Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 421

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 mei 2011
Hierbij bied ik u het Inspectierapport themaonderzoek Meerpersoonscelgebruik van de Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) aan.1
De ISt heeft van september 2010 tot en met januari 2011 een themaonderzoek uitgevoerd naar het meerpersoonscelgebruik in inrichtingen van
het gevangeniswezen en in centra voor vreemdelingenbewaring. Het doel
van het themaonderzoek was te bezien hoe meerpersoonscelgebruik in
penitentiaire inrichtingen en centra voor vreemdelingenbewaring wordt
toegepast en welk effect dit heeft op de veiligheidsbeleving en het
welbevinden van de ingeslotenen en het personeel.
Bevindingen ISt
De belangrijkste conclusie van de ISt is dat het meerpersoonscelgebruik
inmiddels algemeen aanvaard is en niet die grote problemen heeft
opgeleverd die sommigen bij de invoering ervan hadden voorzien, hoewel
het gebruik van meerpersoonscellen in de praktijk ook nadelen heeft.
Het meerpersoonscelgebruik binnen de penitentiaire inrichtingen en in de
centra voor vreemdelingenbewaring heeft niet tot substantiële veiligheidsrisico’s geleid, aldus de ISt. Verder verloopt de plaatsing op een
meerpersoonscel over het algemeen zonder grote problemen.
Met betrekking tot de interne veiligheid stelt de ISt dat de destijds voor
het gevangeniswezen geformuleerde eis dat een meerpersoonscel
steevast door twee penitentiaire inrichtingswerkers dient te worden
geopend, is achterhaald. Het executieve personeel ervaart geen onveiligheid bij het openen en betreden van de meerpersoonscellen.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De ISt signaleert wel het belang van een goede screening en selectie, die
volgens de ISt vanuit een eenpersoonscel plaats zou moeten vinden. Een
van de uitgangspunten die naar de mening van de ISt onverkort gehan-

kst-24587-421
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 24 587, nr. 421

1

1

teerd dienen te worden, is het niet samenplaatsen van rokers en
niet-rokers.
Op het gebied van de rechtspositie komt de Inspectie tot de conclusie dat
het regelmatig voorkomt dat gedetineerden direct bij binnenkomst op een
meerpersoonscel worden geplaatst. In de centra voor vreemdelingenbewaring is dat de standaard werkwijze. Deze werkwijze brengt volgens de
ISt risico’s met zich mee.
Ook vindt de ISt het van wezenlijk belang dat gedetineerden en ingesloten
vreemdelingen de nodige ruimte wordt gegeven om zelf een celgenoot te
kiezen. Dit vermindert spanningen tussen celgenoten en vergroot hun
veiligheidsgevoel.
Beleidsreactie
Ik heb met instemming kennisgenomen van de hierboven reeds vermelde
hoofdconclusie van de ISt dat «het meerpersoonscelgebruik inmiddels
algemeen aanvaard is en niet die grote problemen heeft opgeleverd die
sommigen bij de invoering ervan hadden voorzien». De bevindingen van
de ISt ondersteunen mijn opvatting dat meerpersoonscelgebruik een
aanvaardbare vorm van detentie is.
Veertien van de in totaal 21 aanbevelingen zijn aan de sectoren gevangeniswezen en bijzondere voorzieningen gezamenlijk gericht. Door de
verschillende uitgangssituaties op het gebied van het meerpersoonscelgebruik kunnen de aanbevelingen van de ISt niet onverkort voor beide
sectoren worden overgenomen. Zoals de ISt in haar rapport vermeldt,
bedraagt bij het gevangeniswezen het percentage meerpersoonscellen 15
% tegenover 97 % bij de sector bijzondere voorzieningen. Dat betekent dat
het uit praktische overwegingen niet mogelijk is om bij de vreemdelingenbewaring de volgende aanbeveling van de ISt volledig over te nemen:
«Streef wanneer de capaciteitsdruk dat toelaat, naar een inkomstenperiode met verblijf op een eenpersoonscel, maar ga in ieder geval pas tot
plaatsing op een meerpersoonscel over nadat tenminste de (psycho-)
medische staf heeft geconstateerd dat er geen contra-indicaties zijn.»
De sector bijzondere voorzieningen handelt mijns inziens reeds in
dezelfde geest. Er is sprake van een adequate inkomstenprocedure.
Onderdeel van deze procedure is dat binnen 24 uur een medische intake
plaatsvindt. Vreemdelingen worden, nadat zij de inkomstenprocedure
hebben doorlopen, direct in een meerpersoonscel geplaatst, tenzij
rondom het vervoer is aangegeven dat er (medische) bijzonderheden zijn
of er tijdens de inkomstenperiode bijzonderheden worden geconstateerd
ten aanzien van gezondheid of gedrag van de vreemdeling.
De ISt beveelt ook aan te overwegen om het meerpersoonscelbeleid met
betrekking tot langverblijvende vreemdelingen bij te stellen door het
mogelijk te maken dat vreemdelingen die daar behoefte aan hebben, na
verloop van tijd om humanitaire redenen op een eenpersoonscel worden
geplaatst. Nu de conclusie van de ISt is dat het meerpersoonscelgebruik
algemeen aanvaard is, is er naar mijn mening geen reden om af te zien
van het standaard gebruik van meerpersoonscelgebruik in de
vreemdelingenbewaring.
De aanbeveling van de ISt aan beide sectoren om te allen tijde te
voorkomen dat niet-rokers onvrijwillig op een cel worden geplaatst waar
de celgenoot rookt, wordt in principe overgenomen zolang de capaciteit
het toelaat. Bij de plaatsing wordt zo veel mogelijk rekening gehouden
met het rookgedrag van ingeslotenen. Als het zich toch, bijvoorbeeld in
verband met de beschikbare capaciteit in de inrichting, voordoet dat een
niet-roker bij een roker wordt geplaatst, wordt bij problemen zo spoedig
mogelijk gezocht naar een oplossing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 24 587, nr. 421

2

De aanbeveling van de ISt standaard twee televisietoestellen op een
meerpersoonscel beschikbaar te stellen waar er nu slechts één aanwezig
is wordt, gelet op de technische infrastructuur van de penitentiaire
inrichtingen en de detentiecentra, niet overgenomen. Daarnaast ben ik
van mening dat ervan uit mag worden gegaan dat celgenoten in goed
onderling overleg een keuze kunnen maken in het programma-aanbod.
Verder stelt de ISt voor om lokale werkinstructies en afdelings- of
huisregels te verduidelijken op het gebied van meerpersoonscellen. In de
herziening van de lokale werkinstructies en de huisregels zullen de
suggesties van de ISt worden meegenomen, met inachtneming van de
praktische uitvoerbaarheid.
Conform de aanbeveling van de ISt wordt door het gevangeniswezen de
meerpersoonscelpraktijk geëvalueerd met behulp van de uitkomsten van
het onderhavige Inspectierapport. Waar nodig zullen verbeteringen
worden doorgevoerd en instructies worden aangepast. De evaluatie van
de meerpersoonscelpraktijk zal door het gevangeniswezen ook worden
benut om na te gaan hoe de volgende aanbevelingen van de ISt kunnen
worden overgenomen:
– Stimuleer de directies van penitentiaire inrichtingen tot het invoeren
van een wisselrooster voor gedetineerden op een meerpersoonscel en
creëer daarvoor zo nodig aanvullende randvoorwaarden.
– Voer op afdelingen waar sprake is van meerpersoonscelgebruik een
systeem (bijvoorbeeld een overplaatsingswachtlijst) in dat zorgt voor
een eerlijke en transparante overplaatsingvolgorde van gedetineerden
die na verloop van tijd op een eenpersoonscel geplaatst willen
worden, en verbeter de informatievoorziening aan gedetineerden over
het meerpersoonscelgebruik.
– Vervang de landelijke instructie dat meerpersoonscellen steeds door
twee piw’ers moeten worden geopend door een aanwijzing dat er bij
het openen van een meerpersoonsceldeur tenminste personele
achtervang op de woonafdeling aanwezig moet zijn.
– Overweeg de introductie van regimaire en/of andere incentives om
gedetineerden tot een meerpersoonscelverblijf te stimuleren.
De aanbeveling aan de sector Gevangeniswezen zeer kort verblijvende
arrestanten en zeer langgestraften uit te sluiten van meerpersoonscelgebruik wordt niet zonder meer overgenomen. Ik zie geen reden om
arrestanten of zeer langgestraften uit te sluiten van meerpersoonscelgebruik. Het uitgangspunt bij plaatsing op een meerpersoonscel is immers
dat een ieder geschikt wordt geacht voor samenplaatsing, tenzij sprake is
van een dusdanige problematiek bij de gedetineerde dat verblijf op een
eenpersoonscel noodzakelijk is.
Bij zeer kort verblijvende arrestanten komt plaatsing op een meerpersoonscel door het verblijf tijdens de inkomstenperiode op een eenpersoonscel in de praktijk overigens weinig voor. Daarnaast worden (zeer)
langgestraften in principe niet gedurende de gehele detentieperiode
samengeplaatst indien zij aangeven liever in een eenpersoonscel te
verblijven.
Tot slot
Ik concludeer dat, ondanks het feit dat de Inspectie een aantal aanbevelingen doet ter verbetering van de praktijk van het meerpersoonscelgebruik, op basis van dit rapport gesteld kan worden dat het meerpersoonscelgebruik een aanvaardbare vorm van de tenuitvoerlegging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 24 587, nr. 421

3

vrijheidsbeneming is. Dit staat in contrast met de forse kritiek die is geuit
bij de landelijke invoering van het meerpersoonscelgebruik in 2004 binnen
het gevangeniswezen.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 24 587, nr. 421

4