Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3591
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de Minister voor Medische Zorg over
het bericht «Dringend gezocht: nieuwe medicijnen» (ingezonden 5 juli 2019).
Antwoord van Minister Bruins (Medische Zorg) (ontvangen 12 augustus 2019).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 3480.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht «Dringend gezocht: nieuwe antibiotica»?1
Antwoord 1
Ik ben bekend met het bericht en het rapport van de United Nations
Interagency Coordination Group (IACG). Uit het rapport blijkt dat een
integrale «One Health» benadering waarbij maatregelen worden genomen in
alle relevante domeinen (veterinaire sector, gezondheidszorg, voeding, milieu,
innovatie, internationaal) noodzakelijk is. Deze aanpak ligt ook ten grondslag
aan het Nederlandse antibioticaresistentie programma (Programma ABR).
Vraag 2
Deelt u de mening van de Verenigde Naties (VN) die spreekt van «alarmerende niveaus van resistentie in zowel arme als rijke landen, met als gevolg
dat veelvoorkomende ziektes onbehandelbaar aan het worden zijn, en het
gevaarlijker is om medische procedures uit te voeren die levens redden»?
Deelt u daarnaast de mening van de UN Interagency Coordination Group
(IACG) dat er geen tijd te verliezen is omdat «tenzij de wereld snel in actie
komt, antimicrobiële resistentie binnen een generatie rampzalige gevolgen zal
hebben»?
Antwoord 2
Het IACG heeft in april dit jaar het rapport «No Time to Wait: Securing the
future from drug-resistant infections» opgeleverd. Dit rapport is tot stand
gekomen naar aanleiding van de politieke verklaring over antibioticaresistentie die is opgesteld door de Algemene Vergadering van de VN in 2016.
Nederland heeft een actieve rol gespeeld bij het opstellen van deze verklaring
en heeft ook op verschillende momenten input geleverd voor de consultaties
van IACG die geleid hebben tot de aanbevelingen die nu voorliggen.

1

ah-tk-20182019-3591
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://fd.nl/achtergrond/1300482/dringend-gezocht-nieuwe-antibiotica#

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Ik deel de zorgen van de IACG en daarom werk ik (net als mijn voorganger)
samen met mijn collega-minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) aan de uitvoering van een actieve internationale agenda om het
probleem van antibioticaresistentie aan te pakken. Er is de afgelopen jaren
veel in gang gezet, maar de IACG concludeert dat er nog veel meer gedaan
moet worden. Die conclusie deel ik ook. Dit is onder meer de reden dat ik
samen met Minister van LNV en de World Health Organisation (WHO), The
Food and Agriculture Organisation (FAO) en World Organisation for Animal
Health (OIE) recentelijk een tweede internationale ministeriele conferentie heb
georganiseerd om antibioticaresistentie tegen te gaan.
Op 19 en 20 juni jl. kwamen ruim 40 landen in Noordwijk bijeen om te
bespreken hoe op nationaal niveau antibioticaresistentiebeleid geïntensiveerd
kan worden.
Belangrijke conclusie van deze conferentie is dat we door «twinning»
samenwerking tussen landen moeten gaan versterken. Zo gaat Nederland dit
de komende jaren met Indonesië doen. Ook is er tijdens de conferentie een
internationaal fonds gelanceerd om lage- en middeninkomenslanden te
ondersteunen bij het ontwikkelen van effectief beleid. Ik heb tijdens de
conferentie aangekondigd dat Nederland bereid is een bedrag van 4,5 miljoen
euro in dit fonds te steken.
Verder heb ik samen met de groep collega-ministers van gezondheid een
brief aan de Secretaris-Generaal van de VN gestuurd om te werken aan de
implementatie van het IACG-rapport. Het is van groot belang om in
VN-verband verder te werken aan de implementatie van het IACG-rapport
omdat de aanbevelingen zowel binnen de verantwoordelijkheden van de
lidstaten als van de verschillende internationale (VN-)organisaties liggen.
Vraag 3
Zijn de potjes die u heeft aangekondigd voldoende om antibioticaresistentie
te bestrijden?2
Antwoord 3
Ik heb dus naast de 4,5 miljoen euro voor het internationale fonds (zie mijn
antwoord op vraag3 ook aangekondigd 5 miljoen euro bij te dragen aan het
door meerdere landen en de WHO gesteunde Global Antibiotics Research and
Development Partnership (GARDP). Binnen dit internationale verband werken
publieke en private partijen samen aan de ontwikkeling van nieuwe antibiotica die op de lijst prioriteitspathogenen van de WHO4 staan.
Het gaat om relatief bescheiden bedragen als men kijkt wat nodig is om een
nieuw medicijn te ontwikkelen en om tegemoet te komen aan de noden van
lage- en middeninkomenslanden. Daarom is het zo belangrijk dat meerdere
landen zich gezamenlijk moeten inspannen om het mondiale probleem aan te
pakken. Hetzelfde geldt voor het bedrijfsleven. Vooral op het terrein van het
ontwikkelen van nieuwe antibiotica ben ik van mening dat de farmaceutische
industrie een grote verantwoordelijkheid heeft.
Vraag 4
Hoe staat het met eerdere initiatieven van de industrie om antibioticaresistentie te bestrijden?
Antwoord 4
Ik verwijs u naar het rapport dat begin 2018 is gepubliceerd door het Access
to Medicine Foundation: «Antimicrobial Resistance Benchmark 20185». De
benchmark «scoort» de activiteiten om antibioticaresistentie tegen te gaan
van 30 (farmaceutische) bedrijven. Dit zet de bedrijven verder aan om nieuwe
strategieën op te stellen en met elkaar en andere stakeholders in gesprek te
gaan. Begin volgend jaar wordt er een nieuw rapport uitgebracht. Ik geef

2

https://www.skipr.nl/actueel/id38860-vijf-miljoen-euro-voor-ontwikkeling-nieuwe-antibiotica.html
3
https://www.skipr.nl/actueel/id38860-vijf-miljoen-euro-voor-ontwikkeling-nieuwe-antibiotica.html
4
https://www.who.int/medicines/publications/global-priority-list-antibiotic-resistant-bacteria/en/
5
https://accesstomedicinefoundation.org/media/uploads/downloads/
5c46f0d1cbefe_Antimicrobial-Resistance-Benchmark-2018.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

samen met andere landen en organisaties financieel steun aan deze
benchmark.
Vraag 5, 6
Wat is uw reactie op de stelling van Jeremy Knox, beleidsadviseur van de
Britse liefdadigheidsorganisatie Wellcome Trust, dat er duidelijk sprake is van
marktfalen als het over antibiotica gaat? Bent u het met de heer Knox eens
dat er meer prikkels moeten komen voor farmaceutische bedrijven om
nieuwe antibiotica te
ontwikkelen?
Wat is uw antwoord op de in het artikel gestelde vraag «hoe krijg je
farmaceutische bedrijven zover om commercieel onaantrekkelijke geneesmiddelen te ontwikkelen»? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 5, 6
Ik zie dat er in zekere mate sprake is van marktfalen. Voor de industrie is het
lastig producten te ontwikkelen, waarvan de bedoeling is dat ze niet ingezet
worden. In diverse internationale gremia wordt over deze problematiek
gesproken en gezocht naar oplossingen. Maar dat is een heel grote en
complexe opgave.
De vraag is welke prikkels mogelijk zijn om de industrie te bewegen te
investeren in de ontwikkeling van nieuwe antibiotica. Dat is een vraag waar
nog geen antwoord is op gevonden. Nieuwe prikkels voor de industrie
moeten niet per definitie gezocht worden in meer bescherming (in termen
van intellectueel eigendomsrecht). Het kan ook liggen in meer marktzekerheid
door alternatieve financieringsmodellen. Vorig jaar is het rapport6 van het
Europese publiek-private consortium DRIVE-AB7 gepubliceerd waarin is
onderzocht welke stimuleringsmaatregelen het meest effectief zijn om nieuwe
antibiotica op de markt te krijgen en te behouden. Een van de workpackages
van JAMRAI8 richt zich op het ontwikkelen van een strategie voor de
implementatie van stimuleringsmaatregelen in meerdere Europese landen.
Onderzoeksresultaten van onder andere DRIVE-AB en AMR Review van het
VK9 zullen als basis worden gebruikt. De discussie zal zich dus nog verder
ontwikkelen, ook door het vergelijkbare werk van de Global AMR R&D Hub10.
Voorts merk ik op dat landen wel initiatieven nemen om naar alternatieve
financieringsmodellen te kijken, bijvoorbeeld het VK en Zweden. Ik volg dit op
de voet en ook in het BeneluxA Initiative is erover gesproken. Ondertussen
zie ik ook een rol van publieke investeringen in onderzoek en ontwikkeling
van nieuwe antibiotica en alternatieve behandeltherapieën. Daarom investeer
ik op nationaal gebied in het Netherlands Antibiotic Development Platform
(NADP), het project Novel Antibacterial Compounds and Therapies Antagonizing Resistance (NACTAR) en op internationaal gebied in het GARDP.
Vraag 7
Bent u bereid de industrie te verplichten een gedeelte van haar marketingbudget af te dragen aan dit onderzoek dat in belang is van de volksgezondheid, eventueel in samenwerking met andere (Europese) landen?
Antwoord 7
Nee, er zijn voldoende (Europese) initiatieven op het gebied van
antibioticaresistentie-onderzoek. Ik verwijs u naar mijn Kamerbrief voortgang
aanpak antibioticaresistentie van 26 april 2018.11 Onlangs heeft de Europese
Unie 18 miljoen euro toegewezen aan een internationaal consortium van
onderzoeksgroepen. Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) neemt

6

http://drive-ab.eu/news/drive-ab-report/
Driving reinvestment in research and development and responsible antibiotic use. Het is een
project bestaande uit vijftien publieke en zeven private partijen uit twaalf landen dat gefinancierd wordt uit Innovative Medicines Initiative.
8
European Joint Action on Antimicrobial Resistance and Healthcare-Associated Infections
9
https://amr-review.org/Publications.html
10
De Global AMR R&D Hub richt zich op het verbeteren van de coördinatie van internationale
initiatieven rond onderzoek, innovatie, kennis en beleid op het gebied van antibioticaresistentie.
11
Voortgang aanpak antibioticaresistentie, 26 april 2018 (132796–175206 PG).
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

de lead in het onderzoek voor de ontwikkeling van een nieuw antibioticum
tegen tuberculose.
Vraag 8
Beseft u dat antibioticaresistentie een urgent probleem is en dat als nieuwe
antibiotica uitblijven we afstevenen op een ernstige crisis? Bent u bereid
gehoor te geven aan de oproep van het IACG om meer te investeren en
innoveren in nieuwe antibiotica?
Antwoord 8
Het onderwerp staat hoog op mijn agenda en ik heb dat ook op verschillende
internationale bijeenkomsten onder de aandacht gebracht bij mijn ambtsgenoten.
Samen met de Duitse Minister van gezondheid, Jens Spahn, heb ik recentelijk
andere landen opgeroepen om ook een financiële bijdrage te leveren aan
GARDP.
Vraag 9
Kunt u inzicht geven in de grootte van het probleem antibioticaresistentie in
Nederland? Wat vindt u ervan dat ook in Nederland de resistentie toeneemt?
Welke acties onderneemt u dan wel gaat u aanvullend ondernemen om deze
mogelijke crisis het hoofd te bieden?
Antwoord 9
In Nederland worden gegevens over antibioticagebruik en -resistentie jaarlijks
gepubliceerd in het NethMap/MARAN rapport. Recentelijk zijn de cijfers over
201812 beschikbaar gekomen. Resistentie neemt wereldwijd toe. In vergelijking met veel andere landen zijn de resistentieniveaus in Nederland laag.
Over het algemeen is de situatie in Nederland redelijk stabiel hoewel bij
sommige bacteriesoorten, zoals de Klebsiella pneumoniae, de resistentie
langzaam toeneemt. Dit is een zorgelijke ontwikkeling. Met het in 2015
gestarte Programma ABR heeft het vorige kabinet goede stappen gezet tegen
antibioticaresistentie. Het doel van het Programma ABR is om resistentie te
voorkomen en de gevolgen van resistentie zoveel mogelijk terug te dringen.
Dat maakt een integrale aanpak «One Health» noodzakelijk. Van de voortgang
bent u periodiek op de hoogte gesteld, laatstelijk in eerdergenoemde
Kamerbrief van 26 april 2018. Het Programma ABR loopt tot eind dit jaar en
wordt thans geëvalueerd. Na de evaluatie zal een vervolgaanpak worden
opgesteld. Ik zal u begin 2020 hierover informeren.

12

https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2019-0038.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4