Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-08

Milieuraad

Nr. 462

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 mei 2013
Deze brief informeert Uw Kamer over de recente resultaten van twee
internationale onderhandelingstrajecten met het doel de milieuschadelijke
gevolgen van met name kwik te beperken. Op 19 januari 2013 is in Genève
overeenstemming bereikt over de tekst van een mondiaal kwikverdrag.
Een maand eerder werden in UN-ECE kader de partijen bij het zware
metalen Protocol, dat vigeert onder het Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand, het eens over
herziening van dit Protocol.
Mondiaal kwikverdrag (Minamata Verdrag)
In februari 2009 heeft de UNEP Beheersraad een besluit aangenomen om
onderhandelingen te gaan voeren om te komen tot een mondiaal
kwikverdrag1. De onderhandelingen in Genève (13–19 januari 2013) zijn
afgesloten met als succesvol resultaat overeenstemming over de tekst
voor een kwikverdrag, het Minamata Verdrag. De schadelijke gevolgen
van kwik werden voor het eerst in de vijftiger jaren van de vorige eeuw
onderkend in het vissersplaatsje Minamata in Japan, waar de lokale
bevolking met onbekende ziekteverschijnselen in aanraking kwam. Bij de
lozing van kwikhoudend afvalwater van een chemisch bedrijf ter plaatse
zijn meer dan 2000 slachtoffers gevallen. Ter nagedachtenis aan deze
ramp heeft het Verdrag de naam van deze vissersplaats gekregen.
Doel van het Minamata Verdrag
Het doel van dit Verdrag is: het beschermen van de gezondheid van de
mens en het milieu tegen blootstelling aan kwik door de aanwezigheid
van kwik in het milieu te beperken en door het gebruik van kwik waar
mogelijk geleidelijk uit te faseren.

1

kst-21501-08-462
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Besluit 25/5 van de Beheersraad van UNEP, februari 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-08, nr. 462

1

Kwik vormt een grensoverschrijdend mondiaal milieuprobleem. De stof
verspreidt zich met name via de lucht en het water in het milieu. De
Minamataramp in de vijftiger jaren heeft aangetoond dat kwik kan leiden
tot aantasting van het zenuwgestel van zowel mens als dier.
De effectiviteit van dit Verdrag wordt in belangrijke mate bepaald door de
bereidheid van landen om tot dit Verdrag toe te treden. De economische
afhankelijkheid van goudwinning in met name ontwikkelingslanden is
hierbij een zorgpunt.
Betekenis voor Nederland
In Nederland en in de EU bestaat reeds strenge regelgeving om
verspreiding van kwik in het milieu tegen te gaan. De voorlopige
inschatting is dat ratificatie van het Verdrag niet zal hoeven te leiden tot
wijzigen van de Nederlandse wetgeving. Voor de uitvoering van de
verplichtingen rond inzameling, opslag en verwerking van kwikhoudend
afval op Europese schaal moet nog een aantal stappen gezet worden.
Voor de uitvoering van de verplichtingen rond inzameling, opslag en
verwerking van kwikhoudend afval moet binnen de EU ingevuld worden
hoe de inzameling van kwikhoudende afvalstoffen in de EU op een
milieuverantwoorde wijze opgezet gaat worden. Bij de opslag is het van
belang om aan te geven onder welke voorwaarden kwikhoudende
afvalstoffen opgeslagen kunnen worden, zowel in tijdelijke als definitieve
opslagen. Voor de definitieve opslagen zal een keuze gemaakt moeten
worden of kwik als metaal dan wel in gebonden vorm wordt opgeslagen.
Nederlandse inzet
De inzet van Nederland, die gelijk was aan de EU inzet, was erop gericht
zoveel als mogelijk de EU-regelgeving over kwik in dit Verdrag op te
nemen met als doel het op mondiaal niveau beperken van de blootstelling
van mens en milieu aan kwik.
Inhoud van het Minamata Verdrag
De belangrijkste bepalingen van het Minamata Verdrag zijn:
• een verbod (op termijn) van de kwikmijnbouw;
• een verbod vanaf 2020 op de belangrijkste producten die kwik
bevatten, zoals batterijen, schakelaars, lampen, thermometers en
barometers;
• maatregelen om het gebruik van kwikhoudend amalgaam door
tandartsen te reduceren;
• het toepassen van best beschikbare technieken bij nieuwe productieprocessen voor (kwik)emissies naar de lucht;
• een verbod vanaf 2025 om kwik op de markt te brengen dat vrijkomt
bij de ontmanteling van chloor-alkalifabrieken;
• milieuvriendelijk opslaan en recycling van kwik;
• capaciteitsopbouw en technologieoverdracht voor de ontwikkelingslanden en de landen met een overgangseconomie;
• een financieel mechanisme (GEF Trust Fund en voor capaciteitsopbouw en technische assistentie een internationaal programma) om de
ontwikkelingslanden en de landen met een overgangeconomie te
steunen bij de uitvoering van dit Verdrag;
De verplichte jaarlijkse contributie voor Nederland, nadat zij partij is
geworden bij dit Verdrag, zal worden vastgesteld volgens de VN scale of
assessment en naar verwachting circa € 100.000,– gaan bedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-08, nr. 462

2

Vervolgstappen
Het Minamata Verdrag zal opengesteld worden voor ondertekening
tijdens de diplomatieke conferentie in Japan van 9 tot 11 oktober 2013.
Dan zullen ook afspraken gemaakt dienen te worden over de financiering
van activiteiten om de ontwikkelingslanden en de landen in transitie in
gelegenheid te stellen het Verdrag te ratificeren. Daarna zal het Verdrag de
parlementaire goedkeuringsprocedure doorlopen. Als deze goedkeuringsprocedure succesvol wordt doorlopen kan Nederland het Verdrag
ratificeren.
Het Verdrag zal in werking treden wanneer 50 partijen het Verdrag hebben
geratificeerd. De verwachting is dat dit rond 2018 zal plaatsvinden.
Herziening zware metalen Protocol
Eind 2013 werden de partijen bij het zware metalen Protocol2 het eens
over de herziening van dit Protocol (kwik is één van de zware metalen in
dit Protocol). Met de herziening is bereikt dat het protocol toegankelijker is
gemaakt voor landen die om uiteenlopende redenen nog niet tot het
Protocol zijn toegetreden. Het gaat daarbij met name om landen ten
oosten en zuidoosten van de EU3. De uitkomst is dat landen die vóór
1 januari 2020 nieuw toetreden gebruik kunnen maken van langere
overgangstermijnen (oplopend tot 2030) om best beschikbare technieken
toe te passen op al bestaande installaties. Het alternatief is om de
betreffende industriële installaties vóór deze datum te sluiten. Om de
parallel lopende onderhandelingen over het mondiale kwikverdrag onder
UNEP niet te verstoren is er voor gekozen om de bestaande bepalingen
die de uitstoot van zware metalen tegengaan niet substantieel aan te
scherpen of uit te breiden. Wel is afgesproken dat in 2013 en 2014 wordt
bezien wat aanvullend op het mondiale kwikverdrag nog via een volgende
herziening van het zware metalen Protocol zou kunnen worden bereikt.
Vervolgstappen
De partijen bij het Protocol, waaronder de EU, zullen de wijzigingen
volgens hun interne procedures moeten goedkeuren. Het herziene
Protocol treedt in werking zodra twee derde van de huidige partijen de
wijzigingen in het Protocol hebben bekrachtigd. Naar verwachting kan het
herziene Protocol binnen een jaar aan Uw Kamer worden voorgelegd voor
parlementaire goedkeuring. Niet uitgesloten is dat de EU-landen
gezamenlijk besluiten pas te ratificeren nadat de EU dit heeft gedaan. Ten
aanzien van de herziening van het Gotenburg Protocol waarover Uw
Kamer is geïnformeerd bij brief van 25 juni 20124, is een dergelijke
afspraak inmiddels gemaakt.
Naleving verdragsverplichtingen
Tot slot maak ik van de gelegenheid gebruik Uw Kamer te melden dat
Nederland voldoet aan de verplichtingen die het Protocol oplegt voor de
uitstoot van zware metalen kwik, lood en cadmium. Hierop is een
uitzondering: de uitstoot van cadmium in 2010 lag boven het niveau wat
volgens het zware metalen Protocol voor Nederland is toegestaan. Nadere
2

In 1998 te Aarhus (Denemarken) gesloten protocol bij het Verdrag van 1979 inzake grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand ter bestrijding van verzuring, eutrofiëring
en ozon op leefniveau, Trb. 1998, 287. Het Verdrag vigeert onder de Economische Commissie
voor Europa van de Verenigde Naties (VNECE) die bestaat uit 51 landen uit Europa en de
voormalige Sovjet-Unie, de Verenigde van Amerika en Canada.
3
Rusland leidde een coördinatiegroep waaraan ook Azerbeidzjan, Armenië, Kazachstan, Kirgizië,
Moldavië, Tadzjikistan, Oezbekistan, Oekraïne en Wit-Rusland deelnamen.
4
Kamerstuk 30 175, nr. 152

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-08, nr. 462

3

inventarisatie heeft uitgewezen dat in 2011 de uitstoot van cadmium weer
onder de maximaal toegelaten hoeveelheid ligt. Een grote bron van
cadmium emissies naar de lucht toe is weggevallen omdat het bedrijf
inmiddels is gesloten. De andere bron is inmiddels voorzien van een
betere filtertechniek. De cijfers voor 2012 zijn nog niet beschikbaar.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-08, nr. 462

4