Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3017

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 januari 2021
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 8 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling EU Gender Actie Plan III (Kamerstuk 22 112, nr. 3015)
Fiche: Verordening Data Governance Act (Kamerstuk 22 112, nr. 3016)
Fiche: Mededeling Actieplan Intellectueel Eigendom
Fiche: Mededeling Bouwen aan een EU Gezondheidsunie (Kamerstuk
22 112, nr. 3018)
Fiche: Verordening ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen (Kamerstuk 22 112, nr. 3019)
Fiche: Verordening uitbreiding EMA bevoegdheden (Kamerstuk 22 112,
nr. 3020)
Fiche: Voorstel versterking ECDC (Kamerstuk 22 112, nr. 3021)
Fiche: Mededeling Farmaceutische strategie voor Europa (Kamerstuk
22 112, nr. 3022)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-3017
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

1

Fiche: Mededeling Actieplan Intellectueel Eigendom
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT,
DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN
HET COMITÉ VAN DE REGIO’S. Het innovatiepotentieel van de EU
optimaal benutten. Een actieplan inzake intellectuele eigendom om het
herstel en de veerkracht van de EU te ondersteunen.
b) Datum ontvangst Commissiedocument
25 november 2020
c) Nr. Commissiedocument
COM(2020) 760
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/
?uri=CELEX:52020DC0760&qid=1606989815071&from=NL
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
2. Essentie voorstel
Deze mededeling (hierna: IE-Actieplan) maakt onderdeel uit van de door
de Commissie in maart 2020 gepresenteerde overkoepelende industriestrategie die de Europese industrie moet helpen het voortouw te
nemen in de dubbele transitie naar een duurzame en digitale economie.1
In de strategie is onder andere aangegeven dat beleid van de EU inzake
intellectueel eigendom (hierna: IE) moet bijdragen aan de technologische
soevereiniteit van de EU en de bevordering van een wereldwijd gelijk
speelveld.
In het IE-Actieplan stelt de Commissie vijf uitdagingen vast en wijst
vervolgens vijf aandachtsgebieden aan en formuleert daarbij voorstellen
voor maatregelen. Ten eerste betere bescherming van IE door ervoor te
zorgen dat innovators in de EU toegang tot snelle, doeltreffende en
betaalbare beschermingsinstrumenten genieten. De commissie is van
mening dat bestaande versnippering van een deel van het EU-stelsel moet
worden aangepakt en dat de complexiteit teruggebracht. Daarnaast moet
het regelgevingskader moet volledig worden afgestemd op behoeften van
de nieuwe groene en digitale economie. Ten tweede stimulering van het
doeltreffend gebruik en inzet van IE, voornamelijk door het mkb. Europese
uitvinders en makers zijn zich vaak niet bewust van de voordelen van IE
en daardoor wordt de capaciteit van de EU om te innoveren ondergraven.
De EU moet beter gebruikmaken van de waarde van de kennis die
bedrijven voortdurend genereren, ontwikkelen en delen door hen te
helpen deze activa actiever te beheren en door de toegang tot kapitaal en
financiering te vergemakkelijken. Ten derde gemakkelijkere toegang tot en
uitwisseling van door IE beschermde activa. De instrumenten die nodig
zijn om crisissituaties het hoofd te kunnen bieden moeten worden
verbeterd en er bestaat behoefte aan intensievere coördinatie, zodat
verstorende effecten ten aanzien van innovaties en het handelsverkeer
kunnen worden voorkomen. Vroegtijdige coördinatie en informatieuitwisseling tussen lidstaten moeten bijdragen aan het realiseren van
1

Mededeling Een nieuwe industriestrategie voor Europa, (2020) 102.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

2

maximale opbrengsten zonder dat daarbij buitensporige verstoringen
optreden. Ten vierde de strijd tegen inbreuken op IE-rechten. Doeltreffende handhaving vormt een onderdeel van een goed functionerend
stelsel voor IE; er is een duidelijke behoefte om de inspanningen ten
aanzien van de namaak en piraterij van producten te intensiveren. Ten
vijfde een gelijk speelveld op mondiaal niveau. De EU verkeert in een
unieke positie om op het gebied van IE een mondiale normerende rol te
spelen, maar de EU moet zich ook beter beschermen tegen diefstal van IE,
bedrijfsspionage en andere vormen van verduistering van IE die zijn te
herleiden tot landen buiten de EU, maar van invloed zijn op de Europese
markten.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Een modern, evenwichtig stelsel van IE-rechten speelt volgens het kabinet
een cruciale rol bij het stimuleren van groei, creativiteit en is een prikkel
voor innovatie. Passend IE-beleid en -wetgeving zorgen voor een gelijk
speelveld en vergroten de concurrentiekracht van Nederlandse ondernemingen in de EU en daar buiten. De beschikbaarheid van een systeem van
parallelle bescherming van IE-rechten op zowel EU-niveau (unitair octrooi,
Gemeenschapsmodelrecht, Uniemerk, communautair kwekersrecht,
geografische aanduidingen) als bescherming op nationaal/Benelux-niveau
(o.a. merken, modellen, octrooien, kwekersrecht) zorgt ervoor dat er voor
ieder soort onderneming passende bescherming is.
Nederlandse ondernemingen in het algemeen en technologie-gedreven
innovatieve startups en het mkb in het bijzonder, kunnen meer profiteren
van innovaties als zij van IE-rechten gebruikmaken. Als gevolg van de
(digitale) ontwikkelingen blijft het kabinet er naar streven om het stelsel
efficiënter en doeltreffender te maken. Zoals het belang van een
evenwichtig systeem voor het verlenen van standaard essentiële
octrooien (hierna: SEP’s).2 Dit is een belangrijke randvoorwaarde voor
innovatie, met name in hoogtechnologische sectoren. Of voor de relatie
tussen IE en AI en tussen IE en datadeling, waarover het kabinet zich
respectievelijk heeft uitgelaten in het Strategisch Actieplan voor Artificiële
Intelligentie uit 20183 en de Nederlandse Digitaliseringsstrategie.4 De
combinatie van snelle technologische ontwikkelingen en een veranderende geopolitieke omgeving kan echter ook leiden tot risico’s die
mogelijk gevolgen hebben voor burgers, bedrijven, economie en/of
nationale veiligheid. Voorbeelden hiervan zijn (cyber)spionage, kwetsbaarheden als gevolg van ongewenste overnames/investeringen, of
ongewenste kennis- en technologieoverdracht. Daarmee kunnen ook IE en
bedrijfsgeheimen gemoeid zijn; een robuust stelsel daarom een essentiële
randvoorwaarde.
Het kabinet erkent de belangrijke positie van het mkb als drijvende kracht
van innovatie in Nederland. In 2018 is er een evaluatie van het IE-beleid5
uitgevoerd waaruit is gebleken dat het IE-systeem als te complex wordt
ervaren en onvoldoende aansluit bij de behoeften van het mkb. Nederland
zet daarom beleidsmatig in op het verbeteren en toegankelijker maken

2

Standard Essential Patent: Een octrooi waarmee een bepaalde technologie wordt beschermd
die als essentieel is aangemerkt voor een standaard.
3
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/beleidsnotas/2019/10/08/strategisch-actieplan-voorartificiele-intelligentie.
4
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/06/25/nederlandsedigitaliseringsstrategie-2020.
5
Technopolis group, «Periodieke beleidsevaluatie Intellectuele Eigendomsbeleid», mei 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

3

van het IE-systeem voor het mkb. Dit gebeurt o.a. door de modernisering
van de Rijksoctrooiwet 19956, een pilot op het gebied van verlening van
strategisch IE-advies aan Seal of Excellence bedrijven7 en het optimaliseren van de kennisverspreiding en voorlichting.
Goederen die inbreuk maken op IE-rechten (zoals namaak en door piraterij
verkregen goederen) hebben een negatief effect op economische
ontwikkelingen. Ook kunnen deze een reële bedreiging vormen voor de
gezondheid en de veiligheid van consumenten. Voor het kabinet is de
balans tussen effectieve handhaving van rechten en behoeften van
IE-rechthebbenden en de rechten en behoeften van anderen belangrijk.
Het uitgangspunt is dat IE-rechthebbenden in beginsel zelf civielrechtelijk
tegen inbreuken optreden. Daarom is ook altijd zorggedragen voor een
hoog niveau van handhavingsbepalingen die de rechthebbenden ten
dienste staan. Strafrechtelijke handhaving geldt als ultimum remedium,
maar blijft nodig in geval van bedreiging van de volksgezondheid of
veiligheid, grootschalige namaak en piraterij, aanwijzingen van betrokkenheid van criminele organisaties of recidive.
Plantenveredeling is een belangrijk gereedschap om landbouw duurzamer
en economisch rendabel te maken. Nederland is een wereldspeler op het
gebied van veredeling van groenten, aardappelen en siergewassen. Een
krachtig Europees kwekersrechtsysteem is noodzakelijk voor innovatie in
de landbouw en voor het bereiken van de doelen uit Farm to Fork8 en de
Green Deal9.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet verwelkomt het IE-Actieplan en staat in zeer grote mate
positief tegenover de hierin aangekondigde plannen. Harmonisatie en
intensieve samenwerking op EU-niveau ten aanzien van IE is van groot
belang voor Nederlandse gebruikers van het IE-systeem. De in het
Actieplan beschreven initiatieven maken duidelijk wat er de komende
jaren op de Europese IE agenda zal staan, en zullen daarmee ook in
belangrijke mate de Nederlandse IE-beleidsagenda bepalen.
I. Betere bescherming van IE
Eengemaakt Octrooigerecht/unitair octrooisysteem
Het kabinet onderstreept het belang van een spoedige realisatie van het
unitair octrooisysteem zodat dit na jaren vertraging alsnog van start kan.
Zodra het ratificatieproces is afgerond, zal het kabinet zich inspannen om
in nauwe samenwerking met andere lidstaten het Eengemaakt Octrooigerecht operationeel te krijgen. Hierdoor kan worden geprofiteerd van de
voordelen van dit systeem: met één registratie octrooibescherming in
bijna alle EU-lidstaten, minder administratieve verplichtingen en
vertaalkosten, geschilbeslechting met werking in vrijwel de gehele EU en
meer rechtseenheid en rechtszekerheid.

6

Kamerstuk 30 635, nr. 7.
Een kwaliteitslabel dat wordt toegekend aan bedrijven die een waardevol verzoek hebben
ingediend voor financiering via het EU Horizon programma, dat niet kon worden gehonoreerd
vanwege een gebrek aan middelen.
8
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?qid=1590404602495&uri=CELEX:52020DC0381.
9
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1596443911913&uri=CELEX:52019DC0640#document2.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

4

Aanvullende beschermingscertificaten (hierna: ABC)
De Commissie stelt vast dat het ABC-systeem belangrijk is voor innovatie
en de beschikbaarheid van nieuwe geneesmiddelen en gewasbeschermingsmiddelen omdat het bedrijven in staat stelt hun R&D-investeringen
terug te verdienen.10 Het systeem heeft echter ook te lijden onder
versnipperde toepassing in de lidstaten. Daarom wordt de mogelijkheid
tot invoering van een centraal toekenningsmechanisme en/of unitaire
ABC’s onderzocht. Het kabinet is niet principieel tegen centralisering,
maar is wel waakzaam voor te haastige invoering. Te allen tijde dient een
kwalitatief goed toetsingssysteem, zoals Nederland dat kent, behouden te
blijven. Vertraging in de beschikbaarheid van generieke geneesmiddelen
is enerzijds een verwacht en getolereerd effect van ABC’s om innovatie te
bevorderen, maar heeft ook effect op de kosten van medicijnen.
EU-wetgeving voor modelbescherming
Het kabinet verwelkomt het voorstel van de Commissie om de modelrechtregelgeving te moderniseren en daarbij de beschermingsomvang,
weergavevereisten en belangrijke modelrechtelijke definities te verduidelijken en in lijn te brengen met nieuwe technologische ontwikkelingen,
zoals 3D-printen. Het vergroten van de bekendheid van het modelrecht en
het toegankelijker maken voor het mkb zijn tevens belangrijke doelen die
het kabinet ondersteunt. Daarnaast is het kabinet voorstander van het
harmoniseren van de regelgeving omtrent vervangingsonderdelen,
aangezien de interne markt op dit gebied momenteel gefragmenteerd is.
Het kabinet wil er wel alert op zijn dat bij de verdere harmonisering van
het Gemeenschapsmodelrecht (bescherming in alle EU-lidstaten) en de
nationale/regionale regelgeving (bescherming in de Benelux) een balans
wordt gevonden tussen toegankelijkheid en toegevoegde waarde voor de
aanvragers en uitvoerbaarheid voor het Benelux-Bureau voor de
Intellectuele Eigendom, zodat het Benelux systeem een goede en
betaalbare optie blijft voor het mkb naast het Gemeenschapsmodelrecht.
Geografische-aanduidingen
Op basis van de lopende evaluatie11 zal de Commissie onderzoeken op
welke manier geografische aanduidingen voor landbouwproducten
versterkt, gemoderniseerd, gestroomlijnd en beter gehandhaafd kunnen
worden, en waar nodig specifieke duurzaamheidscriteria erin opnemen.12
Het kabinet steunt deze evaluatie en het onderzoeken van mogelijkheden
ter versterking van het systeem. Als onderdeel van de evaluatie zal de
Commissie ook kijken naar de bescherming van niet-agrarische geografische aanduidingen. Het kabinet is er momenteel geen voorstander van
om niet-agrarische producten als geografische aanduidingen te
beschermen. Omdat deze vaak al via het merkenrecht kunnen worden
beschermd wil het kabinet graag eerst een grondig impact assessment
van de verwachte kosten, voordelen en de meerwaarde van bescherming
van niet-agrarische geografische aanduidingen door middel van een
nieuw op te zetten systeem ten opzichte van bescherming via het al
bestaande merkenrechtsysteem. De Nederlandse positie zal daarna nader
worden bepaald.

10

Evaluation of the EU Supplementary Protection Certificate system, SWD(2020) 292.
https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/2029-Evaluation-ofGeographical-Indications-and-Traditional-Specialities-Guaranteed-protected-in-the-EU.
12
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?qid=1590404602495&uri=CELEX:52020DC0381.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

5

Communautair kwekersrecht
Het kabinet ondersteunt de door de Commissie voorgestelde evaluatie
van de Kwekersrechtverordening. De bestaande aanbevelingen (o.a. op
het gebied van geoogst materiaal en gespecialiseerde rechtbanken) van
de in 2011 door de Commissie uitgevoerde evaluatie van de Kwekersrechtverordening moeten daarbij worden meegenomen.
AI-technologieën
Het kabinet volgt het standpunt van de Commissie dat de digitale
revolutie dwingt tot bezinning op de vraag hoe en wat er moet worden
beschermd. De snelle ontwikkeling van AI roept met betrekking tot het
IE-stelsel vragen (en mogelijk ook onzekerheden) op over IE-bescherming
voor AI zelf en voor creaties die door of met behulp van AI zijn ontwikkeld.
Vooralsnog deelt het kabinet de mening van de Commissie dat
AI-systemen niet als auteurs of uitvinders moeten worden behandeld en
zal input leveren in het vervolgproces.
Auteursrecht
Het kabinet heeft de richtlijn auteursrecht in de digitale markt al omgezet.
De wet treedt op 6 juni 2021 in werking. De richtsnoeren die de
Commissie voor de toepassing van artikel 17 van de richtlijn binnenkort
zal uitvaardigen kunnen zo nodig in een algemene maatregel van bestuur
worden verwerkt. De wet bevat de daarvoor noodzakelijke grondslag.
Verder kijkt het kabinet met belangstelling uit naar de aangekondigde
verslagen over de richtlijnen inzake beschermingsduur, leesgehandicapten en collectief beheer en de verordening inzake portabiliteit en zal de
daarvoor benodigde inbreng leveren.
II. Stimulering van het doeltreffende gebruik en de doeltreffende inzet van
IE, voornamelijk door het mkb
Het kabinet onderschrijft de initiatieven van de Commissie om het
doeltreffend gebruik en de doeltreffende inzet van IE door het mkb te
stimuleren en staat positief tegenover IE-vouchers voor het mkb, omdat
deze de drempel voor merk-/modelregistratie verlagen en het IE-systeem
toegankelijker maken. Octrooicentrum Nederland, onderdeel van RVO, is
voornemens om in 2021 met het in het IE-Actieplan aangekondigde
project inzake IE adviesverlening in het kader van het Horizon Europe
programma mee te doen.
Het kabinet steunt verder het voorstel om stappen te ondernemen om
ervoor te zorgen dat door de EU gefinancierde IE eerlijk en doeltreffend
wordt gebruikt. Dit sluit aan bij de nationale uitgangspunten en de toolkit
voor maatschappelijk verantwoordelijk licentiëren13, die het kabinet onder
de aandacht van de Europese Commissie, EU-lidstaten en belanghebbenden zal brengen. Het kabinet is verder positief over de samenhang met
de Mededeling voor een vernieuwde Europese Onderzoeksruimte (ERA)
voor onderzoek en innovatie.14 IE is een belangrijk instrument voor het
omzetten van excellent onderzoek in disruptieve innovaties en toepassingen voor maatschappelijke vraagstukken.

13
14

Kamerstuk 29 477, nr. 689.
COM(2020)628.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

6

III. Betere toegang tot en uitwisseling van door IE beschermde activa
Kritische IE en dwanglicenties
Het kabinet deelt de vaststelling van de Commissie dat het IE-systeem, als
stimulans om te investeren en te innoveren, in de COVID-19 crisis zijn
waarde heeft bewezen. Met betrekking tot eenvoudige toegang tot IE voor
technologieën voor de bestrijding van COVID-19 steunt het kabinet het
voornemen van de Commissie om vrijwillige pooling en licentieverlening
te stimuleren in overeenstemming met de resolutie van de Wereldgezondheidsorganisatie. Wat betreft de inzet van dwanglicenties is het kabinet,
net als de Commissie, van mening dat dit middel alleen in laatste instantie
en bij wijze van vangnet kan worden gebruikt. De Nederlandse Rijksoctrooiwet omvat al effectieve en snelle manieren om dwanglicenties in te
zetten. Een dwanglicentie komt pas in beeld als de octrooihouder niet
bereid is de licentie onder redelijke voorwaarden vrijwillig te verlenen,
andere instrumenten niet helpen, inzet van de dwanglicentie proportioneel is richting octrooihouder en daadwerkelijk kan leiden tot beschikbaarheid van de geoctrooieerde techniek. Naast een licentie is bovendien
vaak kennis (know how) nodig. Dit kan niet worden afgedwongen.
Overleg, samenwerking en vrijwillige licentiëring is daarom effectiever. In
het kader van de huidige Covid-19 situatie vindt het kabinet het van
belang dat goed gekeken wordt naar mogelijke knelpunten die opschaling
van productie en betaalbaarheid van COVID-19 producten kunnen
belemmeren. Ook steunt het kabinet het voornemen van de Commissie
voor intensievere coördinatie, waaronder een systeem voor het coördineren van dwanglicenties, zodat verstorende effecten ten aanzien van
innovaties en het handelsverkeer kunnen worden voorkomen.
Auteursrecht
De Commissie wijst er volgens het kabinet terecht op dat het gebruik van
hoogwaardige metadata en nieuwe technologieën zoals blockchain
kunnen bijdragen aan meer transparantie en een beter gegevensbeheer
van rechten. Het kabinet is dan ook verheugd dat de Commissie een
onderzoek start naar het auteursrecht en nieuwe technologieën en
daarnaast samen met belanghebbenden werkt aan het realiseren van een
goed functionerende «infrastructuur voor auteursrechten».
Standaard-essentiële octrooien
In het IE-Actieplan overweegt de Commissie, voortbouwend op de aanpak
uit mededeling 2017-71215, hervormingen om het kader voor het
aanvragen, verlenen en handhaven van SEP’s verder te verduidelijken en
verbeteren. Om winst te behalen bij de transparantie en voorspelbaarheid
rond de verlening van SEP-licenties wordt gedacht aan een onafhankelijk
systeem voor essentialiteitscontroles door derden. Het kabinet onderschrijft het belang van een duidelijk kader voor SEP’s. Discussies over de
interpretatie van FRAND-beginselen16 leiden nu vaak tot juridische
geschillen. Voor met name het mkb en startups kan dit een afschrikwekkende werking hebben op het aangaan van licentieonderhandelingen en
daardoor een remmend effect op de implementatie van gestandaardiseerde technologie in nieuwe producten en/of diensten. Tegelijkertijd
moet het belang van de SEP-houder om effectief op te kunnen treden, als
de beschermde technologie wordt gebruikt zonder dat FRANDvoorwaarden overeengekomen zijn, niet uit het oog verloren worden.
15
16

Mededeling Inzake de EU benadering van essentiële octrooien (2017)712.
Een licentie op eerlijke, redelijke en niet-discriminerende voorwaarden (aangeduid als
FRAND-beginselen: fair, reasonable and non-discriminatory).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

7

Toegankelijke geschilbeslechting voor alle marktpartijen kan een
belangrijke rol vervullen om het SEP-kader te verduidelijken en het
systeem transparanter te maken.
Gegevensuitwisseling bevorderen
Het kabinet volgt de Commissie dat een robuust kader nodig is zodat
bedrijven gegevens kunnen genereren, inzien, delen en gebruiken.
Sommige data zijn ook beschermd door IE-rechten of als bedrijfsgeheim.
De Commissie geeft in het IE-Actieplan aan de toegang tot en de
uitwisseling van gegevens te willen stimuleren door een aantal
bepalingen uit de richtlijn inzake bedrijfsgeheimen te verduidelijken. Het
kabinet staat hier positief tegenover. Ook wil de Commissie de databankenrichtlijn herzien. Het kabinet wacht de plannen hiervoor af alvorens
een standpunt te bepalen. Voor een positieve grondhouding is het van
belang dat het juiste evenwicht wordt gevonden tussen de belangen die
worden gediend met de bescherming van databanken enerzijds en het
gebruik van databanken anderzijds.
IV. De strijd tegen inbreuken op IE-rechten
Het kabinet is van mening dat doeltreffende en evenredige maatregelen
nodig zijn tegen illegale (online) activiteiten, waaronder de verspreiding
van nagemaakte goederen. Met de Commissie is het kabinet van mening
dat doeltreffende handhaving een onderdeel vormt van een goed
functionerend stelsel voor IE. Ten aanzien van de strijd tegen illegale of
nagemaakte goederen deelt het kabinet de opvatting van de Commissie
dat autoriteiten moeten kunnen beschikken over voldoende instrumenten
ten behoeve van opsporing, onderzoek en snelle uitwisseling van
informatie en dat onderlinge samenwerking essentieel is. Het kabinet is
vooralsnog geen voorstander van de door de Commissie voorgestelde
verbreding van het mandaat van OLAF, dat gekoppeld is aan de
bescherming van de financiële belangen van de EU. Het kabinet steunt de
door de Commissie voorgestelde beleidsmaatregel om de inspanningen
ten aanzien van de bestrijding van namaak en piraterij van producten te
intensiveren door de samenwerking tussen alle betrokken spelers
(rechthebbenden, leveranciers, diverse groepen tussenliggende partijen
en openbare handhavingsinstanties) te verbeteren.
V. Gelijk speelveld op mondiaal niveau
In het IE-Actieplan roept de Commissie de lidstaten op om ten volle
gebruik te maken van hun screeningmechanismen voor buitenlandse
directe investeringen en, indien nog niet aanwezig, om een effectief
screeningmechanisme in te richten. Het kabinet geeft hier (al) gehoor aan
en heeft, naast de albeschikbare sectorale investeringstoetsen, een
aanvullende sectorale toets in voorbereiding. Daarnaast werkt het kabinet
aan een brede investeringstoets om risico’s voor de nationale veiligheid te
minimaliseren. Deze brede investeringstoets ziet naar verwachting op o.a.
investeringen, fusies en overnames in bepaalde vitale sectoren en bij
bedrijven die beschikken over sensitieve technologie.
Het kabinet steunt daarnaast het streven van de Commissie om in
Europese handelsakkoorden een ambitieus hoofdstuk over IE op te
nemen, maar benadrukt dat bij handelsakkoorden met derde landen
rekening moet worden gehouden met het ontwikkelingsniveau van de
betrokken landen. Landen zijn nu eenmaal verschillend en er is geen
one-size-fits-all benadering. Het kabinet is voorstander van informeren
(via IE-helpdesks), dialogen, samenwerking in internationale gremia en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

8

het bieden van technische bijstand, en steunt dan ook de initiatieven van
de Commissie op deze gebieden.
Voor wat betreft het auteursrecht geeft de Commissie aan toe te werken
naar de ratificatie van het Verdrag van Beijing van de WIPO17 door de EU
(dat in 2013 is ondertekend door de EU), dat internationale bescherming
aan audiovisuele uitvoeringen verleent. Het kabinet verwelkomt dit, maar
in het licht van het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie in
zaak C-265/1918 is het wel belangrijk dat het leerstuk van de nationale
behandeling op grond waarvan de bescherming van rechthebbenden die
onderdanen zijn van niet EU-landen, niet verder reikt dan tot hetgeen in
het verdrag is afgesproken. Dit moet op Unieniveau zo spoedig mogelijk
worden gereguleerd omdat volgens het Hof de Unie daartoe bij uitsluiting
bevoegd is. Het kabinet zal in de EU op regulering van nationale behandeling aandringen.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De eerste reacties van lidstaten op het IE-Actieplan zijn overwegend
positief, waarbij vooral het hoge ambitieniveau van het plan wordt
geprezen. Wat betreft de EU-wetgeving voor modelbescherming staat een
aantal lidstaten kritisch tegenover de harmonisatie van de regelgeving
omtrent vervangingsonderdelen.
Daarnaast is een minderheid van (noordelijke) lidstaten niet overtuigd van
de noodzaak van de introductie van een specifiek beschermingssysteem
voor niet-agrarische GI’s omdat deze al via het merkenrecht kunnen
worden beschermd. Nederland schaart zich vooralsnog achter deze
lidstaten.
Op het terrein van SEP’s deelt het merendeel van de lidstaten de visie dat
(onderhandelingen over) SEP-licenties voornamelijk een marktaangelegenheid zijn. Het stimuleren van sectorale initiatieven met het oog op
verbetering van de transparantie en voorspelbaarheid rond de verlening
van SEP-licenties past in die gedachte. Of hervormingen in de vorm van
regelgeving ter verduidelijking van het SEP-kader op breed draagvlak
kunnen rekening valt nog te bezien.
Het standpunt van het Europees Parlement ten aanzien van het
IE-Actieplan is nog niet bekend.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid voor
de mededeling is positief. Op het terrein van de interne markt, waar ook IE
onder valt en waarop de mededeling ziet, heeft de EU een gedeelde
bevoegdheid met de lidstaten (art. 4, lid 2, sub a VWEU).
b) Subsidiariteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de subsidiariteit van
deze mededeling is positief. Door actie te ondernemen op EU-niveau kan
effectiever worden opgetreden voor het realiseren van een gecoördineerde en doeltreffende aanpak op het gebied van IE-bescherming en
handhaving. Daarnaast wordt in het IE-Actieplan het bestaande kader op
17
18

Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom.
HvJ 8 september 2020 (RAAP), C-265/19, ECLI:EU:C:2020:677.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

9

Europees niveau verder uitgewerkt waardoor de huidige versnippering
van bepaalde IE-activiteiten en -regelgeving, zowel op nationaal als
EU-niveau, wordt teruggedrongen. Deze maatregelen kunnen niet met
dezelfde effectiviteit op lidstaatniveau worden ontplooid.
c) Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit
voor deze mededeling is positief. In de mededeling geeft de Commissie
aan over welke IE-onderwerpen zij maatregelen (wetgevingsvoorstellen
en andere beleidsinitiatieven) zal ontwikkelen, om zo IE op verantwoorde
wijze optimaal te benutten. De maatregelen zoals opgesomd in de vijf
aandachtgebieden, staan naar het oordeel van het kabinet in een
evenredige verhouding tot het nagestreefde doel. Een toegankelijk,
doeltreffend en betaalbaar systeem van IE-rechten biedt gelijke kansen
aan alle gebruikers hiervan in de EU. De voorgestelde maatregelen zijn
geschikt om de beoogde doelstellingen te bereiken en gaan niet verder
dan noodzakelijk.
d) Financiële gevolgen
Gezien de aard van deze mededeling heeft deze geen directe financiële
consequenties. Voor zover er toch financiële consequenties zouden zijn, is
het kabinet van mening dat eventueel benodigde EU-middelen gevonden
dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van
de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting. Eventuele budgettaire gevolgen voor
Nederland worden ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
Toekomstige voorstellen die zullen voortvloeien uit deze mededelingen
zullen door het kabinet worden beoordeeld op financiële implicaties voor
de EU-begroting, de rijksoverheid en medeoverheden, alsmede administratieve en financiële gevolgen voor bedrijfsleven en burger.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
De in de mededeling vervatte initiatieven betreffen grotendeels alleen
initiatieven op EU-niveau. Het wordt niet verwacht dat deze voor
Nederland en Nederlandse ondernemers leiden tot extra regeldruk of tot
een verhoging van de administratieve lasten. Enkele initiatieven zijn juist
expliciet gericht op het verminderen van regeldruk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3017

10