Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

26 991

Voedselveiligheid

Nr. 397

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 6 februari 2014
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben enkele
fracties behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen aan de Staatssecretaris van Economische Zaken over de brief van 27 januari 2014 inzake
het Kwaliteitssysteem Quality systems Livestock Logistics (QLL-systeem)
(Kamerstuk 26 991, nr. 393).
De op 30 januari 2014 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de
door de Staatssecretaris bij brief van 4 februari 2014 toegezonden
antwoorden hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Hamer
Adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Van Bree

kst-26991-397
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

1

Vragen en antwoorden
Vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie zijn verbaasd omdat er voor volgende week
nog een overleg gepland stond tussen de sector en het Ministerie over de
voortgang rond de kwaliteitsbewaking binnen QLL in verband met het
debat in de Tweede Kamer van 6 februari. De verwachting was dat de
Staatssecretaris pas volgende week een besluit zou nemen. Deelt de
Staatssecretaris de opvatting van de VVD-fractie dat dit een bijzondere
gang van zaken is aangezien de sector plannen heeft gemaakt om de
kwaliteit van QLL beter te borgen en in de veronderstelling was dat deze
plannen eerst besproken zouden worden in het genoemde overleg? Zo
nee, kan de Staatssecretaris aangeven waarom zij eerst het besluit heeft
genomen alvorens het betreffende overleg af te wachten? Kan de
Staatssecretaris voorts aangeven wat volgens haar de insteek van overleg
zou zijn en of dit ook duidelijk richting de sector is gecommuniceerd?
In de brief aan uw Kamer heb ik mijn voorgenomen besluit toegelicht. De
bevindingen met betrekking tot het eind 2013 door de NVWA uitgevoerde
onderzoek naar het functioneren van QLL zijn op 7 januari door de NVWA
met QLL besproken. Hiermee heeft QLL de gelegenheid gekregen om op
de bevindingen uit de audit te reageren. Naar aanleiding van de resultaten
van dit onderzoek heb ik vervolgens mijn voornemen tot intrekking van de
toezichtmodaliteiten per 1 maart 2014 aan uw kamer kenbaar gemaakt.
Tegelijkertijd is het bestuur van QLL hiervan op de hoogte gesteld. Op
4 februari a.s. vindt op verzoek van het bestuur van QLL een gesprek
plaats op ambtelijk niveau met het Ministerie. Het bestuur van QLL heeft
daarbij aangegeven de brief toe te willen lichten die zij op 21 januari jl.
heeft verzonden met de reactie op de NVWA rapportage QLL. Het is niet
aan de orde geweest om mijn voornemen met het bestuur van QLL te
bespreken voorafgaande aan het informeren van uw Kamer hierover.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de NVWA een audit heeft gedaan
naar het functioneren van QLL naar aanleiding van een in het najaar 2013
uitgevoerd onderzoek. Het beeld uit het onderzoek is in grote lijnen gelijk
aan dat van het vorige onderzoek van januari 2013. Er zijn veel administratieve fouten en overtredingen met potentieel risico voor dierenwelzijn en
diergezondheid, maar er zijn weinig overtredingen, waarbij het dierenwelzijn en de diergezondheid daadwerkelijk zijn geschaad. De leden van
de VVD-fractie zijn van mening dat de Staatssecretaris in dit geval wel erg
voorbarig heeft gehandeld, aangezien er voornamelijk sprake is van
administratieve fouten en het dierenwelzijn en de diergezondheid
nauwelijks in gevaar zijn gekomen. Daarnaast heeft de sector recent een
flink aantal aanscherpingen doorgevoerd om alsnog te kunnen voldoen
aan de voorwaarden, die de NVWA stelt aan QLL. De toegepaste verbeteringen in de controle en borging zijn te vers om daar nu al zichtbaar
rendement van te constateren. De leden van de VVD-fractie willen de
Staatssecretaris oproepen om af te zien van haar besluit en eerst met QLL
strikte maar haalbare en tijdgebonden afspraken te maken om
gezamenlijk tot verbeteringen in de controle en borging te komen en op
basis daarvan de huidige modaliteiten vooralsnog voort te laten bestaan.
Mijn voorgangers en ik hebben meermaals geconstateerd dat er tekortkomingen zijn in het systeem. Hierover is in de afgelopen jaren met het
bestuur van QLL en de Tweede Kamer meerdere malen gesproken. Door
de sector zijn daarbij verbeterplannen aangekondigd die in de praktijk niet
of onvoldoende zijn uitgevoerd.
In mijn brief aan uw Kamer van 23 juni 2013 (Kamerstuk 26 991, nr. 363)
heb ik aangegeven de aan kwaliteitssysteem QLL toegekende toezichts-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

2

modaliteiten per 1 januari 2014 in te trekken en dit besluit alleen te
heroverwegen indien alle geconstateerde gebreken zouden zijn
opgeheven en het verbeterplan volledig zou zijn uitgevoerd. De audit van
de NVWA die ik heb meegestuurd met mijn brief van 27 januari jl. toont
aan dat dit onvoldoende is gebeurd.
De leden van de VVD-fractie lezen dat vooral het keuren van varkenstransporten aan de klep van de vrachtwagen in plaats van in de stal invloed
heeft op de hoeveelheid werk, die door de NVWA moet worden verricht.
De leden van de VVD-fractie vinden dat de Staatssecretaris de situatie
eenzijdig belicht in haar brief. De gevolgen van het overstappen van
stalkeuring naar klepkeuring zijn niet alleen voor de overheid fors, maar
zeker ook voor de (primaire) sector. De economische consequenties, zowel
indirect als direct, zullen zeer hoog uitvallen. Vanuit de sector horen wij
dat de klepkeuring minstens vier miljoen euro extra kost ten opzichte van
de stalkeuring op jaarbasis. Ook zullen hogere kosten voor het transport
en logistiek ontstaan door de wachttijden op het varkensbedrijf voor en
tijdens het laden. Vanwege de kostenstijging van de exportkeuring en de
beperking in de flexibiliteit ontstaat een concurrentienadeel in de
internationale handel. Daarnaast komt het logistieke proces onder druk te
staan door de langere keuringstijd. Verder is de beschikbaarheid van
dierenartsen beperkt. De keuringen kunnen alleen plaatsvinden tussen
07.00 uur en 18.00 uur. Dit leidt tot een onbalans in de vraag van de sector
en de beschikbaarheid van keuringsdierenartsen. Tot slot zal het dierenwelzijn worden aangetast. Ten eerste, omdat klepkeuring een langere
laadtijd op de boerderij betekent, omdat de dierenarts de dieren moet zien
tijdens het laden op de klep. Wachten vertraagt het laden en dit kan bij de
dieren veel stress opleveren. Tegelijkertijd zal de transporteur het laden
snel willen uitvoeren vanwege de zeer hoge keuringskosten (verdubbeling
ten opzichte van stalkeuring) en haast geeft stress bij dieren. Ten tweede,
zullen de wachttijden langer worden bij de slachterij, vanwege de
piekaanvoer van varkens en dus minder spreiding over de dag. De leden
van de VVD-fractie willen van de Staatssecretaris weten of zij bij het
nemen van haar besluit rekening heeft gehouden met al deze aspecten?
Kan de Staatssecretaris aangeven of zij zich herkent in de geschetste
gevolgen? Zo nee, kan zij dan aangeven wat volgens haar de gevolgen
zijn voor de sector?
Ik ben mij bewust van het feit dat het intrekken van de aan kwaliteitssysteem QLL toegekende toezichtsmodaliteiten consequenties heeft voor
zowel de sector als de NVWA. Intrekking zal tot gevolg hebben dat de
NVWA de klepkeuring zal gaan verrichten. De kosten hiervan komen ten
laste van het bedrijfsleven. De NVWA zal zoveel als mogelijk de
knelpunten die kunnen ontstaan in de dienstverlening proberen te
beperken. Nederland is een belangrijk exporteur van hoogwaardige
landbouwproducten en heeft intensieve handelscontacten. Uitbraken van
dierziekten en voedselfraudeaffaires hebben aangetoond dat het
noodzakelijk is om enerzijds beter te beschermen tegen insleep van
ziektes en anderzijds voldoende garanties te kunnen bieden ten aanzien
van de door ons geëxporteerde producten.
In het verleden zijn faciliteiten zoals stalkeuring toegestaan op
voorwaarde dat de extra garanties die door QLL werden geboden ook in
de praktijk tot uitdrukking komen. Naar aanleiding van de audit van de
NVWA heb ik moeten constateren dat dit niet het geval is.
De leden van de VVD-fractie zijn zeer bezorgd over de toenemende
regelgeving die momenteel wordt uitgestrooid boven de (intensieve)
veehouderij. Naast het intrekken van QLL, ziet de sector zich geconfronteerd met het handhaven van de vierdageneis, behoud van dierrechten,
verbod op ingrepen en de kostenverhoging vanuit Rendac. De leden van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

3

de VVD-fractie vragen zich oprecht af welk doel de Staatssecretaris heeft
met deze regelgeving. Het doel wat de Staatssecretaris voor ogen heeft,
verduurzamen van de keten, wordt op deze manier in elk geval niet bereikt
aangezien door de toenemende regeldruk ondernemers niet meer in staat
zullen zijn om te investeren in verduurzamingsmaatregelen. Deelt de
Staatssecretaris deze opvatting? Zo ja, is zij bereid om opnieuw naar de
effectiviteit van de genoemde regels te kijken en eventueel regels te
schrappen als blijkt dat zij het beoogde effect sorteren?
Ik heb grote waardering voor de stappen die de sector in de afgelopen
periode heeft gezet in het kader van verduurzaming. Bedrijven ontwikkelen in ketenverband in toenemende mate marktconcepten waarbij extra
stappen worden gezet die verder gaan de wettelijke eisen. Ik verwijs
hierbij onder andere naar de Verklaring van Dalfsen waarbij de ambitie is
geformuleerd om op termijn te stoppen met het couperen van varkensstaarten. Deze verdere verduurzaming draagt bij aan het maatschappelijk
draagvlak van de veehouderij. Mijn beleid is gericht op versterking van de
concurrentiepositie van de agrarische sector, door middelen van innovatie
en verduurzaming. Conform het Regeerakkoord omarmt het kabinet de
aanpak van het bedrijfsleven in de Commissie Van Doorn en het Verbond
van Den Bosch waarmee de noodzakelijke transitie op een integrale wijze
wordt vorm gegeven.
Ten aanzien van de wet- en regelgeving is er sprake van een vergaande
harmonisatie op Europees niveau. Bij de nationale invulling vormen
vereenvoudiging van regelgeving, vermindering van administratieve
lasten en terughoudend met de introductie van nationale koppen het
uitgangspunt. Zoals eerder aangegeven in mijn beantwoording van de
vragen van de leden Lodders, Bosman, De Liefde en Heerema (vergaderjaar 2013–2014, aanhangselnummer 442, d.d. 6 november 2013) weeg
ik per geval af of een nationale kop gewenst, haalbaar en effectief is. Over
de vermindering van de administratieve lasten heb ik uw Kamer geïnformeerd in de beantwoording schriftelijke vragen begroting Economische
Zaken, onderdeel landbouw en natuur (Kamerstuk 33 750 XIII, nr. 9, d.d.
7 november 2013).
De leden van de VVD-fractie verwijzen specifiek naar de vierdageneis, het
behoud van dierrechten, het verbod op ingrepen en de verhoging van
Rendac.
Ten aanzien van groepshuisvesting zeugen is in 1998 groepshuisvesting
voor drachtige zeugen 4 dagen na dekken verplicht gesteld bij ver- of
nieuwbouw en uiterlijk per 2008 voor alle zeugenbedrijven. In 2003 is deze
eis van groepshuisvesting door de Europese Commissie overgenomen
met een overgangstermijn van 10 jaar (dus uiterlijk per 1 januari 2013) en
maximaal 4 weken na dekken. Het toenmalige kabinet heeft besloten de
overgangstermijn van de Europese Commissie over te nemen (van 2008
naar 2013) maar op verzoek van LTO vast te houden aan het nationale
introductiemoment van 4 dagen na dekken in de groep zo gauw een
bedrijf omschakelt naar groepshuisvesting. Dit om het leven van de zeug
in een individuele box zo kort mogelijk te laten zijn. Op 16 januari jl. heb ik
uw Kamer een afschrift gestuurd van mijn brief aan NVV en LTO over de
voortgang inzake het introductiemoment drachtige zeugen.
Met mijn brief van 12 december 2013 heb ik uw Kamer de kabinetsreactie
ten aanzien van de ex ante beleid evaluatie toekomstig mestbeleid
gestuurd. Het kabinet kiest er voor de extra waarborg om te voorkomen
dat de fosfaatproductie ongewenst kan toenemen als gevolg van
economische ontwikkeling en uitbreiding van de productiecapaciteit voor
de varkens- en pluimveehouderij, in het vullen door het stelsel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

4

dierrechten voorlopig te handhaven. PBL en WUR zien, vanuit het
economisch perspectief voor de komende jaren, voor deze sectoren geen
groeiperspectief. Deze sectoren zullen om die reden dan ook niet door
dierrechten worden bekneld. Groeiperspectief is er wel voor individuele
bedrijven. Deze kunnen uitbreiden maar de omvang van de totale varkensen pluimveeveestapel blijft gelijk. In 2016 vindt de volgende evaluatie van
de Meststoffenwet plaats. Dan kan opnieuw worden bezien of er
aanleiding is de voortzetting van dierrechten te heroverwegen. Als dat het
geval is, kunnen dierrechten voor één van beide of beide sectoren
vervallen met ingang van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn (vanaf
2018).
Net als de ketenpartijen verenigd in de Uitvoeringsagenda Duurzame
Veehouderij en de Visie Samenwerkende Varkensvleesketen zie ik het
verminderen van ingrepen als één van de graadmeters voor een
duurzame veehouderij. In systemen waar dieren voldoende afleiding en
ruimte hebben en hun natuurlijk gedrag kunnen uitoefenen, is er minder
noodzaak om ingrepen te verrichten.
Onder andere de varkenssector is al actief en heeft afspraken gemaakt
over vrijwel alle in die sectoren voorkomende ingrepen. Ik realiseer mij
dat dit geen gemakkelijke opgave is. In mijn beleidsbrief dierenwelzijn van
4 oktober 2013 heb ik aangegeven hoe ik op een verantwoorde wijze en in
overleg met de sector wil komen tot het zoveel mogelijk uitfaseren van
ingrepen.
Ten aanzien van de tarieven van Rendac zal ik uw Kamer op korte termijn
informeren.
De leden van de VVD-fractie vinden het een slechte ontwikkeling dat de
Staatssecretaris op tal van terreinen taken van private kwaliteitssystemen
overhevelt naar de overheid. De leden van de VVD-fractie zijn van mening
dat de beweging van de Staatssecretaris ingaat tegen de geest van het
regeerakkoord om als rijksoverheid goedkoper, flexibeler en efficiënter te
gaan werken, met minder bestuurlijke en ambtelijke drukte en regeldruk.
Ook is in het regeerakkoord afgesproken dat beleid en uitvoering worden
vereenvoudigd, toezichtstaken en adviesfuncties samengevoegd, taken
beëindigd of gedecentraliseerd naar andere overheden en de deregulering
met kracht voortgezet. Kan de Staatssecretaris toelichten hoe zij haar
besluit in relatie ziet ten opzichte van de afspraken in het regeerakkoord?
Toezicht en handhaving hebben als primair doel het bevorderen van de
naleving van wet- en regelgeving. Een van de uitgangspunten voor een
goede uitoefening van toezicht en handhaving is dat sprake moet zijn van
selectiviteit. Dit houdt in dat de overheid de juiste maatvoering kiest en de
beschikbare capaciteit zo effectief mogelijk inzet. Daarbij wordt waar
mogelijk aansluiting gezocht bij private vormen van controle in een sector
zoals kwaliteitssystemen en keurmerken. Een goede private controle kan
leiden tot een vermindering van het overheidstoezicht. Dit sluit aan bij het
regeerakkoord. Deze vermindering van het toezicht is mede afhankelijk
van de borging van de naleving van de wet- en regelgeving via private
kwaliteitssystemen. Ten aanzien van de toezichtsfaciliteiten QLL blijkt deze
borging onvoldoende. Het is tegen die achtergrond dat ik voornemens
ben om de toezichtfaciliteiten op basis van het kwaliteitssysteem QLL in te
trekken.
De leden van de VVD-fractie willen in dit kader opmerken dat NVV en LTO
momenteel een module IKB varkenstransport aan het voorbereiden zijn
waarbij controle en borging plaatsvindt in hun eigen private kwaliteitssysteem. Dit kwaliteitssysteem heeft aangetoond goed te functioneren op
het gebied van dierenwelzijn, huisvesting, diervoeder, transport, hygiëne,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

5

diergeneesmiddelen en administratie. Deze leden willen de Staatssecretaris dan ook vragen of zij de primaire de sector de kans en de tijd wil
geven om deze module verder te ontwikkelen zodat zij de taken van QLL
deels kunnen overnemen en de privileges hiermee gehandhaafd kunnen
blijven zodat de sector niet wordt geconfronteerd met hele kosten als
gevolg van het besluit om QLL in te trekken?
Private kwaliteitssystemen hebben een toegevoegde waarde omdat zij de
deelnemende partijen bewuster maken van een eigen verantwoordelijkheid en het bieden van kwaliteit. Zoals ik heb aangegeven in mijn brief
van 27 januari jl. zal ik de komende periode bezien óf en zo ja, onder welke
voorwaarden er in de toekomst per sector mogelijkheden kunnen worden
geboden om faciliteiten opnieuw te verlenen waarbij wel de benodigde
garanties gegeven kunnen worden. Ik zal uw Kamer hierover voor het
zomerreces informeren.
Vragen van de leden van de PvdA fractie
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het wenselijk is dat de
overheid het toezicht op diertransporten zelf voor haar rekening neemt en
dit niet aan de sector overlaat. Dierenwelzijn bij het transport van dieren is
voor de leden van de PvdA-fractie belangrijk en kan door de overheid het
best worden gewaarborgd. Deze leden zijn benieuwd hoe de Staatssecretaris de komende periode zal bezien of en onder welke voorwaarden er in
de toekomst per sector mogelijkheden kunnen worden geboden om
faciliteiten opnieuw te verlenen aan de sector.
Ik verwijs hier naar mijn eerder gegeven antwoord op een soortgelijke
vraag van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de PvdA-fractie zijn bezorgd over de mogelijke toename van
het illegaal verzamelen van schapen en illegale transporten van varkens
en zijn benieuwd of de Staatssecretaris de mening deelt dat hier hard
tegen moet worden opgetreden. De leden van de PvdA-fractie steunen het
dat de kosten voor de extra inzet van personeel van de NVWA bij de
bedrijven in rekening worden gebracht.
Ik deel deze mening en heb de NVWA gevraagd om via herprioritering
capaciteit voor handhaving en toezicht in te zetten om illegaliteit te
minimaliseren. Daar waar overtredingen worden geconstateerd, zal direct
handhavend opgetreden worden.
Vragen van de leden van de SP
De leden van de SP-fractie hechten groot belang aan de klepkeuringen.
Nadeel van stalkeuringen is immers per definitie dat niet te controleren is
of het de gekeurde dieren zijn die ingeladen worden of andere dieren. Wat
is de visie hierop van de Staatssecretaris? Hoeveel gevallen van
klepkeuring en hoeveel gevallen van stalkeuring zijn er nu, en hoe gaat dit
veranderen na de intrekking van de QLL erkenning? Hoeveel van de dieren
(absoluut en procentueel) zullen, door gebrek aan capaciteit bij de NVWA
na intrekking van QLL, niet via de klepkeuring gekeurd worden
(ge-klepkeurd)? Welke kosten worden gemaakt door de extra keuringen
door intrekking van de QLL erkenning en welk deel daarvan wordt
doorberekend aan welk deel van het bedrijfsleven?
Bij onvoldoende borging van een kwaliteitssysteem is niet met zekerheid
te stellen is of de dieren die worden ingeladen ook de dieren betreffen die
zijn gekeurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

6

In 2013 hebben er ruim 38.000 varkensexporten plaatsgevonden. Hiervan
bestond circa 90% uit keuringen op de boerderij en 10% uit keuringen bij
verzamelcentra. Bij de keuringen op de boerderij was 88% een stalkeuring
(met of zonder wagen). Bij de keuring op verzamelcentra was het
percentage stalkeuring vrijwel gelijk (89%).
Met mijn voorgenomen besluit worden alle varkens vanaf 1 maart 2014
weer aan de klep gekeurd door de NVWA. Een stalkeuring is niet meer aan
de orde. De keuring aan de klep van de vrachtwagen kost meer tijd en is
lastiger in te plannen voor de NVWA dan de stalkeuring. De NVWA zal
haar uiterste best doen de gevraagde dienstverlening te blijven verlenen
door alle dierenartsen, inclusief practitioners, zo optimaal mogelijk in te
zetten. Ook zullen er nieuwe dierenartsen opgeleid worden om aan de
vraag naar extra capaciteit te kunnen voldoen. Zoals ook aangegeven in
beantwoording van vragen van de leden van het CDA, zal de NVWA
tevens meewerken aan verzoeken voor een keuring om 6.00 uur in plaats
van 7.00 uur.
De kosten voor de inzet van personeel van de NVWA voor de keuring
zullen bij de bedrijven in rekening worden gebracht. Deze aanpak is in lijn
met de brief over de aanpassing in het retributiestelsel van de NVWA die
ik u op 19 december 2013 heb toegezonden. Tegelijkertijd bestaat er een
hoger risico op illegale transporten. Het beschikbaar stellen van toezichtsen handhavingscapaciteit van de NVWA om illegaliteit te minimaliseren is
niet retribueerbaar en komt ten laste van de overheid.
Mogen de leden van de SP fractie aannemen dat deze nieuwe dierenartsen niet extra zijn aangenomen en opgeleid om kort daarna weer te
worden ontslagen indien QLL de erkenning onverhoopt weer terugkrijgt?
Ja.
Kan de Staatssecretaris toezeggen dat zij niet over zal gaan tot het
opnieuw erkennen van QLL? De leden kijken uit naar de visie van de
Staatssecretaris op (het niet) privatiseren van het toezicht en de
monitoring van diergezondheid.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn antwoord op een
soortgelijke vraag van de leden van de VVD-fractie.
Klopt het dat deze extra dierenartsen niet zijn meegeteld met het recent
naar de Kamer gestuurde plan voor capaciteitsversterking van de NVWA?
Ja.
In hoeverre hebben inspecteurs van de NVWA toegang tot de GPS
gegevens van de veewagens? Hoe werkt dit precies? Is dit live te volgen
door de NVWA? Wordt er gewerkt met (online) camera toezicht en zo ja:
waar en hoe?
GPS is in de transportverordening uitsluitend voorgeschreven bij
veewagens die worden gebruikt voor transporten langer dan 8 uur. Een
tachograaf is altijd verplicht. Op basis van de teruggestuurde reisjournaals
worden door het Interventiebureau Dier (IBD) van de NVWA van 20% van
de lange afstandstransporten standaard de GPS gegevens opgevraagd en
bekeken. Ook als de invulling van een reisjournaal daartoe aanleiding
geeft worden de GPS gegevens opgevraagd van het betreffende
transport. NVWA inspecteurs onderweg of inspecteurs op slachthuizen
hebben op locatie slechts beperkt toegang tot deze gegevens. Via IBD
kunnen de gegevens wel volledig worden opgevraagd en beoordeeld. Een
veetransport is niet standaard live te volgen voor de NVWA. Enkele
transporteurs hebben die mogelijkheid wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

7

Tachograafgegevens bij korte transporten (korter dan 8 uur) worden ook
opgevraagd door IBD indien daartoe aanleiding is.
Cameratoezicht bevindt zich op dit moment in een experimentele fase en
wordt niet gebruikt als handhavinginstrument.
De leden van de SP fractie zijn tegen lange afstandstransport van dieren.
Kan de Staatssecretaris op overzichtelijke wijze de cijfers over het aantal
(absoluut en procentueel) lange afstandstransporten voor de afgelopen
jaren geven? Onderschrijft de Staatssecretaris dat langeafstandstransport
beëindigd dient te worden en onderschrijft ze dat dit zeker nooit onder
privaat toezicht mag vallen?
Op basis van de cijfers van de NVWA hebben er in 2012 8.666, in 2011
11.834 en in 2010 13.378 langeafstandstransporten (> 8 uur) plaatsgevonden (alle diersoorten, behalve pluimvee). Ten opzichte van alle
exporten die de NVWA certificeert is dit ongeveer 1/5e deel. Over 2013 zijn
nog geen totaalcijfers bekend. In de loop der jaren is het aantal exporten,
en procentueel het aantal lange transporten, afgenomen van 24% in 2010
tot 17% in 2012.
Het kabinet zet in op beperking van de langeafstandstransporten van
slachtvee. Ik verwijs u hiervoor naar mijn beleidsbrief dierenwelzijn van
4 oktober 2013 (Kamerstuk 28 286, nr. 651).
Langeafstandstransporten zijn niet per definitie uitgesloten van eventuele
kwaliteitssystemen met privaat toezicht, mits de borging van dierenwelzijn, diergezondheid en de garanties aan de lidstaten goed geborgd
zijn in het systeem.
Vragen van de leden van de CDA-fractie
Vooral de varkenshouderij en de pluimveehouderij zitten in zwaar weer.
Deze familieondernemingen hebben te maken met toenemende concurrentie, ook van buiten Europa. Ondertussen wordt hun concurrentiepositie
in Europa slechter, omdat in Nederland strengere eisen worden gesteld
dan in andere landen. De leden van de CDA-fractie constateren dat dit
VVD/PvdA-kabinet de zoveelste lastenverhoging voor de veehouderij
invoert. Verhoging van de assurantiebelasting, waterbelasting, voorgenomen verhoging van de NVWA-tarieven en behoud van productierechten
voor varkens en pluimvee om maar een aantal voorbeelden te noemen,
en nu het verhogen van de kosten om te exporteren.
In 2007 heeft de overheid het bedrijfsleven verzocht de kwaliteit in het
veetransport zelf te borgen. In april 2008 werd het kwaliteitssysteem
Dierwaardig vervoer ingevoerd. De Kamer heeft regelmatig over transport
van dieren gesproken. Op aandringen van de Kamer zijn vijf kwaliteitssystemen voor het verzamelen en vervoeren van dieren samengevoegd. Dat
resulteerde in juli 2011 in het kwaliteitssysteem QLL. Na het bestuderen
van de stukken concluderen de leden van de CDA-fractie dat er veel
verbeteringen, vooral in de laatste maanden, zijn doorgevoerd. De
Staatssecretaris concludeert ook «er zijn veel administratieve
fouten{.maar er zijn weinig overtredingen, waarbij het dierenwelzijn en de
diergezondheid daadwerkelijk zijn geschaad». De leden van de CDA fractie
vragen de Staatssecretaris om uitgebreid toe te lichten waarom zij op
basis van met name administratieve fouten besluit om de erkenning van
QLL per 1 maart 2014 geheel in te trekken? De NVWA is positief over de
aanscherpingen die door QLL zijn doorgevoerd kunnen we lezen in het
NVWA advies. Waarom zijn de verbeteringen die de NVWA constateert, de
weinige overtredingen ten aanzien van dierenwelzijn en hygiëne en de
voorgestelde verbetermaatregelen voor de Staatssecretaris geen
aanleiding om QLL de ruimte te geven om zich verder te ontwikkelen?
Gooit de Staatssecretaris hiermee niet het instrument overboord om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

8

bovenwettelijk zaken met de sector te regelen? En kan daarbij ook
aangegeven worden waarom de Staatssecretaris afwijkt van het advies
van de NVWA?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn antwoord op een
soortgelijke vraag van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de CDA fractie vragen de Staatssecretaris of zij zich
realiseert dat bij het vervallen van QLL er geen kwaliteitssysteem meer is
voor diertransport? Kan de Staatssecretaris de gevolgen hiervan
schetsten? Is de Staatssecretaris bereid om transporteurs waar geen
enkele overtreding is geconstateerd de eerder aan stichting QLL verleende
faciliteiten wel van toepassing te laten blijven zijn?
Is de Staatssecretaris bereid om de dierlijke sectoren de mogelijkheid te
bieden om diertransport in hun IKB systemen te implementeren en tot dat
geëffectueerd is de aan QLL verleende faciliteiten in stand te houden?
Zie mijn antwoord op soortgelijke vragen van de leden van de VVD-fractie.
Het laten voortbestaan van de faciliteiten aan transporteurs bij wie geen
enkele overtreding is geconstateerd is niet mogelijk. De faciliteiten zijn
toegekend aan de stichting QLL en niet aan individuele leden van QLL.
De Staatssecretaris constateert ook dat keuren van varkenstransporten
aan de klep van de vrachtwagen in plaats van in de stal invloed heeft op
de hoeveelheid werk die door de NVWA moet worden verricht. De leden
van de CDA fractie hebben begrepen dat de NVWA pas vanaf 7.00 uur
begint met exportcertificering. Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen
dat de dienstverlening van de NVWA correct en tijdig wordt uitgevoerd? Is
de Staatssecretaris bereid om praktiserende (praktijk)dierenartsen (extra)
in te zetten?
De keuring aan de klep van de vrachtwagen kost meer tijd en is lastiger in
te plannen voor de NVWA dan de stalkeuring. Dit zal aanzienlijk meer
capaciteit van de NVWA vergen. Ondanks dat de extra capaciteit aan
dierenartsen nu in opbouw is, zal het in dit jaar onvermijdelijk zijn dat op
piekmomenten niet alle aanvragen op het gevraagde tijdstip behandeld
kunnen worden. De NVWA zal haar uiterste best doen de gevraagde
dienstverlening te blijven verlenen door alle dierenartsen, inclusief
practitioners, zo optimaal mogelijk in te zetten. De NVWA werkt met eigen
dierenartsen en practitioners. Praktiserende praktijkdierenartsen kunnen
niet worden ingezet, omdat zij niet namens de overheid certificeringswerkzaamheden mogen en kunnen verrichten.
De NVWA start haar werkzaamheden om 7.00 uur. Maar aan verzoeken
voor een vroegere keuring vanaf 6.00 uur werkt de NVWA mee, mits er
aansluitend werk is voor de betreffende dierenarts. Er is dan wel een
toeslag «buiten openingstijden» verschuldigd.
De leden van de CDA fractie lezen in de NVWA rapportage dat de faciliteit
van de schapen verzamelslag goed functioneert en zou moeten blijven
bestaan. Op grond waarvan komt de Staatssecretaris dan toch tot het
voornemen om de tweede verzamelslag in te trekken? Is dit voornemen
niet nadelig voor deze positieve ontwikkeling mede gezien het belang van
een goede traceerbaarheid van schapen voor de gehele Nederlandse
veehouderij?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn antwoord op een
soortgelijke vraag van de leden van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

9

Vanuit de sector hebben de leden van de CDA fractie vernomen dat de
directe schade van het intrekken van de stalkeuring 4 miljoen euro per jaar
bedraagt. De indirecte schade is waarschijnlijk door het niet efficiënt in
kunnen zetten van het wagenpark nog veel groter. In hoeverre heeft de
Staatssecretaris het belang van de Nederlandse exportpositie in haar
afwegingen mee gewogen? Heeft de Staatssecretaris de schade voor de
Nederlandse economie berekend? Zo nee, waarom niet?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn antwoord op een
soortgelijke vraag van de leden van de VVD-fractie.
Tijdens het Algemeen Overleg over de Landbouw- en Visserijraad
16-17 december 2013 heeft de CDA fractie gevraagd of «Schengen voor
varkens» tot de mogelijkheden zou behoren. In de nieuwe
EU-gezondheidswet voor dieren zit namelijk de mogelijkheid dat landen
onderling afspraken maken over de keuring van dieren. De Staatssecretaris had in haar beantwoording een afwachtende houding. De leden van
de CDA fractie zouden graag vernemen van de Staatssecretaris of gezien
de huidige situatie een pilot op korte termijn met Duitsland tot de
mogelijkheden behoort?
Ik waardeer de inspanningen van de Europese Commissie om de
mogelijkheid te bieden om de certificeringseisen voor diertransporten, die
geen significant risico vormen voor de verspreiding van dierziekten, te
vereenvoudigen. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan het transport van
slachtdieren (laag risico) naar een slachthuis in een naburige lidstaat
(korte afstand).
De uitwerking moet echter wel met grote zorgvuldigheid plaatsvinden om
risico’s voor mens en dier tot een risico te beperken. Ik wil de Europese
Commissie daarom vragen naar de mogelijkheden om bepaalde lagere
regelgeving reeds in concept uit te werken, voordat de verordening wordt
vastgesteld, zodat de impact beter kan worden overzien. Ik ben dan graag
bereid om daar, bijvoorbeeld in de vorm van een pilot met naburige
lidstaten, in mee te denken of bij te dragen.
Vragen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie
De leden van de fractie van de PvdD waarderen dat de Staatssecretaris na
jaren van misstanden en ontoereikend toezicht een einde maakt aan de
erkenning van QLL. De leden hebben echter vernomen dat de Staatssecretaris alsnog bereid is om in de toekomst de sector opnieuw de
mogelijkheid te verlenen om dit soort faciliteiten te verlenen. De leden
vragen zich af wat de basis is van deze overweging, is de Staatssecretaris
niet voorbarig in haar uitspraken om dit vertrouwen toe te kennen aan de
sector? Heeft de Staatssecretaris hier een bepaald termijn aan verbonden?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn antwoord op een
soortgelijke vraag van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de fractie van de PvdD zijn verheugd dat de Staatssecretaris
besloten heeft om in plaats van de huidige stalkeuring, opnieuw de
klepkeuring voor varkens in te stellen. Echter, bij andere diersoorten doen
zich ook problemen voor als het gaat naleving van wet- en regelgeving
over dierenwelzijn en diergezondheid. De leden van de fractie van de
PvdD willen de Staatssecretaris eraan herinneren dat zij tijdens het VAO
Toezicht NVWA (nr. 2013D44539) de toezegging heeft gedaan dat zij bij de
mogelijke invoering van de klepcontroles naar meer diersoorten zou
kijken dan alleen naar varkens. Graag vernemen de leden van de fractie
van de PvdD van de Staatssecretaris of klepkeuringen ook worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

10

ingevoerd bij andere diersoorten. Zo ja, bij welke diersoorten zal de
klepkeuring nog meer van toepassing zijn? Zo nee, waarom niet?
Bij andere diersoorten zoals runderen, schapen en geiten en slachtpaarden vormen de klepcontroles reeds de standaard handelswijze. De
stalkeuring is hier binnen het kwaliteitssysteem QLL nooit ingevoerd.
Bij pluimvee (niet opgenomen binnen QLL) vindt wel stalkeuring plaats.
Pluimvee wordt altijd ’s nachts geladen, buiten de openingstijden NVWA.
Bij signalen van onvolkomenheden bij het laden worden extra controles
door de NVWA ingezet.
De leden van de fractie van de PvdD maken zich zorgen over de mogelijke
toename van het illegaal verzamelen van schapen en illegale transporten
van varkens. Deze overtredingen brengen risico’s met zich mee voor het
dierenwelzijn en mogelijke insleep en verspreiding van ziekten. Kan de
Staatssecretaris aangeven waarop zij deze mogelijke toename van illegale
overtredingen baseert en welke maatregelen zij gaat treffen om deze
toename van illegale overtredingen te voorkomen?
Bij schapen vindt een uitgebreide selectie plaats om de juiste exportwaardige partijen te verkrijgen. De mogelijkheid die het kwaliteitssysteem
QLL biedt tot het 2x verzamelen voldoet hiermee aan een grote behoefte
van de schapensector. Indien het 2x verzamelen en selecteren niet meer
op legale wijze kan gebeuren, zullen er mogelijk illegale handelsstromen
kunnen ontstaan om de juiste exportpartijen toch te verkrijgen.
In de varkenssector is er een risico dat wanneer de NVWA op piekmomenten niet de dienstverlening kan bieden die wordt gevraagd (niet op
het gevraagde tijdstip of zelfs niet op dag van keuren), er meer illegale
transporten zullen plaatsvinden.
Voor het antwoord op de vraag omtrent de te treffen maatregelen om
illegale overtredingen te voorkomen, verwijs ik u naar mijn antwoord op
eenzelfde vraag van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de fractie van de PvdD hebben nog enkele vragen over de
wijze van controles op diertransporten nu deze in de handen van de
overheid terecht komt. Kan de Staatssecretaris aangeven of controles
frequenter en onaangekondigd uitgevoerd gaan worden? Is de Staatssecretaris bereid om controles uit te laten voeren tijdens het transport
waarbij transportwagens staande worden gehouden? Kan de Staatssecretaris aangeven of zij bereid is om welzijnsverhogende normen te stellen
zoals een substantiële verlaging van bezettingsgraden, verkorting van
rijtijden, het niet op jonge leeftijd vervoeren van dieren, geen dieren
vervoeren tijdens extreme hitte of kou, het verplichten van gps-systemen,
het invoeren van klimaatbeheersingssystemen en het volledig uitbannen
van het gebruik van elektrische veedrijvers? Zo ja, op welke termijn? Zo
nee, waarom niet?
De NVWA beoogt om 6 fte te herprioriteren binnen de toezichts- en
handhavingscapaciteit om frequentere en onaangekondigde controles uit
te voeren, zowel tijdens transport als op verzamelcentra en primaire
veehouderijbedrijven.
Bezettingsgraden en stahoogtes vormen op dit moment punt van
beleidsmatig overleg en zij zullen de komende maanden nader vastgelegd
gaan worden en indien nodig in Brussel genotificeerd. De overige zaken
zijn allen beschreven in de transportverordening en de hieruit voortvloeiende NVWA-instructies. Ik heb opdracht gegeven hierop strikt te
handhaven.
De leden van de fractie van de PvdD hebben kennis genomen van de
toezegging van de Staatssecretaris dat er meer aandacht wordt gevestigd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

11

op het transport van jonge dieren die nog melkvoeding krijgen. Kan de
Staatssecretaris aangeven welke verbetermaatregelen zij wil treffen? Deze
leden zijn van mening dat dieren die nog melkvoeding krijgen te jong en
kwetsbaar zijn om op transport gezet te worden. Dit gaat ten koste van het
dierenwelzijn en de diergezondheid van de dieren. Kan de Staatssecretaris
een overzicht geven van de dierenwelzijns- en diergezondheidsproblemen
die er tot op heden zijn geconstateerd bij het transport van deze jonge
dieren? Is de Staatssecretaris bereid om de leeftijdsgrens voor het
transport van jonge dieren te verhogen? Tevens heeft de Staatssecretaris
toegezegd meer aandacht te vestigen op het transport van niet meer
productieve dieren. Kan de Staatssecretaris aangeven om welke dieren dit
gaat, welke problemen er tot op heden bij het transport van deze dieren
zijn geconstateerd en welke verbetermaatregelen de Staatssecretaris wil
gaan treffen?
Met betrekking tot het transport van niet meer productieve dieren, zoals
slachtrunderen, maakt de Transportverordening vervoer van deze dieren
mogelijk, onder het stellen van waarborgen voor het welzijn van de
dieren. Voor deze categorie dieren blijf ik inzetten op stringentere
regelgeving in EU-kader.
De leeftijdsgrens voor transporten van jonge dieren is beschreven in de
transportverordening. Hierin staat ook opgenomen dat dieren op
melkvoeding iedere 9 uur gedrenkt dienen te worden met een voor de
kalveren geschikte vloeistof. Het is aan de transporteur hier zorg voor te
dragen.
Ik heb de NVWA opdracht gegeven hierop strikt te handhaven.
Verder maken de leden van de fractie van de PvdD zich ernstig zorgen
over het transport van eendagskuikens. Het verstrekken van voer en water
aan eendagskuikens direct na de uitkomst wordt door broederijen als
inefficiënt en onnodig ervaren en wettelijk gezien zijn zij hiertoe niet
verplicht. Dit heeft als gevolg dat deze kuikens pas na het vervoer van de
broederij naar de stal water en voer krijgen. Dit kan één tot drie dagen
duren nadat het kuiken uit het ei is gekomen. Ongeveer 5 miljoen van de
500 miljoen kuikens die jaarlijks worden uitgebroed raken hierdoor zo
verzwakt dat ze in hun eerste levensweek dood gaan vanwege een
verminderde weerstand, een verstoorde temperatuurhuishouding of een
slechte darmontwikkeling. Erkent de Staatssecretaris dat een dergelijke
omgang met eendagskuikens een aantasting is van de intrinsieke waarde
van een dier? Erkent de Staatssecretaris dat een economische benadering
in de omgang met dieren onethisch, onacceptabel en ongewenst is? Is de
Staatssecretaris bereid om binnen de wet te regelen dat aan eendagskuikens water en voer verstrekt moet worden op het moment dat zij
geboren zijn en tijdens het transport? Graag een reactie.
Met betrekking tot het welzijn van eendagskuikens in broederijen zijn de
Europese Richtlijnen 98/58/EG en 2009/158/EG van toepassing. Hierin zijn
geen specifieke bepalingen opgenomen over het onmiddellijk na
uitkomen verstrekken van voer en water aan eendagskuikens. De open
normen zijn als bepalingen geïmplementeerd via het Besluit Welzijn
productiedieren, de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren en de Wet
Dieren. In Verordening (EG) Nr. 1/2005 is bepaald dat kuikens tijdens het
vervoer over voer en water moeten kunnen beschikken, tenzij het vervoer
korter duurt dan 24 uur en het transport binnen 72 uur na het uitkomen
van de kuikens wordt voltooid. De fysiologische grondslag hiervoor is dat
eendagskuikens beschikken over een reserve in de vorm van de dooierzak.
Tegelijkertijd is het ook zo dat het alleen al in economisch opzicht voor
broederijen en pluimveehouders van belang is om kuikens in leven te
houden. Vanuit de broederijen wordt mede hierom nagedacht over de
manier waarop de positie van kuikens vanaf het begin kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

12

verbeterd. Ik zie daarom op dit moment geen grondslag om in Europa
voor aanpassing van de wetgeving te pleiten.
De leden van de fractie van de PvdD hebben verder nog vragen over de
aangenomen motie Thieme (Kamerstuk 33 400 XIII, nr. 105) waarin de
regering wordt verzocht om onderzoek te doen naar de mogelijkheden om
transporten met slachtvee binnen of buiten Nederland aan een maximum
transportduur te binden? Wanneer is de Staatssecretaris voornemens om
dit onderzoek te laten uitvoeren?
Bij de beantwoording van de vragen in de begrotingsbehandeling 2013
heb ik u de resultaten van dit onderzoek gegeven (Kamerstuk 33 750 XIII,
nr. 9). Ik heb toen geantwoord dat de Transportverordening vervoer van
dieren mogelijk maakt, onder het stellen van waarborgen voor het welzijn
van de dieren.
Op grond van Transportverordening is het mogelijk om de duur van het
transport van voor de slacht bestemde dieren dat uitsluitend binnen de
lidstaat plaatsvindt, te beperken tot 8 uur (bijlage I, hoofdstuk 5, artikel
1.9). Aangezien alle transporten in Nederland binnen deze duur te
realiseren zijn, is extra regelgeving op dit punt niet zinvol. Om die reden
blijf ik inzetten op stringentere regelgeving in EU-kader. Ik verwijs u
hiervoor naar mijn beleidsbrief dierenwelzijn van 4 oktober 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 397

13