Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

26 991

Voedselveiligheid

Nr. 536

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR MEDISCHE ZORG EN VAN
LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2018
Op 25 juni 20181 hebben wij u toegezegd een overkoepelend plan toe te
sturen met alle acties naar aanleiding van de aanbevelingen uit het
rapport van de Commissie Sorgdrager «Onderzoek naar fipronil». Hierbij
ontvangt u het Actieplan Voedselveiligheid – Implementatie aanbevelingen van de Commissie Sorgdrager2.
Naar aanleiding van de aangehouden motie van de leden Lodders en
Geurts3 over het in kaart brengen of de NVWA zich bezighoudt met het
opstellen van beleid, is door de Minister van LNV tijdens de landbouwbegrotingsbehandeling 2019 toegezegd dat zij de reactie op de vragen van
het lid Lodders meeneemt in deze brief. In deze brief schetsen we tevens
de stand van zaken ten aanzien van de afhandeling van fipronil in eieren,
inclusief de (gedeeltelijke) blokkade van bedrijven zoals gevraagd door de
vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit op
6 december 2018.
Voor een goed functionerend stelsel voor de borging van de voedselveiligheid is het van belang dat alle betrokken partijen de verantwoordelijkheid hiervoor erkennen en oppakken. In de afgelopen periode hebben
de eiersector, de NVWA en de ministeries van LNV en VWS gewerkt aan
het doorvoeren van verbeteringen in het systeem voor de borging van
voedselveiligheid in de eierketen. De aanbevelingen zijn met prioriteit
opgepakt, veel acties zijn in gang gezet of zijn inmiddels afgerond. Met de
inzet van de betrokken partijen wordt in onderlinge afstemming toegewerkt naar de versterking van het systeem voor voedsel-veiligheid in de
eierketen.

1

Kamerstuk 26 991, nr. 529
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 23
2

kst-26991-536
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 991, nr. 536

1

De opvolging van de acties heeft in een aantal gevallen een bredere
reikwijdte dan alleen de eierketen. Verbeteringen kunnen tevens
betrekking hebben op alle plantaardige en dierlijke sectoren in de
voedselproductieketen. Hieronder een korte weergave van de belangrijkste acties die naar aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie
Sorgdrager in gang zijn gezet.
Zelfregulering
De zelfregulering wordt versterkt door de eiersector en waar nodig ook
door de plantaardige en andere dierlijke sectoren. Wij verwachten van de
sectoren dat zij het advies van de Commissie Sorgdrager aangrijpen om
de zelfregulering te versterken, de kennis over voedselveiligheid bij de
ondernemers te vergroten en hun private kwaliteitssystemen waar nodig
aan te scherpen. In de komende periode stimuleren wij dit actief vanuit de
ministeries LNV en VWS en geven hieraan uitwerking in het overleg met
de plantaardige en dierlijke sectoren.
In het Actieplan Voedselveiligheid heeft de eiersector de uitwerking
beschreven van de acties die de Werkgroep Zelfregulering Eierketen in
haar eindrapportage aankondigde. Deze aanpak kan als voorbeeld dienen
voor de versterking van de zelfregulering in de andere sectoren. In de
kwaliteitssystemen van de eiersector (IKB Ei en IKB PSB) worden
verbeteringen doorgevoerd zoals de uitbreiding van het monitoringsprogramma voor kritische stoffen en aanvullende eisen voor de pluimveeservicebedrijven in het kwaliteitssysteem IKB PSB. Ook stelt de eierketen een
eigen crisishandboek op om, indien nodig, onverwijld en gecoördineerd,
onveilige eieren en eiproducten uit de handel te halen.
De NVWA toetst of private kwaliteitssystemen voldoen aan de criteria die
door de Taskforce Voedselvertrouwen in 2014 zijn opgesteld. Als een
kwaliteitssysteem voldoet aan de criteria wordt het systeem op www.ketenborging.nl geplaatst. Bedrijven kunnen daarmee zien of leveranciers
voldoende waarborgen op het terrein van de voedselveiligheid bieden. De
NVWA kan in haar risicogerichte toezicht rekening houden met deze
geaccepteerde kwaliteitssystemen. IKB Ei werkt aan de versterking van
haar kwaliteitssysteem; het streven is dat dit in 2019 als geaccepteerd op
Ketenborging.nl kan worden geplaatst.
Signalen van overschrijdingen & fraude
Het is van wezenlijk belang dat de NVWA en de sector zo snel mogelijk
handelen zodra zij signalen van overschrijdingen en fraude opvangen.
Zowel de eiersector als de NVWA brengt verbeteringen aan in hun
werkwijze om signalen op te pikken en door te geleiden. Zo is door de
eiersector een meldpunt ingericht waaraan ondernemers signalen kunnen
doorgeven. Ook laat Ovoned een onderzoek uitvoeren naar de fraudebestendigheid van de eierketen, en is zij voornemens een kwetsbaarheidsanalyse op te nemen in IKB Ei zodat de ondernemer signalen van
voedselfraude kan herkennen.
De NVWA heeft inmiddels haar proces voor het afhandelen van signalen
en meldingen geprofessionaliseerd, waardoor deze sneller bij de
relevante kennisspecialisten binnen de NVWA terechtkomen en beoordeeld en afgehandeld kunnen worden.
Informatie-uitwisseling
Om relevante signalen snel op te pikken en af te handelen, is niet alleen
een betere informatie-uitwisseling binnen de NVWA, maar ook binnen het
publieke domein (tussen de NVWA en het Openbaar Ministerie) en tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 991, nr. 536

2

de NVWA en private partijen noodzakelijk. Door aangescherpte procedures kan informatie over signalen en meldingen sneller worden gedeeld.
Binnen de NVWA wordt de samenwerking tussen de opsporing en het
toezicht verder versterkt door intensiever samen te werken. Daartoe is het
Fraude Expertise Knooppunt opgericht. Ook worden nadere afspraken
gemaakt over informatie-uitwisseling tussen de NVWA en het Openbaar
Ministerie met name daar waar voedselveiligheid in het geding is.
Bij incidenten is er de (juridische) mogelijkheid dat de NVWA informatie
over individuele bedrijven door kan geven aan betrokken brancheorganisaties, zodat deze de bedrijven kunnen helpen en aansporen de
benodigde maatregelen te nemen zoals het terughalen van producten.
De NVWA zal onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om binnen de
kaders van onder andere de Algemene verordening gegevensbescherming meer informatie te verstrekken aan de eigenaar van het private
kwaliteitssysteem. Hierover kunnen afspraken worden gemaakt met alle
op www.ketenborging.nl geaccepteerde private kwaliteitssystemen.
Crisisaanpak, crisis- en risicocommunicatie
Ondanks alle maatregelen om de voedselveiligheid te borgen kunnen zich
incidenten of crises blijven voordoen. Om in die gevallen snel te
handelen, zijn geactualiseerde crisishandboeken nodig. De eiersector, de
NVWA en de ministeries van VWS en LNV werken aan een update van
hun crisishandboeken en stemmen deze met elkaar af. In de loop van 2019
zijn de crisishandboeken op elkaar afgestemd en komt er een gezamenlijke crisisoefening.
Met het oog op transparantie is het belangrijk dat het publiek bij crises en
incidenten eenduidig en deskundig wordt geïnformeerd. VWS, LNV en de
NVWA hebben afspraken gemaakt over deze eenduidige communicatie.
Afhankelijk van de ernst en de omvang verstrekt het betrokken ministerie
(in geval van een crisis) en/of de NVWA (incident) de actuele informatie,
waardoor voor bedrijven en burgers het handelingsperspectief helder is.
Buiten een crisis of incident moeten bedrijven en burgers ook goed
geïnformeerd worden over de voedselveiligheidsrisico’s en de regels en
maatregelen die zij met het oog op de borging van de voedselveiligheid
moeten volgen. De NVWA zorgt voor actuele informatie over de geldende
wetgeving op haar website. Daarnaast staat op de website van het
Voedingscentrum de informatie over voedselveiligheidsrisico’s voor het
brede publiek en verstrekt het RIVM de informatie over voedselveiligheidsrisico’s aan professionals.
Internationale samenwerking bij crisissen en incidenten
Tijdens het fipronilincident is gebleken dat vooral bij grensoverschrijdende incidenten nauwe samenwerking met de handhavingsautoriteiten
in de andere lidstaten cruciaal is. De binnenkort door de NVWA aan te
stellen Chief Food Safety Officer (CFSO) zal hierin een centrale rol
vervullen.
Nederland participeert actief in gremia die de uitwisseling van signalen en
de handhavingsinzet op internationaal niveau bespreken, zoals de
EU-werkgroep van nationale crisiscoördinatoren (met VWS, LNV en de
NVWA) en de bijeenkomsten van de «Heads of Agencies» (toezichthouders in de lidstaten van de EU).
Internationale, grensoverschrijdende signalen van voedselveiligheidsincidenten worden via het Europese meldingssysteem Rapid Alert System for
Food and Feed (RASFF) gemeld. Met name signalen op het terrein van
voedselveiligheid moeten snel worden opgepakt. Wij vinden een uniforme
afweging van deze signalen van belang om tot een efficiënte informatieuitwisseling te komen. We zullen in de EU hiervoor aandacht vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 991, nr. 536

3

Tenslotte is het van belang dat autoriteiten bij de handhaving de geldende
wetgeving op dezelfde wijze handhaven. Daartoe werken wij in Brussel,
met andere lidstaten en met de Europese Commissie, aan interpretatiedocumenten zodat bij voorkomende incidenten geen discussie over
interpretatie en toepassing van grenswaarden kan ontstaan.
Voedselveiligheid topprioriteit in het toezicht
Wij zijn van mening dat adequaat toezicht op bedrijven een belangrijke
randvoorwaarde is voor het kunnen borgen van een hoog niveau van
voedselveiligheid. De NVWA moet hiertoe goed zijn toegerust en zij moet
de ruimte hebben om haar toezichthoudende taken op het gebied van
voedselveiligheid effectief en efficiënt te kunnen uitvoeren. De ministeries
van LNV en VWS richten zich op een effectief opdrachtgeverschap en
gaan hierbij uit van de afspraken die hiertoe gemaakt zijn in het in 2015
opgestelde Toezichtkader en de aanwijzingen voor de Rijksinspecties4. De
in ontwikkeling zijnde set van Kritische Prestatie-Indicatoren is één van de
instrumenten waarmee de ministeries de doeltreffendheid, kwaliteit en
doelmatigheid van de NVWA-inzet op voedselveiligheid zullen toetsen.
De Commissie Sorgdrager constateert dat het voedselveiligheidsbeleid te
veel leunt op de NVWA. We zullen daarom scherp kijken naar de rolverdeling tussen beleid en toezicht. Dit kan leiden tot een aanpassing van de
huidige rolverdeling. Tijdens de landbouwbegroting 2019 heeft het lid
Lodders gevraagd naar de risicobeoordelingen en de beleidsmatige rol
van bureau. Dit kwam voort uit de aangehouden motie Lodders Geurts5.
In het Actieplan Voedselveiligheid wordt bij aanbeveling 19 invulling
gegeven aan de rolverdeling tussen beleid en toezicht. Hierover wordt u
nader geïnformeerd in de eerste voortgangsrapportage in april 2019.
Er zijn al veel verbeteringen in gang gezet bij de NVWA via het
programma NVWA 2020. We zullen het opdrachtgeverschap richting de
NVWA naar aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie
Sorgdrager versterken door nadrukkelijker te sturen op de prioriteiten
voor voedselveiligheid. Dit betekent dat wij de jaarplancyclus met de
NVWA intensiever oppakken. De ministeries hebben uiteraard de
beleidsverantwoordelijkheid voor voedselveiligheid.
De inzet van de NVWA om haar informatiepositie te versterken, door
onder andere het opstellen van ketenanalyses, is een goede ontwikkeling.
De Commissie Sorgdrager constateert dat dit onder capaciteitsdruk traag
gaat. We zullen met de NVWA nadere afspraken maken over het opstellen
van nieuwe ketenanalyses.
Tenslotte faciliteren wij de NVWA met aanvullende wetgevingsinstrumenten op een zodanige wijze dat hier ook een preventieve werking van
uit gaat en de NVWA haar handhavingsbeleid nog effectiever kan
uitvoeren. Zo is in de afgelopen tijd het sanctiestelsel in de Warenwet en
de Wet Dieren aangescherpt met verhoogde boeteplafonds en de
mogelijkheid om een omzetgerelateerde boete op te leggen. De effecten
van de inzet van deze verscherpte sanctiemogelijkheden zullen we
toetsen. In de komende tijd zullen we verder inzetten op de versterking
van het handhavingsinstrumentarium voor de NVWA door te onderzoeken
in hoeverre de Wet Bibob kan worden toegepast bij het verlenen van
erkenningen in de levensmiddelenindustrie, een verplichte meldplicht
voor private laboratoria mogelijk is en of de hoogte van bestuurlijke
boetes op grond van de Warenwet met de hoogte van boetes op grond
van de Wet economische delicten (WED) op elkaar kunnen worden
afgestemd.
4
5

Verwijzing naar Toezichtkader en aanwijzingen rijksinspecties
Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 991, nr. 536

4

Stand van zaken afhandeling fipronil in eieren
De NVWA heeft in totaal 363 bedrijven met 808 stallen geblokkeerd in
verband met fipronil. Vrijgave geschiedt op stalniveau en afzonderlijk voor
eieren, pluimveevlees en mest. Op dit moment zijn van de 363 bedrijven
nog 8 bedrijven volledig geblokkeerd. 29 bedrijven zijn nog gedeeltelijk
geblokkeerd. Van de 808 betrokken stallen zijn nog 19 stallen volledig
geblokkeerd en 45 gedeeltelijk.
Maandelijks onderzoekt de NVWA eieren in de retail op fipronil. Tijdens
deze monitoring worden af en toe nog eieren aangetroffen waarbij het
gehalte fipronil de MRL overschrijdt. In oktober 2018 had één van de 90
monsters een fipronilwaarde boven de MRL (maar zat wel onder de
meetonzekerheid). In november 2018 had één van de 80 monsters een
fipronilwaarde boven de MRL (maar ook nu zat het onder de meetonzekerheid). Bij vondsten van eieren met fipronilwaarden boven de MRL
worden de betrokken bedrijven in de keten aangesproken op hun eigen
verantwoordelijkheid. Dit betekent dat de eieren met een waarde boven
de MRL door de bedrijven uit de handel moeten worden gehaald.
Slot
De Commissie Sorgdrager heeft ook geadviseerd om de politieke en
beleidsmatige verantwoordelijkheid voor voedselveiligheid eenduidig te
beleggen. In dit Actieplan treft u van die aanbeveling geen uitwerking aan.
Hiervoor hebben wij een aparte opdracht verstrekt aan ABD Topconsult.
Aan ABD Topconsult is gevraagd een analyse uit te voeren van de rol- en
verantwoordelijkheidsverdeling voor voedselveiligheid tussen het
Ministerie van LNV en het Ministerie van VWS, inclusief verbetering in de
aansturing van en relatie met de toezichthouder NVWA. Het formuleren
van verbeterpunten voor de huidige situatie en het opstellen van
alternatieve scenario’s voor de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling
maakt nadrukkelijk onderdeel uit van deze opdracht. De uitkomsten
hiervan en de te maken keuzes op basis van deze analyse zullen wij u in
het voorjaar van 2019 toesturen.
Over de voortgang en de resultaten van dit Actieplan zullen wij u
halfjaarlijks, gelijktijdig met de voortgang van NVWA 2020, informeren. De
eerste voortgangsrapportage van het Actieplan zult u in april 2019
ontvangen.
Zodra het merendeel van de maatregelen is doorgevoerd, zullen we de
opvolging van de verbeteringen evalueren. Bovendien zullen we dan de
analyse maken van de mogelijkheden en beperkingen voor samenwerking
tussen publieke toezichthouders en certificerende instellingen die de
Commissie Sorgdrager heeft aanbevolen. Bij deze analyse zullen de
uitkomsten van verschillende trajecten worden betrokken: de resultaten
van de verbeteringen die doorgevoerd zijn in de kwaliteitssystemen voor
de eiersector, de resultaten van het overleg dat onze ministeries hebben
gevoerd met de plantaardige en dierlijke sectoren over versterking van de
zelfregulering in hun sectoren en de resultaten van het initiatief van de
Inspectieraad om met een aantal aangesloten inspecties, waaronder de
NVWA, private certificeringssystemen te toetsen.
Tenslotte wijzen wij u erop dat ook de Onderzoeksraad voor Veiligheid
naar verwachting in het eerste kwartaal van 2019 een advies zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 991, nr. 536

5

uitbrengen over het systeem van voedselveiligheid in Nederland. Indien
nodig zullen wij op basis daarvan aanvullende acties opstellen en aan dit
Actieplan Voedselveiligheid toevoegen.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 991, nr. 536

6