Cahier 2022-9

De effectiviteit van de
BORG-training

Een vergelijkend recidiveonderzoek onder daders
van partnergeweld

Cahier 2022-9

De effectiviteit van de
BORG-training

Een vergelijkend recidiveonderzoek onder daders
van partnergeweld
K.A. Beijersbergen
T.W. Piersma

Cahier
De reeks Cahier omvat de rapporten van onderzoek dat door en in opdracht van het
Wetenschappelijk Onderzoek- en documentatie Centrum is verricht. Opname in de
reeks betekent niet dat de inhoud van de rapporten het standpunt van de Minister van
Justitie en Veiligheid weergeeft.

Alle rapporten van het WODC zijn gratis te downloaden van WODC Repository.

Dankwoord
De auteurs bedanken de volgende personen voor hun bijdragen aan deze studie:
 de begeleidingscommissie (zie bijlage 1) voor hun waardevolle bijdragen aan dit onderzoek;
 Martine Stegink, Merel Spit en Mariska Kogenhop van de 3RO voor het aanleveren en uitzoeken
van de 3RO-gegevens en voor alle hulp bij het organiseren van de interviews met de oudBORG-deelnemers;
 onze WODC-collega’s Sanne Boschman en Manon van der Meer voor het kritisch meelezen met
respectievelijk de kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksbevindingen.
De eindverantwoordelijkheid voor de inhoud van dit rapport ligt bij de auteurs en het WODC.

Inhoud
Managementsamenvatting

7

Samenvatting

8

1
1.1
1.2
1.2.1
1.2.2
1.2.3
1.2.4
1.2.5
1.2.6
1.3

Inleiding
Partnergeweld
De BORG-training
Ontwikkeling van de BORG-training
Doelgroep, indicatiestelling en strafrechtelijk kader
Opzet van de BORG-training
Doel
Theoretisch kader
Eerder onderzoek
Onderzoeksvragen

19
19
21
21
22
24
24
25
28
31

2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.3
2.4
2.4.1
2.4.2
2.5
2.5.1
2.5.2
2.5.3
2.5.4

Methode
Data
Kwantitatieve gegevens
Kwalitatieve gegevens
Onderzoeks- en controlegroep kwantitatieve gegevens
Onderzoeksgroep
Controlegroep
Vergelijkbaarheid onderzoeks- en controlegroep
Onderzoeksgroep kwalitatieve gegevens
Variabelen
Achtergrondkenmerken
Recidivematen
Analyses
Achtergrondkenmerken onderzoeks- en controlegroep
Effectiviteit BORG-training in termen van recidive
Samenhang uitvoeringskenmerken BORG-training en recidive
Succes- en faalfactoren BORG-training volgens ex-deelnemers

34
34
34
35
37
37
37
40
40
40
40
43
44
44
45
47
48

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.4
3.4.1
3.4.2
3.4.3
3.4.4

Resultaten
Achtergrondkenmerken onderzoeksgroep
Dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken
BORG-selectiecriteria
Uitvoeringskenmerken BORG-training
Effectiviteit BORG-training in termen van recidive
Samenhang uitvoeringskenmerken BORG-training en recidive
Bivariate analyses
Multivariate analyses
Mogelijke succes- en faalfactoren BORG-training volgens ex-deelnemers
Achtergronden geïnterviewden
Partnergeweld
Verwachtingen, motivatie en de inhoud van de BORG-training
Trainers

49
49
49
51
58
60
63
63
65
67
67
68
69
72

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 5

3.4.5
3.4.6
3.4.7
3.4.8
3.4.9

Organisatorische aspecten BORG-training
Rol partner bij BORG-training
Andere interventies en hulpverlening
Subdoelen en hoofddoel BORG-training
Samenvatting belangrijkste bevindingen interviews

74
75
77
78
80

4
4.1
4.1.1
4.1.2
4.1.3
4.1.4
4.1.5
4.2
4.2.1
4.2.2
4.3

Conclusie en discussie
Belangrijkste bevindingen
Achtergronden BORG-deelnemers
BORG-selectiecriteria
Effectiviteit BORG-training in termen van recidive
Samenhang uitvoeringskenmerken BORG-training en recidive
Mogelijke succes- en faalfactoren BORG-training volgens ex-deelnemers
Discussie
Beperkingen
Aanbevelingen
Tot besluit

82
82
82
83
83
83
84
85
89
90
96

Summary

98

Literatuur

110

Bijlage 1

Samenstelling begeleidingscommissie

117

Bijlage 2

BORG-beslisboom

118

Bijlage 3

Topiclijst interviews

119

Bijlage 4

Matchingsmethoden

122

Bijlage 5

Penalized regressie

123

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 6

Managementsamenvatting
Partnergeweld is de meest voorkomende vorm van huiselijk geweld en een aanzienlijk
maatschappelijk probleem, zowel qua omvang als wat betreft lichamelijke, psychische
en financiële gevolgen. Een veelvoorkomende vorm van partnergeweld is common
couple violence waarbij conflicten tussen partners uit de hand lopen en beide partners
een aandeel hebben in het partnergeweld. Er is een grote behoefte aan effectieve
interventies om partnergeweld terug te dringen. In Nederland is hiertoe de gedragsinterventie ‘Beëindiging Onderling Relationeel Geweld’ (BORG) van de reclassering
ontwikkeld.
In de huidige studie is onderzocht in hoeverre de BORG-training effectief is in het
terugdringen van de (huiselijk gewelds)recidive bij daders van partnergeweld en wat
mogelijk succesvolle en minder succesvolle aspecten van de training zijn. Allereerst
zijn de achtergronden van 463 veroordeelde daders van partnergeweld die in 2015 tot
en met 2017 deelnamen aan de BORG-training in beeld gebracht en is de recidive van
hen vergeleken met de recidive van een vergelijkbare groep daders die ook veroordeeld waren voor partnergeweld, maar de BORG-training niet hebben gevolgd.
Daarnaast zijn interviews gehouden met dertien ex-BORG-deelnemers om meer zicht
te krijgen op mogelijk succesvolle en minder succesvolle aspecten van de training.
In het huidige onderzoek is geen bewijs gevonden voor de effectiviteit van de BORGtraining in termen van recidive. De recidivevergelijking liet zien dat de huiselijk
gewelds-, gewelds- en algemene recidive van de BORG-deelnemers en de controlegroep niet significant van elkaar verschilden. In overeenstemming met en in aanvulling
op eerdere studies naar de BORG-training zijn in de huidige studie diverse knelpunten
gesignaleerd in de uitvoering van de BORG-training. Zo lijkt de beoogde doelgroep niet
bereikt te worden, worden geen haalbare en SMART-geformuleerde doelen gesteld,
wordt de partner onvoldoende betrokken bij de training, is de training inhoudelijk
onvoldoende gebaseerd op evidence-based methodieken en een gedegen integraal
theoretisch kader, en is er onvoldoende landelijke sturing op de uitvoering van de
training.
Hoewel in de huidige studie geen bewijs werd gevonden voor de effectiviteit van de
BORG-training in termen van recidive, bieden de knelpunten wel aanknopingspunten
om de training te verbeteren, waardoor de training mogelijk wel effectief wordt.
Bovendien lijkt een substantieel deel van de deelnemers positief over de training.
Voorts zou de BORG-training in potentie vroegtijdig ingezet kunnen worden bij een
grote groep daders (koppels) van partnergeweld, doordat de reclassering al bij een
aanhouding vanwege huiselijk geweld door de politie betrokken wordt. Het lijkt
daarom de moeite waard om de BORG-training (grondig) aan te passen. Daar waren
ook al plannen voor. Door bij de doorontwikkeling van de BORG-training aandacht te
besteden aan de genoemde knelpunten en door vanuit de ministeries voor JenV en
VWS betere randvoorwaarden te creëren voor een integrale, domeinoverstijgende en
systeemgerichte aanpak van huiselijk geweld zal mogelijk een effectieve interventie
ontstaan die een bijdrage levert aan het terugdringen van partnergeweld in de
samenleving.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 7

Samenvatting
Inleiding
Partnergeweld is de meest voorkomende vorm van huiselijk geweld en staat sinds het
begin van deze eeuw hoog op de politieke agenda in Nederland. Eén van de daderinterventies die in het afgelopen decennium is ontwikkeld om onder meer de recidive
onder daders van partnergeweld terug te dringen is de gedragsinterventie ‘Beëindiging
Onderling Relationeel Geweld’ (BORG) van de reclassering. De BORG-training wordt
vanaf de zomer 2014 landelijk in Nederland aangeboden. Het is een groepstraining die
bestaat uit twaalf groepsbijeenkomsten en drie individuele gesprekken. Hoewel de
BORG-training is opgezet als groepstraining, is het ook mogelijk om de training
individueel te volgen, bijvoorbeeld als de dader groepsongeschikt is. Het doel van de
BORG-training is dat de geweldspiraal in de relatie of voormalige relatie wordt
doorbroken en het partnergeweld afneemt of stopt. Daarnaast zijn er drie subdoelen:
inzicht in de relatiedynamiek, herkennen van risicosignalen die aanleiding zijn voor
gewelddadig gedrag en het toepassen van vaardigheden en strategieën om te
voorkomen dat meningsverschillen en conflicten escaleren. De BORG-training is
bedoeld voor volwassen daders van partnergeweld, waar sprake is van common couple
violence of licht antisociaal geweld. Om te bepalen of een dader in aanmerking komt
voor deelname aan de BORG-training worden er verschillende selectiecriteria
gehanteerd. Zo moet er bijvoorbeeld sprake zijn van een laag of gemiddeld
recidiverisico, moet de deelnemer een verblijfsvergunning hebben, mag er geen
sprake zijn van ernstig antisociaal geweld of een ernstig alcohol- of drugsprobleem,
moet men het partnergeweld bekennen en is een IQ van 80 of hoger vereist.
In de huidige studie is onderzocht in hoeverre de BORG-training effectief is in het
terugdringen van de (huiselijk gewelds)recidive bij daders van partnergeweld en wat
mogelijk succesvolle en minder succesvolle aspecten van de training zijn. Het
onderzoek bestond uit een kwantitatief en kwalitatief deel. In het onderzoek stonden
vier onderzoeksvragen centraal. De eerste drie onderzoeksvragen waren kwantitatief
van aard. Hierbij bestond de onderzoeksgroep uit 463 daders van partnergeweld die in
de periode januari 2015 tot en met december 2017 deelnamen aan de BORG-training.
De controlegroep bestond uit een vergelijkbare groep daders die zijn veroordeeld voor
partnergeweld, maar de BORG-training niet hebben gevolgd. De vierde en laatste
onderzoeksvraag was kwalitatief van aard en is beantwoord op basis van interviews
met dertien daders van partnergeweld die ten tijde van het interview onder toezicht
stonden bij de reclassering en ooit deelnamen aan de BORG-training. De onderhavige
studie maakt deel uit van een vijfjarig onderzoeksprogramma naar de recidive van en
effectiviteit van interventies voor daders van huiselijk geweld.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 8

De volgende onderzoeksvragen stonden centraal in de huidige studie:
1 Wat zijn de achtergrondkenmerken van de onderzoeksgroep?
a Wat zijn de dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken
(zoals leeftijd, type huiselijk geweld en aantal eerdere strafzaken) van de
onderzoeksgroep en in hoeverre zijn deze vergelijkbaar met die van de
controlegroep?
b In hoeverre voldoet de onderzoeksgroep aan de BORG-selectiecriteria?
c Wat zijn de uitvoeringskenmerken van de BORG-training (zoals aanwezigheidspercentage, individuele of groepstraining en training voltooid of voortijdig
beëindigd) bij de onderzoeksgroep?
2 Hoe effectief is de BORG-training in het terugdringen van recidive? Meer specifiek:
hoe verhoudt de recidive van de onderzoeksgroep zich tot de recidive van de
controlegroep?
3 Welke uitvoeringskenmerken van de BORG-training hangen samen met de kans op
recidive, indien er gecorrigeerd is voor verschillen in dader-, strafzaak- en
strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken?
4 Hoe kijken ex-BORG-deelnemers terug op de BORG-training en wat zijn voor hen
de succes- en faalfactoren van de training?

Methode
Voor het kwantitatieve deel van het onderzoek is gebruikgemaakt van drie soorten
gegevens. Allereerst zijn reclasseringsgegevens over de BORG-training uit het
Integraal Reclassering Informatiesysteem gebruikt. Daarbij gaat het om gegevens,
zoals de start- en einddatum van de training, de aan- en afwezigheid bij de
bijeenkomsten en of de training is voltooid of voortijdig beëindigd. In het onderzoek
zijn gegevens opgevraagd van alle daders van partnergeweld die tot en met december
2017 hebben deelgenomen aan de BORG-training. Met deze gegevens kon de
onderzoeksgroep worden vastgesteld en konden daders worden uitgesloten van de
controlegroep. Ten tweede zijn gegevens van twee risicotaxatie-instrumenten van de
reclassering gebruikt: de Recidive Inschattingsschalen (RISc) en de QuickScan. Beide
instrumenten worden gebruikt om factoren van een dader die bijdragen aan crimineel
gedrag in kaart te brengen en een inschatting te verkrijgen van het recidiverisico. In
het onderhavig onderzoek zijn alle RISc-en (versie 4) en QuickScans (versie 2.8 en
2.9) die tot en met december 2017 zijn afgenomen opgevraagd bij de reclassering.
Met deze gegevens kon worden nagegaan in hoeverre de onderzoeksgroep voldeed
aan de BORG-selectiecriteria, zoals een laag of gemiddeld recidiverisico, het delict
(deels) bekennen en de afwezigheid van een ernstig alcohol- of drugsprobleem. Tot
slot is gebruikgemaakt van gegevens uit de Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële
Documentatie (OBJD). De OBJD is een gepseudonimiseerde versie van het Justitieel
Documentatie Systeem, het wettelijke registratiesysteem van strafzaken. Van elke
strafzaak is bijvoorbeeld geregistreerd wanneer de zaak is aangemeld bij het OM, om
welke delicten het ging en hoe de zaak is afgedaan. In de huidige studie zijn gegevens
gebruikt uit de OBJD tot en met juni 2020. Deze data zijn gebruikt om een controlegroep samen te stellen op basis van verschillende dader-, strafzaak- en strafrechtelijke
voorgeschiedenis-kenmerken en om de recidive van onderzoeks- en controlegroep te
berekenen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 9

De kwantitatieve onderzoeksgroep bestond uit 463 veroordeelde daders van
partnergeweld die in 2015 tot en met 2017 deelnamen aan de BORG-training.
Allereerst zijn de achtergronden van de onderzoeksgroep in kaart gebracht middels
beschrijvende statistieken. Ten tweede is de effectiviteit van de BORG-training
onderzocht door de recidive van de onderzoeksgroep te vergelijken met de recidive
van een controlegroep. Voor de controlegroep zijn in de OBJD alle daders die in de
periode 2014 tot en met 2017 zijn veroordeeld voor partnergeweld geselecteerd.
Vervolgens zijn alle minderjarige daders, daders zonder Burgerservicenummer en
daders die eerder hebben deelgenomen aan de BORG-training uitgesloten van de
controlegroep. Omdat afdoeningen niet willekeurig worden opgelegd, verschillen
daders in de onderzoeks- en controlegroep op voorhand van elkaar. Om de groepen
beter vergelijkbaar te maken zijn de groepen gematcht op diverse kenmerken middels
Propensity Score Matching. Na matching waren de groepen vergelijkbaar op
verschillende daderkenmerken (zoals geslacht en leeftijd), strafzaakkenmerken
(zoals type huiselijk geweld) en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken (zoals
leeftijd tijdens eerste strafzaak en aantal eerdere huiselijk geweld strafzaken), en was
een betere vergelijking van de recidive mogelijk. Recidive is geoperationaliseerd als
‘een delict dat leidt tot een nieuwe strafzaak’. Met strafzaken worden zaken bedoeld
die zijn geëindigd in een schuldigverklaring door de rechter of zijn afgedaan door het
OM (inclusief beleidssepots, maar exclusief vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging,
technische sepots en andere technische beslissingen) én zaken die nog niet
(onherroepelijk) zijn afgedaan. Om de één- tot driejarige recidiveprevalentie te
berekenen is gebruikgemaakt van survivalanalyse. Er is naar drie vormen van recidive
gekeken: huiselijk geweldsrecidive (nieuwe strafzaak vanwege huiselijk geweld),
geweldsrecidive (nieuwe strafzaak vanwege geweldsdelict) en algemene recidive
(nieuwe strafzaak vanwege enig delict). Tot slot is bij de onderzoeksgroep de
samenhang tussen uitvoeringskenmerken van de BORG-training (zoals individuele of
groepstraining, en of de training voltooid of voortijdig beëindigd is) en recidive
onderzocht middels bivariate analyses en een multipele Cox-regressieanalyse.
Voor het kwalitatieve deel van het onderzoek zijn interviews gehouden met ex-BORGdeelnemers. Daartoe heeft de reclassering alle mannelijke reclasseringscliënten
geselecteerd die ten tijde van de interviews (augustus en september 2021) onder
toezicht zouden staan, die ooit een BORG-training hebben gevolgd en die aan
minimaal vijf bijeenkomsten hebben deelgenomen. Uit deze groep van 124
reclasseringscliënten is een aselecte steekproef van 60 cliënten getrokken (vanwege
de verwachte non-respons vijf keer zoveel als het beoogd aantal interviews), waarbij
rekening is gehouden met de reclasseringsregio. De toezichthouders van de cliënten
zijn benaderd en gevraagd of hun cliënt wil deelnemen aan het interview. De
interviews hebben grotendeels face-to-face plaatsgevonden bij de reclassering; twee
interviews hebben ’s avonds via beeldbellen plaatsgevonden. De interviews duurden
gemiddeld een uur. De geïnterviewden is gevraagd een toestemmingsformulier te
ondertekenen, waarbij ook toestemming werd gegeven voor het maken van
geluidsopnames. Voorafgaand aan de interviews was een lijst met gespreksonderwerpen opgesteld.
De kwalitatieve onderzoeksgroep bestond uit dertien ex-BORG-deelnemers. Het
merendeel van de geïnterviewde ex-BORG-deelnemers had de training in 2020
gevolgd, bij twee was dit in 2015 en 2016. Om meer zicht te krijgen op mogelijk
succesvolle en minder succesvolle aspecten van de training zijn de getranscribeerde
interviews met ex-BORG-deelnemers gecodeerd en geanalyseerd. Hierbij is
gebruikgemaakt van vooraf opgestelde codes (a priori codes), maar zijn ook codes

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 10

voortgekomen uit de data (in vivo codes). De twee onderzoekers hebben aanvankelijk
een aantal getranscribeerde interviews onafhankelijk van elkaar gecodeerd en deze
vervolgens vergeleken en doorgenomen om tot consensus te komen over de wijze van
codering. In de analyse is nagegaan welke codes veel voorkwamen in de data, maar is
ook juist gekeken naar verschillen tussen de ex-BORG-deelnemers in hun ervaringen
met de training.

Resultaten
Achtergronden BORG-deelnemers
De dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedenisgegevens van de BORGdeelnemers in de kwantitatieve onderzoeksgroep lieten zien dat nagenoeg alle BORGdeelnemers man waren en dat ze gemiddeld 37 jaar oud waren. Ruim 80% was
veroordeeld voor eenvoudige mishandeling, 8% voor bedreiging en 5% voor zware
mishandeling. De meeste BORG-deelnemers hadden als zwaarste afdoening voor het
partnergeweld een voorwaardelijk beleidssepot, werkstraf of leerstraf opgelegd
gekregen. Bijna drie kwart van de BORG-deelnemers was eerder veroordeeld geweest
en bijna 30% was zelfs vijf keer of vaker veroordeeld geweest. Bijna de helft van de
BORG-deelnemers was eerder veroordeeld vanwege een geweldsdelict en een kwart
was eerder veroordeeld vanwege huiselijk geweld. Een vijfde van de BORGdeelnemers had al eerder een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf opgelegd gekregen.
Uit de BORG-gegevens bleek dat de BORG-deelnemers in de kwantitatieve
onderzoeksgroep gemiddeld 8,5 maand na de pleegdatum van het partnergeweld zijn
gestart met de BORG-training. Bij 28% is de training binnen drie maanden gestart, bij
47% duurde het langer dan een halfjaar. De meeste BORG-trainingen zijn uitgevoerd
in reclasseringsregio Noord-West, Oost en Zuid (22% tot 29%) en het minste aantal in
de reclasseringsregio’s Zuid-West en Midden-Noord (elk 10%). Het strafrechtelijk
kader bij aanvang van de training was veelal een voorwaardelijke veroordeling (40%)
of een voorwaardelijk beleidssepot (37%). Bij 11% van de deelnemers was sprake van
vrijwillige deelname in afwachting van de afhandeling van de strafzaak. Ondanks dat
de BORG-training een groepstraining is, heeft 13% van de onderzoeksgroep de
training (gedeeltelijk) individueel gevolgd. Ruim 60% van de BORG-deelnemers is bij
alle bijeenkomsten aanwezig geweest en 12% is bij minder dan de helft van de
bijeenkomsten aanwezig geweest. De gemiddelde duur van de training was ruim drie
maanden. Gekeken naar de wijze van beëindiging blijkt dat 86% van de onderzoeksgroep de training heeft voltooid en 14% voortijdig is gestopt.
BORG-selectiecriteria
Zowel uit het kwantitatieve deel als uit het kwalitatieve deel van de onderhavige studie
bleek dat een aanmerkelijk deel van de BORG-deelnemers niet aan de BORGselectiecriteria voldeed. Bij de nodige BORG-deelnemers was sprake van een contraindicatie zoals het plegen van ernstig antisociaal geweld, een ernstig middelenprobleem, een licht verstandelijke beperking of het ontkennen van het partnergeweld.
Effectiviteit BORG-training in termen van recidive
De huidige studie vindt geen bewijs voor de effectiviteit van de BORG-training in
termen van recidive. De recidivevergelijking liet zien dat de huiselijk gewelds-,

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 11

gewelds- en algemene recidive van de BORG-deelnemers en de controlegroep niet
significant van elkaar verschilden.
Samenhang uitvoeringskenmerken BORG-training en recidive
Door het lage huiselijk geweldsrecidivepercentage kon de samenhang tussen de
uitvoeringskenmerken van de BORG-training en huiselijk geweldrecidive alleen
bivariaat onderzocht worden. Drie uitvoeringskenmerken bleken bivariaat samen te
hangen met de driejarige huiselijk geweldsrecidive. Ten eerste pleegden BORGdeelnemers die binnen drie maanden konden beginnen met de training minder vaak
opnieuw huiselijk geweld dan BORG-deelnemers die langer dan een jaar moesten
wachten tot de training begon. Ten tweede recidiveerden BORG-deelnemers die
vrijwillig deelnamen aan de training of via een strafbeschikking, gedragsaanwijzing of
voorwaardelijk beleidssepot minder vaak dan BORG-deelnemers die deelnamen vanuit
een voorwaardelijke veroordeling of schorsing van de preventieve hechtenis. Ten
derde hadden BORG-deelnemers die voortijdig stopten met de training een grotere
kans om opnieuw huiselijk geweld te plegen dan BORG-deelnemers die de training
hadden voltooid. De vraag is echter of deze verbanden overeind blijven wanneer de
samenhang van deze kenmerken met huiselijk geweldsrecidive tegelijkertijd wordt
onderzocht in een multivariate analyse. Zo is het eerste verband waarschijnlijk een
schijnverband, omdat de snelheid waarmee de training start samen bleek te hangen
met het strafrechtelijk kader (en dus het type delict en dader). Voor de samenhang
met de algemene recidive kon wel een multivariate analyse worden uitgevoerd. Van
alle BORG-uitvoeringskenmerken hing alleen de wijze waarop de BORG-training is
geëindigd significant samen met algemene recidive in deze analyse. BORG-deelnemers
die de training hadden voltooid, hadden 35% minder kans om te recidiveren met enig
delict dan BORG-deelnemers waarbij de training voortijdig was geëindigd. Ook hier zou
sprake kunnen zijn van een schijnverband. Zo zou bijvoorbeeld de motivatie van
deelnemers om te veranderen een rol kunnen spelen: deelnemers met een lage
motivatie zullen wellicht vaker afhaken en vaker recidiveren.
Mogelijke succes- en faalfactoren BORG-training volgens ex-deelnemers
Het kwalitatieve deel van het onderzoek, waarbij dertien ex-BORG-deelnemers zijn
geïnterviewd, leverde verschillende bevindingen op. Allereerst bleek dat de ervaringen
van de respondenten met de BORG-training uiteenliepen. Ruim de helft van de
geïnterviewden oordeelde positief over de training en gaf aan geleerd te hebben van
de training. Wat ze geleerd hadden kwam vooral neer op vaardigheden om escalatie
bij meningsverschillen en conflicten te voorkomen. Andere subdoelen van de training,
zoals inzicht in de relatiedynamiek, verantwoordelijkheid nemen voor het gepleegde
geweld en kunnen reflecteren op het eigen gedrag bleek bij veel respondenten
beperkt. Een aantal respondenten was minder uitgesproken positief of negatief over
de training en kon minder goed benoemen wat ze hadden geleerd. Een laatste groep
respondenten oordeelde negatiever over de training. Zij gaven aan dat ze weinig tot
niets van de training hebben geleerd en het weinig effect op hen heeft gehad.
Opvallend is dat het met name bij deze groep na de BORG-training opnieuw mis is
gegaan.
Ten tweede bleek dat de training niet altijd even goed was blijven hangen.
Verschillende respondenten bleken trainingen door elkaar te halen. Ook bleken de
nodige respondenten het lastig te vinden om te benoemen wat ze precies geleerd

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 12

hadden van de BORG-training. Een aantal respondenten benoemde ook expliciet dat
de stof weg zakt na de training als je er niet mee bezig blijft.
Ten derde bleek dat er voor- en nadelen zitten aan zowel de groeps- als individuele
variant van de BORG-training en dat respondenten verschilden in hun voorkeur qua
type training. Voordelen van de groepstraining die werden genoemd waren het delen
van ervaringen (inclusief herkenning bij elkaar), elkaar steunen en van elkaar leren.
Voordelen van de individuele training die aan de orde kwamen waren dat een
individuele training flexibeler is qua tijd en locatie waardoor het makkelijker te
combineren is met werk en minder reistijd en reiskosten geeft, dat een partner
makkelijker betrokken kan worden, dat het meer geschikt is voor personen die beter
gedijen bij één-op-één contact, dat het de deelnemer minder tijd kost en dat een
individuele training de problemen oplost die spelen bij kleine groepen (zoals weinig
herkenning bij de enkele andere groepsgenoten en groepen die opgeheven worden
door afhakers).
Ten vierde leek het partnergeweld in het merendeel van de gevallen wederkerig van
aard, terwijl de BORG-training gericht is op de veroordeelde mannen en de partners er
in de meeste gevallen niet tot nauwelijks bij betrokken worden.
Ten vijfde bleek dat de respondenten een goede trainer en een goede klik met de
trainer een belangrijk onderdeel van de training vinden. Het is belangrijk voor de
motivatie en het voltooien van de training, en voor de mate waarin je leert van de
training.
Een zesde bevinding is dat er verschillen tussen regio’s en trainers bleken te zijn.
Zo werd de training soms door één en soms door twee trainers gegeven, had de helft
van de respondenten in een groep van slechts drie of vier deelnemers gezeten maar
hadden een paar respondenten in een groep van twaalf deelnemers gezeten, konden
sommige respondenten snel starten met de training terwijl anderen moesten wachten
tot na de strafzaak en verschilde de mate waarin de trainer moeite deed om de
partner erbij te betrekken.
Een zevende bevinding is dat de BORG-training niet op zichzelf staat. In de interviews
werd duidelijk dat bij veel van de respondenten, maar ook bij hun partners, naast de
BORG-training (gelijktijdig) andere interventies plaatsvonden of hulpverlening
betrokken was.
Een laatste bevinding is dat de trainer in vier gevallen tevens de toezichthouder bleek
te zijn, terwijl dit verschillende rollen binnen het BORG-trainingstraject zijn.

Conclusie en discussie
In de huidige studie zijn geen aanwijzingen gevonden dat het opleggen van de BORGtraining bij daders van partnergeweld meer of minder effectief is in het voorkomen van
partnergeweld dan het niet opleggen van de BORG-training. Er komen wel een aantal
zaken naar voren in de onderhavige studie die een rol zouden kunnen spelen bij het
ontbreken van een effect.
Een eerste mogelijke verklaring is dat de groep die de BORG-training heeft gevolgd
niet geheel overeenkomt met de beoogde doelgroep voor de training. Hier zijn twee

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 13

aanwijzingen voor gevonden in de huidige studie. Allereerst bleek dat, hoewel de
BORG-training is bedoeld voor daders met een laag tot gemiddeld risicoprofiel en
lichtere (partner)geweldsproblemen, de meeste BORG-deelnemers al eerder
veroordeeld zijn geweest en dus geen first-offenders zijn, een substantieel deel al vijf
of meer keer eerder is veroordeeld, en ze naast partnergeweld ook geweldsdelicten
buitenshuis en andere type delicten pleegden. Deze bevindingen zijn in lijn met eerder
onderzoek. Een tweede aanwijzing is dat zowel uit het kwantitatieve als kwalitatieve
deel van het onderzoek bleek dat een aanmerkelijk deel van de BORG-deelnemers niet
aan de selectiecriteria van de BORG-training voldeed. Dat selectiecriteria bij
interventies niet strikt gehanteerd worden en niet altijd even duidelijk zijn is niet uniek
voor de BORG-training. Eerder onderzoek liet zien dat dit ook bij andere gedragsinterventies van de reclassering speelt. Door niet de juiste daders te selecteren wordt
de effectiviteit van de BORG-training mogelijk (gedeeltelijk) ondermijnd.
Een tweede mogelijke verklaring waarom er geen bewijs is gevonden voor de
effectiviteit van de BORG-training in termen van recidive is dat de gestelde doelen van
de training wellicht te hoog gegrepen zijn. Het gaat hier niet om een intensieve en
langdurige behandeling door een psychotherapeut, maar om een betrekkelijk korte
gedragsinterventie van twaalf bijeenkomsten, waarbij de training wordt gegeven door
een reclasseringsmedewerker. Kan van een dergelijke training verwacht worden dat
het partnergeweld stopt? De resultaten van het kwalitatieve deel van het onderzoek
duiden er ook op dat de inhoud van de training niet altijd even goed is blijven hangen
en de subdoelen leken niet altijd bereikt te zijn.
Een derde mogelijke verklaring is dat de partner te weinig betrokken wordt bij de
BORG-training. Het is de vraag hoe effectief een training gericht op het terugdringen
van common couple violence gaat zijn, als de interventie slechts gericht is op één van
de twee partners. Bij wederkerig partnergeweld gaat het juist om de interactie tussen
de partners. In de interviews kwamen meerdere gevallen naar voren waar het partnergeweld waarschijnlijk niet was verminderd of gestopt als de partner niet was
betrokken bij de training en/of was doorverwezen naar intensievere hulpverlening. Ook
in eerder onderzoek werd het probleem van het marginaal betrekken van de partner
bij de BORG-training al gesignaleerd.
Een laatste mogelijke verklaring waarom de huidige studie geen effect vindt van de
BORG-training op de recidive is dat eerder (internationaal) onderzoek beperkt bewijs
laat zien voor de effectiviteit van de zes interventiemethodieken van de BORG-training
(cognitieve gedragstherapie, motivational interviewing, het ruziescenario, probleemoplossend denken, de time-out procedure en het uitdagen tot zelfreflectie) en voor de
effectiviteit van interventies en behandelingen van daders van partnergeweld in het
algemeen. Het blijkt dus niet eenvoudig om een effectieve interventie of behandeling
voor daders van partnergeweld op te zetten.
Hoewel de huidige studie dus geen aanwijzingen heeft gevonden voor de effectiviteit
van de BORG-training, bleek wel dat BORG-deelnemers die de training voltooiden
minder recidiveerden dan BORG-deelnemers die voortijdig afhaakten. Deze bevinding
is in lijn met eerder onderzoek: voortijdig stoppen bij partnergeweldinterventies is één
van de belangrijkste voorspellers voor recidive. Er zou dus een positief effect uit
kunnen gaan van het voltooien van de BORG-training, maar dit verband zou ook
kunnen worden verklaard door een derde variabele zoals motivatie. In dit verband lijkt
motivational interviewing, één van de zes interventiemethodieken die wordt toegepast
in de BORG-training, een belangrijke techniek. Hoewel er tot op heden onvoldoende

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 14

bewijs is dat motivational interviewing partnergeweldrecidive vermindert, laat eerder
onderzoek wel zien dat motivational interviewing voor minder afhakers en meer
betrokkenheid bij de interventie zorgt. Meer aandacht voor motivational interviewing
lijkt des te belangrijker, omdat recent onderzoek laat zien dat het aantal voortijdige
beëindigde BORG-trainingen sterk is toegenomen met de jaren.
Tot slot verdienen twee specifieke bevindingen uit de interviews nog enige discussie.
Allereerst bleek dat er in de uitvoering van de BORG-training verschillen zijn tussen
regio’s en trainers. Dit komt overeen met de bevindingen uit eerder onderzoek, waarin
ook verschillen tussen regio’s en trainers werden geconstateerd. Deze verschillen
lijken voor een deel voort te komen uit een gebrek aan landelijke afstemming en intervisie voor de BORG-trainers. Dergelijke verschillen komen de programma-integriteit
van de BORG-training niet ten goede. Een tweede bevinding uit de interviews die enige
discussie verdient is dat bij de helft van de geïnterviewden de groep uit slechts drie tot
vier deelnemers bestond. De handleiding van de BORG-training geeft aan dat de groep
uit acht tot twaalf deelnemers dient te bestaan, maar het lijkt erop dat dit vaak niet
wordt gehaald. Dit kwam ook naar voren in eerder onderzoek en geldt bovendien ook
voor verschillende andere gedragsinterventies van de reclassering. Bij groepen van
drie of vier deelnemers is het de vraag of de meerwaarde van een groepstraining nog
voldoende aanwezig is, want uit de interviews bleek dat er soms weinig herkenning of
aansluiting was indien er slechts enkele groepsgenoten zijn.
Beperkingen
De huidige studie kent enkele beperkingen. Een eerste beperking is dat het onderhavige onderzoek gebruik heeft gemaakt van justitiële gegevens uit de OBJD. Een
kanttekening daarbij is dat alleen criminaliteit die onder de aandacht komt van het OM
in het huidige onderzoek wordt meegenomen, terwijl lang niet alle gepleegde delicten
worden opgespoord en vervolgd. Daardoor is er sprake van een systematische
onderschatting van de recidive. Deze onderschatting geldt in het bijzonder voor de
huiselijk geweldrecidive, omdat huiselijk geweld vaak verborgen blijft voor de buitenwereld. Een tweede kanttekening bij het gebruik van justitiële gegevens is dat het
geen inzicht geeft in de wederkerigheid van het partnergeweld. Vaak komen met name
mannelijke daders bij de politie terecht. Een derde kanttekening bij het gebruik van
justitiële gegevens is dat het enkel mogelijk was om de huiselijk geweldrecidive in
kaart te brengen en niet de partnergeweldrecidive, omdat de vorm van huiselijk
geweld pas sinds 2017 goed wordt geregistreerd. De eerste en derde kanttekening
gelden echter zowel voor de onderzoeks- als controlegroep en hebben dus geen
consequenties voor de recidivevergelijking.
Een tweede beperking is gerelateerd aan de matching van de onderzoeks- en controlegroep. Een eerste kanttekening bij matching is dat er, ondanks de matching, nog
steeds sprake kan zijn van een selectie-effect. Er kan uitsluitend gematcht worden op
gemeten kenmerken, terwijl de onderzoeks- en controlegroep ook kunnen verschillen
op andere kenmerken die belangrijk zijn bij de toedeling en uitkomstmaat. Een tweede
kanttekening bij matching is dat het leidt tot een inperking van de populatie waarover
een uitspraak wordt gedaan. Je behoudt namelijk enkel de daders in de onderzoeksgroep waarvoor je een match hebt gevonden in de controlegroep. In de huidige studie
kon 91% van de onderzoeksgroep gematcht worden. Op basis van de gemeten
achtergrondkenmerken was de gematchte groep echter wel representatief voor de
totale groep van BORG-deelnemers.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 15

Een derde beperking is dat de resultaten van de interviews met enige voorzichtigheid
geïnterpreteerd dienen te worden. Ten eerste zijn deze resultaten mogelijk niet
generaliseerbaar, omdat slechts dertien ex-BORG-deelnemers zijn geïnterviewd.
Representativiteit was echter nooit het doel van de interviews en de bevindingen uit
de interviews blijken wel aan te sluiten bij de kwantitatieve resultaten in de studie en
bij resultaten uit eerder onderzoek. Een tweede kanttekening is dat de training bij
twee geïnterviewde ex-BORG-deelnemers lang geleden was (training in 2015 of 2016),
waardoor geheugenproblemen een rol kunnen spelen. Ook bij de andere geïnterviewden zouden geheugenproblemen kunnen spelen, maar het doel van de BORGtraining is juist dat wat wordt geleerd ook beklijft, zodat het partnergeweld niet na
een jaar weer terugkeert. Het niet meer weten wat de training inhield is in dat licht
dus meer een bevinding dan een beperking.
Aanbevelingen doorontwikkeling BORG-training
Hoewel in de huidige studie geen bewijs werd gevonden voor de effectiviteit van de
BORG-training in termen van recidive, zijn er wel aanknopingspunten om de training te
verbeteren, waardoor de training mogelijk wel effectief wordt. Bovendien lijkt een
substantieel deel van de deelnemers positief over de training. Het lijkt daarom de
moeite waard om de BORG-training (grondig) aan te passen. Kwaliteit Forensische
Zorg was al voornemens om de BORG-training door te ontwikkelen en op basis van de
huidige studie kunnen daarvoor verschillende aanbevelingen worden gegeven.
Een eerste aanbeveling is om te bepalen welke doelgroep het meest geschikt is voor
de training en deze doelgroep goed af te bakenen met duidelijk te toetsen selectiecriteria, waarbij deze selectiecriteria strikt gehanteerd worden. Momenteel lijkt er
namelijk sprake van een discrepantie tussen de beoogde doelgroep en de daadwerkelijke deelnemersgroep, wat de effectiviteit van de interventie waarschijnlijk niet ten
goede komt.
Een tweede aanbeveling betreft het bijstellen van de doelen van de BORG-training en
deze SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden) te
formuleren. Het huidige hoofddoel en de subdoelen zijn wellicht te hoog gegrepen voor
een relatief kortlopende interventie als de BORG-training. Door doelen SMART te
formuleren kan later gedegen geëvalueerd worden of de gestelde doelen zijn gehaald.
De derde aanbeveling is om de partner te betrekken bij de training. De BORG-training
richt zich op common couple violence en dus wederkerig partnergeweld. Dit vraagt
erom dat beide partners betrokken zijn bij de interventie.
Een vierde set van aanbevelingen heeft betrekking op de inhoud van de BORGtraining. Allereerst is het aan te bevelen om de BORG-training te baseren op de
nieuwste wetenschappelijke inzichten en een gedegen integraal theoretisch kader.
Hierbij lijkt het aan te bevelen om binnen de BORG-training sterker in te zetten op
motivational interviewing. Een tweede advies is om de theorie van de training goed te
laten aansluiten op de praktijk en de belevingswereld van de deelnemers. Een derde
aandachtspunt is zorgen dat de inhoud van de training beklijft bij de deelnemers. Tot
slot is het advies om de training op te zetten in samenspraak met huiselijk geweld
experts en interventiespecialisten, bijvoorbeeld uit de forensische zorg.
Een vijfde aanbeveling is om te (blijven) zorgen voor een goede selectie, gedegen
opleiding en regelmatige intervisie en nascholing van de BORG-trainers, waarbij er

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 16

sprake is van landelijke sturing. Een trainer vormt met zijn of haar kwaliteiten en
kennis een essentieel onderdeel van een training. Er dient sterker ingezet te worden
op een landelijk consistent uitgevoerde BORG-training zoals bedoeld, want de vele
regionale, lokale en trainersverschillen suggereren dat de programma-integriteit van
de BORG-training onder druk staat.
Een zesde aanbeveling is om na te denken of het nog steeds wenselijk is om de BORGtraining als groepstraining aan te bieden. Hoewel er bij de ontwikkeling van de BORGtraining bewust is gekozen voor een groepsinterventie en de meerwaarde hiervan
onderschreven wordt door verschillende trainers en deelnemers, zijn er ook een aantal
kanttekeningen bij te plaatsen die bij een individuele variant van de training niet
spelen. Indien ervoor wordt gekozen om de BORG-training als groepstraining te blijven
aanbieden verdient het de aanbeveling om de BORG-training beduidend meer onder de
aandacht te brengen binnen de 3RO (bij adviseurs en toezichthouders) en bij ketenpartners om de instroom structureel en in alle regio’s te vergroten.
Een zevende aanbeveling is om na te denken over de wenselijkheid van de dubbelrol
van trainer en toezichthouder. Het voordeel van een dubbelrol kan zijn dat de
opgebouwde band tussen cliënt en toezichthouder/trainer voortgezet kan worden,
maar de rollen kunnen ook schuren met elkaar en het is zeer de vraag of het wenselijk
is om een trainer/behandelaar tevens een juridische en controlerende rol te geven.
Een laatste aanbeveling voor de doorontwikkeling van de BORG-training is om daders
van partnergeweld binnen één of twee maanden na aanhouding te laten starten met
de BORG-training en te onderzoeken of het mogelijk is om de BORG-training ook
zonder justitieel kader aan te bieden. Kort na het partnergeweld lijkt de motivatie het
grootst, wat waarschijnlijk de effectiviteit van de interventie ten goede komt.
Bovendien kan door het loslaten van het justitieel kader een grotere groep daders van
partnergeweld worden gereikt, omdat minder dan 10% van de huiselijk geweldzaken
bij de politie leidt tot een vervolging en veroordeling.
Aanbevelingen toekomstig onderzoek BORG-training
Als onderdeel van het doorontwikkelingstraject van de BORG-training wordt een pilot
van de verbeterde versie van de BORG-training uitgevoerd. Een eerste aanbeveling
voor toekomstig onderzoek is om deze pilot, samen met een onderzoeksinstantie, zo in
te richten dat de training gedegen geëvalueerd kan worden. De beste methodiek om
de effectiviteit van de training vast te stellen is om de pilotstudie uit te voeren binnen
een randomized controlled trial. Hierbij worden daders van partnergeweld die in
aanmerking komen voor de BORG-training willekeurig wel of niet aan de training
toegewezen.
Een tweede aanbeveling in het kader van toekomstig onderzoek is om ook na de
pilotstudie structureel gegevens van de BORG-training en de (potentiele) doelgroep bij
te houden op basis waarvan gemeten kan worden of de juiste doelgroep wordt bereikt,
of de training wordt uitgevoerd zoals beoogd en of de doelen van de BORG-training
worden bereikt. Op deze manier kan gemonitord worden of de BORG-training goed
blijft verlopen en kan indien nodig hierop bijgestuurd worden.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 17

Beleidsaanbevelingen aanpak huiselijk geweld
Tot slot twee beleidsaanbevelingen betreffende de aanpak van huiselijk geweld in
algemene zin. Sinds 1 maart 2021 is het niet meer mogelijk om bijzondere voorwaarden zoals een gedragsinterventie (en dus de BORG-training) te verbinden aan een
voorwaardelijk beleidssepot. Dergelijke bijzondere voorwaarden kunnen enkel nog via
een strafbeschikking van het OM of via een veroordeling door de rechter worden
opgelegd. Deze wijziging zou nadelige gevolgen kunnen hebben voor huiselijk
geweldzaken, omdat een kwart van de huiselijk geweldstrafzaken tot op heden werd
afgedaan met een voorwaardelijk beleidssepot, de combinatie van zorg en strafrecht
belangrijk is bij huiselijk geweld en huiselijk geweld vraagt om een snelle reactie en
direct ingrijpen. Het verdient daarom de aanbeveling dat de gevolgen van de wijziging
in de regeling van het voorwaardelijk beleidssepot gemonitord worden voor huiselijk
geweldstrafzaken, zodat bij nadelige effecten tijdig bijgestuurd kan worden.
Een laatste beleidsaanbeveling is dat het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en
het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) betere randvoorwaarden
scheppen om een integrale en systeemgerichte aanpak van huiselijk geweld mogelijk
te maken. Het feit dat de BORG-training vanwege de financieringsstructuur momenteel
gebonden is aan een justitieel kader kent een aantal negatieve gevolgen. Zo is het
moeilijk om de partner bij de training te betrekken, start de training vaak meer dan
een half jaar na het partnergeweld en wordt een grote groep potentiële deelnemers
uitgesloten. Om de BORG effectief in te kunnen zetten is een inhoudelijke doorontwikkeling van de BORG-training daarom onvoldoende; ook de context waarbinnen
de BORG-training opereert zou moeten worden aangepast. Juist bij huiselijk geweld
past een integrale en domeinoverstijgende aanpak, waarbij organisaties in de
strafrechtsketen en zorg samenwerken, maar waarbij ook financiële barrières tussen
het justitie- en zorgdomein aangepakt worden.
Tot besluit
In de huidige studie is geen bewijs gevonden voor de effectiviteit van de BORGtraining in termen van recidive. In overeenstemming met en in aanvulling op eerdere
studies naar de BORG-training zijn diverse knelpunten gesignaleerd in de uitvoering
van de BORG-training. Zo lijkt de beoogde doelgroep niet bereikt te worden, worden
geen haalbare en SMART-geformuleerde doelen gesteld, wordt de partner onvoldoende
betrokken bij de training, is de training inhoudelijk onvoldoende gebaseerd op
evidence-based methodieken en een gedegen integraal theoretisch kader, en is er
onvoldoende landelijke sturing op de uitvoering van de training. Deze knelpunten
bieden echter aanknopingspunten om de BORG-training te verbeteren, waardoor de
training mogelijk wel effectief wordt. Bovendien lijkt een substantieel deel van de
deelnemers positief over de training. Voorts zou de BORG-training in potentie
vroegtijdig ingezet kunnen worden bij een grote groep daders (koppels) van
partnergeweld, doordat de reclassering al bij een aanhouding vanwege huiselijk
geweld door de politie betrokken wordt. Door bij de reeds geplande doorontwikkeling
van de BORG-training aandacht te besteden aan de genoemde knelpunten en door
vanuit de ministeries voor JenV en VWS betere randvoorwaarden te creëren voor een
integrale, domeinoverstijgende en systeemgerichte aanpak van huiselijk geweld zal
mogelijk een effectieve interventie ontstaan die een bijdrage levert aan het terugdringen van partnergeweld in de samenleving.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 18

1

Inleiding
Partnergeweld is de meest voorkomende vorm van huiselijk geweld (o.a. Akkermans
et al., 2020; Ferwerda & Hardeman, 2013; Van der Veen & Bogaerts, 2010; Van
Eijkern et al., 2018). Sinds het begin van deze eeuw staat huiselijk geweld, en
daarmee ook partnergeweld, hoog op de politieke agenda in Nederland. De overheid
heeft verschillende beleidsprogramma’s uitgebracht om dit veiligheids- en gezondheidsprobleem aan te pakken (Ministerie van Justitie, 2002, 2008; Ministerie van
Justitie en Veiligheid, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Vereniging
van Nederlandse Gemeenten, 2018). De beleidsprogramma’s richten zich op een breed
scala aan maatregelen, waaronder het ontwikkelen van daderinterventies. Eén van de
daderinterventies die in het afgelopen decennium is ontwikkeld om de recidive onder
daders van partnergeweld terug te dringen is de gedragsinterventie ‘Beëindiging
Onderling Relationeel Geweld’ (BORG) van de reclassering (Henskens, 2017 1). De
BORG-training is een groepstraining die vanaf de zomer 2014 landelijk in Nederland
wordt aangeboden.
0F

In de huidige studie is onderzocht in hoeverre de BORG-training effectief is in het
terugdringen van de (huiselijk gewelds)recidive bij daders van partnergeweld en
wat mogelijk succesvolle en minder succesvolle aspecten van de training zijn. De
onderhavige studie maakt deel uit van een vijfjarig onderzoeksprogramma naar
de recidive onder daders van huiselijk geweld, welke door het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) wordt uitgevoerd op aanvraag van
de voormalige afdeling Veiligheid in Sociaal Domein van de voormalige directie
Beschermen, Aanpakken en Voorkomen (DBAenV) van het Directoraat Generaal
Straffen en Beschermen (DGSenB) van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het
ministerie van Justitie en Veiligheid wil middels dit onderzoeksprogramma onder
andere meer inzicht verkrijgen in de effectiviteit van interventies voor huiselijk
gewelddaders, zoals de BORG-training.

1.1

Partnergeweld
Partnergeweld is een vorm van huiselijk geweld, waarbij het geweld is gepleegd door
de partner of ex-partner (Stcrt, 2016, nr. 19416; Verwijs & Lünnemann, 2012;
Lünnemann & Drost, 2012). Als partners uit elkaar gaan kan het geweld door gaan of
kan het geweld juist beginnen als gevolg van de scheiding, dus ook geweld door expartners valt onder partnergeweld. Het geweld kan uiteenlopende vormen aannemen.
Het kan gaan om psychisch, fysiek of seksueel geweld, maar bijvoorbeeld ook om
financiële uitbuiting, beschadiging van goederen of vrijheidsbeneming. Niet alleen het
soort geweld kan variëren, maar ook de ernst, frequentie en duur van het geweld,
alsmede de mate van controle die de dader uitoefent op het slachtoffer, en of het
geweld eenzijdig of wederzijds is (Verwijs & Lünneman, 2012). Een bekende typering
van huiselijk geweld is die van Johnson (1995), waarin hij twee soorten partnergeweld
onderscheid: intimate terrorism en common couple violence. Bij intimate terrorism
gaat het om een sterk controlerende vorm van partnergeweld. Het is doorgaans de
man die ernstig en langdurig de vrouw op allerlei manieren controleert, isoleert en
geweld gebruikt om zijn macht te behouden. Bij common couple violence gaat het om
1

Op deze publicatie staat het jaartal 2015, maar dit blijkt onjuist, het document is in 2017 aangepast en uitgebreid.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 19

conflicten tussen partners die uit de hand lopen. Het gaat meestal om lichtere vormen
van geweld en incidenteel geweld, waar beide partners zich schuldig aan maken.
Partnergeweld is wereldwijd een groot maatschappelijk probleem. Nationale en
internationale cijfers laten zien dat de omvang van partnergeweld aanzienlijk is,
ondanks dat de gemeten omvang varieert afhankelijk van het land, de gehanteerde
definitie en de toegepaste onderzoeksmethode (Akkermans et al., 2020; Catalano,
2012; Ellsberg & Heise, 2005; Hines, 2009; Office for National Statistics, 2016,
Robinson, 2010; Smith et al., 2017; Van Eijkern et al., 2018). In Nederland zijn in de
afgelopen jaren twee prevalentiestudies naar huiselijk geweld uitgevoerd. Uit de
enquête van Van Eijkern en collega’s (2018) onder een steekproef van de volwassen
Nederlandse bevolking blijkt 5,5% slachtoffer te zijn geweest van fysiek en/of seksueel
huiselijk geweld in de afgelopen vijf jaar. Meer dan de helft van het gerapporteerde
huiselijk geweld had betrekking op geweld tussen partners en ex-partners. In de
bevolkingsenquête van Akkermans en collega’s (2020) gaf 8% van de Nederlandse
bevolking van 16 jaar en ouder aan in het afgelopen jaar slachtoffer te zijn geweest
van een of meerdere vormen van huiselijk geweld (fysiek of seksueel huiselijk geweld,
coercive control 2 in de huiselijke kring of stalking door een ex-partner). Ook uit deze
studie blijkt dat huiselijk geweld het vaakst wordt gepleegd door een partner of expartner. Naast de omvang zijn ook de gevolgen van partnergeweld voor het slachtoffer
groot. Zowel qua fysieke en psychische gezondheid als op relationeel en financieel vlak
kan partnergeweld een aanzienlijke impact hebben op het slachtoffer (Ellsberg &
Heise, 2005; Movisie, 2013, Smith et al., 2017; Van Eikern et al., 2018). Tot slot zijn
ook de economische kosten voor de samenleving enorm, onder andere door verzuim
op werk (productieverlies) en het beroep dat gedaan wordt op de (geestelijke)
gezondheidszorg en het strafrechtssysteem (Movisie, 2013; Walby, 2004).
1F

Huiselijk geweld, en daarmee ook partnergeweld, is in Nederland op de politieke
agenda gekomen na publicatie van het eerste landelijke onderzoek naar huiselijk
geweld in Nederland in 1997 (Van Dijk, Flight, Oppenhuis & Duesman, 1997).
Sindsdien wordt door de Nederlandse overheid sterker ingezet op de aanpak van
huiselijk geweld en zijn er verschillende beleidsprogramma’s verschenen: ‘Privé geweld
– Publieke zaak’ in 2002 (Ministerie van Justitie, 2002), ‘Plan van aanpak huiselijk
geweld tot 2011: De volgende fase’ in 2008 (Ministerie van Justitie, 2008), ‘Geweld
hoort nergens thuis’ in 2018 (Ministerie van Justitie en Veiligheid, Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Vereniging van Nederlandse Gemeenten, 2018)
en ‘Ontwikkelagenda Veiligheid voorop’ in 2018 inclusief uitvoeringsplannen van 2019
en 2021 (Landelijk Netwerk zorg/straf Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, 2018).
Het belangrijkste doel van deze beleidsprogramma’s is het voorkomen en terugdringen
van huiselijk geweld. Ze richten zich bijvoorbeeld op het duidelijk maken dat huiselijk
geweld niet wordt getolereerd, het geweld eerder en beter in beeld krijgen, het
verbeteren van de ketensamenwerking tussen politie, OM, Veilig Thuis, reclassering,
Raad voor de Kinderbescherming, gemeenten en de hulpverlening, het verbeteren van
de samenloop van zorg en straf voor daders, meer systeemgericht werken, het
verbeteren van de zorg en hulpverlening voor slachtoffers, meer aandacht voor
specifieke kwetsbare doelgroepen en het ontwikkelen van daderinterventies om
huiselijk geweld te laten stoppen.

2

Coercive control is een vorm van huiselijk geweld waarbij één persoon de ander sterk domineert,
controleert en intimideert. Het slachtoffer kan daarbij bepaalde vrijheden worden ontzegd door de ander,
zoals het onderhouden van sociale contacten of het hebben van eigen geld.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 20

Zowel in Nederland als in andere Westerse landen speelt bij de aanpak van
partnergeweld naast strafrecht ook de daderhulpverlening een belangrijke rol (o.a.
Hines, 2009; Ministerie van Justitie, 2002, 2008; Ministerie van Justitie en Veiligheid,
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Vereniging van Nederlandse
Gemeenten, 2018; Robinson, 2010). Partnergeweld is een complex en multidimensionaal probleem. De veronderstelling is dat straffen alleen niet voldoende is om
het partnergeweld te doen stoppen; er dient te worden ingezet op gedragsverandering
bij de dader middels een gedragsinterventie of behandeling (Ministerie van Justitie en
Veiligheid, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Vereniging van
Nederlandse Gemeenten, 2018). Zo kan de dader bijvoorbeeld worden geleerd zijn
boosheid en agressie beter te reguleren, zijn communicatievaardigheden te verbeteren, kunnen de attitudes van de dader ten aanzien van geweld of man-vrouw
verhoudingen worden uitgedaagd en kunnen psychische problemen of verslavingsproblematiek behandeld worden. Strafrecht en zorg kunnen worden gecombineerd
door daders van partnergeweld een gedragsinterventie of behandeling op te leggen
vanuit een strafrechtelijk kader. Hulpverlening kan uiteraard ook in een vrijwillig kader
plaatsvinden.

1.2

De BORG-training
De training ‘Beëindigen Onderling Relationeel Geweld’ (BORG) is een gedragsinterventie voor daders van partnergeweld. Het doel van de training is het stoppen van
de geweldspiraal. De BORG-training is ontwikkeld en wordt uitgevoerd door de drie
reclasseringsorganisaties: Leger des Heils Jeugdzorg & Reclassering (LJ&R), Stichting
Verslavingsreclassering GGZ (SVG) en Reclassering Nederland (RN). Samen worden zij
aangeduid met de ’3RO’. In de hierop volgende paragrafen komen de ontwikkeling, de
doelgroep, de opzet, het doel, het theoretisch kader en het eerder onderzoek naar de
BORG-training aan bod.

1.2.1

Ontwikkeling van de BORG-training
De BORG-training is gebaseerd op enkele voorlopers van de training (Henskens,
2017). In 2010 ontwikkelde Bureau van Montfoort in opdracht van het LJ&R de
‘Gedragsinterventie Partnergeweld’ (GIP). Deze interventie werd echter niet erkend
door de Erkenningscommissie Justitiële Interventies. Belangrijke redenen om de
erkenning af te wijzen waren dat de GIP zich richtte op een te specifieke doelgroep
(enkel daders van partnergeweld en niet ook andere vormen van huiselijk geweld of
geweld buitenshuis) en dat de GIP geen aandacht besteedde aan de begeleiding van
de partner. Aangezien er bij de 3RO behoefte was aan een adequaat aanbod voor de
aanpak van partnergeweld werd besloten om de GIP door te ontwikkelen. Met een
subsidie van het toenmalige ministerie van Veiligheid en Justitie werd in 2011 de
training ‘Terugvalpreventie Huiselijk Geweld’ ontwikkeld. Deze training heeft echter
maar een paar maanden gedraaid, omdat de training onvoldoende aansloot bij de
doelgroep en de trainers evidence-based methoden misten. De 3RO stelde een
landelijke klankbordgroep ‘Huiselijk geweld’ in waarin ervaren trainers en
interventiecoaches deelnamen. In 2012 werd door deze klankbordgroep de BORGtraining versie 1.0 ontwikkeld. Succesvolle onderdelen uit de GIP en de training
Terugvalpreventie Huiselijk Geweld werden gebundeld en aangevuld met nieuwe
onderdelen. De BORG-training 1.0 draaide vanaf november 2012 op proef in vier
pilotregio’s in Nederland. Uit een interne procesevaluatie bleek dat de training positief
was ontvangen, maar dat er ook enkele knelpunten in de uitvoering waren (Mooij,

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 21

2013). Dit heeft geleid tot een doorontwikkeling van de BORG-training: de BORGtraining versie 2.0. Deze training wordt vanaf de zomer van 2014 landelijk
aangeboden en is sindsdien niet meer gewijzigd (Dijkstra & Tan, 2020). Dit is de
training waarvan de effectiviteit in de onderhavige studie is onderzocht.
In 2017 is de BORG-training voorgelegd aan de Erkenningscommissie Justitiële
Interventies. Hiervoor zijn een beschrijving van de BORG-training (Henskens, 2017),
een theoretische onderbouwing (Lünnemann & Drost, 2012) en een procesevaluatie
van de training (Mulder, 2017) ingediend. De interventie is toen niet erkend
(Erkenningscommissie Justitiële Interventies, 2017). In het eindoordeel staat
beschreven dat de interventie(beschrijving) op verschillende vlakken onvoldoende is.
Zo is de commissie van mening dat de partner onvoldoende wordt betrokken bij de
interventie, waardoor er onvoldoende aandacht is voor het relationele aspect van
partnergeweld. Daarnaast ontbreekt volgens de commissie een integrale theoretische
onderbouwing. Voorts zouden het hoofddoel en de subdoelen onvoldoende SMART
(Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden) geformuleerd zijn. Tot
slot ontbreekt effectonderzoek, waardoor niet duidelijk is of de interventie zijn
doelstelling haalt en succesvol is in het verminderen van partnergeweld.
De kritiek van de erkenningscommissie heeft in de afgelopen jaren geen navolging
gekregen en de BORG-training is na de landelijke uitrol in 2012 niet meer veranderd,
maar daar komt nu verandering in. In de onderhavige studie is de effectiviteit van de
BORG-training in termen van recidive onderzocht. Daarnaast is via Kwaliteit
Forensische Zorg (KFZ) een doorontwikkelingstraject van de BORG-training in gang
gezet. In 2020 is allereerst een knelpuntenanalyse uitgevoerd (Dijkstra & Tan, 2020).
Deze knelpuntenanalyse zal samen met de resultaten van de huidige studie als input
dienen voor de doorontwikkeling van de BORG-training. Hierbij zal de nieuwe versie
van de BORG-training ook getest worden in een pilot.
1.2.2

Doelgroep, indicatiestelling en strafrechtelijk kader
De BORG-training is bedoeld voor volwassen daders van partnergeweld, waar sprake is
van common couple violence of licht antisociaal geweld (3RO, 2017; Henskens, 2017;
Lünnemann & Drost, 2012). 3 Het gaat dus om veelvoorkomend partnergeweld:
psychisch en fysiek geweld en eventueel lichtere vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De daders hebben een laag of gemiddeld recidiverisicoprofiel.
Bij ernstige gewelds-, psychische of verslavingsproblematiek is de BORG-training niet
geschikt en moet de dader worden verwezen naar de forensische zorg. Alle mogelijke
vormen van partnerrelaties komen voor: latten, samenwonen, getrouwd en
gescheiden.
2F

Als een dader wordt aangehouden voor partnergeweld kan het Openbaar Ministerie
(OM) of de rechter zich laten adviseren door de reclassering. 4 De reclasseringsadviseur
bezoekt de verdachte, maakt een inschatting van het recidiverisico en onderzoekt wat
er nodig is en welke mogelijkheden er zijn om een nieuw delict te voorkomen. Hierbij
wordt ook onderzocht of de BORG-training ingezet kan worden (Henskens, 2017). De
adviseur brengt vervolgens advies uit aan het OM of de rechter over het vervolgtraject
en de op te leggen afdoening.
3F

3

4

De training is dus niet bedoeld voor ernstige vormen van partnergeweld zoals intimate terrorism (Johnson,
1995).
www.reclassering.nl/ik-moet-naar-de-reclassering/advies-van-de-reclassering/soorten-advies.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 22

Om te bepalen of een dader in aanmerking komt voor deelname aan de BORG-training
worden er verschillende in- en exclusiecriteria gehanteerd (3RO, 2017; Henskens,
2017). De selectiecriteria luiden als volgt: de dader heeft partnergeweld gepleegd, is
minimaal 16 jaar oud 5, heeft een laag of gemiddeld recidiverisico, gebrekkige
communicatievaardigheden en/of een problematische conflicthantering vormt (mede)
de oorzaak van de relatieproblemen, de dader bekent het delict (deels), er is geen
sprake van een antisociale persoonlijkheidsstoornis, ernstig antisociaal geweld of een
ernstig alcohol- of drugsprobleem, de dader is de Nederlandse taal machtig, heeft een
IQ van 80 of hoger, en heeft een geldige verblijfsvergunning.
4F

Of een dader voldoet aan de selectiecriteria van de BORG-training wordt bepaald aan
de hand van de Recidive Inschattingsschalen (RISc) of de BORG-beslisboom (3RO,
2017; Henskens, 2017). De RISc is een risicotaxatie-instrument van de 3RO waarmee
een breed scala aan criminogene factoren in kaart kan worden gebracht en een
inschatting van het recidiverisico kan worden gemaakt (3RO, 2014). In sommige
situaties, bijvoorbeeld bij een snelle afdoening in ZSM-verband (Zorgvuldig, Snel en
op Maat), is er geen tijd om de gehele RISc af te nemen. In die gevallen kan er ook
gekozen worden voor de BORG-beslisboom. De BORG-beslisboom is speciaal
ontwikkeld voor de toewijzing aan de BORG-training en betreft enkel de in- en
exclusiecriteria van de BORG-training (zie bijlage 2) (3RO, 2017; Henskens, 2017). 6
5F

De BORG-training kon tot maart 2021 vanuit vijf verschillende strafrechtelijke kaders
worden gestart (3RO, 2017; Henskens, 2017). Allereerst kan de BORG-training
onderdeel zijn van één van de volgende drie afdoeningen: een voorwaardelijke
veroordeling 7, een voorwaardelijk beleidssepot 8 of een strafbeschikking 9. Daarnaast
kan het volgen van een BORG-training worden opgedragen door het OM of de rechter,
terwijl de strafzaak nog niet is afgedaan. Dit kan als onderdeel van een gedragsaanwijzing 10 of als één van de voorwaarden bij een schorsing van de voorlopige
hechtenis. Vanaf 1 maart 2021 is één van deze vijf strafrechtelijke kaders voor de
6F

7F

8F

9F

5

6

7

8

9

10

Hoewel ‘minimaal 16 jaar’ als selectiecriterium wordt genoemd, staat in de begeleidende tekst dat de
doelgroep volwassen daders betreft en is het volgens de ontwikkelaars van de BORG-training ook nooit de
bedoeling geweest om minderjarigen te includeren (Dijkstra & Tan, 2020).
Uit een oudere versie van de managementhandleiding van de BORG-training (rond 2012) blijkt dat
oorspronkelijk het plan was om de selectie van deelnemers te baseren op het risicotaxatie-instrument BSAFER, welke in 2012 bij de 3RO in gebruik werd genomen. In de recentere managementhandleiding (3RO,
2017) en de beschrijving van de BORG-training (Henskens, 2017) wordt echter enkel gesproken over de
RISc en de BORG-beslisboom. De 3RO bevestigt dat de B-SAFER onvoldoende gebruikt bleek te worden.
Vanaf oktober 2018 is de RISc versie 4 vervangen door een nieuwe, andere RISC, waardoor vanaf die tijd
enkel de BORG-beslisboom nog gebruikt kan worden voor de indicatiestelling.
Een voorwaardelijke veroordeling kan bijvoorbeeld een voorwaardelijke vrijheidsstraf of voorwaardelijke
taakstraf betreffen (artikel 14a t/m 14c Sr). Gedurende de vastgestelde proeftijd dient de dader zich te
houden aan de gestelde voorwaarden. Als de voorwaarden worden overtreden wordt de sanctie alsnog
uitgevoerd. Eén van de mogelijke voorwaarden bij een voorwaardelijke veroordeling is deelname aan een
gedragsinterventie zoals de BORG-training.
Er is sprake van een beleidssepot indien een succesvolle vervolging weliswaar haalbaar is, maar op grond
van het algemeen belang vervolging onwenselijk wordt geacht en het OM daarom afziet van vervolging
(artikel 167 lid 2 Sv; De Ridder, 2018). Indien het OM afziet van vervolging mits de dader voor een
bepaalde tijd aan de gestelde voorwaarden voldoet is er sprake van een voorwaardelijk beleidssepot. Eén
van de mogelijke bijzondere voorwaarden bij een voorwaardelijk beleidssepot is deelname aan een
gedragsinterventie zoals de BORG-training.
Het OM kan een strafbeschikking opleggen voor overtredingen en misdrijven waarvoor maximaal zes jaar
gevangenisstraf kan worden opgelegd (artikel 257a Sv). Het gaat met name om veelvoorkomende strafbare
feiten. De strafbeschikking kan bijvoorbeeld bestaan uit een geldboete of een taakstraf, maar het kan ook
aanwijzingen bevatten, zoals deelname aan een gedragsinterventie zoals de BORG-training.
Het OM is bevoegd de verdachte van een strafbaar feit tegen wie ernstige bezwaren bestaan een gedragsaanwijzing te geven (artikel 509hh Sv). De gedragsaanwijzing kan bijvoorbeeld bestaan uit deelname aan
hulpverlening gericht op recidivevermindering, zoals de BORG-training. Dit kan echter alleen als de
verdachte eerder al vrijwillig is gestart met deze hulpverlening. De gedragsaanwijzing geldt voor een
bepaalde periode, vaak totdat er een vonnis is.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 23

BORG-training komen te vervallen. Vanaf die datum is de Aanwijzing Sepot en
Sepotgronden ingegaan en is het niet meer mogelijk om bijzondere voorwaarden
(zoals een BORG-training) te verbinden aan een voorwaardelijk beleidssepot
(Staatscourant, 2020, nr. 62570). Tot slot kan een dader ook zonder strafrechtelijk
kader en dus vrijwillig deelnemen aan de BORG-training. Dit gebeurt als de 3RO een
BORG-training adviseert aan het OM of de rechter en de dader vooruitlopend op zijn
of haar zitting al met de training wil beginnen. De 3RO doet dit echter alleen als de
verwachting is dat de BORG-training wordt opgelegd, want anders is er geen
financiering voor de interventie. 11
10F

1.2.3

Opzet van de BORG-training
In de beschrijving van de training (Henskens, 2017) en de managementhandleiding
(3RO, 2017) wordt de BORG-training als volgt beschreven. De BORG-training is een
groepstraining en bestaat uit twaalf groepsbijeenkomsten en drie individuele
gesprekken. De groepsbijeenkomsten duren 2,5 uur en zijn onderverdeeld in vier
clusters van elk drie bijeenkomsten. Per cluster is er een thema: A) relaties, B)
triggers en signalen, C) de kracht van gedachten en D) het systeem. De training draait
in carrousel, dit betekent dat deelnemers aan het begin van elk cluster kunnen
instromen. De groepsbijeenkomsten vinden eens per week plaats en na elk cluster
volgt een week waarin geen groepsbijeenkomsten plaatsvinden, maar individuele
gesprekken. De drie individuele gesprekken betreffen een start-, tussentijds evaluatieen eindevaluatiegesprek waarbij de deelnemer, trainer en toezichthouder aanwezig
zijn. Bij de individuele gesprekken is indien mogelijk ook de partner aanwezig. De
training start met een individueel intakegesprek, waarin de deelnemer (en partner)
praktische informatie krijgt over de training en de time-out-procedure, het ABC-model
en het ruziescenario worden uitgelegd. Vervolgens stroomt de deelnemer in bij de
eerste groepsbijeenkomst van één van de clusters. Na twee clusters (en dus zes
groepsbijeenkomsten) vindt een individueel tussentijds evaluatiegesprek plaats. Naast
de evaluatie wordt hierin het ruziescenario besproken, welke de deelnemer in de
afgelopen periode samen met de toezichthouder heeft opgesteld. Hierna volgen de
andere twee clusters (en dus zes groepsbijeenkomsten) en wordt de training
afgesloten met een individueel eindevaluatiegesprek. Deelnemers mogen gedurende
de training twee keer afwezig zijn zonder dat dit consequenties heeft. Bij drie keer
ongeoorloofd verzuim van de deelnemer, stopt de training. Het aantal deelnemers
varieert tussen de acht en twaalf en is afhankelijk van de instroom. Hoewel de BORGtraining is opgezet als groepstraining, is het ook mogelijk om de training individueel te
volgen, bijvoorbeeld als de dader groepsongeschikt is (3RO, 2016). De individuele
variant van de BORG-training bestaat uit tien bijeenkomsten van elk anderhalf uur en
drie gesprekken.

1.2.4

Doel
Het doel van de BORG-training is dat de geweldspiraal in de relatie of voormalige
relatie wordt doorbroken en het partnergeweld afneemt of stopt (3RO, 2017;
Henskens, 2017; Lünnemann & Drost, 2012). Daarnaast zijn er drie subdoelen. Het
eerste subdoel is inzicht in de relatiedynamiek. Hierbij gaat het om inzicht krijgen in
de oorzaken van het geweld, inzicht krijgen in de eigen rol in de relatiedynamiek, het
eigen aandeel in het gepleegde geweld zien en verantwoordelijkheid nemen voor het
gepleegde geweld. Het tweede subdoel is het herkennen van risicosignalen die
11

Vrijwillige deelname vooruitlopend op de strafzaak wordt niet genoemd als optie in de BORG-documentatie
(3RO, 2017; Henskens, 2017), maar in de praktijk gebeurt dit wel.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 24

aanleiding zijn voor gewelddadig gedrag. Het gaat hierbij zowel om het herkennen van
interne en externe risicosituaties voor gewelddadig gedrag als het kunnen reflecteren
op het eigen gedrag. Het derde subdoel is het toepassen van vaardigheden en
strategieën om te voorkomen dat meningsverschillen en conflicten escaleren. Hierbij
gaat het om het oplossen van problemen op een andere manier dan geweld, het
toepassen van een time-out, het toepassen van zelfcontroletechnieken (eerst denken,
dan doen), het toepassen van sociale vaardigheden om de relatie te versterken en het
inleven in de positie en gevoelens van de partner en/of kinderen.
Uitgaande van het doel van de BORG-training kan de training gezien worden als een
op zichzelf staande interventie. Ook de beschrijving van de training (Henskens, 2017)
en de managementhandleiding (3RO, 2017) lijken de BORG-training zo te positioneren. Uit het theoretisch kader (Lünnemann & Drost, 2012) en de procesevaluatie
(Mulder, 2017) blijkt echter dat de training ook kan dienen als ‘voorwasprogramma’
waarbij de deelnemer wordt voorbereid op verdere hulpverlening, zoals een behandeling binnen de forensische zorg of relatietherapie binnen de GGZ. In dat geval wordt
de BORG-training ingezet om de problematiek en de hulpvraag beter in kaart te
brengen en de deelnemer te motiveren voor het vervolgtraject (Mulder, 2017). Hoewel
dit niet zo expliciet staat beschreven komt het er dus op neer dat de BORG-training
twee verschillende functies inneemt waarbij verschillende doelen horen.
1.2.5

Theoretisch kader
In de beschrijving van de BORG-training wordt het theoretisch kader van de BORGtraining beschreven, zie figuur 1.1 (Henskens, 2017). Om het hoofddoel (afname van
partnergeweld) en de subdoelen (inzicht in relatiedynamiek, herkennen van risicosignalen en beheersen van vaardigheden om escalatie van conflicten te voorkomen)
van de BORG-training te bereiken worden zes interventiemethodieken ingezet. Deze
worden gezien als de werkzame elementen van de training. Het gaat om: cognitieve
gedragstherapie, motivational interviewing, het ruziescenario, probleemoplossend
denken, de time-out procedure en het uitdagen tot zelfreflectie (Henskens, 2017;
Lünnemann & Drost, 2012). De zes interventiemethodieken komen tot uiting in
verschillende oefeningen en onderdelen, zoals communicatietechnieken, triggers en
risicofactoren, omgaan met jaloezie, reflectie op relaties en neutralisaties. Hieronder
worden de zes interventiemethodieken toegelicht.
Cognitieve gedragstherapie
De eerste interventiemethodiek van de BORG-training is cognitieve gedragstherapie.
Cognitieve gedragstherapie is een populaire benadering binnen de psychologie en is
gestoeld op de veronderstelling dat cognities het gedrag beïnvloeden (Beck, 1976;
Ellis, 1977). Stemmingsstoornissen en ongewenst gedrag, zoals partnergeweld, komen
volgens deze benadering voort uit cognitieve tekortkomingen. Cognitieve gedragstherapie betreft een overkoepelende term en wordt voor diverse behandelvormen
gebruikt, waarbij sommige interventies primair focussen op het veranderen van de
disfunctionele cognities en andere interventies ook affectieve en gedragstechnieken
incorporeren. Vanaf de jaren tachtig wordt cognitieve gedragstherapie ook toegepast
in de behandeling van daders van partnergeweld (Eckhardt & Schram, 2009). De
BORG-training maakt gebruik van verschillende cognitief-gedragstherapeutische
methoden (Henskens, 2017; Lünnemann & Drost, 2012). Zo wordt bijvoorbeeld het
ABC-model gehanteerd. In dit model worden situatie/ gebeurtenis (A = Activating
event), gedachten en overtuigingen (B = Beliefs) en emotionele gevolgen en
gedragingen (C = Consequences) van elkaar onderscheiden. Het model veronderstelt

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 25

dat niet de gebeurtenis (A) bepaalt hoe men zich voelt of gedraagt (C), maar de
manier waarop tegen die gebeurtenis wordt aangekeken (B). Ook wordt binnen de
BORG-training ingezet op het verbeteren van de communicatieve en sociale
vaardigheden, als alternatief voor gewelddadig gedrag. De veronderstelling is dat door
het vervangen van disfunctionele cognities door functionele cognities en door het
aanleren van probleemoplossende vaardigheden conflictsituaties in de toekomst
minder snel zullen escaleren.
Figuur 1.1 Theoretisch kader BORG-training (Henskens, 2017)

Motivational interviewing
De tweede interventiemethodiek van de BORG-training is motivational interviewing.
Met behulp van deze gesprekstechniek kan een cliënt worden gemotiveerd tot
gedragsverandering. De intrinsieke motivatie van de cliënt om te veranderen wordt
versterkt door de ambivalentie over het gedrag van de cliënt te onderzoeken en op te
lossen (Miller & Rollnick, 2013). Er wordt bewust gewerkt aan het ontwikkelen van een
discrepantie tussen het huidige en gewenste toekomstige gedrag. Centraal bij deze
techniek staat de faciliterende, empathische en cliëntgerichte counselingstijl van de
hulpverlener. De bereidheid tot gedragsverandering bij de cliënt wordt niet gezien als
een vaststaand kenmerk van de cliënt, maar als een wisselend product van interpersoonlijke interactie. Binnen de reclassering wordt gewerkt met motivational
interviewing, en ook bij de BORG-training wordt deze techniek ingezet (Henskens,
2017; Lünnemann & Drost, 2012). De BORG-trainer stelt zich op als een empathische
en reflectieve luisteraar, bouwt vertrouwen op met de deelnemer en gaat in gesprek
over de voor- en nadelen van het huidige en gewenste gedrag, zodat de motivatie
voor gedragsverandering wordt vergroot en kan worden toegewerkt naar gedragsverandering.
Delictscenario
De derde interventiemethodiek van de BORG-training is het delictscenario. Het
delictscenario vindt zijn oorsprong in het terugvalpreventiemodel uit de verslavingszorg (Marlatt & Gordon, 1985). Het terugvalpreventiemodel kreeg een plaats in de
forensische psychiatrie en dit leidde tot de ontwikkeling het delictscenario (Van Beek,

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 26

1999; Vrinten et al., 2015). De methodiek is doorontwikkeld tot een praktisch
bruikbaar model voor de behandeling van een brede groep delinquenten zoals
geweldplegers, overvallers en zedendelinquenten (Deneer, 2004). Bij een delictscenario wordt tot in detail de situatie en de gedachten, gevoelens en het gedrag van
de dader voor, tijdens en na het delict in kaart gebracht. Dit levert een overzicht van
de belangrijkste risicofactoren op en biedt aanknopingspunten voor therapie. Eén van
de onderdelen van de BORG-training is het opstellen van een delictscenario – in de
BORG-training ‘ruziescenario’ genoemd (Henskens, 2017). Na het individuele startgesprek van de BORG-training gaat de deelnemer samen met de toezichthouder het
partnergeweld-incident analyseren en vullen zij het ruziescenarioformulier in. Dit wordt
later besproken met de BORG-trainer. Door deze methode krijgen BORG-deelnemers
meer begrip van en grip op hun delictgedrag. Ze leren welke triggers de kans op
partnergeweld doen toenemen.
Probleemoplossend denken
De vierde interventiemethodiek van de BORG-training is probleemoplossend denken.
Eén van de bekende copingstrategieën is probleemgerichte coping, waarbij actief
wordt gezocht naar een oplossing voor het probleem (Folkman et al., 1986; Lazarus &
Folkman, 1984). In veel situaties is dit een effectieve copingsstijl (behalve wanneer
het gaat om een probleem dat niet op te lossen is, zoals een overlijden). Bij de BORGtraining wordt gewerkt aan het verhogen van het probleemoplossend denken, omdat
een beperkter probleemoplossend vermogen de kans op agressie zou vergroten
(Henskens, 2017). De BORG-trainer leert de deelnemers een denkstrategie aan die
gericht is op het herkennen van een probleem, het analyseren van het probleem, het
bedenken van verschillende oplossingen en het afwegen wat de beste oplossing is.
Hierdoor leren de BORG-deelnemers op een andere manier om te gaan met conflictsituaties dan het vertonen van agressief en gewelddadig gedrag.
Time-out procedure
De vijfde interventiemethodiek van de BORG-training is de time-out procedure. Dit is
een veelgebruikte methodiek bij interventies gericht op agressieregulatie (Bernard et
al., 2003; Lawick, 2003; Wistow et al., 2017). Bij een time-out verwijdert de persoon
zichzelf voor een bepaalde periode uit de situatie (bijvoorbeeld door weg te lopen of de
aandacht op iets anders te richten) om te voorkomen dat de situatie escaleert. Deze
procedure werkt zelfregulerend: fysiek of mentaal uit de situatie stappen heeft een
kalmerend effect en vergroot het gevoel van zelfcontrole (Lawick, 2003). Bij de BORGtraining wordt in het individuele startgesprek de time-out procedure aan de deelnemer
en, wanneer aanwezig, diens partner uitgelegd (Henskens, 2017; Lünnemann & Drost,
2012). Beiden mogen hiervan gebruikmaken als de spanning tijdens een ruzie te hoog
oploopt. In het gesprek worden regels over de procedure (zoals de duur van de timeout) vastgelegd. Indien de partner niet aanwezig is wordt de time-out procedure
meegegeven op papier ter bespreking thuis (Mulder, 2017). Het is belangrijk dat de
partner op de hoogte is van de time-out methodiek, omdat het weglopen uit de
escalerende situatie anders fout geïnterpreteerd kan worden en juist tot escalatie kan
leiden. Uit onderzoek van Lawick (2003) blijkt dat het oefenen en aanleren van de
time-out procedure niet veel tijd kost, vaak is één bijeenkomst al voldoende.
Zelfreflectie
De laatste interventiemethodiek van de BORG-training is het uitdagen tot zelfreflectie.
Vanuit de hechtingsliteratuur wordt verondersteld dat hechtingsproblemen uit de
kindertijd kunnen leiden tot een aantasting van het vermogen om te reflecteren op
zichzelf en de ander, waardoor het empathisch vermogen wordt beperkt en de neiging

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 27

tot gewelddadig gedrag wordt vergroot (Fonagy et al., 1993; Levinson & Fonagy,
2004). In de BORG-training wordt getracht zelfreflectie op gang te brengen door
ingesleten opvattingen over geweld en allerlei zaken die de deelnemers in hun relatie
als normaal zijn gaan beschouwen, kritisch tegen het licht te houden (Henskens,
2017).
1.2.6

Eerder onderzoek
Eerder onderzoek naar de BORG-training is beperkt. Tot op heden is de effectiviteit
van de BORG-training in termen van recidive niet onderzocht. Aangezien de BORGtraining een Nederlandse gedragsinterventie betreft, welke niet gebaseerd is op een
buitenlandse interventie, biedt ook de internationale literatuur geen uitkomst. Wel is in
2017 een procesevaluatie (Mulder, 2017) en in 2020 een knelpuntenanalyse (Dijkstra
& Tan, 2020) naar de BORG-training uitgevoerd. Daarnaast is de BORG-training
gebaseerd op zes interventiemethodieken, waarvan de effectiviteit in meer of mindere
mate in eerdere studies is onderzocht. De resultaten uit de procesevaluatie, de
knelpuntenanalyse en het eerder onderzoek naar de interventiemethoden worden
hieronder beschreven.
In de procesevaluatie van de BORG-training is onderzocht of de beoogde doelgroep
wordt bereikt, of de training wordt uitgevoerd volgens plan, hoe trainers en deelnemers de training ervaren en welke succes- en faalfactoren een rol spelen in de
uitvoering (Mulder, 2017). Er is gekeken naar in- en uitstroomgegevens van BORGdeelnemers in de periode 2016 tot en met half 2017, van 19 tot 28 BORG-deelnemers
zijn beslisbomen, registratieformulieren en eindevaluatie-vragenlijsten bestudeerd en
33 medewerkers betrokken bij de BORG-training zijn geïnterviewd (20 trainers en 13
coördinatoren, managers, ontwikkelaars en interventiespecialisten). In de procesevaluatie wordt allereerst geconcludeerd dat de beoogde doelgroep wordt bereikt:
slechts 2 van de 19 BORG-deelnemers bleken gaandeweg toch niet geschikt voor de
training vanwege een culturele kloof en taalbarrière. In de periode 2016 tot en met
half 2017 zijn 389 BORG-trainingen afgerond (92% groep, 8% individueel). Hierbij
vallen grote regionale verschillen op. In de onderzoeksperiode werden in de
reclasseringsregio’s Oost (29%) en Zuid (28%) de meeste BORG-trainingen gegeven
en in Zuid-West (9%) en Midden-Noord (12%) de minste. Regio Noord-West (22%) zit
er tussenin, maar opvallend is dat in deze regio vóór 2016 juist de meeste trainingen
zijn uitgevoerd (dit blijkt te komen door de inzet van één van de BORG-projectleiders
die in de beginperiode ook unitmanager was in deze regio). Van de 389 deelnemers
heeft 97% de training voltooid, slechts 3% is voortijdig gestopt. Voorts kwam uit de
interviews naar voren dat, hoewel vele onderdelen worden uitgevoerd zoals
beschreven in de handleiding van de BORG-training, er verschillen zijn in de wijze
waarop trainers bepaalde onderdelen inzetten. Zo wordt het ruziescenario en logboek
(een afgeleide van het ruziescenario voor ruzies en incidenten gedurende de training)
weinig gebruikt of aangepast door de trainers. Ook blijken trainers te verschillen in
hun vaardigheden om de partner bij de training te betrekken en de gesprekken met
partner erbij te voeren. Over het algemeen zijn de deelnemers (N=28) en trainers
(N=20) positief over de BORG-training. De deelnemers beoordelen de training
gemiddeld met een 8,5. De trainers zijn positief over de inhoud en handleiding van de
training, de werking van de groep en het carrouselmodel, waardoor snelle instroom
mogelijk is. De meeste trainers zouden wel graag enige aanpassingen in cluster B
(triggers en signalen) en cluster D (het systeem) zien en een vernieuwing van het
aanbod van filmfragmenten zou welkom zijn. Tot slot worden in de procesevaluatie
twee aandachtspunten en aanbevelingen genoemd. Allereerst is de intervisie voor

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 28

trainers, die sinds 2016 per regio georganiseerd dient te worden, nog in ontwikkeling.
Dit verdient aandacht en een landelijk uniforme opzet is hierbij belangrijk. Ook een
landelijke terugkomdag lijkt de BORG-trainers wenselijk. Ten tweede blijven de
aanmeldingen voor de BORG-training achter ondanks het hoge aantal partnergeweldzaken. Trainers moeten hard werken om een carrousel te laten draaien. De
BORG-training zou actiever onder de aandacht moeten worden gebracht binnen de
3RO en adviseurs zouden beter geïnformeerd moeten worden over de dubbele functie
van de BORG-training: als op zichzelf staande interventie en als ‘voorwasprogramma’.
Ook zou geleerd kunnen worden van twee regionale initiatieven waardoor de instroom
wel goed loopt: het huiselijk geweldsspreekuur in regio Oost en deelname van BORGtrainers aan de ZSM-tafel in Groningen.
In de knelpuntenanalyse is een analyse gemaakt van de voornaamste knelpunten bij
de BORG-training (Dijkstra & Tan, 2020). De analyse dient net als de onderhavige
studie als input voor de doorontwikkeling van de BORG-training. In het onderzoek zijn
verschillende kerndocumenten van de BORG-training bestudeerd, zijn interviews
gehouden met drie BORG-deelnemers en veertien medewerkers betrokken bij de
BORG-training (o.a. ontwikkelaars/interventiespecialisten, trainers, toezichthouders en
adviseurs), zijn in- en uitstroom- en achtergrondgegevens van BORG-deelnemers
bekeken en zijn de resultaten besproken in een expertmeeting. De analyse heeft
geleid tot een overzicht van twaalf knelpunten: (1) een goede definitie en afbakening
van de doelgroep ontbreekt, (2) er zijn zorgen of de ernst en de aard van het geweld
juist wordt ingeschat, (3) er is onvoldoende aandacht voor verschillende geweldspatronen, (4) informatie om te kunnen sturen op doelen ontbreekt, (5) de partner
wordt onvoldoende betrokken bij de training en er is te weinig aandacht voor de
relationele aspecten, (6) de theorie die aan de training ten grondslag ligt is
onvoldoende geëxpliciteerd, (7) er zijn weinig feedbackloops ingebouwd om kennis uit
de praktijk te benutten, (8) er is geen onderzoek dat de effectiviteit van de training
onderbouwt, (9) de inhoudelijke doorontwikkeling van de training is gestagneerd,
(10) de materialen behorend bij de training worden niet in een samenhangend kader
gepresenteerd, (11) er ontbreekt een duidelijk beschrijving van de rollen en
verantwoordelijkheden van alle actoren die betrokken zijn bij de training en er wordt
te weinig ingezet op een goede samenwerking, en (12) de training is onvoldoende
ingebed in en gericht op de keten en de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een
effectieve aanpak van huiselijk geweld. De deskundigen in de expertmeeting geven de
hoogste prioriteit aan knelpunt 4 (kunnen sturen op doelen) en knelpunt 8 (inzicht in
de effectiviteit).
De effectiviteit van de zes interventiemethoden die binnen de BORG-training worden
ingezet zijn in eerdere studies in meer of mindere mate onderzocht, en in enkele
gevallen specifiek onder daders van huiselijk geweld of partnergeweld. Allereerst laat
eerder onderzoek beperkt bewijs zien voor de effectiviteit van cognitieve gedragstherapie bij daders van partnergeweld: de resultaten variëren van geen tot een klein
effect op recidive. Er zijn enkele meta-analyses uitgevoerd naar de effectiviteit van
cognitieve gedragstherapie bij daders van partnergeweld of naar de effectiviteit van
interventies voor daders van partnergeweld waarbij de resultaten zijn uitgesplitst per
type interventie (cognitieve gedragstherapie, psychoeducatief/Duluth model en overige
interventies). In een meta-analyse concluderen Babcock, Green en Robie (2004) op
basis van tien experimentele (randomized controlled trial) en quasi-experimentele
studies dat daders van partnergeweld na cognitieve gedragstherapie minder
recidiveren (volgens zowel partnerrapportages als politieregistraties) dan daders van
partnergeweld die zijn afgehaakt bij therapie of geen therapie hebben gehad. De

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 29

verschillen tussen de groepen zijn echter klein (Cohen’s d tussen 0,1 en 0,3).
Smedslund en collega’s (2011) includeren in hun meta-analyse uitsluitend
experimentele studies en vinden op basis van vier studies geen bewijs dat cognitieve
gedragstherapie beter werkt dan geen interventie bij daders van partnergeweld. Ze
vinden een klein, maar niet significant effect. De auteurs concluderen dat er te weinig
experimentele studies zijn om conclusies te kunnen trekken over de effectiviteit van
cognitieve gedragstherapie bij daders van partnergeweld. Andere meta-analyses naar
de effectiviteit van interventies voor daders van partnergeweld splitsen de resultaten
niet uit naar type interventie, waardoor er geen conclusies kunnen worden getrokken
over specifiek de effectiviteit van cognitieve gedragstherapie (o.a. Cheng et al., 2019;
Wilson et al., 2021). Maar ook in deze meta-analyses variëren de uitkomsten van geen
tot een klein effect op de recidive. Voorts wordt in deze meta-analyses kritiek geuit op
de meta-analyse van Babcock en collega’s (2004), omdat zij ook studies includeerden
waarbij de controlegroep bestond uit afhakers, terwijl afhakers verschillen van daders
die de interventie wel afmaken en daardoor geen goede controlegroep vormen.
Eerder onderzoek naar motivational interviewing laat positieve effecten zien op de
behandelbereidheid van daders van partnergeweld, maar het effect op recidive is
minder eenduidig. Zo laten twee meta-analyses zien dat daders die hebben deelgenomen aan een partnergeweldinterventie inclusief motivational interviewing (als
korte interventie voorafgaand aan de partnergeweldinterventie of als onderdeel van de
partnergeweldinterventie) significant minder vaak voortijdig stoppen, bij meer sessies
aanwezig zijn, trouwer hun huiswerk maken en meer verantwoordelijkheid nemen voor
het partnergeweld dan daders die hebben deelgenomen aan een interventie zonder
motivational interviewing (Santirso et al., 2020; Soleymani, Britt & Wallace-Bell,
2018). De resultaten aangaande recidive zijn echter wisselend: sommige studies
vinden wel een positief effect van motivational interviewing op recidive (o.a. Lila et al.,
2018), andere niet (o.a. Schumacher et.al., 2011). In een meta-analyse concluderen
Santirso en collega’s (2020) op basis van zeven experimentele studies dat de recidive
(op basis van zelfrapportage en politieregistraties) gunstiger is bij partnergeweldinterventies inclusief motivational strategies, maar dat het effect niet statistisch
significant is. De auteurs geven aan dat dit mogelijk komt door de manier waarop
recidive is gemeten: de politierecidive is in beide condities laag en zelfgerapporteerde
recidive kan onbetrouwbaar zijn. Hoewel er tot op heden onvoldoende bewijs is dat
motivational interviewing partnergeweldrecidive vermindert, onderstrepen
verschillende wetenschappers (Lawson et al., 2012; Santirso et al., 2020; Soleymani
et al., 2018) het belang van motivational interviewing, omdat het zorgt voor minder
afhakers en juist het voortijdig stoppen bij partnergeweldinterventies één van de
belangrijkste voorspellers is voor recidive (Lila et al., 2019; Olver et al., 2011).
Lawson en collega’s (2012) betogen dat daders van partnergeweld vaak een interventie volgen vanuit externe dwang (zoals een strafrechtelijk kader), terwijl een
succesvolle uitkomst vaak voortkomt uit interne motivatie en motivational interviewing
zou daarbij kunnen helpen.
Eerder onderzoek naar de effectiviteit van de time-out procedure geeft wisselende
resultaten en een direct verband met recidive is niet onderzocht. Een kwalitatieve
studie naar hoe koppels een partnerrelatietherapie voor partnergeweld ervaarden liet
zien dat zowel de mannen als vrouwen de time-out procedure zagen als één van de
belangrijkste onderdelen van de therapie (Lechtenberg et al., 2015). In een andere
kwalitatieve studie, waarin 24 vrouwen werden geïnterviewd wiens mannen hadden
deelgenomen aan een behandeling voor partnergeweld, vonden sommige vrouwen de
time-out procedure nuttig, maar andere vrouwen waren minder positief (Debbonaire et

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 30

al., 2003). In een evaluatiestudie naar vier ‘batterer programs’ werd ruim 400
mannelijke deelnemers gevraagd hoe ze hadden geprobeerd geweld te voorkomen in
de vijftien maanden na de interventie. Ruim de helft van de mannen gaf aan te
bouwen op onderbrekingsmethoden (zoals de time-out procedure), 25% op discussie/
bespreking (zoals probleem oplossen en praten over emoties) en 3% op respect voor
vrouwen. De partners gaven echter vaker aan dat de mannen niets deden om geweld
te voorkomen. De recidive (gerapporteerd door de partners) was lager in de groep die
respect voor vrouwen als belangrijkste hulpmiddel zag (8%) dan in de twee andere
groepen (26% en 33%), maar het verband was niet statistisch significant (Gondolf,
2000). Gondolf (2002, in Debbonaire et al., 2003) concludeert in zijn boek over
‘batterer intervention systems’ dat onderbrekingsstrategieën zoals de time-out
procedure nuttig zijn bij het verminderen van partnergeweld, maar dat een significante
vermindering of het stoppen van partnergeweld sterk samenhangt met veranderingen
in houding. Enkel het gebruik van onderbrekingstechnieken zou niet voldoende zijn.
Over de effectiviteit van de andere drie interventiemethodieken is minder bekend.
Over het effect van het opstellen van een delictscenario op de recidive is weinig tot
niets bekend (Vrinten et al., 2015). De enige studie naar het delictscenario en recidive
betreft een onderzoek waar vijf zedendelinquenten die de procedure volgden werden
vergeleken met twaalf zedendelinquenten die de procedure niet volgden (Van Beek,
1999). Onder een grotere groep daders (van partnergeweld) zijn tot op heden geen
studies uitgevoerd. Ook de effectiviteit van de methodiek van het probleemoplossend
denken wordt niet geheel duidelijk op basis van de literatuur. Eerder onderzoek heeft
laten zien dat koppels die beschikken over probleemoplossende vaardigheden een
kleinere kans hebben om zich schuldig te maken aan partnergeweld (Hellmuth et al.,
2008), maar dan blijft het de vraag of de methodiek van het bevorderen van het
probleemoplossend denken leidt tot een afname in recidive. Het bevorderen van het
probleemoplossend denken is een cognitieve gedragsinterventie en er zijn verschillende studies uitgevoerd naar de effectiviteit van cognitieve gedragsinterventies voor
daders van partnergeweld en andere delinquenten waarin probleemoplossend denken
expliciet wordt genoemd als één van de gebruikte methodieken (Cunha & Goncalves,
2014; Ross et al., 1988), maar dat maakt niet duidelijk wat het effect is van deze
specifieke methodiek. Tot slot is er weinig bekend over de effectiviteit van het
uitdagen tot zelfreflectie. Hoewel eerder onderzoek het onvermogen te kunnen
reflecteren in verband heeft gebracht met gewelddadig gedrag (Levinson & Fonagy,
2004) en empathie een protectieve factor lijkt voor partnergeweld (Spencer et al.,
2022), is het niet bekend of een methodiek die uitdaagt tot zelfreflectie leidt tot een
groter empathisch vermogen en (daarmee) een vermindering van recidive onder
geweldsplegers.

1.3

Onderzoeksvragen
Het onderzoek bestond uit een kwantitatief en kwalitatief deel. In het huidige rapport
worden vier onderzoeksvragen beantwoord omtrent de effectiviteit van de BORGtraining in termen van recidive en de mogelijk succesvolle en minder succesvolle
aspecten van de training. De eerste drie onderzoeksvragen zijn kwantitatief van aard.
Hierbij bestond de onderzoeksgroep uit 463 daders van partnergeweld die in de
periode januari 2015 tot en met december 2017 deelnamen aan de BORG-training. De
controlegroep bestond uit een vergelijkbare groep daders die in de periode 2014 tot en

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 31

met 2017 12 zijn veroordeeld 13 voor partnergeweld, maar de BORG-training niet hebben
gevolgd. De laatste onderzoeksvraag is kwalitatief van aard en is beantwoord op basis
van interviews met dertien daders van partnergeweld die ten tijde van het interview
onder toezicht stonden bij de 3RO (augustus en september 2021) en ooit deelnamen
aan de BORG-training.
1F

12F

1 Wat zijn de achtergrondkenmerken van de onderzoeksgroep?
a Wat zijn de dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken
(zoals leeftijd en type huiselijk geweld) van de onderzoeksgroep en in hoeverre
zijn deze vergelijkbaar met die van de controlegroep?
b In hoeverre voldoet de onderzoeksgroep aan de BORG-selectiecriteria?
c Wat zijn de uitvoeringskenmerken van de BORG-training (zoals
aanwezigheidspercentage en training voltooid of voortijdig beëindigd) bij de
onderzoeksgroep?
2 Hoe effectief is de BORG-training in het terugdringen van recidive? Meer specifiek:
hoe verhoudt de recidive van de onderzoeksgroep zich tot de recidive van de
controlegroep?
Voor de beantwoording van deze tweede onderzoeksvraag zijn de onderzoeks- en
controlegroep vergelijkbaar gemaakt op basis van de dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken middels een matchingsprocedure. Er is
gekeken naar de één tot driejarige recidiveprevalentie: het aandeel daders dat binnen
één tot drie jaar opnieuw een delict heeft gepleegd dat leidde tot een strafzaak.
Daarbij is onderscheid gemaakt in de huiselijk geweldsrecidive (een nieuwe strafzaak
vanwege huiselijk geweld), geweldsrecidive (een nieuwe strafzaak vanwege een
geweldsdelict) en algemene recidive (een nieuwe strafzaak vanwege enig delict). 14
13F

3 Welke uitvoeringskenmerken van de BORG-training hangen samen met de kans
op recidive, indien er gecorrigeerd is voor verschillen in dader-, strafzaak- en
strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken?
Deze derde onderzoeksvraag ziet toe op de effectiviteit van de BORG-training voor
specifieke subgroepen van deelnemers.
Er is nagegaan of uitvoeringskenmerken van de BORG-training, zoals het aanwezigheidspercentage en training voltooid of voortijdig beëindigd, samenhangen met meer
of minder recidive.
4 Hoe kijken ex-BORG-deelnemers terug op de BORG-training en wat zijn voor hen
de succes- en faalfactoren van de training?
Voor de beantwoording van deze vierde onderzoeksvraag zijn interviews gehouden
met dertien ex-BORG-deelnemers die ten tijde van het interview onder toezicht
12
13

14

Er is voor deze periode gekozen, omdat 96% van de onderzoeksgroep in deze jaren voor het partnergeweld
is veroordeeld.
We spreken van een veroordeling indien het partnergeweld in de strafzaak bewezen is verklaard en is
afgedaan met een straf of maatregel door de rechter of is afgedaan met een transactie, strafbeschikking of
beleidssepot door het OM. Vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging, technische sepots en andere technische
beslissingen worden dus niet meegenomen.
Doordat de vorm van huiselijk geweld, zoals partnergeweld, pas vanaf 2017 goed geregistreerd wordt in de
justitiële documentatie en de onderzoeksgroep betrekking heeft daders die in 2015 tot en met 2017
deelnamen aan de BORG-training is het niet mogelijk om de partnergeweldsrecidive goed in beeld te
brengen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 32

stonden bij de 3RO (augustus en september 2021) en ooit deelnamen aan de BORGtraining. 15 Deze kwalitatieve component geeft niet alleen meer inzicht in mogelijke
succes- en faalfactoren van de BORG-training, maar ook in het al dan niet realiseren
van de verschillende subdoelen (i.e. inzicht in de relatiedynamiek, het herkennen van
risicosignalen en het beheersen van vaardigheden om escalatie van conflicten te
voorkomen). Op deze manier worden de kwantitatieve bevindingen ondersteund en
verdiept met directe praktijkervaringen. Dit zal bijdragen aan de concretisering van de
aanbevelingen om de BORG-training door te ontwikkelen.
14F

15

De geïnterviewden namen deel aan de BORG-training in de periode 2015 tot en met 2021. Het merendeel
zit niet in de onderzoeksgroep van de kwantitatieve analyses.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 33

2

Methode

2.1

Data
Het onderzoek bestond uit een kwantitatief en kwalitatief deel. Hieronder wordt
allereerst een beschrijving gegeven van de gebruikte kwantitatieve databronnen en
vervolgens worden de kwalitatieve gegevens nader toegelicht.

2.1.1

Kwantitatieve gegevens
In het huidige onderzoek zijn verschillende kwantitatieve databronnen met elkaar
gecombineerd. Hieronder volgt een korte beschrijving van deze databronnen. De
laatste paragraaf gaat in op de wijze waarop de databronnen aan elkaar gekoppeld zijn
en de wijze waarop we omgegaan zijn met privacygevoelige gegevens in de data.
Reclasseringsgegevens
In de onderhavige studie zijn drie soorten gegevens van de reclassering (3RO)
gebruikt. Allereerst zijn gegevens over de BORG-training gebruikt. De 3RO houdt in
het Integraal Reclassering Informatiesysteem (IRIS) de gedragsinterventies (waaronder de BORG-training) bij die door de drie reclasseringsorganisaties (RN, LJ&R en
SVG) worden uitgevoerd. Het IRIS bevat bijvoorbeeld informatie over de start- en
einddatum van de training, het strafrechtelijk kader waarbinnen de training plaatsvond, de aan- en afwezigheid bij de bijeenkomsten, of de training is voltooid of
voortijdig beëindigd en het parketnummer van de strafzaak. In het onderzoek zijn
gegevens opgevraagd van alle daders van partnergeweld die tot en met december
2017 hebben deelgenomen aan de BORG-training. Met deze gegevens kon de
onderzoeksgroep worden vastgesteld en konden daders worden uitgesloten van de
controlegroep. Daarnaast zijn gegevens van twee risicotaxatie instrumenten van de
3RO gebruikt: de Recidive Inschattingsschalen (RISc) en de QuickScan. Beide
instrumenten worden gebruikt om criminogene factoren van een dader in kaart te
brengen en een inschatting te verkrijgen van het recidiverisico. De RISc is een
uitgebreid risicotaxatie instrument bestaande uit twaalf schalen en een professioneel
eindoordeel (3RO, 2014). De QuickScan is een kort instrument voor risicotaxatie
bestaande uit de StatRec (een aantal statische risicofactoren), zeven dynamische
risicofactoren en een professioneel eindoordeel (Bosker & van Kuijeren, 2009). Zoals
in de inleiding beschreven kan de RISc worden gebruikt om vast te stellen of aan de
BORG-selectiecriteria (zoals laag of gemiddeld recidiverisico, delict (deels) bekennen
en geen ernstig alcohol- of drugsprobleem) wordt voldaan. Hoewel de QuickScan niet
in de BORG-documentatie (3RO, 2017; Henskens, 2017) beschreven staat als middel
om vast te stellen of aan de BORG-selectiecriteria is voldaan, komen in de QuickScan
verschillende BORG-selectiecriteria aan bod. Omdat in de beginfase van het strafrechtelijk proces vaker wordt gekozen voor een beknopt advies op basis van de
QuickScan dan een uitgebreid advies op basis van de RISc (Lünnemann et al., 2017)
en bij de onderzoeksgroep wellicht vaker een QuickScan zou zijn afgenomen dan een
RISc, zijn de gegevens van beide instrumenten opgevraagd bij de 3RO. In het onderhavig onderzoek zijn alle RISc-en (versie 4) 16 en QuickScans (versie 2.8 en 2.9) die
15F

16

In de onderzoeksperiode (BORG-training in januari 2015 tot en met december 2017) zijn ook andere
versies van de RISc afgenomen. De verschillende RISc versies zijn echter niet compatibel met elkaar. In de
onderzoeksperiode is de RISC versie 4 het meeste afgenomen. Daarom is ervoor gekozen om enkel deze
versie op te vragen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 34

tot en met december 2017 zijn afgenomen opgevraagd. Met deze gegevens kon
worden nagegaan in hoeverre de onderzoeksgroep voldeed aan de BORG-selectiecriteria. Daarnaast is getracht een controlegroep samen te stellen op basis van de
RISc- of QuickScan-gegevens, maar dit is niet gelukt (zie paragraaf 2.2.2 voor meer
informatie). 17
16F

Gegevens uit de Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Informatie (OBJD)
De OBJD is een gepseudonimiseerde versie van het Justitieel Documentatie Systeem
(JDS), het wettelijke registratiesysteem van strafzaken. Het JDS geeft voor alle
(rechts)personen die met justitie in aanraking zijn gekomen een overzicht van de
strafzaken waarin zij als verdachte centraal stonden. Van elke strafzaak is
geregistreerd wanneer en bij welk parket de zaak werd aangemeld, om welke delicten
het ging, en hoe en door welke instantie de zaak is afgedaan. Het gebruik van de
OBJD impliceert dat alleen de criminaliteit die onder de aandacht komt van het OM
met het onderzoek in kaart wordt gebracht. Delicten en daders die niet worden
opgespoord en niet aan het OM worden doorgegeven, blijven buiten beschouwing. Dit
geldt eveneens voor de recidive: alleen recidivedelicten die zijn opgespoord en worden
vervolgd door het OM worden in kaart gebracht. In de huidige studie zijn gegevens
gebruikt uit de OBJD tot en met juni 2020. Het gebruik van de OBJD in de huidige
studie is tweeledig. Allereerst is deze data gebruikt om een controlegroep samen
te stellen op basis van verschillende dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken. Ten tweede zijn de gegevens in de OBJD gebruikt om de
recidive van de onderzoeks- en controlegroep te berekenen.
Koppeling en privacy
Voor de beantwoorden van de kwantitatieve onderzoeksvragen zijn de bovenstaande
databestanden aan elkaar gekoppeld, waarbij de privacy van de personen op de
volgende manier is gewaarborgd. In de OBJD zijn identificerende gegevens standaard
versleuteld zodat deze niet herleidbaar zijn tot personen. Dit betekent dat identificatienummers, zoals JDS-nummers (persoonsnummers) en parketnummers, zijn omgezet
in betekenisloze nummers. De 3RO heeft de BORG-training, RISc en QuickScan
bestanden aangeleverd door deze te versturen via de beveiligde bestandenpostbus.
Identificerende gegevens in deze bestanden, zoals parketnummers, zijn door een
databeheerder van het WODC versleuteld. De onderzoekers konden vervolgens de
versleutelde gegevens van de 3RO aan de OBJD koppelen. De onderzoekers hadden
geen toegang tot een bestand waarin onversleutelde én versleutelde gegevens naast
elkaar staan, en hadden ook niet de mogelijkheid om een bestand met onversleutelde
en versleutelde data aan elkaar te koppelen. De onderzoekers werkten dus uitsluitend
met versleutelde gegevens waardoor de resultaten van het onderzoek niet tot
individuen herleidbaar zijn.
2.1.2

Kwalitatieve gegevens
Naast de kwantitatieve gegevens zijn in de huidige studie ook kwalitatieve gegevens
gebruikt. Er zijn interviews gehouden met dertien ex-BORG-deelnemers die ten tijde
van het interview onder toezicht stonden bij de 3RO (augustus en september 2021).
De respondenten zijn als volgt geselecteerd. De afdeling Statistische Informatie en
17

Ook de BORG-beslisboom en het risicotaxatie-instrument B-SAFER bevatten informatie over de BORGselectiecriteria, maar beiden bronnen vielen in dit onderzoek af. De BORG-beslisboom wordt niet
geregistreerd bij de 3RO, dus het was niet mogelijk om deze gegevens op te vragen. De B-SAFER is amper
gebruikt, een koppeling door afdeling SIBA van de 3RO liet zien dat slechts 10% van de onderzoeksgroep
gekoppeld kon worden aan een B-SAFER.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 35

Beleidsanalyse (SIBA) van de 3RO heeft begin juli 2021 alle mannelijke 18
reclasseringscliënten geselecteerd die in augustus en september 2021 onder toezicht
zouden staan, die ooit een BORG-training hebben gevolgd en die aan minimaal vijf
bijeenkomsten hebben deelgenomen. Dit laatste criterium is toegevoegd, zodat de
respondenten voldoende hebben meegemaakt van de training om er een mening over
te kunnen vormen. De geselecteerde groep bestond uit 124 reclasseringscliënten,
waarbij 80% de training had voltooid en 20% voortijdig was gestopt. SIBA heeft
vervolgens uit deze groep een aselecte steekproef van 60 cliënten getrokken. Het doel
was om twaalf interviews 19 af te nemen, maar vanwege de verwachte non-respons zijn
vijf keer zoveel cliënten getrokken. Omdat de reclasseringsregio’s sterk verschillen in
hoe vaak de BORG-training wordt gegeven is de trekking gestratificeerd naar
reclasseringsregio. Regio’s die veel voorkwamen in de geselecteerde groep (regio’s
Zuid en Oost) kwamen dus vaker voor in de steekproef en regio’s die weinig voorkwamen in de geselecteerde groep (regio’s Midden-Noord, Noord-West en Zuid-West)
kwamen minder vaak voor in de steekproef. SIBA heeft namens de onderzoekers een
mail gestuurd naar toezichthouders van wie een cliënt in de steekproef zat. De
toezichthouders is gevraagd de informatiebrief over het onderzoek en interview te
bespreken met de cliënt en als de cliënt bereid was deel te nemen om contact op te
nemen met de onderzoekers. In eerste instantie meldden twaalf ex-BORG-deelnemers
zich aan voor het interview. Zij bleken echter allen de training te hebben voltooid.
Aangezien bij 20% van de geselecteerde groep (N=124) en 26% van de steekproef
(N=60) de training voortijdig is geëindigd, is vervolgens actief geworven onder de
BORG-deelnemers in de steekproef die de training niet hebben voltooid. Dit heeft
echter tot slechts één extra interview geleid.
17F

18F

Veel toezichthouders reageerden op de uitnodigingsmail, ook om te laten weten dat
hun cliënt niet zou deelnemen aan het interview. In de reacties van de zestig
toezichthouders vielen een aantal zaken op. Allereerst lieten zeven toezichthouders
weten de cliënt niet te vragen voor het interview, omdat het niet goed ging met de
cliënt en/of omdat deze al te veel belast was. Voorts lieten vijf toezichthouders weten
dat het interview geen zin zou hebben, omdat de cliënt toch niet was gestart met de
training of er nauwelijks aan had deelgenomen. 20 Tot slot zijn vier cliënten afgevallen
voor het interview, omdat de toezichthouders twijfelden over de geschiktheid van de
cliënt voor het interview vanwege redenen die ook exclusiecriteria zijn van de training
(i.e. LVB-problematiek, gebrekkig Nederlands, geen herinneringen aan training door
overmatig alcoholgebruik gedurende de training).
19F

De interviews hebben grotendeels face-to-face plaatsgevonden bij de reclassering,
in aansluiting op een afspraak van de geïnterviewde met zijn toezichthouder. De
toezichthouders waren niet aanwezig bij de interviews. Twee van de dertien interviews
hebben ’s avonds plaatsgevonden via beeldbellen, vanwege het werk van de geïnterviewde. De onderzoekers hebben ieder ongeveer de helft van de interviews gehouden.
De interviews duurden gemiddeld een uur. De geïnterviewden is gevraagd een
informed consent (toestemmingsformulier) te ondertekenen. Voorafgaand aan de
interviews is een topiclijst opgesteld, welke is weergegeven in bijlage 3. Na een korte
introductie van de interviewer en het onderzoek bestond het interview uit drie delen.
18

19

20

Deze keuze is gemaakt, omdat de kwantitatieve gegevens lieten zien dat vrouwen zelden deelnemen aan
de BORG-training.
Het geplande aantal interviews was bescheiden, omdat het kwalitatieve gedeelte van het onderzoek ter
ondersteuning en verdieping diende van het kwantitatieve gedeelte van het onderzoek. Bovendien is de
populatie BORG-deelnemers ook van bescheiden omvang.
Dit laatste is opvallend, omdat geselecteerd is op deelnemers die minimaal aan vijf bijeenkomsten hebben
deelgenomen. Registratiebronnen zijn echter niet zonder fouten.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 36

Om te beginnen waren er vragen over de (leef)situatie van de geïnterviewde
voorafgaand aan de BORG-training, gevolgd door vragen over de BORG-training en tot
slot waren er vragen over de (leef)situatie na de training. Als dank voor hun deelname
aan het interview kregen de geïnterviewden een cadeaubon. Met toestemming van de
geïnterviewden zijn geluidsopnames gemaakt, welke zijn getranscribeerd door een
transcriptiebureau. Het bureau heeft een vertrouwelijkheidsverklaring ondertekend, er
is een verwerkingsovereenkomst tussen het WODC en het bureau opgesteld, en de
procedure voor het versturen van de geluidsopnames en ontvangen van transcripties
is afgestemd met de Privacy Officer van het WODC, zodat dit op een veilige manier
gebeurde. De transcripties zijn vervolgens geanonimiseerd door de onderzoekers. De
geluidsopnames en transcripties zijn opgeslagen in een afgeschermde map, waar enkel
de onderzoekers bij kunnen. De geluidsopnames van de interviews zullen na afronding
van het onderzoek worden vernietigd en de transcripties zullen nog een jaar bewaard
worden.

2.2

Onderzoeks- en controlegroep kwantitatieve gegevens

2.2.1

Onderzoeksgroep
De onderzoeksgroep bestaat uit daders van partnergeweld die in de periode januari
2015 tot en met december 2017 hebben deelgenomen aan de BORG-training én
waarbij de aan- en afwezigheid bij de bijeenkomsten is geregistreerd. Dit laatste is van
belang, omdat er anders geen goede start- en einddatum van de training kon worden
vastgesteld. De BORG-training wordt vanaf de zomer van 2014 landelijk aangeboden,
maar in 2014 wordt de aan- en afwezigheid bij bijeenkomsten nog zelden geregistreerd. Daarom is ervoor gekozen om januari 2015 als startpunt van het onderzoek te
nemen. Als einddatum is december 2017 gekozen, zodat er voldoende tijd is om de
één tot driejarige recidive goed in kaart te brengen. De training diende zowel te zijn
gestart als te zijn afgerond in 2015 tot en met 2017. Ook daders waarbij de training
voortijdig is geëindigd zijn meegenomen in de onderzoeksgroep. Er zijn 466 daders die
in januari 2015 tot en met december 2017 aan de BORG-training deelnamen én
waarbij de aan- en afwezigheid bij de bijeenkomsten is geregistreerd. Drie van deze
daders konden echter niet teruggevonden worden in de OBJD en zijn daarom niet
geïncludeerd in de studie. De onderzoeksgroep bestond daarmee uit 463 BORGdeelnemers. Vijf van hen namen in deze periode twee keer deel aan de BORG-training.
Bij deze vijf daders is de eerste BORG-training als uitgangspunt genomen. Bij de
beantwoording van de eerste en tweede onderzoeksvraag zijn twee BORG-deelnemers
niet meegenomen in de analyse, omdat er bij hen sprake was van vrijspraak in de
partnergeweldstrafzaak, terwijl de controlegroep bestaat uit veroordeelde daders. De
onderzoeksgroep bestaat hier dus uit 461 BORG-deelnemers.

2.2.2

Controlegroep
Het plan vooraf was om twee controlegroepen samen te stellen. De eerste controlegroep zou gebaseerd zijn op een selectie van daders van partnergeweld uit de OBJD,
waarbij de onderzoeks- en controlegroep gematcht kunnen worden op verschillende
dader-, strafzaak-, en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken. De tweede
controlegroep zou gebaseerd zijn op een selectie van daders van partner-geweld
waarbij door de reclassering het risicotaxatie-instrument RISc of QuickScan was

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 37

afgenomen. 21 De reden om te kiezen voor twee controlegroepen was omdat beide
groepen beperkingen kennen. Een OBJD-controlegroep heeft als beperking dat er op
een beperkt aantal statische kenmerken gematcht kan worden en er geen rekening
kan worden gehouden met de BORG-selectiecriteria. Bij een RISc- of QuickScancontrolegroep kan wel geselecteerd worden op de BORG-selectiecriteria, maar heeft
als beperking dat niet bij alle daders die bekend zijn bij de 3RO, dus ook niet bij alle
BORG-deelnemers, een RISc of QuickScan wordt afgenomen. Hierdoor zal een deel
van de onderzoeksgroep niet meegenomen kunnen worden in de recidivevergelijking.
20F

Eén van de twee controlegroepen is echter vervallen, namelijk de RISc of QuickScancontrolegroep. Bij het koppelen van de BORG-gegevens aan de RISc- en QuickScangegevens bleek dat slechts bij respectievelijk 29% (N=136) en 35% (N=161) van de
onderzoeksgroep een RISc of QuickScan is afgenomen ten tijde van de BORGtraining. 22 Voorts bleek het om selecte groepen te gaan. De dader-, strafzaak-,
strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken en uitvoeringskenmerken van de BORGtraining lieten zien dat BORG-deelnemers waar een RISc of Quickscan is afgenomen
een zwaardere groep vormen dan deelnemers zonder RISc of Quickscan. Deze
verschillen betekenen dat de resultaten van BORG-deelnemers met een RISc of
QuickScan niet gegeneraliseerd kunnen worden naar alle BORG-deelnemers. Een
recidivevergelijking met een RISc- of QuickScan-controlegroep zal daarom geen
wetenschappelijk draagkrachtige conclusies opleveren.
21F

De huidige studie heeft dus één controlegroep, de OBJD-controlegroep. Hoewel hierbij
de beperking geldt dat er op een beperkt aantal statische kenmerken gematcht kan
worden en er bijvoorbeeld geen rekening kan worden gehouden met de BORGselectiecriteria, is het de vraag hoe problematisch dit is. Allereerst heeft eerder
onderzoek laten zien dat selectiecriteria bij gedragsinterventies niet altijd even strikt
gehanteerd worden. Bijvoorbeeld bij de Cognitieve Vaardigheden (CoVa) training blijkt
een derde van de CoVa-deelnemers niet aan de selectiecriteria te voldoen (Verweij,
Tollenaar & Wartna, 2016). Bij de beantwoording van de eerste onderzoeksvraag in de
resultatensectie van dit rapport wordt duidelijk hoe dit bij de BORG-deelnemers zit.
Ten tweede blijkt uit eerder onderzoek dat de statische kenmerken waarop ook in deze
studie gematcht wordt belangrijke voorspellers zijn voor recidive, ook voor de recidive
van daders van huiselijk geweld (Beijersbergen et al., 2018; Tollenaar & Wartna,
2015; Wartna et al., 2009).
Voor de OBJD-controlegroep (vanaf nu controlegroep) zijn om te beginnen alle daders
die in de periode 2014 tot en met 2017 zijn veroordeeld 23 voor partnergeweld
geselecteerd (N=10.355). Indien een dader in deze periode meerdere veroordelingen
voor partnergeweld had, dan is de eerste veroordeling als uitgangszaak genomen. Er is
voor de jaren 2014 tot en met 2017 gekozen, omdat 96% van de onderzoeksgroep, de
BORG-deelnemers, in deze periode is veroordeeld voor het partnergeweld. Partnergeweld is niet direct herkenbaar in de OBJD op basis van wetsartikelen uit het
Wetboek van Strafrecht. De uiteenlopende vormen van partnergeweld worden
2F

21

22

23

Zoals eerder beschreven is het risicotaxatie-instrument B-SAFER afgevallen, omdat deze slechts bij 10%
van de onderzoeksgroep is gebruikt.
Een RISc- of QuickScan is gekoppeld aan een BORG-deelnemer als hetzelfde parketnummer gold of als de
RISc of QuickScan in het jaar voorafgaand aan de training is afgenomen (geldigheidsduur van RISc en
QuickScan zijn één jaar). Bij de RISc is 95% gekoppeld op parketnummer en 5% op afname in het
voorgaande jaar. Bij de QuickScan ontbrak het parketnummer vaak en is 65% gekoppeld op parketnummer
en 35% op afname in het voorgaande jaar.
We spreken van een veroordeling indien het partnergeweld in de strafzaak is bewezen en is afgedaan met
een straf of maatregel door de rechter of is afgedaan met een transactie, strafbeschikking of beleidssepot
door het OM.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 38

geregistreerd onder diverse wetsartikelen, maar uit deze wetsartikelen blijkt niet of
het delict heeft plaatsgevonden tussen partners of ex-partners. Om deze reden zijn
twee andere velden gebruikt om partnergeweld te identificeren in de OBJD:
maatschappelijke classificatie en artikelkwalificatie. Het OM maakt bij de registratie
van strafbare feiten gebruik van ‘maatschappelijke classificaties’ (Openbaar Ministerie,
2015). Deze classificaties geven meer informatie over het type delict of specifieke
kenmerken van het delict. Sinds 2015 zijn er maatschappelijke classificaties voor
specifieke vormen van huiselijk geweld, zoals partnergeweld. De maatschappelijke
classificatie ‘huiselijk geweld partnermishandeling’ wordt echter pas vanaf 2017 goed
gebruikt, tot die tijd komt de algemene maatschappelijke classificatie ‘huiselijk geweld’
ook nog vaak voor. Er is een aantal beperkingen bij het gebruik van maatschappelijke
classificaties 24, waardoor met de maatschappelijke classificatie ‘partnergeweld’ niet
alle partnergeweldstrafzaken geïdentificeerd kunnen worden in de OBJD. Om de
beperkingen bij het gebruik van maatschappelijke classificaties enigszins te ondervangen maken we ook gebruik van informatie bijgehouden in het veld ‘artikelkwalificatie’. De artikelkwalificatie bevat informatie over de omstandigheden rondom
het gepleegde delict en wordt ingevuld door de administratie van de rechtbank (de
griffier) nadat de rechter het vonnis heeft gewezen. Een artikelkwalificatie kan
bijvoorbeeld de volgende tekst bevatten: ‘mishandeling begaan tegen zijn levensgezel’. Een dergelijke tekst maakt duidelijk dat er sprake is van partnergeweld, terwijl
dit bijvoorbeeld uit het bijbehorende wetsartikel 300 Sr (mishandeling) en de
maatschappelijke classificatie ‘mishandeling’ niet af te leiden is. Door te selecteren op
bepaalde woorden of zinsdelen in de artikelkwalificatie (zoals ‘levensgezel’) kan een
deel van de partnergeweldstrafzaken alsnog geïdentificeerd worden. Een beperking bij
het gebruik van artikelkwalificaties is echter wel dat deze enkel beschikbaar zijn bij
zaken die zijn afgedaan door de rechter, waardoor waarschijnlijk nog steeds niet alle
partnergeweldstrafzaken geïdentificeerd kunnen worden in de OBJD. Samengevat
wordt een delict als partnergeweld gezien indien er sprake is van (1) de maatschappelijke classificatie ‘huiselijk geweld partnermishandeling’ of (2) een artikelkwalificatie
met daarin het woord ‘echtgenoot’, ‘echtgenote’, ‘levensgezel’, ‘levensgezellin’ of
‘partner’. 25
23F

24F

Bij de controlegroep, met alle in 2014 tot en met 2017 veroordeelde daders van
partnergeweld, zijn vervolgens vier exclusiecriteria toegepast. Allereerst zijn daders
met partnergeweld zonder Burgerservicenummer (BSN) verwijderd. Eén van de BORGselectiecriteria is een verblijfsvergunning en alle BORG-deelnemers in de onderzoeksgroep bleken ook een BSN te hebben. Ten tweede zijn daders die minderjarig
waren ten tijde van de uitgangszaak verwijderd, omdat alle BORG-deelnemers in de
onderzoeksgroep meerderjarig zijn. Ten derde zijn daders waarbij het partnergeweld
een moord, zedendelict of vrijheidsberoving betrof verwijderd, omdat deze ernstigere
delicten niet voorkomen bij de BORG-deelnemers in de onderzoeksgroep. Ten vierde
zijn daders die tot en met 2017 hebben deelgenomen aan de BORG-training

24

25

Een eerste beperking is dat het OM tot april 2015, naast maatschappelijke classificaties, gebruikmaakte van
evenementcodes, welke niet zijn opgenomen in de OBJD. Een tweede beperking is dat OM-medewerkers tot
april 2015 slechts één maatschappelijke classificatie bij een delict konden registreren, terwijl er soms
meerdere van toepassingen zijn (bijvoorbeeld in het geval van seksueel misbruik door de vader). Een
laatste beperking is dat het invullen van een maatschappelijke classificatie een extra inspanning van de
OM-medewerker vereist. Dit kan ertoe leiden dat niet altijd een classificatie of niet alle relevante classificaties worden ingevuld. We zien bijvoorbeeld dat, hoewel er sinds 2015 meer dan één maatschappelijke
classificatie ingevuld kan worden, dit in 2015 tot en met 2017 zelden gebeurt.
Het woord ‘ex’ komt niet voor in de artikelkwalificaties. Het zou kunnen dat daardoor sprake is van
onderrapportage van partnergeweld tussen ex-partners.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 39

uitgesloten van de controlegroep. 26 Als gevolg van deze exclusiecriteria nam de
controlegroep af van 10.355 daders naar 9.835 daders.
25F

2.2.3

Vergelijkbaarheid onderzoeks- en controlegroep
In de huidige studie is de recidive van de onderzoeksgroep vergeleken met de recidive
van de controlegroep. Dat de ene dader van partnergeweld een BORG-training krijgt
opgelegd en de andere dader van partnergeweld niet zal echter niet willekeurig zijn.
Het is aannemelijk dat de daders in de onderzoeksgroep verschillen van de daders in
de controlegroep. Om die reden zijn de onderzoeks- en controlegroep gematcht op
diverse kenmerken middels Propensity Score Matching (PSM). Na matching zijn de
groepen vergelijkbaar op de verschillende gemeten dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken, en is een betere vergelijking van de recidivepercentages mogelijk. In de variabelenparagraaf 2.4.1 staat beschreven op welke
kenmerken is gematcht, in de analyseparagraaf 2.5.2 wordt de matchings-procedure
toegelicht en in de resultatensectie (paragraaf 3.1.1) worden de kenmerken van de
onderzoeks- en controlegroep zowel voor als na matching met elkaar vergeleken.

2.3

Onderzoeksgroep kwalitatieve gegevens
Er zijn dertien ex-BORG-deelnemers geïnterviewd. Zoals beschreven in paragraaf 2.1.2
gaat het om mannelijke reclasseringscliënten die ten tijde van de interviews (in
augustus en september 2021) nog onder toezicht stonden, die ooit een BORG-training
hebben gevolgd en die aan minimaal vijf bijeenkomsten hebben deelgenomen. Het
merendeel van de respondenten heeft de BORG-training in 2020 gevolgd (al dan niet
met ook een deel in 2019 of 2021), één heeft de training in 2015 gevolgd en één in
2016. Dit betekent dat er nauwelijks overlap is met de kwantitatieve onderzoeksgroep,
omdat die bestaat uit BORG-deelnemers die de training uiterlijk in december 2017
hebben afgerond. Dit is niet problematisch voor het onderzoek, aangezien de training
sinds de landelijke uitrol van de BORG-training versie 2.0 in 2014 niet meer is
gewijzigd. De achtergrondkenmerken van de geïnterviewden worden, net als de
achtergrondkenmerken van de kwantitatieve onderzoeks- en controlegroep,
beschreven in de resultatensectie.

2.4

Variabelen

2.4.1

Achtergrondkenmerken
In de huidige studie komen drie soorten achtergrondkenmerken aan bod: (1) dader-,
strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken, (2) BORG-selectiecriteria en
(3) uitvoeringskenmerken van de BORG-training. Deze kenmerken staan opgesomd in
tabel 2.1. Hieronder wordt de kenmerken in meer detail beschreven.

26

Hierbij zijn dus niet alleen daders uit de onderzoeksgroep uitgesloten van de controlegroep, maar ook alle
de daders die vóór 2015 hebben deelgenomen aan de BORG-training.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 40

Tabel 2.1

Achtergrondkenmerken

Dader-, strafzaak, en strafrechtelijke

BORG-selectiecriteria

voorgeschiedeniskenmerken
Daderkenmerken

Uitvoeringskenmerken
BORG-training

Partnergeweld

Tijd tussen pleegdatum en start training

Sekse

Minimaal 16 jaar

Jaar van afronding

Leeftijd bij uitgangszaak

Laag of gemiddeld recidiverisico

Reclasseringsorganisatie

Geboorteland

Gebrekkige communicatieve vaardigheden en/of

Reclasseringsregio

problematische conflicthantering vormt (mede) de
oorzaak van de relatieproblemen
Uitgangszaakkenmerken

Delict (deels) bekennen

Arrondissement

Type huiselijk geweld

Geen antisociale persoonlijkheidsstoornis

Strafrechtelijk kader aanvang training

Zwaarste afdoening

Geen ernstig antisociaal geweld

Type training

Voorwaardelijke veroordeling, voorwaardelijke

Geen ernstig alcoholprobleem

Aanwezigheidspercentage

Geen ernstig drugsprobleem

Duur van training

Leeftijd bij 1e strafzaak

Nederlandse taal machtig

Wijze van beëindiging

Aantal eerdere strafzaken

IQ hoger dan 80

Reden voortijdige beëindiging

Aantal eerdere geweldstrafzaken

Verblijfsvergunning

beleidssepots of strafbeschikking als afdoening
Strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken

Aantal eerdere HG-strafzaken
Strafzaakdichtheid
Strafzaakdichtheid geweld
Strafzaakdichtheid huiselijk geweld
Aantal eerdere onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 41

Dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken
Dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken zijn op twee
manieren gebruikt in de huidige studie. Allereerst zijn de onderzoeks- en controlegroep
gematcht op deze kenmerken om de groepen beter vergelijkbaar te maken. Ten
tweede zijn deze kenmerken als controlevariabelen meegenomen in de analyse naar
de samenhang tussen uitvoeringskenmerken van de BORG-training en recidive. In
tabel 1.1 is te zien dat het om te beginnen gaat om drie daderkenmerken: sekse
(man; vrouw), leeftijd ten tijde van de uitgangszaak en geboorteland (Nederland;
Marokko; voormalige Nederlandse Antillen; Suriname; Turkije; overige). Voorts zijn er
drie kenmerken van de uitgangszaak: type partnergeweld in uitgangszaak (eenvoudige
mishandeling; zware mishandeling; doodslag; bedreiging; stalking; vernieling;
overig 27), zwaarste afdoening in de uitgangszaak (werkstraf; leerstraf; voorwaardelijk
beleidssepot; onvoorwaardelijk beleidssepot 28; voorwaardelijke vrijheidsstraf;
onvoorwaardelijke vrijheidsstraf korter dan één maand, onvoorwaardelijke
vrijheidsstraf tussen één en zes maanden; onvoorwaardelijke vrijheidsstraf langer
dan zes maanden; maatregel; geldboete; overig 29) en één van de afdoeningen in de
uitgangszaak is een voorwaardelijke veroordeling, voorwaardelijk beleidssepot of
strafbeschikking 30 (nee; ja). Tot slot zijn er acht strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken: leeftijd bij de eerste strafzaak, aantal eerdere strafzaken, aantal eerdere
strafzaken met een geweldsdelict, aantal eerdere strafzaken met een huiselijk gewelddelict, strafzaakdichtheid 31, strafzaakdichtheid van geweldsstrafzaken, strafzaakdichtheid van huiselijk geweldstrafzaken en aantal eerdere onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen.
26F

27F

28F

29F

30F

BORG-selectiecriteria
In tabel 1.1 staan de BORG-selectiecriteria weergegeven. Met deze criteria wordt
bepaald of een dader in aanmerking komt om deel te nemen aan de BORG-training. De
selectiecriteria luiden als volgt: de dader heeft partnergeweld gepleegd, is minimaal
zestien jaar oud, heeft een laag of gemiddeld recidiverisico, gebrekkige communicatievaardigheden en/of een problematische conflicthantering vormt (mede) de oorzaak
van de relatieproblemen, de dader bekent het delict (deels), er is geen sprake van een
antisociale persoonlijkheidsstoornis, ernstig antisociaal geweld of een ernstig alcoholof drugsprobleem, de dader is de Nederlandse taal machtig, heeft een IQ van 80 of
hoger en heeft een geldige verblijfsvergunning. Deze kenmerken zijn gebruikt om na
te gaan of de onderzoeksgroep voldeed aan de BORG-selectiecriteria.

27

28
29
30

31

Overige delicten betreffen vaak het overtreden van het tijdelijk huisverbod en huisvredebreuk, maar ook
delicten als belediging en wapenbezit. Zoals eerder beschreven komen de ernstige delicten moord,
vrijheidsberoving en zedendelicten niet voor bij de onderzoeksgroep en daarom ook niet bij de
geselecteerde controlegroep.
Inclusief schuldig zonder oplegging van straf/maatregel.
Overig betreft de afdoeningen overige transactie en strafbeschikking.
Zoals in de inleiding beschreven kan de BORG-training vanuit vijf verschillende strafrechtelijke kaders
worden gestart: voorwaardelijke veroordeling, voorwaardelijk beleidssepot, strafbeschikking,
gedragsaanwijzing en schorsing van de preventieve hechtenis. Daarnaast kan een dader ook vrijwillig
starten terwijl hij nog in afwachting is van de afhandeling van zijn strafzaak. Een voorwaardelijke
veroordeling en voorwaardelijk beleidssepot komen het meeste voor: de BORG-gegevens laten zien dat
77% van de onderzoeksgroep zo start. Een gedragsaanwijzing, schorsing van de preventieve hechtenis en
vrijwillige deelname zijn geen afdoeningen, maar uit de OBJD-gegevens blijkt dat ook in deze zaken
uiteindelijk vaak een voorwaardelijke veroordeling, voorwaardelijk beleidssepot of strafbeschikking is
opgelegd. Bij 95% van de onderzoeksgroep is de zaak afgedaan met (onder andere) één van deze drie
afdoeningen. Dit hoeft echter niet per se de zwaarste afdoening in de strafzaak te zijn (bijvoorbeeld een
vrijheidsstraf met een onvoorwaardelijke en voorwaardelijk deel), daarom is het belangrijk om de groepen
op deze variabele te matchen.
De strafzaakdichtheid betreft het gemiddeld aantal strafzaken per jaar in de periode tussen de eerste en de
huidige strafzaak (Copas & Marshall, 1998).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 42

Uitvoeringskenmerken van de BORG-training
In tabel 1.1 staan de uitvoeringskenmerken van de BORG-training weergegeven waar
in dit onderzoek naar gekeken is. Het gaat om de volgende elf kenmerken: tijd tussen
de geregistreerde pleegdatum van het partnergeweld en de startdatum van de BORGtraining, jaar van afronding van de training (2015, 2016, 2017), reclasseringsorganisatie waar de training bij is uitgevoerd (RN, LJ&R, SVG), reclasseringsregio waar
de training is uitgevoerd (Noord-West, Midden-Noord, Oost, Zuid-West, Zuid) 32,
arrondissement waar de training is uitgevoerd (Amsterdam, Noord-Holland, MiddenNederland, Noord-Nederland, Den Haag, Rotterdam, Limburg, Oost-Brabant, ZeelandWest-Brabant, Oost-Nederland), strafrechtelijk kader bij aanvang van training
(voorwaardelijke veroordeling; voorwaardelijk beleidssepot; strafbeschikking;
gedragsaanwijzing; schorsing preventieve hechtenis; vrijwillig in afwachting van
strafzaak), aanwezigheidspercentage bij training (aantal bijeenkomsten waarbij
aanwezig gedeeld door het totaal aantal bijeenkomsten), type training (groepstraining;
individuele training), duur van de training, wijze van beëindiging van training (training
voortijdig beëindigd; training voltooid) en reden voortijdige beëindiging (cliënt wil niet
meer deelnemen; te veel verzuim; (toch) ongeschikt voor training; overig of
onbekend). Deze uitvoeringskenmerken van de BORG-training zijn gebruikt om een
overzicht te geven van de uitvoeringskenmerken bij de onderzoeksgroep en om de
samenhang met recidive te onderzoeken.
31F

2.4.2

Recidivematen
De uitkomstmaat in deze studie is recidive. Recidive is geoperationaliseerd als ‘een
delict dat leidt tot een nieuwe strafzaak’. Met strafzaken worden zaken bedoeld die
zijn afgedaan met een transactie, strafbeschikking of beleidssepot door het OM of met
een straf of maatregel opgelegd door de rechter én zaken die nog niet zijn afgedaan.
De lopende (hoger beroep) strafzaken worden ook meegenomen bij de recidiveberekening, omdat 85% tot 90% van de strafrechtelijke vervolgingen eindigt in een
schuldigverklaring door de rechter (De Heer-De Lange & Kalidien, 2014; Kalidien &
De Heer-De Lange, 2015; Kalidien, 2016; 2017; 2018).
In de huidige studie is de recidiveprevalentie tot en met drie jaar berekend: het
percentage daders dat binnen drie jaar opnieuw een delict heeft gepleegd dat leidde
tot een nieuwe strafzaak. De recidivemeting is voor de onderzoeksgroep gestart op de
datum waarop de BORG-training was afgelopen en voor de controlegroep gestart op de
datum dat de uitgangszaak (de partnergeweldstrafzaak) is ingeschreven bij het OM. Er
zijn OBJD-gegevens gebruikt tot en met juni 2020 dus de recidivemeting is geëindigd
op 30 juni 2020. Bij de controlegroep is de observatieperiode gecorrigeerd voor
incapacitatie als gevolg van de uitgangszaak (i.e. de tijd die men naar aanleiding van
de uitgangszaak vast zat in detentie waardoor recidive niet mogelijk was).
In het huidige onderzoek is gekeken naar drie vormen van recidive: huiselijk
geweldsrecidive, geweldsrecidive en algemene recidive. Huiselijk geweldsrecidive
betreft een nieuwe strafzaak naar aanleiding van het opnieuw plegen van huiselijk
geweld. Geweldsrecidive betreft een nieuwe strafzaak naar aanleiding van het plegen
van een geweldsdelict. Algemene recidive wordt gedefinieerd als een nieuwe strafzaak
naar aanleiding van het plegen van enig misdrijf, ongeacht de aard en ernst van de
gepleegde delicten. Het was in de onderhavige studie niet mogelijk om de partner32

Dit betreft de reclasseringsregio-indeling van Reclassering Nederland. De andere twee
reclasseringsorganisaties zijn anders georganiseerd. Omdat Reclassering Nederland de meeste BORGtrainingen heeft uitgevoerd zijn alle BORG-deelnemers in deze indeling ingedeeld.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 43

geweldrecidive in beeld te brengen, doordat de vorm van huiselijk geweld, zoals
partnergeweld, pas vanaf 2017 goed geregistreerd wordt in de justitiële documentatie
en de onderzoeksgroep betrekking heeft op BORG-deelnemers die de training in 2014
tot en met 2017 afronden.
Huiselijk geweld is net als partnergeweld niet direct herkenbaar in de OBJD op basis
van wetsartikelen uit het Wetboek van Strafrecht. Uitzondering is artikel 304 sub 1 Sr:
(zware) mishandeling wordt zwaarder bestraft als dit binnen de familie plaatsvond. Om
te bepalen of er in een recidivezaak sprake is van huiselijk geweld is, net als bij
partnergeweld, gebruikgemaakt van de velden ‘maatschappelijke classificatie’ en
‘artikelkwalificatie’ in de OBJD. Een delict wordt gezien als huiselijk geweld als aan ten
minste één van de volgende drie criteria wordt voldaan: 1) er is sprake van artikel 304
sub 1 Sr., 2) er is sprake van één van de vijf maatschappelijke classificaties gericht op
huiselijk geweld (huiselijk geweld; huiselijk geweld partnermishandeling; huiselijk
geweld kindermishandeling; huiselijk geweld oudermishandeling; huiselijk geweld
overig) of 3) er is sprake van termen in de artikelkwalificatie die er op duiden dat het
geweld was gericht op een familielid en dus huiselijk geweld betreft (zoals echtgenoot,
zijn/haar kind en moeder). Vanaf 2008 wordt de algemene maatschappelijke
classificatie ‘huiselijk geweld’ goed gebruikt, al blijft er sprake van een onderrapportage door de beperkingen bij het gebruik van maatschappelijke classificaties.

2.5

Analyses

2.5.1

Achtergrondkenmerken onderzoeks- en controlegroep
Om de eerste onderzoeksvraag te beantwoorden, en zo meer zicht te krijgen op de
achtergrondkenmerken van de BORG-deelnemers, zijn frequentieverdelingen
uitgevoerd in SPSS 26 (IBM Corp, 2019) en Stata 15 (StataCorp, 2017). De dader-,
strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken van de BORG-deelnemers
zijn vergeleken met die van de controlegroep. Er zijn drie statistieken gebruikt om de
verschillen tussen de onderzoeks- en controlegroep te toetsen. De eerste statistiek is
de t-toets. Met de t-toetsen kan worden bepaald of de verschillen statistisch significant
zijn. Bij een significantieniveau (p) van kleiner dan 0,05 is er sprake van een
significant verschil. De tweede statistiek is de standardised difference (SD; ook wel
standardised bias genoemd) van Rosenbaum en Rubin (1985). De SD zegt iets over de
grootte van het effect. Bij grote onderzoeksgroepen zijn verschillen snel statistisch
significant, daarom is het belangrijk om ook te kijken naar de effectgrootte.
Rosenbaum en Rubin (1985) stellen dat een kenmerk tussen de onderzoeks- en
controlegroep te veel verschilt als de SD groter is dan 20%. De afgelopen jaren is de
maximale hoogte van deze maat echter ter discussie komen te staan, met maxima
variërend van 10% tot 25% (Garrido et al., 2014). In dit onderzoek hebben we ervoor
gekozen om de strenge grens van 10% aan te houden. Ten derde is voor continue
variabelen gekeken naar de variantie ratio (VR). Hoe dichter de VR bij 1 ligt, hoe meer
de variantie/spreiding 33 van het kenmerk vergelijkbaar is tussen de onderzoeks- en
controlegroep. Rubin (2001) stelt dat het verschil in de variantie/spreiding van het
kenmerk tussen de twee groepen te groot is als de VR kleiner is dan 0,5 of groter is
dan 2.
32F

33

Variantie/spreiding verwijst naar de mate waarin de waarden onderling verschillen. In twee groepen kan
het gemiddelde op een kenmerk gelijk zijn (bijvoorbeeld in beide groepen is de gemiddelde leeftijd 30
jaar), maar de spreiding op het kenmerk kan verschillen (hier is bijvoorbeeld sprake van als de
leeftijdsrange in de ene groep 18-48 jaar is en in de andere groep 27-34 jaar).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 44

2.5.2

Effectiviteit BORG-training in termen van recidive
Om de tweede onderzoeksvraag (hoe effectief is de BORG-training in het terugdringen
van recidive) te beantwoorden is de recidive van de onderzoeksgroep vergeleken met
de recidive van de controlegroep. Zoals eerder beschreven is het aannemelijk dat de
daders in de onderzoeksgroep verschillen van de daders in de controlegroep, omdat
afdoeningen (zoals de BORG-training) niet willekeurig worden opgelegd. Om de
groepen beter vergelijkbaar te maken is gebruikgemaakt van een matchingsprocedure.
Vervolgens is de recidive van de gematchte onderzoeks- en controlegroep berekend
met behulp van survivalanalyse.
Matchingsprocedure onderzoeks- en controlegroep
Bij matching worden daders in de onderzoeksgroep gekoppeld aan daders in de
controlegroep met vergelijkbare achtergrondkenmerken. In de huidige studie is
gekozen voor de matchingsprocedure Propensity Score Matching (PSM; Rosenbaum &
Rubin, 1983). Bij PSM worden daders in de onderzoeksgroep gekoppeld aan daders in
de controlegroep met een vergelijkbare propensity score. Een propensity score
(variërend van 0 tot 1) is de kans dat iemand op basis van de gemeten achtergrondkenmerken (matchingskenmerken) wordt toegewezen aan een bepaalde behandeling,
in dit geval de BORG-training. Er is gebruikgemaakt van nearest neighbor één-op-één
matching met een caliper, zonder teruglegging en rekening houdend met ties. Dit
betekent dat daders in de onderzoeksgroep één-op-één zijn gekoppeld aan daders in
de controlegroep met de meest vergelijkbare propensity score. Om te voorkomen dat
de propensity scores van een koppel ver uiteen liggen is een caliper ingesteld. Dit
betekent dat daders enkel aan elkaar mogen worden gekoppeld als hun propensity
score niet meer verschilt dan de waarde van de caliper. Over het algemeen wordt
aanbevolen om de caliper vast te stellen op 0,2 standaarddeviatie van de log van de
propensity score (Austin, 2011; Garrido et al., 2014; Lunt, 2014), en dat is in de
huidige studie ook gedaan (caliper = 0,27). Er is gematcht zonder teruglegging. Hierbij
mag een dader uit de controlegroep één keer worden gematcht aan een dader uit de
onderzoeksgroep. In de huidige onderzoeks- en controlegroep bleken veel
zogenoemde ties voor te komen. Er is sprake van een tie indien meerdere daders in
de controlegroep even geschikt zijn om te koppelen aan een dader in de onderzoeksgroep. De daders in de controlegroep hebben dus dezelfde propensity score. In de
huidige data bleek dat in de meeste gevallen ook de dader in de onderzoeksgroep
dezelfde propensity score had en dat alle daders ‘in de tie’ identiek waren op alle
individuele matchingskenmerken. Het random kiezen voor één van de daders uit de
controlegroep is onwenselijk en leidt tot instabiele resultaten, dus het is belangrijk om
al deze daders uit de controlegroep in de matching mee te nemen. Dus daar waar
sprake was van een tie is niet één-op-één gematcht, maar zijn alle daders uit de
controlegroep met dezelfde propensity score gekoppeld aan de dader uit de onderzoeksgroep. In de analyses hebben deze daders uit de controlegroep een gewicht
gekregen van 1/aantal controlegroep-daders ‘in de tie’. De matching is uitgevoerd in
Stata 15 (StataCorp, 2017) met behulp van het package PSMATCH2 (Leuven &
Sianesi, 2003). In bijlage 4 wordt de keuze voor PSM nader toegelicht.
Er is gematcht op verschillende dader-, uitgangszaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken (zie tabel 1.1 voor een overzicht van deze kenmerken). De
onderzoeks- en controlegroep zijn gematcht op kenmerken die samenhangen met het
wel of niet deelnemen aan de BORG-training en/of met het wel of niet recidiveren. Er
zijn logistische regressieanalyses uitgevoerd om te bepalen voor welke kenmerken dit
geldt (niet getoond in dit rapport). De uitkomsten zijn in lijn met eerder onderzoek

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 45

naar de samenhang tussen de verschillende kenmerken en recidive bij daders van
huiselijk geweld (Beijersbergen et al., 2018; George, 2010). De groepen zijn gematcht
op de volgende kenmerken (zie tabel 1.1): sekse; leeftijd ten tijde van de uitgangszaak; geboorteland; type partnergeweld in uitgangszaak; zwaarste afdoening in de
uitgangszaak; één van de afdoeningen in de uitgangszaak is een voorwaardelijke
veroordeling, voorwaardelijk beleidssepot of strafbeschikking; leeftijd bij de eerste
strafzaak; aantal eerdere strafzaken; aantal eerdere strafzaken met een geweldsdelict;
aantal eerdere strafzaken met een huiselijk gewelddelict; strafzaakdichtheid; strafzaakdichtheid van geweldsstrafzaken; strafzaakdichtheid van huiselijk geweldstrafzaken en aantal eerdere onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen.
Er is bewust voor gekozen om in de huidige studie niet te matchen op het arrondissement waar de partnergeweldstrafzaak is afgedaan. De (doorverwijzing naar en
oplegging van de) BORG-training is niet in elke regio even goed van de grond
gekomen (Mulder, 2017). De logistische regressieanalyses laten dan ook zien dat
arrondissement sterk samenhangt met het wel of niet opgelegd krijgen van een BORGtraining. Arrondissement hangt echter niet samen met de drie recidivematen en de
verwachting is dat in arrondissementen met weinig BORG-deelnemers juist veel goede
kandidaten zitten voor de controlegroep.
Survivalanalyse
Om het verloop van de recidiveprevalentie over de tijd van de onderzoeks- en
controlegroep te schatten is gebruikgemaakt van survivalanalyse (uitgevoerd in Stata
15). Meer specifiek gaat het om de Kaplan-Meier procedure (Kaplan & Meier, 1958).
Het voordeel van deze methode is dat er rekening kan worden gehouden met
verschillen in de observatieduur. Niet iedereen in de studie kon namelijk even lang
gevolgd worden, sommigen hebben de BORG-training in de eerste helft van 2015
afgerond, anderen pas eind 2017. Door middel van survivalanalyse kan desondanks
een betrouwbare schatting van de recidivekans verkregen worden.
Er is onderzocht of eventuele verschillen in recidive tussen de onderzoeks- en
controlegroep statistisch significant en relevant zijn. Om te bepalen of de verschillen
in recidive statistisch significant zijn (en dus met 95% zekerheid niet op toeval
berusten), zijn, net als in eerdere effectstudies van het WODC (e.g. Beijersbergen &
Kros, 2020; Tollenaar et al., 2019; Verweij et al., 2016), drie statistische toetsen
gebruikt. Deze toetsen leggen elk de nadruk op een ander deel van de survivalcurve.
De eerste toets, de gegeneraliseerde Wilcoxontoets (Breslow, 1970), is juist gevoelig
voor verschillen aan het begin van de curve. De tweede toets, de Tarone-Waretoets
(Tarone & Ware, 1997), is ook net iets gevoeliger voor verschillen aan het begin van
de curve, maar in mindere mate dan de Wilcoxontoets, waardoor de Tarone-Waretoets
(impliciet) ook gevoeliger is voor verschillen in het midden. De derde toets, de logranktoets (Blossfeld & Rohwer, 2002), is vooral gevoelig voor verschillen aan het einde
van de survivalcurve. Zoals eerder beschreven is de significantietoets echter gevoelig
voor de groepsgrootte: bij een grote groep is een verschil snel statistisch significant.
Om te bepalen of het verschil in recidive relevant is, is de effectgrootte (Cohen’s h)
berekend. Cohen (1988) beschouwt een effect van minder dan 0,1 als verwaarloosbaar, van 0,1 tot 0,3 als klein, van 0,3 tot 0,5 als middelgroot en van 0,5 en hoger als
groot.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 46

2.5.3

Samenhang uitvoeringskenmerken BORG-training en recidive
Om de derde onderzoeksvraag te beantwoorden en meer inzicht te krijgen in de
uitvoeringskenmerken van de BORG-training die samenhangen met de recidivekans
zijn bivariate en multivariate analyses uitgevoerd in Stata 15. De volgende acht
uitvoeringskenmerken van de BORG-training zijn meegenomen in de analyses: tijd
tussen pleegdatum en start training, jaar van afronding, reclasseringsregio, strafrechtelijk kader bij aanvang, type training, aanwezigheidspercentage, duur van de
training en wijze van beëindiging.
Bivariate analyses
Bij de bivariate analyses is de huiselijk gewelds-, gewelds-, en algemene recidiveprevalentie met behulp van survivalanalyse (Kaplan-Meier-procedure) uitgesplitst per
BORG-kenmerk. Voor bijvoorbeeld het kenmerk ‘wijze van beëindiging’ is het recidivepercentage berekend voor BORG-deelnemers die voortijdig stopten met de training en
voor BORG-deelnemers die de training hebben voltooid. Vervolgens is met behulp van
chi-kwadraattoetsen onderzocht of de groepen significant verschillen qua recidive.
Multivariate analyses
Bij de multivariate analyses is een multipele Cox-regressieanalyse uitgevoerd (Cox,
1972). Een Cox-regressie is een survivalmodel waarmee de invloed van verschillende
kenmerken op de recidivekans kan worden geschat. Zo kan de invloed van de
verschillende uitvoeringskenmerken van de BORG-training op de recidive gelijktijdig
worden onderzocht, terwijl er tevens wordt gecontroleerd voor de verschillende
dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken (zie eerste kolom
tabel 1.1). Van deze controlekenmerken is uit eerder onderzoek bekend dat ze van
invloed zijn op de recidive van veroordeelde daders van huiselijk geweld
(Beijersbergen et al., 2018; George, 2010) en/of de recidive van veroordeelde
volwassen daders in het algemeen (Tollenaar & Wartna, 2015; Wartna et al., 2009).
De effecten van de uitvoeringskenmerken van de BORG-training en de controlekenmerken zijn uitgedrukt in een hazard ratio (eβ). De hazard ratio is de verhouding
van de kans om op een tijdstip te recidiveren en de cumulatieve kans om tot aan dat
tijdstip niet te recidiveren. Hoe meer de hazard ratio afwijkt van 1, hoe groter de
invloed van het kenmerk op de recidivekans. Bij categorische variabelen (zoals de
wijze van beëindiging van de BORG-training) betekent een waarde groter dan 1 een
hogere recidivekans ten op opzichte van de referentiecategorie en een waarde kleiner
dan 1 een lagere recidivekans. Bij numerieke variabelen (zoals het aantal eerdere
strafzaken) betekent een waarde groter dan 1 een positief verband tussen het
kenmerk en recidive, en een waarde kleiner dan 1 een negatief verband.
In dit onderzoek zijn relatief veel kenmerken beschikbaar, terwijl de onderzoeksgroep
betrekkelijk klein is. Als er te veel kenmerken worden opgenomen in het Coxregressiemodel kan er sprake zijn van overfitting. In dat geval is de geschatte invloed
van de kenmerken op de recidive niet meer betrouwbaar. Een richtlijn die veel wordt
gehanteerd bij multiple logistische en survivalregressie is dat voor elk kenmerk in het
model de minst voorkomende ‘gebeurtenis’ (in dit geval recidive) minimaal tien keer
moet voorkomen (Peduzzi et al., 1996). 34 Uitgaande van deze richtlijn bleek het in de
huidige studie nodig om een selectie te maken uit de BORG-uitvoerings- en controlekenmerken. Om die reden is met behulp van een penalized survival regressiemodel
gekeken welke set van kenmerken de uitkomst het beste voorspelt. Meer specifiek is
gebruikt gemaakt van de zogenoemde L1-penalty, λ1, ook wel least absolute shrinkage
3F

34

Al zijn er ook wetenschappers die betogen dat deze richtlijn te streng is (Vittinghoff & McCulloch, 2006).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 47

and selection operator (LASSO; Tibshirani, 1996) genoemd. Een voordeel van deze
methode is dat de selectie van voorspellers tegelijkertijd plaatsvindt en dat met deze
methode ook meteen wordt bepaald hoeveel voorspellers in het model worden
opgenomen. Meer informatie over deze analysetechniek staat beschreven in bijlage 5.
De LASSO-analyse is uitgevoerd in R 3.5.2 (R Core Team, 2018) met behulp van het
package ‘penalized’ (Goeman, 2010).
2.5.4

Succes- en faalfactoren BORG-training volgens ex-deelnemers
De laatste onderzoeksvraag richt zich op de succes- en faalfactoren van de BORGtraining volgens ex-deelnemers. De getranscribeerde interviews met ex-deelnemers
zijn gecodeerd en geanalyseerd met behulp van het programma MaxQDA 18.2.5
(VERBI Software, 2018). Hierbij is gebruikgemaakt van vooraf opgestelde codes
(a priori codes), maar zijn ook codes voortgekomen uit de data (in vivo codes).
De codeboom bestond uit hoofdcodes, subcodes en enkele derde-laag codes. Een
hoofdcode was bijvoorbeeld ‘oorzaak partnergeweld’ met daaronder subcodes zoals
‘alcohol- of drugsproblemen’, ‘communicatieproblemen’ en ‘oplopende spanningen/
zorgen vanwege bepaalde gebeurtenis/situatie’. Onder de laatste subcode was nog een
derde laag met codes als ‘vreemdgaan’ en ‘schulden’. De twee onderzoekers hebben
aanvankelijk een aantal getranscribeerde interviews onafhankelijk van elkaar
gecodeerd en deze vervolgens vergeleken en doorgenomen om tot consensus te
komen over de wijze van codering. Er bleek veel overlap in de wijze van codering en
daar waar verschillen waren zijn deze doorgesproken. In de analyse is nagegaan welke
codes veel voorkwamen in de data, maar is ook juist gekeken naar verschillen tussen
de ex-BORG-deelnemers in hun ervaringen met de training. Kwantificeerbare gegevens
zijn in SPSS 26 ingevoerd en geanalyseerd.
Om herleidbaarheid te voorkomen en de privacy van de geïnterviewden te waarborgen
is bij de citaten van de geïnterviewden niet aangegeven welk citaat van welke
respondent kwam. Alle geïnterviewden zijn één tot drie keer geciteerd, dus de citaten
zijn niet voornamelijk van één of een paar geïnterviewden afkomstig. De citaten zijn
niet geredigeerd, met uitzondering van drie citaten. Deze zijn licht aangepast om
herleidbaarheid te voorkomen en de leesbaarheid te vergroten.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 48

3

Resultaten

3.1

Achtergrondkenmerken onderzoeksgroep

3.1.1

Dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken
Tabel 3.1 geeft een overzicht van de dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken van de onderzoeks- en controlegroep. Dit zijn tevens de
kenmerken waarop gematcht is. In tabel 3.1 worden de kenmerken vóór en na
matching getoond. De kenmerken van de groepen zijn met elkaar vergeleken. Middels
t-toetsen is onderzocht of de verschillen statistisch significant zijn (p<0,05), middels
de standardised difference is de grootte van de verschillen in gemiddelden
(effectgrootte) berekend (SD>10%) en middels de variantieratio is gekeken of de
spreiding verschilt (VR<0,5 of VR>2,0).
Gekeken naar de onderzoeksgroep vóór matching (N=461) laat tabel 3.1 zien dat
nagenoeg alle BORG-deelnemers mannen betreffen. De gemiddelde leeftijd bij de
huidige partnergeweldstrafzaak is 37 jaar. Bijna 73% van de BORG-deelnemers is
in Nederland geboren. Het overgrote deel van de deelnemers is veroordeeld voor
eenvoudige mishandeling (81%), gevolgd door bedreiging (8%) en zware mishandeling (5%). Een veroordeling voor een zedendelict komt niet voor. De zwaarste
afdoening in de huidige partnergeweldstrafzaak is bij 36% een voorwaardelijk
beleidssepot, bij 26% een werkstraf en bij 23% een leerstraf. Andere afdoeningen
komen beduidend minder vaak voor. Bij de eerste strafzaak waren de BORGdeelnemers gemiddeld 27 jaar oud. Bijna drie kwart van de BORG-deelnemers
heeft één of meer eerdere strafzaken en 29% zelfs vijf of meer eerdere strafzaken.
Gemiddeld hebben ze 3,8 eerdere strafzaken. Bijna de helft van de BORG-deelnemers
heeft één of meer eerdere geweldsstrafzaken en het gemiddeld aantal eerdere
geweldstrafzaken ligt op 0,9. Een kwart van de BORG-deelnemers heeft één of
meer eerdere huiselijk geweldstrafzaken en het gemiddeld aantal eerdere huiselijk
geweldstrafzaken betreft 0,3. De strafzaakdichtheid, oftewel het gemiddeld aantal
strafzaken per jaar in de periode tussen de eerste en de huidige strafzaak, is
gemiddeld 0,4. De strafzaakdichtheid bij geweldsstrafzaken is gemiddeld 0,2 en bij
huiselijk geweldstrafzaken 0,1. Bijna 20% van de BORG-deelnemers heeft één of
meerdere eerdere onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen opgelegd gekregen en het
gemiddeld aantal ligt op 0,4.
Verder blijkt uit in tabel 3.1 dat, voordat de matching heeft plaatsgevonden, de
BORG-deelnemers (N=461) op veel kenmerken verschillen van de personen in de
controlegroep (N=9.835). De statistieken in de kolom ‘vergelijking 1-2’ hebben
betrekking op de vergelijking tussen de BORG-deelnemers en de controlegroep voor
matching en laten zien dat bij diverse kenmerken sprake is van een significant verschil
(p<0,05), een standardised difference groter dan 10% en een variantieratio die ver
van 1 afligt. Zo zijn de BORG-deelnemers vaker man (99%) dan daders in de
controlegroep (94%). De BORG-deelnemers zijn vaker in Nederland geboren (73%
versus 64%) en juist minder vaak in overige landen (10% versus 18%). Ook het
type partnergeweld verschilt tussen de onderzoeks- en controlegroep. De BORGdeelnemers hebben minder vaak eenvoudige mishandeling gepleegd (81% versus
92%) en juist vaker zware mishandeling, bedreiging, vernieling en overige delicten.
Ook de zwaarste afdoening in de huidige partnergeweldstrafzaak verschilt tussen de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 49

groepen. Bij dit kenmerk zien we de grootste verschillen met standardised differences
tot 69%. In het bijzonder valt op dat de BORG-deelnemers veel vaker een leerstraf
(23% versus 1%) of een voorwaardelijk beleidssepot (36% versus 20%) als zwaarste
afdoening hebben, terwijl de daders in de controlegroep juist veel vaker een werkstraf
hebben (47% versus 26%). Voorts blijkt dat bij de BORG-deelnemers aanmerkelijk
vaker sprake is van een voorwaardelijke veroordeling, voorwaardelijk beleidssepot of
strafbeschikking in de huidige partnergeweldstrafzaak (97% versus 78%). Ook wat
betreft de strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken verschillen de niet-gematchte
onderzoeks- en controlegroep. De strafrechtelijke voorgeschiedenis van de BORGdeelnemers blijkt minder uitgebreid te zijn dan die van de daders in de controlegroep.
De BORG-deelnemers hebben gemiddeld minder eerdere strafzaken (3,8 versus 5,6),
minder eerdere strafzaken vanwege een geweldsdelict (0,9 versus 1,3), een lagere
strafzaakdichtheid (0,4 versus 0,5) en minder eerdere onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen (0,4 versus 1,0).
Gezien de aanmerkelijke verschillen tussen de onderzoeks- en controlegroep is het
belangrijk dat de groepen worden gematcht en meer vergelijkbaar worden gemaakt
alvorens de recidive van de beide groepen wordt berekend. Voor 421 van de 461
BORG-deelnemers in de onderzoeksgroep (91%) is een goede match in de controlegroep 35 gevonden. Dit betekent dat 40 BORG-deelnemers niet zijn gematcht en niet
zijn meegenomen in de recidiveberekening. Voor achttien BORG-deelnemers kon geen
goede match gevonden worden, bij 22 personen kon er niet worden gematcht
vanwege missende waarden op één of meerdere matchingskenmerken (bij zestien
BORG-deelnemers ontbraken bijvoorbeeld strafzaakkenmerken, omdat er geen
parketnummer bekend was of het parketnummer niet kon worden teruggevonden in
de OBJD).
34F

In tabel 3.1 staan de achtergronden weergegeven van de onderzoeks- en controlegroep na matching en de statistieken in de kolom ‘vergelijking 3-4’ geven zicht op de
verschillen tussen de gematchte groepen. Aangezien de significantieniveaus groter zijn
dan 0,5, de standardised differences kleiner zijn dan 10% en de variantieratio’s liggen
tussen 0,5 en 2,0 kan geconcludeerd worden dat de gematchte onderzoeks- en
controlegroep vergelijkbaar zijn op de gemeten achtergrondkenmerken. Hierdoor is
(in paragraaf 3.2) een betere vergelijking van de recidive mogelijk.
Om uitspraken te kunnen doen over de effectiviteit van de BORG-training in termen
van recidive is het belangrijk dat de gematchte onderzoeksgroep (N=421) geen
selectief deel betreft van de totale groep van BORG-deelnemers (N=461). Daarom
worden in tabel 3.1 in de kolom ‘vergelijking 1-3’ ook de gematchte en de volledige
onderzoeksgroep met elkaar vergeleken. Op basis van de t-toets, standardised
difference en variantieratio kan geconcludeerd worden dat de groepen vergelijkbaar
zijn op de gemeten dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken.
De gematchte onderzoeksgroep is op de gemeten achtergrondkenmerken dus
representatief voor de totale groep van BORG-deelnemers.
Zoals beschreven in de methodesectie is er bewust niet gematcht op arrondissement.
Door regionale verschillen in de instroom was de verwachting namelijk dat in
arrondissementen met weinig BORG-deelnemers juist veel goede kandidaten zaten
voor de controlegroep. Dit bleek inderdaad voor meerdere arrondissementen met

35

Er is één-op-één gematcht, maar indien er meerdere even goede matches waren is er sprake van een tie en
zijn al deze daders uit de controlegroep gekoppeld aan de dader in de onderzoeksgroep.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 50

(betrekkelijk) weinig BORG-deelnemers op te gaan (i.e. Den Haag, Rotterdam en
Midden-Nederland), al gold het niet voor alle arrondissementen (i.e. Limburg).
3.1.2

BORG-selectiecriteria
In tabel 3.2 staat weergegeven in hoeverre de BORG-selectiecriteria van toepassing
zijn bij de onderzoeksgroep. Zowel de RISc- als de QuickScan-gegevens zijn hiervoor
gebruikt, omdat slechts bij respectievelijk 29% (N=136) en 35% (N=161) van de
onderzoeksgroep een RISc- of QuickScan is afgenomen ten tijde van de BORG-training
en de overlap tussen deze groepen beperkt is. 36 Tezamen heeft 58% van de onderzoeksgroep een RISc of QuickScan en is dus vertegenwoordigd in tabel 3.2. Zoals
reeds in de methodensectie is beschreven vormen de BORG-deelnemers waar een
RISc of QuickScan is afgenomen een zwaardere groep dan de deelnemers zonder RISc
of QuickScan. Dit betekent dat de resultaten in deze paragraaf niet gegeneraliseerd
kunnen worden naar de gehele onderzoeksgroep. Het BORG-selectiecriterium
‘gebrekkige communicatieve vaardigheden en/of problematische conflicthantering
vormt (mede) de oorzaak van de relatieproblemen’ ontbreekt in de tabel, omdat het
niet aan de orde komt in de RISc en QuickScan.
35F

Tabel 3.2 laat allereerst zien dat bij 1% van de BORG-deelnemers met een RISc en
8% van de BORG-deelnemers met een QuickScan een ander delict dan partnergeweld
geregistreerd is. Dit hoeft echter niet te betekenen dat er geen sprake was van
partnergeweld, want een strafzaak kan betrekking hebben op meerdere delicten.
De BORG-gegevens laten zien dat iedereen voldoet aan het leeftijdscriterium van
minimaal 16 jaar. Bij de meerderheid van de BORG-deelnemers met een RISc of een
QuickScan is er sprake van een laag of gemiddeld recidiverisico, maar er is ook een
substantiële groep met een hoog-gemiddeld of hoog recidiverisico (RISc: 30%;
QuickScan: 17%). Hoewel de meerderheid het delict (gedeeltelijk) bekent, ontkent
14% tot 15% het delict. 37 Op een enkeling na is er bij de BORG-deelnemers met een
RISc geen sprake van een antisociale persoonlijkheidsstoornis diagnose. Bij 27% is er
wel sprake van aanwijzingen voor een dergelijke diagnose. Bij de meerderheid is er
geen sprake van ernstig antisociaal geweld, maar bij 8% is dat wel het geval. Van een
ernstig alcohol- en of drugsprobleem (minimaal vier dagen per week minimaal zeven
glazen per dag en/of minimaal vier dagen per week minimaal vijf keer drugsgebruik op
een dag) is bij de meeste BORG-deelnemers met een RISc geen sprake, maar 6%
voldoet hier wel aan. Bij de BORG-deelnemers met een Quickscan is bij 3% sprake van
een ernstig alcoholprobleem. Bij geen van de BORG-deelnemers met een QuickScan is
bekend dat er een tolk is ingezet. Dit zou er dus op kunnen duiden dat de BORGdeelnemers de Nederlandse taal (voldoende) spreken en begrijpen. Bij 16% van de
BORG-deelnemers met een RISc is er (mogelijk) sprake van een verstandelijke
beperking, terwijl dit een exclusiecriterium is voor de training. Tot slot laten de OBJDgegevens zien dat alle BORG-deelnemers beschikken over een BSN en dus een
verblijfsvergunning. Gekeken naar alle BORG-selectiecriteria in tabel 3.2 met
uitzondering van partnergeweld blijkt 53% van de BORG-deelnemers met een RISc
niet te voldoen aan één of meerdere criteria. Uitgaande van de BORG-selectiecriteria
had deze groep uitgesloten moeten worden voor de training.
36F

36

37

Bij 109 BORG-deelnemers is een RISc afgenomen, bij 134 BORG-deelnemers een QuickScan en bij 27 zijn
beide afgenomen. De RISc- en QuickScan-gegevens hebben dus grotendeels betrekking op een ander deel
van de groep.
Het is mogelijk dat een dader ten tijde van het risicotaxatie-onderzoek door de reclassering ontkent, terwijl
zij tijdens de uitvoering van de BORG-training wel bekennen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 51

Tabel 3.1

Dader-, strafzaak-, en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken onderzoeks- en controlegroep
Voor matching

Na matching

Vergelijking 1-2

Oz-gr
(1)
N=461 a

Contr-gr
(2)
N=9.835

Oz-gr
(3)
N=421

Contr-gr
(4)
N=817 b

%/m

%/m

%/m

%/m

t

p

SD

99,5%

94,0%

99,5%

99,5%

4,9

***

31,7%

37,0

37,3

37,1

36,9

-0,6

Nederland

72,7%

64,0%

72,4%

69,3%

3,7

Marokko

3,4%

3,7%

3,3%

2,9%

Nederlandse Antillen

4,6%

5,4%

4,8%

Suriname

4,8%

4,7%

4,8%

Turkije

4,8%

3,8%

4,5%

5,2%

1,1

Overig

9,8%

18,4%

10,2%

11,9%

-4,6

***

Eenvoudige mishandeling

80,9%

92,1%

83,8%

83,3%

-8,3

***

Zware mishandeling

4,8%

2,2%

4,5%

6,2%

3,5

***

Doodslag

0,2%

0,3%

0,2%

0,2%

-0,4

Bedreiging

7,7%

3,8%

6,2%

4,8%

4,1

Belaging/stalking

1,4%

0,7%

1,0%

1,4%

1,5

Vernieling

2,3%

0,5%

1,9%

1,9%

5,1

Overig

2,7%

0,3%

2,4%

2,2%

7,5

Vergelijking 3-4

VR

t

p

SD

Vergelijking 1-3

VR

t

p

SD

VR

Daderkenmerken
Sekse: man
Leeftijd

0,0

0,0%

0,1

0,4%

0,2

1,6%

-0,2

-1,5%

18,6%

1,0

6,8%

0,1

0,8%

-0,3

-1,5%

0,4

2,6%

0,0

0,3%

5,0%

-0,8

-4,0%

-0,2

-1,2%

-0,2

-1,2%

5,7%

0,1

0,5%

-0,6

-4,6%

0,0

-0,1%

4,9%

-0,5

-3,6%

0,1

1,0%

-24,8%

-0,8

-4,8%

-0,2

-1,1%

-33,2%

0,2

1,5%

-1,1

-7,2%

14,0%

-1,1

-9,1%

0,1

1,0%

-2,2%

0,0

0,0%

0,0

-0,3%

16,8%

0,9

6,1%

0,9

5,8%

6,1%

-0,6

-4,7%

0,6

3,7%

***

15,7%

0,0

0,0%

0,4

2,4%

***

19,6%

0,2

1,7%

0,3

2,0%

-3,1%

0,9

0,9

Geboorteland
***

Uitgangszaakkenmerken
Type partnergeweld

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

***

Cahier 2022-9 | 52

1,0

Tabel 3.1

(Vervolg)
Voor matching

Na matching

Vergelijking 1-2

Vergelijking 3-4

Vergelijking 1-3

Oz-gr
(1)
N=461 a

Contr-gr
(2)
N=9.835

Oz-gr
(3)
N=421

Contr-gr
(4)
N=817 b

%/m

%/m

%/m

%/m

t

p

SD

Werkstraf

25,5%

46,8%

26,6%

26,4%

-8,8

***

-45,4%

0,1

0,5%

-0,5

-3,3%

Leerstraf

22,6%

1,3%

19,7%

19,5%

30,7

***

69,3%

0,1

0,8%

0,9

6,2%

Vw. beleidssepot

35,8%

19,5%

36,8%

37,3%

8,4

***

37,0%

-0,1

-1,1%

-0,5

-3,2%

Onvw. beleidssepot

1,6%

8,8%

1,7%

1,7%

-5,3

***

-32,8%

0,0

0,0%

-0,1

-0,7%

Vw. vrijh.straf

5,0%

6,3%

5,2%

4,3%

-1,1

-5,6%

0,7

4,1%

-0,2

-1,3%

Vrijh.straf < 1 mnd

5,9%

6,5%

6,2%

6,4%

-0,5

-2,3%

-0,1

-1,0%

-0,2

-1,4%

Vrijh.straf 1-6 mnd

1,1%

3,8%

1,2%

1,0%

-2,9

-17,4%

0,3

1,5%

-0,1

-0,6%

Vrijh.straf > 6 mnd

0,5%

1,3%

0,5%

1,2%

-1,5

-9,0%

-1,1

-7,7%

-0,1

-0,4%

Maatregel

0,2%

0,3%

0,2%

0,0%

-0,2

-0,9%

1,0

4,8%

0,0

-0,3%

Geldstraf

0,7%

5,2%

0,7%

1,0%

-4,3

***

-27,1%

-0,4

-1,4%

-0,1

-0,5%

VR

t

p

SD

VR

t

p

SD

Zwaarste afdoening

**

Overig

1,1%

0,2%

1,2%

1,4%

3,6

***

11,0%

-0,3

-2,9%

-0,1

-0,6%

Vv, vw bs of sb als afd. c

97,0%

77,8%

96,9%

97,2%

9,7

***

60,6%

-0,2

-0,7%

0,1

0,7%

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 53

VR

Tabel 3.1

(Vervolg)
Voor matching

Na matching

Vergelijking 1-2

Oz-gr
(1)
N=461 a

Contr-gr
(2)
N=9.835

Oz-gr
(3)
N=421

Contr-gr
(4)
N=817 b

%/m

%/m

%/m

%/m

t

Leeftijd 1e zaak

26,5

26,2

26,4

26,1

0,5

Aantal eerdere strafzaken

3,8

5,6

3,9

3,8

-3,9

Aantal eerdere geweldstrafz.

0,9

1,3

0,9

0,9

-3,1

Aantal eerdere hg-strafzaken

0,3

0,3

0,3

0,3

0,9

Strafzaakdichtheid

0,4

0,5

0,4

0,4

-2,9

Strafzaakdichtheid geweld

0,2

0,2

0,2

0,2

-1,1

Strafzaakdichtheid hg

0,1

0,1

0,1

0,1

2,6

Aantal eerdere vrijh.straffen

0,4

1,0

0,5

0,5

-4,0

Leeftijd 1e zaak

26,5

26,2

26,4

26,1

0,5

p

Vergelijking 3-4

SD

VR

t

2,4%

1,0

***

-23,5%

**

-17,7%

p

Vergelijking 1-3

SD

VR

t

0,3

2,2%

1,1

0,3

0,1

0,6%

0,4

0,1

0,6%

4,6%

0,9

-0,4

-14,6%

0,8

-5,4%
**
***

p

SD

VR

0,1

0,4%

1,0

0,8

-0,2

-1,5%

1,0

0,8

0,0

0,1%

1,0

-2,5%

0,9

0,2

1,6%

1,1

0,0

-0,2%

1,1

-0,2

-1,7%

1,0

0,9

-0,1

-0,7%

1,0

0,0

0,1%

1,0

11,5%

1,4

-0,5

-3,3%

1,0

0,2

1,3%

1,0

-24,3%

0,2

0,0

-0,1%

1,0

0,3

2,2%

1,1

2,4%

1,0

0,3

2,2%

1,1

0,1

0,4%

1,0

Strafrechtelijke
voorgeschiedeniskenmerken

**

Noot: Oz-gr = onderzoeksgroep; Contr-gr = controlegroep; N = aantal personen; m = gemiddelde; t = t-toets, p = significantieniveau; SD = standardized difference; VR = variantie ratio.
a

Zoals beschreven in paragraaf 2.2.1 konden twee van de 463 BORG-deelnemers niet geïncludeerd worden in de recidivevergelijking, omdat bij hen sprake was van vrijspraak.

b

Door de ties bestaat de controlegroep uit 817 daders, maar daders ‘in een tie’ hebben een gewicht van 1/aantal controlegroep-daders ‘in de tie’, waardoor ze minder zwaar
meetellen. De gemiddelden en percentages in deze kolom zijn gebaseerd op de ‘gewogen’ daders met dus in totaal een gewicht van 421 (en niet 817).

c

Eén van de afdoeningen in de huidige partnergeweldstrafzaak is een voorwaardelijke veroordeling (vv), voorwaardelijk beleidssepot (vw bs) of strafbeschikking (sb).

* p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,000

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 54

Tabel 3.2

BORG-selectiecriteria bij onderzoeksgroep
RISc-gegevens (N=136)

BORG-selectiecriteria a

Kenmerk

Partnergeweld

Relatie dader-slachtoffer

QuickScan-gegevens (N=161)
%

N

Kenmerk

BORG- of OBJD-gegevens (N=463)

%

N

Relationeel geweld

93,2%

150

Andere delicten

7,8%

11

Delict (deels) bekennen

%

N

18-29 jaar

28,7%

133

30-39 jaar

31,3%

145

40-49 jaar

27,2%

126

50 jaar en ouder

12,7%

59

Delictcategorie

Partner van dader

75,7%

103

Kind van dader

0,7%

1

Onbekend

23,5%

32

Minimaal 16 jaar

Laag of gemiddeld recidiverisico

Kenmerk

Leeftijd bij aanvang BORG

Eindoordeel recidiverisico

Statistische risicocateg.

Laag

9,6%

13

Laag

50,9%

82

Laag-gemiddeld

52,9%

72

Matig

32,3%

52

Hoog-gemiddeld

22,8%

31

Hoog

16,8%

27

Hoog

7,4%

10

Onbekend

7,4%

10

Ontkenning

Ontkenning

Bekennend

39,0%

53

Bekennend

47,8%

77

Deels bekennend

45,6%

62

Deels bekennend

36,6%

59

Ontkennend (of zwijgt)

15,4%

21

Ontkennend (of zwijgt)

13,6%

22

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 55

Tabel 3.2

(Vervolg)
RISc-gegevens (N=136)

BORG-selectiecriteria a

Kenmerk

Geen antisociale
persoonlijkheidsstoornis

Antisociaal patroon

Geen ernstig antisociaal geweld

Geen ernstig alcohol- of
drugsprobleem

QuickScan-gegevens (N=161)
%

N

Geen aanwijzingen

68,4%

93

Aanwijzingen

26,5%

36

Diagnose

1,5%

2

Onbekend

3,7%

5

Geen eerder gewelddadig gedrag

27,9%

38

Matig gewelddadig gedrag

56,6%

77

Ernstig gewelddadig gedrag

8,1%

11

Onbekend

7,4%

10

Kenmerk

BORG- of OBJD-gegevens (N=463)

%

N

Kenmerk

Ernst van antisociaal gedrag

Ernstig alcohol- of drugsprobleem b

Ernstig alcoholprobleem c

Nee

94,1%

128

Nee

96,9%

156

Ja

5,9%

8

Ja

3,1%

5

Nee

75,2%

121

Ja

0,0%

0

Onbekend

24,8%

40

Nederlandse taal machtig

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tolk ingezet

Cahier 2022-9 | 56

%

N

Tabel 3.2

(Vervolg)
RISc-gegevens (N=136)

BORG-selectiecriteria a

Kenmerk

IQ hoger dan 80

Verstandelijke beperking

QuickScan-gegevens (N=161)
%

N

Nee

77,2%

105

Mogelijk

11,0%

15

Ja

5,1%

7

Onbekend

6,6%

9

Verblijfsvergunning

a

Kenmerk

%

BORG- of OBJD-gegevens (N=463)
N

Kenmerk

%

N

Nee

0,0%

0

Ja

100,0%

463

BSN

Eén BORG-selectiecriterium ontbreekt in de tabel: gebrekkige communicatieve vaardigheden en/of problematische conflicthantering vormt (mede) de oorzaak van de
relatieproblemen. De RISc en de QuickScan bevatten geen informatie over dit selectiecriterium.

b

Volgens de beschrijving van de BORG-training (Henskens, 2017) en de managementhandleiding (3RO, 2017) is er sprake van een ernstig alcoholprobleem bij minimaal vier
dagen per week minimaal zeven glazen per dag en is er sprake van een ernstig drugsprobleem bij minimaal vier dagen per week minimaal vijf keer drugsgebruik op een dag.

c

In de QuickScan wordt niet het aantal keer drugsgebruik op een dag uitgevraagd, waardoor op basis van de QuickScan niet is vast te stellen of er sprake is van een ernstig
drugsprobleem.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 57

3.1.3

Uitvoeringskenmerken BORG-training
In tabel 3.3 staan de uitvoeringskenmerken van de BORG-training van de
onderzoeksgroep weergegeven. Uit tabel 3.3 blijkt allereerst dat de BORG-deelnemers
gemiddeld 8,5 maand (258 dagen) na de (bij justitie geregistreerde) pleegdatum van
het partnergeweld starten met de BORG-training. Bij 28% is de training binnen drie
maanden gestart, bij 47% duurde het langer dan een halfjaar. Voorts blijkt uit de tabel
dat het aantal afgeronde BORG-trainingen met de jaren is toegenomen. Het grootste
deel van de onderzoeksgroep (41%) heeft de BORG-training in 2017 afgerond.
Reclassering Nederland heeft aanmerkelijk meer BORG-trainingen uitgevoerd dan de
andere twee reclasseringsorganisaties (respectievelijk 80% versus 14% en 6%). De
meeste BORG-trainingen zijn uitgevoerd in reclasseringsregio Noord-West (29%), Oost
(29%) en Zuid (22%). De minste trainingen zijn uitgevoerd in reclasseringsregio ZuidWest (10%) en Midden-Noord (11%). Gekeken naar arrondissement zijn de meeste
BORG-trainingen uitgevoerd in arrondissement Oost-Nederland (29%) en NoordHolland (17%), de minste in arrondissement Midden-Nederland (1%) en Den Haag
(2%). Wat betreft het strafrechtelijk kader bij aanvang van de training valt op dat dit
veelal een voorwaardelijke veroordeling (40%) of een voorwaardelijk beleidssepot
(37%) is. De andere strafrechtelijke kaders komen minder vaak voor (schorsing
preventieve hechtenis 8%; strafbeschikking 3% en gedragsaanwijzing 2%). Bij 11% is
sprake van vrijwillige deelname in afwachting van de afhandeling van de strafzaak.
Ondanks dat de BORG-training een groepstraining is, heeft 13% de training
(gedeeltelijk) individueel gevolgd (4,1% is gestart in een groep, 8,9% is gelijk
individueel begonnen). Ruim 60% van de BORG-deelnemers is bij alle bijeenkomsten
aanwezig geweest en 12% is bij minder dan de helft van de bijeenkomsten aanwezig
geweest. De gemiddelde duur van de training was 101 dagen. Ruim 13% van de
BORG-deelnemers volgde de training maximaal acht weken en 11% heeft langer dan
een halfjaar deelgenomen aan de training. 38 Gekeken naar de wijze van beëindiging
blijkt dat 86% van de BORG-deelnemers de training heeft voltooid. Bij 14% is sprake
van een voortijdige beëindiging. Hier zijn verschillende redenen voor. Bij 24% van de
voortijdige beëindigingen wil de cliënt niet meer deelnemen, bij 23% is sprake van te
veel verzuim en bij 15% is de training voortijdig gestopt, omdat de deelnemer (toch)
ongeschikt bleek voor de training. Bij 38% van de voortijdige beëindigingen is de
reden overig of onbekend.
37F

38

De individuele variant van de BORG-training bestaat in principe uit 13 weken en de groepsvariant uit 17
weken, maar in de praktijk vinden er soms meerdere bijeenkomsten per week plaats, vindt een individueel
gesprek in dezelfde week van de bijeenkomst plaats, wordt er een week overgeslagen of wordt er een
pauze ingelast bij een deelnemer.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 58

Tabel 3.3

Uitvoeringskenmerken BORG-training bij onderzoeksgroep
(N=463)
%

Tijd tussen pleegdatum en start training

N

m = 258 dagen

Minder dan drie maanden

27,9%

129

Drie maanden tot een halfjaar

21,8%

101

Halfjaar tot een jaar

27,2%

126

Langer dan een jaar

19,7%

91

Onbekend (doordat parketnummer (in de OBJD) ontbreekt)

3,4%

16

2015

21,6%

100

2016

37,6%

174

2017

40,8%

189

Reclassering Nederland

80,3%

372

Leger des Heils Jeugdzorg en Reclassering

13,8%

64

Stichting Verslavingsreclassering GGZ

5,8%

27

28,9%

134

Jaar van afronding

Reclasseringsorganisatie

Reclasseringsregio inclusief arrondissement
Regio Noord-West
Amsterdam

12,1%

56

Noord-Holland

16,8%

78

Regio Midden-Noord

11,2%

52

Midden-Nederland

0,9%

4

Noord-Nederland

10,4%

48

Regio Oost

28,5%

Oost-Nederland
Regio Zuid-West

132
28,5%

9,7%

132
45

Den Haag

1,9%

9

Rotterdam

7,8%

36

Regio Zuid

21,6%

100

Limburg

3,9%

18

Oost-Brabant

9,1%

42

Zeeland-West-Brabant

8,6%

40

Strafrechtelijk kader bij aanvang training
Voorwaardelijke veroordeling

40,4%

187

Voorwaardelijk beleidssepot

36,5%

169

Vrijwillig in afwachting van afhandeling strafzaak

10,6%

49

Schorsing preventieve hechtenis

7,6%

35

Strafbeschikking met gedragsaanwijzing (artikel 257a Sv)

3,0%

14

Gedragsaanwijzing (artikel 509hh Sv)

1,9%

9

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 59

Tabel 3.3

(Vervolg)
%

N

Type training
Groep

87,0%

403

Individueel (al dan niet eerst gestart in groep)

13,0%

60

Aanwezigheidspercentage

m = 85,4%

Minder dan 50% aanwezig

12,1%

56

Tussen 50% en 75% aanwezig

6,0%

28

Tussen 75 en 100% aanwezig

21,2%

98

100% aanwezig

60,7%

281

Duur van training

m = 101 dagen

0 tot en met 8 weken

13,2%

61

8 weken tot en met een halfjaar

82,1%

380

langer dan halfjaar

4,8%

22

Training voortijdig beëindigd

14,3%

66

Training voltooid

85,7%

397

24,2%

16

22,7%

15

15,2%

10

37,8%

25

Wijze van beëindiging

Reden voortijdige beëindiging
Cliënt wil niet meer deelnemen
Te veel verzuim
(Toch) ongeschikt voor training

a

Onbekend of overig
Noot: N = aantal personen, m = gemiddelde.
a

3.2

Training te moeilijk, groepsongeschikt of (terugval in) middelengebruik.

Effectiviteit BORG-training in termen van recidive
In deze paragraaf wordt de recidive van BORG-deelnemers (onderzoeksgroep)
vergeleken met de recidive van vergelijkbare veroordeelde daders van partnergeweld
(controlegroep). Middels PSM zijn 421 daders uit de onderzoeksgroep gematcht aan
817 daders uit de controlegroep. 39 Hiermee zijn de groepen vergelijkbaar gemaakt op
de gemeten achtergrondkenmerken en is een betere vergelijking van de recidive
mogelijk (zie paragraaf 3.1.1).
38F

Figuur 3.1a, 3.1b en 3.1c tonen de één- tot driejarige recidiveprevalentie van de
onderzoeks- en controlegroep, waarbij figuur 3.1a zich richt op de huiselijk
geweldsrecidive, figuur 3.1b op de geweldsrecidive en figuur 3.1c op de algemene
recidive.

39

Door de ties (zie methodesectie) bestaat de controlegroep uit 817 daders in plaats van 421 daders, maar
daders ‘in een tie’ hebben een gewicht van 1/aantal controlegroep-daders ‘in de tie’, waardoor ze gezamenlijk
als één persoon meetellen en ook de controlegroep een gewicht heeft van 421.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 60

Figuur 3.1 Recidiveprevalentie gematchte onderzoeks- en controlegroep
a Huiselijk geweldsrecidive

Wilcoxon X2(1)=0,60; p>0,05
Tarone-Ware X2(1)=0,57; p>0,05
Log-rank X2(1)=0,53; p>0,05

1 jaar (2,6% vs 4,0%): Cohen’s h=-0,08
2 jaar (5,0% vs 6,9%): Cohen’s h=-0,08
3 jaar (7,4% vs 9,0%): Cohen’s h=-0,06

b Geweldsrecidive

Wilcoxon X2(1)=3,26; p>0,05
Tarone-Ware X2(1)=3,20; p>0,05
Log-rank X2(1)=3,05; p>0,05

1 jaar (4,3% vs 7,2%): Cohen’s h=-0,13
2 jaar (8,6% vs 11,2%): Cohen’s h=-0,09
3 jaar (11,0% vs 15,9%): Cohen’s h=-0,14

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 61

c Algemene recidive

Wilcoxon X2(1)=1,82; p>0,05
Tarone-Ware X2(1)=1,84; p>0,05
Log-rank X2(1)=1,89; p>0,05
1 jaar (11,6% vs 14,9%): Cohen’s h=-0,10
2 jaar (19,8% vs 21,6%): Cohen’s h=-0,04
3 jaar (23,2% vs 28,5%): Cohen’s h=-0,12

Uit figuur 3.1a blijkt dat de huiselijk geweldsrecidive van de BORG-deelnemers iets
lager ligt dan bij de controlegroep. Binnen drie jaar heeft bijvoorbeeld 7,4% van de
BORG-deelnemers opnieuw een huiselijk gewelddelict gepleegd dat leidde tot een
nieuwe strafzaak, bij de controlegroep ligt dit percentage op 9,0%. De drie toetsen die
zijn uitgevoerd om te bepalen of de verschillen in recidive statistisch significant zijn
(en dus niet op toeval berusten) laten echter zien dat de verschillen niet statistisch
significant (p>0,05) zijn. In de figuur is dit te zien aan de overlappende betrouwbaarheidsintervallen. Voorts laat de effectgrootte Cohen’s h zien dat het om
verwaarloosbare verschillen gaat (Cohen’s h<0,10). Er is dus geen sprake van een
statistisch significant en relevant verschil in de huiselijk geweldsrecidive tussen de
BORG-deelnemers en controlegroep.
In figuur 3.1b en 3.1c, die zich respectievelijk richten op de gewelds- en algemene
recidive, zien we vergelijkbare uitkomsten. Uit figuur 3.1b blijkt dat de BORGdeelnemers iets minder vaak recidiveren met een geweldsdelict dan de controlegroep.
Binnen drie jaar heeft 11,0% van de BORG-deelnemers en 15,9% van de controlegroep gerecidiveerd met een geweldsdelict dat leidde tot een nieuwe strafzaak. Uit
figuur 3.1c blijkt dat de BORG-deelnemers ook iets minder vaak recidiveren met enig
delict dan de controlegroep. Binnen drie jaar heeft 23,2% van de BORG-deelnemers
een nieuwe strafzaak vanwege enig delict, bij de controlegroep ligt dit percentage op
28,5%. De drie significantietoetsen laten echter zien dat de verschillen in geweldsrecidive en de algemene recidive niet statistisch significant zijn (p>0,05) (ook te zien
aan de overlappende betrouwbaarheidsintervallen in figuur 3.1b en 3.1c). Cohen’s h
laat zien dat het om verwaarloosbare tot kleine effecten gaat (Cohen’s h=0,04-0,14).
Hoewel de geweldsrecidive en algemene recidive licht verschillen tussen de BORGdeelnemers en controlegroep, zijn deze verschillen dus niet statistisch significant.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 62

Samengevat laten de resultaten zien dat BORG-deelnemers iets minder recidiveren
met huiselijk geweld, een geweldsdelict of enig delict dan de controlegroep, maar deze
verschillen zijn niet statistisch significant.

3.3

Samenhang uitvoeringskenmerken BORG-training en recidive
Om meer inzicht te krijgen in de samenhang tussen de uitvoeringskenmerken van de
BORG-training en de recidivekans zijn bivariate en multivariate analyses uitgevoerd.
De analyses in deze paragraaf zijn uitgevoerd op de volledige onderzoeksgroep van
463 BORG-deelnemers, omdat de onderzoeksgroep in deze analyses niet wordt afgezet
tegen de controlegroep.

3.3.1

Bivariate analyses
De samenhang tussen de uitvoeringskenmerken van de BORG-training en recidive is
eerst bivariaat getoetst, dus zonder in de analyse rekening te houden met de andere
uitvoerings- en controlekenmerken van de BORG-deelnemers. De recidiveprevalentie
onder BORG-deelnemers is uitgesplitst per uitvoeringskenmerk en de verschillen zijn
vervolgens getoetst met chi-kwadraattoetsen. In tabel 3.4 staan de resultaten
weergegeven voor de driejarige huiselijk gewelds-, gewelds- en algemene recidive.
Drie uitvoeringskenmerken hangen statistisch significant samen met huiselijk
geweldsrecidive, drie met geweldsrecidive en vier met de algemene recidive. De
gevonden verbanden wijzen bij alle drie de recidivevormen grotendeels in dezelfde
richting. Allereerst hangt de tijd tussen de pleegdatum en de start van de BORGtraining significant samen met de huiselijk geweldsrecidive. BORG-deelnemers die
binnen drie maanden kunnen beginnen met de training plegen in de drie jaar na de
training minder vaak opnieuw huiselijk geweld dan BORG-deelnemers die langer dan
een jaar moeten wachten tot de training start (3,9% versus 13,3%). Ten tweede
hangt het strafrechtelijk kader bij aanvang van de training significant samen met alle
drie de vormen van recidive. BORG-deelnemers die vrijwillig deelnemen aan de
training of via een strafbeschikking, gedragsaanwijzing of voorwaardelijk beleidssepot
recidiveren minder vaak dan BORG-deelnemers die deelnemen vanuit een voorwaardelijke veroordeling of schorsing van de preventieve hechtenis. Ten derde hangt
het aanwezigheidspercentage significant samen met de gewelds- en algemene
recidive. BORG-deelnemers die bij alle bijeenkomsten van de training aanwezig zijn
geweest recidiveren het minste (9% geweldsrecidive en 17% algemene recidive). De
groep die het meeste recidiveert verschilt per recidivecriterium: BORG-deelnemers die
bij minder dan 50% aanwezig zijn geweest hebben de hoogste algemene recidive
(38%), BORG-deelnemers die 50% tot 75% aanwezig zijn geweest hebben de hoogste
geweldsrecidive (25%). De duur van de training hangt enkel samen met de algemene
recidive: BORG-deelnemers die maximaal acht weken de training volgen recidiveren
het meeste (36%) en deelnemers die meer dan een halfjaar de training volgen
recidiveren het minste (14%). Tot slot hangt de wijze van beëindiging van de training
samen met alle drie de vormen van recidive. BORG-deelnemers die voortijdig stoppen
met de training hebben een grotere kans om te recidiveren (met huiselijk geweld,
geweld en enig delict) dan BORG-deelnemers die de training hebben voltooid. 40
39F

40

De bivariate analyses zijn ook uitgevoerd bij de één- en tweejarige huiselijk geweld, gewelds- en algemene
recidive en daar zijn dezelfde significante verbanden gevonden, op enkele uitzonderingen na: 1) het
significante verband tussen ‘tijd tussen pleegdatum en start BORG-training’ en huiselijk geweldsrecidive
geldt enkel bij de driejarige recidive, niet bij de één- en tweejarige recidive; 2) het significante verband
tussen het strafrechtelijk kader en huiselijk geweldsrecidive geldt enkel bij de driejarige recidive, niet bij de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 63

Tabel 3.4

Driejarige recidiveprevalentie van BORG-deelnemers uitgesplitst
naar uitvoeringskenmerken van de BORG-training (N=463)
Huiselijk
geweldsrecidive

Geweldsrecidive

Algemene
recidive

%

%

%

Tijd tussen pleegdatum en start training

*

Minder dan drie maanden

3,9%

8,6%

19,4%

Drie maanden tot een jaar

8,0%

10,6%

24,9%

Langer dan een jaar

13,3%

16,8%

25,5%

2015

9,0%

17,0%

28,0%

2016

8,1%

11,0%

23,7%

2017

6,9%

8,5%

20,3%

Regio Noord-West

6,0%

8,2%

20,4%

Regio Midden-Noord

5,8%

11,5%

15,4%

Regio Oost

5,4%

8,4%

24,3%

Regio Zuid-West

11,1%

13,3%

22,6%

Regio Zuid

13,0%

18,0%

30,3%

**

**

***

11,3%

15,1%

31,3%

Jaar van afronding

Reclasseringsregio

Strafrechtelijk kader bij aanvang training
Voorwaardelijke veroordeling
Voorwaardelijk beleidssepot

4,7%

6,5%

13,6%

Schorsing preventieve hechtenis

14,3%

25,7%

46,4%

Vrijwillig, strafbeschikking of gedragsaanwijzing

2,8%

5,8%

14,3%

Groep

8,2%

11,5%

24,0%

Individueel (al dan niet eerst gestart in groep)

5,1%

10,1%

18,3%

*

**

Minder dan 50% aanwezig

10,7%

18,0%

37,5%

Tussen 50% en 75% aanwezig

17,9%

25,2%

28,6%

Tussen 75 en 100% aanwezig

6,2%

9,2%

30,9%

100% aanwezig

6,8%

9,3%

17,3%

0 tot en met 8 weken

11,5%

18,2%

36,1%

8 weken tot en met een halfjaar

6,9%

10,1%

21,8%

langer dan halfjaar

14,1%

13,6%

13,6%

*

***

***

Training voortijdig beëindigd

15,2%

24,4%

43,9%

Training voltooid

6,6%

9,1%

19,9%

Type training

Aanwezigheidspercentage

Duur van training

Wijze van beëindiging

*

* p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,000

één- en tweejarige recidive; 3) het significante verband tussen het strafrechtelijk kader en geweldsrecidive
geldt bij de twee- en driejarige recidive, niet bij de éénjarige recidive; 4) het significante verband tussen
het aanwezigheidspercentage en geweldsrecidive geldt bij de twee- en driejarige recidive, niet bij de
éénjarige recidive.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 64

3.3.2

Multivariate analyses
Vervolgens is de samenhang tussen de uitvoeringskenmerken van de BORG-training
en recidive multivariaat getoetst. Op deze manier kon worden nagegaan of de
gevonden bivariate verbanden overeind blijven wanneer de verschillende uitvoeringsen controlekenmerken tegelijkertijd worden getoetst. Uitgaande van de richtlijn dat er
voor elk kenmerk in het multiple Cox-regressiemodel minimaal tien recidivisten dienen
te zijn, bleek het enkel mogelijk om een multiple Cox regressieanalyse uit te voeren
voor de algemene recidive. Door het beperkte aantal huiselijk geweld- en geweldsrecidivisten zouden er namelijk slechts enkele kenmerken kunnen worden opgenomen
in de multiple Cox-regressiemodellen. De lage huiselijk geweldsrecidiveprevalentie
(7% binnen drie jaar, zie figuur 3.1) maakt het überhaupt moeilijk om de huiselijk
geweldsrecidive te voorspellen.
Voordat de multiple Cox-regressieanalyse voor de algemene recidive uitgevoerd kon
worden is eerst een L1-penalized regressieanalyse uitgevoerd om een selectie te
maken van de uitvoeringskenmerken van de BORG-training en de dader-, strafzaaken strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken. Binnen drie jaar hebben 107 BORGdeelnemers gerecidiveerd, waardoor er in de multiple Cox-regressieanalyse maximaal
tien voorspellers opgenomen kunnen worden. In de L1-penalized regressieanalyse zijn
de 37 potentiele voorspellers 41 teruggebracht tot acht voorspellers (vijf kenmerken).
Deze zijn meegenomen in de multiple Cox-regressieanalyse.
40F

De resultaten van deze multiple Cox-regressieanalyse staan weergegeven in tabel 3.5.
Uit de tabel blijkt dat vier kenmerken statistisch significant samenhangen met de
algemene recidiveprevalentie. Het gaat om één uitvoeringskenmerk van de BORGtraining en drie controlekenmerken. Allereerst is er een statistisch significant verband
tussen de wijze waarop de BORG-training is geëindigd en recidive. BORG-deelnemers
die de training hebben voltooid hebben 35% minder kans om te recidiveren met enig
delict dan BORG-deelnemers waarbij de training voortijdig is geëindigd (eβ = 0,647).
Ten tweede blijkt de zwaarste afdoening in de huiselijk geweldstrafzaak samen te
hangen met recidive. BORG-deelnemers met een werkstraf en BORG-deelnemers met
een onvoorwaardelijke of voorwaardelijke vrijheidsstraf hebben een 2,4 keer zo grote
kans om te recidiveren dan BORG-deelnemers met een voorwaardelijk beleidssepot
(respectievelijk eβ = 2,426 en 2,392). Ten derde blijkt de leeftijd bij de eerste
strafzaak samen te hangen met recidive. Hoe jonger de BORG-deelnemer was bij zijn
of haar eerste strafzaak, hoe groter de kans op recidive. Tot slot hangt strafzaakdichtheid samen met recidive. Hoe hoger het gemiddeld aantal strafzaken per actief
jaar, hoe groter de kans op recidive bij BORG-deelnemers.

41

Er zijn 21 kenmerken (zeven uitvoeringskenmerken en veertien dader-, strafzaak- en strafrechtelijke
voorgeschiedeniskenmerken), maar een categorisch kenmerk, zoals reclasseringsregio, bestaat uit meer dan
één voorspeller (aantal categorieën minus één referentiecategorie).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 65

Tabel 3.5

Multiple Cox-regressieanalyse met selectie van dader-, strafzaak-,
strafrechtelijke voorgeschiedenis en BORG-uitvoeringskenmerken
(N=411) a
eβ

95% bi

z

Wijze van beëindiging BORG-training (ref=Voortijdig
beëindigd)
Voltooid

0,647

0,416

-

1,006

-1,93 *

Werkstraf

2,426

1,445

-

4,074

3,35 **

Leerstraf

1,232

0,682

-

2,226

0,69

Vrijheidsstraf (voorw en onvoorw)

2,392

1,331

-

4,300

2,91 **

Overig b

Zwaarste afdoening (ref=Voorwaardelijk beleidssepot)

0,532

0,125

-

2,267

-0,85

Leeftijd 1e strafzaak

0,954

0,930

-

0,979

-3,53 ***

Aantal eerdere strafzaken

1,001

0,965

-

1,040

0,08

Strafzaakdichtheid

4,776

2,376

-

9,600

4,39 ***

β

Noot: e = hazard ratio; 95% bi = 95% betrouwbaarheidsinterval; z = z-statistiek; ref = referentiecategorie.
a

Door ontbrekende waarden op de zwaarste afdoening is de analyse uitgevoerd op 441 in plaats van 463
BORG-deelnemers.

b

Overige afdoening betreft onvoorwaardelijk beleidssepot, schuldig zonder oplegging van straf of maatregel,
maatregel, geldstraf, overige transactie, strafbeschikking en vrijspraak.

* p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,000

Zoals uit het voorgaande bleek, was het niet mogelijk om een multivariate analyse uit
te voeren op de huiselijk geweldsrecidive. Hierdoor blijft het de vraag of de in de
bivariate analyses gevonden verbanden tussen drie uitvoeringskenmerken (snelheid
waarmee training start, strafrechtelijk kader bij aanvang training en wijze van
beëindiging) en huiselijk geweldsrecidive wellicht spurieuze verbanden 42 betreffen. In
de multivariate analyse voor algemene recidive bleek het verband met het strafrechtelijk kader bij aanvang van de training spurieus, maar het verband met de wijze
van beëindiging bleef wel overeind. Wellicht zou dit ook gelden voor de huiselijk
geweldsrecidive, maar dit kan niet met zekerheid gezegd worden. Het verband tussen
de snelheid waarmee de training start en huiselijk geweldsrecidive lijkt spurieus,
omdat de snelheid waarmee de training start significant blijkt samen te hangen met
het strafrechtelijk kader bij aanvang van de training. Daders die de BORG-training
volgen in het kader van een voorwaardelijke veroordeling starten later met de training
dan daders die de training volgens vanuit een voorwaardelijk beleidssepot, schorsing
preventieve hechtenis, strafbeschikking en gedragsaanwijzing of daders die de training
vrijwillig volgen. Dit is niet verrassend aangezien afdoeningen van het OM (zoals een
voorwaardelijk beleidsspot en strafbeschikking) een beduidend kortere doorlooptijd
kennen dan afdoeningen van de rechter (zoals een voorwaardelijke veroordeling). Dat
BORG-deelnemers die sneller starten met de training minder vaak opnieuw huiselijk
geweld plegen dan BORG-deelnemers die laat starten heeft dus waarschijnlijk meer te
maken met verschillen in type delict en dader (want die krijgen andere afdoeningen
opgelegd) dan een verschil in de snelheid waarmee de training is gestart.
41F

42

Er is sprake van een spurieus of schijnverband als de samenhang tussen twee variabelen eigenlijk verklaard
wordt door een derde variabele.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 66

3.4

Mogelijke succes- en faalfactoren BORG-training volgens ex-deelnemers
In deze paragraaf staan de kwalitatieve resultaten van de interviews met de dertien
ex-BORG-deelnemers beschreven. De respondenten is gevraagd naar hun ervaringen
met de BORG-training: wat vonden ze goed aan de training, wat minder goed en hoe
zou de training verbeterd kunnen worden? Hieronder zal achtereenvolgens worden
ingegaan op: (1) de achtergronden van de respondenten, (2) het partnergeweld zoals
verteld door de respondenten, (3) de verwachtingen en motivatie van de respondenten
en hun ervaringen met de inhoud van de BORG-training, (4) de ervaringen van de
respondenten met de trainers, (5) de ervaringen van de respondenten met de
organisatorische aspecten van de BORG-training, (6) de ervaringen van de
respondenten met de rol van hun partner bij de BORG-training, (7) andere interventies
en hulpverlening zoals verteld door de respondenten, en (8) de mate waarin het
hoofddoel en de subdoelen van de BORG-training zijn bereikt op basis van wat de
respondenten vertelden. De paragraaf eindigt met een samenvatting van de
belangrijkste bevindingen van de interviews.

3.4.1

Achtergronden geïnterviewden
De dertien ex-BORG-deelnemers hadden ten tijde van het interview een leeftijd
variërend van 30 tot 53 jaar met een gemiddelde van 40 jaar. Het opleidingsniveau
varieerde van geen opleiding tot hbo en bijna allen hadden werk ten tijde van het
interview. Vier respondenten hadden een Nederlandse achtergrond, negen een nietNederlandse achtergrond. Op één na hadden alle geïnterviewden één of meerdere
kinderen.
Uit de BORG-registratiegegevens van de geïnterviewden bleek het volgende. Elf
geïnterviewden hebben de BORG-training in 2020 gevolgd, één in 2015 en één in
2016. In lijn met de steekproef kwamen de meeste geïnterviewden uit reclasseringsregio Zuid (zeven) en Oost (drie) en de minste uit Noord-West (twee) en Zuid-West
(één). Wel is reclasseringsregio Zuid iets oververtegenwoordigd ten opzichte van de
steekproef en werkte niemand mee aan het interview uit regio Midden-Noord. Het
merendeel van de geïnterviewden volgde de training in het kader van een
voorwaardelijke veroordeling, maar bij twee geïnterviewden was sprake van een
schorsing van de voorlopige hechtenis en bij één was sprake van een voorwaardelijk
beleidssepot. De meeste respondenten hebben deelgenomen aan de groepstraining.
Vijf respondenten volgden de BORG-training individueel, waarbij drie van hen wel in
een groepstraining waren begonnen. Volgens de respondenten was de training
(uiteindelijk) individueel (a) vanwege de corona-maatregelen, (b) omdat de groep te
klein was of (c) omdat dit beter te combineren was met de baan van de respondent.
De geïnterviewden hebben aan acht tot twaalf bijeenkomsten deel-genomen. Slechts
één geïnterviewde heeft de training voortijdig beëindigd, de andere twaalf hebben de
training voltooid.
Net als uit de kwantitatieve resultaten en net als bij de werving van respondenten voor
het interview, bleek ook bij de geïnterviewden dat er daders aan de BORG-training
meededen waarbij sprake is van een contra-indicatie voor de BORG-training. Bij een
derde van de geïnterviewden was (mogelijk) sprake van een contra-indicatie: één
geïnterviewde ontkende het partnergeweld (zijn zaak diende nog in hoger beroep),
één geïnterviewde sprak naar het oordeel van de interviewer vrij gebrekkig
Nederlands, bij één geïnterviewde was sprake een licht verstandelijk beperking
(bevestigd door de toezichthouder) en bij één andere geïnterviewde vroeg de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 67

interviewer zich ook af of er sprake was van een licht verstandelijk beperking (dit kon
niet bevestigd worden; de SCIL 43 was wegens corona niet afgenomen door de
reclassering).
42F

3.4.2

Partnergeweld
In de interviews is de respondenten gevraagd naar het partnergeweld en hun leefsituatie in die periode. In alle gevallen vond het partnergeweld plaats binnen een
relatie; er was dus geen sprake van geweld tussen ex-partners. De relatieduur
varieerde van een halfjaar tot meer dan tien jaar. Op twee na, woonden alle
respondenten samen met hun partner ten tijde van het partnergeweld. In bijna
alle gevallen was er sprake van fysiek geweld (in combinatie met verbaal geweld),
één respondent gaf aan dat het uitsluitend om verbaal geweld ging. Niet alle
geïnterviewden wilden ingaan op wat er precies was voorgevallen, maar in meerdere
gevallen was een ziekenhuisbezoek nodig en was er sprake van verwondingen en letsel
bij de partner. Vijf respondenten gaven aan dat de kinderen getuige waren van het
partnergeweld of de nasleep ervan. Vier respondenten gaven aan dat het om een
eenmalig incident ging, bij de andere respondenten vond het partnergeweld vaker
plaats. Negen van de dertien respondenten gaven aan dat het partnergeweld
wederkerig was. Zo vertelde één van de geïnterviewden:
Ja ik sloeg ook wel, ja eigenlijk van alle twee de kanten. Ja we zijn alle twee ook
niet op ons mondje gevallen. Schelden en slaan gewoon tegen mekaar. (…) Het
kwam steeds vaker voor en toen werd ik ook opgepakt en heb ik negen maanden
vast moeten zitten. Ja en toen ben ik in dit terecht gekomen.
De wederkerigheid van het partnergeweld werd soms naderhand ook bevestigd door
de toezichthouder en/of uit de verhalen bleek vaak dat bij de partners ook de nodige
psychische, alcohol en/of drugsproblemen aanwezig waren met diverse hulpverlening
er omheen. Eén geïnterviewde vertelde:
Maar ook gewoon dat mijn vriendin toch eigenlijk onverwerkte trauma's had waarop
ze in sommige dingen gewoon hysterisch reageerde, ging schreeuwen en niet meer
voor rede vatbaar was. Eigenlijk voor de training was een tactiek van mij om weg
te lopen, maar goed, zij was dan dusdanig agressief eigenlijk verbaal dat als ik naar
boven ging kwam ze naar boven, ging ik naar buiten, dan kwam ik later terug,
begon ze zo weer. Er kwam geen rust, zeg maar. (…) Ik ben natuurlijk veroordeeld,
maar ze weten hier inmiddels bij de reclassering ook wel wat meer over het hoe en
wat. Mijn vriendin is hier ook geweest voor de verslaving want ze drinkt wel veel.
Ze heeft ook EMDR gehad waarvoor ze zes weken in een instelling heeft gezeten.
De geïnterviewden is gevraagd wat zij zagen als mogelijke oorzaken van het partnergeweld. Oorzaken die veel werden genoemd waren (1) alcohol- en drugsproblematiek
bij de respondent en/of de partner, (2) agressieregulatie-problematiek bij de
respondent en (3) oplopende spanningen en zorgen vanwege een bepaalde situatie of
gebeurtenis, zoals een partner die is vreemdgegaan, een overlijden binnen de familie,
problemen met de kinderen en schulden. Ook werden communicatieproblemen binnen
de relatie en psychische problemen bij de partner door verschillende respondenten
genoemd. Bij deze respondent was bijvoorbeeld sprake van agressieregulatieproblematiek:

43

De SCIL is een screener voor intelligentie en licht verstandelijke beperking (Kaal, Nijman & Moonen, 2019).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 68

Bij mij, ik heb geen gradaties in het boos worden. Ik ga van nul naar tweehonderd.
En dan is het ook echt afgelopen. En ik geef ook altijd aan, ik word niet graag boos,
dus irriteer mij niet.
Deze respondent vertelde over de communicatieproblemen in zijn relatie en de
oplopende spanningen met zijn partner door bepaalde gebeurtenissen:
Op een gegeven moment was er een afstand tussen ons in onze relatie.
Communiceren deden wij nauwelijks. (…) Ik ben erachter gekomen dat ze
vreemdging en ik ben erachter gekomen dat er geld achter mijn rug verdween.
Ze heeft € 40.000 schuld gemaakt achter mijn rug.
De geïnterviewden is ook gevraagd of er al eerder sprake was van partnergeweld en of
ze al eerder met de politie in aanraking waren geweest vanwege partnergeweld of
andere criminaliteit. Bij vier respondenten bleek er in eerdere relaties ook partnergeweld te hebben plaatsgevonden, bij vijf respondenten was dit de eerste keer en bij
vier respondenten bleef dit onbekend. Acht van de dertien geïnterviewden zijn al
eerder met politie in aanraking geweest, een enkele keer voor partnergeweld, maar
meestal in verband met andere delicten.
In het interview is ook gevraagd of er in de kindertijd sprake is geweest van huiselijk
geweld. Drie respondenten bleken in hun kindertijd getuige en/of slachtoffer te zijn
geweest van huiselijk geweld.
3.4.3

Verwachtingen, motivatie en de inhoud van de BORG-training
Een deel van de respondenten gaf aan vooraf weinig verwachtingen of gedachten te
hebben bij de training, maar een ander deel zag er tegenop. Ze waren sceptisch over
wat de training zou bieden, zagen op tegen de bemoeienis en/of vonden niet dat ze de
training nodig hadden. Bij het merendeel van de groep die tegen de training opzag
veranderde dit echter in positieve zin naarmate ze deelnamen aan de training.
Zo vertelde een respondent:
Ik keek er echt tegenop. Eerlijk is eerlijk. Er gaat iemand zich bemoeien met je
leven, het is een onbekend persoon. Je kan er verhalen aan hangen wat je wil, voor
mij was het echt gewoon... Ik keek er echt tegenop van: nee, waarom moet ik mijn
problemen bij een ander neer gaan leggen... Waarom moet ik vertellen, moet ik per
se die training... Je gaat er met tegenzin naartoe. Maar het is gewoon, het is
omgezet naar een plezier.
Respondenten is gevraagd waarom ze de training hebben voltooid of voortijdig zijn
gestopt, wat enig inzicht geeft in hun motivatie. Op één na hebben alle geïnterviewden
de training voltooid. Op de vraag waarom ze de training hebben voltooid, noemden
acht van de elf respondenten als reden dat de training verplicht was en er negatieve
strafrechtelijke consequenties zouden zijn als ze stopten met de training. Mogelijk
zouden ze (opnieuw) vast komen te zitten. Zes respondenten hadden de training
afgemaakt omdat ze dachten dat de training hen kon helpen en ze er in ieder geval
niet slechter van zouden worden. In deze twee groepen zit overlap. Er zijn vier
respondenten die zowel het negatieve-consequenties-argument als het het-kanhelpen-argument benoemden. Daarnaast gaven twee van de elf respondenten aan
dat ze het altijd afmaken als ze ergens aan beginnen, zo ook de BORG-training. De
geïnterviewde die voortijdig is gestopt met de BORG-training vertelde dat hij is
gestopt, omdat hij werd vrijgesproken en de training niet meer verplicht was. Hij
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 69

erkende wel dat er sprake was geweest van wederkerig partnergeweld in zijn relatie,
maar ten tijde van de BORG-training was die relatie beëindigd.
Gemiddeld gaven de geïnterviewden een 7,5 voor de BORG-training, maar de
onderlinge variatie was groot. De cijfers liepen uiteen van één tot tien. Opvallend was
dat soms iemand die zich vrij negatief uitliet over de training toch een hoger cijfer gaf
dan iemand die zich positief uitliet over de training. Zes van de dertien respondenten
waren uitgesproken positief over de training en wat het hen gebracht had. Ze gaven
aan dat er veel dingen aan de orde waren gekomen binnen de BORG-training waar ze
van geleerd hadden en veel aan gehad hadden. Ze keken positief terug op de training.
Het had een positieve invloed gehad op hun leven. Eén respondent gaf bijvoorbeeld
aan een ander persoon te zijn geworden door de BORG-training en een ander gaf aan
de BORG-training letterlijk een borging te vinden. Eén van de respondenten vertelde:
Ja, die vond ik gewoon heel interessant, want daar kwamen heel veel dingen aan
bod dat je echt gewoon, dat je ook rondom je heen in andere relaties ziet
gebeuren, of waarom, of hoe dat sommige dingen gebeuren. En ja, ik zeg al, dat
vond ik interessant, dat is ook blijven hangen. (…) Ik heb er wel veel aan gehad.
Ik merk toch onbewust dat ik daar toch wel rekening mee hou of hanteer.
Een paar respondenten waren niet uitgesproken positief of negatief over de BORGtraining. Tot slot was er een groepje respondenten die negatiever oordeelde over de
training. Zij gaven aan dat ze weinig tot niets van de training hebben geleerd en het
weinig effect op hen heeft gehad. Een deel van hen was echter van mening dat de
training wel nuttig kan zijn voor anderen. Zij gaven aan dat ze nagenoeg alles wat in
de training werd behandeld zelf al wisten, maar dat dit wellicht niet voor alle
deelnemers van de training gold. Een geïnterviewde zei bijvoorbeeld:
Heel veel dingen die erin staan dat vond ik wel vanzelfsprekend. Er zijn misschien
mensen die dat niet vinden, dat zou kunnen. (…) Er worden toch wel dingen
besproken die sommige mannen, denk ik, niet zien. Dus wat dat betreft...
Alleen voor mijzelf had ik zoiets van, ik wist het al.
Een ander deel van de respondenten die negatiever oordeelde over de training
geloofde echter niet dat de training iemand kan helpen of veranderen. Ze stelden dat
het in de praktijk anders werkt dan in theorie of gaven aan dat de trainingsstof niet
blijft hangen en daardoor geen effect zal hebben. Onderstaande citaten illustreren
deze beide punten:
Ik vond het niet echt een goeie training. … Als je gewoon kijkt hoe die training
wordt gegeven dan denk je van: die stof die daar wordt gegeven gaat jouw relatie
niet helpen hoor. (…) Kijk in het boek is het leuk… gewoon hoe je het leert, maar in
de praktijk het is heel anders hoor. (…) Je kan wel zeggen: als dit gebeurt, die
partner die schreeuwt tegen jou, jij moet tot tien tellen of dit of dat, maar als
iemand aan jouw haren trekt of dit en dat, die dingen die jij daar gaat leren… het is
moeilijk om toe te passen snap je.
Na een tijdje, als je de training niet meer hebt, dan vergeet je dat ook weer, snap
je? Dus het is eigenlijk een eendagsvlieg, en dan morgen weet je er niks meer van
bij wijze van. (…) Het verandert mensen niet.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 70

Opvallend is dat beide punten ook genoemd worden als verbeter- en aandachtspunten
door enkele respondenten die wel positief oordeelden over de training. Zo benoemden
twee respondenten dat situaties in het dagelijks leven anders kunnen lopen dan hoe
het in de training wordt geschetst, omdat er dan gevoelens en emoties bij komen
kijken. Die emoties zijn volgens hen niet altijd te reguleren, zeker niet als gebeurtenissen elkaar snel opvolgen. Ook het oubollige videomateriaal sloot niet altijd aan op
de huidige tijd en dus het leven van de respondenten. Een andere respondent gaf aan
dat het belangrijk is dat wat je geleerd hebt in de training op een bepaalde manier
blijft terugkomen, omdat het anders makkelijk kan verwateren.
Dat de training niet altijd even goed is blijven hangen kwam ook naar voren in de
interviews zelf. Verschillende geïnterviewden bleken trainingen door elkaar te halen.
Drie respondenten (waaronder de respondent met een licht verstandelijke beperking)
dachten de BORG-training twee keer te hebben gevolgd, terwijl navraag bij 3RO
duidelijk maakte dat bij alle drie één van de twee veronderstelde BORG-trainingen een
andere interventie betrof, namelijk de gedragsinterventie CoVa of forensische zorg
(wellicht een groepsbehandeling op het gebied van agressieregulatie). Een andere
respondent gaf aan dat hij verschillende trainingen had gevolgd en niet precies wist
wat het verschil was tussen de trainingen en dus ook niet wist welke de BORG-training
was. Ook bleken de nodige respondenten (waaronder de twee respondenten met een
(mogelijke) licht verstandelijke beperking) het lastig te vinden om aan te geven wat ze
precies geleerd hadden van de BORG-training en wat ze de meest en minst behulpzame onderdelen van de training vonden. De volgende quotes illustreren dit:
Ik zou het zo niet kunnen zeggen. Heel veel delen van de training kan ik niet
terughalen hoor.
Ik ken ze niet meer uit mijn hoofd. Ik heb eigenlijk gewoon leuke dingen geleerd.
Ik kan niet zeggen wat precies, maar je leert er gewoon van.
In de loop van het interview, met wat doorvragen en door enkele onderdelen van de
training als voorbeeld te noemen, kon het merendeel van de respondenten toch wel
enig antwoord geven op deze vragen, al bleef het antwoord vaak globaal. Op de vraag
wat de respondenten hadden geleerd van de training werden drie leerpunten het
vaakst genoemd, elk door negen respondenten. Allereerst werd een time-out nemen
genoemd. De respondenten gaven aan geleerd te hebben om even weg te lopen als de
gemoederen hoog oplopen.
Door een time-out te nemen, en dus tijdelijk uit de situatie te stappen en weg te
lopen, kan de respondent (en partner) kalmeren, waardoor er daarna ruimte is om het
meningsverschil of wat er is voorgevallen rustig uit te praten. Hierbij is het wel
belangrijk dat er ook afspraken zijn gemaakt over bijvoorbeeld de duur van de timeout. Een enkele respondent gaf blijk van dit gehele proces, de meeste respondenten
hadden het echter enkel over ‘weglopen’. Ten tweede gaven negen respondenten aan
dat hun communicatievaardigheden (en die van hun partner) waren verbeterd. Ze
gaven bijvoorbeeld aan binnen hun relatie meer te praten, frustraties en problemen
minder op te kroppen, grenzen aan te geven, meer open te zijn en beter te luisteren
naar elkaar. Ten derde gaven negen respondenten aan te hebben geleerd om rustig te
blijven. Bij een deel bleef het antwoord daarbij, een ander deel kon het antwoord wat
meer toelichten. Zij gaven bijvoorbeeld aan kalmer en minder opvliegerig te zijn, en
niet gelijk de confrontatie op te zoeken, maar dingen te laten gaan. Ook ‘eerst
nadenken en niet handelen op basis van emoties’ werd door vijf respondenten

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 71

genoemd als iets wat ze hadden geleerd van de training. Vaak kwamen ze (en hun
partner) in actie zonder na te denken over de consequenties. Nu proberen ze eerst na
te denken voordat ze iets doen. Eén van de respondent verwoordde verschillende van
deze leerpunten als volgt:
Nou ja kijk, als je je door je emotie laat leiden en je gaat achteraf pas nadenken,
dan ben je te laat. Wat ik wel in de BORG-training heb geleerd is dat als je aanvoelt
van: je komt ergens in een rode zone. Dan denken van: dit gaat nu de verkeerde
kant op. Ik probeer m’n emotie naar beneden te krijgen. En dat kan je aangeven,
ook een time-out aangeven. Dus zeggen van: het gaat nu niet, time-out. Maar we
spreken ook af van: ik ga bijvoorbeeld weg. Hoe lang ga je weg? Wanneer kom je
terug? En daarna gaan we een gesprek aan. En dan moet het ook goed zijn. Vaak
was dat het uit de hand liep en geen gesprek plaatsvond, dus ook niet het
probleem was opgelost. Dus dat is wel een hele belangrijke kerntaak in de BORGtraining waar je voor jezelf wat aan hebt.
Zoals eerder beschreven geeft ook een deel van de respondenten aan weinig tot niets
geleerd te hebben van de BORG-training, en zegt een deel wel geleerd te hebben van
de training, maar kunnen zij niet zo goed benoemen wat.
Als meest behulpzame onderdeel van de BORG-training werd de time-out procedure
genoemd. Ook noemden enkele respondenten het ABC-model (eerst nadenken en niet
handelen op basis van emotie), de gesprekken met de trainer en een luisterend oor /
gehoord worden als belangrijke onderdelen van de training. Wederom is er een
groepje respondenten dat weinig tot niets aan de training behulpzaam vond. Op de
vraag naar minder nuttige onderdelen van de BORG-training kwam niet veel terug.
Twee respondenten gaven aan dat sommige filmpjes oubollig waren, waardoor ze niet
tot herkenning leidden en minder raakten. Eén respondent gaf aan geen voorstander
te zijn van rollenspellen, omdat dit alleen werkt ‘als je er een beetje aanleg voor hebt’.
Een andere respondent was echter juist wel te spreken over de rollenspellen, die
ervoor zorgde dat hij zich beter kon inleven in zijn partner.
3.4.4

Trainers
Over het algemeen oordeelden de respondenten positief over de trainers van de
BORG-training. De meeste respondenten hadden een goede klik met (één van) hun
trainer(s) en sommigen spraken over een opgebouwde (vertrouwens)band. Over een
aantal trainers werd gezegd dat ze over veel mensenkennis beschikten. Ze wisten de
echte problemen te achterhalen, wisten wanneer ze wel of juist even niet moest
doorvragen en hielden de respondenten een spiegel voor. Van verschillende trainers
werd gezegd dat ze duidelijk communiceerden, goede uitleg gaven en de informatie op
een boeiende manier konden overbrengen. Zo vertelde één van de respondenten:
Ik heb mijn trainer als een open en warm mens ervaren. (…) Je hebt iemand voor
je die zegt van: dit is wat we gaan doen, dit is hoe ik erin sta, en dit is wat ik van
jullie verwacht. Dus dat was heel fijn. Op het moment dat wij onderling elkaar aan
het aanspreken en bevragen waren, dan deed ze ook een stapje achteruit, en was
het zo van: oké, doe jullie ding maar even, nu wil ik even horen wat jullie met
elkaar gaan bespreken. En dat werd dan wel gestuurd door de trainer. Dat is wat
een trainer hoort te doen dacht ik, en dat deed ze heel goed.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 72

Drie respondenten vertelden over de belangrijke rol die hun trainer had in het
signaleren van problemen bij de partner, het betrekken van de partner bij de training
en/of het organiseren van hulp voor de partner. Zo vertelde één respondent dat hij de
BORG-training samen met zijn partner individueel had mogen volgen bij de trainer.
Een andere respondent gaf aan na afronding van de BORG-training samen met zijn
partner nog een reeks gesprekken te hebben gehad met zijn toezichthouder, die
tevens zijn trainer was. Ook vertelde één respondent dat zijn partner met dank aan de
trainer hulp heeft gezocht voor haar problemen die in belangrijke mate bijdroegen aan
het partnergeweld:
(…) dat werd ook vaak gezegd van: jullie zijn veroordeeld, maar een verhaal
bestaat altijd uit twee kanten. Mijn trainer had inmiddels ook wel door dat mijn
vriendin toch ook niet helemaal stabiel was om het zomaar te zeggen. Dat heeft er
dus ook toe geleid, mede dankzij hun ook dat mijn vriendin dat toch ook is gaan
inzien en dat ze er ook mee aan de gang is gegaan. (…) Mijn trainer heeft wel
mensenkennis. Ze had er wel kijk op.
Er is echter ook een aantal trainers waarover het oordeel negatiever was. De trainer
had bijvoorbeeld naar het oordeel van de respondent niet zoveel mensenkennis,
maakte zich er te makkelijk vanaf en ging niet de diepte in, of beschadigde het
vertrouwen van de respondent (door iets over de respondent met de groep te delen
wat de respondent niet had willen delen). Bij sommige respondenten werd de training
door twee trainers gegeven, waardoor ze deze ook met elkaar konden vergelijken.
Zo vertelde één van de respondenten:
De ene haalde meer uit je dan de andere. (…) De ene die ging dieper op de vragen
in dan de ander. De ander was een beetje van snel afwerken. Het was 's avonds om
vijf uur volgens mij. Snel afwerken. Hoe eerder ze klaar was, hoe eerder ze naar
huis kon, volgens mij.
Eén van de respondenten ervaarde geen klik met de trainer en vond de trainer te
dwingend en veeleisend. Deze respondent volgde de BORG-training individueel en het
botste dusdanig dat hij wegliep bij de gesprekken. Hij heeft toen een andere trainer
gekregen, met wie het beter mee verliep.
De nodige geïnterviewden gaven aan dat een goede trainer en een goede klik met de
trainer belangrijk zijn voor de motivatie en het voltooien van de training, en voor de
mate waarin je leert van de training. ‘Als dat er niet is, dan doe je er ook niks voor’,
zei één van de respondenten. Een goede en leuke trainer geeft motivatie en zorgt dat
je geboeid blijft. Een andere respondent maakte een parallel met de middelbare
school: vakken waarbij je een leuke en goede leraar had, daar haalde je makkelijk
hoge cijfers, maar bij vakken met leraren die niemand mocht, daar ging het niet zo
lekker. Dezelfde respondent gaf aan dat het belangrijk is dat de trainer ‘een gevoel
oproept’ bij de deelnemers en ze aan het denken zet:
Je kan gewoon een sheet pakken en de woordjes voorlezen, en dan vervolgens
gaan zitten en zeggen van: oké, dat was het voor vandaag en een fijne dag nog.
Daar heeft niemand wat aan, maar het gaat om gevoel oproepen bij mensen, en
dat gevoel moet dan vervolgens weer een plek zien te krijgen, en dat andere
mensen ook beseffen van: hé, hoe werkt dat bij hem, en hoe werkt dat bij mij? (…)
Ik koppel de training heel erg aan de trainer zelf, dus dat stukje heeft wel erg
geholpen in de training voor mij.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 73

Opvallend was dat bij vier van de dertien geïnterviewden de trainer tevens de
toezichthouder van de respondent was, terwijl dit verschillende rollen binnen het
BORG-trainingstraject zijn. Iemand die de BORG-training volgt heeft ook altijd een
toezichthouder. Bij de individuele start-, tussentijds evaluatie- en eindevaluatiegesprekken zouden zowel de deelnemer, trainer als toezichthouder (en bij voorkeur
ook de partner) aanwezig moeten zijn, maar in deze gevallen is de trainer en de
toezichthouder dus dezelfde persoon geweest. Verder viel op dat de training soms door
één en soms door twee trainers werd gegeven.
3.4.5

Organisatorische aspecten BORG-training
In de interviews werd ook gesproken over de ervaringen van de respondenten met de
wijze waarop de training georganiseerd is. Er kwamen verschillende aspecten naar
voren. Een eerste aspect gaat over de vorm van de training: groep versus individueel.
De BORG-training is in principe een groepstraining, maar in de praktijk wordt de
training ook individueel aangeboden. Vijf van de dertien geïnterviewden hadden de
training (al dan niet na eerst een paar groepsbijeenkomsten) individueel gevolgd. De
voor- en nadelen van beide vormen kwamen aan de orde in de interviews. Meerdere
geïnterviewden vonden het goed dat de training in groepsverband was. Door
ervaringen met elkaar te delen was er een gevoel van herkenning. Respondenten
vonden het fijn om te merken dat ze niet de enige waren die met dit soort dingen
worstelden. Ook elkaar kunnen steunen en van elkaar kunnen leren werden als
positieve punten benoemd. Eén respondent verwoordde het als volgt:
Ik denk dat het ook goed is, omdat je met z’n allen daar zit in wezen voor dezelfde
kern. Alleen iedereen heeft een ander verhaal. Je hoort en leert ook weer van
andere mensen. Ik denk dat die dynamiek ook heel goed is om, ja om toch te
denken en voelen dat je daarin niet alleen iets gedaan hebt. En ook niet alleen
staat. Dat je elkaar daarin kan steunen en weer rijker kan worden zeg maar.
Er zijn meerdere geïnterviewden die juist de voorkeur gaven aan een individuele
training en er waren ook verschillende geïnterviewden die naast de meerwaarde van
een groepstraining (ervaringen delen/herkenning, elkaar steunen en van elkaar leren)
ook voordelen zagen aan een individuele training. Twee respondenten gaven aan meer
te houden van één-op-één contact. Ze gaven aan ervoor zichzelf te zitten en geen
behoefte te hebben aan de verhalen van anderen. Eén van hen vertelde verder dat hij
zich uit schaamte niet goed kan uiten in een groep. De andere van hen gaf aan dat
een individuele training minder tijd kost, omdat de stof sneller behandeld kan worden.
Een ander voordeel dat genoemd werd is dat een individuele training flexibeler in te
plannen is en daardoor makkelijker gecombineerd kan worden met werk. Twee
respondenten gaven mede de voorkeur aan een individuele training, omdat de situatie
en vorm en/of ernst van het partner-geweld bij de slechts enkele groepsgenoten sterk
uiteenliep, waardoor er in hun ogen weinig herkenning was:
Herkenning niet per se. (…) De ene situatie is minder erg dan de andere. En ik denk
dat dat het grote verschil is. Het ene vergrijp is wat minder en het andere vergrijp
is heel groot en die twee personen komen toch ook bij de BORG. En uiteindelijk zijn
het toch wel twee hele verschillende personen. De hele situatie is ook heel anders.
Ik denk dat daarom een-op-een veel beter is.
Een tweede aspect dat aan de orde kwam in de interviews is de groepsomvang. Deze
bleek sterk uit een te lopen. Twee respondenten zaten in een groep van rond de twaalf

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 74

deelnemers, maar er waren ook zes respondenten die in een groep van slechts drie of
vier deelnemers zaten. Eén van de respondenten in een grote groep pleitte ervoor om
de groep iets kleiner te maken, zodat het wat persoonlijker kan worden en je dieper op
zaken kan ingaan. In de kleine groepen was er juist soms weinig herkenning of
aansluiting met de enkele groepsgenoten of werd de groep opgeheven en omgezet
naar een individuele training, omdat er een deelnemer afviel. Ook gaf één van de
respondenten aan dat het carrouselmodel in een kleine groep niet zo goed werkt. Toen
hij begon waren zijn twee groepsgenoten bijna klaar. Hij was liever een paar weken
later met een nieuwe groep gestart en ‘bij het begin begonnen’. Mogelijk komt het
verschil in groepsgrootte door regionale verschillen, aangezien de BORG-training in
sommige regio’s veel vaker wordt opgelegd dan in andere regio’s.
Een derde organisatorisch aspect zijn de individuele start-, tussentijds evaluatie- en
eindevaluatiegesprekken met trainer, toezichthouder en bij voorkeur ook de partner.
Het lijkt erop dat deze niet bij alle respondenten hebben plaatsgevonden.
Verschillende respondenten konden zich deze gesprekken namelijk niet herinneren. De
respondenten waar deze gesprekken wel hebben plaatsgevonden hadden wisselende
ervaringen. Eén respondent gaf bijvoorbeeld aan dat die gesprekken niet waren om
iets bij te leren en hij vond de gesprekken erg schools. Een andere respondent was
juist positief over deze gesprekken, omdat hierbij ook zijn partner aanwezig was en
haar aandeel in het partnergeweld en hun relatie werd besproken.
Een vierde aspect dat aan de orde kwam in de interviews is hoe snel de training na de
aanhouding voor het partnergeweld kon beginnen. Hier lijken verschillen in te zijn.
Sommige respondenten gaven aan heel snel te kunnen beginnen, terwijl andere
respondenten moesten wachten tot na de rechtszaak, terwijl ze liever eerder waren
begonnen. Het is onduidelijk waar deze verschillen door komen. Zijn het regionale
verschillen, hangt het af van de toezichthouder/trainer of hangt het af van de
individuele zaak? Eén respondent vertelde:
De training kwam te laat. (…) Het zou veel beter zijn geweest als het in december
was begonnen. (…) Als iemand in aanraking komt, gelijk handelen. Waarom
wachten? Maar dat gaat nooit gebeuren, denk ik.
Een laatste organisatorisch aspect dat terugkwam in de interviews waren het tijdstip,
de tijdsinvestering en reiskosten van de training. Verschillende respondenten
benoemen dat de training soms lastig te combineren was met werk. Zeker bij
groepstrainingen is er vanzelfsprekend weinig flexibiliteit in het tijdstip van de training.
Sommige respondenten hebben vakantiedagen opgenomen. Aan de andere kant bleek
in de interviews dat sommige groepstrainingen in de avond plaatsvonden en één van
de respondenten gaf aan dat hij de training individueel mocht volgen, zodat hij het
beter kon combineren met zijn werk. Verder benoemde één van de respondenten dat
hij ver moest reizen naar de groepstraining, wat hem veel tijd en geld kostte.
3.4.6

Rol partner bij BORG-training
Op basis van de beschrijvingen van het partnergeweld (zie paragraaf 3.4.2) lijkt het in
een aanzienlijk deel van de gevallen te gaan om wederkerig partnergeweld. De man
wordt over het algemeen veroordeeld voor het partnergeweld en krijgt de BORGtraining opgelegd, maar de vrouw heeft dus ook vaak een aandeel in het geweld. Dit is
niet verrassend, want de doelgroep van de BORG-training betreft daders van partnergeweld waarbij sprake is van common couple violence (3RO, 2017; Henskens, 2017).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 75

De BORG-training richt zich echter maar op één van de partners en dat lijkt
onvoldoende recht te doen aan het relationele en wederkerige aspect van het geweld.
Eén van de respondenten verwoordde het als volgt:
Dus het is heel vaak zo bij die trainingen, die vrouw valt die man meestal aan,
maar die man krijgt de schuld en die moet twaalf weken in training. Maar zo werkt
het niet… want dan ga je elke week aanhoren: hoe was het, hoe zijn de spanningen
thuis en dit en dat, maar als jij dan thuiskomt en je vriendin is boos, die werkt niet
mee aan die training begrijp je.
In hoeverre de partners in enige mate worden betrokken bij de BORG-training of in
hoeverre zij hulp krijgen aangereikt om te werken aan hun problemen lijkt af te
hangen van de trainer en de bereidheid van de partner. Vanuit de opzet van de BORGtraining kan de partner op twee manieren worden betrokken. Allereerst zijn partners
bij voorkeur aanwezig bij de individuele start-, tussentijds evaluatie- en eindevaluatiegesprekken met trainer en toezichthouder. Uit de interviews bleek echter dat die
gesprekken niet altijd plaats hebben gevonden of, als die wel plaatsvonden en de
respondent nog steeds een partner had, deze partner vaak niet bij de gesprekken
aanwezig was. Eén respondent gaf aan dat hij heeft moeten aandringen op een
gesprek met zijn partner erbij:
Ik heb het gevraagd aan de trainer, kan ik één keer met mijn partner komen? Ze
vroeg me waarom? Die training is voor jou zelf, niet voor haar. (…) kijk ik heb iets
gedaan, maar ik wil weten waarom mijn vrouw vreemdging. Thuis praten wij niet.
(…) Mijn vraag was, ik wil weten waarom, wat is er gebeurd. Wat was de reden?
(…) Pas toen mijn vrouw hier kwam heb ik een antwoord gekregen.
Een andere respondent gaf aan dat zijn partner niet is gevraagd voor de individuele
gesprekken van de training. Hij vertelde dat zijn partner niet betrokken kon worden bij
de training, maar dat de reclassering wel in gesprek met haar wilde. Hij heeft haar
gevraagd, maar zijn partner wilde er niets mee te maken hebben. Hij heeft ook
geprobeerd haar een psychiater te laten bezoeken, maar ook dat wilde ze niet. Zijn
trainer en toezichthouder hebben zelf geen contact opgenomen met de partner. Eén
andere respondent geeft aan dat het niet mogelijk was dat zijn partner bij de
individuele gesprekken was vanwege de corona-maatregelen.
Een tweede manier waarop partners betrokken kunnen worden bij de training is door
huiswerk dat de respondent mee naar huis krijgt voor zijn partner. Twee respondenten
vertelden inderdaad dat ze vragenlijsten en opdrachten voor hun partner mee naar
huis kregen tijdens de training. In hoeverre de partner daaraan meewerkte, hing
echter af van de partner. Eén van de partners deed dit wel, de andere niet.
Zoals eerder beschreven in paragraaf 3.4.4 waren er drie trainers die extra moeite
hebben gedaan voor het betrekken van de partner en/of het organiseren van hulp voor
de partner. Daarmee zijn ze een stap verder gegaan dan de richtlijnen van de BORGtraining. Dit is duidelijk niet de standaardprocedure en niet alle trainers lijken hier
open voor te staan. Eén respondent die de training individueel volgde vertelde dat hij
in eerste instantie zijn partner meenam, totdat de trainer aangaf dat dit niet de
bedoeling was:
(…) mijn vriendin was in het begin heel vaak erbij betrokken. Ik nam haar gewoon
mee. (…) Tot die trainer een beetje moeilijk daarover ging doen en zei dat de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 76

training meer voor mij is en hij toch liever had dat hij alleen met mij was, dus eenop-een... Dus ik zei: hoe bedoel je dat? Altijd is ze erbij en nu zeg je in een keer
tegen haar dat ze niet welkom is. (…) Misschien heeft zij ook vragen, adviezen en
die dingen.
Over het geheel genomen is de aandacht voor de partner en diens rol in het
partnergeweld binnen de BORG-training dus beperkt. Verschillende respondenten
waren van mening dat de partners meer betrokken zouden moeten worden bij de
BORG-training of dat de BORG-training ook aan de partner gegeven zou moeten
worden. De vraag is dan wel hoe dit vormgegeven dient te worden. Sommige
respondenten waren van mening dat de partner mee kan naar de groepstraining,
zodat zij ook ervaringen kunnen delen met andere partners. Een andere respondent
leek het beter om de training individueel als stel te volgen vanuit het oogpunt van
privacy.
3.4.7

Andere interventies en hulpverlening
In de interviews werd duidelijk dat bij veel van de respondenten, maar ook bij hun
partners, naast de BORG-training (gelijktijdig) andere interventies plaatsvonden of
hulpverlening betrokken was. Dit kwam bij tien van de dertien geïnterviewden ter
sprake. Respondenten en hun partners waren bijvoorbeeld onder behandeling in de
reguliere GGZ (individuele therapie, relatietherapie of psychiater) en/of gespecialiseerde zorg op PTSS-, verslaving- of forensisch gebied (zoals het Sinai centrum,
Iriszorg, Kentron, Antes en De Waag). Of ze werden bijvoorbeeld begeleid door een
maatschappelijk werker, hadden gesprekken met Veilig Thuis, namen deel aan andere
gedragsinterventies zoals de CoVa en/of de kinderbescherming was bij het gezin
betrokken. Eén respondent gaf aan dat dit soms wel veel was, al was hij blij met het
eindresultaat:
(…) aan het begin had ik weinig zin in de BORG-training en probeerde ik het zo lang
mogelijk uit te stellen. Ik had al zoveel mensen om me heen. (…) Ja ik had denk ik
wel een man of acht om me heen. Maar ik heb het wel doorstaan dus. (…) Ik heb
de training samen met m’n vriendin gedaan. Mijn vriendin en ik hebben er alle twee
dingen van opgestoken. (…) Ik ben er zelf beter van geworden, rustiger, toch
onbewust over heel veel dingen nadenken als er iets is. Ja daar gaat het toch om.
En dat het geweld is gestopt.
Eén andere respondent benoemde dat juist de combinatie van interventies en zorg
hem geholpen heeft:
Ik denk, de diversiteit aan trainingen die ik nu heb gehad zeg maar, ik wil zeggen,
het is niet dat het allemaal op hetzelfde neerkwam, want dat was dit, dit was dat.
Ik denk dat ik toch wel, dat ik daar wat dingetjes uitgepakt heb van, daar kan ik
iets aan hebben en daar kan ik iets aan hebben.
Zoals eerder beschreven in paragraaf 3.4.3 zorgt deze combinatie van interventies er
wel voor dat sommige respondenten niet meer goed weten welke training de BORGtraining was, welke onderdelen daarin werden behandeld en wat ze bij andere
trainingen geleerd hebben. Ze halen de interventies door elkaar.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 77

3.4.8

Subdoelen en hoofddoel BORG-training
In het interview is de respondenten gevraagd naar de drie subdoelen en het einddoel
van de BORG-training. Het eerste subdoel betreft inzicht in de relatiedynamiek. Dit
leek bij de geïnterviewde ex-BORG-deelnemers niet altijd even goed gelukt. Bij de
nodige respondenten leek er weinig inzicht te zijn ontstaan door de training in de eigen
rol in de relatiedynamiek en het eigen aandeel in het partnergeweld. Verschillende
respondenten konden de vragen hierbij moeilijk beantwoorden. Ze gaven bijvoorbeeld
aan dat ze het niet wisten en dat het geweld er opeens was. Sommige respondenten
legden de schuld vooral bij de ander of de omstandigheden. Andere respondenten
gaven aan dat ze al voorafgaand aan de training inzicht hadden in de relatiedynamiek
en de oorzaken van het partnergeweld, maar maakten dit vervolgens weinig concreet
of legden de schuld vooral bij de partner. In de interviews kwam ook betrekkelijk
weinig schuldgevoel of berouw naar voren. Met name de respondenten die negatiever
oordeelden over de training namen weinig verantwoordelijkheid en legden veel schuld
bij anderen. Dat terwijl er bij hen vaak in meerdere relaties sprake was geweest van
partnergeweld of naast het partnergeweld ook geweldsincidenten buitenshuis hadden
plaatsgevonden. Zo vertelde één respondent:
Want meestal als er ruzie is wordt er nooit aan mij gevraagd van: wat is er precies
gebeurd of wat heeft zij gedaan of wat heb jij gedaan. Er wordt alleen maar met de
vinger gewezen: jij bent fout, terwijl dat niet zo is. Omdat ik losse handjes heb dan
ben je fout. Ik ben ook altijd nog steeds van mening, als je het probleem wilt
oplossen moet je bij de oorzaak kijken, echt bij de kern, de wortels, de oorzaak en
niet bij het gevolg. Want meestal worden mensen gestraft bij het gevolg en niet bij
de oorzaak. Als je begrijpt wat ik bedoel (…) Ik sta nou wel bekend als een geweldpleger, maar zelf ben ik geen geweldpleger. Ik hou helemaal niet van geweld.
Het tweede subdoel van de BORG-training is het herkennen van risicosignalen. Dit
subdoel lijkt bij een deel van de geïnterviewden gelukt. Verschillende respondenten
gaven aan externe en interne risicosituaties voor gewelddadig gedrag te herkennen.
Zo benoemden twee respondenten middelengebruik als een belangrijke trigger, één
respondent noemde leugens en bedrog als trigger, en twee respondenten benoemden
interne risicosignalen zoals je stem verheffen, spierspanning en opstaan.
Eén respondent verwoordde het als volgt:
(…) dat je dan aan jezelf merkt dat je dan op een gegeven moment, je lichaam er
gewoon echt letterlijk op reageert, dus dat je je spieren aanspant, of een vuist in je
hand hebt, of je kaken ineens gespannen staan, of merkt dat je je stem gaat
verheffen, of dat ik gewoon, ik zou niet zeggen verbaal agressief, maar dat je toch
even wat meer venijn in je woorden hebt.
Wel gaf een aantal van deze respondenten aan dat het herkennen van risicosignalen
niet door de BORG-training kwam, maar dat ze dat al eerder hadden geleerd. Er waren
wederom een aantal respondenten die de vraag niet goed konden beantwoorden. Zij
gingen veelal in op geleerde vaardigheden, zoals weglopen en rustig blijven. Eén
respondent gaf te kennen dat het herkennen van risicosignalen bij hem niet mogelijk
is, omdat hij geen gradaties in boos worden heeft (zie ook zijn eerdere quote in
paragraaf 3.4.2). Reflectie op het eigen gedrag valt ook onder het tweede subdoel.
Zelfreflectie werd door twee respondenten benoemd, maar in de andere interviews
kwam dit niet als thema terug.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 78

Het derde subdoel van de BORG-training is het beheersen van vaardigheden om
escalatie van conflicten te voorkomen. Dit subdoel lijkt het beste bereikt bij de
geïnterviewden. Zoals in paragraaf 3.4.3 ook al bleek, de meeste respondenten gaven
aan in de training vaardigheden te hebben geleerd om te voorkomen dat een
meningsverschil uit de hand loopt, zoals weglopen (time-out), betere communicatie
met partner, rustiger blijven en eerst nadenken voordat je antwoordt of iets doet. De
meeste respondenten gaven aan deze vaardigheden ook na de BORG-training nog toe
te passen. Opvallend is dat ze aangaven dit niet uitsluitend te gebruiken in een relatie,
maar bijvoorbeeld ook op werk, in de opvoeding van de kinderen of in contact met de
kinderbescherming:
Ja, bij de kinderbescherming, dan pas ik het heel erg toe. Vandaag, ook net, even
rustig blijven. Niet waar je dochter bij is. (…) Ik ben ook gewoon iemand, een
mens. Je moet mij niet gaan behandelen als een crimineel of wat dan ook. Dat is
echt moeilijk. Daar pas ik het toe. Zoals vandaag. Anders was het uit de hand
gelopen. Als ik mij niet kon beheersen, net als vroeger, was het echt uit de hand
gelopen.
Ja, uiteindelijk, aan veel dingen heb ik wel plezier gehad, dat heb ik wel gemerkt.
Die eerste week dat ik zeg maar begon als uitvoerder gooide ik een ploeg stil, en
één van die mannen die ging helemaal uit zijn dak, en die kwam echt heel agressief
naar mij toegelopen zeg maar. Ja, ik ben gewoon heel rustig gebleven. Dat ik zelf
naderhand dacht, dat is knap. (…) Ik stond er zelf van te kijken dat dat lukte, want
ik weet zeker dat als dat een jaar geleden was gebeurd, dan had ik hem
waarschijnlijk over dat plein heengeslagen.
Een aantal respondenten gaf aan over de-escalerende vaardigheden te beschikken,
maar niet dankzij de BORG-training. Je kunnen inleven in je partner valt ook onder het
derde subdoel. Een deel van de respondenten gaf aan dit niet beter te kunnen, maar
een deel van de respondenten gaf aan zich dankzij de training beter te kunnen
verplaatsen in de gevoelens en positie van zijn partner. Eén respondent vertelde:
Maar ook wat doe je met je gedrag bij een ander? In dit geval mijn vriendin. Hoe
zou zij zich voelen door bepaalde zaken? Vaak ga je daaraan voorbij. Dat hebben ze
wel heel erg belicht. Zodat je toch meer gaat infiltreren in een ander. Hoe kom je
over bij een ander?
Tot slot is de respondenten gevraagd of het partnergeweld is gestopt (het hoofddoel
van de BORG-training) en of ze niet meer in aanraking zijn gekomen met politie en
justitie. Volgens het merendeel van de respondenten is er geen sprake meer geweest
van partnergeweld en/of politiecontacten. Bij vier respondenten is er na de BORGtraining nog wel wat voorgevallen. Een paar respondenten vertelden dat het soms nog
wel mis was gegaan met hun partner. Het ging volgens de respondenten dan om
schreeuwen of duw- en trekwerk. Een aantal respondenten gaf aan (tevens) opnieuw
in contact te zijn gekomen met de politie voor partnergeweld en/of geweldsdelicten
buiten de huiselijke kring. Het toezicht ten tijde van het interview was bij sommige
respondenten dan ook niet voor het partnergeweld waarvoor de BORG-training was
opgelegd, maar voor een recenter delict. Bij deze respondenten was de BORG-training
al langer geleden. Dit geldt ook voor de volgende respondent die ook na de BORG met
enige regelmaat met politie (en justitie) in aanraking is gekomen:

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 79

Kijk zij kan bijvoorbeeld als wij ruziemaken, de hele straat moet het horen. Zij is
iemand, ze schreeuwt weet je, ramen open. En als de buren dat horen… Kijk zij is
een Nederlands meisje, ik zie eruit als een boef en dan is het heel snel dat de buren
de politie bellen. (…) Nou ja dan vinden ze me weer bijdehand praten en dan word
ik meegenomen door de politie, na twee uurtjes mag ik meestal naar huis. Het is
misschien twee of drie keer daarna [na de BORG-training] gebeurt.
Opvallend is dat de respondenten die opnieuw de fout in zijn gegaan veelal de
respondenten waren die negatiever oordeelden over de BORG-training en aangaven
weinig tot niets geleerd te hebben.
3.4.9

Samenvatting belangrijkste bevindingen interviews
De negen belangrijkste bevindingen van de interviews worden in deze paragraaf
samengevat. Een eerste bevinding is dat de ervaringen van de geïnterviewden met de
BORG-training uiteenliepen. Ruim de helft van de geïnterviewden oordeelde positief
over de training, gaf aan geleerd te hebben van de training en veranderingen te zien
bij zichzelf, in zijn relatie en zijn leven. Wat ze geleerd hadden in de BORG-training
kwam vooral neer op vaardigheden om escalatie bij meningsverschillen en conflicten te
voorkomen, zoals een time-out nemen, betere communicatie, rustig en kalm blijven,
en eerst denken en dan doen. Andere subdoelen van de training, zoals inzicht in de
relatiedynamiek, inzicht in het eigen aandeel in het partnergeweld, verantwoordelijkheid nemen voor het gepleegde geweld en kunnen reflecteren op het eigen gedrag
bleek bij veel respondenten beperkt. Een aantal respondenten (waaronder de twee
respondenten met een (mogelijk) licht verstandelijke beperking) was minder
uitgesproken positief of negatief over de training en kon minder goed benoemen wat
ze hadden geleerd. Een laatste groep respondenten oordeelde negatiever over de
training. Zij gaven aan dat ze weinig tot niets van de training hebben geleerd en het
weinig effect op hen heeft gehad. Opvallend is dat het met name bij deze groep na de
BORG-training opnieuw mis is gegaan. Er was wederom sprake van partnergeweld,
geweld buitenshuis en/of politiecontacten.
Een tweede bevinding is dat de training niet altijd even goed is blijven hangen.
Verschillende geïnterviewden bleken trainingen door elkaar te halen. Ook bleken de
nodige respondenten het lastig te vinden om te benoemen wat ze precies geleerd
hadden van de BORG-training en wat ze de meest en minst behulpzame onderdelen
van de training vonden. In de loop van het interview, met wat doorvragen en door
enkele onderdelen van de training als voorbeeld te noemen, kon het merendeel van de
respondenten toch wel enig antwoord geven op deze vragen, maar vaak bleef het
antwoord globaal (bijvoorbeeld ‘weglopen’). Een paar respondenten benoemden ook
expliciet dat de stof weg zakt na de training als je er niet mee bezig blijft. Iets wat
hierbij ook een rol zou kunnen spelen is dat enkele respondenten aangaven dat in hun
ogen de theorie van de training niet altijd aansloot bij de praktijk. Dit gold ook voor
het verouderde videomateriaal.
Een derde bevinding is dat er voor- en nadelen zitten aan zowel de groepsvariant als
individuele variant van de BORG-training en dat respondenten verschillen in hun
voorkeur qua type training. Voordelen van de groepstraining die door de respondenten
werden genoemd zijn het delen van ervaringen (inclusief herkenning bij elkaar), elkaar
steunen en van elkaar leren. Mogelijke voordelen van de individuele training die uit de
interviews naar voren kwamen waren dat een individuele training flexibeler is qua tijd
en locatie waardoor het makkelijker te combineren is met werk en minder reistijd en

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 80

reiskosten geeft, dat een partner makkelijker betrokken kan worden, dat het meer
geschikt is voor personen die beter gedijen bij één-op-één contact, dat het de
deelnemer minder tijd kost en dat een individuele training de problemen oplost die
spelen bij kleine groepen (zoals weinig herkenning bij de enkele andere groepsgenoten, groepen die opgeheven worden door afhakers en het carousselmodel dat in
kleine groepen minder goed werkt).
Een vierde bevinding is dat de selectiecriteria voor de BORG-training niet altijd blijken
te worden gehanteerd. Bij drie van de dertien geïnterviewden was er sprake van een
contra-indicatie en ook bij de werving voor de interviews kwamen meerdere gevallen
naar voren waarbij sprake was van een contra-indicatie. Een vijfde bevinding is dat het
partnergeweld in het merendeel van de gevallen wederkerig lijkt, terwijl de BORGtraining gericht is op de veroordeelde mannen en de partners er in de meeste gevallen
niet tot nauwelijks bij betrokken worden. Een zesde bevinding is de respondenten een
goede trainer en een goede klik met de trainer een belangrijk onderdeel van de
training vinden. Het is belangrijk voor de motivatie en het voltooien van de training,
en voor de mate waarin men leert van de training. Een zevende bevinding is dat er
verschillen tussen regio’s en trainers blijken te zijn. Zo werd de training soms door één
en soms door twee trainers gegeven, had de helft van de respondenten in een groep
van slechts drie of vier deelnemers gezeten maar hadden een paar respondenten in
een groep van twaalf deelnemers gezeten, konden sommige respondenten snel starten
met de training terwijl anderen moesten wachten tot na de strafzaak, hebben niet bij
alle deelnemers individuele gesprekken plaatsgevonden en verschilde de mate waarin
de trainer moeite deed om de partner erbij te betrekken. Een achtste bevinding is dat
de BORG-training niet op zichzelf staat. In de interviews werd duidelijk dat bij veel van
de respondenten, maar ook bij hun partners, naast de BORG-training (gelijktijdig)
andere interventies plaatsvonden of hulpverlening betrokken was. Een laatste
bevinding is dat de trainer in vier gevallen tevens de toezichthouder bleek te zijn,
terwijl dit verschillende rollen binnen het BORG-trainingstraject zijn.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 81

4

Conclusie en discussie
In de huidige studie is onderzocht in hoeverre de gedragsinterventie ‘Beëindiging
Onderling Relationeel Geweld’ (BORG) van de reclassering effectief is in het terugdringen van de (huiselijk gewelds)recidive bij daders van partnergeweld en wat
mogelijk succesvolle en minder succesvolle aspecten van de training zijn. Het onderzoek bestond uit een kwantitatief en kwalitatief deel. In het kwantitatieve deel van het
onderzoek zijn de achtergronden van 463 veroordeelde daders van partnergeweld die
in 2015 tot en met 2017 deelnamen aan de BORG-training in beeld gebracht en is de
recidive van hen vergeleken met de recidive van een vergelijkbare groep daders die
ook veroordeeld waren voor partnergeweld, maar de BORG-training niet hebben
gevolgd. De onderzoeks- en controlegroep zijn vergelijkbaar gemaakt op diverse
dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedeniskenmerken middels Propensity
Score Matching. Verder is de samenhang tussen uitvoeringskenmerken van de BORGtraining (zoals het aanwezigheidspercentage en training voltooid of voortijdig
beëindigd) en recidive onderzocht. Voor het kwantitatieve deel is gebruikgemaakt
van reclasseringsgegevens (BORG-gegevens en, risicotaxatie instrumenten RISc en
QuickScan) en gegevens van de OBJD (een gepseudonimiseerde versie van het
Justitieel Documentatie Systeem). In het kwalitatieve deel van het onderzoek zijn
interviews gehouden met dertien ex-BORG-deelnemers om meer zicht te krijgen op
mogelijk succesvolle en minder succesvolle aspecten van de training.

4.1

Belangrijkste bevindingen

4.1.1

Achtergronden BORG-deelnemers
De dader-, strafzaak- en strafrechtelijke voorgeschiedenisgegevens van de BORGdeelnemers in de kwantitatieve onderzoeksgroep lieten zien dat nagenoeg alle BORGdeelnemers man waren en dat ze gemiddeld 37 jaar oud waren. Ruim 80% was
veroordeeld voor eenvoudige mishandeling, gevolgd door bedreiging (8%) en zware
mishandeling (5%). De meeste BORG-deelnemers hadden als zwaarste afdoening voor
het partnergeweld een voorwaardelijk beleidssepot, werkstraf of leerstraf opgelegd
gekregen. Bijna drie kwart van de BORG-deelnemers was eerder veroordeeld geweest
en bijna 30% was zelfs vijf keer of vaker veroordeeld geweest. Bijna de helft van de
BORG-deelnemers was eerder veroordeeld vanwege een geweldsdelict en een kwart
was eerder veroordeeld vanwege huiselijk geweld. Een vijfde van de BORGdeelnemers had al eerder een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf opgelegd gekregen.
Uit de BORG-gegevens bleek dat de BORG-deelnemers in de kwantitatieve
onderzoeksgroep gemiddeld 8,5 maand na de pleegdatum van het partnergeweld zijn
gestart met de BORG-training. Bij 28% is de training binnen drie maanden gestart, bij
47% duurde het langer dan een halfjaar. De meeste BORG-trainingen zijn uitgevoerd
in reclasseringsregio Noord-West, Oost en Zuid (elk 22% tot 29%) en het minste
aantal in de reclasseringsregio’s Zuid-West en Midden-Noord (elk 10%). Het
strafrechtelijk kader bij aanvang van de training was veelal een voorwaardelijke
veroordeling (40%) of een voorwaardelijk beleidssepot (37%). Bij 11% van de
deelnemers was sprake van vrijwillige deelname in afwachting van de afhandeling van
de strafzaak. Ondanks dat de BORG-training een groepstraining is heeft 13% van de
onderzoeksgroep de training (gedeeltelijk) individueel gevolgd. Ruim 60% van de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 82

BORG-deelnemers is bij alle bijeenkomsten aanwezig geweest en 12% is bij minder
dan de helft van de bijeenkomsten aanwezig geweest. De gemiddelde duur van de
training was ruim drie maanden. Gekeken naar de wijze van beëindiging blijkt dat
86% van de onderzoeksgroep de training heeft voltooid en 14% voortijdig is gestopt.
Bij 24% van de voortijdige beëindigingen wilde de cliënt niet meer deelnemen, bij 23%
was sprake van te veel verzuim en bij 15% was de training voortijdig gestopt, omdat
de deelnemer (toch) ongeschikt bleek voor de training. Bij 38% van de voortijdige
beëindigingen is de reden overig of onbekend.
4.1.2

BORG-selectiecriteria
Zowel uit het kwantitatieve deel als uit het kwalitatieve deel van de onderhavige studie
bleek dat de BORG-deelnemers lang niet altijd voldoen aan de BORG-selectiecriteria.
De RISc-gegevens van de kwantitatieve onderzoeksgroep lieten zien dat bij ruim de
helft van de onderzoeksgroep waarbij een RISc was afgenomen sprake was van één of
meerdere contra-indicaties voor de BORG-training. Zo waren er BORG-deelnemers met
een hoog recidiverisico, was er bij een deel sprake van ernstig antisociaal geweld, een
ernstig alcohol- of drugsprobleem of een licht verstandelijke beperking en ontkende
een deel het partnergeweld. Ook in het kwalitatieve deel van het onderzoek zagen we
BORG-deelnemers met contra-indicaties terug. Zowel tijdens het werven voor de
interviews als in de interviews zelf werd duidelijk dat bij diverse BORG-deelnemers
sprake was van bijvoorbeeld een licht verstandelijke beperking, een ernstig alcoholprobleem (waardoor herinneringen aan de training ontbraken), gebrekkige
Nederlandse taalbeheersing of het ontkennen van het partnergeweld.

4.1.3

Effectiviteit BORG-training in termen van recidive
In het kwantitatieve deel van de huidige studie is de recidive van de BORG-deelnemers
vergeleken met de recidive van de controlegroep. De huidige studie vindt geen bewijs
voor de effectiviteit van de BORG-training in termen van recidive. De recidivevergelijking liet zien dat de huiselijk geweldsrecidive van de BORG-deelnemers iets
lager lag dan bij de controlegroep. Zo had binnen drie jaar 7% van de BORGdeelnemers opnieuw een huiselijk gewelddelict gepleegd dat leidde tot een nieuwe
strafzaak, terwijl dit percentage bij de controlegroep op 9% lag. De recidiveverschillen
tussen de groepen waren echter niet statistisch significant. Ook de geweldsrecidive
(een nieuwe strafzaak vanwege een geweldsdelict) en de algemene recidive (een
nieuwe strafzaak vanwege enig delict) verschilden licht tussen de BORG-deelnemers
en controlegroep, maar ook deze verschillen waren niet statistisch significant.

4.1.4

Samenhang uitvoeringskenmerken BORG-training en recidive
In het kwantitatieve deel van de onderhavige studie is de samenhang tussen de
uitvoeringskenmerken van de BORG-training en recidive onderzocht. Een multivariate
analyse, waarbij de samenhang van de verschillende uitvoeringskenmerken met
recidive gelijktijdig wordt getoetst en tevens gecontroleerd wordt voor de achtergrondkenmerken van de BORG-deelnemers, bleek uitsluitend mogelijk voor de algemene
recidive. Door het lage huiselijk geweldsrecidivepercentage kon de samenhang tussen
de uitvoeringskenmerken van de BORG-training en huiselijk geweldrecidive enkel
bivariaat onderzocht worden. Drie uitvoeringskenmerken bleken bivariaat significant
samen te hangen met de driejarige huiselijk geweldsrecidive. Allereerst de tijd tussen
de pleegdatum en de start van de BORG-training: BORG-deelnemers die binnen drie
maanden konden beginnen met de training pleegden minder vaak opnieuw huiselijk

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 83

geweld dan BORG-deelnemers die langer dan een jaar moesten wachten tot de
training begon. Dit verband is waarschijnlijk een schijnverband, omdat de snelheid
waarmee de training start samen bleek te hangen met het strafrechtelijk kader (en
dus het type delict en dader): daders met een zwaardere afdoening via de rechter
starten later met de training dan daders met een lichtere afdoening via het OM of
daders die vrijwillig zijn gestart. Ten tweede het strafrechtelijk kader bij aanvang van
de training: BORG-deelnemers die vrijwillig deelnamen aan de training of via een
strafbeschikking, gedragsaanwijzing of voorwaardelijk beleidssepot recidiveerden
minder vaak dan BORG-deelnemers die deelnamen vanuit een voorwaardelijke
veroordeling of schorsing van de preventieve hechtenis. Ten derde de wijze waarop
de BORG-training was geëindigd: BORG-deelnemers die voortijdig stopten met de
training hadden een grotere kans om opnieuw huiselijk geweld te plegen dan BORGdeelnemers die de training hadden voltooid. Bivariaat hingen vier uitvoeringskenmerken significant samen met de driejarige algemene recidive (strafrechtelijk
kader, aanwezigheidspercentage, duur van de training en wijze van beëindiging van
de training), maar multivariaat hing alleen de wijze waarop de BORG-training was
geëindigd significant samen met recidive. BORG-deelnemers die de training hadden
voltooid hadden 35% minder kans om te recidiveren met enig delict dan BORGdeelnemers waarbij de training voortijdig was geëindigd. Ook hier zou sprake kunnen
zijn van een schijnverband. Zo zou bijvoorbeeld de motivatie van deelnemers om te
veranderen een rol kunnen spelen: deelnemers met een lage motivatie zullen wellicht
vaker afhaken en vaker recidiveren.
4.1.5

Mogelijke succes- en faalfactoren BORG-training volgens ex-deelnemers
Het kwalitatieve deel van het onderzoek, waarbij dertien ex-BORG-deelnemers zijn
geïnterviewd, leverde verschillende bevindingen op. Allereerst bleek dat de ervaringen
van de geïnterviewden met de BORG-training uiteenliepen. Ruim de helft van de
geïnterviewden oordeelde positief over de training, gaf aan geleerd te hebben van de
training en veranderingen te zien bij zichzelf, in zijn relatie en zijn leven. Wat ze
geleerd hadden in de BORG-training kwam vooral neer op vaardigheden om escalatie
bij meningsverschillen en conflicten te voorkomen, zoals een time-out nemen, betere
communicatie, rustig en kalm blijven, en eerst denken en dan doen. Andere subdoelen
van de training, zoals inzicht in de relatiedynamiek, inzicht in het eigen aandeel in het
partnergeweld, verantwoordelijkheid nemen voor het gepleegde geweld en kunnen
reflecteren op het eigen gedrag bleek bij veel respondenten beperkt. Een aantal
respondenten (waaronder de twee respondenten met een (mogelijk) licht
verstandelijke beperking) waren minder uitgesproken positief of negatief over de
training en konden minder goed benoemen wat ze hadden geleerd. Een laatste groep
respondenten oordeelde negatiever over de training. Zij gaven aan dat ze weinig tot
niets van de training hadden geleerd en het weinig effect op hen heeft gehad.
Opvallend is dat het met name bij deze groep na de BORG-training opnieuw mis is
gegaan. Er was wederom sprake van partnergeweld, geweld buitenshuis en/of
politiecontacten.
Ten tweede bleek dat de training niet altijd even goed was blijven hangen.
Verschillende geïnterviewden bleken trainingen door elkaar te halen. Ook bleken de
nodige respondenten het lastig te vinden om te benoemen wat ze precies geleerd
hadden van de BORG-training. In de loop van het interview, met wat doorvragen en
voorbeelden geven, kon het merendeel van de respondenten toch wel enig antwoord
geven op deze vragen, maar vaak bleef het antwoord globaal (bijvoorbeeld
‘weglopen’). Een paar respondenten benoemden ook expliciet dat de stof weg zakt na

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 84

de training als je er niet mee bezig blijft. Iets wat hierbij ook een rol zou kunnen
spelen is dat enkele respondenten aangaven dat in hun ogen de theorie van de
training niet altijd aansloot bij de praktijk. Dit gold ook voor het verouderde
videomateriaal.
Ten derde bleek dat er voor- en nadelen zitten aan zowel de groepsvariant als
individuele variant van de BORG-training en dat respondenten verschilden in hun
voorkeur qua type training. Voordelen van de groepstraining die door de respondenten
werden genoemd waren het delen van ervaringen (inclusief herkenning bij elkaar),
elkaar steunen en van elkaar leren. Mogelijke voordelen van de individuele training die
uit de interviews naar voren kwamen waren dat een individuele training flexibeler is
qua tijd en locatie waardoor het makkelijker te combineren is met werk en minder
reistijd en reiskosten geeft, dat een partner makkelijker betrokken kan worden, dat
het meer geschikt is voor personen die beter gedijen bij één-op-één contact, dat het
de deelnemer minder tijd kost en dat een individuele training de problemen oplost die
spelen bij kleine groepen (zoals weinig herkenning bij de enkele andere groepsgenoten, groepen die opgeheven worden door afhakers en het carousselmodel dat in
kleine groepen minder goed werkt).
Ten vierde, zoals in paragraaf 4.1.2 al aan de orde is gekomen, bleek ook uit de
interviews dat de selectiecriteria voor de BORG-training niet altijd gehanteerd te
worden. Ten vijfde leek het partnergeweld in het merendeel van de gevallen
wederkerig van aard, terwijl de BORG-training gericht is op de veroordeelde mannen
en de partners er in de meeste gevallen niet tot nauwelijks bij betrokken werden.
Ten zesde bleek dat de respondenten een goede trainer en een goede klik met de
trainer een belangrijk onderdeel van de training vinden. Het is belangrijk voor de
motivatie en het voltooien van de training, en voor de mate waarin je leert van de
training. Een zevende bevinding is dat er verschillen tussen regio’s en trainers bleken
te zijn. Zo werd de training soms door één en soms door twee trainers gegeven, had
de helft van de respondenten in een groep van slechts drie of vier deelnemers gezeten
maar hadden een paar respondenten in een groep van twaalf deelnemers gezeten,
konden sommige respondenten snel starten met de training terwijl anderen moesten
wachten tot na de strafzaak, hebben niet bij alle deelnemers individuele gesprekken
plaatsgevonden en verschilde de mate waarin de trainer moeite deed om de partner
erbij te betrekken. Een achtste bevinding is dat de BORG-training niet op zichzelf
staat. In de interviews werd duidelijk dat bij veel van de respondenten, maar ook bij
hun partners, naast de BORG-training (gelijktijdig) andere interventies plaatsvonden of
hulpverlening betrokken was. Een laatste bevinding is dat de trainer in vier gevallen
tevens de toezichthouder bleek te zijn, terwijl dit verschillende rollen binnen het
BORG-trainingstraject zijn.

4.2

Discussie
In de huidige studie zijn geen aanwijzingen gevonden dat het opleggen van de BORGtraining bij daders van partnergeweld meer of minder effectief is in het voorkomen van
partnergeweld dan het niet opleggen van de BORG-training. Er komen wel een aantal
zaken naar voren in de onderhavige studie die een rol zouden kunnen spelen bij het
ontbreken van een effect.
Een eerste mogelijke verklaring is dat de groep die de BORG-training heeft gevolgd
niet geheel overeenkomt met de beoogde doelgroep voor de training. Hier zijn twee

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 85

aanwijzingen voor gevonden in de huidige studie. Allereerst bleek uit gegevens over de
strafrechtelijk voorgeschiedenis dat, hoewel de BORG-training is bedoeld voor daders
met een laag tot gemiddeld risicoprofiel en lichtere (partner)geweldsproblemen (3RO,
2017; Henskens, 2017; Lünnemann & Drost, 2012), de meeste BORG-deelnemers al
eerder veroordeeld zijn geweest en dus geen first-offenders zijn, een substantieel deel
al minimaal vijf keer eerder is veroordeeld, en ze naast partnergeweld ook geweldsdelicten buitenshuis en andere type delicten pleegden. Bij de groep die al eerder is
veroordeeld voor huiselijk geweld (25% van de BORG-deelnemers) is het tevens
aannemelijk dat er sprake is van structureler partnergeweld, aangezien lang niet alle
partnergeweldincidenten bekend worden bij de politie (Ferwerda & Hardeman, 2013;
Robinson, 2010) en niet alle meldingen en aangiftes bij de politie leiden tot een
veroordeling (Beijersbergen et al., 2018; Robinson, 2010). Zelfs bij koppels die reeds
deelnemen aan een huiselijk geweldinterventie zou slechts één op de vijf partnergeweldincidenten gerapporteerd worden aan de autoriteiten (Rosenfeld, 1992). De
bevinding dat veel BORG-deelnemers een strafrechtelijk verleden hebben is in lijn met
het onderzoek van Dijksta en Tan (2020). Ook zij constateerden dat drie kwart van de
BORG-deelnemers al eerder was veroordeeld en vroegen zich af of er wellicht sprake
was van een ernstiger geweldsprobleem dan beoogd voor de training.
Een tweede aanwijzing dat de beoogde en daadwerkelijke doelgroep van de BORGtraining lijken te verschillen is dat zowel uit de RISc-gegevens, als uit de werving voor
de interviews en de interviews zelf bleek dat een aanmerkelijk deel van BORGdeelnemers niet aan de selectiecriteria van de BORG-training voldeed. Bij de nodige
BORG-deelnemers was sprake van een contra-indicatie zoals een hoog recidiverisico,
ernstig antisociaal geweld, ernstig alcohol- of drugsprobleem, licht verstandelijke
beperking, gebrekkige Nederlandse taalbeheersing of het ontkennen van het
partnergeweld. Deze bevinding is niet in lijn met de procesevaluatie (Mulder, 2017),
waarin is geconcludeerd dat de beoogde doelgroep wordt bereikt, omdat slechts twee
van de negentien BORG-deelnemers in de procesevaluatie ongeschikt bleken voor de
training vanwege taalproblemen. In beide studies zijn echter verschillende bronnen
gebruikt: in de procesevaluatie zijn BORG-beslisbomen van de deelnemers bekeken,
terwijl de huidige studie zich baseerde op RISc-gegevens en (de werving voor)
interviews met BORG-deelnemers. Dat selectiecriteria bij interventies niet strikt
gehanteerd worden en niet altijd even duidelijk zijn is niet uniek voor de BORGtraining, ook bij andere gedragsinterventies van de reclassering speelt dit (Fischer,
Captein & Zwirs, 2012; Henskens & Cirkel, 2022; Verweij et al., 2016). De contraindicaties gelden echter niet voor niets. In de knelpuntenanalyse geven BORGontwikkelaars en trainers aan dat daders met een hoog recidiverisico, daders die
structureel ernstig geweld plegen, daders met een verslaving en daders met een
persoonlijkheidsstoornis een te zware doelgroep vormen voor een ‘lichte’ interventie
als de BORG-training (Dijkstra & Tan, 2020). Ook daders met een licht verstandelijke
beperking of daders die de Nederlandse taal onvoldoende beheersen zijn ongeschikt,
omdat de BORG-training vrij talig is en een beroep doet op het reflectievermogen
(Dijkstra & Tan, 2020). In zijn algemeenheid geldt dat een laag IQ en slechte
beheersing van de Nederlandse taal een beperkte leerbaarheid indiceren, waardoor
gedragsinterventies waarschijnlijk niet effectief zijn en de uitvalkansen hoog zijn
(Fischer et al., 2012). Dit zagen we ook terug in de interviews. Geïnterviewde BORGdeelnemers met een (mogelijk) licht verstandelijke beperking leken weinig te hebben
geleerd van de training. Hetzelfde gold voor BORG-deelnemers die onder invloed van
alcohol of drugs waren tijdens de training: zij konden zich minder of weinig herinneren
van de training. Tot slot kan er moeilijk gewerkt worden aan de problemen als de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 86

dader het partnergeweld ontkent. Door daders met contra-indicaties toch te includeren
wordt de effectiviteit van de BORG-training mogelijk (gedeeltelijk) ondermijnd.
Een tweede mogelijke verklaring waarom er geen bewijs is gevonden voor de
effectiviteit van de BORG-training in termen van recidive is dat de gestelde doelen van
de training wellicht te hoog gegrepen zijn. Het gaat hier niet om een intensieve en
langdurige behandeling door een psychotherapeut, maar om een betrekkelijk korte
gedragsinterventie van twaalf bijeenkomsten, waarbij de training wordt gegeven door
een reclasseringsmedewerker. Kan van een dergelijke training verwacht worden dat
het partnergeweld stopt? Dit punt werd ook gemaakt door de deelnemers van de
expertmeeting die georganiseerd werd in het kader van de knelpuntenanalyse
(Dijkstra & Tan, 2020). Een dergelijke gedragsverandering is mogelijk een te
ambitieus doel om in een training van twaalf weken te bereiken. De resultaten van het
kwalitatieve deel van het onderzoek duiden er ook op dat de inhoud van de training
niet altijd even goed is blijven hangen en de subdoelen leken niet altijd bereikt te zijn.
Het aanleren van vaardigheden om escalatie bij een ruzie te voorkomen (zoals een
time-out nemen) leek weliswaar redelijk gelukt bij de geïnterviewden, maar dat gold
minder voor de andere subdoelen zoals inzicht krijgen in de relatiedynamiek,
verantwoordelijkheid nemen en in staat zijn tot zelfreflectie. Gondolf (2002, in
Debbonaire et al., 2003) betoogt dat onderbrekingsstrategieën, zoals de time-out
procedure, nuttig zijn bij het verminderen van partnergeweld, maar dat een
significante vermindering of het stoppen van partnergeweld sterk samenhangt met
veranderingen in houding. Enkel de-escalerende vaardigheden aanleren lijkt dus niet
voldoende om partnergeweld te doen stoppen.
Een derde mogelijke verklaring is dat de partner te weinig betrokken wordt bij de
BORG-training. Het is de vraag hoe effectief een training gericht op het terugdringen
van common couple violence gaat zijn, als de interventie slechts gericht is op één
van de twee partners. Bij wederkerig partnergeweld gaat het juist om de interactie
tussen de partners. Door de training op slechts één van de partners te richten is er
onvoldoende aandacht voor het relationele aspect van het partnergeweld en worden
de problemen die leiden tot het partnergeweld niet altijd opgelost. In de interviews
kwamen meerdere gevallen naar voren waar het partnergeweld waarschijnlijk niet was
verminderd of gestopt als de partner niet was betrokken bij de training en/of was
doorverwezen naar intensievere hulpverlening. Een goed voorbeeld is ook de time-out
procedure. Deze methodiek werkt uitsluitend als beide partners op de hoogte zijn van
de procedure, regels hierover afspreken (zoals de duur van de time-out) en zich
hieraan committeren (Henskens, 2017; Mulder, 2017), maar in de huidige opzet van
de training is de partner lang niet altijd aanwezig als de time-out procedure wordt
uitgelegd. Het probleem van het marginaal betrekken van de partner bij de BORGtraining werd ook al gesignaleerd door de Erkenningscommissie Justitiële Interventies
(2017) (mede daarom werd de training niet erkend) en komt ook terug als één van de
knelpunten in de knelpuntenanalyse (Dijkstra & Tan, 2020).
Een laatste mogelijke verklaring waarom de huidige studie geen effect vindt van de
BORG-training op de recidive is dat eerder (internationaal) onderzoek beperkt bewijs
laat zien voor de effectiviteit van de zes interventiemethodieken van de BORG-training
(cognitieve gedragstherapie, motivational interviewing, het ruziescenario, probleemoplossend denken, de time-out procedure en het uitdagen tot zelfreflectie) en voor de
effectiviteit van interventies en behandelingen van daders van partnergeweld in het
algemeen. Zoals in de inleiding beschreven geldt voor de meeste interventiemethodieken dat er betrekkelijk weinig onderzoek is gedaan naar de effectiviteit ervan

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 87

en een direct verband met partnergeweldrecidive is vaak niet onderzocht. Een
uitzondering vormt cognitieve gedragstherapie. Eerder onderzoek laat beperkt bewijs
zien voor de effectiviteit van cognitieve gedragstherapie bij daders van partnergeweld:
de resultaten variëren van geen tot een klein effect op recidive (Babcock et al., 2004;
Smedslund et al., 2011). Voor de effectiviteit van (veelal Amerikaanse) interventies
en behandelingen van daders van partnergeweld in het algemeen is ook weinig
wetenschappelijk bewijs. In verschillende meta-analyses variëren de uitkomsten van
geen tot een klein effect op de recidive (Babcock et al., 2004; Cheng et al., 2019;
Smedslund et al., 2011; Wilson et al., 2021). Het blijkt dus niet eenvoudig om een
effectieve interventie of behandeling voor daders van partnergeweld op te zetten.
Hoewel de huidige studie dus geen aanwijzingen heeft gevonden voor de effectiviteit
van de BORG-training, bleek wel dat BORG-deelnemers die de training voltooiden
minder recidiveerden dan BORG-deelnemers die voortijdig afhaakten. Deze bevinding
is in lijn met eerder onderzoek: voortijdig stoppen bij partnergeweldinterventies is één
van de belangrijkste voorspellers voor recidive (Lila et al., 2019; Olver et al., 2011).
Er zou dus een positief effect uit kunnen gaan van het voltooien van de BORG-training,
maar dit verband zou ook kunnen worden verklaard door een derde variabele zoals
motivatie. In dit verband lijkt motivational interviewing, één van de zes interventiemethodieken die wordt toegepast in de BORG-training, een belangrijke techniek.
Hoewel er tot op heden onvoldoende bewijs is dat motivational interviewing partnergeweldrecidive vermindert, zorgt motivational interviewing wel voor minder afhakers
en meer betrokkenheid bij de interventie (Santirso et al., 2020; Soleymani et al.,
2018). Lawson en collega’s (2012) betogen dat daders van partnergeweld vaak een
interventie volgen vanuit externe dwang (zoals een strafrechtelijk kader), terwijl een
succesvolle uitkomst vaak voortkomt uit interne motivatie. Motivational interviewing
zou daarbij kunnen helpen. Dit is des te belangrijker omdat de knelpuntenanalyse laat
zien dat het aantal voortijdige beëindigde trainingen sterk is toegenomen met de
jaren, met 40% uitval in 2019 (Dijkstra & Tan, 2020).
Tot slot verdienen twee specifieke bevindingen uit de interviews nog enige discussie.
Allereerst bleek dat er in de uitvoering van de BORG-training verschillen zijn tussen
regio’s en trainers. Uit de interviews bleek bijvoorbeeld dat de training door één of
twee trainers werd gegeven, de groepsomvang uiteenliep van drie tot twaalf deelnemers, individuele gesprekken niet altijd plaatsvonden, en de mate waarin de trainer
moeite deed en erin slaagde om de partner bij de training of andere hulpverlening te
betrekken verschilde. Dit komt overeen met de bevindingen uit de procesevaluatie
(Mulder, 2017) en de knelpuntenanalyse (Dijkstra & Tan, 2020), waarin ook deze en
andere verschillen tussen regio’s en trainers werden geconstateerd. 44 Ook de
Reclasseringsacademie zou op de hoogte zijn van de vele lokale verschillen (Dijkstra &
Tan, 2020). Deze verschillen lijken voor een deel voort te komen uit een gebrek aan
landelijke afstemming en intervisie voor de BORG-trainers. Sinds 2016 is sterk
bezuinigd op de landelijke sturing en begeleiding van de trainers en is veel
verantwoordelijkheid naar de reclasseringsregio’s gegaan (Mulder, 2017). Uit de
procesevaluatie (Mulder, 2017) en knelpuntenanalyse (Dijkstra & Tan, 2020) bleek
verder dat de mate van intervisie verschilt per regio, dat de nascholing voor de BORGtrainers beperkt is en dat zij landelijke terugkomdagen missen, bijvoorbeeld om
geïnformeerd te worden over nieuwe inzichten uit onderzoek. In beide onderzoeken
43F

44

Andere verschillen waren bijvoorbeeld: (1) persoonlijke en regionale verschillen in of er en zo ja welke
risicotaxatie- of screeningsinstrumenten worden ingezet bij de beoordeling of een dader geschikt is voor de
BORG-training, (2) lokale verschillen in de wijze waarop de BORG-training wordt ingezet (de training draait
continu carrousel versus er start steeds een nieuwe training als er voldoende deelnemers zijn) en (3)
verschillen tussen trainers in de wijze waarop zij bepaalde onderdelen inzetten.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 88

gaven interventiespecialisten tevens aan zich zorgen te maken over de kwaliteit van
de training en trainers, en over de regionale verschillen (als gevolg van de decentralisering). Zij pleitten voor meer ondersteuning in de landelijke kwaliteitsbewaking om zo
de programma-integriteit te waarborgen.
Een tweede bevinding uit de interviews die enige discussie verdient is dat bij de helft
van de geïnterviewden de groep uit slechts drie tot vier deelnemers bestond. De
handleiding van de BORG-training geeft aan dat de groep uit acht tot twaalf
deelnemers dient te bestaan (3RO, 2017; Henskens, 2017), maar het lijkt erop dat dit
vaak niet wordt gehaald. Al in de procesevaluatie (Mulder, 2017) werd geconstateerd
dat de instroom voor de BORG-training achterbleef ten opzichte van het grote aantal
reclasseringszaken waarin partnergeweld een rol speelt. De afgelopen jaren lijkt dat
niet veranderd; trainers hebben nog steeds moeite om de groepen vol te krijgen
(Dijkstra & Tan, 2020). Zeker in bepaalde regio’s is het aantal aanmeldingen voor de
BORG-training laag, zoals ook uit het kwantitatieve deel van de huidige studie bleek.
Redenen voor de lage instroom die naar voren kwamen in de procesevaluatie en
knelpuntenanalyse zijn dat reclasseringsadviseurs, toezichthouders en ketenpartners
liever doorverwijzen naar de forensische zorg of GGZ omdat er meer nodig zou zijn
dan de BORG-training, dat de training onvoldoende op het netvlies staat bij de
reclasseringsadviseurs, toezichthouders en ketenpartners, en dat binnen de
reclassering de processturing op de BORG-training onvoldoende aandacht heeft
gekregen door onzekerheid en veranderingen in de financiering van gedragsinterventies. Deze situatie is echter niet uniek voor de BORG-training: ook bij
verschillende andere gedragsinterventies van de reclassering blijft de instroom achter
en/of blijkt het lastig om de groepen vol te krijgen (Fischer et al., 2012; Henskens &
Cirkel, 2022). Bij groepen van drie of vier deelnemers is het de vraag of de meerwaarde van een groepstraining nog voldoende aanwezig is, want uit de interviews
bleek dat er soms weinig herkenning of aansluiting was indien er slechts enkele
groepsgenoten zijn. Ook lijkt het carrouselmodel minder goed te werken in een kleine
groep, bestaat het risico dat de groep wordt opgeheven als er een deelnemer afhaakt
en kunnen de reistijd en reiskosten voor de deelnemers oplopen omdat ze wegens te
weinig aanmeldingen de BORG-training in een andere regio moeten volgen.
4.2.1

Beperkingen
De huidige studie kent enkele beperkingen. Een eerste beperking is dat het
onderhavige onderzoek gebruik heeft gemaakt van justitiële gegevens uit de OBJD.
Een eerste kanttekening daarbij is dat alleen criminaliteit die onder de aandacht is
gekomen van het OM in het huidige onderzoek wordt meegenomen, terwijl lang niet
alle gepleegde delicten worden opgespoord en vervolgd. Daardoor is er sprake van een
systematische onderschatting van de recidive. Deze onderschatting geldt in het
bijzonder voor de huiselijk geweldrecidive. Zeker voor huiselijk geweld geldt namelijk
dat lang niet alle delicten ter kennis komen van de politie en worden doorgestuurd
naar het OM (Ferwerda & Hardeman, 2013; Robinson, 2010; Van der Knaap, El Idrissi
& Bogaerts, 2010; Van der Valk, 2010). Deze beperking geldt echter zowel voor de
onderzoeksgroep als de controlegroep en heeft dus geen consequenties voor de
recidivevergelijking. Een tweede kanttekening bij het gebruik van justitiële gegevens
is dat het geen inzicht geeft in de wederkerigheid van het partnergeweld. Uit de
literatuur is het namelijk bekend dat met name mannelijke daders bij de politie terecht
komen, omdat zij over het algemeen ernstiger fysiek geweld plegen met ernstiger
letsel tot gevolg (Archer, 2000; Van der Knaap et al., 2010; Morse, 1995). Een derde
kanttekening bij het gebruik van justitiële gegevens is dat het enkel mogelijk was om

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 89

de huiselijk geweldrecidive in kaart te brengen en niet de partnergeweldrecidive. De
vorm van huiselijk geweld, zoals partnergeweld, wordt namelijk pas vanaf 2017 goed
geregistreerd in de justitiële documentatie. Partnergeweld is echter de meest
voorkomende vorm van huiselijk geweld (Akkermans et al., 2020; Ferwerda &
Hardeman, 2013; Van Eijkern et al., 2018) en ook hierbij geldt dat dit probleem speelt
bij zowel de onderzoeks- als controlegroep, waardoor dit geen consequenties heeft
voor de recidivevergelijking.
Een tweede beperking is gerelateerd aan de matching van de onderzoeks- en controlegroep. Het doel van de matchingsprocedure is om achteraf een controlegroep samen
te stellen die goed lijkt op de onderzoeksgroep om zo te corrigeren voor selectieve
toedeling. Afdoeningen worden namelijk niet willekeurig opgelegd, waardoor daders op
voorhand van elkaar verschillen. Een eerste kanttekening bij matching is dat er,
ondanks de matching, nog steeds sprake kan zijn van een selectie-effect. Er kan
uitsluitend gematcht worden op gemeten kenmerken, terwijl de onderzoeks- en
controlegroep ook kunnen verschillen op andere kenmerken die belangrijk zijn bij de
toedeling en uitkomstmaat. Er is in de huidige studie enkel gematcht op statische
factoren. Dynamische criminogene factoren ontbreken, zoals verslavingsproblematiek,
schulden en gebrek aan motivatie om te willen veranderen. Het risicotaxatieinstrument
RISc bevat verschillende dynamische kenmerken, maar de RISc bleek bij onvoldoende
BORG-deelnemers te zijn afgenomen. Een tweede kanttekening bij matching is dat het
leidt tot een inperking van de populatie waarover een uitspraak wordt gedaan (Elffers,
2017). Je behoudt namelijk enkel de daders in de onderzoeksgroep waarvoor je een
match hebt gevonden in de controlegroep. In de huidige studie kon 91% van de
onderzoeksgroep gematcht worden. Een vergelijking op de gemeten achtergrondkenmerken liet echter wel zien dat de gematchte onderzoeksgroep representatief was
voor de totale groep van BORG-deelnemers.
Een derde beperking is dat de resultaten van de interviews met enige voorzichtigheid
geïnterpreteerd dienen te worden. Ten eerste zijn de resultaten van de interviews
mogelijk niet generaliseerbaar. Er zijn slechts dertien ex-BORG-deelnemers
geïnterviewd, waardoor de resultaten van de interviews mogelijk geen volledig beeld
geven. Representativiteit was echter nooit het doel van de interviews. Het doel was om
inzicht te verkrijgen in mogelijke succes- en faalfactoren volgens ex-BORG-deelnemers
en zo middels directe praktijkervaringen de kwantitatieve resultaten te ondersteunen
en te verdiepen. De bevindingen uit de interviews sluiten aan bij de kwantitatieve
resultaten in de studie en bij resultaten uit eerder onderzoek, wat vertrouwen geeft in
de uitkomsten. Een tweede kanttekening is dat de training bij twee geïnterviewde exBORG-deelnemers lang geleden was (training in 2015 of 2016), waardoor geheugenproblemen een rol kunnen spelen. Bij de meeste geïnterviewden was de BORG-training
een halfjaar tot twee jaar geleden toen het interview plaatsvond. Ook hier zouden
geheugenproblemen aan de orde kunnen zijn geweest, maar het doel van de BORGtraining is juist dat wat wordt geleerd ook beklijft, zodat het partner-geweld niet na
een jaar weer terugkeert. Het niet meer weten wat de training inhield is in dat licht
dus meer een bevinding dan een beperking.
4.2.2

Aanbevelingen
De resultaten van de huidige studie geven aanleiding tot verschillende aanbevelingen.
Hoewel in de huidige studie geen bewijs werd gevonden voor de effectiviteit van de
BORG-training in termen van recidive, zijn er wel aanknopingspunten om de training te
verbeteren, waardoor de training mogelijk wel effectief wordt. Bovendien lijkt een

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 90

substantieel deel van de deelnemers positief over de training. Het lijkt daarom de
moeite waard om de BORG-training (grondig) aan te passen. Zoals in de inleiding
besproken was KFZ al voornemens om de BORG-training door te ontwikkelen.
Hieronder worden drie soorten aanbevelingen beschreven: aanbevelingen ten behoeve
van de doorontwikkeling van de BORG-training, aanbevelingen ten behoeve van
toekomstig onderzoek naar de BORG-training en beleidsaanbevelingen betreffende de
aanpak van huiselijk geweld in algemene zin.
Aanbevelingen doorontwikkeling BORG-training
Een eerste aanbeveling voor de doorontwikkeling van de BORG-training is om te
bepalen welke doelgroep het meest geschikt is voor de training en deze doelgroep
goed af te bakenen met duidelijk te toetsen selectiecriteria, waarbij deze selectiecriteria strikt gehanteerd worden. Momenteel lijkt er namelijk sprake van een
discrepantie tussen de beoogde doelgroep en de daadwerkelijke deelnemersgroep, wat
de effectiviteit van de interventie waarschijnlijk niet ten goede komt. Een aanzienlijk
deel van de BORG-deelnemers lijkt zwaarder dan beoogd qua criminele voorgeschiedenis en geweldsproblematiek, en bij de nodige deelnemers is sprake van een
contra-indicatie. Voor een deel lijkt dit voort te komen uit de selectiecriteria die
momenteel onvoldoende helder zijn geformuleerd en niet goed kunnen worden
getoetst. Er mag bijvoorbeeld geen sprake zijn van ernstig antisociaal geweld of een
antisociale persoonlijkheidsstoornis, maar wanneer is er sprake van een licht dan wel
ernstiger geweldsprobleem, en kan de adviseur van de reclassering wel inschatten of
er sprake is van een ernstige psychische stoornis? De afbakening van de problematiek
en de juiste inschatting hiervan worden ook als knelpunten benoemd in de knelpuntenanalyse (Dijkstra & Tan, 2020). Het verdient voorts de aanbeveling om landelijk
dezelfde gevalideerde risicotaxatie- of screeningsinstrumenten te gebruiken om de
objectief geformuleerde selectiecriteria te toetsen en te bepalen of een dader van
partnergeweld geschikt is voor de BORG-training. De huidige BORG-beslisboom
(zie bijlage 2) geeft de reclasseringsadviseurs te weinig handvatten om een goede
inschatting te kunnen maken of er sprake is van een contra-indicatie. Voor een ander
deel lijkt de discrepantie in beoogde en daadwerkelijke doelgroep voort te komen uit
het feit dat de BORG-training op twee gedachten hinkt: oorspronkelijk was de BORGtraining bedoeld als een op zichzelf staande interventie, maar gaandeweg werd de
BORG-training ook als een ‘voorwasprogramma’ ingezet waarbij de deelnemer wordt
voorbereid op forensische zorg of relatietherapie. Die laatste groep betreft duidelijk
een zwaardere groep met ernstigere (gewelds)problematiek dan de eerste groep, wat
leidt tot verschillende selectiecriteria en verschillende doelen. Het verdient de
aanbeveling dat er bij de BORG-training voor een homogene doelgroep wordt gekozen,
zodat de selectiecriteria en doelen voor de gehele doelgroep dezelfde zijn. Een
homogene doelgroep zorgt bovendien voor meer herkenning tussen de deelnemers
onderling, wat het groepseffect waarschijnlijk ten goede komt indien de BORG-training
een groepstraining blijft.
Een tweede aanbeveling betreft het bijstellen van de doelen van de BORG-training en
deze SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden) te
formuleren. Het huidige hoofddoel en de subdoelen zijn wellicht te hoog gegrepen voor
een relatief kortlopende interventie als de BORG-training. Dit geldt, mede afhankelijk
van de keuze voor de doelgroep, in het bijzonder voor het hoofddoel: het verminderen
of voorkomen van partnergeweld. Als de BORG-training wordt gezien als een op
zichzelf staande interventie en (zoals vanaf het begin af aan was beoogd) zich gaat
richten op een lichtere doelgroep, is het stoppen van het partnergeweld wellicht een
haalbare doelstelling. Als de BORG-training echter wordt gezien als een ‘voorwas-

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 91

programma’ voor meer gespecialiseerde hulpverlening en zich gaat richten op een
zwaardere doelgroep dan vraagt dit om bescheidener doelen, bijvoorbeeld het
motiveren van de deelnemer voor het vervolgtraject en het in kaart brengen van de
problematiek en de hulpvraag. Zoals de Erkenningscommissie Justitiële Interventies
(2017) ook al aangaf is het bij het herformuleren van de doelen belangrijk dat deze
SMART worden geformuleerd. Zo kan later gedegen geëvalueerd worden of de
gestelde doelen zijn gehaald.
In lijn met het advies van de Erkenningscommissie Justitiële Interventies (2017) is de
derde aanbeveling voor de doorontwikkeling van de BORG-training om de partner te
betrekken bij de training. De BORG-training richt zich op common couple violence en
dus wederkerig partnergeweld. Dit vraagt erom dat beide partners deelnemen aan de
interventie. De reclassering geeft aan dat het moeilijk is om de partner bij de training
te betrekken, omdat de training enkel gefinancierd wordt voor de veroordeelde
(mannelijke) dader en de strafrechtelijke stok achter de deur voor de partner
ontbreekt. Zowel uit de interviews als uit de knelpuntenanalyse (Dijkstra & Tan, 2020)
bleek echter dat er voorbeelden zijn waarbij de partner succesvol bij de training is
betrokken. Dit was met dank aan extra inspanningen en creatieve oplossingen van de
trainer of werd gefaciliteerd door een specifieke samenwerkingscontext, zoals het
huiselijk geweldsspreekuur in reclasseringsregio Oost. Ervan uitgaande dat de
doorontwikkelde BORG-training zich ook zal richten op common couple violence, zou
het uitgangspunt echter moeten zijn dat de partner standaard geïncludeerd wordt en
zou een structurele oplossing gezocht moeten worden voor de hierboven genoemde
problemen. Zoals een BORG-ontwikkelaar in de knelpuntenanalyse verwoordde: ‘Het
zou mooi zijn als systeemgericht werken binnen de BORG-training een plek krijgt en
wordt gedragen door de organisatie. Men zou meer moeten kijken naar de mogelijkheden in plaats van de onmogelijkheden’ (Dijkstra & Tan, 2020, p. 17). Wellicht
kunnen financieringsstructuren worden herzien of kan een samenwerking met de
reguliere GGZ uitkomst bieden. Deze derde aanbeveling betekent tevens dat de
doelgroep en doelen van de BORG-training ook gericht dienen te zijn op de partner.
Een vierde set van aanbevelingen heeft betrekking op de inhoud van de BORGtraining. Allereerst is het, in lijn met het oordeel van de Erkenningscommissie Justitiële
Interventies (2017), aan te bevelen om de BORG-training te baseren op de nieuwste
wetenschappelijke inzichten en een gedegen integraal theoretisch kader. Zoals in de
inleiding bleek is voor de effectiviteit van de huidige zes interventiemethodieken
namelijk niet altijd even veel bewijs, al heeft dit gedeeltelijk ook te maken met een
gebrek aan eerder onderzoek. Het lijkt aan te bevelen om binnen de BORG-training
sterker in te zetten op motivational interviewing. Bij de interviews leken namelijk juist
de ongemotiveerde en negatieve BORG-deelnemers weer de fout in te zijn gaan en uit
het kwantitatieve deel van het onderzoek bleek dat het wel of niet voltooien van de
training een voorspeller is voor recidive. Ook vanuit de literatuur lijkt motivational
interviewing een veelbelovende techniek. Dat het aantal niet afgemaakte trainingen
de afgelopen jaren sterk is toegenomen (Dijkstra & Tan, 2020) onderschrijft het
belang van motivational interviewing. Verder bestaat het huidige theoretisch kader
(zie figuur 1) uit verschillende losse elementen en is niet duidelijk hoe de verschillende
oefeningen/onderdelen leiden tot de (sub)doelen. Ook in de procesevaluatie (Mulder,
2017) en de knelpuntenanalyse (Dijkstra & Tan, 2020), waarin de trainershandleiding
is bestudeerd en is gesproken met ontwikkelaars en trainers, kwam aan de orde dat de
theoretische onderbouwing van de training redelijk los staat van het aangeboden
trainingsmateriaal. De koppeling tussen trainingsonderdelen en de doelen, en dus de
werkzame elementen, lijkt onvoldoende bekend bij de trainers. Een tweede advies ten

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 92

aanzien van de inhoud van de BORG-training is om de theorie van de training goed te
laten aansluiten op de praktijk en de belevingswereld van de deelnemers. Hierbij is het
volgens de geïnterviewden belangrijk om (een gedeelte van) het videomateriaal te
vervangen. Ook in de procesevaluatie (Mulder, 2017) en knelpuntenanalyse (Dijkstra
& Tan, 2020) gaven trainers aan dat er behoefte is aan nieuwe videofragmenten die
meer van deze tijd zijn en was een verbeterpunt van enkele deelnemers om meer in te
gaan op praktijksituaties. Een derde aandachtspunt is zorgen dat de inhoud van de
training beklijft bij de deelnemers. Nu lijkt de inhoud bij een deel van de deelnemers
snel vergeten en dat komt de gestelde doelen op de lange termijn niet ten goede.
Er zou wellicht overwogen kunnen worden om nog een aantal terugkomsessies te
organiseren. Tot slot is het advies om de training op te zetten in samenspraak met
huiselijk geweld experts en interventiespecialisten, bijvoorbeeld uit de forensische
zorg. Huiselijk geweld is een complex fenomeen en vraagt wellicht meer expertise dan
de reclassering in huis heeft. Dergelijke experts en specialisten kunnen helpen de
theoretische onderbouwing te verbeteren en de training beter aan te laten sluiten bij
de doelgroep.
Een vijfde aanbeveling is om te (blijven) zorgen voor een goede selectie, gedegen
opleiding en regelmatige intervisie en nascholing van de BORG-trainers, waarbij er
sprake is van landelijke sturing. Een trainer vormt met zijn of haar kwaliteiten en
kennis een essentieel onderdeel van een training en kan de motivatie van deelnemers
en de effectiviteit van een training beïnvloeden. Dat bleek uit de interviews met exBORG-deelnemers, maar geldt uiteraard voor trainers (o.a. Chukwu, 2016; Ghosh et
al., 2012) en therapeuten (Castonguey & Hill, 2017) in het algemeen. Er dient sterker
ingezet te worden op een landelijk consistent uitgevoerde BORG-training zoals
bedoeld. De bevindingen in de huidige studie en eerder onderzoek (Dijkstra & Tan,
2020; Mulder, 2017) laten namelijk vele regionale, lokale en trainersverschillen zien
en suggereren dat de programma-integriteit van de BORG-training onder druk staat.
De verantwoordelijkheid voor de intervisie ligt sinds 2016 bij de reclasseringsregio’s,
maar hier is landelijk sturing op nodig om verschillen tussen regio’s en trainers te
verkleinen en de uniformiteit van de uitvoering van de BORG-training te waarborgen.
Ook landelijke terugkomdagen en nascholing zijn belangrijk om de kwaliteit van de
trainers en daarmee de training op peil te houden. Binnen de opleiding van de trainers
dient ook aandacht te zijn voor het succesvol betrekken van de partner bij de training
en het voeren van systeemgesprekken, hier bleek ook behoefte aan bij de trainers
(Mulder, 2017). Voorts verdient het de aanbeveling om trainers beter op te leiden in
motivational interviewing zodat hier binnen de training sterker op ingezet kan worden
om te voorkomen dat deelnemers stoppen met de BORG-training. Uit de huidige studie
bleek dat voortijdig stoppen met de BORG-training een voorspeller is voor recidive en
eerder onderzoek laat zien dat het aantal afhakers bij de BORG-training de afgelopen
jaren sterk is toegenomen (Dijkstra & Tan, 2020).
Een zesde aanbeveling is om na te denken of het nog steeds wenselijk is om de BORGtraining als groepstraining aan te bieden. Hoewel er bij de ontwikkeling van de BORGtraining bewust is gekozen voor een groepsinterventie en de meerwaarde hiervan
onderschreven wordt door trainers (Mulder, 2017) en verschillende geïnterviewde
BORG-deelnemers, zijn er ook een aantal kanttekeningen bij te plaatsen die bij een
individuele variant van de training niet spelen. De belangrijkste kanttekening is dat de
BORG-trainers al sinds de start van de training in 2012 moeite hebben om de groepen
vol te krijgen (enkele locaties uitgezonderd) (Dijkstra & Tan, 2020; Mulder, 2017).
De bedoeling is dat een groep uit acht tot twaalf deelnemers bestaat (3RO, 2017;
Henskens, 2017), maar in de praktijk lijken de groepen regelmatig uit slechts drie of

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 93

vier deelnemers te bestaan. Het is de vraag of de meerwaarde van een groepstraining
(herkenning en van elkaar leren) in dergelijke kleine groepen nog voldoende aanwezig
is. Indien ervoor wordt gekozen om de BORG-training als groepstraining te blijven
aanbieden verdient het de aanbeveling om de BORG-training beduidend meer onder
de aandacht te brengen binnen de 3RO (bij adviseurs en toezichthouders) en bij
ketenpartners om de instroom structureel en in alle regio’s te vergroten. Dit is de
afgelopen jaren niet gelukt en zal extra inspanning vragen. De BORG-training loopt
het beste in regio’s waar een soort van BORG-ambassadeur werkt of met een speciale
samenwerkingscontext zoals het huiselijk geweldsspreekuur in reclasseringsregio Oost
(Dijkstra & Tan, 2020; Mulder, 2017). Een aanvullend aandachtspunt is dat een
grotere rol van de partner bij de BORG-training wellicht ook om een andere vorm van
de training vraagt.
Een zevende aanbeveling is om na te denken over de wenselijkheid van de dubbelrol
van trainer en toezichthouder. Bij een derde van de geïnterviewden bleek de trainer en
toezichthouder dezelfde persoon. Het voordeel hiervan kan zijn dat de opgebouwde
band tussen cliënt en toezichthouder/trainer voortgezet kan worden. Deze rollen
kunnen echter ook schuren met elkaar, omdat er verschillende belangen en doelstellingen bij deze rollen horen (zie ook Dijkstra & Tan, 2020). Bovendien is het zeer
de vraag of het wenselijk is om een trainer/behandelaar, waarbij een neutrale houding
past, tevens een juridische en controlerende rol te geven.
Een laatste aanbeveling voor de doorontwikkeling van de BORG-training is om daders
van partnergeweld binnen één of twee maanden na aanhouding te laten starten met
de BORG-training en te onderzoeken of het mogelijk is om de BORG-training ook
zonder justitieel kader aan te bieden. Bij bijna de helft van de deelnemers duurt het
meer dan een half jaar voordat de training start, omdat er een justitieel kader vereist
is voor de financiering van de training. Zowel uit de interviews met ex-BORGdeelnemers als uit de procesevaluatie (Mulder, 2017) komt echter naar voren dat het
belangrijk is om de training zo kort mogelijk na aanhouding te laten beginnen, omdat
de motivatie dan het hoogste is. Bovendien wordt slechts 11% van de bij de politie
geregistreerde huiselijk geweldincidenten doorgestuurd naar het OM en een nog
kleiner percentage leidt tot een veroordeling (Beijersbergen et al., 2018; Ferwerda &
Hardeman, 2013). Juist in de groep die niet wordt doorgestuurd naar het OM zitten
waarschijnlijk geschikte kandidaten voor de BORG-training, want daders van lichtere
vormen van huiselijk geweld en common couple violence worden waarschijnlijk minder
snel vervolgd en veroordeeld dan daders van ernstigere en structurele vormen van
huiselijk geweld. Aangezien de politie specifiek bij een aanhouding vanwege huiselijk
geweld de reclassering dient te attenderen op de wenselijkheid van het verlenen van
vroeghulp (Staatscourant, 2008, nr. 141; Staatscourant, 2010, nr. 6462;
Staatscourant, 2016, nr.19416), is de reclassering al vroeg in het strafproces
betrokken, wat mogelijkheden biedt om snel na aanhouding te starten met de BORGtraining.
Aanbevelingen toekomstig onderzoek BORG-training
Als onderdeel van het doorontwikkelingstraject van de BORG-training wordt een pilot
van de verbeterde versie van de BORG-training uitgevoerd. Een eerste aanbeveling
voor toekomstig onderzoek is om deze pilot, samen met een onderzoeksinstantie,
zo in te richten dat de training gedegen geëvalueerd kan worden. Voordat de nieuwe
versie van de BORG-training landelijk wordt uitgerold is het belangrijk om vast te
stellen of de doelen van de training worden behaald en de training effectief is. De
beste methodiek hiervoor is om de pilotstudie uit te voeren binnen een randomized

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 94

controlled trial (RCT). Hierbij worden daders van partnergeweld die in aanmerking
komen voor de BORG-training willekeurig wel of niet aan de training toegewezen.
De groep die de training volgt vormt de onderzoeksgroep, de groep die de training niet
volgt vormt de controlegroep. Het grote voordeel van een RCT is dat de onderzoeksen controlegroep vergelijkbaar zijn. Verder verdient het aanbeveling om bij de
evaluatie van de pilot extra gegevens te verzamelen over de beoogde doelen van de
training. In de huidige studie is de recidive in kaart gebracht middels justitiële
gegevens, maar veel partnergeweld blijft onbekend voor politie en justitie. Bovendien
zijn de huidige subdoelen niet uit officiële registraties te halen, zoals inzicht in de
relatiedynamiek, verantwoordelijkheid nemen voor het partnergeweld, in staat zijn tot
zelfreflectie en gemotiveerd zijn voor het vervolgtraject. Informatie over de beoogde
doelen kan bijvoorbeeld verkregen worden door beide partners voor, direct na en een
jaar na de BORG-training een vragenlijst in te laten vullen.
Een tweede aanbeveling in het kader van toekomstig onderzoek is om ook na de
pilotstudie structureel gegevens van de BORG-training en de (potentiele) doelgroep bij
te houden op basis waarvan gemeten kan worden of de juiste doelgroep wordt bereikt,
of de training wordt uitgevoerd zoals beoogd en of de doelen van de BORG-training
worden bereikt. Op deze manier kan gemonitord worden of de BORG-training goed
blijft verlopen en kan indien nodig hierop bijgestuurd worden. Zo verdient het
aanbeveling dat het risicotaxatie- of screeningsinstrument dat gebruikt wordt om te
bepalen of iemand geschikt is voor de BORG-training geregistreerd wordt in IRIS (het
centrale registratiesysteem van de 3RO). Hetzelfde geldt voor de vragenlijsten van
beide partners voor en na de training. Tevens zou in IRIS van alle reclasseringscliënten geregistreerd moeten worden of er sprake is van huiselijk geweld, en zo ja,
welke vorm (partnermishandeling, kindermishandeling, oudermishandeling of overig).
Omdat huiselijk geweld niet af te leiden is uit een wetsartikel is het momenteel op
basis van de registraties van de 3RO niet mogelijk om vast te stellen hoeveel daders
van partnergeweld bij hen terecht komen. Ook is het wenselijk om jaarlijks feedback
te vragen aan BORG-trainers, maar wellicht ook aan andere reclasseringsmedewerkers
die betrokken zijn bij de BORG-training, zoals adviseurs en toezichthouders. Er dient
echter wel voor gewaakt te worden dat de training te snel en te vaak wordt gewijzigd,
dit zal een uniforme uitvoering van de training en het leervermogen ten aanzien van
de effectiviteit niet ten goede komen.
Beleidsaanbevelingen aanpak huiselijk geweld
Een eerste beleidsaanbeveling met betrekking tot de aanpak van huiselijk geweld heeft
betrekking op de recente wijziging in de regeling van het voorwaardelijk beleidssepot
(Bijlsma, 2019; Staatscourant, 2020, nr. 62570). Sinds 1 maart 2021 is het niet meer
mogelijk om bijzondere voorwaarden zoals een gedragsinterventie (en dus de BORGtraining) te verbinden aan een voorwaardelijk beleidssepot. Dergelijke bijzondere
voorwaarden kunnen enkel nog via een strafbeschikking van het OM of via een
veroordeling door de rechter worden opgelegd. Het is de vraag welke gevolgen deze
wijziging heeft voor huiselijk geweldzaken. Een kwart van alle huiselijk geweldstrafzaken werd tot op heden afgedaan met een voorwaardelijk beleidssepot (Beijersbergen
& Kros, 2021) en bijna 40% van de BORG-deelnemers volgt de training via een
voorwaardelijk beleidssepot. Door deze wijziging zal een belangrijke mogelijkheid om
de BORG-training op te leggen wegvallen. Het verdient aanbeveling dat de gevolgen
van de wijziging in de regeling van het voorwaardelijk beleidssepot gemonitord worden
voor huiselijk geweldstrafzaken, zodat bij nadelige effecten tijdig bijgestuurd kan
worden. Uit eerder onderzoek onder een kleine groep huiselijk geweld officieren van
justitie en reclasseringsmedewerkers bleek namelijk dat deze professionals kritisch

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 95

waren over de – toen nog aanstaande - wijziging (Beijersbergen & Kros, 2021). Om te
beginnen vonden ze het een ongewenste beperking in de mogelijkheden van hoe je
met een huiselijk geweldzaak kunt omgaan: een mogelijkheid om strafrecht en zorg te
combineren vervalt, bij een strafbeschikking mist de strafrechtelijke stok achter de
deur (want deze is niet voorwaardelijk) en een strafbeschikking geldt voor maximaal
één jaar. Ten tweede waren er zorgen dat de wijziging zal leiden tot een ongewenste
strafverzwaring, omdat bij een strafbeschikking en gang naar de rechter sprake is van
een strafrechtelijke vervolging en bij een voorwaardelijk beleidssepot niet. Ten derde
werd gevreesd voor negatieve gevolgen voor de juist opgebouwde relatie tussen
strafrecht en zorg; mogelijk zullen Veilig Thuis en zorginstellingen minder huiselijk
geweldzaken doorsturen naar de politie en het OM omdat ze negatieve gevolgen voor
hun cliënt vrezen (i.e. vervolging, straf, strafblad). Tot slot waren de huiselijk geweld
officieren van justitie bezorgd om lange wachttijden bij de rechtbank. Huiselijk geweld
vraagt om een snelle reactie en direct ingrijpen, maar door deze wijziging zullen
mogelijk meer zaken voor de rechter komen.
Een laatste beleidsaanbeveling is dat het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en
het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) betere randvoorwaarden
scheppen om een integrale en systeemgerichte aanpak van huiselijk geweld mogelijk
te maken. Het feit dat de BORG-training vanwege de financieringsstructuur momenteel
gebonden is aan een justitieel kader kent een aantal negatieve gevolgen. Zo is het
moeilijk om de partner bij de training te betrekken, start de training vaak meer dan
een half jaar na het partnergeweld en wordt een grote groep potentiële deelnemers
uitgesloten. Om de BORG effectief in te kunnen zetten is een inhoudelijke doorontwikkeling van de BORG-training daarom onvoldoende; ook de context waarbinnen
de BORG-training opereert zou moeten worden aangepast. Juist bij huiselijk geweld
past een integrale en domeinoverstijgende aanpak, waarbij organisaties in de
strafrechtsketen en zorg samenwerken, maar waarbij ook financiële barrières tussen
het justitie- en zorgdomein aangepakt worden. Dit sluit aan bij de huidige ‘Ontwikkelagenda Veiligheid voorop’, waarin sterk wordt ingezet op een integrale en systeemgerichte aanpak van huiselijk geweld (Landelijk Netwerk zorg/straf Huiselijk Geweld en
Kindermishandeling, 2018).

4.3

Tot besluit
Partnergeweld is de meest voorkomende vorm van huiselijk geweld en een aanzienlijk
maatschappelijk probleem, zowel qua omvang als wat betreft lichamelijke, psychische
en financiële gevolgen (o.a. Akkermans et al., 2020; Ellsberg & Heise, 2005; Hines,
2009; Robinson, 2010; Van Eijkern et al., 2018). Een veelvoorkomende vorm van
partnergeweld is common couple violence waarbij conflicten tussen partners uit de
hand lopen en beide partners een aandeel hebben in het partnergeweld (Johnson,
1995). Er is een grote behoefte aan effectieve interventies om partnergeweld terug te
dringen. In Nederland is hiertoe de BORG-training als interventie ontwikkeld. In de
huidige studie is echter geen bewijs gevonden voor de effectiviteit van de BORGtraining in termen van recidive. In overeenstemming met en in aanvulling op eerdere
studies naar de BORG-training (Dijkstra & Tan, 2020; Erkenningscommissie Justitiële
Interventies, 2017; Mulder, 2017) zijn diverse knelpunten gesignaleerd in de
uitvoering van de BORG-training. Zo lijkt de beoogde doelgroep niet bereikt te worden,
worden geen haalbare en SMART-geformuleerde doelen gesteld, wordt de partner
onvoldoende betrokken bij de training, is de training inhoudelijk onvoldoende
gebaseerd op evidence-based methodieken en een gedegen integraal theoretisch

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 96

kader, en is er onvoldoende landelijke sturing op de uitvoering van de training. Deze
knelpunten bieden echter aanknopingspunten om de BORG-training te verbeteren,
waardoor de training mogelijk wel effectief wordt. Bovendien lijkt een substantieel deel
van de deelnemers positief over de training. Voorts zou de BORG-training in potentie
vroegtijdig ingezet kunnen worden bij een grote groep daders (koppels) van partnergeweld, doordat de reclassering al bij een aanhouding vanwege huiselijk geweld door
de politie betrokken wordt (Staatscourant, 2008, nr. 141; Staatscourant, 2010, nr.
6462; Staatscourant, 2016, nr.19416). Door bij de reeds geplande doorontwikkeling
van de BORG-training aandacht te besteden aan de genoemde knelpunten en door
vanuit de ministeries voor JenV en VWS betere randvoorwaarden te creëren voor een
integrale, domeinoverstijgende en systeemgerichte aanpak van huiselijk geweld zal
mogelijk een effectieve interventie ontstaan die een bijdrage levert aan het
terugdringen van partnergeweld in de samenleving.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 97

Summary
The effectiveness of the BORG training programme
A comparative recidivism study conducted among perpetrators of intimate partner
violence

Introduction
Intimate partner violence is the most common form of domestic violence and has been
high on the political agenda in the Netherlands since the start of this century. One of
the intervention programmes for batterers that has been developed over the past
decade to reduce intimate partner violence is the ‘Ending Relational Violence’ (BORG)
training programme provided by the Dutch Probation and Parole Service. The BORG
training programme has been executed nationwide in the Netherlands since the
summer of 2014. The programme involves a group training course that consists of
twelve group and three individual sessions. Although the BORG training programme
was set up as a group training programme, the programme can also be followed on an
individual basis – for example, if the perpetrator is unfit to take part in group settings.
The objective of the BORG training programme is to break the spiral of violence within
the (former) relationship, thereby ensuring that intimate partner violence decreases or
stops. In addition, there are three secondary objectives: gaining insight into the
relationship dynamics, identifying the risks that may trigger violent behaviour, and
applying skills and strategies to prevent disagreements and conflicts from escalating.
The BORG training programme is intended for adult perpetrators of intimate partner
violence in cases of common couple violence or mild antisocial violence. Various
selection criteria are used to determine whether a batterer is eligible to participate in
the BORG training programme. For example, the batterer must have a low or average
risk of reoffending, must have a residence permit, must not have engaged in serious
antisocial violence or have a serious alcohol or drug problem, must acknowledge the
intimate partner violence and must have an IQ of 80 or above.
This study examined to what extent the BORG training programme has been effective
in reducing (domestic violence) reoffending among perpetrators of intimate partner
violence and what any potential successful and less successful aspects of the training
programme may be. The study consisted of a quantitative and qualitative part and
focused on four key research questions. The first three research questions were
quantitative in nature. The research group consisted of 463 convicted perpetrators of
intimate partner violence who took part in the BORG training programme between
January 2015 and December 2017. The control group consisted of a comparable group
of perpetrators who were convicted for intimate partner violence but had not
participated in the BORG training programme. The fourth and final research question
was qualitative in nature and was answered on the basis of interviews with thirteen
batterers who had taken part in the BORG training programme and who were (still)
under supervision of the Probation and Parole Service during the interviews. This study
was part of a five-year research programme into the recidivism of and effectiveness of
interventions for perpetrators of domestic violence.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 98

The following research questions were key to this study:
1 What are the background characteristics of the BORG participants (research
group)?
a What are the characteristics of the research group, in terms of the
characteristics of the perpetrators, criminal cases and criminal histories (such as
age, sex, type of domestic violence and number of previous criminal cases), and
to what extent are these comparable to those of the control group?
b To what extent does the research group meet the BORG selection criteria?
c What are the execution characteristics of the BORG training programme (such as
attendance percentage, individual or group training programme, and completed
or prematurely terminated training programme) within the research group?
2 How effective is the BORG training programme in reducing reoffending? More
specifically: how does the recidivism of the research group relate to the recidivism
of the control group?
3 Which execution characteristics of the BORG training programme are related to the
risk of recidivism, when correcting for perpetrator, criminal case and criminal
history characteristics?
4 How do former BORG participants reflect on the BORG training programme and
what do they feel are the success and failure factors of the programme?

Method
Three types of data were used for the quantitative part of the study. First of all, the
study relied on data from the Probation and Parole Service on the BORG training
programme from the Integral Probation and Parole Service Information System (IRIS),
consisting of data, such as the start and end date of the training programme,
attendance and absence at sessions and whether or not the programme was
completed or terminated prematurely. The study requested data from all batterers
who took part in the BORG training programme up to December 2017, which allowed
the research group to be defined and allowed perpetrators to be excluded from the
control group. Secondly, the study use data from two risk assessment instruments
used by the Probation and Parole Service: the Recidivism Assessment Scales (RISc)
and the QuickScan. Both instruments are used to identify factors of an offender that
contribute to criminal behaviour and to asses the risk of reoffending. This study
requested all RIScs (version 4) and QuickScans (version 2.8 and 2.9) that were
administered up to December 2017 from the Probation and Parole Service. This data
was used to determine to what extent the research group met the BORG selection
criteria, such as a low or average risk of recidivism, (partial) admission to the offence
and the absence of a serious alcohol or drug problem. Finally, the study relied on data
from the Research and Policy Database for Judicial Information (OBJD). The OBJD is a
pseudonymised version of the Criminal Records System (JDS) – the official registration
system for criminal cases. For example, each case will list when it was referred to the
Public Prosecution Service, what the relevant offences were and how the case was
settled. This study used data from the OBJD up to June 2020. The data was used to
put together a control group based on various perpetrator, criminal case and criminal
history characteristics and to calculate the rate of recidivism of the research and
control group.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 99

The quantitative research group consisted of 463 convicted perpetrators of intimate
partner violence who participated in the BORG training programme between 2015 and
2017. First, the various backgrounds of the research group were identified using
descriptive statistics. Secondly, the effectiveness of the BORG training programme was
examined by comparing the recidivism rate of the research group with that of the
control group. The control group consisted of perpetrators who were convicted for
intimate partner violence between 2014 and 2017 and who were selected from the
OBJD. Subsequently, all underage perpetrators, perpetrators without a Citizen Service
Number and perpetrators who had previously participated in the BORG training
programme were excluded from the control group. Given that settlements are not
imposed arbitrarily, there are already ex ante differences between the perpetrators in
the research and control group. In order to make the groups more comparable, the
groups were matched on various characteristics using Propensity Score Matching. After
matching, the groups were comparable for various perpetrator characteristics (such as
sex and age), criminal case characteristics (such as type of domestic violence) and
criminal history characteristics (such as age during the first criminal case and number
of previous domestic violence cases), which allowed for a better comparison of
recidivism. The term recidivism was operationalised as ‘an offence leading to a new
criminal case’. Criminal cases refer to cases that have ended in a conviction by the
court or have been settled by the Public Prosecution Service (including discretionary
dismissals, however, not including acquittal, dismissal of the charges and other
technical decisions by the court) as well as to cases that have not yet been
(irrevocably) settled. Survival analysis was used to calculate one to three-year
recidivism prevalence. Three forms of recidivism were examined: recidivism for
domestic violence (new criminal case due to domestic violence), recidivism for violence
(new criminal case due to violent crime) and general recidivism (new criminal case due
to any offence). Finally, the relation between execution characteristics of the BORG
training programme (such as individual or group training sessions and whether the
programme was completed or terminated prematurely) and recidivism was examined
using bivariate analyses and a multiple Cox regression analysis.
The qualitative part of the research consisted of conducting interviews with former
BORG participants. To this end, the Probation and Parole Service selected all males
who were under supervision at the time of the interviews (August and September
2021) and who had at one time taken part in a BORG training programme and
participated in at least five sessions. From this group of 124 Probation and Parole
Service clients, a random sample of 60 clients was drawn (five times as many
respondents as the intended number of interviews due to the expected non-response),
taking into account the Probation and Parole Service region. The Probation and Parole
officers of the clients were approached and asked if their client would be willing to take
part in the interview. The interviews largely took place face-to-face at the Probation
and Parole Service, with two interviews taking place in the evening via video call. The
interviews on average lasted an hour. The interviewees were asked to sign a consent
form, which also included permission to make audio recordings. A list of topics for
discussion was drawn up prior to the interviews.
The qualitative research group consisted of thirteen former BORG participants. The
majority of the former BORG participants that were interviewed took part in the
training programme in 2020; two interviews participated in 2015 and 2016. In order to
gain a better understanding of any potential successful and less successful aspects of
the training programme, the transcribed interviews with former BORG participants
were coded and analysed, using pre-determined codes (a priori codes) as well as

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 100

codes derived from the data (in vivo codes). The two researchers initially coded a
number of transcribed interviews independently of one another and then compared
and reviewed them in order to reach a consensus in the method of coding. The
analysis examined which codes were most common in the data, but also looked at
differences between the former BORG participants in terms of their experiences with
the training programme.

Results
Backgrounds of BORG training participants
The perpetrator, criminal case and criminal history data of the BORG participants in
the quantitative research group showed that almost all BORG participants were male.
They were on average 37 years old. More than 80% had been convicted of a simple
battery (minimal injuries), 8% for simple assault (threat of violence) and 5% for
aggravated battery (serious physical injuries). Most BORG participants were given a
conditional discretionary dismissal, community service order or training order as the
most severe settlement for intimate partner violence. Almost three quarters of the
BORG participants had been convicted before and almost 30% had even been
convicted on five occasions or more. Nearly half of the BORG participants had
previously been convicted of a violent offence and a quarter had previously been
convicted for domestic violence. One-fifth of the BORG participants had previously
been given an unconditional custodial sentence.
The BORG data showed that the BORG participants in the quantitative research group
on average began taking part in the BORG training programme 8.5 months after the
intimate partner violence was committed. In the case of 28%, the training programme
started within three months, whereas in the case of 47% this took longer than six
months. Most BORG training programmes were provided in the Probation and Parole
Service region North-West, East and South (22% to 29%), with the least number of
trainings taking place in the South-West and Central-North regions (10% each). The
criminal law framework for participants at the start of the training programme was
usually a conditional sentence (40%) or a conditional discretionary dismissal (37%).
Over 10% of the participants participated in the training programme voluntarily
pending the settlement of the criminal case (the Probation and Parole Services only
allows for this when they expect a conviction). Despite the fact that the BORG training
programme is a group programme, 13% of the research group took part in the training
(partly) on an individual basis. More than 60% of BORG participants attended all of the
sessions and 12% attended less than half of the training sessions. The average
duration of the training programme was more than three months. Looking at the
manner of termination, it was found that 86% of the research group completed the
training programme, while 14% dropped out.
BORG selection criteria
Both the quantitative part and the qualitative part of this study showed that a
significant percentage of the BORG participants did not meet the BORG selection
criteria. Contraindications were present in a significant number of BORG participants,
such as committing acts of serious antisocial violence, having a serious substance
abuse problem, a mild intellectual disability or denying the intimate partner violence.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 101

Effectiveness of BORG training programme in terms of recidivism
This present study finds no evidence in favour of the effectiveness of the BORG
training programme in terms of reoffending. The recidivism comparison showed that
recidivism rates in terms of domestic violence, violence and general recidivism of the
BORG participants and the control group did not differ significantly.
Relationship between execution characteristics of BORG training programme and
recidivism
Due to the low recidivism rate for domestic violence, the relation between the
execution characteristics of the BORG training programme and recidivism for domestic
violence could only be examined by means of bivariate analyses. Three execution
characteristics were found to be bivariately related to three-year domestic violence
recidivism. Firstly, BORG participants who were able to start the training programme
within three months were less likely to commit a domestic violence offence again
compared to BORG participants who were forced to wait longer than a year for the
programme to start. Secondly, BORG participants who participated in the training
voluntarily or as part of a conditional discretionary dismissal were less likely to
reoffend than BORG participants who participated as a result of a conditional sentence
or suspension of pre-trail custody. Thirdly, BORG participants who left the training
programme prematurely were more likely to commit a domestic violence offence again
than BORG participants who had completed the training. The question, however, is
whether these relations can be upheld once the relation between these characteristics
and domestic violence recidivism is examined simultaneously in a multivariate
analysis. The first relation, for example, is most likely a spurious relationship, given
that the speed at which the training programme started appeared to be related to the
imposed sentence (and therefore the type of offence and perpetrator). A multivariate
analysis could, however, be performed for the relation with general recidivism. Of all
the BORG execution characteristics, only the manner in which the BORG training
programme ended showed a significant relationship with general recidivism in this
analysis. BORG participants who had completed the training were 35% less likely to
reoffend with any offence whatsoever than BORG participants who dropped out. This
could likewise be a spurious relationship, given that, for example, the motivation of
the participants to change could play a key role: participants with a lower level of
motivation could be more likely to drop out and reoffend more often.
Potential success and failure factors according to BORG training participants
The qualitative part of this study, in which thirteen former BORG participants were
interviewed, yielded different findings. First of all, it became apparent that the
respondents’ experiences with the BORG training programmes varied. More than half
of respondents gave a positive assessment of the training programme and stated that
they had learned from it. What they had learned principally came down to skills to
prevent escalation in disagreements and conflicts. Other secondary objectives of the
training programme, such as gaining insight into relationship dynamics, taking
responsibility for the violence committed and being able to reflect on one’s own
behaviour appeared to have had a limited impact among many respondents. A number
of respondents were less explicitly positive or negative about the training programme
and were less able to identify what they had learned. The final group of respondents
gave the training programme a more negative assessment. They indicated that they
learned little or nothing from the programme and that it had little effect on them. It is

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 102

striking to note that it is primarily within this group that participants reoffended after
the BORG training programme.
Secondly, it appeared that the training programme did not always have a lasting
impact, with various participants appearing to mix up various training programmes. In
addition, a significant number of respondents found it difficult to identify what exactly
they had learned from the BORG training programme. A number of respondents also
explicitly stated that the information and material faded away after the training if they
did not keep working on it.
Thirdly, it appeared that both the group and individual variants of the BORG training
programme entails both advantages and disadvantages and that respondents differed
in their preference for the type of training provided. Advantages of the group training
that were mentioned were sharing experiences (including mutual recognition), mutual
support and learning from each other. Advantages of the individual training that were
raised included that an individual training programme was more flexible in terms of
time and location, making it easier to combine with work and involving less travel time
and travel expenses; that it was easier to involve a partner; that it was more suitable
for individuals who thrive more easily by way of one-on-one interactions; that it was
less time-consuming for participants; that individual training programmes solve the
problems that arise in small groups (such as little recognition among the few other
group members and groups that are cancelled due to dropouts).
Fourthly, in the majority of cases, intimate partner violence appeared to be of a
reciprocal nature, whereas the BORG training programme focuses on the convicted
men. Their partners, in most cases, are not involved in the programme or only to a
minor extent.
Fifthly, it appeared that respondents considered a good trainer and a good connection
with the trainer to be a crucial part of the training programme, this being vital to
participants’ motivation and to completing the programme as well as to extent to
which one learns from the programme.
A sixth finding was that there appeared to be regional differences and differences
between trainers. For example, some training programmes were provided by a single
trainer and some by two trainers; half of respondents had been part of a group with
only three or four participants whereas a few respondents had taken part in a group
consisting of twelve participants; certain respondents were able to start the training
programme immediately, whereas others were forced to wait until the end of the
criminal trial; the extent to which trainers made an effort to involve participants’
partners likewise differed.
A seventh finding was that the BORG training programme is not an intervention that
stands alone. In the interviews it became clear that many of the respondents, but also
their partners, (simultaneously) participated in other interventions or received
additional support.
A final finding is that in four cases, the trainer for the programme also appeared to be
the participant’s Probation and Parole officer, despite the fact that these are different
roles within the BORG training programme.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 103

Conclusion and discussion
This study found no indications that imposing the BORG training programme on
perpetrators of intimate partner violence is more or less effective in preventing
intimate partner violence than not imposing the BORG training programme. However,
a number of issues have emerged in this study that could play a key role in terms of
the lack of an effect.
A first potential explanation for this is that the group that took part in the BORG
training programme does not fully correspond to the intended target group for the
programme, for which two indications were identified in this study. First of all, it was
shown that although the BORG training programme is intended for perpetrators with a
low to average risk profile and more minor (intimate partner) violence problems, most
BORG participants had previous convictions and were therefore no longer first-time
offenders, with a substantial percentage of participants having been convicted on five
previous occasions or more, and they also had committed violent crimes outside the
home and other types of offences in addition to intimate partner violence. These
findings are in line with previous studies. A second indication is that both the
quantitative and qualitative part of the study showed that a significant percentage of
BORG participants did not meet the selection criteria of the BORG training programme.
By not selecting the right perpetrators, the effectiveness of the BORG training
programme may be (partially) undermined.
A second reason that may account for why no evidence was found to support the
effectiveness of the BORG training programme in terms of recidivism is that the
objectives set by the programme may be overly ambitious. The programme consists of
a relatively short behavioural intervention consisting of twelve sessions, with the
training provided by an employee of the Probation and Parole Service, rather than an
intensive and long-term treatment programme provided by a psychotherapist. Can
such a training programme be expected to put an end to intimate partner violence?
The results of the qualitative part of the study also indicate that the content of the
training programme did not always stick in participants’ minds and memories and that
the secondary objectives did not always appear to have been achieved.
A third explanation to account for the lack of effectiveness may be that participants’
partners are not involved enough in the BORG training programme. The question is
how effective a training programme aimed at reducing common couple violence would
be if the intervention were only aimed at one of the two partners. Common couple
violence centres precisely on the interaction between the partners. Several cases
emerged in the interviews in which intimate partner violence would most likely not
have been reduced or stopped if the partner had not been involved in the training
programme and/or had been referred to therapy or other support services.
A final potential explanation to account for that fact that the current study has not
found any significant effect of the BORG training programme on reoffending is that
previous (international) studies showed limited evidence of the effectiveness of the six
intervention methods used by the BORG training programme (cognitive behavioural
therapy, motivational interviewing, the conflict scenario, problem-solving mindset, the
time-out procedure and challenging participants to engage in self-reflection) and of the
effectiveness of interventions and treatment programmes for perpetrators of intimate
partner violence in general. It is therefore not easy to set up an effective intervention
or treatment programme for perpetrators of intimate partner violence.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 104

Although this study did not find an indication for the effectiveness of the BORG training
programme, it was, however, shown that BORG participants who completed the
training programme reoffended less than BORG participants who dropped out. This
finding is in line with previous studies: dropout among perpetrators of intimate partner
violence attending an intervention program is one of the key indicators of recidivism.
Completion of the BORG training programme could therefore have a positive effect,
however, this relationship could equally be accounted for by a confounding variable
such as motivation. In this context, motivational interviewing, one of the six
intervention methods that is used in the BORG training programme, appears to be a
crucial technique. Although to date there is insufficient evidence to show that
motivational interviewing reduces recidivism for intimate partner violence, previous
studies have shown that motivational interviewing results in fewer dropouts and more
engagement with the intervention. More focus on motivational interviewing seems all
the more crucial, given that a recent study showed that the number of participants
dropping out of the BORG training programme has increased significantly over the
years.
Finally, two specific findings that emerged from the interviews should be discussed.
First of all, it was shown that there were differences between regions and trainers in
the way the BORG training programme was executed. This is in line with the findings
of previous studies, which likewise found regional differences and differences between
trainers. These differences appear to stem in part from a lack of national coordination
and intervision for BORG trainers. Such differences do not benefit the programme
integrity of the BORG training programme. A second finding that emerged from the
interviews that deserves some discussion is the fact that for half of the interviewees
the group consisted of only three to four participants. The manual for the BORG
training programme stipulates that groups should consist of eight to twelve
participants, however, it seems that this number is often not achieved. This finding is
in line with a previous study. In the case of groups of three or four participants, the
question arises whether the added value of a group training is still sufficiently present,
because the interviews showed that sometimes there is little recognition or connection
if the group only consisted of a few members.
Limitations
This study has a number of limitations. A first limitation is that the present study used
judicial data from the OBJD. This means that only crime that comes to the attention of
the Public Prosecution Service is included in the current study, while by no means all
crimes committed are traced and prosecuted. As a result, there is a systematic
underestimation of recidivism. This underestimation applies in particular to domestic
violence recidivism, because domestic violence often remains hidden from the outside
world. Furthermore, it should be noted that the use of judicial data does not provide
insight into the reciprocity of intimate partner violence. It is often male perpetrators
who end up in the criminal justice system. Thirdly, the use of judicial data only allowed
recidivism for domestic violence to be identified rather than recidivism for intimate
partner violence, given that the type of domestic violence has only been properly
registered since 2017. The first and third caveats, however, apply to both the research
group and control group and therefore have no impact on the recidivism comparison.
A second limitation relates to the matching of the research and control group. One
initial caveat in relation to matching is that, despite the matching process, there can
still be a selection effect at work. Matching can only take place based on measured

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 105

characteristics, while the research and control group may also differ on other
characteristics that are important in the assignment and outcome measure. A second
caveat in relation to matching is that it leads to a restriction of the population about
which a statement is made, given that only the perpetrators in the research group are
retained for which a match has been found in the control group. In this study, 91% of
the research group could be matched. However, based on the measured background
characteristics, the matched group was representative of the overall group of BORG
participants.
A third limitation is that the results of the interviews should be interpreted with some
caution. First of all, these results may not be generalisable, given that only thirteen
former BORG programme participants were interviewed. Representativeness, however,
was never the goal of the interviews and the findings of the interviews do appear to
align with the quantitative results of the study and with results from previous studies.
A second caveat is that for two former BORG participants who were interviewed, the
training programme took place a long time ago (training in 2015 or 2016), meaning
that memory problems may play a significant role. Memory problems could likewise
play a role in the case of other interviewees, however, the objective of the BORG
training programme is precisely that what participants learn should last, meaning that
intimate partner violence should not start again after a year. In that light, not knowing
what the BORG training programme entailed is more of a finding than a limitation.
Recommendations for adjusting and revising the BORG training programme
Although this study did not find any evidence to support the effectiveness of the BORG
training programme in respect of recidivism, several starting points have been
identified to improve the training programme that could allow the programme to be
effective. In addition, a substantial percentage of participants seems positive about the
training programme. It therefore seems worthwhile to make (extensive) modifications
to the BORG training programme. There were already plans for adjusting and revising
the BORG training programme and various recommendations can be made in this
regard based on this study.
A first recommendation would be to determine which target group would be most
suited to the BORG training programme and to clearly define this target group by
using selection criteria that can be assessed clearly, with strict observance of those
selection criteria. At present, there appears to be a discrepancy between the intended
target group and the actual group of participants, which most likely does not benefit
the effectiveness of the intervention.
A second recommendation relates to adjusting the objectives of the BORG training
programme and the formulation of those goals in SMART terms (Specific, Measurable,
Achievable, Relevant and Time-based). The current primary objective and secondary
objectives may be overly ambitious for a relatively short-term intervention such as the
BORG training programme. Formulating the intervention’s objectives in SMART terms
may allow a thorough evaluation to be carried out at a later stage to assess whether
the goals have been achieved.
A third recommendation is for participants’ partners to be involved in the training
programme. The BORG training programme focuses on common couple violence,
meaning reciprocal intimate partner violence. This requires that both partners should
be involved in the intervention.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 106

A fourth set of recommendations relates to the content of the BORG training
programme. First of all, it is recommended that the BORG training programme should
be based on the most recent scientific insights and on a robust integrated theoretical
framework. It seems advisable that there should be a stronger focus on motivational
interviewing within the BORG training programme. A second recommendation would
be to ensure that the theoretical foundation underpinning the training should be
properly aligned with the practical realities and participants’ experiences. A third area
of focus would be to ensure that the content of the training is retained by the
participants. Finally, it is recommended that the training programme be developed in
consultation with domestic violence experts and intervention specialists, for instance
from forensic healthcare services.
A fifth recommendation would be to (continue to) ensure a proper selection process for
and an appropriate training of BORG trainers, alongside regular intervision and
refresher courses, coordinated at national level. Trainers, with all of their attributes
and expertise, form an essential part of the training programme. There should be
greater focus on providing a BORG training programme that is consistent in quality
nationwide, given that many local, regional and trainer-specific differences suggest
that the programme integrity of the BORG programme is under pressure.
A sixth recommendation is to consider whether providing the BORG training
programme as a group programme is still desirable. Although a conscious decision was
made in favour of a group intervention during the development of the BORG training
programme and the added value of this is endorsed by various trainers and
participants, there are a number of caveats at play that do not apply to the individual
variant of the programme. If it is decided that the BORG training programme should
continue to be offered as a group intervention, it is recommended that the BORG
programme should be given significantly more focus within the Probation and Parole
Services and among chain partners to ensure that the influx into the programme is
increased structurally and across all regions.
A seventh recommendation is to consider the desirability of the dual role of trainer and
Probation and Parole officer. The advantage of such a dual role may be that the
connection that has been established between the client and the Probation and Parole
office/trainer can continue to be fostered. However, these roles may equally cause
friction with one another and it is highly questionable whether or not it is prudent for a
trainer/therapist to also be given a legal and monitoring role.
A final recommendation for adjusting and revising the BORG training programme is to
have perpetrators of intimate partner violence begin the training programme within
one or two months after their arrest and to examine whether it would also be possibly
to offer the BORG training programme outside a judicial framework. Participants’
motivation appears to be at its highest shortly after the partner violence has taken
place, which most likely benefits the effectiveness of the intervention. Moreover, by
letting go of the judicial framework, a larger group of perpetrators of intimate partner
violence may be reached, given that less than 10% of domestic violence cases known
by the police lead to prosecution and conviction.
Recommendations for future research into the BORG training programme
A pilot study of the improved version of the BORG training programme will be carried
out as part of the planned revision of the BORG training programme. A first

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 107

recommendation in terms of future research would be to set up this pilot in such a
way, in consultation with a research institution, that the training programme can be
thoroughly evaluated. The best method to determine the effectiveness of the training
programme is to conduct the pilot study within a randomised controlled trial. This will
involve perpetrators of intimate partner violence who qualify for the BORG training
programme being randomly assigned to the programme or not.
A second recommendation in the context of future research is to systematically record
and retain data on the BORG training programme and the (potential) target group
even after the pilot study has taken place. This information can be used to examine
whether the correct target group is being reached, whether the training is being
implemented as intended and whether the objectives of the training are being
achieved. In this way, it will be possible to monitor whether the BORG training
programme is continuing to run smoothly and, if necessary, adjustments can be made
to the training programme.
Policy recommendations for tackling domestic violence
Finally, there are two policy recommendations related to tackling domestic violence in
general. As of 1 March 2021, it is no longer an option to attach special conditions, such
as a behavioural intervention (and therefore the BORG training programme) to
conditional discretionary dismissals. These kinds of special conditions can now only be
imposed via a sentence from the Public Prosecution Service or a conviction by the
court. This change could have adverse consequences in respect of cases of domestic
violence, because in the Netherlands a quarter of the domestic violence cases to date
have been settled by a conditional discretionary dismissal, the combination of care and
criminal law is key to domestic violence and domestic violence requires a quick
response and immediate intervention. It is therefore recommended that the
consequences of the change in the regulations governing the conditional discretionary
dismissal should be monitored for domestic violence cases so that timely adjustments
can be made in the event of any adverse effects.
A final policy recommendation is that the Ministry of Justice and Security and the
Ministry of Health, Welfare and Sport should establish better framework conditions to
allow for an integrated and system-oriented approach to tackling domestic violence.
The fact that the BORG training programme is currently tied to a judicial framework
due to its financing structure entails a number of adverse effects. For example, it is
difficult for participants to involve their partner in the programme, the training
programme will often start over six months after the intimate partner violence has
taken place and a large group of potential participants are precluded from taking part.
In order to be able to use the BORG programme effectively, merely adjusting and
revising the content of the BORG training programme is insufficient: the context within
which the BORG training programme operates likewise required modification. An
integrated and cross-domain approach is particularly suited to domestic violence, in
which organisations within the criminal justice chain and healthcare services cooperate
and which likewise tackles the financial barriers between the criminal justice and
healthcare domains.
In conclusion
This study found no evidence to support the effectiveness of the BORG training
programme in terms of recidivism among perpetrators of intimate partner violence. In

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 108

accordance with and in supplement to previous studies on the BORG training
programme, various problems and barriers in the execution of the programme have
been identified. For example, the programme does not appear to be reaching the
intended target group, the set objectives do not seem feasible and are not formulated
in SMART terms, participants’ partners are insufficiently involved in the programme,
the content of the programme is insufficiently based on evidence-based techniques
and on a robust comprehensive theoretical framework, and there is insufficient
nationwide management and control of the execution of the programme. These
problems, however, provide starting points for the improvement of the BORG training
programme, which may make the programme effective after all. In addition, a
substantial percentage of participants seems positive about the training programme.
Furthermore, the BORG training programme could potentially be used at an early
stage for a large group of perpetrators (couples) of intimate partner violence, given
that the Probation and Parole Service is already involved by the police in any arrests
due to domestic violence. By devoting attention to the aforementioned problems
identified in this study within the planned revision of the BORG training programme,
and through the establishment of better framework conditions for an integrated, crossdomain, system-oriented approach to domestic violence by the Ministry of Justice and
Security and the Ministry of Health, Welfare and Sport, an effective intervention could
be created that would contribute to reducing intimate partner violence in society.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 109

Literatuur
3RO (2014). Handleiding RISc 4. Utrecht: 3RO.
3RO (2016). Factsheet BORG training partnergeweld: Informatie voor ketenpartners.
Utrecht: 3RO.
3RO (2017). Managementhandleiding training BORG. Utrecht: 3RO.
Archer, J. (2000). Sex differences in aggression between heterosexual partners: A
meta-analytic review. Psychological Bulletin, 126(5), 651-680.
Akkermans, M., Gielen, W., Kloosterman, R., Moons, E., Reep, C., & Wingen, M.
(2020). Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld. Den Haag:
CBS/WODC.
Austin P.C. (2011). Optimal caliper widths for propensity-score matching when
estimating differences in means and differences in proportions in observational
studies. Pharmaceutical Statistics, 10, 150–161.
Babcock J., Green C., & Robie C. (2004). Does batterers’ treatment work? A metaanalytic review of domestic violence treatment. Clinical Psychology Review, 23(8),
1023-1053.
Beck, A. T. (1976). Cognitive therapy and the emotional disorders. New York: Guilford
Press.
Beek, D. van (1999). De delictscenario-procedure bij seksueel agressieve
delinquenten. Arnhem: Gouda Quint.
Beijersbergen, K.A., Blokdijk, D., & Weijters, G. (2018). Recidive na huiselijk geweld:
Recidive onder daders van huiselijk geweld veroordeeld in de periode 2008-2013.
Den Haag: WODC. Cahier 2018-2
Beijersbergen, K.A. & Kros, M. (2020). Voorwaardelijke beleidssepots bij daders van
huiselijk geweld: Een onderzoek naar de opleggingspraktijk en effectiviteit in
termen van recidive. Den Haag: WODC.
Bernard, J., Appelo, M., Scholing, A., & Kok, F. (2003). De periodieke explosieve
stoornis: richtlijnen voor de behandeling. Directieve therapie, 23(1), 9-21.
Bijlsma, J. (2019). Het voorwaardelijk sepot: Normering, praktijk, evaluatie (OM-reeks
4). Den Haag: Boom.
Blossfeld, H.P. & Rohwer, G. (2002). Techniques of event history modelling: New
approaches to causal analysis (second edition). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
Bosker, J. & van Kuijeren, M. (2009). Gebruikershandleiding QuickScan versie 2.0.
Utrecht: 3RO.
Breslow, N. (1970). A generalized Kruskal-Wallis test for comparing K samples subject
to unequal patterns of censorship. Biometrika, 57(3), 579-594.
Castonguay, L.G., & Hill, C.E. (Eds) (2017). How and why are some therapists better
than others? Understanding therapist effects. Washington, DC: American
Psychological Association.
Catalano, S. (2012). Intimate partner violence 1993–2010. Washington, DC: Bureau of
Justice Statistics of U.S. Department of Justice.
Cheng, S., Davis, M., Jonson-Reid, M., & Yeager, L. (2019). Compared to what? A
meta-analysis of batterer intervention studies using nontreated controls or
comparisons. Trauma, Violence & Abuse, online first publication. DOI:
10.1177/1524838019865927.
Chukwu, G.M. (2016). Trainer attributes as drivers of training effectiveness. Industrial
and Commercial Training, 48(7), 367-373.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (second
edition). Hillsdale, NJ: Lawrence Earlbaum Associates.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 110

Copas, J., & Marshall, P. (1998). The offender group reconviction scale: a statistical
reconviction score for use by probation officers. Journal of the Royal Statistical
Society: Series C (Applied Statistics), 47(1), 159-171.
Cox, D.R. (1972). Regression models and life-tables. Journal of the Royal Statistical
Society, Series B, 34(2), 187-220.
Cunha. O., & Goncalves, R.A. (2014). The current practices of intervention with
batterers. Revista de Psiquiatria Clinica, 41(2), 40-48.
Debbonaire, T., Debbonaire, E., & Walton, K. (2003). Evaluation of work with domestic
abusers in Ireland. Bristol: Domestic Violence Responses: Training, Prevention,
Research.
Deneer, B. (2004). De kern van de behandeling. In B. Deneer (Eds.), Gevaarlijke
groepen: groepsbehandeling in de ambulante forensische psychiatrie (pp. 27- 44).
Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.
Dijk, T. van, Flight, S., Oppenhuis, E., & Duesmann, B. (1997). Huiselijk geweld: Aard,
omvang en hulpverlening. Hilversum: Intomart.
Dijkstra, S. & Tan, S. (2020). Knelpuntenanalyse doorontwikkeling BORG. Utrecht:
KFZ. Geraadpleegd op 23 mei 2022: https://kfz.nl/projecten/doorontwikkelingjustitiele-interventie-borg-call-2019-107.
Eckhardt, C.I. & Schram, J. (2009). Cognitive behavioral interventions for partnerabusive men. In P. Lehmann, & C.A. Simmons (Eds.), Strength’s based batterers
intervention: A new paradigm in ending family violence (pp. 137-188). New York:
Springer Publishing Company.
Eijkern, L. van, Downes, R., & Veenstra, R. (2018). Slachtofferschap van huiselijk
geweld: Prevalentieonderzoek naar de omvang, aard, relaties en gevolgen van
slachtoffer- en plegerschap. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit
gedrags- en maatschappijwetenschappen.
Elffers, H. (2017). Quasi-experimentele criminologische effectstudies met propensity
score matching. Tijdschrift voor Criminologie, 59(1-2), 52-66.
Ellis, A. (1977). The basic clinical theory of Rational–Emotive Therapy. In A. Ellis & R.
Griger (Eds.) Handbook of Rational-Emotive Therapy (pp. 3-34). New York: Pub
Springer.
Ellsberg, M., & Heise, L. (2005). Researching violence against women: A practical
guide for researchers and activists. Genève: World Health Organisation.
Erkenningscommissie Justitiële Interventies (2017). Eindoordeel Erkenningscommissie
Justitiële Interventies: Interventie BORG. Intern document.
Ferwerda, H., & Harderman, M. (2013). Kijk, dan zie je het! Huiselijk geweld geteld en
verdiept: Cijfers 2010 t/m 2012. Arnhem: Bureau Beke.
Fischer, T.F.C., Captein, W.J.M, & Zwirs, B.W.C. (2012). Gedragsinterventies voor
volwassen justitiabelen: Stand van zaken en mogelijkheden voor innovatie. Den
Haag: Boom Lemma. Onderzoek en beleid 302.
Folkman, S., Lazarus, R. S., Gruen, R. J., & DeLongis, A. (1986). Appraisal, coping,
health status, and psychological symptoms. Journal of Personality and Social
Psychology, 50(3), 571-579.
Fonagy P, Moran G, Target M (1993). Agression and the psychological self.
International Journal of Psychoanalysis, 74, 471-485.
Garrido, M.M., Kelley, A.S., Paris, J., Roza, K., Meier, D.E., Morrison, R.S., & Aldrigde,
M.D. (2014). Methods for constructing and assessing propensity scores. Health
Services Research, 49(5), 1701-1716.
George, P.G. (2010). Domestic violence sentencing conditions and recidivism.
Olympia, WA: Washington State Center for Court Research.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 111

Ghosh, P., Satyawadi, R., Prasad Joshi, J., Ranjan, R. and Singh, P. (2012). Towards
more effective training programmes: A study of trainer attributes. Industrial and
Commercial Training, 44(4), 194-202.
Goeman, J.J. (2010). L1 penalized estimation in the cox proportional hazards model.
Biometrical Journal, 52(1), 70-84.
Gondolf, E.W. (2000). How batterer program participants avoid reassault. Violence
Against Women, 6(11), 1204-1222.
Hellmuth J., & McNulty, J. (2008). Neuroticism, marital violence, and the moderating
role of stress and behavioral skills. Journal of Personality and Social Psychology,
95(1), 166-180.
Heer-de Lange, N.E. de, & Kalidien, S.N. (2014). Criminaliteit en rechtshandhaving
2013: Ontwikkelingen en samenhangen. Den Haag: WODC/CBS/Raad voor de
rechtspraak/Boom Lemma. Justitie in statistiek 4.
Henskens, R. (2017). BORG: Werkblad beschrijving interventie. Utrecht: 3RO.
Henskens, R, & Cirkel, M. (2022). Vooronderzoek Solo: Een verkenning naar de
mogelijkheden voor doorontwikkeling van een geïndividualiseerde justitiële
interventie bij de reclassering. Utrecht: Hogeschool Utrecht / KFZ. Geraadpleegd op
30 juni 2022: https://kfz.nl/projecten/vooronderzoek-doorontwikkeling-justitieleinterventie-solo
Hines, D.A. (2009). Domestic violence. In: M. Tonry (Ed.), The Oxford handbook of
crime and public policy (pp. 115-139). Oxford: Oxford University Press.
Iacus, S. M., King, G., & Porro, G. (2011). Multivariate Matching Methods that are
Monotonic Imbalance Bounding. Journal of the American Statistical Association,
106, 345–361.
IBM Corp. (2019). IBM SPSS Statistics for Windows, Version 26.0. IBM Corp, Armonk,
NY. Available from: https://www.ibm.com/analytics/spss-statistics-software.
Jann, B. (2017a). Why propensity scores should be used for matching. German Stata
Users' Group Meetings 2017 01, Stata Users Group.
Jann, B. (2017b). KMATCH: Stata module module for multivariate-distance and
propensity-score matching, including entropy balancing, inverse probability weighting,
(coarsened) exact matching, and regression adjustment. Statistical Software
Components, S458346.
Johnson, M.P. (1995). Patriarchal terrorism and common couple violence: Two forms
of violence against women. Journal of Marriage and Family, 57(2), 283-294.
Kaal, H.L., Nijman, H.L.I. & Moonen, X.M.H. (2019). Handleiding SCIL: Screener voor
intelligentie en licht verstandelijke beperking (vierde druk). Amsterdam: Hogrefe
Uitgevers B.V.
Kalidien, S.N. (2016). Criminaliteit en rechtshandhaving 2015: Ontwikkelingen en
samenhangen. Den Haag: Boom criminologie.
Kalidien, S.N. (2017). Criminaliteit en rechtshandhaving 2016. Ontwikkelingen en
samenhangen. Den Haag: WODC/CBS/Raad voor de rechtspraak. Cahier 2017-12
Kalidien, S.N. (2018). Criminaliteit en rechtshandhaving 2017. Ontwikkelingen en
samenhangen. Den Haag: WODC/CBS/Raad voor de rechtspraak. Cahier 2018-19
Kalidien, S.N., & Heer-de Lange, N.E. de (2015). Criminaliteit en rechtshandhaving
2014: Ontwikkelingen en samenhangen. Den Haag: WODC/CBS/Raad voor de
rechtspraak/Boom criminolgie. Justitie in statistiek 5.
Kaplan, E.L., & Meier, P. (1958). Nonparametric estimation from incomplete
observations. Journal of the American statistical association, 53(282), 457-481.
King, G., & Nielsen, R. (2019). Why propensity scores should not be used for
matching. Political Analysis, 27(4), 435-454.
Knaap, L.M. van der, El Idrissi, F. & Bogaerts, S. (2010). Daders van huiselijk geweld.
Den Haag: Boom Juridische uitgevers. Onderzoek en beleid 287.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 112

Landelijk Netwerk zorg/straf Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (2018).
Ontwikkelagenda Veiligheid voorop. Geraadpleegd op 31 mei 2022:
https://vng.nl/sites/default/files/2021-02/bundel_basisdocumenten.pdf.
Lawick, J. van (2003). Van mishandelen naar relationeel handelen. Systemische
psychotherapie bij fysiek geweld in paarrelaties. Tijdschrift voor Psychotherapie,
29, 217-236.
Lawson D., Kellam M., Quinn J., & Malnar S. (2012). Integrated cognitive-behavioral
and psychodynamic psychotherapy for intimate partner violent men.
Psychotherapy, 49(2), 190-201.
Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal and coping. New York:
Springer.
Lechtenberg, M., Stith, S., Horst, K., Mendez, M., Minner, J., Dominguez, M.,
Hughes, V., & McCollum, E. (2015). Gender differences in experiences with
couples treatment for IPV. Contemporary Family Therapy, 37(2), 89-100.
Leuven, E., & Sianesi, B. (2003). PSMATCH2: Stata module to perform full
Mahalanobis and propensity score matching, common support graphing, and
covariate imbalance testing. Geraadpleegd op 1 februari 2022:
http://ideas.repec.org/c/boc/bocode/s432001.html.
Levinson A, & Fonagy, P. (2004). Offending and attachment: The relationship between
interpersonal awareness and offending in a prison population with psychiatric
disorder. Canadian Journal of Psychoanalysis, 12(2), 225-251.
Lila, M., Gracia, E., & Catalá-Miñana, A. (2018). Individualized motivational plans in
batterer intervention programs: A randomized clinical trial. Journal of Consulting
and Clinical Psychology, 86(4), 309-320.
Lila, M., Martín-Fernández, M., Gracia, E., López-Ossorio, J.J., & González, J.L. (2019).
Identifying key predictors of recidivism among offenders attending a batterer
intervention program: A survival analysis. Psychosocial Intervention, 28(3), 157167.
Lünnemann, K., Bosker, J., Dijk, M. van, Doornebal, M., & Broekhuizen, J. (2017).
‘Ruim baan’ voor betekenisvol reclasseren: Van systeemgestuurd naar
‘inhoudgestuurd. Utrecht: Hogeschool Utrecht / Verwey-Jonker Instituut.
Lünneman, K., & Drost, L. (2012). Training partnergeweld BORG: Theoretische
onderbouwing. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut.
Lunt, M. (2014). Selecting an appropriate caliper can be essential for achieving good
balance with propensity score matching. American Journal of Epidemiology, 179(2),
226–235.
Mahalanobis, P C (1936). On the generalised distance in statistics. Proceedings of the
National Institute of Sciences of India, 2(1), 49–55 (reprint:
https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s13171-019-00164-5.pdf).
Marlatt, G.A., & Gordon J.R. (Eds) (1985). Relapse Prevention: Maintenance strategies
in the treatment of addictive behaviors. New York: Guilford Press.
Miller, W., & Rollnick, S. (2013). Motivational interviewing: helping people change
(third edition). New York: Guilford Press.
Ministerie van Justitie (2002). Privé geweld - publieke zaak. Een nota over de
gezamenlijke aanpak van huiselijk geweld. Den Haag: Ministerie van Justitie.
Ministerie van Justitie (2008). Plan van aanpak Huiselijk Geweld tot 2011: De volgende
fase. Den Haag: Ministerie van Justitie.
Ministerie van Justitie en Veiligheid, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2018). Geweld hoort nergens thuis:
Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling. Den Haag: Ministerie van Justitie
en Veiligheid, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Vereniging van
Nederlandse Gemeenten.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 113

Mooij, J. (2013). BORG: Training partnergeweld. Intern document.
Morse, B.J. (1995). Beyond the Conflict Tactics Scale: Assessing gender differences in
partner violence. Violence and Victims, 10(4), 251-272.
Movisie (2013). Huiselijk geweld: Aard en omvang, gevolgen, hulpverlening en
aanpak. Utrecht: Movisie.
Mulder, J. (2017). Procesevaluatie BORG: Training voor daders van partnergeweld.
Utrecht: 3RO.
Office for National Statistics (2016). Intimate personal violence and partner abuse.
Londen: Office for National Statistics.
Olver, M. E., Stockdale, K. C., & Wormith, J. S. (2011). A meta-analysis of predictors
of offender treatment attrition and its relationship to recidivism. Journal of
Consulting and Clinical Psychology, 79(1), 6-21.
Openbaar Ministerie (2015). Handboek maatschappelijke classificaties. Den Haag:
Openbaar Ministerie.
Peduzzi, P., Concato, J., Kemper, E, Holford, T.R, & Feinstein, A.R. (1996). A
simulation study of the number of events per variable in logistic regression
analysis. Journal of Clinical Epidemiology, 49, 1373-1379.
R Core Team (2017). R: A language and environment for statistical computing. R
Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. Beschikbaar op:
www.r-project.org/.
Ridder, J. de (2018). Sepots: trends en ontwikkelingen. Den Haag: Openbaar
Ministerie Parket-Generaal.
Ripollone, J. E., Huybrechts, K. F., Rothman, K. J., Ferguson, R. E., & Franklin, J. M.
(2018). Implications of the propensity score matching paradox in
pharmacoepidemiology. American Journal of Epidemiology, 187(9), 1951–1961
Ripollone, J.E., Huybrechts, K.F., Rothman, K.J., Ferguson, R.E., & Franklin, J.M. (2019).
Evaluating the utility of coarsened exact matching for pharmacoepidemiology using
real and simulated claims data. American Journal of Epidemiology, 189(6), 613-622.
Robinson, A. (2010). Domestic violence. In: F. Brookman, M. Maguire, H. Pierpoint, &
T.H. Bennett (Eds.), Handbook on crime (pp. 245-269). Cullompton: Willan
Publishing.
Rosenbaum, P.R., & Rubin, D.B. (1983). The central role of the propensity score in
observational studies for causal effects. Biometrika, 70(1), 41-55.
Rosenbaum, P., & Rubin, D. (1985). Constructing a control group using multivariate
matched sampling methods that incorporate the propensity score. The American
Statistician, 39, 33-38.
Rosenfeld, B. D. (1992). Court ordered treatment of spouse abuse. Clinical Psychology
Review, 12, 205–226.
Ross, R., Fabiano, E., & Ewles, D. (1988). Reasoning and rehabilitation. International
Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 32(1), 29-35.
Rubin, D. B. (1980). Bias reduction using Mahalanobis metric matching. Biometrics,
36(2), 293-298.
Rubin, D.B. (2001). Using propensity scores to help design observational studies:
Application to the tobacco litigation. Health Services & Outcomes Research
Methodology, 2, 169-188.
Santirso, F. A., Gilchrist, G., Lila, M., & Gracia, E. (2020). Motivational strategies in
interventions for intimate partner violence offenders: A systematic review and
meta‐analysis of randomized controlled trials. Psychosocial Intervention, 29(3),
175–190.
Schumacher, J. A., Coffey, S. F., Stasiewicz, P. R., Murphy, C. M., Leonard, K. E., &
Fals-Stewart, W. (2011). Development of a brief motivational enhancement

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 114

intervention for intimate partner violence in alcohol treatment settings. Journal of
Aggression, Maltreatment & Trauma, 20(2), 103-127.
Smedslund, G., Dalsbø, T.K., Steiro, A.K., Winsvold, A., & Clench-Aas, J. (2011).
Cognitive behavioral therapy for men who physically abuse their female partner.
Campbell Systematic Reviews, 7(1), 1-25.
Smith, S.G., Chen, J., Basile, K.C., Gilbert, L.K., Merrick, M.T., Patel, N., Walling, M., &
Jain, A. (2017). The National Intimate Partner and Sexual Violence Survey
(NISVS): 2010-2012 state report. Atlanta, Georgia: National Center for Injury
Prevention and Control Centers for Disease Control and Prevention.
Soleymani, S., Britt, E., & Wallace‐Bell, M. (2018). Motivational interviewing for
enhancing engagement in intimate partner violence (IPV) treatment: A review of
the literature. Aggression and Violent Behavior, 40, 119–127.
Spencer, C.M., Stith, S.M., & Cafferky, B. (2022). What puts individuals at risk for
physical intimate partner violence perpetration? A meta-analysis examining risk
markers for men and women. Trauma, Violence, & Abuse, 23(1), 36-51.
StataCorp. (2017). Stata Statistical Software: Release 15. StataCorp LLC, College
Station, TX. Beschikbaar op: www.stata.com/.
Tarone, R.E., & Ware, J. (1977). On distribution-free tests for equality of survival
distributions. Biometrika, 64(1), 156-160.
Tibshirani, R. (1996). Regression shrinkage and selection via the Lasso. Journal of the
Royal Statistical Society, Series B, 58(1), 267-288.
Tollenaar, N., Beerthuizen, M.G.C.J., Drieschner, K.H., & Van der Laan, A.M. (2019).
Effectiviteit van de ISD-maatregel: Tweede replicatie. Den Haag: WODC. Cahier
2019-19
Tollenaar, N. & Wartna, B.S.J. (2015). StatRec Revisited: De rol van geboorteland en
herkomst bij de predictie van de kans op recidive. Den Haag: WODC. Memorandum
2015-4.
Valk, P. van der, (2010). Strafrecht en huiselijk geweld. Justitiële verkenningen, 36(8),
62-74.
Veen, H.C.J. van der, & Bogaerts, S. (2010). Huiselijk geweld in Nederland:
Overkoepelend syntheserapport van het vangst-hervangst-, slachtoffer- en
daderonderzoek 2007-2010. Den Haag: Boom Juridische uitgevers. Onderzoek en
beleid 288.
VERBI Software. (2021). MAXQDA 2018. VERBI Software, Berlin, Germany.
Beschikbaar op: www.maxqda.com.
Verweij, S., Tollenaar, N., & Wartna, B.S.J. (2016). CoVa: eerst denken en dan…?
Vergelijkend recidiveonderzoek naar het effect van cognitieve
vaardigheidstrainingen uitgevoerd in de periode 2008-2011. Den Haag: Boom.
Onderzoek en beleid 316
Verwijs, R., & Lünnemann, K.D. (2012). Partnergeweld: Achtergrond en risicofactoren.
Utrecht: Verweij-Jonker Instituut.
Vittinghoff, E., & McCulloch, C.E. (2006). Relaxing the rule of ten events per variable
in logistic and cox regression. American Journal of Epidemiology, 165(6), 710-718.
Vrinten, M., Keulen-de Vos, M., Schel, S., Cima, M., Bulten, E. (2015). De delictanalyse in de forensische zorg. Utrecht: KFZ.
Walby, S. (2004). The cost of domestic violence. Londen: Women and Equality Unit of
the Department of Trade and Industry.
Wartna, B.S.J., Tollenaar, N., & Bogaerts, S. (2009). StatRec: inschatting van het
recidivegevaar van verdachten van een misdrijf. Tijdschrift voor Criminologie,
51(3), 277-295.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 115

Wilson, D.B., Feder, L., & Olaghere, A. (2021). Court-mandated interventions for
individuals convicted of domestic violence: An updated Cambell systematic review.
Cambell Systematic Reviews, 17(1), e1151.
Wistow, R., Kelly, L., & Westmarland, N. (2017). Time out: A strategy for reducing
men's violence against women in relationships. Violence Against Women, 23(6),
730–748.
Witten, D.M., & Tibshirani, R. (2010). Survival analysis with high-dimensional
covariates. Statistical Methods in Medical Research, 19, 29-51.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 116

Bijlage 1 Samenstelling begeleidingscommissie
Voorzitter
Dhr. prof. dr. T.A.H. Doreleijers

Leden
Dhr. mr. M.D. Groenewegen
tot en met augustus 2021
Dhr. S.J. Tjalsma
vanaf september 2021
Mw. dr. L.M. van der Knaap
Dhr. dr. R. de Jong
Mw. dr. J. Verbruggen
Mw. mr. J.R.M. van Schoonderwoerd
den Bezemer-Wolters
Mw. I. Zielman

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Emeritus hoogleraar VUMC Amsterdam en
Universiteit Leiden

Directie Beschermen, Aanpakken en
Voorkomen, ministerie van Justitie en
Veiligheid
Directie Beschermen, Aanpakken en
Voorkomen, ministerie van Justitie en
Veiligheid
Intervict, Tilburg University
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en
Seksueel Geweld tegen Kinderen
Vrije Universiteit Amsterdam
Arrondissementsparket Den Haag,
Openbaar Ministerie
Reclassering Nederland

Cahier 2022-9 | 117

Bijlage 2 BORG-beslisboom

Cliënt is ouder dan 15 jaar en pleger van
partnermishandeling: hij heeft geweld
gepleegd tegen zijn (ex)-partner
Ja
Er is sprake van een zeer
ernstige problematiek, blijkend

Ja

Geen BORG-training

Ja, volledig

Doorverwijzing naar

uit inschatting trainer
Nee
Cliënt ontkent dat hij geweld heeft gepleegd
tegen zijn (ex)-partner

(forensische) zorg

Nee / Deels
Er is een DSM diagnose anti-sociale

Ja

persoonlijkheidsstoornis gesteld of er is

Doorverwijzing naar
(forensische) zorg

sprake van psychopathie (PCL-R score ≥ 26)
Nee
Client heeft een ernstige psychische stoornis,

Ja

blijkend uit inschatting trainer

Doorverwijzing naar
(forensische) zorg

Nee
Client heeft een normale intelligentie blijkend

Nee

Geen BORG-training

Ja

Doorverwijzing naar

uit diagnostiek, SCIL of inschatting trainer
Ja
Er is sprake van een acute of ernstige
verslaving

(forensische) zorg

Nee
Een gebrek aan communicatieve
vaardigheden en/of problematische
conflicthantering vormen (mede) de oorzaak
van de relatieproblemen
Ja
Client heeft voldoende beheersing van de
Nederlandse taal
Ja
Client geschikt voor BORG-training

Als deze beslisboom geen BORG-training voorstelt en je besluit dat de cliënt toch kan
deelnemen, wat zijn dan jouw redenen om de cliënt toch toe te laten?
………………………………………………………………………………………………………………………………….………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 118

Bijlage 3 Topiclijst interviews
1 Introductie
 Korte introductie van onszelf en het onderzoek
 Toestemmingsformulier laten ondertekenen
2 Warm-up
Ik zal eerst iets over mezelf vertellen
 Kan jij iets over jezelf vertellen? (Leeftijd? Opleidingsniveau?)
 Heb je kinderen? Zo ja, hoeveel en welke leeftijd?
 Hoe zou je jezelf omschrijven in een paar woorden?
3 Situatie voor BORG-training
Je hebt de BORG-training gevolgd, omdat er sprake was van mishandeling van je
(ex-) partner. Ik zou wat vragen willen stellen over die periode.
 Had je toentertijd werk of volgde je een opleiding?
o Zo ja, wat voor werk of opleiding deed je? Hoeveel uur in de week?
o Zo nee, wat was je dagbesteding?
 Had je een vaste relatie met degene waarbij het partnergeweld plaatsvond?
o Zo ja, woonde jullie samen?
o Zo ja, hoe zou je de relatie met je partner toen omschrijven?
 Hoe lang samen? Veel samen / dingen doen? Fijne of moeizame relatie?
o Indien ex-partner: hoe lang samen geweest en hoe was de relatie? Ook
partnergeweld tijdens relatie? Hoe lang uit elkaar? Was er nog contact nodig
i.v.m. kinderen?
 Wat was je woonsituatie toen?
o Met partner? Met kinderen? Vaste woonplaats?
 Kun je wat meer vertellen over het partnergeweld tussen jou en je (ex-)
partner? Wat gebeurde er?
o Type geweld (Bv. bedreigen, slaan, schoppen, wurgen, seksueel?)
o Letsel (Blauwe plek of verwondingen? Naar dokter of ziekenhuis?)
o Wederkerig geweld of één richting?
o Frequentie: Hoe vaak kwam het partnergeweld voor?
o Wat was volgens jou de oorzaak van het partnergeweld?
 Speelde alcohol of drugs een rol bij het partnergeweld?
o Heb je ook partnergeweld gepleegd in andere relaties?
o Ben je vóór de BORG-training al eerder met politie of justitie in aanraking
geweest vanwege partnergeweld?
 Ben je voor een ander delict dan partnergeweld eerder met politie of justitie in
aanraking geweest?
o Zo ja, hoe vaak is dat ongeveer gebeurd?
 Tot slot een vraag over je jeugd: Heb je als kind weleens te maken gehad met
huiselijk geweld?
o Zo ja, kan je vertellen wat er gebeurde?
4 Algemene ervaringen met de BORG-training
Ik zou je nu graag wat vragen stellen over de BORG-training.
 Wanneer heb je aan de BORG-training deelgenomen?
 Heb je de groepstraining gevolgd of heb je de training individueel gevolgd?

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 119



Heb je de training voltooid of ben je eerder gestopt?
o Indien voltooid: Heb je ooit overwogen te stoppen met de training? Waarom
wel/niet?
o Indien eerder gestopt: Waarom ben je gestopt? Hoe had dat voorkomen
kunnen worden?

Nu wil ik wat vragen stellen over hoe je de BORG-training in het algemeen hebt
ervaren.
 Hoe keek je vooraf tegen de training aan? (Motivatie?)
 Hoe heb je de training ervaren?
 Sloot de training aan op wat jij ervan verwacht had? (Impliciet ook: welke
verwachtingen waren er)
 Sloot de training aan op wat jij nodig had? (Impliciet ook: welke behoeftes
waren er)
 Wat heb je geleerd van de training?
Trainer
 Hoe was je relatie met de trainer? (Kon je alles delen/bespreken? Hoe belangrijk
was deze relatie?)
Individuele gesprekken
 Hoe vond je de individuele gesprekken? Wie waren daarbij aanwezig
(trainer/toezicht/partner?)
Partner (indien er een partner was t.t.v. de deelname aan de BORG-training):
 Hoe is jouw partner betrokken bij de BORG-training? (bij de individuele
gesprekken en/of anders?)
 Hoe vond je dat? Hoe heeft het invloed gehad op je relatie? Waar merk je dat
aan?
 Is je partner volgens jou voldoende betrokken bij de BORG-training?
Groepsbijeenkomsten (indien de training in groepsverband is gevolgd):
 Hoe was het om de training met andere plegers van partnergeweld te volgen?
(Prettig/veilig/leerzaam?)
5 Ervaringen met oefeningen en programmadoelen van BORG-training
De BORG-training bestaat uit verschillende oefeningen en onderdelen, zoals het
ruziescenario, de time-out procedure, het herkennen van risicosignalen voor geweld
en ontspanningsoefeningen. Ik zou graag meer willen weten over wat je van de
verschillende oefeningen vond en wat je mogelijk geleerd hebt.
Oefeningen
 Welke oefeningen of onderdelen van de training hebben jou het meest
geholpen? Waarom?
 Waren er oefeningen of onderdelen van de training die jij niet zo nuttig vond?
Welke en waarom?
Programmadoel: Inzicht in eigen aandeel in relatiedynamiek
 Ben je door de training op een andere manier naar jouw relatie met je (ex-)
partne t gelukt?
 Weet je door de training beter waardoor het geweld tussen jou en je partner is
ontstaan?
o Zo ja, welk inzichten heb je gekregen? Zo nee, waarom is dat volgens jou
niet gelukt?

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 120



Weet je door de training beter wat jouw rol en jouw aandeel was bij het
partnergeweld?
o Zo ja, welk inzichten heb je gekregen? Zo nee, waarom is dat volgens jou
niet gelukt?
Programmadoel: Herkennen van risicosignalen voor agressief gedrag
 Heb je geleerd om risicosignalen bij jezelf te herkennen?
o Zo ja, kan je dat toelichten? Zo nee, waarom is dat volgens jou niet gelukt?
Programmadoel: Toepassen van vaardigheden om te voorkomen dat conflicten
escaleren
 Kan je je na de training wat beter verplaatsen en inleven in je partner?
o Zo ja, kan je dat toelichten? Zo nee, waarom is dat volgens jou niet gelukt?
 Heb je vaardigheden geleerd om een ruzie niet uit de hand te laten lopen en
partnergeweld te voorkomen?
o Zo ja, welke vaardigheden zijn dat? Zo nee, waarom is dat volgens jou niet
gelukt?
 Hebben de oefeningen ervoor gezorgd dat je meer zelfbeheersing hebt?
o Zo ja, kan je dat toelichten? Zo nee, waarom is dat volgens jou niet gelukt?
Overall
 Over het geheel genomen, welk cijfer zou je de BORG-training geven?
 Is er iets wat je zou veranderen aan de training om deze te verbeteren?
6 Situatie na BORG-training (+-10 min.)
Ik zou tot slot ook graag wat meer willen weten over de periode nadat je BORGtraining hebt gevolgd. Dus hoe het je is vergaan na die tijd.
 Heb je na afloop van de BORG-training een relatie gehad?
o Zo ja (en had voor BORG-training ook een relatie), is dit nog dezelfde
partner?
o Zo ja, heb je nu nog steeds een relatie?
 Pas je bepaalde oefeningen of vaardigheden van de BORG-training nog toe?
o Zo ja, welke?
 Is er na de BORG-training nog een keer sprake geweest van partnergeweld?
o Zo nee, wat is er veranderd dat je niet meer in zo’n situatie komt?
o Zo ja, hoe vaak is dit nog voorgekomen?
o Zo ja, wat gebeurde er? (is de ernst van het geweld wel afgenomen?)
o Zo ja, heb je een idee waardoor dat komt?
 Ben je na de BORG-training nog met politie of justitie in aanraking geweest?
o Zo ja, was dit voor partnergeweld of voor iets anders?
 Hoe kijk je nu terug op de BORG-training?
o Indien partner, in hoeverre vind je dat je bent veranderd en dat je relatie is
veranderd?
o Indien geen partner, in hoeverre vind je dat je bent veranderd en dat de
manier waarop je in een relatie staat is veranderd?
o Heb je het gevoel dat er dingen blijvend zijn veranderd?
 Zo ja, welke dingen? Kan je een voorbeeld geven?
 Hoe zou je leven eruit hebben gezien als je de BORG-training niet had gevolgd?
7 Ruimte voor eigen inbreng en afsluiting
We zijn bijna aan het einde gekomen van het interview. Zijn er dingen die ik nog
niet heb gevraagd over de BORG-training, maar die je wel graag wilt vertellen?

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 121

Bijlage 4 Matchingsmethoden
Er bestaan diverse matchingsmethoden, zoals Propensity Score Matching (PSM),
Coarsened Exact Matching (CEM) en Mahalanobis Distance Matching (MDM) (Iacus,
King & Porro, 2011; Mahalanobis, 1936; Rosenbaum & Rubin, 1983; 1985; Rubin,
1980). Elke methode heeft voor- en nadelen (e.g. Jann, 2017a; King & Nielsen, 2019;
Ripollone et al., 2018; 2019) en welke methode het beste is hangt af van de data
(zoals de omvang van de groepen, de initiële balans tussen de groepen en het aantal
matchingskenmerken). Eén van de nadelen van PSM is dat daders met vergelijkbare
propensity scores van elkaar kunnen verschillen op de individuele matchingskenmerken. Zo kan bijvoorbeeld een man van 50 jaar veroordeeld voor bedreiging
gekoppeld worden aan een vrouw van 20 jaar veroordeeld voor zware mishandeling.
PSM gaat uit van gemiddelden op groepsniveau: op groepsniveau zouden de
onderzoeks- en controlegroep op de matchingskenmerken in balans moeten zijn.
Bijvoorbeeld de verhouding man/vrouw in de onderzoeksgroep dient na PSM
vergelijkbaar te zijn met de verhouding man/vrouw in de controlegroep. Bij andere
matchingsmethoden, zoals CEM en MDM, komen koppels beter overeen op de
individuele matchingskenmerken, maar deze methoden vielen in het huidige onderzoek
om andere redenen af. CEM, waarbij daders exact worden gematcht op bepaalde
categorieën zoals man, first-offender en leeftijdsrange 18-25 jaar, leidde tot te weinig
matches en een selectieve gematchte onderzoeksgroep. Dit is onwenselijk, omdat dan
geen conclusie getrokken kan worden over de effectiviteit van de BORG-training, maar
enkel over de effectiviteit van de BORG-training bij een selectieve groep deelnemers.
Ander matchingsmethoden, zoals MDM en een combinatie van CEM en PSM (via
package KMATCH in Stata; Jann, 2017b) vielen af, omdat ze geen optie bleken te
hebben om rekening te houden met de - in de huidige data veelvoorkomende - ties.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 122

Bijlage 5 Penalized regressie
In dit onderzoek zijn relatief veel variabelen beschikbaar, terwijl de onderzoeksgroep
betrekkelijk klein is. Daardoor ontstaat het gevaar dat het model te complex wordt en
als het ware wordt overfit. In dat geval is de geschatte invloed van de achtergrondkenmerken op recidive niet meer betrouwbaar. Het is daarom van belang om het
aantal variabelen in een multipele regressieanalyse niet te groot te maken. Met behulp
van een penalized survival regressiemodel kan wordt gekeken welke set van
variabelen de uitkomst het beste voorspellen. Meer specifiek is gebruikt gemaakt van
de zogenoemde L1-penalty, λ1, ook wel least absolute shrinkage and selection
operator (LASSO; Tibshirani, 1996) genoemd. Normaal gesproken worden in een
regressiemodel de optimale coëfficiënten gevonden door de minus log-(partial)likelihood te minimaliseren naar deze coëfficiënten. Bij de LASSO, wordt aan minus
log-(partial)-likelihood tevens de som van de absolute waarden van de coëfficiënten
maal een penalty toegevoegd. Door de toegevoegde laatste term maakt het model
impliciet een afweging tussen het vergroten van de invloed van een variabele
waardoor de likelihood toeneemt en een penalty op de grootte van de coëfficiënt van
dezelfde variabele waardoor de likelihood afneemt. De coëfficiënten van variabelen die
niet genoeg bijdragen aan de voorspelling van de uitkomst, krimpen tot ze gelijk zijn
aan nul. Hoe hoger de penalty die wordt toegepast, hoe strenger de procedure en hoe
minder variabelen uiteindelijk in het model worden opgenomen. De optimale waarde
van de penalty wordt middels kruisvalidatie achterhaald, waarbij de cross-validated
likelihood als criterium voor modelselectie wordt gebruikt (Verweij & Van Houwelingen,
1994). Een voordeel van deze methode (bijvoorbeeld ten opzichte van een stepwise
regressiemodel) is dat de selectie van de variabelen niet vereist dat er meerdere
modellen worden gefit; in een penalized regressie-model vindt de selectie van
variabelen plaats tijdens het fitten van het model. Nadat met behulp van kruisvalidatie bepaald is hoe groot de penaltyparameter moet zijn, wordt deze penalty op
alle variabelen in het model toegepast. Er hoeft dus niet per individuele variabele een
discretionaire beslissing te worden gemaakt of deze wel of niet in het model moet
worden opgenomen (Witten & Tibshirani, 2010). Bovendien heeft de procedure geen
last van numerieke problemen door multicollineariteit. Hierdoor is het mogelijk om
alle achtergrondkenmerken en interactie-effecten tegelijkertijd in de procedure mee
te nemen. De variabelen waarvan de coëfficiënten in de procedure niet naar nul
‘gekrompen’ zijn, zullen worden meegenomen in de uiteindelijke multipele regressieanalyse. Hun effect zal opnieuw geschat worden omdat de penalty ervoor zorgt dat
ook de coëfficiënten die niet tot nul worden gekrompen, gebiast worden richting nul
(ten behoeve van een verbeterde voorspelling). Aangezien we een zuivere schatting
willen van het effect van de interventie en achtergrondkenmerken, moet deze zonder
penalty geschat worden. De LASSO-analyse is uitgevoerd in R 3.5.2
(R Core Team, 2018) met behulp van het package ‘penalized’ (Goeman, 2010).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 123

Het Wetenschappelijk Onderzoeken Documentatiecentrum (WODC)
is het kennisinstituut voor het
ministerie van Justitie en Veiligheid.
Het WODC doet zelf onafhankelijk
wetenschappelijk onderzoek of laat
dit doen door erkende instituten en
universiteiten, ter ondersteuning
van beleid en uitvoering.

Meer informatie:

www.wodc.nl

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-9 | 124