2019D47654

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen aan de Minister van Economische Zaken en
Klimaat voorgelegd over de geannoteerde agenda voor de Energieraad
(formeel) op 4 december 2019 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 783), het verslag
van de Energieraad van 24 september 2019 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 779)
en het verslag van een schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda
van de Energieraad van 24 september 2019 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 777).
De vragen en opmerkingen zijn op 22 november 2019 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd.
De voorzitter van de commissie,
Diks
De adjunct-griffier van de commissie,
Kruithof

nds-tk-2019D47654

1

Inhoudsopgave
I
II

Blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Minister

2
6

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de Energieraad op 4 december 2019. Deze leden hebben nog
vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie delen de kansen in het gebruik van waterstof.
Deze leden willen weten of er meer landen zijn die kansen zien in het
gebruik van waterstof. Zij willen voorts graag weten hoeveel geld er
verdiend kan worden aan waterstof als koploper. Kan de Minister
aangeven hoe ver landen buiten de Europese Unie (EU) op dit moment
zijn met de uitrol van waterstof? Tevens vragen zij wat de rol van de EU is
op het gebied van slimme sectorintegratie. Op welke manier wordt hier in
Europees verband op samengewerkt? Kan de Minister ook toelichten
welke belemmeringen in regelgeving moeten worden weggenomen om
slimme sectorintegratie te versnellen?
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd op welke punten de energieprioriteiten van de Commissie-Von der Leyen overeenkomen met de
ambities in het Klimaatakkoord. Deze leden willen graag weten welke
punten in de energieprioriteiten een kans zijn voor de Nederlandse
ambities. Zij zijn voorts belangstellend naar de mogelijke tegenstrijdige
belangen. Zij willen graag weten wat de Minister gaat doen om het belang
van Nederland zo goed mogelijk te verdedigen in het realiseren van
energieambities.
De leden van de VVD-fractie hebben daarnaast vragen over het investeringsplan van de Europese Commissie. Hoe beoordeelt de Minister dit
investeringsplan? Deze leden willen weten of de Minister de mening van
deze leden deelt dat het geld uit het investeringsplan naar plannen moet
gaan met de meeste toegevoegde waarde waarbij doelmatigheid voorop
staat. Kan de Minister toezeggen dat geografische spreiding voor het
investeringsplan geen doel op zich is, maar dat moet worden gekeken
naar waar het meeste rendement uit investeringen kan worden gehaald?
Deelt de Minister de mening dat Europese Klimaatgelden doelmatig
moeten worden besteed en dat ophoging van budget van de Europese
Investeringsbank voor Klimaatprojecten geen doel op zich mag zijn?
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd wanneer het definitieve
Nederlandse Nationaal Energie- en Klimaatplan (INEK) wordt verwacht.
Deze leden lezen dat de Nederlandse bijdrage aan de Europese
2030-doelstellingen licht zijn gewijzigd voor hernieuwbare energie (van
een bandbreedte tussen de 27–35% naar tenminste 27%. Kan de Minister
toelichten wat de verklaring voor deze wijziging is? Kan de Minister ook
toelichten hoe men is gekomen tot een doelstelling van ten minste 27%?
Op basis waarvan is dit percentage gekozen?
De leden van de VVD-fractie zouden graag willen weten wat de stand van
zaken is met betrekking tot het overleg over het transitcontract. Ook lezen
deze leden dat met name Oost-Europese landen zich zorgen maken over
de mogelijke gevolgen van het onverhoopt wegvallen van de transit voor
de leveringszekerheid. Kan de Minister toelichten wat het back-up

2

scenario voor Nederland is als de transit onverhoopt wegvalt? Hoe wordt
ervoor gezorgd dat er in dat geval geen gevaren zijn voor de leveringszekerheid in Nederland? Wordt hier een stresstest voor uitgevoerd?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister kan toelichten op welke
onderwerpen hij verwacht dat het Kroatische voorzitterschap zich zal
richten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben ervan kennisgenomen dat de
Clauscentrale ook elektriciteit zal leveren aan België. Deze leden vragen de
Minister of hij gedurende de Energieraad, of en marge ervan, zal spreken
over het Europese energiesysteem en de uitdaging voor welk land de
CO2-uitstoot toegerekend zal worden.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister hoe hij de klimaat- en
energieplannen van de Europese Commissie beoordeelt en waar hij
aansluiting of versterking ziet op het Nederlands klimaat- en energiebeleid.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister wat de ontwikkelingen zijn
binnen lidstaten wat betreft beleid tot sluiten van kolencentrales en op
welke wijze dit de doelstelling van de Nederlandse wet verbod op kolen.
De leden van de D66-fractie stellen dat Nederland goede kansen heeft om
groene waterstofhub van Europa te worden. Op welke wijze wordt dit
door de Minister geadresseerd in Europees perspectief en op welke wijze
zet Nederland zich in om de kans van slagen van groene waterstofontwikkeling in Nederland en in Europa te vergroten?
De leden van de D66-fractie hebben in de World Energy Outlook 2019 van
het International Energy Agency (IEA) gelezen dat windenergie op zee een
vlucht gaat nemen. Hoe zet Nederland zich in om de kansen, op het
gebied van financiering en infrastructuur, van windenergie met andere
(omliggende) landen te verzilveren?
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze de Minister het beleid
ten aanzien van het Europese Emissions Trading System (ETS) en de prijs
op CO2-uitstoot in de hele Unie versterkt. Deze leden vragen tevens hoe
de Minister het belang van een Europees CO2-reductiedoel van 55%
beklemtoont bij de nieuwe Europese Commissie, als wel de wenselijkheid
van een stevigere prijs op CO2-uitstoot in het ETS-systeem?
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over de beschikbaarheid
van schaarse metalen voor accu’s en zonnepanelen. Op welke wijze zal de
Minister de nieuwe Europese Commissie recycling van noodzakelijke
maar schaarse materialen waarborgen in de Europese markt? Ziet de
Minister kansen om met de nieuwe Europese Commissie de recycling van
schaarse metalen voor elektrische auto’s en accu’s hoger op de agenda te
zetten, mogelijk met bijbehorende strengere normering middels een
aanscherping van de Ecodesign richtlijn? Zie ook motie-JettenWassenberg (Kamerstuk 32 813, nr. 209).
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het zorgelijk dat met de
huidige INEK’s de EU-brede 2030-doelstellingen voor hernieuwbare
energie en energie-efficiëntie niet in zicht zijn. Kan de Minister toelichten
welke lidstaten moeite hebben met het halen van hun doel? Klopt het dat

3

in de afgelopen maanden er geen enkele vooruitgang is geboekt rondom
de INEK’s en het onduidelijk is hoe de gaten worden gedicht? Kan de
Minister dit uitgebreid toelichten? Wat is de stand van zaken rondom het
verscherpen van het CO2-reductiedoel van de EU naar 55%? Geven andere
lidstaten ook in hun INEK’s aan hoe ze, zoals in Nederland conform de
motie-Van der Lee (Kamerstuk 30 175, nr. 271) moet gebeuren, fiscale
prikkels afbouwen die het klimaatdoel tegenwerken? Op welk moment zal
de Kamer de definitieve Nederlandse INEK ontvangen?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vernomen dat het Finse
voorzitterschap de INEK’s oorspronkelijk niet wilde bespreken, klopt dit?
Waarom wilde het Finse voorzitterschap dit niet? Kan de Minister zich
ervoor inzetten dat het Finse voorzitterschap enthousiast wordt gemaakt
voor de bespreking van de INEK’s en er voldoende tijd wordt vrijgemaakt
om de INEKs te bespreken? Kan de Minister alles op alles zetten op het
vinden van concrete afspraken, voor garanties dat de gaten gedicht
worden en dat iedere lidstaat een goede bijdrage levert?
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat het onduidelijk is wat er
na 31 december 2019 met de uiteindelijke INEK’s gebeurd en de
wetgeving daar niet expliciet over is. Kan de Minister ervoor zorgdragen
dat er wederom een analyse per plan komt, een analyse van de Europese
Commissie van alle plannen gezamenlijk en dat deze analyses weer
publiekelijk worden gemaakt?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse gelezen dat in
de Duitse klimaatplannen er CO2-beprijzing wordt ingevoerd voor
non-ETS sectoren. Een dergelijke CO2-prijs is complex. Is de Minister
bereid om te onderzoeken of een dergelijke CO2-prijs ook in Nederland
kan worden ingevoerd? Zijn er pentalaterale besprekingen over een
CO2-prijs gaande met de buurlanden van Nederland? Zijn er andere
effectieve maatregelen in het Duitse klimaatplan die eventueel zouden
kunnen worden overgenomen door Nederland?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben de volgende vragen en
opmerkingen over de leveringszekerheid van gas. Deze leden merken op
dat de Europese gasafhankelijkheid van Rusland is gestegen en dat er nog
grote uitdagingen zijn om de gasdiversificatie van EU-lidstaten op orde te
brengen. Zij vinden het risicovol dat de onderhandelingen tussen
Oekraïne en Rusland onder toezicht van de Europese Commissie in een
impasse zijn beland. Zij merken op dat er eind november weer een
overleg staat ingepland, en vragen of er al meer bekend is over de
uitkomsten van deze gesprekken. Daarbij vragen zij de Minister te
reflecteren op de mogelijke scenario’s die er ontstaan als de impasse niet
wordt opgelost. Kunnen deze worden toegelicht?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister wat deze kwestie
betreft met name in te gaan op de leveringszekerheid van gas voor
Oekraïne en de rol van de Europese Unie hierin. Is de Minister het met
deze leden eens dat de energieveiligheid van Oekraïne ernstig gevaar
loopt bij het mogelijk opnieuw misgaan van de onderhandelingen tussen
Rusland en Oekraïne, zeker omdat nu nog een groot aandeel van gas door
Nord Stream via Oekraïne loopt? Hoe gaat de beoogde verdeling van
gastoevoer door Nord Stream en Nord Stream 2 er in de toekomst
uitzien? Hoe is de Europese Unie vervolgens voorbereid op de geopolitieke consequenties van Nord Stream 2? Hoe beoordeelt de Minister in dit
kader het nieuwe voorstel van Duitsland voor de implementatie van de
recent gewijzigde Gasrichtlijn? Zorgt deze implementatie ervoor dat er
nadere eisen, zoals geformuleerd in de recent gewijzigde Gasrichtlijn
(toegang van derden, tariefregulering, ontvlechting van de eigendom en

4

transparantie), worden gesteld aan Nord Stream 2? Hoe makkelijk kan
Duitsland een uitzondering van de recent gewijzigde Gasrichtlijn vragen
op basis van deze implementatie?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen ook hoe het zit met de
bevordering van gasdiversificatie van met name zuidelijke en oostelijke
Europese Lidstaten, aangezien de Minister heeft aangegeven dat de
verschillen tussen goed functionerende en minder goed functionerende
gashandelsplaatsen toenemen1? Zijn er vooruitzichten op verbetering
hiervan, met name op het punt van het instellen van een transparant
prijsmechanisme? Hoe biedt Nederland en de EU hier ondersteuning aan?
Gaat de Minister inzetten op het belang van gasdiversificatie van
kwetsbare EU- lidstaten? Deze leden merken namelijk met zorg op dat
Hongarije van plan is via Turkish Stream meer Russisch gas te importeren2, en nog steeds slechts afhankelijk is van een gasbron. Hoe kijkt de
Minister aan tegen deze kwestie, heeft hij hier in bilateraal en multilateraal
contact over met Hongarije?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van voorliggende
agenda. Deze leden stellen hierbij de volgende vragen.
De leden van de SP-fractie zien zeker voordelen van het koppelen van
verschillende sectoren om de energietransitie te versnellen dan wel
bestaande belemmeringen weg te nemen. Wel waarschuwen deze leden
dat dit niet noodzakelijkwijs betekent dat er naar een verdergaande
Europese energiemarkt moet worden toegewerkt. Dit kan prima door de
lidstaten zelf, bi- en/of multilateraal, worden vormgegeven. Zij vragen op
welke wijze Nederland meer gaat inzetten op het vergroten van de
mogelijkheden van opslag van energie. Hier worden te weinig en te
langzaam de benodigde stappen in gezet, vrezen deze leden.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister toe te lichten waaruit
hernieuwbaar gas bestaat. Wat is de herkomst en samenstelling?
De leden van de SP-fractie vinden het teleurstellend dat het voorstel om
technische eisen aan banden te stellen blijkbaar een brug te ver is voor
veel lidstaten. Juist zo’n simpele maatregel kan in een Europese
automarkt effect hebben. Deze leden begrijpen niet dat zelfs het stellen
van vrij eenvoudige technische eisen op zo’n grote weerstand kan stuiten.
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat het zaak is echt te verduurzamen, in plaats van afhankelijk te worden van gas van buiten de EU. De
zorgen over leveringszekerheid onderstreept dit nog eens. Welke stappen
neemt Nederland om de afhankelijkheid van gas niet alleen in Nederland,
maar in de gehele EU op zo snel mogelijke termijn naar nul te krijgen?
De leden van de SP-fractie uiten hun zorgen over het feit dat de
EU-doelstellingen niet gehaald lijken te worden. Dat de INEK’s onvoldoende blijken, is zeer zorgwekkend. Is in beeld wat de lidstaten gaan
doen om ervoor te zorgen dat de klimaatdoelen wel worden gehaald? Hoe
en op welke termijn worden de INEK’s aangescherpt en aangevuld? Wat
zijn de consequenties voor de lidstaten waarbij de INEK onvoldoende
blijkt? Deze leden willen nu ook van de Minister weten hoe het kabinet

1

Zie Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden, Kamerstuk 35 300 XIII, nr. 9
(vraag 99).
2
https://euobserver.com/political/146485?utm_source=euobs&utm_medium=email.

5

alsnog denkt te gaan voldoen aan de doelen, nu blijkt dat het Klimaatakkoord onvoldoende zal zijn.
II Antwoord / Reactie van de Minister

6