Position paper Rondetafelgesprek Ouderdomsregelingen
Beste Kamerleden,
Helaas maken ouderen in Nederland lang niet altijd gebruik van hun recht op sociale
regelingen. Zo weten veel senioren niet dat ze recht hebben op huur- en zorgtoeslag en
maken daar (dus) geen gebruik van. Dit blijkt uit onderzoek door KBO-PCOB en andere
organisaties van senioren en gepensioneerden. De onderbenutting van huur- en zorg-toeslag
is fors. Zo ligt het aandeel seniorenhuishoudens dat mogelijk hun recht op huurtoeslag laat
liggen op 17%. Het aandeel seniorenhuishoudens dat, op basis van hun inkomen en
vermogen, mogelijk recht heeft op zorgtoeslag maar er geen beroep op doet, ligt tussen de
6% en 14%. Dit kunt u lezen in het rapport (Onder)benutting zorgtoeslag en huur-toeslag
door senioren 1.
Blijkbaar weten veel oudere Nederlanders de weg niet te vinden naar regelingen die een
bescherming moeten bieden tegen een te laag inkomen. Dit kan meerdere oorzaken hebben.
Zo wijst de overheid senioren soms wel actief op een regeling, bijvoorbeeld wanneer bekend
is dat ze lang in het buitenland hebben gewoond. Maar bij ‘negatieve levenswijzigingen’ die
grote financiële gevolgen kunnen hebben gebeurt dit doorgaans niet. Denk aan het verlies
van de partner door scheiding of overlijden, opname in het verpleeghuis, werkloosheid
boven de 55 jaar, arbeidsongeschiktheid en/of een langdurige ziekte. Iedereen die in zo’n
situatie terecht komt en daarbij een financiële stap naar beneden maakt richting een
langdurig laag inkomen, verdient sociale bescherming waarvoor er al regelingen gelden.
Maar na zo’n gebeurtenis hebben betrokkenen niet altijd de kennis over de sociale
voorzieningen waar ze mogelijk recht op hebben. En schrikken ze soms ook terug voor het
aanvragen daarvan. Zo hoorden wij van sommige leden dat ze geen toeslag, compensatie of
kwijtschelding durven aan te vragen ‘omdat ze anders misschien een naheffing krijgen’,
nadat de Belastingdienst eerder bij hen een fout had gemaakt bij verwerking van hun
belastingaangifte.
Ouderen zijn doorgaans liever voorzichtig. En hebben soms gevoelens van trots en schaamte
('ik heb het levenslang alleen kunnen bolwerken en wil nu niet mijn handje ophouden').
Daarom vindt KBO-PCOB het belangrijk te kijken naar verbetering van de
koopkrachtregelingen. Bijvoorbeeld via de in motie-Bruins/Van Weyenberg 2 genoemde
alternatieve inkomensafhankelijke arrangementen of (uitkeerbare) heffingskortingen.
Randvoorwaarde voor een nieuw stelsel is wel dat senioren die nu een beroep doen op
toeslagen of regelingen zoals de AIO, er in een nieuw stelsel niet op achteruit gaan.
Eveneens moet voorkomen worden dat de ene moeilijk uitvoerbare regeling wordt vervangen
door de andere moeilijk uitvoerbare regeling. Met alle overgangs- of verzilveringsproblemen
vandien, die cliënten (opnieuw) in de problemen kunnen brengen.

1 https://www.kbo-pcob.nl/wp-content/uploads/2018/09/2018-09-06-18097-Eindrapport-onderbenutting-

zorgtoeslag-en-huurtoeslag-door-senioren-Regioplan-11sept18.pdf
2 Kamerstuk 31066, nr. 558, 4 december 2019

Position paper t.b.v. de Tweede Kamer 3 februari 2020 – KBO-PCOB

Pagina 1 van 3

Peiling
Recent heeft KBO-PCOB onder haar achterban, grotendeels AOW-gerechtigd, gevraagd of ze
bekend zijn met de AIO als sociale voorziening. De uitkomsten waren veelzeggend: ruim 80%
wist niet wat het was (42 – Ja /174 – Nee; stand van 27 januari 2020).
Degenen die het wél wisten, zijn daar destijds bijvoorbeeld actief op gewezen door de
Sociale Verzekeringsbank bij het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd. Bij de SVB was
dan (gelukkig) bekend dat ze een tijd in het buitenland verbleven en daarmee geen volledige
AOW-opbouw hadden.
Een dergelijk automatisme bij het bereiken van de AOW-leeftijd (een brief met ‘weet u waar u
mogelijk recht op hebt?’) is heel effectief. We sluiten ons als KBO-PCOB aan bij de oproep van
de SVB om belemmeringen hiertoe (omwille van privacy) zoveel mogelijk weg te nemen. Dus
om het mogelijk te maken om bijvoorbeeld de benodigde gegevens over inkomen en
vermogen tussen UWV en de Belastingdienst uit te wisselen. Daarmee kan actiever op
regelingen worden gewezen.
Onbekendheid met de AIO (Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen) is een groot
probleem. De voorziening is bedoeld als bescherming tegen armoede bij senioren die anders
onder het sociaal minimum dreigen te raken. Een risico dat bovendien toeneemt boven de
85 jaar, als de zorgkosten vaak snel stijgen.
Aantallen
De lage aanspraak op de AIO-voorziening werkt door in ander beleid. Zo wordt gesteld in de
beleidsdoorlichting oudedagsvoorziening 3, binnenkort door uw commissie behandeld, dat
het afschaffen van de partnertoeslag een beperkt negatief inkomenseffect heeft. Dit wordt
afgemeten aan de lage instroom in de AIO per 2015. In 1995 is besloten om de
partnertoeslag voor een jonge partner per 2015 te laten vervallen voor nieuwe instroom. Het
ministerie van SZW concludeert: “Uit de beperkte extra instroom in de AIO van AOW’ers met
een volledige AOW-opbouw blijkt dat de verwachtingen van destijds grotendeels zijn
uitgekomen en een partnertoeslag voor 97% van de AOW’ers met een jongere
partner niet meer noodzakelijk is.” Dat is een forse conclusie als de Algemene Rekenkamer
net constateert dat er zoveel onderbenutting van de AIO-aanvulling is.
Dit is het aantal AOW-ers (2018) met een onvolledige AOW (bron: SVB), naar geboorteland:
Nederland
Spanje
Duitsland
Groot-Brittannië

283.495
34.949
31.710
13.515

Turkije
Marokko
Indonesië

43.284
34.469
24.900

België
Suriname
NL Antillen

41.809
34.150
13.829

3 https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2020A00348

Position paper t.b.v. de Tweede Kamer 3 februari 2020 – KBO-PCOB
Pagina 2 van 3

Het gaat dus om grote aantallen ouderen, van wie sommigen een aanvullend pensioen of
uitkering uit het buitenland zullen ontvangen. Vele duizenden echter zullen niet op de
hoogte zijn van de AIO.
Waar wij kunnen zullen wij als KBO-PCOB via onze vereniging en vrijwilligers informatie
blijven geven aan senioren over de AIO en andere voorzieningen. Maar de overheid kan, en
moet, nog verdere stappen zetten.

Voorstel tot Actieplan voor betere benutting van ouderenregelingen:
1. Monitor jaarlijks het niet-gebruik van ouderdomsregelingen.
2. Doe onderzoek naar verbetering van de koopkrachtregelingen. Bijvoorbeeld via
inkomensafhankelijke arrangementen of (uitkeerbare) heffingskortingen.
3. Doe onderzoek naar de belemmeringen die de uitwisseling van noodzakelijke gegevens
nu nog onmogelijk maken en naar manieren om deze belemmeringen weg te nemen.
Al dan niet via een bestandsvergelijking, of het toekennen van een wettelijke taak aan het
SVB om te voorkomen dat ouderen onder het sociaal minimum terecht komen.
Zorg vervolgens voor het daadwerkelijk opheffen van deze belemmeringen, zodat zoveel
mogelijk senioren krijgen waar ze recht op hebben.
4. Onderbenutting is groter dan niet-gebruik van AIO alleen: ook andere toeslagen,
compensaties en mogelijkheden (denk aan kwijtscheldingen) zijn bij veel senioren niet
bekend en daarmee onbenut. Dit kan tot gevolg hebben dat senioren onder het sociaal
minimum terecht komen en noodzakelijke kosten gaan mijden (denk aan preventie en zorg).
Werk daarom samen met seniorenorganisaties die dichtbij ouderen staan. En die de
‘levenswijzigingen’ goed kennen die gepaard gaan met verandering van inkomen en/of
vermogen.

KBO-PCOB staat klaar om samen met het ministerie en de SVB dit Actieplan handen en
voeten te geven.
Op deze manier kunnen we samen voorkomen dat een volgend Rekenkamerrapport weer
leidt tot dezelfde zorgwekkende nieuwskoppen als nu: ‘Veel ouderen onder
bestaansminimum omdat ze aanvulling AOW niet krijgen 4’.

4 https://nos.nl/artikel/2310261-veel-ouderen-onder-bestaansminimum-omdat-ze-aanvulling-aow-niet-

krijgen.html

Position paper t.b.v. de Tweede Kamer 3 februari 2020 – KBO-PCOB
Pagina 3 van 3