Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

394
Vragen van het lid Ronnes (CDA) aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over het bericht dat legionella doden blijft maken door de
lakse bouwwereld (ingezonden 15 september 2017).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat (ontvangen 14 november 2017) Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2017–2018, nr. 162.
Vraag 1
Kent u het bericht «Door lakse bouwwereld blijft legionella doden maken»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de conclusie van het kennisinstituut ISSO dat de bouw de gevaren
van legionella blijft onderschatten en dat er daardoor elk jaar onnodig
tientallen doden vallen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is de rol van uw
ministerie geweest bij de aanpak van het probleem?
Antwoord 2
Ik ben het met ISSO eens dat een goed ontwerp en correcte aanleg van de
drinkwaterinstallatie belangrijk is om groei van legionella in drinkwater te
voorkomen. Ik vind het ook goed dat dit door ISSO onder de aandacht wordt
gebracht. Door mijn ambtsvoorganger en de ambtsvoorganger van de
Minister van IenW is al eerder geconstateerd dat dit onderwerp aandacht
behoeft. In de brief aan uw Kamer van 2 maart 2016 (Kamerstuk 34 297, nr. 3)
stelt de Minister van Infrastructuur en Milieu dat «legionellapreventie bij het
ontwerpen en bouwen van een gebouw nog te weinig aandacht krijgt, en de
installateurs (die pas laat in het proces worden ingeschakeld) zich dan voor
voldongen feiten geplaatst zien.» In de brief aan uw Kamer van 7 november
2016 (Kamerstuk 27 625, nr. 379) meldt de Minister van IenM dat mijn
ambtsvoorganger een subsidie heeft verleend voor het opstellen van een
CUR-Aanbeveling specifiek gericht op het legionellaveilig ontwerpen van
gebouwen. Naast de praktijkrichtlijnen van ISSO, die vooral van belang zijn

1

ah-tk-20172018-394
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://www.ad.nl/economie/door-lakse-bouwwereld-blijft-legionella-doden-maken~a2376b77/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

voor de waterleidinginstallateurs, kan dit instrument er voor zorgen dat ook
in de ontwerpfase rekening wordt gehouden met het voorkomen van
legionella. Deze CUR-Aanbeveling 120 Legionellaveilige gebouwen is in juni
2017 uitgebracht.
Voor wat betreft het aantal slachtoffers dat genoemd is in de vraag het
volgende: Aangetoond is dat een deel van de patiënten besmet wordt via een
drinkwaterinstallatie, maar er zijn ook andere besmettingsbronnen van
legionella, zoals whirlpools en natte koeltorens. Dat betekent dat niet alle
sterfte aan legionella kan worden toegeschreven aan drinkwaterinstallaties. Er
is dus onvoldoende onderbouwing voor de stelling in het genoemde
krantenartikel dat er jaarlijks enkele tientallen onnodige doden vallen door
onderschatting van de gevaren bij de aanleg van drinkwaterinstallaties. Zie
verder ook mijn antwoord op vraag 4.
Vraag 3
Klopt het dat de zogenaamde praktijkrichtlijnen voor het aanbrengen van
koude en warme zones nauwelijks toegepast worden? Wie houdt daar
toezicht op of zou dat moeten doen? Deelt u de gedachte dat als een gebouw
eenmaal bouwkundig is ingedeeld, het afwijken van de richtlijnen soms
onvermijdelijk is? Zo ja, wat is dan het nut van het opstellen van regels?
Antwoord 3
De stelling dat praktijkrichtlijnen nauwelijks worden toegepast is een
constatering van ISSO op basis van een online enquête die circa 250
personen hebben ingevuld. Ik beschik niet over concrete informatie die deze
stelling bevestigt.
De in de vraag bedoelde praktijkrichtlijnen zijn ISSO-richtlijnen die een
praktische invulling geven aan de eisen uit de norm NEN 1006 die in het
Bouwbesluit 2012 van toepassing is voor drinkwaterinstallaties. Het toezicht
op de naleving van het Bouwbesluit 2012 is een taak van de gemeente. Ik
deel de gedachte dat als bij het ontwerp van een gebouw onvoldoende
rekening is gehouden met de regels, dit bij de uitvoering er toe kan leiden dat
ook uiteindelijk niet aan de regels uit het Bouwbesluit kan worden voldaan.
Dit betekent praktisch dat voor de naleving van het Bouwbesluit zowel het
ontwerp als de uitvoering moeten voldoen. De in mijn antwoord op vraag 2
genoemde CUR-Aanbeveling beoogt dat een ontwerp zo wordt gemaakt dat
de uitvoering op de bouwplaats daadwerkelijk kan voldoen aan de regels.
Vraag 4
Deelt u de conclusie dat legionella 20 tot 30 dodelijke slachtoffers per jaar
veroorzaakt en een veelvoud aan zieken? Hoe verklaart u dat kennelijk
bewustwording, aandacht en controle te kort schieten? Welke stappen
worden of zijn ondernomen om bewustwording, aandacht en controle beter
te organiseren?
Antwoord 4
Een deel van de patiënten loopt Legionellose op in het buitenland, een deel
in Nederland. Hieronder wordt nader ingegaan op de patiënten die in
Nederland met de Legionellabacterie zijn besmet. In de jaren 2005–2016
varieerde het aantal overlijdens tussen de 8 en 20 personen. In 2017 zijn tot
en met september 20 overlijdens gemeld bij het RIVM. Het aantal ziektegevallen door de Legionellabacterie ligt inderdaad hoger. Het aantal in Nederland
opgelopen infecties varieerde in de periode 2005–2016 tussen 135 en 324,
waarbij er de laatste jaren sprake is van een stijgende trend. Het werkelijke
aantal zieken door een Legionella-infectie is waarschijnlijk hoger. Door
beperkingen in de diagnostiek kan de infectie bij een deel van de patiënten
niet worden vastgesteld. Zoals ook uit mijn antwoord op vraag 2 blijkt was
tot nu toe vooral bij het ontwerp van gebouwen onvoldoende aandacht voor
de problematiek. De recent uitgebrachte CUR-Aanbeveling 120 zal naar
verwachting er voor zorgen dat bij het ontwerp van gebouwgebonden
waterleidinginstallaties beter rekening gehouden wordt met het voorkomen
van legionella. Ook kan deze CUR-aanbeveling door gemeenten gebruikt
worden bij de beoordeling van bouwplannen en het toezicht op de uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2