Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 338

Wetenschapsbudget

Nr. 225

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 november 2020
Met deze brief zend ik u het adviesrapport «Het rolling-grantfonds.
Kloppend hart voor ongebonden onderzoek» dat ik op 16 oktober jl. in
ontvangst heb mogen nemen van de adviescommissie van Koninklijke
Nederlandse Akademie van Wetenschappen (hierna: KNAW) onder leiding
van prof. dr. ir. Bert Weckhuysen1. Met deze brief kom ik tegemoet aan de
toezegging die ik heb gedaan tijdens het begrotingsdebat van 15 oktober
2020.2 De belangrijkste adviezen uit het adviesrapport licht ik u hieronder
kort toe.
Het rapport geeft aan dat het Nederlandse wetenschappelijk onderzoek
van wereldklasse is, maar dat grensverleggende, doorlopende onderzoekslijnen de afgelopen decennia in de knel zijn gekomen. Door
zogenoemde «projectificering» is de Nederlandse wetenschap
versnipperd geraakt en is er gebrek aan continuïteit. De KNAW-commissie
adviseert met klem om het evenwicht in het wetenschapssysteem terug te
brengen, tussen vrij en ongebonden en strategisch onderzoek en om de
balans terug te brengen tussen zekerheid voor onderzoekers en gezonde
competitie.
Om de lasten in het wetenschapssysteem te verminderen (te veel
aanvragen, te weinig honoreringen), ervoor te zorgen dat innovatief
ongebonden onderzoek wordt gedaan en om te borgen dat onderzoekslijnen over een langere periode kunnen worden ontwikkeld, stelt de
KNAW-commissie een structureel fonds in de universitaire basisfinanciering voor ongebonden onderzoek voor. Dit fonds voorziet universitaire
docenten, universitaire hoofddocenten en hoogleraren met een vaste
aanstelling van «eigen» werkkapitaal in de vorm van een onderzoeksbeurs. Deze beurs kunnen zij op verschillende momenten in hun weten1
2

kst-29338-225
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Handelingen II 2020/21, nr. 15, debat over de begroting van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 225

1

schappelijke loopbaan inzetten voor onderzoek. Aanvullende financiering
dienen universitaire docenten, universitaire hoofddocenten en hoogleraren met vaste aanstelling te verwerven via competitie. Het fonds is dus
complementair aan persoons- en projectgebonden onderzoekssubsidies
van bijvoorbeeld NWO en de European Research Council.
De KNAW-commissie schat het benodigde jaarlijkse budget voor het
structurele fonds in de universitaire basisfinanciering voor ongebonden
onderzoek op ruim een half miljard euro. Daarbij geeft de
KNAW-commissie aan dat met een verschuiving van bestaande middelen
de introductie van het fonds problemen elders in het wetenschapssysteem zal creëren of vergroten. De doelstelling van het fonds wordt dan
niet bereikt. Het is volgens de KNAW-commissie dus niet mogelijk de
status quo te verbeteren zonder extra middelen.
Het fonds is volgens de KNAW-commissie de Nederlandse wetenschap en
wetenschappers noodzakelijk voor het gewenste vertrouwen en de
continuïteit om werkelijk baanbrekend fundamenteel en toegepast
onderzoek te doen. Net als het KNAW-adviesrapport Evenwicht in het
wetenschapssysteem3 beklemtoont het onderhavige adviesrapport dat
stabiliteit en rust in het wetenschapssysteem alleen kan worden gerealiseerd door het ongebonden onderzoek voldoende te versterken in zowel
de eerste geldstroom – met dit structurele fonds in de universitaire
basisfinanciering – als de tweede geldstroom. Wat betreft de tweede
geldstroom is volgens de KNAW-commissie bij NWO aanvullend budget
nodig om een gelijkwaardige pijler voor ongebonden onderzoek te
realiseren naast die voor strategisch onderzoek.
Tot slot, zoals uw Kamer weet, ben ik verantwoordelijk voor het wetenschapsbestel. Ik onderschrijf de conclusie van het rapport dat het
belangrijk is om meer evenwicht in het wetenschapssysteem te brengen,
tussen vrij en ongebonden en strategisch onderzoek. Deze materie is
echter complex en de weging is aan een nieuw kabinet. Bij de aanbieding
van het rapport kreeg ik een heldere toelichting van de heer Weckhuysen.
Ik geef u dan ook de suggestie mee om de heer Weckhuysen uit te
nodigen bij de commissie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor een
technische briefing.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

3

KNAW (2019). Evenwicht in het wetenschapssysteem. De verhouding tussen ongebonden en
strategisch onderzoek. Bijlage bij Kamerstuk 29 338, nr. 215.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 338, nr. 225

2