Nederlandse
Vereniging voor
Rechtspraak

De Minister van Justitie en Veiligheid
Prof. mr. F.BJ. Grapperhaus
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Datum
5 oktober 2019

Uw kenmerk

Contactpersoon

Onderwerp
Consultatie innovatiewet strafvordering

Geachte heer Grapperhaus,
De WeCo van de NVvR heeft met belangstelling kennisgenomen van het wetsontwerp
Innovatie Strafvordering. U treft hierbij onze opmerkingen aan, waarbij wij de volgorde van
het wetsontwerp volgen. Zoals eerder naar voren is gebracht, wil de WeCo daarnaast
nogmaals aanbieden intensiever betrokken te worden de nadere vormgeving van de
wetsontwerpen Herziening Strafvordering en/of de Innovatiewet.
Inleiding
De Innovatiewet strafvordering bestaat uit een zestal deelonderwerpen, die worden
opgenomen in titel X, “Innovatie van verschillende onderwerpen”. Het betreft de volgende
deelonderwerpen:
a. prejudiciële procedure in strafzaken bij de Hoge Raad;
b. vastlegging en kennisneming van digitale gegevens na inbeslagneming;
C. opnamen van beeld, geluid en beeld en geluid als zelfstandig bewijsmiddel;

d. uitbreiding bevoegdheden van de hulpofficier van justitie ten aanzien van een aantal
bijzondere opsporingsbevoegdheden;
e. gevolgen van een geslaagde herstelbemiddeling in de rechterlijke uitspraak en
f.

de afzonderlijke behandeling van de vordering van de benadeelde partij.

New Babylon • Anna van Buerenplein 40, 2595 DA Den Haag • Postbus 30315, 2500 GH Den Haag
Telefoon: +31 88 361 1300 • info@nvvr.org • www.nvvr.org

a.

Prejudiciële procedure in strafzaken bij de Hoge Raad (art. 553a - 553c Sv.)

Algemeen
De keuze voor de invoering van de mogelijkheid om prejudiciële vragen te kunnen stellen
aan de Hoge Raad (HR) is, zo volgt uit het ontwerp, geen punt van discussie (meer). Deze
keuze wordt op zich, met enige aarzeling, onderschreven door de WeCo.
De rechtspraktijk en -ontwikkeling tot nu toe leert dat meer complexe rechtsvragen en
interpretatiekwesties pas gaandeweg en dus na (enig) verloop van tijd voor de rechtspraktijk
hun volle betekenis krijgen. In strafzaken, al dan niet in reactie op (een) eerder gedane
uitspraak/uitspraken, kunnen verschillende verwachte en onverwachte aspecten en gevolgen
van wetgeving en van maatschappelijke en technische ontwikkelingen aan het licht komen.
Als gevolg daarvan vragen bepaalde begrippen soms om een nadere uitleg en invulling. Dit is
in de ogen van de WeCo een normaal aspect van rechtsontwikkeling, dat ook na invoering
van de prejudiciële procedure van belang zal blijven en slechts ten dele kan worden opgelost
via de nieuwe procedure. In zoverre verwacht de WeCo dat de nu in te voeren procedure
de eigen rechtsvormende taak van de “lagere”' rechter, die door de (reguliere) rechtspraak
van de HR een plaats krijgt binnen de strafrechtstoepassing, niet in de weg zal staan. De
WeCo verwacht dat de HR dit aspect zal betrekken bij het antwoord op de vraag of de
gestelde vraag zich (al) leent voor beantwoording binnen deze procedure.
Enigszins in het verlengde van dit punt wil de WeCo in algemene zin opnieuw wijzen op het
grote belang van een duidelijke en uitgebreide toelichting bij elk wetsontwerp. In de
toelichting en latere stukken moet nadrukkelijk worden ingegaan op de in de diverse
adviezen naar voren gebrachte te verwachten problemen en onduidelijkheden die
samenhangen met bepaalde onderdelen van het wetsontwerp. Zorgvuldige wetgeving zal er,
kortom, toe leiden dat de rechter minder vaak de noodzaak voelt om een prejudiciële vraag
te stellen.
Artikelsgewijs
De artikelen 553a tot en met 553c geven een duidelijke procedure die beoogt zoveel
mogelijk aan te sluiten bij de al bestaande, soortgelijke, procedures voor het civiele recht en
het bestuursrecht.
Artikel 553a geeft een logische procedure. De rechter (veelal de meervoudige kamer, MK)
bepaalt of een prejudiciële vraag wordt gesteld en bepaalt eveneens hoe die vraag exact
luidt. De betrokken procespartijen^ kunnen zich uitlaten over de concepttekst van de te
stellen vraag of vragen. In die zin lijkt de nu voorgestelde procedure sterk op de in de
praktijk gegroeide procedure die (doorgaans) wordt gevolgd bij het stellen van prejudiciële
vragen aan het Hof van Justitie in Luxemburg.
Dit brengt de WeCo echter meteen tot de eerste vraagpunten.
Een verdachte hoeft geen raadsman te hebben, maar voor een serieuze inbreng binnen deze
procedure lijkt deze vorm van juridische bijstand een voorwaarde. Is nagedacht over de
(mogelijk verplicht te stellen) ambtshalve toevoeging van een raadsman, zeker op het oment
^ Bedoeld wordt het onderscheid tussen de (leden van de) HR enerzijds en de rechters en raadsheren die werkzaam zijn bij
rechtbanken en hoven anderzijds.
^ Hieronder schaart het ontwerp zowel de officier van justitie als de verdediging en, in voorkomend geval en gelet op de
aard van de vraag, mogelijk ook (de advocaat van de) benadeelde partij. Zie hierna.

dat de rechter of de officier van justitie het initiatief neemt tot het stellen van een
prejudiciële vraag? Als het onderwerp van de vraag raakt aan de positie/belangen van de
benadeelde partij, dan behoort ook de (advocaat van de) benadeelde partij zeker in de
gelegenheid te worden gesteld zich uit te laten. Ook hier bestaat - zowel bij de benadeelde
partij als bij de rechter - al gauw de behoefte aan (verplichte?) bijstand door een advocaat.
Maar wat is de rol van de benadeelde partij voor andere vragen? De
spreekgerechtigde/benadeelde partij mag zich immers ook later bij de behandeling van de
strafzaak op grond van artikel 51 e Sv. uitlaten over andere aspecten van de strafzaak. Het
lijkt dan logisch dat de benadeelde partij meer mogelijkheden behoort te hebben dan de
toelichting op p. 25 (2® alinea van onder) suggereert. De WeCo verzoekt de ministers dit
punt aan te vullen, of minstens in de memorie van toelichting nader te verduidelijken
waarom de geschetste aspecten niet behoren te leiden tot een heroverweging.
Artikel 553a lid 3 vermeldt duidelijk aan welke vereisten de beslissing de prejudiciële vraag
moet voldoen.
Artikel 553b (wettekst p. 2, mvt p. 27-28) regelt de procedure nadat de prejudiciële vraag
ter kennis is gebracht van de HR. Op welke wijze dit moet gebeuren, volgt niet uit de
toelichting. Gelet op de invoeringsdatum, die niet in een al te verre toekomst ligt, is het
wellicht nodig te bezien of de HR tegen die tijd volledig digitale dossiers kan verwerken.
Art. 553b lid I geeft de HR de bevoegdheid, nadat de Procureur-Generaal (PG) is gehoord,
af te zien van beantwoording van de gestelde vraag. De PG neemt blijkbaar op dit eerste
moment nog geen conclusie; dat gebeurt kennelijk pas nadat de officier van justitie of de
advocaat-generaal en de raadsman en/of advocaat binnen een nader bij reglement door de
HR te bepalen termijn in de gelegenheid zijn gesteld opmerkingen te maken. Dat is, zo
begrijpt de WeCo, dus naast (en nadat) er al eerder, voorafgaand aan de exacte formulering
van de prejudiciële vraag door de rechter, deze partijen al in de gelegenheid zijn gesteld hun
opmerkingen te maken. Nadat deze gelegenheid is geboden, neemt de PG zijn conclusie. Alle
genoemde procespartijen, maar niet de rechter die de vragen heeft gesteld, mogen naar
aanleiding van de conclusie van de PG hun (nadere) opmerkingen kenbaar maken aan de HR.
Art. 553b lid 4 regelt dat de griffier bij de HR zorg draagt voor de informatievoorziening
naar de betrokken procespartijen.
De beslissing tot het stellen van de prejudiciële vraag zou, gelet op inhoud en strekking van
art. 553a lid 3, alle van belang zijnde informatie voor het (kunnen) beantwoorden van de
gestelde vraag moeten bevatten. Artikel 553b lid 5 geeft echter aan dat de HR bepaalt op
welke termijn “de processtukken” en de eerder bedoelde opmerkingen aan de HR worden
verstrekt.
Art. 553c bepaalt hoe de HR tot zijn beslissing komt. Ook na het doorlopen van de
procedure van art. 553b kan de HR afzien van het beantwoorden van de gestelde vraag,
indien de HR tot het oordeel komt dat:
a. de vraag zich niet leent voor beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing, of
b. de vraag van onvoldoende gewicht is om beantwoording te rechtvaardigen.
De wet geeft aan dat de HR kan volstaan met het geven van een van deze oordelen.
De HR blijft bevoegd de vraag te beantwoorden, ook al is het antwoord op de vraag niet
meer nodig voor de beslissing in de strafzaak die heeft geleid tot de prejudiciële vraag. Dat is
het geval als de HR de beantwoording van de vraag, al dan niet in door de HR geamendeerde
vorm, relevant acht voor de rechtsvorming op het door de HR te bespreken onderwerp.
De griffier van de HR stelt de rechter die de vraag heeft gesteld en de procespartijen in
kennis van de beslissing van de HR, inclusief de conclusie van de PG en “de opmerkingen”

die in het kader van deze procedure zijn gemaakt. De WeCo gaat ervan uit dat het hierbij
gaat over de opmerkingen die zijn gemaakt in het kader van art. 553b leden 2 en 3. De
rechter die de prejudiciële vraag heeft gesteld kent deze stukken immers nog niet. Kunnen
de ministers bevestigen dat deze visie juist is?
Art. 553c bepaalt dat de rechter “de procespartijen” in de gelegenheid stelt zich in de
strafzaak uit te laten over de uitspraak van de HR in de prejudiciële procedure. De wet geeft
aan dat de rechter beslist met inachtneming van de uitspraak van de HR, “tenzij het
antwoord niet meer nodig is om te beslissen”.
Verdere opmerkingen
De mvt geeft op p. 23 aan dat een prejudiciële vraag (in beginsel) binnen zes maanden wordt
beantwoord. Een dergelijke termijn lijkt nodig en zorgt voor een niet te groot oponthoud in
de procedure. Meestal zal het antwoord op een prejudiciële vraag een deelaspect van de
betreffende strafzaak raken, zodat voor het overige het voorbereidend onderzoek verder
gewoon doorgang kan vinden. Wie in de procedure nog niet is voorzien van een advocaat of
raadsman zal er ten behoeve van de prejudiciële procedure een willen^ inschakelen. Ook dat
gaat tijd kosten. Verder zal deze advocaat een redelijke termijn vragen om zich in te lezen in
de zaak in relatie tot de prejudiciële vraag, voordat hij of zij in staat is opmerkingen te
maken.
De toelichting geeft verder aan dat de HR kan bepalen dat ook andere stukken, zoals het
proces-verbaal'' op verzoek aan de HR moeten worden toegezonden. Maar uit de wet en
toelichting leidt de WeCo af dat de beslissing tot het stellen van de prejudiciële vraag tevens
de relevante feiten en omstandigheden zal moeten bevatten die (redelijkerwijs) nodig zullen
zijn om de HR in staat te stellen de prejudiciële vraag goed te kunnen beoordelen. Art. 553a
geeft aan dat ook een enkelvoudige kamer een prejudiciële vraag kan stellen. Er wordt niet
met zo veel woorden gesproken over het stellen van vragen door de raadkamer of de
rechter-commissaris. Het laat zich echter goed voorstellen dat nieuwe of aangepaste
bijzondere opsporingsbevoegdheden en/of andere wezenlijke aanpassingen in het wetboek
aanleiding zullen geven tot het stellen van een prejudiciële vraag. Belangrijk is, zo blijkt uit
wet en toelichting, dat het antwoord op de prejudiciële vraag van “bijzonder gewicht moet
zijn, gelet op het met de vraag gemoeide zaaksoverschrijdend belang”. De toelichting^ geeft
daartoe een nadere omschrijving en verduidelijking.
De HR mag, zo blijkt uit de toelichting, desgewenst de vraag van de feitenrechter
herformuleren. De WeCo leest deze bevoegdheid niet in de wetstekst, en stelt daarom een
aanpassing/aanvulling van de wetstekst voor op dit punt. Het is uiteraard, gelet op de
bedoeling van de nieuwe procedure, redelijk dat de HR desgewenst naast het strikt
beantwoorden van de vraag (ook) andere aspecten kan betrekken bij de beantwoording. Dit
met als doel om te komen tot een vollediger en passender nadere uitleg van de
strafvorderlijke context van (het onderwerp van) de vraag.
Het is de WeCo niet duidelijk wie in het wetsontwerp worden gezien als “de derde” aan
wie de Hoge Raad (ook) vragen kan stellen. Uit de mvt lijkt bovendien te volgen dat ook die
derde vertegenwoordigd moet worden door een advocaat. De WeCo verzoekt de ministers
beide punten te verduidelijken. Als die derde een van de procespartijen is, lijkt het logisch
dat daarvoor een aanspreekpunt wordt gezocht, dus een advocaat. Maar als de derde
3 (of moet, zie boven)
* Onduidelijk is of hier het proces-verbaal van de zitting wordt bedoeld, of (delen van) het procesdossier dat is
samengesteld gedurende het vooronderzoek. Ook op dit punt verzoekt de WeCo de ministers om een passende
verduidelijking in de mvt.
5 Pagina 24 onderaan en p. 25.

(bijvoorbeeld) een deskundige is die gedrags- of natuurwetenschappelijk technisch adviseert,
is het de WeCo niet duidelijk waarom die derde dan vertegenwoordigd zou worden door
een advocaat. En als daar al een reden voor is, dat en waarom die derde dan kosten zou
maken die samenhangen met het inhuren van een advocaat, terwijl hij/zij optreedt op
verzoek van de HR. Ook hier is verduidelijking gewenst.
Het lijkt er verder op dat in art. 553c lid 4 wordt verwezen naar een wetsartikel dat, na
blijkbaar te zijn hernummerd, in het wetsontwerp als art. 553b Sv. terecht is gekomen.
Eenzelfde onnauwkeurigheid signaleert de WeCo op de pp. 23^ en 24^ De WeCo verzoekt
de ministers deze omissie/vergissing te herstellen.
b. Vastlegging en kennisneming van digitale gegevens na inbeslagneming (artt. 554 - 556
Sv.)®
Art. 555 geeft aan dat de officier van justitie binnen één maand na de inbeslagneming een
bevel geven tot onderzoek in een zich elders bevindend geautomatiseerd werk, voor zover
de gebruiker van het betreffende geautomatiseerd werk daartoe toegang heeft. Deze termijn
waarbinnen het bevel kan worden gegeven, kan door de officier van justitie een onbeperkt
aantal keer met een maand worden verlengd. Het bevel zelf kent echter een looptijd van
drie dagen en die periode mag eenmaal met drie dagen verlengd.
De WeCo vraagt zich af waarom de officier van justitie de termijn waarbinnen hij dit bevel
mag geven niet voor drie maanden (of nog langer) kan geven of verlengen, als op voorhand al
waarschijnlijk is dat de voorbereidende werkzaamheden langer zullen duren dan een maand.
Dit zal bijvoorbeeld het geval zal bij de decryptie van een PGP-telefoon of een ander (zeer)
goed beveiligd geautomatiseerd werk.
Een tweede punt is, of er - al dan niet met machtiging van de rechter-commissaris - een
reparatiebevoegdheid opgenomen behoort te worden in de wet, in gevallen waarin de
officier van justitie de termijn laat verstrijken en dus niet tijdig een bevel tot verlenging heeft
gegeven.
Een derde, en voor de praktijk vermoedelijk wezenlijker punt, is het volgende. De nu
voorgestelde bepaling lijkt geen (of tenminste: onvoldoende) rekening te houden met de (nu
al) bestaande mogelijkheid van een nadere beveiliging binnen een beveiligd geautomatiseerd
werk elders. Kan de officier van justitie in een dergelijk geval naar de mening van de
ministers dan, bij het breken (of langs andere weg bekend worden) van die nadere code of
versleuteling, een nieuw bevel geven voor de alsdan pas toegankelijk geworden gegevens? Of
blijft die extra beveiligde - en daarom mogelijk belangrijke - informatie buiten bereik van de
opsporing? In het verlengde vraagt de WeCo, deels om dezelfde reden, voor een
mogelijkheid om te kunnen komen tot een langere termijn dan de termijn van maximaal zes
dagen. Bij grote en/of complexe(re) geautomatiseerde omgevingen zal de nu geformuleerde
bevoegdheid geregeld in ernstige mate gaan knellen. De WeCo stelt daarom de ministers
voor de nu voorgestelde bevoegdheid uit te breiden. Overwogen zou daarbij kunnen
worden dat de officier van justitie, met machtiging van de rechter-commissaris, deze
wettelijke (onderzoeks)periode (telkens) met een door de rechter-commissaris aan te geven
termijn kan verlengen. Dat zou (wets)technisch mogelijk kunnen worden gemaakt door aan
art. 555 een vijfde lid toe te voegen met die strekking.
*11' regel van onder.
^ 3' regel van boven.
® Wettekst p. 3, mvt pp. 16,17,19, 29-34,

Gp

Art. 555 lid 2 verdient eveneens een korte nadere beschouwing. De WeCo hecht eraan dat
uit de wet, of (tenminste) de toelichting, volstrekt duidelijk moet volgen dat het hier gaat om
de feitelijke en juridische toestand (onmiddellijk) voorafgaand aan de inbeslagneming, en niet
die ten tijde van het latere onderzoek. Tegenwoordig zijn er (professionele) aanbieders van
gegevensopslag die hun gebruikers tijdens het gebruik van die opslagfaciliteit een zo optimaal
mogelijke afscherming van de aldus opgeslagen data garanderen, ook (of juist) ten opzichte
van de overheid, en dan vooral de opsporingsinstanties. In de huidige formulering van deze
bepaling zou voorafgaand aan de beslaglegging contractueel of anderszins kunnen zijn
vastgelegd dat de rechthebbende van het elders aanwezige geautomatiseerde werk de
gebruiker, al dan niet geclausuleerd, geen toegang meer verleent na de inbeslagneming van
het geautomatiseerd werk bij of van verdachte, waarmee verbinding bestond met dat elders
aanwezige geautomatiseerde werk. De WeCo stelt in dit verband voor het woord “heeft”
aan het eind van lid 2 te vervangen door de woorden “heeft ten tijde van de
inbeslagneming”. De grens van de bevoegdheid ligt daarmee vast op de situatie onmiddellijk
voorafgaand aan de inbeslagneming en kan (dus) niet meer worden beïnvloed door de
gebruiker van het inbeslaggenomen geautomatiseerd werk en/of de rechthebbende op het
elders aanwezige geautomatiseerd werk.
Voor het uitoefenen van de bevoegdheid van art. 555 heeft de wetgever gekozen voor de
officier van justitie. Die keuze verdient in de visie van de WeCo echter een nadere afweging.
De WeCo stelt voor de toepassing van deze bevoegdheid te laten machtigen door de
rechter-commissaris. Zoeken in elders vastgelegde gegevens leidt al heel snel tot de situatie
dat er een min of meer compleet beeld ontstaat van (een wezenlijk gedeelte van) het
privéleven van een verdachte en van derden. De WeCo verwijst u daarbij kortheidshalve
naar de nadere uitleg die de HR heeft gegeven bij de bevoegdheid tot het uitlezen van in
beslag genomen iPhones en andere moderne(re) communicatiemiddelen. De WeCo ziet niet
in waarom de hier omschreven criteria niet onverkort gelden voor elders opgeslagen data.
De ministers wordt verzocht tot aanpassing over te gaan, of tenminste aan te geven dat en
waarom de door de WeCo geschetste problematiek zich niet zal voordoen bij onverkorte
handhaving van de bestaande ontwerptekst.
De mvt merkt op p. 32 op dat na teruggave van het inbeslaggenomen geautomatiseerd werk
geen netwerkonderzoek meer kan worden gedaan op grond van deze bepaling. Dat acht de
WeCo een juiste conclusie.
In art. 556 lid 2 dient een nadere en meer open mogelijkheid tot (verdere) verlenging te
worden opgenomen, dus na het verstrijken van de termijn van (ten hoogste) een maand. De
reden daarvoor is in essentie dezelfde als hiervoor genoemd bij artikel 554 lid 2 Sv.
c.

Opnamen van geluid, beeld of beeld en geluid worden erkend als zelfstandig
bewijsmiddel (art. 557 Sv)

Over deze voorgenomen wetswijziging heeft de WeCo zich al eerder uitgelaten in de
adviezen over herziening Sv. De nu voorgestelde uitwerking brengt de WeCo in beginsel
niet tot aanvullende opmerkingen.
Als de politie in het kader van het opsporingsonderzoek echter zou gaan volstaan met het
vormen van een dossier dat geheel of grotendeels bestaat uit geluids- en beeldbestanden, zal
dit een grote invloed hebben op de voorbereidingstijd van strafzaken door rechtspraak.
Openbaar Ministerie en advocatuur. Ook de behandeltijd ter zitting zal in dat geval sterk
toenemen. Geluidsbestanden kunnen immers alleen real-time worden beluisterd. Een goede

en begrijpelijke schriftelijke vastlegging van het vooronderzoek blijft essentieel, waarbij
geluids- en/of beeldfragmenten voornamelijk zullen kunnen dienen ter verduidelijking en waar nodig - nuancering. Tegelijkertijd kan het selectief opnemen van geluidsfragmenten en
beeldmateriaal bepaalde aspecten van een strafzaak meer inzichtelijk maken en daarmee de
kwaliteit van het voorbereidend onderzoek verhogen. In dat geval is de voorgestelde
wetswijziging een positieve ontwikkeling die ook als zodanig kan doorwerken in het
onderzoek ter zitting.
d. Uitbreiding van de bevoegdheden van de hulpofficier van justitie ten aanzien van
een aantal wetsbepalingen, waaronder die voor het toepassen van een aantal
bijzondere opsporingsbevoegdheden (art. 558 Sv.)
Het wetsontwerp somt in deze artikelen een aantal taken en bevoegdheden op waarvan
wordt gesteld dat deze zich lenen voor zelfstandige uitoefening door de hulpofficier van
justitie naast de officier van justitie. De WeCo ziet tot op onderdelen wezenlijk anders, en
zal hierna aangeven op grond waarvan zij tot dit standpunt komt.
Algemeen
De WeCo is het eens met de stelling dat de hulpofficier van justitie zijn taak optimaal moet
kunnen uitoefenen.
Als eerste past een algemene opmerking over het voorgestelde art. 558 lid 2. Dit artikellid
beschouwt de WeCo als een open deur, juist omdat het tegelijkertijd een van de meest
fundamentele uitgangspunten vormt bij elke toepassing van onderzoeksbevoegdheden en
dwangmiddelen. De toelichting (p. 37) bevestigt dit in feite ook. De WeCo vraagt zich af
waarom een dergelijke wetsbepaling buiten boek I op deze plaats in de wet wordt
opgenomen. Een hulpofficier van justitie die dit (grond)beginsel niet op een acceptabele wijze
kan toepassen, acht de WeCo ook nu al ongeschikt voor de uitvoering van deze belangrijke
functie binnen het opsporingsonderzoek. De WeCo verzoekt op grond van het
bovenstaande dit artikellid te schrappen.
Een wetsbepaling die, zo nodig, kaders geeft voor een mandateringsregeling kan leiden tot
een efficiënte afwikkeling van beslag waar dat redelijkerwijs kan, maar handhaaft de positie
van de officier van justitie daar waar dat passend en geboden is.
De (benoemde) aspecten efficiency en effectiviteit vragen bredere aandacht in de visie van de
WeCo. Op zichzelf leidt een zelfstandige uitoefening van bepaalde taken en/of bevoegdheden
door de hulpofficier van justitie ertoe dat er door de politie minder hoeft te worden
afgestemd met de officier van justitie. Maar een toets door de officier van justitie of de
secretaris zal van een zekere afstand worden genomen, en daarmee met meer evenwicht.
De hulpofficier van justitie heeft minder afstand tot de verzoekende politieambtenaren,
alleen al omdat hij niet zelden deel uitmaakt van (de leiding van) het betreffende
opsporingsteam.
Als de hulpofficier van justitie besluit tot toepassing van bepaalde bevoegdheden of tot
uitoefening van taken, moet de wijze waarop die is uitgeoefend en op grond waarvan daartoe
is besloten nog steeds op zodanige wijze te worden vastgelegd dat later in de procedure
getoetst kan worden of de inzet van bepaalde opsporingsbevoegdheden of een bepaalde
wijze van afwerking van het beslag op een juiste wijze is gebeurd. Juist omdat ook de officier
van justitie zou kunnen beslissen tot het niet toepassen van de bevoegdheden, is de kans
reëel dat de verdediging meer dan gemiddeld kritisch zal zijn, en dus meer zal focussen op
een zelfstandige inzet ervan door de hulpofficier van justitie. Dit alles leidt ertoe dat ook de
hulpofficier van justitie zijn ambtshandelingen toetsbaar en schriftelijk zal moeten (doen)
vastleggen.

Alles overziend wil de WeCo voorstellen terughoudend te zijn met de voorgestelde
uitbreiding. De WeCo verwacht meer van een soepele uitwerking waarbij de hulpofficier na
afstemming met (en goedkeuring van) de officier van justitie’ binnen de bepaalde kaders zijn
taken/bevoegdheden kan uitoefenen. Overzicht en verantwoordelijkheid blijven op die
manier bij degene die deze draagt: de (zaaks)officier van justitie. Meer in het bijzonder zal
een onevenwichtige versterking van de positie van de hulpofficier naar verwachting van de
WeCo eerder dan nu kunnen leiden tot de (ongewenste) situatie van twee kapiteins op een
schip. Alleen al om die reden is duidelijke afstemming blijvend van groot belang. Het beperkt
bovendien de kans dat meer strafzaken dan nu door de politie geheel zelfstandig en dus
zonder een vorm van afstemming met het openbaar ministerie worden uitgevoerd. Beide
aspecten verdienen nadere aandacht in de toelichting, gelet op het grote praktische belang in
de verhouding.
De taken/bevoegdheden omschreven in art. I 16 lid 3 en 4 Sv.'°
De nu voorgestelde wijziging biedt de mogelijkheid dat de hulpofficier van justitie twee
belangrijke beslissingen ten aanzien van het beslag zelfstandig kan nemen. Beslag ziet echter
op een veelheid aan situaties, en kan raken aan complexe feitelijke en juridische
omstandigheden. Ook kan het beslag gaan over voorwerpen met zeer grote waarde en/of
kan een onjuiste afwikkeling van het beslag onherstelbare en kostbare gevolgen hebben voor
beslagenen en derde-belanghebbenden, onder wie de in de art. I 16 lid 3 en lid 4 Sv.
bedoelde “vermoedelijk rechthebbende(n)”. Dit vraagt als het ware vanzelf om een nadere
invulling door het Openbaar Ministerie en afstemming met de politie over de wijze waarop
deze bevoegdheid door de hulpofficier kan worden uitgeoefend, en pleit dus tegen een
geheel zelfstandige uitoefening ervan door de hulpofficier van justitie.
Zelfstandig besluit tot inzet van bepaalde bijzondere opsporingsbevoegdheden
Art. I26nb Sv. regelt, kort gezegd, de inzet van de IMSI-catcher. Hierdoor worden
gedurende de inzet van deze bevoegdheid de (telefoon)nummers van alle telecommunicatie
op een bepaalde plaats in beeld gebracht, en doorgaans tracht op deze wijze de politie
het/de door een verdachte gebruikte telefoonnummer(s) te achterhalen. Dit is naar zijn aard
niet een lichte bevoegdheid, en bovendien zijn aan de inzet kosten en inzet van
opsporingscapaciteit verbonden. Die aspecten vragen, zo meent de WeCo, een duidelijk
vorm van afstemming met de officier van justitie als leider van het opsporingsonderzoek.
Art. 126nd betreft de vordering tot verstrekking van gegevens door het verschaffen van
toegang tot opgeslagen gegevens. Deze bevoegdheid kan alleen worden ingezet bij
verdenking van feiten waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan. Dit op zich is al een
aanwijzing dat de wetgever dit niet ziet als een lichte bijzondere opsporingsbevoegdheid.
Art. I26ne regelt de verstrekking van binnenkomende gegevens door een “professionele
verwerker” van gegevens, gedurende vier weken, met de mogelijkheid tot verlenging. Alleen
lid 3 van art. I26ne vraagt om een RC-machtiging, maar dan gaat het om “onmiddellijke” (of
snelle) verstrekking.
De in het wetsontwerp genoemde tegenhangers artt. 126ub, 126ud en 126ue zien op de
“crimineel verband”-onderzoeken, I26zj, I26zl en I26zmzien op onderzoek naar de
’ Of, uitgaande van een bepaalde mate van delegatie of mandatering, andere parketmedewerkers.
I 16 lid 3 Sv. regelt de gang van zaken wanneer de persoon onder wie beslag is gelegd geen afstand doet van zijn rechten
op het in beslag genomen. De beslagene wordt dan schriftelijk bericht over het voornemen tot afdoening van de in art. I 16
lid 2 sub a. en b. genoemde afdoeningswijzen. Dient de beslagene niet binnen 14 dagen beklag in op grond van, kort gezegd,
art. 552 a Sv. en verder, dan kan het beslag toch dienovereenkomstig worden afgewikkeld. I 16 lid 4 regelt dat een in beslag
genomen voorwerp in bewaring kan worden gegeven aan degene die redelijkerwijs als rechthebbende kan worden
aangemerkt, als de beslagene het betreffende voorwerp kennelijk door middel van een strafbaar feit aan die rechthebbende
heeft onttrokken of onttrokken hield.

verdenking van een terroristisch misdrijf. Naar het oordeel van de WeCo betreffen beide
typen van onderzoek strafrechtelijke onderzoeken waarbinnen de officier van justitie
duidelijk zijn rol als leider van het opsporingsonderzoek ten volle moet kunnen waarmaken.
Daarin past slecht een (geheel) zelfstandig uitoefenen van welke bevoegdheid door een
hulpofficier van justitie. Ook hier verdient het aanbeveling een andere vorm van delegatie of
mandatering door de officier van justitie wettelijk mogelijk te maken. De nu in het
wetsontwerp opgenomen bevoegdheden zijn naar hun aard niet gering of klein te noemen;
niet voor niets heeft de wetgever de beslissing tot toepassing van deze bevoegdheden eerder
belegd bij de officier van justitie. Een (af)gewogen oordeel voorafgaand aan de inzet en
toezicht op de uitvoering, al dan niet door eventuele begrenzing vooraf en tijdens het
onderzoek aan de resultaten van die inzet, is iets dat (veel) beter past bij de officier van
justitie dan bij de hulpofficier.
e.

rechterlijke uitspraak na geslaagde herstelbemiddeling (artt. 559 en 560)

Art. 559 geeft aan dat (en hoe) het verloop op de zitting door een geslaagde
herstelbemiddeling op wezenlijke wijze kan worden beïnvloed. De basisgedachte - dat een
geslaagde herstelbemiddeling (sterk) in het voordeel van de verdachte meeweegt onderschrijft de WeCo volledig. De WeCo onderschrijft bovendien het belang van een
“flexibel regime” voor de rechter bij het bepalen welke concrete gevolgen binnen de
strafzaak verbonden moeten worden aan (de resultaten van) de geslaagde
herstelbemiddeling.
Art. 559 lid 3 noemt als redenen om het onderzoek ter terechtzitting voort te zetten dat
a. de tussen verdachte en benadeelde/aangever bereikte overeenkomst niet duidelijk is, of
b. dat de rechter deze overeenkomst niet als passend beoordeelt.
De WeCo mist duidelijkheid wat moet worden verstaan onder “passend”. Het lijkt te gaan
om een volle toets door de zittingsrechter, waarbij niet alleen de rechtmatigheid, maar ook
de proportionaliteit van de afspraken die zijn vastgelegd in de overeenkomst volledig aan de
orde kunnen komen. De WeCo verzoekt in de toelichting een nadere verduidelijking op te
nemen over de strekking en door de wetgever beoogde toepassing van deze bepaling.
Niet ontvankelijkheid OM na geslaagde herstelbemiddeling
Als een van de mogelijke uitkomsten van een geslaagde herstelbemiddeling, creëert art. 559
lid 2 de mogelijkheid dat de rechter de niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie
uitspreekt. Tegen dit gedeelte van het voorstel heeft de WeCo een aantal, deels
samenhangende, bezwaren.
Een niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie heeft tot gevolg dat er geen
inhoudelijke behandeling van de strafzaak meer volgt. In een overeenkomst ter zake
herstelbemiddeling zullen doorgaans onder andere duidelijke afspraken worden gemaakt
over schadevergoeding. Ook kunnen aspecten van het (toekomstig) gedrag van de verdachte
aan de orde komen, al dan niet onder de toezegging bepaalde vorm(en) van behandeling en
begeleiding te zullen volgen/ondergaan. Ook vormen van een (combinatie van) locatie- en/of
contactverbod kunnen aan de orde zijn. Daarom is van groot belang dat nakoming van een
dergelijke overeenkomst zo veel mogelijk is gegarandeerd, vooral voor de
aangever/benadeelde. Na een niet-ontvankelijkheid verklaring van het Openbaar Ministerie
kan nakoming van de overeenkomst echter niet langer afgedwongen worden via het
strafrecht. In de toelichting" staat bovendien ten onrechte vermeld dat de officier van

'' mvt p. 39, halverwege.

Q)

justitie, nadat hij om deze reden'^ niet-ontvankelijk is verklaard, nog een strafbeschikking zou
kunnen opleggen aan de inmiddels gewezen verdachte. Deze zienswijze miskent in de visie
van de WeCo de juridische essentie van de hier van toepassing zijnde (materiële) nietontvankelijkheid.
Er is naar het oordeel van de WeCo een andere afdoeningsmogelijkheid buiten vonnis, die
beter zal verzekeren dat de (gewezen) verdachte zich houdt aan de overeenkomst. De
WeCo doelt op een aangepaste versie van art. 36 Sv.. Het huidige art. 36 Sv. kent de rechter
de bevoegdheid toe om onder omstandigheden een strafzaak voor beëindigd te verklaren.
Een aangepaste (want: voorwaardelijke) vorm van art. 36 Sv. zou, om de nakoming van de
overeenkomst te verzekeren, kunnen worden toegepast bij een geslaagde
herstelbemiddeling. Omdat er op dat moment - en zo lang de overeenkomst wordt
nagekomen - er (kennelijk) niet langer een (positief) belang is bij (voortzetting van) de
strafzaak, kan de rechter de aak beëindigd verklaren. De beëindiging van de zaak moet
daarbij wel in voorwaardelijke zin kunnen worden uitgesproken. Dit gedurende de looptijd
van de overeenkomst of, indien korter, een door de wetgever aan te geven maximale
termijn'^ Bovendien kan, indien een vorm van behandeling en/of begeleiding is
overeengekomen/toegezegd met/door de verdachte, deze bepaling uit de
(herstel)overeenkomst ook als (bijzondere) voorwaarde worden opgelegd bij een
voorwaardelijk uitgesproken beëindigd verklaring van de strafzaak.
Een niet-ontvankelijk verklaring van het Openbaar Ministerie leidt bovendien tot de
mogelijkheid dat de (gewezen) verdachte om vergoeding zal vragen van schade en de kosten
van rechtsbijstand (art. 591a Sv.). Het is niet onvoorstelbaar dat de gewezen verdachte tot
deze kosten ook de kosten van de herstelbemiddeling rekent. De WeCo verzoekt, als de
ministers de voorgestelde aanpassing handhaven, in elk geval dit punt te verduidelijken in de
toelichting en daarbij aan te geven of, en in hoeverre, na een geslaagde herstelbemiddeling
het toekennen van een dergelijke vergoeding van schade en onder andere kosten voor
rechtsbijstand redelijk en billijk is. Dat laatste geldt ook voor verzoeken tot
schadevergoeding ter zake van inverzekeringstelling en/of voorlopige hechtenis (art. 89 Sv.).
Toepassing van niet-ontvankelijkheid kan - zonder nadere duidelijkheid van de zijde van de
wetgever - anders tot gevolg hebben dat de hierboven genoemde kosten voor rekening gaan
komen van de Staat. De WeCo vraagt zich af of deze consequentie is betrokken bij de
afweging om te kiezen voor niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie. Meer in
algemene zin verzoekt de WeCo de ministers aan te geven hoe een
vaststellingsovereenkomst zich verhoudt tot de toepassing van art. 591a Sv. en/of art. 89 Sv.,
meer in het bijzonder of, en zo ja, in hoeverre het billijk is dat de gewezen verdachte een
vergoeding wordt toegekend op basis van (een van) deze artikel(en).
Gelet op het bovenstaande verzoekt de WeCo de ministers in de wet op te nemen dat art.
36 Sv. in voorwaardelijke zin kan worden toegepast in de hierboven bedoelde zin als de
“lichtste” afdoeningsmogelijkheid na een geslaagde herstelbemiddeling.
De WeCo wil verder uw aandacht vragen voor de volgende punten. Pagina’s 38 en 39 van de
toelichting lijken elkaar op onderdelen tegen te spreken. Dit wordt veroorzaakt, doordat de
officier van justitie in sommige gevallen als “partij” wordt aangeduid. De WeCo doelt daarbij
met name op de alinea “a. einde bemiddeling na overeenkomst tussen verdachte en
slachtoffer”. In die alinea is onduidelijk of met “partijen” alleen slachtoffer en verdachte
worden bedoeld, of ook de officier van justitie. Dat laatste lijkt, gelet op het moment in de
Het is namelijk een materiële niet-ontvankelijkheid, geen tijdelijke toestand (zoals een afdoende mate van herstel bij een
psychische gestoorde verdachte) of een herstelbaar vormverzuim,
die qua werking neer zal komen op een proeftijd.

procedure en de gekozen bewoordingen, wel de logische uitleg. De officier van justitie
wordt hier ook niet afzonderlijk genoemd. De WeCo verzoekt de ministers deze
onduidelijkheid weg te nemen.
Op p. 38 van de mvt (8® regel van onder) spreekt de toelichting dat voor “verdere
strafoplegging” geen aanleiding is. Er is dan echter nog geen strafoplegging aan de orde
geweest.
Art. 560 legt aan de strafrechter een verzwaarde motiveringsplicht op. Het vonnis “geeft
rekenschap” op welke wijze en in welke mate rekening is gehouden met de uitkomsten van
de herstelovereenkomst. De mvt geeft op p. 40 aan dat het in deze gevallen “van belang (is)
met het oog op verdere conflictpreventie dat de rechter uitlegt wat hij in het concrete geval
nog met het opleggen van straf of maatregel beoogt”. De WeCo vraagt zich af waarom is
gekozen voor deze bijzondere formulering, en verzoekt de ministers een en ander te
verduidelijken.
f.

Afsplitsing vordering benadeelde partij

Algemeen
In algemene zin wil de WeCo opmerken dat zeker dit gedeelte van het wetsontwerp niet
uitmunt in overzichtelijkheid. Taalkundig bezien is het daardoor helaas een weinig leesbaar
stuk. Hierna zal de WeCo allereerst vragen stellen bij nut en noodzaak van de nu
voorgestelde wetswijziging. Daarna zal kort worden stilgestaan bij het belang van een goede
regie door de meervoudige kamer ten aanzien van de vordering van de benadeelde partij.
Aansluitend zal de WeCo het wetsontwerp bespreken.
Allereerst wil de WeCo opnieuw opmerken dat de in het wetsontwerp gemaakte keuze niet
de enig mogelijke is, en ook zeker niet de meest logische De vordering(en) van de
benadeelde partij(en) zou(den) na afsplitsing ook verder behandeld kunnen worden als een
volledig civielrechtelijk geschil, dat beoordeeld wordt met volledige toepassing van
civielrechtelijk procesrecht. De afloop zou daardoor ook los kunnen (be)staan van (het
verloop van) de strafzaak. Dat is in de visie van de WeCo minder vreemd dan het wellicht bij
eerste beschouwing lijkt. Bijvoorbeeld: een vrijspraak van opzet hoeft het aannemen van een
onrechtmatige daad niet in de weg te staan. Ook op bewijsrechtelijk vlak zijn verschillende
oordelen tussen de strafzaak en de civiele zaak goed voorstelbaar.
Binnen de behandeling van een volwaardig afgesplitste vordering kan door een actieve(re)
civiele rechter in het kader van een comparitie van partijen met partijen worden gesproken
over de sterke en minder sterke punten in de vordering en het verweer ertegen, en tevens
kan alsdan worden bekeken of een (deel)oplossing/-schikking tot de mogelijkheden behoort.
In een dergelijke civiele procedure zal de officier van justitie normaal gesproken geen rol
hebben. Tenslotte zal het behandelen van de vordering binnen (uiteindelijk) de
strafvorderlijke kaders en regels, voor zover daarin sprake is van een niet-ontvankelijk
verklaring, alsnog kunnen leiden tot een (nieuw) civielrechtelijk geschil. Voor wat betreft de
verdere uitwerking van een andere oplossing voor de behandeling van complexe(re)
vorderingen verwijst de WeCo graag naar haar eerdere advies op dit punt ter zake van het
wetsontwerp Herziening Strafvordering. Een behandeling door een meervoudige kamer zal
niet steeds nodig zijn, wat een relevante besparing aan schaarse rechterlijke capaciteit zal
opleveren. Het behandelen van complexe vorderingen tot schadevergoeding is bovendien de
“core business” van de civiele rechter. De mogelijkheid om in geval van behandeling door
een meervoudige kamer in die kamer een strafrechter op te nemen, vraagt naar het oordeel
van de WeCo geen wetswijziging.

Cp

Door in het wetsontwerp de strafvorderlijke kaders te handhaven, blijft het causaal verband
tussen het bewezen verklaarde strafbare feit en de schade vereist. Verder verdient het in elk
geval aanbeveling duidelijk in de wet aan te geven welke bewijsregels gehanteerd moeten
worden en welke bewijsmiddelen zijn toegelaten. De WeCo merkt in dit verband op dat het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv.) meer bewijsmiddelen kent dan stukken en
bewijs door getuigen en/of deskundigen. De WeCo verzoekt de ministers aan te geven
waarom er geen ruimte is voor dergelijke bewijsmiddelen als de plaatsopneming of
bezichtiging en/of toepassing van de bepalingen 843a en 843b Rv. Tenslotte vraagt de WeCo
duidelijker dan nu aan te geven welke eisen worden gesteld aan de beslissing. Art. 576 acht
de WeCo daartoe aan de (te) karige kant. De WeCo verzoekt de ministers in de toelichting
nadere duidelijkheid te verschaffen op deze punten.
Belang van regie
Het eenvoudige(r) gedeelte van de vordering kan in de visie van de WeCo adequaat worden
behandeld en door partijen worden bepleit binnen een aanvaardbare tijdbelasting, en voor
zover de vordering tijdig is (voor)besproken, in een schriftelijke conclusiewisseling
voorafgaand aan de inhoudelijke behandeling. Deze werkwijze verloopt het soepelst als een
benadeelde partij zich laat bijstaan door een advocaat of andere ter zake kundige
(proces)gemachtigde. Deze advocaat of gemachtigde wordt door middel van een schriftelijke
ronde al in de pro forma fase betrokken bij de strafzaak. Dit kan goed samenlopen met de
pro forma- en/of regiezitting(en) die betrekking heeft/hebben op de voorlopige hechtenis van
de verdachte en/of de onderzoekswensen van de verdediging. De (advocaat van de)
benadeelde partij krijgt daarbij een redelijke termijn, veelal zes weken, om de vordering
nader toe te lichten en relevante (bewijs)stukken over te leggen. De raadsman van verdachte
(of een andere door de verdediging tijdig in te schakelen advocaat) krijgt aansluitend
gedurende dezelfde termijn de gelegenheid om inhoudelijk in te gaan op alle aspecten van de
vordering. Dat verweer kan betrekking hebben op de juridische aspecten van de vordering,
maar ook zien op de verschuldigdheid en/of hoogte van (gedeelten van) de vordering. Door
adequate regie te voeren, kunnen meer vorderingen geheel (of in elk geval voor een groter
gedeelte) worden afgedaan binnen de strafzaak.
Het wetsontwerp
Artikel 561 Sv. geeft enkele relevante definities voor deze nieuwe procedure.
De nieuwe procedure kan alleen worden toegepast als tenminste een gedeelte van de
vordering haar oorsprong vindt in een zeden- en/of geweldsfeit, waarbij de afgrenzing zal
worden bereikt via een opsomming van wetsartikelen in een algemene maatregel van
bestuur.''*
In art. 561 onder c. adviseert de WeCo na de woorden “de verdachte” op te nemen “de
vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie”. Deze aanduiding omvat naar het oordeel
van de WeCo enerzijds zowel de officier van justitie als de advocaat-generaal, maar
anderzijds ook de situatie die in de mvt is omschreven op p. 45.
Art. 561a bepaalt dat de voorschotregeling'^ niet van toepassing is op de nieuwe procedure.
Dit legt het incassorisico voor de hele vordering bij de benadeelde partij. Uit dit gevolg kan
een extra argument worden afgeleid om (ook) de mogelijkheid van een gedeeltelijke
afsplitsing mogelijk te maken. Het toegewezen, niet afgesplitste, deel van de vordering van de
benadeelde partij kan dan worden bevoorschot op de nu gebruikelijke wijze. Juist in de
zie mvt p. 47
15 waarbij, kort gezegd, onder in de wet aangeduide omstandigheden het ministerie het toegekende bedrag geheel of
gedeeltelijk voorschiet aan de benadeelde partij en dit bedrag vervolgens verhaalt op de inmiddels onherroepelijk
veroordeelde verdachte.

ernstigste strafzaken met de meest getroffen benadeelden/slachtoffers en hoge (toegewezen)
vorderingen, is het vervallen van de voorschotregeling ook voor het eenvoudige deel van de
vordering in de visie van de WeCo niet zonder meer een rechtvaardige uitkomst. De WeCo
vraagt de ministers nadrukkelijk nader in te gaan op dit, waarschijnlijk onbedoelde, negatieve
aspect van de nu voorgestelde regeling. De WeCo wil daarom met klem bepleiten dat de
gedeeltelijke afdoening mogelijk blijft, en dat uitsluitend het resterende deel van de vordering
wordt afgesplitst.
De gedeeltelijke afsplitsing zal dan een aanvullend karakter krijgen. Dit komt de belangen van
de benadeelde partij ten goede. Bij een eventueel hoger beroep blijft ook in het huidige
ontwerp afsplitsing mogelijk, zodat zowel de benadeelde partij als de verdachte ook in appèl
een volwaardige positie behouden.
De (beslissingen inzake de) vordering van de benadeelde partij blijven in het wetsontwerp
afhankelijk van de beslissingen in de hoofdzaak. In de wet is om die reden een voorziening
opgenomen die aanpassing van een onherroepelijke beslissing in de afgesplitste vordering
mogelijk maakt, als de verdachte op een later moment in de strafzaak wordt vrijgesproken
van bepaalde strafbare feiten die eerder ten grondslag hebben gelegen aan het oordeel over
de vordering. Dit kan er in de praktijk toe leiden dat een procedure achteraf voor niets is
gevoerd, hetgeen zeker in tijden van schaarste aan rechterlijke capaciteit als
kapitaalvernietiging mag worden beschouwd. Temeer daar in een procedure waarin de
vordering wordt verwezen naar de civiele rechter, een vrijspraak in de strafzaak een
toewijzing van de civiele vordering wegens onrechtmatige daad niet in de weg hoeft te staan.
Omvang van de afsplitsing
Uitgebreide (deels) complexe vorderingen lenen zich, zeker na regie en (daarmee)
toelichting voorafgaand aan de inhoudelijke behandeling, vaak voor een gedeeltelijke
afdoening in de hoofdzaak. Dat geldt in elk geval voor het deel van de vordering waarbij er
geen (of maar een beperkt) geschil bestaat over de hoogte van de vordering en/of de
verschuldigdheid ervan in geval van een veroordeling. De WeCo noemt daarbij, als
voorbeeld, de begrafeniskosten in een doodslagzaak en/of (een) vordering(en) ter zake
affectieschade. Dit klemt vooral omdat de bevoorschotting van de vordering niet geldt voor
de afgesplitste vordering'^ en langs die weg in geval van een afsplitsing het gehele
incassorisico weer volledig bij de benadeelde partij komt te liggen. In de beslissing tot
afsplitsing kan de rechtbank desgewenst tevens aangeven op welke punten de standpunten
van de benadeelde partij en/of de verdediging nadere verduidelijking/onderbouwing
noodzakelijk is.
Rechtsbijstand/procesvertegenwoordiging in de procedure na afsplitsing
De WeCo geeft de ministers nadrukkelijk in overweging om voor de afgesplitste vordering
een vorm van procesvertegenwoordiging verplicht te stellen. Bepaalde onderdelen van de
vordering zijn, gelet op de redenen voor de afsplitsing, klaarblijkelijk feitelijk en/of juridisch
complex van aard. Geregeld zal een afgesplitste vordering aspecten hebben die vragen om
een nadere invulling en onderbouwing door middel van onder andere getuigen- en/of
deskundigenbewijs. De WeCo gaat er daarbij vanuit dat een dergelijke
procesvertegenwoordiger in beginsel een advocaat moet zijn, maar de benadeelde partij
hoort in elk geval een adequate vorm van juridische ondersteuning en
procesvertegenwoordiging te krijgen'^ De WeCo stelt in dit verband als ondergrens een
toevoegingsbepaling voor die de voorzitter de bevoegdheid geeft om, op verzoek of
Zie hierna het uitgebreider advies over art. 561a.
waarbij de WeCo in beginsel pleit voor een ter zake kundig advocaat, zeker bij vorderingen die anders qua hoogte van de
vordering niet kunnen worden aangebracht bij de kantonrechter.

ambtshalve, een advocaat toe te wijzen als de rechtbank daartoe termen aanwezig acht.
Tegenover de kosten van een advocaat staan de deskundigheid en volledigheid van de
behandeling van de vordering, inclusief een kostenbesparende efficiënte en effectieve
procesvoering bij de meervoudige kamer gedurende de afsplitsingsprocedure.
De WeCo merkt op dat de afgesplitste vordering steeds behandeld zal worden door een
meervoudige kamer, waarin tevens voldoende civielrechtelijke kennis en ervaring aanwezig
is. Dit is dus een “zware” kamer. De nu voorgestelde wijze van afdoening zal, gelet op aard
en omvang van de afgesplitste vorderingen, in samenhang met een meervoudige behandeling,
ook per zaak de totale werkbelasting voor een gerecht aanzienlijk verzwaren. Los van het
kostenaspect is ook rechterlijke capaciteit een beperkende factor. De WeCo is van oordeel
dat beide aspecten gedurende de experimenteerfase na invoering van deze procedure
nauwkeurig in kaart moeten worden gebracht.
Art. 565 leden 2 en 3
De WeCo stelt voor deze bepaling een aangepaste redactie voor, gelet op het navolgende.
De nu voorgestelde bepalingen zijn in de visie van de WeCo lastig te hanteren. Het ligt
namelijk in de rede dat de benadeelde partij voorafgaand aan de inhoudelijke zitting de
gelegenheid krijgt (en benut) om (de posten van) de vordering en de onderbouwing ervan
volledig uit te werken en aangeeft op welke onderdelen en op welke wijze de benadeelde
partij haar stellingen wil bewijzen. Daarbij kan de benadeelde meteen bewijsstukken
overleggen, maar ook aangeven welke getuige(n) en/of deskundige(n) zullen moeten worden
gehoord.
De verdachte krijgt in de nieuwe procedure eveneens de gelegenheid de onderbouwing en
hoogte van de gestelde schade te weerspreken. Ook de verdachte kan daarbij vragen (een)
getuige(n) en/of deskundige(n) te horen.
De huidige tekst van art. 565 lid 2 Sv. lijkt ervan uit te gaan dat er ook werkelijk schade is
geleden door de benadeelde partij. Maar in dat verband merkt de WeCo op dat de
verdediging geregeld, in elk geval primair, stelt dat schade ontbreekt of niet (geheel) is
veroorzaakt door het strafbare feit. Zoveel mogelijk aanhakend bij de voorgestelde tekst
stelt de WeCo voor de bestaande tekst te vervangen door: “De benadeelde partij en de
verdachte kunnen zowel voorafgaand aan als tijdens de zitting stukken overleggen die
strekken tot bewijs van de standpunten en stellingen die verband houden met de
onderbouwing van, respectievelijk het verweer tegen het gestelde in, de vordering van de
benadeelde partij, met inbegrip van de hoogte van de gestelde schade.”
De in art. 565 lid 3 genoemde mogelijkheid tot het voorafgaand aan de behandeling van de
vordering ter zitting uitwisselen van schriftelijke standpunten hoort het uitgangspunt te zijn.
Dit vloeit al voort uit de omstandigheid dat de vordering geheel of deels te complex is om
op een gewone strafzitting te worden behandeld (en afgedaan). Van dit uitgangspunt zou
uitsluitend op gezamenlijk verzoek van de partijen, eventueel op voorstel van de voorzitter,
kunnen worden afgezien.
Art. 566 geeft een termijn van vier weken vanaf de datum van het vonnis in de strafzaak,
waarin zowel de benadeelde partij als de verdachte schriftelijk en gemotiveerd verzoeken
kunnen indienen bij de rechtbank. In de visie van de WeCo is het, zeker als eerst een
schriftelijke “voorronde” is gehouden, veel logischer dat eerst de benadeelde partij de
gelegenheid krijgt om deze verzoeken in te dienen. Pas daarna kan de verdediging
beoordelen of, en zo ja welke, (gerichte) verweren nadere onderbouwing behoeven, en op
welke wijze dat dit het beste kan gebeuren. De gekozen termijn van vier weken is aan de
korte kant. De kern van een volwaardige procedure op tegenspraak is dat de benadeelde
partij en de verdediging beiden een reële mogelijkheid krijgen om zich zo nodig te voorzien

van passende (civielrechtelijke) bijstand. Zeker in die gevallen dat geen toepassing is gegeven
aan art. 563 lid 2 of lid 3, en voor de benadeelde partij en/of de verdachte niet meteen
duidelijk is waarom de vordering is verwezen. Dit laatste brengt de WeCo tot het punt dat
de beslissing tot afsplitsing motivering behoeft. Een dergelijke motivering maakt het
eenvoudiger voor de benadeelde partij en de verdediging om gericht verder te procederen.
In artikel 566 lid 2 is bepaald dat de officier de partijen oproept. De WeCo merkt in dat
verband op dat, strikt genomen, de officier echter geen rol heeft in deze procedure. De
civiele vordering is in de afgesplitste procedure in beginsel (weer) een geschil tussen
verdachte en benadeelde, en de officier heeft ter zitting ook in deze procedure slechts een
adviserende rol in de richting van de rechter. In de strafzaak ligt de oproepingstaak bij het
Openbaar Ministerie, maar het lijkt de WeCo logischer dat in de afgesplitste procedure de
rechtbank de oproepingen regelt, vergelijkbaar met de rol die zij heeft in de
raadkamerprocedures.
De positie van het Openbaar Ministerie is weinig precies afgebakend. Als de officier van
justitie of de advocaat-generaal op zitting worden verwacht, gaat dit veel capaciteit vragen
waar weinig strafvorderlijk nut tegenover staat.
Art 566 Sv. legt wederom een zware bevoegdheid bij de voorzitter. De WeCo heeft in haar
eerdere adviezen al uiteengezet dat en waarom een té grote rol voor de voorzitter (ook)
contraproductief kan werken. Zij verwijst daar kortheidshalve naar en geeft de ministers
opnieuw in overweging nadrukkelijk te wijzen op het belang van collegiale afstemming en
samenwerking in een meervoudige kamer.
Zolang de strafzaak nog loopt, zal naar de mening van de WeCo een verdachte zich niet
“vrijer voelen de vordering te betwisten”, zoals de mvt op p. 42 vermeldt. Wat een
verdachte aanvoert in de afgesplitste behandeling van de civiele vordering kan invloed
hebben op de strafzaak (al dan niet in hoger beroep), en omgekeerd. Dit aspect geldt nog
sterker als een verdachte er in de strafzaak voor kiest zich (geheel of gedeeltelijk) te
beroepen op zijn zwijgrecht.
Art. 561 gaat onder andere over de deskundige, en art. 571 spreekt over het meebrengen
van “een deskundige” naar de zitting. De WeCo verzoekt, eveneens in lijn met eerdere
adviezen, nadrukkelijk in de mvt op te nemen wat in de nieuwe bepalingen onder het begrip
“deskundige” wordt verstaan. Het concept “deskundige” heeft binnen de kaders van
strafvordering nu eenmaal een heel andere invulling gekregen dan binnen het burgerlijk
procesrecht. De civielrechtelijke aard van de vordering maakt dat een deskundige die
relevant is/kan zijn voor de strafzaak meestal geen uitkomst zal bieden als een partij bijstand
zoekt van een financieel- of civielrechtelijk (schade)technisch materiedeskundig persoon; de
strafvorderlijke deskundige wordt veelal ingeschakeld voor de klassieke
deskundigheidsterreinen in het materiële strafrecht, zoals gedragskundigen en deskundigen
met forensisch-natuurwetenschappelijke kennis.
Omdat de wetgever ervoor kiest om de strafvorderlijke kaders vast te houden, behoren
deskundigen ook bij de behandeling van de afgesplitste civiele vordering te voldoen aan de
hoge eisen die het Wetboek van Strafvordering aan hen stelt. Voor de binnen het civiele
recht niet ongebruikelijke partijdeskundige is binnen strafvordering in beginsel geen plaats.'®
De WeCo verwijst naar hetgeen zij eerder heeft opgemerkt over de deskundige, en vraagt
daarom opnieuw gerichte aandacht voor de taak en rol van de deskundige. In het

Dat laat onverlet dat een persoon die materiedeskundig is op verzoek van, bij voorbeeld, de verdediging ter zitting
aanwezig kan zijn en advies kan geven over vanuit die zijde te stellen vragen aan (wel) benoemde deskundigen.

wetsontwerp wordt dit aspect onderbelicht, en om die reden vraagt de WeCo een nadere
verduidelijking aan de ministers. Deze opmerking laat uiteraard onverlet dat een partij de
bevoegdheid moet hebben een deskundig te achten persoon mee te brengen naar de zitting
of deze persoon vraagt een schriftelijk standpunt in te nemen dat kan worden overgelegd in
de procedure ter onderbouwing van een standpunt.
Art. 569 geeft de officier van justitie de bevoegdheid om aanwezig te zijn tijdens de (verdere)
behandeling van de afgesplitste vordering. Uit de toelichting wordt niet duidelijk of de officier
van justitie bekend moet maken of hij deelneemt aan de verdere behandeling van de
afgesplitste vordering. Evenmin is duidelijk dat hij gaandeweg van standpunt kan veranderen
en (alsnog) verschijnt en meedoet, of juist omgekeerd kan besluiten verdere behandelingen
niet bij te wonen. Het ligt in de rede dat de officier van justitie een dergelijke wijziging (tijdig)
kenbaar maakt aan in elk geval (de voorzitter van de) rechtbank en wellicht ook aan de
(andere) procespartijen. De WeCo verzoekt de ministers op deze punten meer duidelijkheid
te verschaffen.
Art. 570 geeft aan dat de benadeelde partij en de verdachte moeten worden opgeroepen.
Een voorschrift dat het verzenden van een afschrift van de oproeping regelt naar de
raadsman, advocaat (respectievelijk bijstandsverlener, bijvoorbeeld een medewerker van
Slachtofferhulp) ontbreekt. De WeCo stelt de ministers voor deze omissie te corrigeren.
In art. 571 spreekt de wet van een “meegebrachte deskundige”. De WeCo heeft in eerdere
adviezen en hierboven al nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de inhoud van het begrip “de
deskundige” in strafvordering. De WeCo stelt vast dat art. 571 lid 2 in feite niets regelt. Het
criterium dat op voorhand al duidelijk is dat “het horen niet noodzakelijk is voor een
behoorlijke behandeling van de vordering”, laat de rechter weinig speelruimte. Het is wel in
lijn met de strafvorderlijke regeling in de hoofdzaak, en niet onlogisch. Een en ander
betekent wel dat de behandeling van dergelijke vorderingen de nodige (zittings)tijd zal
vragen. Anders dan tijdens een comparitie van partijen in een civiele procedure kan de
strafrechter niet laten merken waar, naar zijn voorlopig oordeel, de sterke en zwakke
punten liggen en kan hij evenmin trachten een (deel)oplossing te bereiken waardoor het
geschil opgelost wordt of in elk geval kleiner en/of overzichtelijker wordt gemaakt. Eerder in
dit advies heeft de WeCo al bepleit om de keuze voor afsplitsing binnen strafvordering te
heroverwegen.
Art. 571 lid 3 wil bewust afwijken van art. 292 Sv., gelet op de verwijzing in art. 571 lid 4 Sv..
Waarom zou, als uitgangspunt, de volgorde van strafvordering (art. 292 Sv.) niet worden
aangehouden, tenzij de voorzitter anders oordeelt?
Art. 571 lid 4 geeft (de advocaat/gemachtigde van de) benadeelde partij dezelfde rechten als
de verdachte bij het horen van de getuigen en deskundigen. Verwijzing naar art. 299 Sv.
ontbreekt, maar dat wordt ondervangen als de getuige en de deskundige gelijkelijk worden
genoemd.
Als de getuige of de deskundige die is opgeroepen niet is verschenen, moet volgens art. 572
de behandeling worden aangehouden en dient de getuige of deskundige opnieuw te worden
opgeroepen. Ten aanzien van de niet verschenen getuige kan de rechtbank een bevel
medebrenging geven. Als de rechtbank (de oproeping van) de getuige of de deskundige
noodzakelijk acht voor een behoorlijke behandeling van de vordering, kan op grond van
art. 573 lid I een bevel medebrenging worden gegeven voor de getuige, maar ook voor de
deskundige. De WeCo zou graag als aanvulling na het woord “vordering” opgenomen zien;
“of het verweer ertegen”.
Artikel 575 Sv. kent een vreemde redactie, waardoor er niet als vanzelf een evenwichtige
(kern)behandeling op tegenspraak van de vordering plaats kan hebben. Door de hierna voor

te stellen aanpassing ontstaat die mogelijkheid wel, en kunnen partijen over en weer (ook)
gericht ingaan op eikaars standpunten en de daaraan gekoppelde toelichting/onderbouwing.
De WeCo stelt de navolgende redactie voor van art. 575 lid I.
Art. 575 lid I (voorgesteld)
De benadeelde partij licht haar vordering toe. Aansluitend krijgt de verdachte de gelegenheid zijn
verweer toe te lichten. Benadeelde partij en verdachte krijgen de gelegenheid vragen te stellen over
het standpunt van de wederpartij en aansluitend mogen benadeelde partij en verdachte nadere
opmerkingen maken over het eigen standpunt en dat van de wederpartij. Aansluitend krijgen de
voorzitter, de andere rechters en de officier van justitie de gelegenheid om vragen te stellen aan de
benadeelde partij en de verdachte over de vordering en het verweer daartegen. Vervolgens houdt de
officier van justitie zijn requisitoir.
Na deze herformulering kan de rest van de huidige conceptbepaling volgen. De WeCo
beoogt met deze aangepaste formulering een volwaardige tegensprekelijke procedure te
laten ontstaan, waarin de benadeelde partij en de verdachte ieder afdoende gelegenheid
krijgen hun standpunt(en) te verwoorden en toe te lichten.
Art. 580 Sv. bepaalt dat het hoger beroep tot vier weken na het instellen kan worden
ingetrokken. Moet de WeCo hierin een voorbode zien voor het inperken van de late
intrekking van een beroep in strafzaken? De WeCo begrijpt zonder nadere en gerichte
toelichting niet waarom hoofdzaak en afgesplitste vordering van de benadeelde partij op dit
punt een verschillend appèlregime krijgen. De WeCo verzoekt de ministers op dit punt het
wetsontwerp aan te passen, of tenminste de keuze nader toe te lichten.
Art. 585 lid 3 regelt de gevolgen van ander (eind)oordeel in de hoofdzaak (zoals onder
andere een voor - een deel van - de vordering relevante vrijspraak”) nadat de afgesplitste
vordering al onherroepelijk is geworden. Deze aanvulling is in de voorgestelde juridische
kaders noodzakelijk, en vloeit voort uit het feit dat de strafzaak leidend blijft voor de
vordering.
Artikel II evaluatiebepaling
De wet zal twee jaar na de volledige inwerkingtreding worden geëvalueerd, zo blijkt uit p. 72
van de toelichting. De WeCo stelt voor dit expliciet op te nemen in de wet, hetgeen
eenvoudig kan door de woorden “de volledige” op te nemen in de eerste regel van artikel II.
Artikel III horizonbepaling
De wet vervalt één jaar na het uitbrengen van het in artikel II genoemde verslag, tenzij bij
algemene maatregel van bestuur anders wordt bepaald.
De WeCo stelt vast dat in de tekst van de wet niet staat aangegeven dat/of ook gedeelten
van het wetsontwerp kunnen komen te vervallen. Ook de toelichting (p. 72) geeft op dit
punt geen uitsluitsel. De WeCo verzoekt de ministers om op dit belangrijke punt een
expliciete keuze te maken en deze duidelijk te verwoorden in de wet en/of de toelichting.
Daarbij verdient het nadrukkelijk aanbeveling om duidelijk aan te geven of een dergelijke
nadere regeling per afdeling zal (mogen) gaan, of tot op detailniveau van elke afzonderlijke
bepaling of lid ervan.

Meer precies; een oordeel waarbij de oplegging van straf of maatregel of de toepassing van artikel 9a van het Wetboek
van Strafrecht is gebaseerd op minder of andere feiten dan ten grondslag lagen aan het in het eerste lid bedoelde vonnis of
arrest.

Conclusie
De WeCo heeft op een aantal punten zeer wezenlijke bedenkingen bij het wetsontwerp in
de huidige vorm. In de huidige vorm zal het wetsontwerp naar de stellige verwachting van de
WeCo niet de vernieuwingen en verbeteringen brengen die de opstellers er blijkbaar van
verwachten.

De Wetenschappelijke Commissie van de NVvR,

voorzitter

Gezien scankamer
JenV

O 8 OKT. 2019

Oh'l 20)9
Ontvangen

R02CC #XS3Ü.’K0.X#00#0000#
Postbus 30315. 2500 GH Den Haag