Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1859
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Minister van Financiën over het tobben
van de Europese bankensector (ingezonden 29 maart 2018).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 20 april 2018).
Vraag 1
Bent u op de hoogte van het feit de bankensector mondiaal moeite heeft met
het genereren van winst?
Antwoord 1
Er zijn inderdaad individuele banken die moeite hebben met het genereren
van winst. Over de hele linie is de bankensector echter winstgevend. Het
rendement op eigen vermogen voor banken in de EU bedroeg 7% tot en met
het derde kwartaal van 2017.1 In de VS was dit over 2017 zo’n 8%.2 De
Nederlandsche Bank heeft eerder gemeld dat het voor banken onwaarschijnlijk is dat de hoge rendementen van voor de kredietcrisis terugkeren.3 Bij
minder risico past een lager rendement.
Vraag 2
Hoe reageert u op de conclusies van het onderzoek van The Boston Consulting Group (BCG), namelijk dat zij zich extra zorgen maakt over Europese
banken?4
Antwoord 2
Uit het nieuwsartikel waar het lid Leijten naar verwijst blijkt dat Europese
banken gemiddeld genomen ten aanzien van hun winstgevendheid iets
achterlopen ten opzichte van vergelijkbare banken elders. Dit komt onder
andere doordat een aantal Europese banken nog kampt met portefeuilles die
niet goed renderen. Wanneer banken in een jaar extra voorzieningen moeten
nemen voor een lening(portefeuille), bijvoorbeeld een niet-presterende
lening, gaat dit in dat jaar ten koste van de winst. Dat banken tijdelijk minder
winst maken doordat ze voorzieningen nemen is dus niet per se een slechte
zaak.
1

https://www.bankingsupervision.europa.eu/banking/statistics/html/index.en.html
https://fred.stlouisfed.org/series/USROE
3
https://www.dnb.nl/binaries/OS_tcm46–346479.pdf
4
https://www.banken.nl/nieuws/20763/boston-consulting-group-europese-bankensector-blijfttobben
2

ah-tk-20172018-1859
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 3 en 4
Bent u het eens met de stelling dat Europese banken problemen ondervinden
vanwege de extreem lage rentestanden? Zo ja, gaat u dit met de Europese
Centrale Bank (ECB) bespreken?
Vindt u het zorgelijk dat het ECB-beleid zou moeten zorgen voor economische
groei en inflatie, maar dat het tegelijkertijd niet alleen onze huizenmarkt en
pensioenfondsen hard raakt, maar ook de banken ontwricht? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 3 en 4
Uit eerdere analyses is gebleken dat banken op termijn zouden kunnen
worden geraakt door een aanhoudende lage rente. Toch lijkt het erop dat
banken hun rentemarge de afgelopen jaren op peil hebben kunnen houden.5
Vooralsnog zijn er geen signalen dat banken grote problemen ondervinden
van de lage rente. Zoals ik eerder heb aangegeven dragen diverse factoren bij
aan de momenteel historisch lage rentestand.6 De ECB zegt zelf overigens
ook rekening te houden met de effecten van haar beleid, waaronder op de
winstgevendheid van banken. Uit analyses blijkt verder ook dat er aanwijzingen zijn dat de winstgevendheid van banken voor een deel ook profiteert van
het ECB beleid.7
Vraag 5, 6 en 7
Wat vindt u van het feit dat operationele kosten en onrendabele leningen
voor extra druk zorgen voor Europese banken? Wanneer zijn de onrendabele
leningen verleden tijd? Kunt u uw antwoord toelichten?
Wat vindt u van de bevindingen in het rapport, dat forse verschillen bestaan
tussen het noordelijke en het zuidelijke deel van de Europese bankensector?
Hoe komt het dat vooral banken uit zuidelijke landen last blijven houden van
foute leningen uit het verleden?8
Hoe komt het dat de afschrijving van foute leningen in Europa in een laag
tempo gaat?
Antwoord 5, 6 en 7
Leningen kunnen altijd niet-presterend worden. Hier houden banken ook
rekening mee bij het verstrekken van leningen. Met name als het economisch
slecht gaat komt het voor dat kredietnemers hun lening niet kunnen
terugbetalen. Met name lidstaten die te maken hebben gehad met een sterke
economische terugval zagen dan ook het aantal niet-presterende leningen in
hun bankensector oplopen. Het aanpakken hiervan is in de eerste plaats een
verantwoordelijkheid van banken zelf. Zo kunnen zij voorzieningen nemen of
proberen het onderpand uit te winnen. Wanneer dat onvoldoende gebeurt
kan ook de toezichthouder druk uitoefenen. Wanneer een lening nietpresterend wordt, is er nog steeds een kans dat de lening wordt terugbetaald
of kan worden uitgewonnen. Volledige afschrijving is dan ook niet in alle
gevallen direct nodig. Wel is het belangrijk dat tijdig en voldoende voorzieningen worden genomen. Dit is ook een thema in het bankentoezicht en het
actieplan van de Europese ministers van Financiën.9
Vraag 8
Vindt u dat er tempo moet worden gemaakt met de afschrijving van foute
leningen, zoals in de Verenigde Staten? Wat kan u daaraan doen?
Antwoord 8
In het hiervoor genoemde actieplan is, naar aanleiding van Nederlandse
inbreng, oog voor het nemen van een minimumniveau van voorzieningen.
Hierbij is ook – op technisch niveau – gekeken naar praktijken in andere
landen, waaronder ook die in de Verenigde Staten.10 Op basis van het
actieplan heeft de Commissie in maart 2018 een voorstel gedaan met daarin
5

Kamerstuk 32 545, nr. 57.
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nrs. 1710 en 2025.
7
https://www.ecb.europa.eu/press/pressconf/2018/html/ecb.is180125.en.html
8
https://www.bcg.com/publications/2018/global-risk-2018-future-proofing-bank-agenda.aspx
9
http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/07/11/conclusions-nonperforming-loans/
10
http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9854-2017-INIT/en/pdf
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

een minimale verliesdekking voor NPLs, waarover u binnenkort een BNCfiche ontvangt.
Vraag 9
Hoe gaat de ECB in haar toezicht om met het feit dat de niet-presterende
leningen de levensvatbaarheid van Europese banken bedreigen, zoals het
BCG-rapport constateert? Kunt u de Kamer informeren over de wijze waarop
de ECB haar toezichtsrol aanwendt op dit dossier?
Antwoord 9
De ECB kijkt op individueel niveau naar praktijken rondom NPLs. Hierover
heb ik u eerder geïnformeerd.11 Door middel van voornoemde leidraad
probeert de ECB te bevorderen dat NPLs tijdig worden voorzien en afgeschreven. In 2017 heb ik de ECB in haar aanpak ondersteund.12
Vraag 10
Erkent u dat de Nederlandse bankensector alsmede de Europese grootbanken
nog altijd «to big to fail» zijn, waardoor bij financiële problemen een bank
weer een staatsinjectie nodig zal hebben? Zo nee, kunt u dat per land
toelichten? Zo ja, wat gaat u doen om de bankensector wezenlijk te veranderen om de risico’s voor de reële economie fors te verkleinen?
Antwoord 10
Sinds de crisis zijn meerdere stappen gezet om ervoor te zorgen dat
problemen bij banken, van welke omvang dan ook, zo goed mogelijk kunnen
worden aangepakt, met zo min mogelijk externe middelen of besmetting van
het systeem. Zo zijn de kapitaaleisen fors verhoogd en bouwen de banken
zelf in goede tijden fondsen op voor slechtere tijden. Door meerdere
beleidsmaatregelen is de afgelopen jaren het risico dat overheden opnieuw
moeten optreden als redder dan ook een stuk kleiner geworden dan ten tijde
van de financiële crisis. Mocht een bank onverhoopt toch in de problemen
komen en een beroep doen op externe middelen, dan gelden strenge eisen,
bijvoorbeeld dat eerst bail-in plaatsvindt. De komende jaren worden verdere
stappen gezet, onder andere door te komen tot stevige bail-inbare buffers
(«MREL»).
Vraag 11
Heeft u een vermoeden dat Europa zich moet zich voorbereiden op de
volgende bancaire, conjuncturele neergang, zoals directeur Christine Lagarde
van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) onlangs meldde in een toespraak
in Berlijn? Kunt u uw antwoord toelichten?13
Antwoord 11
In het artikel waar lid Leijten naar verwijst, sprak Christine Lagarde niet van
een volgende bancaire neergang. Lagarde richtte zich in haar speech in
Berlijn op een zogenoemde «rainy day fund», waaraan lidstaten bijdragen in
economisch goede tijden en middelen uit ontvangen in slechte tijden. Het
kabinet deelt de mening van het IMF dat lidstaten zich moeten voorbereiden
op een volgende economische neergang. Zoals uiteengezet in de Kamerbrief
over de toekomst van de EMU, die afgelopen november aan de Kamer is
verzonden, is het kabinet echter geen voorstander van een stabilisatiemechanisme voor de eurozone om de gevolgen van economische schokken op te
vangen.14 Volgens het kabinet kunnen lidstaten asymmetrische schokken
opvangen door gebruik te maken van eigen budgettaire buffers en zogenoemde automatische stabilisatoren in nationale begrotingen. De regels van
het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) zijn zo ingericht dat er al rekening wordt
gehouden met de stand van de conjunctuur, waardoor ruimte ontstaat voor
de werking van budgettaire stabilisatoren. Om deze reden hecht het kabinet
aan strikte naleving en handhaving van de regels van het SGP.

11

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 2565.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1474.
13
https://fd.nl/economie-politiek/1247435/imf-eurozonelanden-moeten-gezamenlijk-bufferfondsoptuigen
14
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1262.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3