Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 638

Goedkeuring van het op 10 augustus 2012 te
Addis Abeba tot stand gekomen Verdrag tussen
het Koninkrijk der Nederlanden en de Federale
Democratische Republiek Ethiopië tot het
vermijden van dubbele belasting en het
voorkomen van het ontgaan van belasting met
betrekking tot belastingen naar het inkomen
(Trb. 2012, 179 en 192, en Trb. 2013, 84)

Nr. 9

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 13 november 2013
Inleiding
Allereerst wil ik, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, de
leden van de fracties van Groen Links, de PvdA, de PVV en de SP dank
zeggen voor hun inbreng op het voorliggende wetsvoorstel. Met
belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen van
de leden van deze fracties.
Het verheugt mij dat de leden van de fractie van de PVV met belangstelling kennis hebben genomen en dat de leden van de fracties van de
PvdA en de SP kennis hebben genomen van het voorliggende verdrag
tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Federale Democratische
Republiek Ethiopië tot het vermijden van dubbele belasting en het
voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen
naar het inkomen.
Mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken geef ik in deze nota
graag een reactie op de vragen van de leden van de fracties in het verslag.
Bij de beantwoording zal ik de volgorde van het verslag zoveel mogelijk
volgen. Voor zover hiervan is afgeweken, is op de oorspronkelijke plaats
van de vraag in het verslag een verwijzing opgenomen naar het onderdeel
waar die vraag is beantwoord. Tevens zijn in een aantal gevallen vragen,
die door de verschillende fracties over hetzelfde onderwerp zijn gesteld,
samen genomen.
Algemeen
De leden van de PVV-fractie vragen waarom de bronstaat geen verdragsvoordelen verleent aan in Nederland gelegen vaste inrichtingen die zich in
dezelfde situatie bevinden als inwoners van Nederland. In onderdeel 1.3.5.
van de Notitie fiscaal verdragsbeleid 2011 (NFV 2011)1 is opgenomen dat
Nederland er naar streeft om in zijn verdragen een bepaling op te nemen
die duidelijkheid schept over het toepassen van het belastingverdrag in
1

kst-33638-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstuk 25 087, nr. 7 (bijlage).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 638, nr. 9

1

zogenaamde driehoeksituaties. Dit speelt vooral bij verdragsrelaties
waarbij één van de verdragspartners geen EU-lidstaat is. Nederland heeft
een dergelijke bepaling voorgesteld aan Ethiopië, maar als uitkomst van
de onderhandelingen is besloten deze bepaling niet op te nemen, mede
gezien het waarschijnlijk beperkte belang in de relatie tussen Nederland
en Ethiopië.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom de definitie van het begrip
vaste inrichting slechts deels in overeenstemming is met de
OESO-beginselen en waarom er geen uitsluiteinde woonstaatheffing voor
deelnemingsdividenden, interest en royalty’s is overeengekomen. Zoals in
de NFV 2011, onderdeel II.2, is aangegeven, is Nederland vanwege de
bijzondere positie van ontwikkelingslanden en het belang dat Nederland
hecht aan de fiscale ontwikkeling van deze landen bereid om in belastingverdragen onderdelen van het VN-modelverdrag te accepteren. De door
de PVV-fractie genoemde onderdelen sluiten hierbij aan door, op verzoek
van Ethiopië, bij deze onderdelen met meer heffingsrechten voor het
bronland in te stemmen dan op basis van het OESO-modelverdrag het
geval zou zijn. Wat betreft de bij artikel 5 van het verdrag opgenomen
definitie komt dit vooral tot uitdrukking in de opgenomen termijn voor
bouwwerken en de omschrijving van de «onafhankelijke agent». De
elementen, zo kan ik de leden van de PVV-fractie antwoorden, betekenen
een ruimer vaste inrichtingsbegrip dan voortvloeit uit het
OESO-modelverdrag.
In antwoord op de vraag van de leden van de PVV-fractie naar de reden
van een beperkte invorderingsbepaling merk ik het volgende op. In
artikel 26 van het verdrag is een bepaling opgenomen over bijstand bij
invordering. Deze bepaling is gebaseerd op artikel 27 van het
OESO-modelverdrag en bevat de elementen die verwoord zijn in
onderdeel 2.16.2 van de NFV 2011. Ethiopië was echter alleen bereid deze
bepaling te accepteren als in de inwerkingtredingsbepaling zou worden
neergelegd dat de bepaling pas in werking zou treden op het moment dat
Ethiopië in staat zou zijn aan de verplichtingen uit deze bepaling te
voldoen.
De leden van de SP-fractie vragen waarom niet een dienstverlenings-vaste
inrichting is opgenomen zoals in artikel 5–3-b van het Modelverdrag van
de Verenigde Naties. Voorts vragen deze leden naar de gevolgen van het
niet opnemen van deze bepaling voor de Ethiopische belastingheffing.
Tijdens de onderhandelingen heeft Ethiopië de wens naar voren gebracht
tot het opnemen van een bepaling over een dienstverlenings-vaste
inrichting. Nederland heeft aangegeven hier geen voorstander van te zijn:
belastingplichtigen moeten niet te snel geconfronteerd worden met de
administratieve lasten in de andere verdragsstaat. Bovendien is het in de
praktijk niet eenvoudig om in deze gevallen vast te stellen of de
183-dagengrens die bij zo’n dienstverlenings-vaste inrichting wordt
gesteld, is overschreden (zie artikel 15 van het Verdrag met Ethiopië). In
het kader van een totaalcompromis heeft Ethiopië deze eis laten vallen en
dit leidt ook niet tot een ongelijk speelveld omdat een dergelijke bepaling
over een dienstverlenings-vaste inrichting ook niet is opgenomen in
diverse andere verdragen van Ethiopië (bijvoorbeeld het verdrag met
China).
In antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie of het voor alle
vormen van interest geldt dat Ethiopië slechts 5% bronbelasting heft of
dat er vormen van interest zijn waarbij Ethiopië meer dan 5% heft, merk ik
op dat Ethiopië een uniform bronheffingstarief van 5% op interest heeft.
Bij interestbetalingen op leningen die zijn gegarandeerd door de overheid
vindt geen bronheffing plaats op interestbetalingen. Bij mijn weten zijn er
geen vormen van interest waarbij Ethiopië meer dan 5% heft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 638, nr. 9

2

De leden van de SP-fractie geven aan dat onder het nieuwe belastingverdrag tussen Nederland en Duitsland een woonplaatsverklaring wordt
afgegeven aan stichtingen en verenigingen die geen onderneming
drijven. Zij vragen of deze uitkomst onder het verdrag met Ethiopië
hetzelfde is en of hierin niet het gevaar schuilt dat Ethiopië een reductie
van bronheffing verleent bij betalingen aan stichtingen en verenigingen
die geen onderneming drijven, terwijl bij deze lichamen een volledige
vrijstelling van belasting sprake is.
Artikel 4, eerste lid, van het verdrag geeft aan wie voor de toepassing van
het verdrag geacht wordt inwoner te zijn. Hierbij speelt het begrip «liable
to tax» een rol. Dit begrip is verder uitgewerkt in artikel II van het Protocol
bij het verdrag. Een lichaam dat voor doeleinden van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969 inwoner is van Nederland wordt geacht
daar te zijn onderworpen («liable to tax»), mits de door dat lichaam
verkregen inkomsten ingevolge de belastingwetgeving van Nederland
worden behandeld als de inkomsten van dat lichaam (en niet als de
inkomsten van zijn rechthebbenden, leden of participanten). De
omschrijving in artikel II van het Protocol bij het verdrag van de term
»liable to tax» heeft tot gevolg dat alle lichamen die voor doeleinden van
de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 inwoner zijn van Nederland
– ongeacht of deze lichamen in Nederland in feite aan de vennootschapsbelasting zijn onderworpen of niet – voor de toepassing van het verdrag
kunnen worden aangemerkt als inwoner van Nederland, mits deze
lichamen voor de belastingwetgeving van Nederland fiscaal zelfstandig
zijn.
Artikel II van het Protocol bij het verdrag heeft tot gevolg dat voor de
toepassing van het verdrag als inwoner van Nederland mede worden
aangemerkt de hier gevestigde stichtingen en verenigingen die geen
onderneming drijven. Daardoor hebben zulke stichtingen en verenigingen
in beginsel recht op de verdragsvoordelen. Maar dat betekent nog niet dat
Ethiopië reducties van bronheffingen zal verlenen.
Voor zover deze stichtingen of verenigingen rente of royalty’s ontvangen
uit Ethiopië geldt hiervoor dat Ethiopië op grond van het verdrag een
bronbelasting mag heffen die gelijk is aan het Ethiopische nationale tarief.
Voorts is het niet aannemelijk dat dergelijke stichtingen en verenigingen
een deelnemingsdividend ontvangen, waarvoor wel een verlaagd
bronbelastingtarief geldt.
Wat betreft de vraag van de leden van de SP-fractie om aan te geven in
hoeverre Nederlandse bedrijven die actief zijn in Ethiopië, worden
geconfronteerd met dubbele belastingheffing merk ik het volgende op. Bij
afwezigheid van een belastingverdrag voorziet het Besluit voorkoming
dubbele belasting 2001 voor de daarin geregelde gevallen voor het
voorkomen van dubbele belasting. Met name is van belang dat in relatie
met Ethiopië, dat in artikel 6 van het Besluit voorkoming dubbele
belasting 2001 is aangewezen als ontwikkelingsland, door Nederland
(eenzijdig) verrekening wordt verleend voor bronbelasting. Hierdoor is
verrekening toegestaan van dividenden, interest en royalty’s afkomstig uit
Ethiopië. Daarnaast is van belang dat de winsten die Nederlandse
bedrijven behalen met vaste inrichtings-activiteiten in Ethiopië in beginsel
zijn vrijgesteld van vennootschapsbelasting ingevolge de in artikel 15e
van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 opgenomen objectvrijstelling. Bij vermogenswinsten kan het in de huidige situatie voorkomen
dat sprake is van dubbele belastingheffing. Ter zake van belastingheffing
bij de bedrijven is niet ondenkbaar dat dubbele belastingheffing kan
optreden in verrekenprijskwesties.
De leden van de SP-fractie willen graag vernemen of de zogenaamde «tax
holidays» die Ethiopië kent, er voor kunnen zorgen dat er dubbele
niet-heffing optreedt. Zoals ik in mijn brief aan Uw Kamer van 19 juni 2013
(Kamerstuk 33 638, nr. 4) heb aangegeven gaat Nederland bij inkomsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 638, nr. 9

3

uit actieve werkzaamheden uit van de kapitaalimportneutraliteitstheorie
en past Nederland daarom de vrijstellingsmethode toe. Veel landen
hebben deze benadering van Nederland gevolgd en hanteren ook een
vrijstellingsmethode. Hierdoor is er een gelijk speelveld voor (Nederlandse) ondernemers, ook al past Ethiopië een tax holiday toe voor
bepaalde typen activiteiten en voor een beperkte periode. In de overige
situaties waarin Ethiopië het bronland van het inkomen is, geeft
Nederland slechts een verrekening. Hierdoor heft Nederland bij tot het
Nederlandse heffingsniveau en is er geen sprake van dubbel niet-heffing.
Antimisbruikbepalingen
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat in het verdrag met
Ethiopië geen anti-misbruikbepalingen zijn opgenomen en zij vragen hoe
zich dit verhoudt tot de Kabinetsreactie op het SEO-rapport. Zij (en ook de
leden van de SP-fractie) willen graag weten of Ethiopië hier interesse in
heeft en of er dan een wijzigingsprotocol wordt opgesteld. Ook de leden
van de GroenLinks-fractie vragen naar de verhouding tussen de Kabinetsreactie op het SEO-rapport in relatie tot het Verdrag met Ethiopië.
In de kabinetsreactie op het SEO-rapport2 is aangegeven dat Nederland de
23 ontwikkelingslanden waarmee het een belastingverdrag heeft, of
waarmee onderhandelingen lopen, zal aanbieden om anti-misbruikmaatregelen in die verdragen op te nemen. Inmiddels is aan Ethiopië
voorgesteld om in het verdrag dat thans bij Uw Kamer aanhangig is voor
goedkeuring, een anti-misbruikbepaling op te nemen. Als hierover met
Ethiopië overeenstemming wordt bereikt, zal de anti-misbruikbepaling
worden neergelegd in een wijzigingsprotocol bij het thans voorliggende
verdrag en dientengevolge ook aan uw Kamer voor goedkeuring worden
voorgelegd.
De leden van de SP-fractie vragen of een eventueel voorstel van Ethiopië
tot het opnemen van een main purpose test door Nederland zal worden
aanvaard, welke voorwaarden hiervoor gelden en of het opnemen van
een main purpose test mogelijk verdragsmisbruik kan voorkomen of
beperken.
Conform de lijn die in de Kabinetsreactie op het SEO-rapport is aangegeven is aan Ethiopië voorgesteld een limitation-on-benefits-bepaling op
te nemen in het verdrag. Het voordeel van een dergelijke bepaling is dat
nauwgezet wordt aangegeven in welke gevallen aanspraak kan worden
gemaakt op bepaalde verdragsvoordelen. Het is niet bekend of Ethiopië
een main purpose test zou willen voorstellen. Aangezien de onderhandelingen over deze bepalingen nog moeten worden gevoerd, kan ik daar in
deze nota niet op vooruit lopen. In algemene zin kan ik wel opmerken dat
ook een main purpose test misbruik van het verdrag kan bestrijden. Een
dergelijke bepaling heeft als nadeel dat zowel voor de Belastingdiensten
als voor belastingplichtigen minder duidelijk is wanneer sprake is van
misbruik. Met het oog hierop stelt Nederland veelal voor in een verdrag
op te nemen dat de main purpose test pas wordt toegepast na
goedkeuring of consultatie van de andere bevoegde autoriteit.
Naar aanleiding van een daartoe strekkende vraag van de leden van de
GroenLinks-fractie en de leden van de SP-fractie zal bij toekomstige
onderhandelingen met ontwikkelingslanden standaard worden voorgesteld om anti-misbruikbepalingen op te nemen in het verdrag. Dat
dergelijke bepalingen worden voorgesteld wil overigens niet zeggen dat
ze uiteindelijk altijd zullen worden opgenomen in een verdrag met een
ontwikkelingsland. Dat is afhankelijk van de uitkomst van de onderhandelingen.
Ik wil overigens de indruk wegnemen dat het de inzet zou zijn misbruik
pas achteraf te bestrijden. Bij elke verdragsonderhandeling wordt
2

Kamerstuk 25 087, nr. 60.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 638, nr. 9

4

zorgvuldig afgewogen of bepalingen ter bestrijding van misbruik zullen
worden voorgesteld en zo, welke. Ik verwijs hiervoor naar de uitgangspunten zoals verwoord in onderdeel 2.20 van de NFV 2011. Verdragsvoordeelbeperkende bepalingen zullen in een verdrag worden opgenomen
indien Nederland of de verdragspartner gezien de interactie tussen de
betrokken fiscale stelsels een risico op verdragsmisbruik ziet.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar een toelichting op de
vraag wat het voordeel is van het niet opnemen van een antimisbruikbepaling boven het wel opnemen van een antimisbruikbepaling.
Het voordeel van het niet opnemen van anti-misbruikbepalingen is dat
over het geheel genomen meer zekerheid is over het verkrijgen van
verdragsvoordelen. Het risico van eventuele overkill van
anti-misbruikbepalingen treedt dan niet op. Bij het opnemen van zulke
bepalingen moet er voor worden gewaakt dat bonafide gevallen niet
worden geraakt; dat zou slecht zijn voor zowel Nederland als Ethiopië.
Als een main purpose test wordt overeengekomen, moet per transactie
bepaald worden of deze voornamelijk is ingegeven met het oog op het
desbetreffende verdragsvoordeel. Een dergelijke toets is per definitie
subjectief en kan leiden tot onzekerheid. Dat kan overigens beperkt
worden door de eerder genoemde consultatie-opdracht.
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat er een risico is op
verdragsmisbruik door de verschillen in de hoogte van de bronheffing die
is afgesproken in het verdrag tussen Ethiopië – Verenigd Koninkrijk (10%)
en in het verdrag tussen Ethiopië – Nederland (5%). Hierover merk ik op
dat er inderdaad een (gering) tariefsverschil is bij dividenden, maar dat
Ethiopië in zijn algemeenheid inzet op een tarief van 5% en dat ook in veel
van zijn verdragen is overeengekomen. In sommige verdragen is echter
– als uitkomst van de onderhandelingen – een ander percentage
opgenomen. Bij de beoordeling van een dergelijk percentage moeten ook
de andere elementen van het verdrag worden meegewogen.
Overig
De leden van de PvdA-fractie vragen welke afspraken zijn gemaakt over de
te ondernemen actie na ontvangst van informatie die is opgevraagd op
basis van de informatie-uitwisselingsbepaling. Ook vragen deze leden op
welke
wijze de belastingdiensten van Nederland en Ethiopië omgaan met de
ontvangen informatie en of de resultaten kunnen worden gekwantificeerd.
Verdragspartners maken geen afspraken over te ondernemen actie na
ontvangst van informatie. Dit is een nationale aangelegenheid. De
ontvangen informatie wordt door Nederland – in lijn met alle andere
informatie die de Belastingdienst ontvang – ingezet in de aanslagregeling.
De vertrouwelijkheid van de ontvangen informatie is gewaarborgd
doordat dezelfde geheimhoudingsbepalingen in de nationale wetgeving
van de verdragsstaat van toepassing zijn. Bovendien is strikt aangegeven
waarvoor de ontvangen informatie gebruikt mag worden. Op de vraag of
de resultaten zijn te kwantificeren kan ik antwoorden dat dit wordt
opgenomen in de rapportages van de Belastingdienst.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat het standpunt van Ethiopië
is ten aanzien van het project «Base Erosion and Profit Shifting» (BEPS) en
of het standpunt van Ethiopië bij implementatie van het BEPS-project
gevolgen heeft voor het belastingverdrag met Nederland?
Het is mij niet bekend wat het standpunt is van Ethiopië over het door de
G20 en de OESO omarmde BEPS-project.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 638, nr. 9

5

De leden van de fractie van de PvdA vragen of Ethiopië ondersteuning is
aangeboden bij de capaciteitsopbouw en ook of is aangeboden te trainen
in verdragsonderhoud, mogelijk gevolgd door technische assistentie per
land.
In de onderhandelingen over belastingverdragen wordt door Nederland
ook de mogelijkheid van technische assistentie, bijvoorbeeld op het
terrein van verdragstoepassing en inlichtingenuitwisseling, aan de orde
gesteld. Dat is in dit geval ook gebeurd. De Nederlandse inzet is vraaggestuurd en het is aan het desbetreffende land om van deze mogelijkheid
gebruik te maken. In het kader van de gesprekken over een wijzigingsprotocol zal Nederland dit aanbod uiteraard herhalen.
Op dit moment is de Nederlandse douane actief in de Ethiopian Revenu
and Customs Authority (ERCA) met een door AgentschapNL gefinancierd
project over onder meer risk management, trade facilitation en douane
lab. Momenteel wordt onderzocht of de samenwerking met ERCA
uitgebreid kan worden met steun op belastingterrein mits er een behoefte
is aan de kant van ERCA.
De Staatssecretaris van Financiën,
F.H.H. Weekers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 638, nr. 9

6