Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

30 012

Leven Lang Leren

Nr. 111

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juni 2019
1. Inleiding
Het kabinet wil mensen stimuleren om zelf regie te nemen op hun
loopbaan en hun leven, zodat zij zich kunnen blijven ontwikkelen en hun
eigen keuzes kunnen maken.1 De aanpak Leven Lang Ontwikkelen (LLO)
speelt daarin een belangrijke rol. Mensen moeten kunnen beschikken over
middelen die naar eigen inzicht kunnen worden besteed aan opleiding en
ontwikkeling gericht op het duurzaam inzetbaar blijven op de arbeidsmarkt. Dat gebeurt ook al regelmatig. Dit jaar is maar liefst € 1,6 miljard
beschikbaar voor duurzame inzetbaarheidsbudgetten voor 2,3 miljoen
werknemers, blijkt uit onderzoek van werkgeversorganisatie AWVN.2 Het
kabinet is dan ook verheugd over de inzet van de vele partijen die actief
LLO stimuleren, landelijk, regionaal en sectoraal.
Het kabinet wil meer eigen regie stimuleren door duidelijkheid te bieden
aan private partijen over de fiscale behandeling van individuele leer- en
ontwikkelbudgetten.3 Daarnaast werkt het kabinet aan een regeling voor
een publiek leer- en ontwikkelbudget4, het zogenoemde «STAP-budget»5,
dat mensen de (financiële) mogelijkheid geeft stappen te zetten in hun
ontwikkeling om duurzaam inzetbaar te blijven en vitaal de pensioenleeftijd te behalen. En we werken aan het flexibeler en aantrekkelijker
maken van het opleidingsaanbod, zodat een opleiding ook goed te
combineren is met werk en privéleven.
1

Kamerstuk 30 012, nr. 92.
AWVN (2019) Verdubbeling geld voor duurzame inzetbaarheid. AWVN hanteert een brede
definitie van duurzame inzetbaarheid, gericht op scholing en ontwikkeling maar ook op gezond
werken en andere instrumenten die bijdragen aan duurzame inzetbaarheid.
3
Kamerbrief Fiscale behandeling private leerrekeningen van 26 november 2018 (Kamerstuk
30 012, nr. 110).
4
Dit is een uitwerking van een afspraak in het Regeerakkoord om de fiscale regeling aftrek van
scholingsuitgaven te vervangen door een individuele leerrekening.
5
De afkorting staat voor STimulans ArbeidsmarktPositie.
2

kst-30012-111
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

1

Met deze brief informeren we uw Kamer over de voortgang op deze
onderwerpen, mede naar aanleiding van toezeggingen die op verschillende momenten zijn gedaan.6 Rond de zomer zullen wij uw Kamer meer
integraal informeren over de stand van zaken van het LLO-beleid. Ten
behoeve van deze brief is overleg gevoerd met diverse betrokkenen bij de
verschillende onderwerpen, waaronder de sociale partners in de Stichting
van de Arbeid en onderwijssectoren.
2. Private individuele leerbudgetten
Groeiende bereidheid tot stimuleren eigen regie
Wij zijn blij om te zien dat private partijen zoals sociale partners en
O&O-fondsen het belang van eigen regie op de loopbaan inzien. Zij stellen
daarvoor in toenemende mate individuele budgetten beschikbaar: van de
5,6 miljoen werknemers voor wie cao-afspraken gelden, beschikten in
2017 ongeveer 1,3 miljoen (24%) werknemers over een individueel leer- en
ontwikkelbudget.7 Deze individuele leer- en ontwikkelbudgetten zijn
bedoeld voor algemene scholing en ontwikkeling; de financiering van
functionele scholing is de wettelijke taak van werkgevers.
Voor het aanzienlijk bredere doel van duurzame inzetbaarheid8 kunnen
volgens werkgeversorganisatie AWVN dit jaar 2,3 miljoen werknemers
beschikken over een zogeheten individueel duurzaam inzetbaarheidsbudget, waarvoor € 1,6 miljard beschikbaar is.9 Toch is er nog veel ruimte
voor verbeteringen: werkenden en leidinggevenden weten in de praktijk
nog niet goed wat te doen om inzetbaarheid duurzaam te verbeteren10
waardoor veel budget onbenut blijft, er zijn nog veel cao’s zonder een
dergelijke regeling, een deel van de regelingen kan meer flexibel worden
gemaakt en de fiscale behandeling van individuele private budgetten
levert in de praktijk soms onduidelijkheden op.
De positieve ontwikkeling in het realiseren van meer eigen regie op de
loopbaan door de private partijen ondersteunt het kabinet met vervolgonderzoek om beter inzicht te krijgen in het gebruik van de beschikbare
individuele leer- en ontwikkelbudgetten en hoe dat te stimuleren. De
Stichting van de Arbeid en de SER willen een bijdrage leveren aan
kennisdeling over individuele leer- en ontwikkelbudgetten door voor de
zomer een bijeenkomst te organiseren. Daarbij zullen de (versterking van
de) zeggenschap van werknemers over hun budget en het stimuleren van
het gebruik van deze budgetten worden betrokken.
Meer duidelijkheid bij fiscale behandeling van leerrekeningen
In de kamerbrief LLO van 27 september jl. stellen sociale partners dat een
passend fiscaal kader voor de private leerrekeningen een belangrijke
randvoorwaarde is voor het bevorderen van directe toegang van
werkenden tot scholingsmiddelen voor algemene scholing en ontwik-

6

Tijdens het Algemeen Overleg op 9 oktober 2018 (Kamerstuk 30 012, nr. 109) is door de
Minister van SZW toegezegd dat de Kamer begin 2019 een brief ontvangt over de verdeling ten
behoeve van het publieke leer- en ontwikkelbudget met een planning van de uitwerking.
Daarnaast is in de Kamerbrief Fiscale behandeling private leerrekeningen van 26 november
2018 toegezegd de Kamer einde eerste kwartaal 2019 te informeren over de voortgang hiervan.
7
Ministerie van SZW (2019) Individuele ontwikkelbudgetten in cao’s in 2017.
8
AWVN hanteert een brede definitie en kijkt naar duurzame inzetbaarheidsbudgetten. SZW kijkt
alleen naar individuele ontwikkelbudgetten. Daarnaast blijkt uit het onderzoek van AWVN dat
het aantal cao’s met afspraken over individuele budgetten toeneemt in 2018. Het onderzoek van
SZW heeft betrekking op 2017.
9
AWVN (2019) Verdubbeling geld voor duurzame inzetbaarheid.
10
Dit signaal blijkt ook uit het recente onderzoek van Panteia (2019) Belemmeringen Leven Lang
Ontwikkelen, dat is uitgevoerd in opdracht van de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

2

keling.11 Het kabinet ondersteunt private partijen door verduidelijkingen
aan te brengen in de toepassing van het huidige kader voor de fiscale
behandeling van deze budgetten.12 Zo is uw Kamer eerder geïnformeerd13
over de mogelijkheid om op de individuele leerrekeningen te sparen voor
scholing over jaargrenzen heen. Dat is belangrijk, omdat een werknemer
zo een groter bedrag bijeen kan krijgen om kostbaarder scholing – of
activiteiten gericht op ontwikkeling – te kunnen betalen.
Om de toepassing van de fiscale wetgeving op private individuele leer- en
ontwikkelbudgetten verder te verduidelijken, is in november 2018 een
werkgroep gestart die praktische voorstellen ontwikkelt. De werkgroep
bestaat uit leden afkomstig van: de Belastingdienst, enkele cao-sectoren,
uitvoerders, het Ministerie van Financiën en het Ministerie van SZW. De
werkgroep heeft zich met name gericht op de vraag of een cursus of
opleiding valt onder de gerichte vrijstelling voor scholing volgens de Wet
op de loonbelasting 1964.14 Voor veel werkgevers is dit nu niet duidelijk.
Daarom heeft de Belastingdienst een toelichting op deze vrijstelling
gemaakt. Bovendien komt er een korte vragenlijst waarmee de werkgever
direct bij aanwending van een budget het recht op een fiscale vrijstelling
kan toetsen en zodoende het risico op een onvoorziene naheffing kan
minimaliseren.15 Invulling van de vragenlijst geeft een duidelijke indicatie
op de vraag of de gewenste scholing al dan niet onder de vrijstelling valt.
Werkgevers kunnen ervoor kiezen de individuele leer- en ontwikkelbudgetten voor hun werknemers bij een uitvoerder neer te leggen. Deze
uitvoerders dragen daarmee bij aan het ontzorgen van werkgevers en
kunnen ook een rol spelen bij het toepassen van het door de Belastingdienst ontwikkelde voorlichtingsdocument (toelichting en vragenlijst). Er
bestaan daarnaast ook mogelijkheden voor de werkgever om het
financiële risico op naheffingen in onderlinge afspraken bij de uitvoerder
te leggen.
Toepassing voorlichtingsinstrument en terugkoppeling
De toelichting en de vragenlijst worden de komende maanden door de
betrokken sectoren in de praktijk toegepast. Bevindingen worden
teruggekoppeld in de werkgroep en besproken met sociale partners in de
Stichting van de Arbeid. Indien gewenst zijn de Belastingdienst en SZW
bereid dit voorlichtingsinstrument verder toe te lichten en onder de
aandacht te brengen bij sociale partners, bijvoorbeeld bij een voorlichtingsbijeenkomst.
De werkgroep volgt de ervaringen bij toepassing van het voorlichtingsinstrument op de voet via de monitoring door de betrokken sectoren. De
Belastingdienst blijft hierbij nauw betrokken en draagt waar nodig bij aan
het verder verduidelijken hoe werkgevers fiscale risico’s kunnen minimaliseren door toepassing van het voorlichtingsinstrument. Voor dit doel
heeft de Belastingdienst een coördinerend inspecteur aangewezen, die de
eenheid van uitvoering en handhaving binnen de Belastingdienst
bevordert.
11

Kamerstuk 30 012, nr. 92.
Kamerbrief Fiscale behandeling private leerrekeningen van 26 november 2018.
13
Kamerstuk 30 012, nr. 92.
14
De Belastingdienst toetst namelijk vaak pas achteraf of gevolgde scholing voor vrijstelling van
loonbelasting in aanmerking komt. Daarbij is de specifieke situatie van degene die de scholing
heeft gevolgd van belang: draagt deze scholing bij aan het functioneren in de huidige functie
of aan een toekomstige functie, dan is vrijstelling mogelijk.
15
Het voorlichtingsdocument (bestaande uit een toelichting en een korte vragenlijst) is
raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl en is ook te vinden op de website van de Belastingdienst https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/themaoverstijgend/
brochures_en_publicaties/cao_beoordelingen/scholingskosten-in-de-loonheffingen
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

3

Andere mogelijkheden ter verduidelijking
De werkgroep realiseert zich dat hiermee nog niet alle onzekerheden over
de fiscale behandeling zijn weggenomen. Daarom richt zij zich de
komende periode op andere mogelijkheden ter verduidelijking van de
fiscale behandeling van private leerrekeningen, zoals de meeneembaarheid van het individuele budget naar een andere werkgever (portabiliteit) en de inzet van het individuele budget bij werkloosheid.
Over de voortgang daarvan zal uw Kamer rond de zomer opnieuw worden
geïnformeerd. Daarbij zal ook worden gerapporteerd over de uitwerking
van de motie van Weyenberg c.s. Die motie verzoekt te onderzoeken of er
verbeterpunten zijn bij het toepassen van de bestaande fiscale vrijstelling
voor scholing bij de private individuele leerrekeningen, wat de aansluiting
is tussen de fiscale vrijstelling en de vermindering van de transitievergoeding en of en hoe het mogelijk is om kosten in mindering te brengen
op de transitievergoeding door middel van door de werknemer gewenste
stortingen op de individuele leerrekening.16
3. Publieke regeling individueel STAP-budget
Om het leven lang ontwikkelen een boost te geven, vindt het kabinet het
verduidelijken van de fiscale behandeling van private individuele leer- en
ontwikkelbudgetten niet genoeg. Op dit moment is het voor individuele
belastingplichtigen mogelijk om kosten voor een opleiding of studie voor
een (toekomstig) beroep in aftrek te brengen op de inkomstenbelasting, al
dan niet aanvullend op de private leerbudgetten. Deze fiscale regeling
aftrek van scholingsuitgaven is toegankelijk voor iedereen die geen recht
(meer) heeft op studiefinanciering. Uit een evaluatie van deze regeling is
gebleken, dat de effectiviteit ervan op de stimulering van scholing beperkt
is.17 Conform de daarover in het Regeerakkoord gemaakte afspraak heeft
het kabinet in de Kamerbrief LLO van 27 september 2018 aangekondigd
deze fiscale aftrek te vervangen door een uitgavenregeling.18 De
contouren van deze uitgavenregeling, het zogenoemde STAP-budget,
worden hieronder beschreven. Streven is de regeling rond de zomer van
2019 te publiceren.
Vormgeving en samenhang
De ontwikkeling van een publiek leer- en ontwikkelbudget biedt mogelijkheden om een toekomstbestendige regeling neer te zetten, waarmee kan
worden ingespeeld op ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Met het
STAP-budget wordt iedereen met een band met de Nederlandse arbeidsmarkt in staat gesteld om scholing in te zetten voor de eigen ontwikkeling
en duurzame inzetbaarheid.19 Om ruimte te bieden voor verdere
bundeling van middelen voor scholing en ontwikkeling en versnippering
van publieke middelen tegen te gaan, wordt de regeling zo opgezet dat in
de toekomst mogelijk beschikbaar komende aanvullende budgetten voor
bepaalde doelen of voor bepaalde doelgroepen eenvoudig kunnen
worden toegevoegd.20 Denk aan mogelijke budgetten die nodig zijn om
gevolgen op te vangen van krimp, krapte of economische crisis, of ten
16

Kamerstuk 35 000 XV, nr. 59.
CPB (2016) Evaluatie aftrekpost scholingsuitgaven.
18
Kamerstuk 30 012, nr. 92, p. 9.
19
Er kan onder andere sprake zijn van een band met de Nederlandse arbeidsmarkt wanneer
iemand verzekerd is voor de volksverzekeringen en/of belastingplichtig is. De precieze definitie
zal nog worden uitgewerkt om in de regeling te worden opgenomen.
20
Dit komt tegemoet aan de motie met Kamerstuk 30 012, nr. 78 van de leden Wiersma en Van
der Molen, in het bijzonder het verzoek om inspanningen van ministeries te bundelen zodat
eenduidigheid van beleid ontstaat en Nederlanders weten waarop ze aanspraak kunnen
maken.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

4

behoeve van transities in energie, klimaat of technologie. Via monitoring
van het STAP-budget is het bovendien mogelijk de regeling tussentijds
aan te passen, bijvoorbeeld indien blijkt dat de beoogde effecten
uitblijven. Er is immers nog weinig ervaring opgedaan met toepassing
van dit instrument op grotere schaal.
Het beschikbare budget is structureel ruim € 200 miljoen21 en komt
overeen met de kosten van de fiscale regeling aftrek van scholingsuitgaven. Dit STAP-budget komt voor iedereen beschikbaar. Dat betekent dat
zowel werkenden als niet-werkenden van het STAP-budget gebruik
kunnen maken, evenals mensen met en zonder startkwalificatie. Voor deze
laatste groep is het op latere leeftijd vaak niet mogelijk om via het initiële
bekostigde voltijdsonderwijs alsnog een startkwalificatie te behalen. Zij
hebben echter wel baat bij flexibele scholing en daarom komt het budget
voor hen ook beschikbaar.
Mensen worden uitgesloten van het STAP-budget indien zij voor de
betreffende opleiding of cursus in aanmerking komen voor andere
vormen van publieke individuele financiering van onderwijs, zoals:
studiefinanciering, lerarenbeurs en tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten. Bij de verdere uitwerking van het STAP-budget wordt met
het oog op een doelmatige en doeltreffende inzet de samenloop met
andere (publieke en private) middelen verder verkend.
Het kabinet hecht eraan dat mensen beter inzicht krijgen in hun eigen
scholingsmogelijkheden en is daarom een verkenning gestart naar de
haalbaarheid van een digitaal overzicht waarin iemands individuele
scholingsmogelijkheden staan.22 Naar verwachting zal de verkenning eind
juni 2019 worden afgerond. Dit overzicht ontwikkelt zich idealiter verder
tot een individuele portal23 die inzicht in scholingsmogelijkheden en
rechten bundelt waar iemand – ook in financiële zin – gebruik van kan
maken.
Bestedingsdoelen
Het STAP-budget biedt ruime bestedingsmogelijkheden en kan worden
ingezet voor een uitgebreid aanbod aan arbeidsmarktgerichte en
kwalitatief goede scholings- en ontwikkelingsactiviteiten. In lijn met de
kamerbrief over LLO van 27 september jl. (Kamerstuk 30 012, nr. 92) kan
het STAP-budget naast scholingsactiviteiten die opleiden tot een (deel van
een) door OCW erkend diploma of certificaat ook worden ingezet voor
scholingsactiviteiten die opleiden tot een branche of sector erkend
certificaat, een opleiding die is ingeschaald in het NLQF, voor opleidingen
van een opleider met een NRTO-keurmerk of voor EVC-procedures bij een
erkende EVC-aanbieder.24 Het STAP-budget kan daarmee dus ook worden
ingezet bij bedrijfsscholen voor zover de scholingsactiviteit aan een van
de bovenstaande voorwaarden voldoet.
De hoogte van het maximum bedrag per aanvraag zal nog nader worden
vastgesteld. Van belang is daarbij de afweging tussen enerzijds het
kunnen bereiken van een groter aantal personen indien het maximum
Van dit budget is vanaf dit jaar circa € 10 miljoen per jaar beschikbaar voor een meerjarig
actieprogramma gericht op het verbeteren van de randvoorwaarden voor LLO.
De heer Gijs de Vries is 22 februari 2019 aangesteld als verkenner voor het digitale overzicht.
23
Zoals «mijnpensioenoverzicht» of het met de Argumentenfabriek ontwikkelde concept van
«mijnleerwerkoverzicht»; zie Argumentenfabriek (2017) Innoveren binnen lange systemen.
24
NLQF staat voor Netherlands Qualification Framework, een raamwerk dat mbo- en ho
opleidingen (publiek en privaat) in kwalificaties vertaald die in EU-verband gebruikelijk zijn.
NRTO is de koepelvereniging van private opleiders. EVC staat voor eerder verworven
competenties.
21

22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

5

bedrag per aanvraag lager ligt en anderzijds het kunnen voorzien in meer
substantiële scholing voor een minder groot aantal personen indien het
maximumbedrag hoger ligt.25 Daarmee zou de bandbreedte van de
maximale hoogte per aanvraag kunnen komen te liggen tussen de
€ 1.000,– en € 2.000,–. Afhankelijk van de gekozen hoogte kunnen
gemiddeld ten minste 100.000 (max. hoogte € 2.000,–) tot 200.000 (max.
hoogte € 1.000,–) personen per jaar gebruik maken van de regeling.
Aanvragen zullen op basis van het moment van indienen in behandeling
worden genomen totdat het beschikbare budget is uitgeput. Ten opzichte
van de huidige fiscale regeling hoeven deelnemers niet langer scholingskosten voor te schieten en de aanvraag van een STAP-budget hangt niet
af van de inkomstenbelasting die men betaalt. Daarmee wordt het met het
STAP-budget voor verschillende groepen eenvoudiger en laagdrempeliger
om vanuit de eigen regie te scholen en te ontwikkelen. Het individu is aan
zet om zelf een opleiding te kiezen die zijn of haar huidige of toekomstige
positie op de arbeidsmarkt versterkt.
Mede naar aanleiding van ervaringen met de scholingsvouchers en ter
voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik, wordt het STAP-budget
niet op iemands persoonlijke rekening gestort, maar via de uitvoerder aan
de opleider uitbetaald.26 Deze procedure is gebruikelijk bij vergelijkbare
regelingen27 en ook bij private leerrekeningen wordt over het algemeen
deze werkwijze gevolgd.
Flankerend beleid
De financiële mogelijkheid om een opleiding te volgen tijdens je
werkzame leven is heel belangrijk. Maar dan zijn we er nog niet. Mensen
hebben vaak ook hulp nodig om te bepalen welke opleidingen voor hen
nodig of kansrijk zijn. Scholings- en loopbaanadvies kan bijdragen aan het
wegnemen van drempels voor groepen die weinig bijscholen28, weinig
scholingsmogelijkheden hebben (o.a. in het mkb, flexwerkers, werkzoekenden zonder baan) of het meeste baat hebben bij scholing (o.a.
werkenden in krimpberoepen). Daarnaast kan scholings- en loopbaanadvies bijdragen aan omscholing richting kansberoepen door te laten zien
waar goede ontwikkelkansen liggen op de arbeidsmarkt en welke scholing
daarvoor nodig en haalbaar is.
Daarom wordt ondersteunend aan de uitgavenregeling de mogelijkheid
voor een adviesgesprek verder uitgewerkt. Het uitgangspunt van een
dergelijk scholingsadvies in relatie tot het STAP-budget is dat het
ondersteunend moet zijn aan mensen die eigen regie willen nemen. Dat
25

Het hiervoor al genoemde onderzoek van SZW naar individuele ontwikkelbudgetten in cao’s in
2017 laat zien dat gemiddeld per jaar circa € 500 wordt gestort op een private individuele
leerrekening die kan worden benut voor brede scholing en ontwikkeling. Het eerder aangehaalde onderzoek van AWVN (2019) komt op een gemiddeld bedrag per jaar van circa € 700,–
voor duurzame inzetbaarheidsbudgetten. De werknemer kan via dergelijke leerrekeningen of
duurzame inzetbaarheidsbudgetten de jaarlijkse bijdrage sparen voor kostbaarder scholing.
26
Uit de tussenevaluatie Effectiviteit van de Brug-WW en scholingsvouchers van Panteia uit 2018
(bijlage bij Kamerstuk 33 566, nr. 102) blijkt dat op basis van de voorwaarden van de regeling
bij 20% van de aanvragers uit een steekproef van 500 (een deel) van het toegekende geld
teruggevorderd zal worden. In de Kamerbrief Dienstverlening naar Werk van november 2018
staan de uitkomsten van het bestedingsonderzoek dat vervolgens is gedaan. Dat onderzoek
laat zien dat de vormgeving van de regeling te veel ruimte gaf voor misbruik. Deze ervaring is
gebruikt bij het vormgeven van de regeling ten behoeve van het tijdelijk scholingsbudget voor
WW-gerechtigden, waarbij bewust is gekozen het budget door UWV te laten besteden ten
behoeve van de klant.
27
Bijvoorbeeld bij de regeling tijdelijk scholingsbudget UWV.
28
In het Regeerakkoord «Vertrouwen in de toekomst» (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) wordt
geconcludeerd dat een aantal specifieke groepen op de arbeidsmarkt – in het bijzonder
praktisch opgeleiden en ouderen – weinig bijscholen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

6

wil zeggen dat het adviesgesprek onafhankelijk en laagdrempelig moet
zijn en uit vrije wil moet worden gevoerd. De rol van het scholingsadvies
bij LLO en de manier waarop dat nu wordt georganiseerd, zal de komende
maanden samen met experts, sociale partners en andere betrokkenen
verder worden verkend. Daarbij zullen ook de inzichten worden betrokken
uit het onderzoek naar belemmeringen bij LLO van Panteia dat in opdracht
van de Tweede Kamer is uitgevoerd en het binnenkort te verschijnen
onderzoek van het SCP.29
STAP-budget en experiment vraagfinanciering mbo
Nu de contouren van de regeling STAP bekend zijn, wordt zo mogelijk
binnen deze context, aan het experiment vraagfinanciering mbo invulling
gegeven, conform de afspraken in het Regeerakkoord. De MBO Raad, de
NRTO en de sociale partners worden betrokken. Deze zomer zal uw kamer
hierover worden geïnformeerd in een vervolgbrief over leven lang
ontwikkelen.
Implementatie
Het UWV is de beoogd uitvoerder van de nieuwe scholingsregeling, een
definitieve beslissing zal worden genomen nadat het UWV de uitvoeringstoets heeft uitgebracht. Daarbij zullen we erop letten dat het STAP-budget
zodanig gepositioneerd wordt dat het voor zowel werkenden als werkzoekenden wervend is.
De invoering van het STAP-budget vraagt een zorgvuldige uitwerking en
implementatie die inmiddels in gang is gezet. Gezien de verwachte
omvang van het aantal aanvragen per jaar van gemiddeld 100.000 tot
200.000 (bij een vergoeding van resp. € 2.000 tot € 1.000 per aanvraag),
de zorgvuldigheid die noodzakelijk is bij de uitwerking van een uitgavenregeling en de ICT-investering die de uitvoerder zal moeten doen, moet
voor implementatie rekening worden gehouden met een tijdsbeslag van
langer dan een jaar na publicatie van de regeling. Dit betekent dat
inwerkingtreding van de nieuwe regeling per 1 januari 2020 niet haalbaar
is. De definitieve implementatietermijn zal duidelijk worden in de
uitvoeringstoets van het UWV en zal samen met de publicatie van de
regeling rond de zomer met uw Kamer worden gedeeld. Voor de
voorgenomen afschaffing van de fiscale regeling aftrek van scholingsuitgaven betekent dit dat het kabinet het wetsvoorstel dat dit voornemen
moet effectueren dit jaar wel bij uw Kamer zal indienen, maar dat voor de
inwerkingtreding zal worden aangesloten bij het moment dat het
STAP-budget in werking treedt. Van deze fiscale regeling kan dan ook in
2020 gebruik worden gemaakt. In de tussentijd en gedurende de overgang
van de fiscale aftrek voor scholingsuitgaven naar het STAP-budget zal via
voorlichting aandacht worden besteed aan de (veranderingen in de)
tegemoetkomingen in scholingskosten vanuit de rijksoverheid.
4. Flexibilisering aanbod
Voor het versterken van de eigen regie van mensen op hun ontwikkeling
en hun loopbaan zijn niet alleen financiële arrangementen nodig. De
beschikbaarheid van een geschikt en flexibel onderwijsaanbod dat past bij
een werkend leven of druk gezinsleven, is mede bepalend voor het succes
van het leven lang kunnen ontwikkelen.

29

Panteia (2019) Belemmeringen Leven Lang Ontwikkelen, in opdracht van de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

7

Flexibilisering in het hoger beroepsonderwijs
In het hoger beroepsonderwijs (hbo) zijn in 2016 al experimenten van start
gegaan die de flexibiliteit en aantrekkelijkheid van opleidingen moeten
vergroten. In het experiment leeruitkomsten en het experiment vraagfinanciering wordt onderzocht wat de effecten zijn van verschillende
vormen van afstemming van de inrichting en deelnamevoorwaarden van
deeltijdse en duale hbo-opleidingen. Over de resultaten van de tussenevaluatie van deze experimenten bent u onlangs geïnformeerd.30
De aandacht voor vernieuwing van hbo-opleidingen gericht op (werkende)
volwassenen lijkt zijn vruchten af te werpen.31 Veel instellingen noemen,
ook met het oog op de strategische agenda hoger onderwijs en
onderzoek, LLO en flexibilisering als belangrijke thema’s. De inzet voor de
strategische agenda zal dan ook zijn om te komen tot activiteiten en
maatregelen die bijdragen aan het versterken van LLO in het hoger
onderwijs.
Flexibilisering in het mbo
Ook in het mbo werken we aan een flexibeler aanbod om werkenden en
werkzoekenden de mogelijkheid te geven om een (deel van een) mbo
opleiding te volgen:
• Publieke en private mbo-scholen kunnen binnenkort gezamenlijk
subsidie aanvragen om innovatieve en flexibele onderwijsprogramma’s te ontwikkelen in de derde leerweg. Streven is dat mbo-scholen
rond de zomer van 2019 hun plannen kunnen indienen om subsidie
aan te vragen. Om kennisdeling van opgedane ervaringen te stimuleren, zullen onder andere netwerk- en intervisiebijeenkomsten worden
georganiseerd.
• Daarnaast is het voor werkenden en werkzoekenden mogelijk gemaakt
in het niet-bekostigd onderwijs een onderdeel van een mbo-opleiding
met een zelfstandige betekenis op de arbeidsmarkt te volgen dat
afgerond wordt met een door OCW erkend certificaat. Inmiddels zijn er
14 van dergelijke certificaten in het mbo te behalen.32 Samenwerkingsverbanden van scholen, bedrijven en brancheorganisaties zijn volop
bezig met uitvoering van deze beroepsgerichte onderdelen in de vorm
van scholingstrajecten in de tekortsectoren zorg, horeca, bouw en
techniek en mbo-opleidingen van niveau 2, 3 en 4. Aan SBB is verzocht
een tweede reeks pilots voor te bereiden.
Vrijstellingen voor enkele examenonderdelen
Voor werkenden en werkzoekenden die al aan de generieke eisen van een
mbo-opleiding voor de vakken Nederlands, rekenen en Engels voldoen,
komen er vanaf 1 augustus meer mogelijkheden om vrijstellingen te
krijgen door aanpassing van het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB. Zo kunnen mbo-instellingen vrijstellingen verlenen
voor generieke examenonderdelen Nederlandse taal, rekenen en Engels
die langer dan 2 studiejaren geleden zijn afgelegd. Ook krijgen
mbo-instellingen de mogelijkheid om volwassenen die al aan de vereisten
lijken te voldoen direct bij instroom in de mbo-opleiding het generieke
examen af te laten leggen.
30

Kamerstuk 31 288, nr. 721
Waar in de periode 2001–2015 sprake was van een dalende instroom, ligt de instroom in
deeltijds en duale hbo-opleidingen per september 2018 ruim 33% hoger dan in september
2015. Bovendien is de gemiddelde leeftijd van studenten in deze opleidingen gestegen en
blijkt de groei vooral mensen te betreffen die vanuit een werksituatie zijn gaan deelnemen aan
een hbo-opleiding.
32
Eerder bent u geïnformeerd over deze keuzedelen in de Kamerbrief over LLO van
27 september 2018, zie Kamerstuk 30 012, nr. 92.
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

8

Verkort opleiden
In december 2018 heeft het Ministerie van OCW in samenwerking met de
MBO Raad een handreiking verkorting van opleidingen gepubliceerd.
Hierin wordt verduidelijkt welke ruimte de wetgeving biedt voor
verkorting van opleidingen voor mensen met werkervaring
(zij-instromers), zoals de mogelijkheid dat instellingen met eigen
meetinstrumenten de al verworven werkervaring van volwassenen
kunnen vertalen naar een verkort opleidingstraject richting een diploma.
Volwassenen hoeven niet eerst een EVC-procedure te doorlopen om voor
verkorting in aanmerking te komen.33 Hiermee wordt invulling gegeven
aan de motie van de leden Van der Molen en Wiersma over ruimte voor
specifieke doelgroepen om de opleiding te kunnen verkorten.34
Pilots praktijkleren met een praktijkverklaring
Ook zijn specifieke stappen gezet voor het stimuleren van LLO voor niet
werkenden. In twaalf regio’s zijn in februari 2019 pilots praktijkleren met
een praktijkverklaring in het mbo gestart die lopen tot december 2019 en
waarvoor in 2019 nog een tweede tranche start.35 Deze pilots zijn bedoeld
voor werkzoekenden en werkenden voor wie een startkwalificatie (nog)
een brug te ver is. Ze zijn een aanvulling op de beroepsbegeleidende
leerweg (bbl), die leidt tot een mbo-diploma en op de nieuwe
mogelijkheid tot het behalen van een mbo-certificaat.
Pilots praktijkleren met een praktijkverklaring
Het doel van de pilots is te onderzoeken of een praktijkleerroute met
een praktijkverklaring in het mbo een opstap kan zijn naar werk en
een basis kan leggen voor verder doorleren in het mbo. Op basis van
de mogelijkheden van de kandidaat en het bedrijf worden werkprocessen van mbo-kwalificaties geleerd. Het leren in de praktijk vindt
plaats bij een van de ruim 250.000 erkende leerbedrijven. De
kandidaat krijgt begeleiding en een vorm van inkomen. Bij afronding
van het traject wordt een praktijkverklaring uitgereikt: een document
dat herkenbaar is voor werkgevers en daarmee van waarde voor
inzetbaarheid en doorontwikkeling van de kandidaat. De pilots
worden, met ondersteuning van SBB en de Programmaraad,
uitgevoerd door samenwerkingsverbanden van gemeenten, UWV,
leerwerkloketten, werkgevers, mbo-instellingen en waar gewenst
hun partners.
Kennisdeling over LLO stimuleren in mbo
Tot slot is het Ministerie van OCW een actieprogramma gestart voor
mbo-scholen die met LLO aan de slag zijn of willen, onder andere met het
Kennispunt LLO. Dit actieprogramma voor publieke en private
mbo-scholen, biedt bijvoorbeeld uitleg over de ruimte in de regels, maar
richt zich ook op het delen van goede voorbeelden. Partners in de regio,
zoals gemeenten, worden hierbij betrokken. Het actieprogramma beoogt
de in gang gezette beweging van kennisdeling waarbij scholen leren van
elkaars ervaringen te versterken en zo bij te dragen aan de ambities van
het Kabinet voor LLO.

33

Link: https://levenlangontwikkelen.nl/publicaties/handreiking-voor-verkorten-van-mboopleidingen/
Kamerstuk 30 012, nr. 88
35
Zie voor meer informatie de link: https://www.s-bb.nl/onderwijs/kwalificeren-en-examineren/
pilots-praktijkleren-met-de-praktijkverklaring-in-het-mbo
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

9

Tot slot
Het is de primaire verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers
dat werknemers inzetbaar blijven. De overheid zorgt voor de noodzakelijke
randvoorwaarden. Een belangrijke succesfactor daarbij is een doorbraak
op LLO. In deze brief zijn wij ingegaan op een toegankelijk STAP-budget,
meer duidelijkheid rondom de fiscale behandeling van private leerrekeningen en een meer flexibel onderwijsaanbod. Rond de zomer zullen wij
uw Kamer verder informeren over de stand van zaken van het LLO-beleid.
Daarbij wordt een verslag opgenomen van de wijze waarop de SER
invulling geeft aan de aanjaagrol rond LLO. Verder ontvangt uw Kamer zo
spoedig mogelijk de uitwerking van motie van het lid Wiersma c.s., waarin
wordt verzocht € 48 miljoen in te zetten voor het ondersteunen van
werkgevers bij het stimuleren van de leercultuur, en motie Heerma c.s.,
waarin wordt verzocht de sectoren landbouw, horeca en recreatie de
komende vijf jaar tegemoet te komen met een investering in de scholing
van werknemers van jaarlijks € 12 miljoen.36
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

36

Kamerstuk 35 074, nr. 45; Kamerstuk 35 074, nr. 50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 111

10