Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 338

Wetenschapsbudget

Nr. 246

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 28 mei 2021
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 17 december 2020 over
aanbieding landelijk kader en toelichting invulling universitaire ombudsfunctie (Kamerstuk 29 338, nr. 240).
De vragen en opmerkingen zijn op 5 februari 2021 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 26 mei 2021
zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tellegen
De griffier van de commissie,
De Kler

kst-29338-246
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

1

Inhoud
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
• Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
Reactie van de bewindspersoon

2
2
2
3
5
5
6
8

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de aanbieding
van het landelijk kader en toelichting invulling van de universitaire
ombudsfunctie en hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden lezen dat de Minister de inzet vanuit de sector steunt op het
gebied van sociale (on)veiligheid. De leden vragen hoe deze steun van de
Minister vorm krijgt.
De leden van voornoemde fractie lezen dat de universiteit een besluit
neemt of de ombudsfunctionaris voor het personeel ook beschikbaar zal
zijn voor studenten. Mocht een universiteit besluiten om hier niet voor te
kiezen, waar kunnen studenten dan terecht? Waar kunnen studenten
terecht in de huidige structuur? Is er vanuit de universiteiten bereidheid
om de ombudsfunctionaris ook voor studenten in te zetten?
De leden van de VVD-fractie vragen of er afstemming zal zijn tussen de
universiteiten voor wat betreft het opzetten van de ombudsfunctie. Verder
willen zij weten wie de evaluatie zal leiden en of er aan de hand van dit
evaluatiemoment een uitwisseling van best practices plaats zal vinden
tussen de universiteiten.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
evaluatie van de universitaire ombudsfunctie en het landelijk kader voor
de invulling van de universitaire ombudsfunctie. Zij hechten aan een
(sociaal) veilige leer- en werkomgeving en maken zich zorgen over de
sociale veiligheid in het hoger onderwijs en de wetenschap. Zij danken de
Minister voor de tijdige uitvoering van de motie van de leden Van Meenen
en Paternotte om een voorstel over de vormgeving van een ombudspersoon bij hogescholen en universiteiten naar de Kamer te sturen.1 Zij
wensen de Minister enkele vragen en opmerkingen voor te leggen.
De leden van deze fractie lezen dat de ombudsfunctie verantwoording
aflegt aan het College van Bestuur (CvB), bijvoorbeeld door middel van
een jaarverslag. Zij nemen er kennis van dat volgens de evaluatie van de
universitaire ombudsfunctie de steun en rugdekking van het CvB
essentieel is voor het adequaat functioneren van de ombudsfunctionaris,
aangezien op deze manier beïnvloeding vanuit de organisatie kan worden
voorkomen. De leden vragen de Minister of de onafhankelijkheid van de
ombudsfunctionaris in het geding komt, als hij verantwoording dient af te
leggen aan het CvB. Zij vragen de Minister of deze functie niet los zou
1

Kamerstuk 29 240, nr. 114.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

2

moeten staan van de bestuursstructuur. Kan de verantwoording bijvoorbeeld ook worden afgelegd bij een koepel van ombudsfunctionarissen,
zoals al bestaat in het hoger onderwijs bij de Vereniging Ombudsmannen
in het Hoger Onderwijs (VOHO)? Wat zijn de voor- en nadelen hiervan?
Wat is de huidige organisatiestructuur van de VOHO en komt de organisatie de onafhankelijke positie van ombudsfunctionarissen ten goede?
Deze leden constateren dat de ombudsfunctionaris een aanvulling is op
de bestaande zorg- en hulpstructuur. De leden wijzen erop dat de
wetgever de hulpstructuur bij organisaties met een publieke taak zo
belangrijk acht, dat het klachtrecht niet alleen in de Algemene wet
bestuursrecht is opgenomen, maar ook in specifieke wetten zoals de Wet
op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Voor de
bescherming van studenten en medewerkers is het van belang dat dit
geen dode letter in de wet is, maar hen ook voldoende ondersteunt in het
adresseren en oplossen van ongewenst gedrag. De leden vragen de
Minister of de effectiviteit van het klachtrecht weleens geëvalueerd is, nu
uit diverse situaties die in de publiciteit zijn gekomen blijkt dat de
bestaande hulpstructuur niet (voldoende) effectief blijkt te zijn. Heeft de
Inspectie hier ooit onderzoek naar gedaan? Wordt het aantal klachten en
de inhoud van de klachten door de Inspectie ook met de besturen
besproken, zo willen zij weten.
De leden van de D66-fractie overwegen dat het wenselijk kan zijn om de
positie van de ombudsfunctionaris een wettelijke basis te geven. Zo is het
helder welke taken en bevoegdheden de ombudsfunctionaris tenminste
heeft en kan de onafhankelijke positie beter worden geborgd. Deze leden
vragen de Minister te reflecteren op wat de voor- en nadelen zijn van het
opnemen van de ombudsfunctie in de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek.
De leden van voornoemde fractie bemerken dat de ombudsfunctie zich
niet buigt over organisaties die gelieerd zijn aan, en gefinancierd zijn door,
de universiteit, zoals holdings, universitaire bedrijven, studieverenigingen,
studentenverenigingen, koepels, sportverenigingen, etc. Ziet de Minister
het als wenselijk om deze organisaties, waar ook een hiërarchische
cultuur zich voordoet, onder toezicht van de ombudsfunctionaris te
stellen? Waar kunnen dergelijke verenigingen nu terecht? Wat is de taak
van de ombudsfunctionaris wanneer een student zich meldt met een
melding over een geschil binnen een door de universiteit gefinancierde
vereniging, zo vragen zij.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met bijzondere belangstelling kennisgenomen van de brief van de Minister inzake het landelijke
kader en toelichting invulling universitaire ombudsfunctie. Het belang van
sociale veiligheid op onze onderwijsinstellingen kan wat de leden van de
GroenLinks-fractie betreft niet genoeg onderstreept worden. Niet op de
laatste plaats omdat de relevatie van een sociaal veilig klimaat de
afgelopen jaren zeer duidelijk is geworden. Deze week nog voeren de
studenten en docenten aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) actie om
de sociale veiligheid van hun universiteit te verbeteren.2 Derhalve hebben
deze leden enkele vragen over de invulling van de universitaire ombudsfunctie.

2

Parool, 1 februari 2021. #MeToo-actieweek bij UvA, studenten eisen vertrek decaan
https://www.parool.nl/amsterdam/metoo-actieweek-bij-uva-studenten-eisen-vertrekdecaan~b377dfc7/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

3

De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de brief dat de ombudsfunctie
binnen de bestaande universitaire meldingsstructuur wordt geplaatst,
terwijl het rapport van de Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren
(LNVH) dat in mei 2019 uitkwam het sterk hiërarchischkarakter van de
academie juist aanwees als een van de oorzaken voor een sociaal onveilig
klimaat op de universiteiten.3 Met andere woorden, hoe wordt ervoor
gezorgd dat de ombudsfunctionaris niet louter een toevoeging is aan een
structuur die al tekortschiet?
Kan de Minister nader uiteenzetten hoe de onafhankelijkheid van de
ombudsfunctionaris wordt ingebed en gewaarborgd? Krijgt de ombudsfunctionaris ook middelen om gebruik te maken van de onderzoeksbevoegdheid, zo vragen deze leden.
Voorts merken deze leden op dat de ombudsfunctionaris direct aan het
CvB van de universiteit rapporteert en adviseert. Hoe worden de vormen
van medezeggenschap hierbij betrokken? Deze leden lezen in de evaluatie
dat de medezeggenschap een belangrijke gesprekspartner is van de
ombudsfunctionaris. Is de ombudsfunctionaris ook verplicht te rapporteren aan de medezeggenschapraden? Krijgen zij volledige inzake in het
advies of de rapportage van de ombudsfunctionaris? Wordt de medezeggenschap betrokken bij het invulling geven aan en de aanstelling van de
ombudsfunctionaris, zo vragen zij.
Wat wordt gedaan als het CvB van een onderwijsinstelling besluit geen
actie te ondernemen terwijl de ombudsfunctionaris hiertoe wel adviseert?
Is het niet zo dat het CvB van een onderwijsinstelling het advies van de
klachtencommissie naast zich kan neerleggen of eventueel kan
aanpassen? Kan een CvB van een onderwijsinstelling dit ook doen met het
advies van de ombudsfunctionaris? Zo ja, vindt de Minister dit wenselijk?
Worden de bevindingen van de ombudsfunctionaris ook openbaar
gemaakt voor alle medewerkers en studenten, zo vragen de leden van de
GroenLinks-fractie.
De leden van voornoemde fractie lezen in de brief van de Minister dat zij
in gesprek gaat met de Vereniging Hogescholen (VH) om te bezien of de
ombudsfunctie ook voor hogescholen een gewenste aanvulling op de
zorg- en hulpstructuur is. Is de Minister voornemens dit gesprek ook te
voeren met de MBO-Raad? Zo nee, waarom niet?
Tenslotte vragen de leden van de fractie van GroenLinks welke maatregelen de Minister neemt om hoger onderwijsinstellingen te ondersteunen
om een culturele verandering te bewerkstellingen ten aanzien van de
sociale veiligheid.
Deze leden zijn in het bijzonder benieuwd naar maatregelen om de
meldingsbereidheid, de afhandeling van klachten en de bescherming van
het slachtoffer te verbeteren. Is de Minister hierover in gesprek met de
onderwijsinstellingen, de studentenraden en de klachtencommissies? Zo
nee, is de Minister voornemens dit te doen? Hoe kijkt de Minister aan
tegen een onafhankelijke klachtencommissie die zonder ruggenspraak
met het CvB een definitief oordeel mag vellen, zo vragen zij.4

3

https://www.lnvh.nl/a-3077/gebrek-aan-erkenning-en-aanpak-wangedrag-schaadt-dewetenschap
4
https://www.dub.uu.nl/nl/nieuws/gedwongen-vertrek-uu-hoogleraar-forse-kritiek-opafhandeling-klachten-door-universiteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

4

Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het landelijk kader
en toelichting invulling universitaire ombudsfunctie. Zij zijn blij dat nu aan
iedere universiteit een ombudsman wordt aangesteld. Zij hebben hierover
nog enkele vragen en opmerkingen.
Universiteiten nemen zelf een besluit of de ombudsfunctionaris voor het
personeel ook toegankelijk is voor studenten. De Minister roept universiteiten op dit te doen en deze leden zijn het daarmee eens. Zij vragen wel
hoe er wordt omgegaan met universiteiten die besluiten dit niet te doen.
De leden zijn benieuwd of de Minister in dat geval voornemens is om met
de universiteit in gesprek te gaan of andere maatregelen te treffen met als
doel het aanstellen van een ombudsfunctionaris voor studenten.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid danken de Minister
voor het landelijk kader en de nadere toelichting omtrent de invulling van
de universitaire ombudsfunctie. Deze leden onderstrepen het belang van
een veilige leer- en werkcultuur voor eenieder waar geen ruimte is voor
grensoverschrijdend gedrag.
Landelijk kader voor universitaire ombudsfunctie
De leden van de fractie van de PvdA vragen de Minister toe te lichten
waarom het landelijk kader zich niet uitspreekt over het belang van een
online aanwezigheid van ombudsfunctionarissen. Deelt de Minister de
mening, dat alhoewel een fysieke aanwezigheid van belang is voor de
benaderbaarheid en het voeling houden met de sfeer binnen de universiteit, de online toegankelijkheid van even groot belang is, zeker gezien de
huidige coronamaatregelen? Eveneens vragen deze leden of een online
optie niet ook bijdraagt aan de vertrouwelijkheid en daarmee het melden
een laagdrempeliger karakter biedt vanwege de anonimiteit. Waarom is
een verplichte online, geanonimiseerde mogelijkheid tot melden van
ongewenst gedrag niet opgenomen in het landelijk kader? Ter illustratie
van het belang hiervan wijzen deze leden op het feit dat sommige
ombudsfunctionarissen wel beschikken over een e-mailadres dat buiten
het universiteitsdomein wordt beheerd om de onafhankelijkheid en
anonimiteit te onderstrepen, maar dit dus niet geldt voor alle functionarissen.
De leden van voornoemde fractie merken op dat het landelijk kader
vermeldt dat instellingen zelf dienen te kiezen voor wie de ombudsfunctionaris toegankelijk is. Kan de Minister toelichten waarom zij niet bij
voorbaat de ombudsfunctionaris toegankelijk stelt voor zowel
medewerkers, als studenten? Is de Minister bereid deze tweedeling alsnog
uit het landelijk kader te halen, zodat men niet te kans loopt dat studenten
geen toegang krijgen tot de ombudsfunctionaris? Deelt de Minister de
mening dat sociale veiligheid op de universiteit net zo goed van belang is
voor studenten als voor medewerkers? Deelt de Minister de mening dat
het van belang is het gehele spectrum van sociale veiligheid op de
universiteit in acht te nemen en dat dit niet gebeurt wanneer de ombudsfunctionaris niet toegankelijk is voor studenten? Voorziet de Minister ook
dat deze tweedeling tevens tot onnodige onduidelijkheid zal leiden,
bijvoorbeeld omdat sommige instellingen promovendi rekenen tot de
groep studenten, terwijl andere hen rekenen tot de groep medewerkers?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

5

Aansluiting ombudsfunctie op bestaande zorg- en hulpstructuur
De leden van de fractie van de PvdA lezen in de brief van de Minister dat
wanneer een interne melding niet tot een bevredigende oplossing heeft
geleid, de Nationale ombudsman ook een rol kan spelen in de afwikkeling.
Deze leden merken echter merken op dat alleen openbare universiteiten
gebruik kunnen maken van deze optie, bijzondere universiteiten niet. Kan
de Minister een regeling treffen om deze ongelijkheid op te heffen, gezien
de gelijkwaardigheid van mensen in openbare en bijzondere universiteiten?
De leden van deze fractie vragen de Minister of zij een nadere toelichting
kan geven op welke wijze de bekendheid en zichtbaarheid van de
ombudsfunctionaris zal verbeteren. Welke maatregelen worden er
getroffen, naast het reeds gepubliceerde stroomschema, om te verzekeren
dat eenieder weet dat zij terecht kunnen bij de vertrouwenspersoon/
ombudsfunctionaris in het geval dat zij te maken krijgen met ongewenst
gedrag? Deze leden wijzen de Minister op de aanbevelingen uit de
Evaluatie universitaire ombudsfunctie die reiken voorbij het stroomschema.
De leden van voornoemde fractie vragen de Minister gehoor te geven aan
de aanbeveling uit de Evaluatie universitaire ombudsfunctie om de
ombudsfunctionaris de mogelijkheid te bieden bij te dragen aan individuele probleemoplossing. Deze leden zijn van mening dat een geforceerde verdeling van taken tussen vertrouwenspersoon en ombudsfunctionaris kan leiden tot het missen of niet afdoende opvolgen van
klachten door silowerking.
Tenslotte willen deze leden nogmaals de aandacht van de Minister vragen
met betrekking tot het belang van kennisuitwisseling en samenwerking
tussen ombudsfunctionarissen, waar men ook op wijst in de Evaluatie
universitaire ombudsfunctie. De leden scharen zich achter deze uitspraak
vanwege het soms wijdverspreide en lastig grijpbare karakter van
grensoverschrijdend gedrag. Deelt de Minister de mening dat het een
positief gegeven is dat ombudsfunctionarissen zich organiseren binnen de
VOHO? Deelt de Minister de mening dat de oprichting van deze
vereniging het belang van kennisdeling en samenwerking op nationaal
niveau illustreert? Waarom is het dan niet effectiever deze functie te
beleggen in de vorm van een nationaal ingericht klachtensysteem waarin
een centraal meldpunt alle meldingen binnen het totale overzicht worden
geplaatst zodat instelling-overstijgende patronen sneller zichtbaar
worden, zo vragen deze leden.
Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met interesse de
aanbiedingsbrief en bijbehorende stukken gelezen over het landelijke
kader en de toelichting van de invulling universitaire ombudsfunctie.
Voorop staat dat deze leden het van belang vinden dat er op universiteiten
een veilig leer- en werkklimaat is. Het is dan ook goed dat gezocht wordt
naar manieren om dat klimaat te behouden, herstellen en bewerkstelligen.
De leden hebben echter wel enkele vragen over het landelijk kader en de
invulling van de universitaire ombudsfunctie.
Ten eerste hebben zij een aantal vragen over de rol van de overheid in dit
landelijk kader. De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat
werkgevers- en werknemersdelegaties aan de hand van de evaluatie
universitaire ombudsfunctie een landelijk kader hebben ontwikkeld. Wat
hindert er op dit moment in de wet- of regelgeving dat dit kader en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

6

bijbehorende functie nog niet belegd is en wel hier op tafel ligt? Voorziet
de Minister hierin een rol voor het ministerie? Of ligt deze opdracht voor
een ombudsman volledig bij universiteiten? Hoe ziet de Minister de rol
van de overheid hierin?
Ten tweede hebben de leden van de ChristenUnie-fractie enkele vragen
over de invulling van de ombudsman. Uit het landelijk kader blijkt dat de
ombudsman een flink pakket aan kerntaken krijgt:
– Het signaleren van ongewenste patronen die aan ongewenst gedrag
ten grondslag liggen;
– Het (on)gevraagd advies geven over casussen;
– Contact onderhouden met alle relevante partijen;
– Naar aanleiding van een melding onafhankelijk (en op eigen initiatief)
onderzoek doen;
– Optreden voor zowel melder als beklaagde;
– Onderzoekende en adviserende rol;
– Desgewenst een bemiddelende rol.
De leden van voornoemde fractie kunnen zich voorstellen dat (enkele van)
deze taken op dit moment belegd zijn bij andere functionarissen, zoals
vertrouwenspersonen. Wat maakt dat het verstandig is om deze taken
weg te halen bij al bestaande functionarissen en te bundelen bij één
persoon? Deze leden zijn benieuwd naar de reactie van de Minister op dit
punt.
In de Sofokles-evaluatie wordt geschreven dat het gewenste resultaat bij
het inrichten van een universitaire ombudsfunctie het vergroten van het
lerend vermogen van de organisatie is: «het is iemand die alles wil
overzien en de bevoegdheid heeft om alles te onderzoeken». De leden van
de ChristenUnie-fractie begrijpen de genoemde problemen die spelen op
universiteiten, maar zien ook dat deze problemen erg verschillen van
elkaar. In hoeverre vindt de Minister het verantwoord om deze taak bij één
persoon neer te leggen? De evaluatie schrijft tevens dat een organisatie
ook als geheel een lerende opdracht heeft. Wat is de toegevoegde waarde
van een ombudsfunctionaris dan volgens de Minister?
Daarnaast wordt van de ombudsfunctionaris verwacht dat hij of zij
onafhankelijk is. In hoeverre is het dan goed om als universiteit zelf een
ombudsfunctionaris aan te stellen? Heeft de Minister of de onderzoeksgroep ook overwogen om een landelijk loket in te stellen, in plaats van
een landelijk kader? Als op universiteiten dermate veel verschillende
structurele problemen spelen, zoals genoemd in de evaluatie, is het dan
realistisch om te verwachten dat één persoon een grote rol kan spelen in
het oplossen van deze problemen? Of loopt de Minister met de invoering
van een ombudsfunctionaris juist het risico dat universiteiten niet meer
kritisch kijken naar hun eigen handelen?
De leden van de fractie van de ChristenUnie zijn tevens benieuwd naar de
invoeringssnelheid van dit plan. Is het niet vlotter om al bestaande kaders
in bestaande functies aan te passen, in plaats van een nieuwe functionaris
aan te stellen? Het aanstellen van een nieuwe functionaris is wederom
extra personeel dat niet direct onderwijs geeft. Kan een ombudsman
ingevoerd worden zonder dat het meteen veel administratieve taken en
extra overheadkosten met zich meebrengt?
Deze leden vragen waarom universiteiten zelf mogen besluiten of een
ombudsfunctionaris alleen voor de medewerkers is of ook voor de
studenten. Kenmerkend aan een universiteit is de rol die studenten
hebben in het onderwijs, bijvoorbeeld als student-assistent of in de
medezeggenschap. De Sofokles-evaluatie spreekt over de complexe
hiërarchie van universiteiten en de effecten van sterke afhankelijkheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

7

sociale normen. Studenten hebben ook te maken met deze hiërarchie,
afhankelijkheid en sociale normen. De leden willen graag van de Minister
weten of studenten niet de dupe kunnen zijn van de keuze van universiteiten om enkel een ombudsman voor medewerkers aan te stellen?
Tot slot vragen de leden van de ChristenUnie-fractie aan de Minister of zij
kan reflecteren op het artikel in de Volkskrant dat UvA-studenten het
vertrek eisen van de decaan, ombudsman en het bestuur om seksueel
wangedrag van een hoogleraar.5
II Reactie van de bewindspersoon
Ik dank de leden voor de vragen en opmerkingen inzake de aanbieding
van het landelijk kader en toelichting invulling universitaire ombudsfunctie. Iedereen – van student tot hoogleraar – heeft recht op toereikende
bescherming tegen intimidatie en wangedrag. Ik waardeer het initiatief en
de inzet van de sector om de ombudsfunctie in de cao Nederlandse
universiteiten vast te leggen en verder vorm te geven. De ombudsfunctie
is een essentiële aanvulling op bestaande structuren voor melding,
rapportage en aanpak van ongewenst gedrag. Alleen in een veilige
omgeving kunnen studenten en onderzoekers zich optimaal ontplooien.
Allereerst vragen de leden van de VVD-fractie en de GroenLinks-fractie
naar mijn inzet ten aanzien van de gewenste cultuurverandering die nodig
is voor een sociaal veilige werk- en leeromgeving. Samen met de sector
heb ik mij gecommitteerd aan het werken aan een veilige werkomgeving
aan de hand van de doelstellingen uit het nationale actieplan voor meer
diversiteit en inclusie in het hoger onderwijs en onderzoek. Daarbij sluit ik
aan bij de behoeften van het veld, bijvoorbeeld door ondersteuning te
bieden in de vorm van externe expertise en het faciliteren van kennisdeling. Daarnaast heb ik de KNAW gevraagd om een advies uit te brengen
over de preventie van intimidatie, zodat de sector ook vanuit dat
perspectief maatregelen kan treffen. Het rapport verschijnt voor het eind
van dit jaar. Als stelselverantwoordelijke zie ik dat universiteiten hun
verantwoordelijkheid nemen om een veilige werk- en leeromgeving te
creëren. Ik moedig hen aan om daarmee verder te gaan.
De leden van de VVD-, SP-, PvdA- en de ChristenUnie-fractie vragen naar
de toegang tot de ombudsfunctionaris voor studenten en waar studenten
terecht kunnen in de huidige structuur. De gehele academische gemeenschap dient toegang te hebben tot toereikende vangnetten. De ombudsfunctie zoals vastgelegd in de cao Nederlandse universiteiten ziet toe op
medewerkers, zoals alle cao-afspraken, en niet op studenten. Een aantal
universiteiten heeft al een ombudsfunctionaris voor studenten ingesteld.
Een ander deel van de universiteiten richt de ombudsfunctie voor
studenten in vóór 1 juli 2021. De overige universiteiten onderzoeken of zij
dit op termijn ook zullen doen. Ik roep deze universiteiten op om de
ombudsfunctie ook toegankelijk te maken voor studenten, of een aparte
ombudsfunctionaris aan te stellen waar studenten terecht kunnen. In de
huidige structuur is er bij alle instellingen in ieder geval een eenduidige
en toegankelijke faciliteit ingericht waar studenten met klachten terecht
kunnen. Dit is een wettelijk vereiste dat is vastgelegd in de Wet op het
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (art. 7.59a). Daarnaast is
de zorg- en hulpstructuur, waaronder vertrouwenspersonen en de
commissie ongewenst gedrag, ook toegankelijk voor studenten.

5

Volkskrant, 19 juni 2020. UvA-studenten eisen vertrek decaan, ombudsman en bestuur om
seksueel wangedrag hoogleraar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

8

Voorts vragen de leden van de VVD-fractie naar kennisdeling door de
universiteiten met betrekking tot de ombudsfunctie, ook met het oog op
de eindevaluatie. De VSNU zet zich in om de opgedane ervaringen met de
ombudsfunctie te delen. Een concreet voorbeeld hiervan is het dossierhouderoverleg van alle universiteiten, ook om het implementatieproces
van de ombudsfuncties te begeleiden. De cao-partijen zijn de opdrachtgever van de eindevaluatie. De eindevaluatie zal naar verwachting starten
in 2022. In deze eindevaluatie zullen ook de ervaringen worden meegenomen, die uit het dossierhoudersoverleg naar voren komen.
De leden van D66, GroenLinks en de PvdA vragen naar de onafhankelijkheid van de ombudsfunctie. De ombudsfunctionaris rapporteert en
adviseert direct aan het College van Bestuur (CvB). De onafhankelijke
positie van de ombudsfunctie wordt daarbij formeel in het universitaire
reglement vastgelegd. Deze onafhankelijkheid betekent dat de ombudsfunctionaris zonder ruggenspraak advies kan uitbrengen. Hier geldt dat
het CvB geen zeggenschap heeft over de inhoudelijke uitvoering van de
functie. Ik zie daarom op dit moment geen probleem in de rapportage
door de ombudsfunctionaris aan het CvB en ik wacht de eindevaluatie af,
waarin dit aspect wordt meegenomen.
Voorts vragen de leden van de D66-fractie of verantwoording door de
ombudsfunctionaris kan worden afgelegd bij de Vereniging Ombudsmannen in het Hoger Onderwijs (VOHO). De pilot-ombudsfunctionarissen
zijn lid van de VOHO, waar kennis en ervaring uitgewisseld kunnen
worden en collegiale intervisie plaatsvindt. Kennisdeling en samenwerking tussen universitaire ombudsfunctionarissen juich ik van harte toe.
Het VOHO is echter primair bedoeld voor collegiale kennisuitwisseling.
Het is daarom niet wenselijk om de verantwoording van de ombudsfunctionaris bij deze koepel te beleggen.
De leden van de D66-fractie vragen of de effectiviteit van het klachtrecht
geëvalueerd is en of de inspectie hier onderzoek naar heeft gedaan. De
inspectie heeft geen onderzoek gedaan naar de effectiviteit van het
klachtrecht (binnen instellingen). Wel ontvangt de inspectie soms
meldingen over de klachtenprocedures van instellingen. Afhankelijk van
de melding geeft de inspectie de melder uitleg over de mogelijkheden van
de interne klachtenprocedure binnen een instelling of wordt de instelling
aangesproken over de kwaliteit van procedure, inclusief de vindbaarheid
en toegankelijkheid van de procedure.
De leden van de D66- en de ChristenUnie-fractie vragen naar de
mogelijkheid om de ombudsfunctie een wettelijke basis te geven. Ik zie
daar op dit moment geen reden toe. De sector heeft zelf het initiatief
genomen om in overleg met de werknemersorganisaties de ombudsfunctionaris te verankeren in de cao Nederlandse universiteiten. Daarnaast is
door cao-partijen een landelijk kader voor invulling van de universitaire
ombudsfunctie vastgesteld. Hierin zijn taken, bevoegdheden en de
onafhankelijkheid van de ombudsfunctionaris vastgelegd. De onafhankelijkheid wordt verder geborgd in de universitaire regelementen of
statuten, waarin de taken en bevoegdheden van de ombudsfunctionaris
zijn vastgelegd. Deze reglementen en statuten geven niet-medewerkers
(waaronder studenten) ook toegang tot een ombudsfunctie. Zoals ik heb
aangegeven hebben sommige universiteiten al een ombudsfunctionaris
ingesteld die toegankelijk is voor studenten en niet-medewerkers. De
overige universiteiten zijn bezig om dit voorbeeld te volgen. Indien de
universiteiten dit oppakken acht ik het niet nodig om dit in wetgeving vast
te leggen, ook aangezien dit tot vertraging van invoering zou leiden. Ik
volg daarom de voortgang van de universiteiten nauwgezet zodat
studenten en niet-medewerkers ook terecht kunnen bij een ombudsfuncti-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

9

onaris. Ik waardeer het dat de sector sociale veiligheid hoog op de agenda
heeft staan en zelf een aanvulling op de bestaande zorg- en hulpstructuur
creëert.
De D66-leden vragen naar de toegang tot de ombudsfunctionaris voor aan
een universiteit gelieerde (studenten)organisaties, en waar deze organisaties nu terecht kunnen. De ombudsfunctionaris heeft geen rol in aan
universiteiten gelieerde organisaties zoals studentenverenigingen. De
studentenorganisaties zijn zelf verantwoordelijk om sociale veiligheid te
borgen. De universiteiten geven wel aan regelmatig in gesprek te zijn met
studentenorganisaties over kernwaarden als sociale veiligheid. Sociale
veiligheid komt ook aan de orde in de dialoog tussen de instelling en de
medezeggenschapsraad over de voorwaarden waaronder bestuursbeurzen worden toegekend aan leden van studentenorganisaties.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de middelen die een
ombudsfunctionaris tot diens beschikking krijgt. De hoogte van het
budget hangt samen met de omvang van de aanstelling van een
ombudsfunctionaris en de grootte van de organisatie. Daarmee
verschillen de middelen per universiteit. Het uitgangspunt is dat de
ombudsfunctionaris voldoende middelen tot zijn of haar beschikking heeft
om op verzoek, en op eigen initiatief, onderzoek te kunnen doen.
Daarnaast is gepaste ondersteuning van belang zodat de ombudsfunctionaris zich kan richten op het ombudswerk.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen ook naar de betrokkenheid van
de medezeggenschap. De wijze waarop klachten en geschillen binnen de
instelling worden behandeld, is opgenomen in een regeling die deel uit
maakt van het bestuurs- en beheersreglement en in de cao. De centrale
medezeggenschapsraden hebben instemmingsrecht op het bestuurs- en
beheersreglement. Het is aan de instelling zelf hoe de ombudsfunctie
wordt ingericht. De medezeggenschap wordt betrokken bij de beleidsvorming en de aanstelling van een ombudsfunctie conform de afspraken
die cao-partijen daarover gemaakt hebben.6 De medezeggenschap heeft
hier echter geen formele rol in. Er is dan ook geen verplichting voor de
ombudsfunctionaris om te rapporteren aan de medezeggenschap.
Verder vragen de leden van de GroenLinks-fractie of een CvB een advies
van de ombudsfunctionaris naast zich neer kan leggen en wat mijn visie
hierop is. Daarnaast vragen deze leden of de bevindingen van de
ombudsfunctionaris ook openbaar worden gemaakt voor alle
medewerkers en studenten. De ombudsfunctie adviseert, vanuit een
zelfstandige en onafhankelijke positie, direct aan het CvB. De ombudsfunctionaris heeft daarbij de bevoegdheid om gevraagd en ongevraagd
advies te geven. Het CvB is weliswaar niet verplicht om het advies te
volgen, maar kan het ook niet zomaar naast zich neerleggen. Wanneer het
CvB ervoor kiest een advies niet op te volgen, kan dat niet zonder
afdoende uitleg. Ik vind het belangrijk dat een CvB op een zorgvuldige
wijze omgaat met het advies van een ombudsfunctionaris. Ik ga er
daarom wel vanuit dat het CvB – gelet op zijn verantwoordelijkheid –
motiveert aan de Raad van Toezicht wanneer het afwijkt van een advies
van de ombudsfunctionaris. De bevindingen van de ombudsfunctie
kunnen openbaar worden gemaakt (door de ombudsfunctionaris) als de
casusoverstijgende uitkomsten relevant zijn voor de academische
gemeenschap of desbetreffende faculteit. De ombudsfunctionaris kan hier
zelfstandig een beslissing over nemen. Wanneer een advies van de
ombudsfunctionaris openbaar wordt gemaakt, dan ga ik ervan uit dat het

6

https://wetten.overheid.nl/BWBR0002747/2020-01-01.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

10

CvB omwille van transparantie zijn besluit over het betreffende advies ook
openbaar maakt.
Voorts vragen de leden van de GroenLinks-fractie of er ook gesprekken
worden gevoerd met de MBO-raad. Ik ben voornemens om gesprekken te
voeren met de MBO-raad over de wenselijkheid van ombudsfunctionarissen binnen het middelbaar beroepsonderwijs.
De leden van de GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie vragen naar
maatregelen om de meldingsbereidheid en de zichtbaarheid te vergroten
en de eventuele toegevoegde waarde van een onafhankelijke klachtencommissie. Om de meldingsbereidheid en zichtbaarheid van de universitaire ombudsfunctie te vergroten investeren universiteiten onder andere
in informatiecampagnes en meer vertrouwenspersonen. Ik vind het
belangrijk dat de universitaire ombudsfunctie eerst goed wordt ingebed,
voordat eventuele aanvullende maatregelen worden overwogen. Ik zie
daarom op dit moment geen reden om een onafhankelijke klachtencommissie in te stellen. De melder kan terecht bij de Nationale ombudsman
als externe en onafhankelijke tweedelijns klachtbehandelaar, indien een
klacht niet naar tevredenheid wordt afgehandeld.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de online aanwezigheid van
ombudsfunctionarissen en de mogelijkheid tot anoniem melden in de
context van het landelijk kader. Ik deel de mening dat een goede online
toegankelijkheid van de ombudsfunctionaris – naast fysieke aanwezigheid
op de campus – van belang is. In het landelijk kader wordt de afhandeling
van anonieme meldingen (anoniem in de zin dat de identiteit van de
melder bij de ombudsfunctionaris niet bekend is) aan de instelling
overgelaten. De behandeling van een anonieme melding is complex
omdat de context van het grensoverschrijdend gedrag relevant is voor het
begrijpen en onderzoeken van de melding. Niettemin kan het waardevol
zijn om op basis van anonieme signalen in een vroegtijdig stadium
onderzoek te doen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de dekkingsgraad van de
Nationale ombudsman uitgebreid kan worden naar de bijzondere
universiteiten. De mogelijkheid om de dekkingsgraad uit te breiden vergt
een wetswijzing, aangezien de Nationale ombudsman alleen als tweedelijnsklachtenbehandelaar voor publiekrechtelijke organisaties kan
optreden. Bijzondere universiteiten vallen onder privaatrechtelijke
rechtspersonen en vallen zodoende niet de dekkingsgraad. Onderzoek
naar de werkbaarheid en wenselijkheid van een dergelijke wetswijziging
wordt meegenomen in de eindevaluatie van de universitaire ombudsfunctie.
Ook vragen de leden van de PvdA naar de mogelijkheid om bij te dragen
aan individuele probleemoplossing en specifiek de taakverdeling tussen
ombudsfunctionaris en vertrouwenspersoon. Ook de leden van de
ChristenUnie vragen hiernaar. In het landelijk kader wordt een complementaire rolverdeling tussen ombudsfunctionarissen en vertrouwenspersonen neergezet. Vertrouwenspersonen zijn over het algemeen gericht op
de individuele melder, terwijl de ombudsfunctie juist breder kijkt en
adviseert over achterliggende factoren die de individuele casus
overstijgen. Vertrouwenspersonen ondersteunen de melder bij het vinden
van een werkbare oplossing en zijn in die zin partijdig. De ombudsfunctie
is onpartijdig en kan zelf de afweging maken om thema’s te onderzoeken.
De ombudsfunctie kan, in tegenstelling tot de vertrouwenspersoon, ook
een bemiddelende rol spelen tussen een melder en de instelling. De
vertrouwenspersoon en ombudsfunctionaris zijn dus complementair in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

11

hulpstructuur en dragen gezamenlijk bij aan het aanpakken van grensoverschrijdend gedrag.
De leden van de PvdA- en de ChristenUnie-fractie vragen naar een
nationaal klachtensysteem en hoe de ombudsfunctie bijdraagt aan het
lerend vermogen van de instellingen. Er is bewust gekozen voor de
aanpak via de ombudsfunctie, in plaats van een nationaal loket. De
universitaire ombudsfunctionaris staat namelijk dicht genoeg bij de
werkvloer om op een goede manier onderzoek te kunnen doen, maar ook
ver weg genoeg van een faculteit om een onafhankelijke positie te kunnen
behouden. De behandeling en opvolging van klachten is immers altijd
contextgebonden, de specifieke omgeving is relevant voor het begrijpen
en onderzoeken van de casus. Voor de opvolging van klachten is er geen
uniform beleid mogelijk. Dit betreft altijd het maken van contextafhankelijke afwegingen in een specifieke casus. De ombudsfunctionaris heeft een
onafhankelijke rol binnen de instelling. Daarbij gaat het werk van de
ombudsfunctie verder dan het behandelen van incidenten. De ombudsfunctionaris kan een advies uitbrengen over de oplossingen voor de
onderliggende problematiek en kan binnen de organisatie acteren. Een
nationaal loket mist deze mogelijkheden. Ik ben daarom van mening dat
de ombudsfunctie kan bijdragen aan het lerend vermogen van de
instellingen.
Ook vragen de leden van de ChristenUnie-fractie naar de noodzaak van
een ombudsfunctie met het oog op administratieve lasten en kosten. De
ombudsfunctie is naar mijn mening een essentiële aanvulling op de
bestaande universitaire zorg- en meldingsstructuur met het oog op de
sociale veiligheid. De toegevoegde waarde van een ombudsfunctionaris
staat voor mij centraal. De bijbehorende kosten zullen per universiteit
verschillen, maar een ombudsfunctionaris is naar mijn mening noodzakelijk om een veilige leer- en werkomgeving te borgen. Het is daarnaast
van belang dat de toegankelijkheid en zichtbaarheid bij de uitwerking van
de ombudsfunctie centraal staat.
Tot slot vragen deze leden naar mijn reflectie op de casus bij de Universiteit van Amsterdam (hierna: UvA), waar het vertrek van bestuurders
wordt geëist. Ik betreur het ten zeerste dat er bij de UvA zaken van
grensoverschrijdend gedrag spelen waarbij studenten het gevoel hebben
dat hier onvoldoende tegen is opgetreden. Ik heb het bestuur van de UvA
hierover gesproken en zij hebben mij geïnformeerd over de stappen die zij
ondernemen. Naast het verbeteren van de meldingsprocedures wordt
naar de voorgenoemde casus een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 246

12