatten door het onvoldoende beschikbaar zijn van gegevens over het
totaal aantal aangeschafte spullen en hun gewicht. Social return werd in
10 tot 70% van de aanbestedingen toegepast en internationale sociale
voorwaarden in 0 tot 50% van de aanbestedingen, afhankelijk van de
productgroep.
Vervolg
Het is mijn bedoeling om komende jaren door te gaan met deze vorm van
effectbepaling. Dit jaar wil ik het onderzoek uitbreiden met acht andere,
naar verwachting effectrijke productgroepen uit de periode 2015–16,
waaronder ICT. Daarna wil ik RIVM de ontwikkeling in deze productgroepen in de jaren 2017–18 in beeld laten brengen. Hiermee ontstaat een
tweejaarlijks beeld van deze ontwikkelingen over de belangrijkste typen
overheidsinkopen.

3

Levenscyclusanalyse: een methode voor het in kaart brengen van de invloed van producten en
menselijke activiteiten op het milieu, waarbij de gehele levenscyclus vanaf de winning van
grondstoffen tot en met de afvalfase wordt meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 26 485, nr. 256

2

Ten slotte laat ik onderzoeken of de methode van RIVM op termijn kan
leiden tot een eenvoudig werkbare methode die aanbestedende diensten
zelf kunnen toepassen om hun eigen effecten te bepalen en te vergelijken
met hun ambities.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 26 485, nr. 256

3