EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 23.2.2022
COM(2022) 68 final
2022/0047 (COD)

Voorstel voor een
VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
betreffende geharmoniseerde regels inzake eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van
data
(Dataverordening)

(Voor de EER relevante tekst)
{SEC(2022) 81 final} - {SWD(2022) 34 final} - {SWD(2022) 35 final}

NL

NL

TOELICHTING
1.

ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•

Motivering en doel van het voorstel

Deze toelichting is gevoegd bij het voorstel voor een verordening betreffende
geharmoniseerde regels inzake eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van data
(dataverordening).
Data zijn een centraal onderdeel van de digitale economie en een essentiële hulpbron voor de
groene en digitale transitie. De hoeveelheid data die door mensen en machines wordt
gegenereerd, is de afgelopen jaren exponentieel toegenomen. De meeste data blijven echter
ongebruikt of de waarde ervan is in handen van slechts een paar grote ondernemingen. Het
potentieel van datagestuurde innovatie wordt belemmerd door een laag vertrouwen,
tegenstrijdige economische prikkels en technologische belemmeringen. Het is daarom van
cruciaal belang om dit potentieel te ontsluiten door hergebruik van data mogelijk te maken en
door belemmeringen voor de ontwikkeling van de Europese data-economie weg te nemen. Dit
moet gebeuren overeenkomstig de Europese regels en met volledige eerbiediging van de
Europese waarden, en in overeenstemming met de doelstelling om de digitale kloof te
verkleinen zodat iedereen van deze kansen kan profiteren. Door te zorgen voor een beter
evenwicht in de verdeling van de waarde van data, in combinatie met de nieuwe golf van nietpersoonsgebonden industriële data en de verspreiding van verbonden producten die behoren
tot het internet der dingen, is er een enorm potentieel voor het stimuleren van een duurzame
data-economie in Europa.
Het reguleren van de toegang tot en het gebruik van data is een fundamentele voorwaarde om
de kansen van dit digitale tijdperk te grijpen. De voorzitter van de Commissie, Ursula von der
Leyen, verklaarde in haar politieke beleidslijnen voor de Commissie voor 2019-2024 dat
Europa „dataverkeer en -gebruik in evenwicht moet brengen met inachtneming van hoge
normen op het gebied van privacy, beveiliging, veiligheid en ethiek”1. Het werkprogramma
van de Commissie voor 20202 bevat verschillende strategische doelstellingen, waaronder de
Europese datastrategie3, die in februari 2020 is aangenomen. Deze strategie is erop gericht een
echte interne datamarkt tot stand te brengen en van Europa een wereldleider in de data-agile
economie te maken. Daarom is de dataverordening een belangrijke pijler en het tweede
belangrijke initiatief dat in de datastrategie is aangekondigd. Zij draagt met name bij tot de
totstandbrenging van een sectoroverschrijdend governancekader voor de toegang tot en het
gebruik van data door middel van wetgeving inzake aangelegenheden die van invloed zijn op
de betrekkingen tussen actoren in de data-economie, om horizontale uitwisseling van data
tussen sectoren te stimuleren.
In de conclusies van de Europese Raad van 21-22 oktober 2021 werd benadrukt „dat er snel
vooruitgang moet worden geboekt met bestaande en toekomstige initiatieven, met name door
het benutten van de waarde van gegevens in Europa, meer bepaald door middel van een
alomvattend regelgevingskader dat innovatie bevordert, een betere overdraagbaarheid van en

Ursula von der Leyen, Een Unie die de lat hoger legt — Mijn agenda voor Europa, Politieke
beleidslijnen voor de volgende Europese Commissie 2019-2024, 16 juli 2019.
2
Europese Commissie, bijlagen bij het werkprogramma van de Commissie voor 2020 — Een Unie die de
lat hoger legt, COM (2020) 37 van 29 januari 2020.
3
COM/2020/66 final.

1

NL

1

NL

eerlijke toegang tot gegevens faciliteert en interoperabiliteit verzekert”4. Op 25 maart 2021
heeft de Europese Raad aangedrongen op „betere benutting van het potentieel van data en
digitale technologieën ten behoeve van de samenleving en de economie”5. Op 1-2 oktober
2020 benadrukte de Raad „de noodzaak om data van hoge kwaliteit eenvoudiger beschikbaar
te maken en om een betere uitwisseling en bundeling van gegevens alsook interoperabiliteit te
bevorderen en mogelijk te maken”6. Wat clouddiensten betreft, hebben de EU-lidstaten op 15
oktober 2020 unaniem een gezamenlijke verklaring aangenomen over de opbouw van
clouddiensten van de volgende generatie voor ondernemingen en de overheidssector in de EU.
Deze clouddiensten moeten bijvoorbeeld voldoen aan de hoogste normen op het gebied van
overdraagbaarheid en interoperabiliteit7.
In de resolutie van het Europees Parlement van 25 maart 2021 over een Europese
datastrategie werd er bij de Commissie op aangedrongen een gegevenswet voor te stellen om
in alle sectoren een grotere en eerlijkere gegevensstroom, tussen bedrijven onderling (B2B),
tussen bedrijven en de overheid (B2G), tussen de overheid en bedrijven (G2B) en tussen
overheden (G2G) aan te moedigen en mogelijk te maken8. In zijn resolutie van 25 maart 2021
benadrukte het Europees Parlement ook de noodzaak om gemeenschappelijke Europese
dataruimten tot stand te brengen met het oog op het vrije verkeer van niet-persoonsgebonden
data over grenzen heen en tussen sectoren en tussen bedrijven, de academische wereld,
relevante belanghebbenden en de publieke sector. Vanuit dit oogpunt moedigt het de
Commissie aan de gebruiksrechten te verduidelijken, met name in B2B- en B2Gmarktomgevingen. Het benadrukte ook dat onevenwichtigheden op de markt als gevolg van
de concentratie van data de concurrentie beperken, de drempels voor markttoegang verhogen
en de toegang tot en het gebruik van gegevens op ruimere schaal verminderen.
In zijn resolutie heeft het Europees Parlement er ook op gewezen dat contractuele
overeenkomsten tussen bedrijven niet noodzakelijkerwijs een adequate toegang tot data voor
kleine en middelgrote bedrijven garanderen. De reden hiervoor is dat er verschillen zijn in
onderhandelingsmacht en deskundigheid. Het Europees Parlement heeft daarom benadrukt dat
in contracten duidelijke verplichtingen en aansprakelijkheidsbepalingen moeten worden
opgenomen voor de toegang tot data en de verwerking, het delen en de opslag ervan, om
misbruik ervan te beperken.
Daarom werd de Commissie en de EU-lidstaten verzocht na te gaan welke rechten en plichten
de actoren hebben wat betreft toegang tot data die zij hebben helpen genereren en hen daar
beter bewust van te maken, met name het recht om toegang te krijgen tot data, om data over te
dragen, om er bij een andere partij op aan te dringen data niet langer te gebruiken, of om data
te corrigeren of te verwijderen, en tevens de houders van die rechten te identificeren en de
aard van die rechten af te bakenen.
Op het gebied van business-to-government heeft het Europees Parlement de Commissie
verzocht nader te bepalen onder welke omstandigheden en voorwaarden en met welke
Europese Raad, Bijeenkomst van de Europese Raad (21-22 oktober 2021) — Conclusies EUCO 17/21,
2021, blz. 2.
5
Europese Raad, Verklaring van de leden van de Europese Raad (25 maart 2021) — Verklaring SN
18/21, blz. 4.
6
Europese Raad, Bijeenkomst van de Europese Raad (1-2 oktober 2020) — Conclusies EUCO 13/21,
2020, blz. 5.
7
Europese Commissie (2020). Commission welcomes Member States' declaration on EU cloud
federation, persbericht.
8
Resolutie van het Europees Parlement van 25 maart 2021 over een nieuwe datastrategie voor Europa
(2020/2217(INI)).
4

NL

2

NL

stimulansen de particuliere sector moet worden verplicht om data te delen met de openbare
sector, bijvoorbeeld omdat dit noodzakelijk is voor de organisatie van datagestuurde
overheidsdiensten en ook te kijken naar regelingen voor verplichte B2G-data-uitwisseling,
bijvoorbeeld in geval van overmacht.
Tegen deze achtergrond stelt de Commissie de voorgestelde dataverordening voor, om te
zorgen voor eerlijke waardeverdeling uit data aan actoren in de data-economie en om de
toegang tot en het gebruik van data te bevorderen.
Het voorstel zal bijdragen tot de verwezenlijking van de bredere beleidsdoelstellingen,
namelijk ervoor zorgen dat EU-bedrijven in alle sectoren in staat zijn te innoveren en te
concurreren, dat personen daadwerkelijk mondiger worden met betrekking tot hun data en
bedrijven en overheidsinstanties beter worden toegerust met een evenredig en voorspelbaar
mechanisme om grote beleids- en maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, waaronder
noodsituaties en andere uitzonderlijke situaties. Bedrijven zullen met hun data en andere
digitale activa gemakkelijk kunnen overstappen tussen concurrerende aanbieders van
clouddiensten en andere dataverwerkingsdiensten. Het delen van data binnen en tussen
economische sectoren vereist een interoperabiliteitskader dat bestaat uit procedurele en
wetgevende maatregelen om het vertrouwen te vergroten en de efficiëntie te verbeteren. Het
creëren van gemeenschappelijke Europese dataruimten voor strategische economische
sectoren en domeinen van algemeen belang zal bijdragen tot een echte interne datamarkt
waarbinnen data tussen sectoren gedeeld en gebruikt kunnen worden. Deze verordening
draagt derhalve bij tot deze governancekaders en -infrastructuur en tot het delen van data
buiten de dataruimten.
De specifieke doelstellingen van het voorstel worden hieronder uiteengezet.
–

De toegang tot en het gebruik van data door consumenten en bedrijven
vergemakkelijken, met behoud van stimulansen om te investeren in manieren
om door middel van data waarde te genereren. Dit omvat het vergroten van de
rechtszekerheid rond het delen van data die zijn verkregen uit of gegenereerd door
het gebruik van producten of gerelateerde diensten, en het operationeel maken van
regels die moeten leiden tot eerlijke data-uitwisselingsovereenkomsten. Het voorstel
verduidelijkt de toepassing van de relevante rechten uit hoofde van Richtlijn
96/9/EG betreffende de rechtsbescherming van databanken (de databankrichtlijn)9
op de bepalingen ervan.

–

Voorzien in het gebruik door overheidsinstanties en EU-instellingen, agentschappen of -organen van data die in het handen zijn van ondernemingen
in bepaalde situaties waarin er sprake is van een uitzonderlijke noodzaak om de
data te gebruiken. Dit heeft voornamelijk betrekking op openbare noodsituaties,
maar ook op andere uitzonderlijke situaties waarin het verplicht delen van data
tussen bedrijven en overheden gerechtvaardigd is, ter ondersteuning van empirisch
onderbouwd, doeltreffend, efficiënt en prestatiegericht overheidsbeleid en -diensten.

–

Het overstappen tussen cloud- en edgediensten vergemakkelijken. Toegang tot
concurrerende en interoperabele dataverwerkingsdiensten is een voorwaarde voor
een bloeiende data-economie, waarin data gemakkelijk kunnen worden gedeeld
binnen en tussen sectorale ecosystemen. De mate van vertrouwen in
dataverwerkingsdiensten is bepalend voor het gebruik van dergelijke diensten door
gebruikers in alle sectoren van de economie.

9

NL

PB L 77 van 27.3.1996, blz. 20.

3

NL

–

Voorzien in waarborgen tegen onrechtmatige data-overdracht zonder
kennisgeving door aanbieders van clouddiensten. De reden hiervoor is dat er
bezorgdheid is over de onrechtmatige toegang tot data door overheden van buiten de
EU/de Europese Economische Ruimte (EER). Dergelijke waarborgen moeten leiden
tot meer vertrouwen in de dataverwerkingsdiensten die de Europese data-economie
in toenemende mate ondersteunen.

–

Interoperabiliteitsnormen ontwikkelen voor data die tussen sectoren kunnen
worden hergebruikt, om belemmeringen voor het delen van data tussen
domeinspecifieke gemeenschappelijke Europese dataruimten overeenkomstig de
sectorale interoperabiliteitsvereisten uit de weg te ruimen, evenals belemmeringen
voor het delen van data die niet binnen het toepassingsgebied van een specifieke
gemeenschappelijke Europese dataruimte vallen. Volgens het voorstel zal ook de
vaststelling van normen voor „slimme contracten” worden ondersteund. Dit zijn
computerprogramma’s die werken met elektronische registers, die transacties
uitvoeren en afwikkelen op basis van vooraf bepaalde voorwaarden. Zij kunnen
houders en ontvangers van data garanderen dat de voorwaarden voor het delen van
data worden nageleefd.

•

Verenigbaarheid met bestaande bepalingen op het beleidsterrein

Dit voorstel is in overeenstemming met de bestaande regels inzake de verwerking van
persoonsgegevens (waaronder de algemene verordening gegevensbescherming10, hierna
„AVG” genoemd) en de bescherming van het privéleven en de vertrouwelijkheid van
communicatie, alsook met alle (persoonlijke en niet-persoonsgebonden) gegevens die zijn
opgeslagen in en waartoe toegang wordt verkregen via eindapparatuur (de e-privacyrichtlijn11,
die moet worden vervangen door de e-privacyverordening waarover momenteel wordt
onderhandeld). Dit voorstel vormt een aanvulling op bestaande rechten, met name rechten met
betrekking tot data die worden gegenereerd door een product van een gebruiker dat verbonden
is met een openbaar elektronisch communicatienetwerk.
De verordening inzake het vrije verkeer van niet-persoonsgebonden gegevens12 heeft een
belangrijke bouwsteen van de Europese data-economie tot stand gebracht door ervoor te
zorgen dat niet-persoonsgebonden data overal in de EU kunnen worden opgeslagen, verwerkt
en overgedragen. Daarin stond ook een nieuwe, zelfregulerende aanpak van het probleem van
„vendor lock-in” op het niveau van aanbieders van dataverwerkingsdiensten, namelijk de
invoering van gedragscodes om de overdracht van data tussen clouddiensten te
vergemakkelijken (de door de sector ontwikkelde gedragscodes voor „Switching Cloud
Providers and Porting Data (SWIPO)”). Dit voorstel bouwt hierop voort en helpt bedrijven en
burgers optimaal gebruik te maken van het recht om over te stappen naar een andere
cloudprovider en data over te dragen. Het is ook volledig in overeenstemming met de richtlijn
oneerlijke bedingen in overeenkomsten, wat het verbintenissenrecht betreft13. Aangezien de
zelfregulerende aanpak de marktdynamiek niet aanzienlijk lijkt te hebben beïnvloed, wordt
voor clouddiensten nu voorgesteld om regels op te stellen voor het bovengenoemde probleem,
dat in de verordening inzake het vrije verkeer van niet-persoonsgebonden data aan de orde is
gesteld.

10
11
12
13

NL

PB L 119 van 4.5.2016, blz. 1.
PB L 201 van 31.7.2002, blz. 37.
PB L 303 van 28.11.2018, blz. 59; SWIPO (2021), zie website.
PB L 95 van 21.4.1993, blz. 29.

4

NL

De internationale verwerking en opslag van data en de overdracht van data vallen onder de
algemene verordening gegevensbescherming, de handelsverbintenissen van de
Wereldhandelsorganisatie (WTO), de Algemene Overeenkomst inzake de handel in diensten
(GATS) en bilaterale handelsovereenkomsten.
Het mededingingsrecht14 is van toepassing in het kader van onder meer concentratiecontrole,
het delen van data door ondernemingen of misbruik van een machtspositie van een
onderneming.
De databankrichtlijn15 voorziet in een bescherming sui generis van databanken die zijn
gecreëerd als gevolg van een substantiële investering, ook al is de databank zelf geen
originele intellectuele schepping die door het auteursrecht wordt beschermd. Voortbouwend
op de grote hoeveelheid jurisprudentie waarin de bepalingen van de databankrichtlijn worden
geïnterpreteerd, pakt dit voorstel de bestaande rechtsonzekerheid aan over de vraag of
databanken die data bevatten die zijn gegenereerd of verkregen door het gebruik van
producten of gerelateerde diensten, zoals sensoren, of andere soorten machinaal gegenereerde
data, recht zouden hebben op een dergelijke bescherming.
De verordening onlinetussenhandelsdiensten16 legt transparantieverplichtingen op, waarbij
platforms worden verplicht om voor zakelijke gebruikers de data te beschrijven die bij de
dienstverlening zijn gegenereerd.
De richtlijn open data17 bevat minimumvoorschriften voor het hergebruik van data die in
handen zijn van de overheidssector en van door de overheid gefinancierde onderzoeksdata die
via databanken openbaar worden gemaakt.
Het initiatief Interoperabel Europa beoogt de invoering van een samenwerkingsbeleid
inzake interoperabiliteit voor een gemoderniseerde overheidssector. Het initiatief kwam voort
uit ISA2, een EU-financieringsprogramma dat liep van 2016 tot 2021 en dat steun verleende
voor de ontwikkeling van digitale oplossingen om interoperabele grens- en
sectoroverschrijdende overheidsdiensten mogelijk te maken18.
Dit voorstel vormt een aanvulling op de onlangs aangenomen datagovernanceverordening,
die tot doel heeft de vrijwillige uitwisseling van data door personen en bedrijven te
vergemakkelijken en de voorwaarden voor het gebruik van bepaalde overheidsdata te
harmoniseren, zonder dat de materiële rechten met betrekking tot de data of de vastgestelde
toegangs- en gebruiksrechten voor data worden gewijzigd19. Het vormt ook een aanvulling op
het voorstel voor een verordening inzake digitale markten, op grond waarvan bepaalde
aanbieders van kernplatformdiensten die als „poortwachters” zijn aangemerkt, onder meer
moeten zorgen voor een effectievere overdraagbaarheid van data die zijn gegenereerd door de
activiteiten van zakelijke en eindgebruikers20.
Dit voorstel doet geen afbreuk aan de bestaande regels op het gebied van intellectuele
eigendom (met uitzondering van de toepassing van het recht sui generis van de
databankrichtlijn), mededinging, justitie en binnenlandse zaken en daarmee verband houdende
(internationale) samenwerking, handelsgerelateerde verplichtingen of de rechtsbescherming
14
15
16
17
18
19
20

NL

PB L 335 van 18.12.2010, blz. 36.
PB L 77 van 27.3.1996, blz. 20.
PB L 186 van 11.7.2019, blz. 57.
PB L 172 van 26.6.2019, blz. 56.
PB L 318 van 4.12.2015, blz. 1.
COM/2020/767 final.
PB L 186 van 11.7.2019, blz. 57.

5

NL

van bedrijfsgeheimen.
Op verschillende gebieden zijn aanpassingen van de wetgeving nodig om de digitale transitie
te bevorderen. In het kader van het Europees digitaal productpaspoort (als onderdeel van het
initiatief voor duurzame producten) zullen duidelijke regels worden vastgesteld voor de
toegang tot specifieke data die nodig zijn voor circulariteit en duurzaamheid van bepaalde
producten gedurende hun hele levenscyclus en in niet-uitzonderlijke situaties21.
Privaatrechtelijke regels vormen een essentieel onderdeel van het algemene kader. Deze
verordening past derhalve het verbintenissenrecht en andere regels aan, om de voorwaarden
voor hergebruik van data op de interne markt te verbeteren en te voorkomen dat
contractpartijen misbruik maken van onevenwichtigheden in de onderhandelingsmacht ten
nadele van zwakkere partijen.
Als horizontaal voorstel voorziet de dataverordening in basisregels voor alle sectoren met
betrekking tot het recht om data te gebruiken, bijvoorbeeld op het gebied van slimme
machines of consumptiegoederen. De rechten en plichten inzake de toegang tot en het gebruik
van data zijn echter ook op sectoraal niveau in verschillende mate gereguleerd. De
dataverordening zal dergelijke bestaande wetgeving niet wijzigen, maar toekomstige
wetgeving op deze gebieden moet in beginsel worden afgestemd op de horizontale beginselen
van de dataverordening. De convergentie met de horizontale regels van de dataverordening
moet worden beoordeeld bij de herziening van sectorale instrumenten. Dit voorstel laat ruimte
voor verticale wetgeving om meer gedetailleerde regels vast te stellen voor de
verwezenlijking van sectorspecifieke regelgevingsdoelstellingen.
Gezien de bestaande sectorale wetgeving zal de herziening22 van de Inspire-richtlijn23, met
betrekking tot de totstandbrenging van de dataruimte voor de Green Deal, verdere vrije
beschikbaarheid en hergebruik van ruimtelijke en milieudata mogelijk maken. Dit initiatief
moet het voor overheden, bedrijven en burgers in de EU gemakkelijker maken om de
overgang naar een groenere en koolstofneutrale economie te ondersteunen en de
administratieve lasten te verminderen. Het initiatief zal naar verwachting op grote schaal
diensten voor herbruikbare data ondersteunen om bij te dragen tot het verzamelen, delen,
verwerken en analyseren van grote hoeveelheden data die relevant zijn om de naleving van de
milieuwetgeving en de prioritaire acties van de Europese Green Deal te waarborgen. Het zal
de verslaglegging stroomlijnen en de lasten verminderen door middel van een beter
hergebruik van bestaande data, en door via datamining en bedrijfsinformatie automatisch
verslagen te genereren.
Op grond van de EU-elektriciteitsverordening24 moeten transmissiesysteembeheerders data
verstrekken aan regelgevende instanties en voor de planning van de toereikendheid van
hulpbronnen, terwijl de EU-elektriciteitsrichtlijn25 voorziet in transparante en nietdiscriminerende toegang tot data en de Commissie machtigt om daarmee verband houdende
interoperabiliteitsvereisten en -procedures te ontwikkelen om dit te vergemakkelijken. De
richtlijn betalingsdiensten 226 opent onder bepaalde voorwaarden een aantal soorten
betalingstransactie- en rekeninginformatie, waardoor het delen van data tussen bedrijven op
21
22

23
24
25
26

NL

COM/2020/98 final.
Initiatief GreenData4All (REFIT) | Dienstregeling wetgevingstrein (Engels) | Europees Parlement
(europa.eu).
PB L 108 van 25.4.2007, blz. 1.
PB L 158 van 14.6.2019, blz. 54.
PB L 158 van 14.6.2019, blz. 125.
PB L 337 van 23.12.2015, blz. 35.

6

NL

het gebied van Fintech mogelijk is. In de mobiliteits- en vervoerssector bestaan er tal van
uiteenlopende regels voor de toegang tot en het delen van data. Voor reparatie- en
onderhoudsinformatie van motorvoertuigen en landbouwmachines gelden specifieke
verplichtingen inzake toegang tot/uitwisseling van data uit hoofde van de
typegoedkeuringswetgeving27. Er zijn echter nieuwe regels nodig om ervoor te zorgen dat de
bestaande wetgeving inzake typegoedkeuring van voertuigen geschikt is voor het digitale
tijdperk en de ontwikkeling van schone, geconnecteerde en geautomatiseerde voertuigen
bevordert. Voortbouwend op de dataverordening als kader voor de toegang tot en het gebruik
van data, zullen deze regels gericht zijn op sectorspecifieke uitdagingen, waaronder de
toegang tot voertuigfuncties en -middelen.
In het kader van de richtlijn intelligente vervoerssystemen28 zijn verschillende gedelegeerde
verordeningen opgesteld die verder zullen worden ontwikkeld, met name om de
toegankelijkheid van data voor weg- en multimodaal personenvervoer te specificeren, met
name via nationale toegangspunten. Op het gebied van luchtverkeersbeheer zijn nietoperationele data belangrijk om de intermodaliteit en connectiviteit te verbeteren.
Operationele data met betrekking tot luchtverkeersbeheer vallen onder de specifieke regeling
die is vastgesteld in het kader van het gemeenschappelijk Europees luchtruim29. Bij
scheepvaartmonitoring zijn vaartuiggerelateerde data (tracking en tracing) belangrijk voor
betere intermodaliteit en connectiviteit: deze data vallen onder de specifieke regeling van de
richtlijn monitoring- en informatiesystemen voor de zeescheepvaart30. Het valt ook onder de
bevoegdheid van het digitale maritieme systeem en de digitale maritieme diensten31. In het
voorstel voor een verordening inzake de uitrol van infrastructuur voor alternatieve
brandstoffen32 wordt gespecificeerd welke relevante soorten data beschikbaar moeten
worden gesteld, in synergie met het algemene kader dat is vastgesteld in de richtlijn
intelligente vervoerssystemen.
•

Verenigbaarheid met andere EU-beleidsterreinen

Dit voorstel is in overeenstemming met de prioriteiten van de Commissie om Europa klaar
te maken voor het digitale tijdperk en een toekomstgerichte economie op te bouwen die
werkt voor de mensen33, waarbij de digitalisering van de interne markt wordt gekenmerkt
door een hoge mate van vertrouwen, zekerheid, veiligheid en keuze voor consumenten. De
digitalisering van de interne markt is zeer concurrerend dankzij een kader dat transparantie,
concurrentie en innovatie bevordert en technologieneutraal is. Het ondersteunt de faciliteit
voor herstel en veerkracht34 door waar nodig lering te trekken uit de COVID-19-pandemie
en de voordelen van gemakkelijker toegankelijke data.
Dit voorstel ondersteunt de cruciale rol die data op verschillende manieren spelen bij het
bereiken van de doelstellingen van de Europese Green Deal. Ten eerste door overheden,
bedrijven en individuen beter inzicht te geven in de gevolgen van producten, diensten en
materialen in de hele toeleveringsketen voor de samenleving en de economie. Ten tweede,
door de bestaande schat aan relevante data van de particuliere sector te mobiliseren om
27
28
29
30
31

32
33
34

NL

PB L 151 van 14.6.2018, blz. 1; PB L 60 van 2.3.2013, blz. 1.
PB L 207 van 06.08.2010, blz. 1.
PB L 96 van 31.3.2004, blz. 1; PB L 96 van 31.3.2004, blz. 10; PB L 96 van 31.3.2004, blz. 20.
PB L 308 van 29.10.2014, blz. 82.
PB L 96 van 12.4.2016, blz. 46.
COM/2021/559 final.
COM/2020/67 final.
PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17.

7

NL

kwesties in verband met klimaat, biodiversiteit, vervuiling35 en natuurlijke hulpbronnen aan te
pakken, in lijn met de doelstellingen van de Europese Green Deal36, de desbetreffende
conclusies van de Raad37 en standpunten van het Europees Parlement38. Ten derde, door
kennishiaten te dichten en daarmee samenhangende crises te beheersen door middel van
betere maatregelen op het vlak van risicobeperking, paraatheid, respons en herstel.
Overeenkomstig de industriestrategie39 heeft het voorstel betrekking op uiterst strategische
technologieën zoals cloudcomputing en artificiële-intelligentiesystemen: gebieden waarvan
het potentieel van de EU nog beter moet worden benut, nu de volgende industriële datagolf
zich aandient. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de datastrategie40 om bedrijven beter
in staat te stellen te innoveren en te concurreren op basis van de EU-waarden en het beginsel
van vrij verkeer van data binnen de interne markt. Het voorstel heeft ook betrekking op
het actieplan inzake intellectuele eigendom41, waarin de Commissie zich ertoe heeft
verbonden de databankrichtlijn te herzien.
Dit voorstel moet ook overeenstemmen met de beginselen van het actieplan voor de Europese
pijler van sociale rechten42 (EPSR) en de toegankelijkheidseisen van Richtlijn (EU) 2019/882
betreffende de toegankelijkheidseisen voor producten en diensten43.
2.

RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID

•

Rechtsgrondslag

De rechtsgrondslag van dit voorstel is artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van
de Europese Unie, dat tot doel heeft de interne markt tot stand te brengen en te laten
functioneren door de maatregelen voor de onderlinge aanpassing van de nationale regels te
versterken.
Dit voorstel beoogt de voltooiing van de interne datamarkt te bevorderen, waarbinnen data
van de overheidssector, bedrijven en particulieren optimaal worden gebruikt, met
inachtneming van de rechten met betrekking tot dergelijke data en de investeringen die
worden gedaan om ze te verzamelen. De bepalingen inzake het overstappen tussen
dataverwerkingsdiensten hebben tot doel eerlijke en concurrerende marktvoorwaarden tot
stand te brengen voor de interne markt voor cloud-, edge- en gerelateerde diensten.
De bescherming van vertrouwelijke bedrijfsgegevens en bedrijfsgeheimen is een belangrijk
aspect van de goede werking van de interne markt, zoals het geval is in andere contexten
waarin diensten worden uitgewisseld en goederen worden verhandeld. Dit voorstel waarborgt
de eerbiediging van bedrijfsgeheimen in de context van datagebruik tussen bedrijven of door
consumenten. Het initiatief zal de EU in staat stellen te profiteren van de omvang van de
interne markt, aangezien producten of gerelateerde diensten vaak worden ontwikkeld met
35

COM(2021) 400 final.
COM/2019/640 final.
37
Digitalisering ten bate van het milieu, 11 december 2020 , Conclusies van de Raad over het nieuwe
actieplan voor de circulaire economie, 11 december 2020 , Conclusies van de Raad over de
biodiversiteitsstrategie voor 2030, 16 oktober 2020 , Conclusies over de verbetering van de luchtkwaliteit, 5
maart 2020
38
Noodsituatie op het gebied van klimaat en milieu, 28 november 2019 (europa.eu).
39
COM/2021/350 final.
40
COM/2020/66 final.
41
COM/2020/760 final.
42
COM/2021/102 final.
43
PB L 151 van 7.6.2019.
36

NL

8

NL

behulp van data uit verschillende lidstaten en later in de hele EU worden gecommercialiseerd.
Sommige lidstaten hebben wetgevende maatregelen genomen om de hierboven beschreven
problemen aan te pakken, in B2B- en B2G-scenario’s, terwijl andere dat niet hebben gedaan.
Dit kan leiden tot versnippering van de wetgeving op de interne markt en tot uiteenlopende
regels en praktijken in de EU en tot daarmee verband houdende kosten voor bedrijven die aan
verschillende regelingen zouden moeten voldoen. Daarom is het belangrijk ervoor te zorgen
dat de voorgestelde maatregelen in alle lidstaten consequent worden toegepast.
•

Subsidiariteit (bij niet-exclusieve bevoegdheid)

Gezien het grensoverschrijdende karakter van datagebruik en de vele gebieden waarop de
dataverordening van invloed is, kunnen de kwesties die in dit voorstel aan bod komen niet
doeltreffend op het niveau van de lidstaten worden aangepakt. Versnippering als gevolg van
verschillende nationale regels moet worden vermeden, aangezien dit zou leiden tot hogere
transactiekosten, gebrek aan transparantie, rechtsonzekerheid en ongewenste forumshopping.
Dit vermijden is met name van belang in alle situaties met betrekking tot de data-aspecten van
B2B-betrekkingen, waaronder eerlijke contractvoorwaarden en de verplichtingen die gelden
voor fabrikanten van producten of gerelateerde diensten van het internet der dingen, aspecten
waarvoor een homogeen kader voor de hele EU nodig is.
Een beoordeling van de grensoverschrijdende aspecten van datastromen op het gebied van het
delen van data tussen bedrijven en overheden (B2G) toont ook aan dat op EU-niveau moet
worden opgetreden. Veel particuliere actoren die over relevante data beschikken, zijn
multinationals. Deze mogen niet worden geconfronteerd met een versnipperd rechtsstelsel.
Cloudcomputingdiensten worden zelden in slechts één lidstaat aangeboden. In
overeenstemming met de AVG en de verordening inzake het vrije verkeer van nietpersoonsgebonden data, die consumenten en bedrijven in staat stellen persoonsgebonden en
niet-persoonsgebonden gegevens overal in de EU te verwerken, is de grensoverschrijdende
verwerking van data binnen de EU van essentieel belang om zaken te kunnen doen op de
interne markt. Het is daarom van cruciaal belang dat de bepalingen inzake het overstappen
naar een andere dataverwerkingsdienst op EU-niveau worden toegepast om schadelijke
versnippering op een anders eengemaakte markt voor dataverwerkingsdiensten te voorkomen.
Alleen middels een gemeenschappelijk optreden op EU-niveau kunnen de doelstellingen van
dit voorstel worden verwezenlijkt, waaronder de totstandbrenging van een innovatief en
concurrerend gelijk speelveld voor datagestuurde bedrijven en burgers zeggenschap te geven.
Deze gemeenschappelijke actie is een zelfverzekerde stap voorwaarts om de visie van een
echte interne datamarkt te realiseren.
•

Evenredigheid

In dit voorstel worden de rechten en belangen van de betrokken belanghebbenden in
evenwicht gebracht met de algemene doelstelling om een ruimer gebruik van data voor een
breed scala aan actoren te vergemakkelijken. Het creëert een faciliterend kader dat niet verder
gaat dan nodig is om de doelstellingen te bereiken. Hiermee worden bestaande
belemmeringen aangepakt die ertoe leiden dat de potentiële waarde van data bij bedrijven,
consumenten en de overheid niet optimaal benut kunnen worden. Het bevat ook een kader
voor toekomstige sectorale regels om versnippering en rechtsonzekerheid te voorkomen. Het
verduidelijkt de bestaande rechten en voorziet, waar nodig, in toegangsrechten tot data, en
draagt zo bij tot de ontwikkeling van een interne markt voor het delen van data. Het initiatief
laat een aanzienlijke mate van flexibiliteit voor de toepassing op sectorspecifiek niveau.

NL

9

NL

Dit voorstel zal financiële en administratieve kosten met zich meebrengen. Deze moeten
voornamelijk worden gedragen door nationale autoriteiten, fabrikanten en dienstverleners,
zodat zij voldoen aan de in deze verordening vastgestelde verplichtingen. Op basis van de
verkenning van verschillende opties en de verwachte kosten en baten is een uitgebalanceerd
instrument ontwikkeld. Evenzo zullen de kosten voor datagebruikers en -houders worden
gecompenseerd door de waarde die voortvloeit uit de bredere toegang tot en het gebruik van
data, alsmede door de marktintroductie van nieuwe diensten.
•

Keuze van het instrument

De keuze voor een verordening is gemaakt omdat dit het beste mechanisme is om de bredere
beleidsdoelstellingen te verwezenlijken, namelijk ervoor zorgen dat alle bedrijven in de EU in
staat worden gesteld te innoveren en te concurreren, consumenten beter in staat zijn controle
te houden over hun data en de EU-instellingen, -agentschappen en -organen beter zijn
toegerust om grote beleidsuitdagingen, waaronder openbare noodsituaties, aan te pakken. Een
verordening is nodig om te komen tot de nagestreefde brede harmonisatie, die moet leiden tot
rechtszekerheid en transparantie voor marktdeelnemers, waaronder micro-, kleine en
middelgrote bedrijven, en tot hetzelfde niveau van wettelijk afdwingbare rechten en
verplichtingen voor alle rechtspersonen en natuurlijke personen in alle lidstaten, waardoor de
regels in alle lidstaten consistent gehandhaafd kunnen worden en de bevoegde autoriteiten van
de verschillende lidstaten doeltreffend kunnen samenwerken.
Het voorstel zal de interne markt voor data versterken door meer de rechtszekerheid te bieden
en een uniform, horizontaal en samenhangend rechtskader te waarborgen.
3.

EVALUATIE,
RAADPLEGING
EFFECTBEOORDELING

VAN

BELANGHEBBENDEN

EN

•

Evaluatie van bestaande wetgeving en controle van de resultaatgerichtheid
ervan

Dit voorstel bouwt gedeeltelijk voort op de meest recente evaluatie van de databankrichtlijn
en de studie van de Commissie ter ondersteuning van de herziening van die richtlijn44. Bij de
databankrichtlijn is onder meer een specifiek recht sui generis ingevoerd om databanken te
beschermen wanneer de producent van een databank aanzienlijk heeft geïnvesteerd in het
verkrijgen, verifiëren en presenteren van de data. Sinds de eerste vaststelling ervan is de
richtlijn tweemaal geëvalueerd. Beide evaluaties zijn aangevuld met mededelingen van de
Commissie over het beleid voor de data-economie45.
Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft het begrip substantiële investeringen in een
databank aangescherpt en verduidelijkt dat het recht sui generis gericht is op de bescherming
van investeringen in het verzamelen, en niet het creëren van data46 als bijproduct van een
andere economische activiteit. Er blijft echter onzekerheid bestaan over de onvoorziene of
onbedoelde toepassing van het recht sui generis op databanken die machinaal gegenereerde
data bevatten, d.w.z. data die zijn verkregen uit of gegenereerd door het gebruik van
producten of gerelateerde diensten. Er is behoefte aan evenwichtige beleidsdoelstellingen
inzake de bescherming van intellectuele eigendom van dergelijke databanken in de context
44

COM/2017/09 final; SWD(2018) 146 final, punt 5.4.2; Studie ter ondersteuning van een
effectbeoordeling voor de evaluatie van de databankrichtlijn.
45
COM/2017/09 final; COM/2020/66 final; COM/2020/760 final.
46
Fixtures Marketing Ltd/Veikkaus Ab (C-46/02, 9/11/2004), Fixtures Marketing Ltd/Svenska Spel Ab
(C-338/02, 9/11/2004) British Horseracing Board Ltd/William Hill (C-203/02, 9/11/2004) Fixtures Marketing
Ltd/OPAP (C-444/02, 9/11/2004).

NL

10

NL

van de data-economie, waar de exclusiviteit van data als een niet-concurrerend goed over het
algemeen als een belemmering voor innovatie wordt beschouwd. Om de samenhang met de
regelgevende maatregelen in dit voorstel te waarborgen, wordt de vastgestelde problematische
toepassing van het recht sui generis in de context van het internet der dingen specifiek
aangepakt. De Commissie bereidt momenteel ook de evaluatie van Verordening (EU)
2018/1807 voor, die in november 2022 wordt verwacht. Uit eerste verslagen van externe
contractanten is gebleken dat de SWIPO-gedragscodes slechts een beperkt effect hebben op
de overstap naar andere aanbieders van clouddiensten.
•

Raadpleging van belanghebbenden

Tijdens het mandaat van de vorige Commissie is een begin gemaakt met uitgebreide
werkzaamheden om de problemen in kaart te brengen die de EU beletten het potentieel van
datagestuurde innovatie in de economie ten volle te benutten. Het voorstel bouwt voort op
eerdere raadplegingsacties, zoals de openbare raadpleging van 2017 ter ondersteuning van de
mededeling van de Commissie „Bouwen aan een Europese data-economie”47, de openbare
raadpleging van 2017 over de evaluatie van de databankrichtlijn, de openbare raadpleging van
2018 over de herziening van de richtlijn inzake het hergebruik van overheidsinformatie, de
raadpleging van het panel van kleine en middelgrote ondernemingen van 2018 over de
beginselen en richtsnoeren voor het delen van data tussen ondernemingen, en de online
openbare raadpleging van de Commissie over de datastrategie48 van februari tot mei 2020.
Op 28 mei 2021 is op het portaal voor betere regelgeving een aanvangseffectbeoordeling
gepubliceerd, waarop gedurende 4 weken feedback kon worden gegeven. De Commissie heeft
91 bijdragen ontvangen49, voornamelijk van bedrijven.
Vervolgens is op 3 juni 2021 een online openbare raadpleging over de dataverordening
gepubliceerd. Deze liep tot 3 september 2021. De raadpleging had betrekking op de
onderwerpen die in het initiatief aan de orde kwamen, met relevante onderdelen en vragen. Zij
was gericht op alle soorten belanghebbenden, waarbij input werd verzameld over het delen
van data, de toegang tot en het gebruik in B2B- en B2G-context, over empowerment van
consumenten en de overdraagbaarheid van data, de mogelijke rol van technische maatregelen
zoals slimme contracten, de mogelijkheid dat gebruikers overstappen naar andere aanbieders
van clouddiensten, intellectuele-eigendomsrechten (d.w.z. de bescherming van databanken)
en de bescherming van niet-persoonsgebonden data in internationale context. Na een grondige
analyse van de antwoorden heeft de Commissie een samenvattend verslag op haar website
gepubliceerd50.
In totaal werden 449 bijdragen ontvangen uit 32 landen. Zakelijke entiteiten leverden het
grootste
aantal
bijdragen,
waaronder
122
bedrijfsverenigingen
en
105
bedrijven/bedrijfsorganisaties. Daarnaast reageerden 100 overheidsinstanties en 58 burgers. In
het algemeen bevestigden de antwoorden dat er tal van belemmeringen zijn voor een
doeltreffende en efficiënte uitwisseling van data in alle soorten datarelaties.
Hoewel het delen van data tussen bedrijven een gangbare praktijk is, meldden respondenten in
de B2B-context onder andere technische belemmeringen (formaten, gebrek aan normen 69 %); weigering van toegang tot data zonder dat er mededingingsbezwaren waren (55 %) en
misbruik van contractuele onevenwichtigheid (44 %). Wat contractuele kwesties betreft, was
47
48
49

50

NL

COM/2017/09 final.
Europese Commissie (2020). Resultaat van de onlineraadpleging over de Europese datastrategie.
Webpagina van de Europese Commissie: Geef uw mening - Dataverordening en gewijzigde regels voor
de rechtsbescherming van databanken.
Europese Commissie (2021). Openbare raadpleging over de dataverordening: Samenvattend verslag.

11

NL

bijna de helft van de respondenten voorstander van de invoering van een oneerlijkheidstoets
(46 %), terwijl 21 % daar geen voorstander was. Kleine en middelgrote bedrijven toonden
zich sterk voorstander van een oneerlijkheidstoets (50 %) en een aanzienlijk aantal grote
bedrijven was er ook voorstander van (41 %). Evenzo was 46 % van de belanghebbenden uit
de verschillende sectoren voorstander van algemene toegangsregels op basis van eerlijke,
redelijke en niet-discriminerende voorwaarden. 60 % van de respondenten was het ermee eens
dat modelcontractvoorwaarden kunnen bijdragen tot meer uitwisseling van data, bij micro-,
kleine en middelgrote bedrijven was dat zelfs 78 %. Van de belanghebbenden was 70 % van
mening dat er sprake is van een eerlijkheidsprobleem in verband met data die worden
gegenereerd in het kader van het internet der dingen, en dat fabrikanten van verbonden
producten of gerelateerde diensten niet eenzijdig mogen beslissen wat er gebeurt met de data
die door dergelijke producten worden gegenereerd. 79 % van de respondenten was van
mening dat slimme contracten een doeltreffend instrument kunnen zijn om de toegang tot en
het gebruik van data technisch uit te voeren in de context van gezamenlijk gegenereerde data
over het internet der dingen.
Rechtsonzekerheid en juridische belemmeringen, negatieve commerciële prikkels en een
gebrek aan passende infrastructuur behoorden tot de belangrijkste factoren die de uitwisseling
van data tussen bedrijven en overheden in de weg stonden. Bijna alle overheidsinstanties zijn
van mening dat actie (van de EU of een lidstaat) op het gebied van het delen van data tussen
bedrijven en overheden nodig is, tegenover 80 % van de academische/onderzoeksinstellingen
en 38 % van de bedrijven/bedrijfsorganisaties/verenigingen. Een duidelijke meerderheid van
de belanghebbenden (met name burgers en overheidsdiensten) was ook van mening dat het
delen van data tussen bedrijven en overheden verplicht moet zijn, met duidelijke waarborgen
voor specifieke gebruiksgevallen met een duidelijk algemeen belang in noodsituaties en voor
crisisbeheersingsdoeleinden, voor officiële statistieken, voor milieubescherming en voor een
gezondere samenleving in het algemeen.
De respondenten bevestigden ook het nut van een recht op overstappen voor zakelijke
gebruikers van cloudcomputingdiensten. Wat betreft de waarborgen voor nietpersoonsgebonden data in internationale context, beschouwt 76 % van de respondenten de
potentiële toegang tot data door buitenlandse autoriteiten op basis van buitenlandse wetgeving
als een risico voor hun organisatie, waarbij 19 % aangeeft dat dit een groot risico is.
•

Bijeenbrengen en gebruik van expertise

Het voorstel werd ondersteund door verschillende studies, workshops en andere input van
deskundigen:

NL

–

Studie ter ondersteuning van deze effectbeoordeling over het verbeteren van het
gebruik van gegevens in Europa, waaronder interviews met specifieke
belanghebbenden. Dit omvatte twee sectoroverschrijdende workshops over het delen
van data tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en overheden, en een
afsluitende valideringsworkshop die in het voorjaar van 2021 werd georganiseerd.

–

Studie over modelcontractvoorwaarden, eerlijkheidscontrole bij het delen van
gegevens en in cloudcontracten en over de rechten inzake gegevenstoegang.
Deze beoordeelde met name de eerlijkheidsaspecten in de relaties tussen bedrijven
onderling, en omvatte interviews met specifieke belanghebbenden en een
validatieworkshop.

–

Studie over de economische nadelen van oneerlijke en onevenwichtige
contractvoorwaarden op het gebied van clouddiensten. Deze omvatte een online-

12

NL

enquête onder een steekproef van kleine en middelgrote bedrijven en start-ups die
cloudcomputing gebruiken om hun activiteiten uit te voeren.

NL

–

Studie over het overstappen naar een andere aanbieder van clouddiensten, met
een sectoroverschrijdende workshop in het tweede kwartaal van 2017.

–

Studie ter ondersteuning van de herziening van de databankrichtlijn, met
interviews met specifieke belanghebbenden. Deze studie heeft de Commissie input
gegeven bij de voorbereiding van de effectbeoordeling bij de herziening van de
databankrichtlijn, in het kader van de dataverordening en bij de verwezenlijking van
de onderling verweven doelstellingen ervan.

–

Methodologische ondersteuning van de effectbeoordeling van het gebruik van
data die in particuliere handen zijn voor officiële statistieken. Deze exercitie
levert input voor de effectbeoordeling van het B2G-hergebruik van data voor
officiële statistieken, door een methodologische aanpak te ontwikkelen en door de
kosten en baten van hergebruik van data en van specifieke gebruiksgevallen voor
verschillende statistische gebieden en verschillende soorten data uit de particuliere
sector te beschrijven. Daarnaast zij het bij tot lopend onderzoek en beraadslagingen
die beter inzicht moeten bieden in het delen van data tussen bedrijven en overheden.

–

Webinars op platforms voor persoonsgegevens en industriële dataplatforms. Op
6, 7 en 8 mei 2020 werden drie webinars georganiseerd. Zij hebben de relevante
projecten samengebracht in de portefeuille van het dataplatform van publiek-private
partnerschap „Big Data Value”.

–

Verslag van de deskundigengroep op hoog niveau inzake het delen van gegevens
tussen ondernemingen en de overheid Het verslag bevat een analyse van de
problemen in verband met het delen van data tussen bedrijven en overheden in de EU
en bevat een reeks aanbevelingen om te zorgen voor schaalbare, verantwoorde en
duurzame data-uitwisseling tussen bedrijven en overheden in het algemeen belang.
Naast de aanbeveling aan de Commissie om de optie van een juridisch kader op dit
gebied te onderzoeken, presenteert de deskundigengroep verschillende manieren om
particuliere ondernemingen aan te moedigen hun data uit te wisselen. De
mogelijkheden omvatten zowel financiële als niet-financiële prikkels, zoals fiscale
prikkels, overheidsinvesteringen ter ondersteuning van de ontwikkeling van
betrouwbare technische instrumenten en erkenningsregelingen voor het uitwisselen
van data.

–

Workshop over labels voor/certificering van aanbieders van technische
oplossingen voor gegevensuitwisseling. Dit webinar werd op 12 mei 2020
bijgewoond door ongeveer honderd deelnemers uit grote en kleine bedrijven,
Europese instellingen en de academische wereld. Het doel was na te gaan of een
etiketterings- of certificeringsregeling de acceptatie van databemiddelaars door
bedrijven zou kunnen stimuleren door het vertrouwen in het data-ecosysteem te
vergroten.

–

Tussen juli en november 2019 werden tien workshops georganiseerd waaraan
meer dan 300 belanghebbenden deelnamen en die betrekking hadden op
verschillende sectoren. Tijdens de workshops werd besproken hoe het delen van
data op bepaalde gebieden, zoals milieu, landbouw, energie en gezondheidszorg, de
samenleving als geheel ten goede kan komen, publieke actoren kan helpen beter
beleid uit te stippelen en overheidsdiensten te verbeteren, en particuliere actoren kan

13

NL

helpen diensten te produceren die helpen maatschappelijke uitdagingen aan te
pakken.
–

Raadpleging van het MKB-panel. In het kader van deze raadpleging, die van
oktober 2018 tot januari 2019 werd gehouden, werd gevraagd naar de standpunten
van kleine en middelgrote bedrijven over de beginselen en richtsnoeren van de
Commissie voor het delen van data tussen bedrijven onderling en over de
mededeling „Naar een gemeenschappelijke Europese gegevensruimte” bij het
werkdocument van de diensten van de Commissie van 25 april 201851.

–

De meest recente Eurobarometer over de impact van digitalisering. Deze
algemene enquête over het dagelijks leven van Europeanen bevat vragen over de
controle over en de uitwisseling van persoonlijke informatie. Het op 5 maart 2020
gepubliceerde document bevat informatie over de bereidheid van Europese burgers
om hun persoonlijke informatie te delen, en onder welke voorwaarden.

–

Het advies van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming (EDPS)
over de Europese datastrategie52. Op 16 juni 2020 heeft de EDPS advies 3/2020 over
de Europese datastrategie aangenomen. De EDPS was ingenomen met de strategie en
beschouwt de uitvoering ervan als een kans om een voorbeeld te stellen voor een
alternatief model voor de data-economie.

•

Effectbeoordeling

Dit voorstel gaat vergezeld van een effectbeoordeling53, die op 29 september 2021 en 13
december 2021 aan de Raad voor regelgevingstoetsing (RSB) is voorgelegd. Op 21 januari
2022 heeft de Raad onder voorbehoud een positief advies uitgebracht.
•

Resultaatgerichtheid en vereenvoudiging

Door te verduidelijken dat het recht sui generis uit hoofde van de databankrichtlijn (Richtlijn
96/9/EG) niet van toepassing is op databanken die data bevatten die zijn gegenereerd of
verkregen door het gebruik van producten of gerelateerde diensten, zorgt het voorstel ervoor
dat het recht sui generis geen afbreuk doet aan het recht van bedrijven en consumenten op
toegang tot en gebruik van data en op het delen van data waarin deze verordening voorziet.
De verduidelijking zal de toepassing van het recht sui generis afstemmen op het doel van het
wetgevingsvoorstel en een positief effect hebben op de uniforme toepassing van de regels
binnen de interne markt en voor de data-economie.
Door de toegang tot en het gebruik van data te vergemakkelijken, moet de dataverordening de
lasten verminderen, zowel in de overheidssector als in het bedrijfsleven, voornamelijk als
gevolg van lagere transactiekosten en efficiëntiewinsten. In het kader van de „one in, one
out”-benadering54, die erop gericht is de gevolgen en kosten voor burgers en bedrijven in
verband met de toepassing van de wetgeving tot een minimum te beperken, wordt in de op
basis van de effectbeoordeling geraamde netto administratieve last van de dataverordening
rekening gehouden met voordelen die waarschijnlijk niet alleen zullen worden
gecompenseerd, maar ook ruimschoots opwegen tegen de daaraan verbonden administratieve
kosten.

51
52
53
54

NL

COM/2018/232 final; SWD(2018) 125 final van 25.4.2018.
Advies 3/2020 van de EDPS over de Europese datastrategie.
[Links to final document and to the summary sheet to be added.].
SWD(2021) 305 final.

14

NL

•

Grondrechten

Het voorstel is in overeenstemming met de EU-wetgeving inzake de bescherming van
persoonsgegevens en de privacy van communicatie en eindapparatuur en voorziet in
aanvullende waarborgen voor de toegang tot persoonsgegevens, en voor gevallen die onder
intellectuele-eigendomsrechten vallen.
In hoofdstuk II wordt een hoog niveau van consumentenbescherming versterkt met het
nieuwe recht op toegang tot door gebruikers gegenereerde data in situaties die voorheen niet
onder het EU-recht vielen. Het recht om rechtmatig verkregen eigendom te gebruiken en
erover te beschikken wordt versterkt met een recht op toegang tot data die zijn gegenereerd
door het gebruik van een voorwerp dat behoort tot het internet der dingen. Op deze manier
hebben eigenaren een betere gebruikerservaring en kunnen zij gebruikmaken van een breder
scala aan bijvoorbeeld reparatie- en onderhoudsdiensten. In het kader van de
consumentenbescherming verdienen de rechten van kinderen als kwetsbare consumenten
bijzondere aandacht en zullen de regels van de dataverordening bijdragen tot duidelijkheid
over de toegang tot en het gebruik van data.
Wanneer derden op verzoek van de gebruiker toegang krijgen tot data die worden gegenereerd
via het internet der dingen, beperkt dit de vrijheid van ondernemerschap en de
contractvrijheid van de fabrikant of ontwerper van een product of gerelateerde dienst. De
beperking hiervan is gerechtvaardigd om de consumentenbescherming te verbeteren, met
name om de economische belangen van de consument te bevorderen. De fabrikant of
ontwerper van een product of gerelateerde dienst heeft doorgaans exclusieve zeggenschap
over het gebruik van data die door het gebruik van een product of gerelateerde dienst worden
gegenereerd, wat bijdraagt tot lock-in-effecten en de toegang tot de markt belemmert voor
spelers die aftermarketdiensten aanbieden. Het recht op toegang tot data die worden
gegenereerd via het internet der dingen pakt deze situatie aan door consumenten die producten
of gerelateerde diensten gebruiken, in staat te stellen op zinvolle wijze te bepalen hoe de data
die door hun gebruik van het product of de gerelateerde dienst worden gegenereerd, worden
gebruikt en door innovatie door meer marktdeelnemers mogelijk te maken. Consumenten
krijgen dus een ruimere keuze op het gebied van aftermarketdiensten, zoals reparatie en
onderhoud, en zijn niet meer afhankelijk van de diensten van de fabrikant. Het voorstel
vergemakkelijkt de overdraagbaarheid van de data van gebruikers aan derden en maakt aldus
een concurrerend aanbod van aftermarketdiensten mogelijk, evenals bredere op data
gebaseerde innovatie en de ontwikkeling van producten of diensten die geen verband houden
met die welke oorspronkelijk door gebruikers zijn gekocht of waar zij een abonnement op
hebben genomen.
De beperking van de vrijheid van de fabrikant of ontwerper om contracten aan te gaan en
zaken te doen, is evenredig en wordt beperkt door het onaangetaste vermogen van de
fabrikant of ontwerper om de data ook te gebruiken, voor zover dit in overeenstemming is met
de toepasselijke wetgeving en de overeenkomst met de gebruiker. Bovendien zal de fabrikant
of ontwerper ook het recht hebben om een vergoeding te eisen voor het verlenen van toegang
aan derden. Het toegangsrecht doet geen afbreuk aan de bestaande rechten inzake toegang en
overdraagbaarheid voor betrokkenen uit hoofde van de AVG. Aanvullende waarborgen
zorgen voor een evenredig gebruik van de data door de derde partij.
Hoofdstuk IV omvat een eerlijk en doeltreffend systeem voor bescherming tegen oneerlijke
contractvoorwaarden voor het delen van data, ten bate van micro-, kleine en middelgrote
bedrijven. Deze bepaling beperkt de contractuele vrijheid van bedrijven in het
toepassingsgebied tot op zekere hoogte, aangezien zij alleen van toepassing is op oneerlijke

NL

15

NL

contractvoorwaarden in verband met de toegang tot en het gebruik van data die eenzijdig door
één contractpartij aan een micro-, klein of middelgroot bedrijf worden opgelegd. Dit is
gerechtvaardigd omdat kleine en middelgrote bedrijven doorgaans in een zwakkere
onderhandelingspositie verkeren en vaak geen andere keuze hebben dan de
contractvoorwaarden te aanvaarden, of het contract te laten lopen. De contractvrijheid blijft
grotendeels onverlet, aangezien alleen buitensporige en oneerlijke bedingen ongeldig worden
verklaard en de gesloten overeenkomst, indien mogelijk, geldig blijft zonder de oneerlijke
bedingen. Bovendien kunnen de partijen nog steeds individueel onderhandelen over een
specifiek contractueel beding55.
In hoofdstuk V zullen de bepalingen met betrekking tot het delen van data tussen bedrijven en
overheden op basis van een uitzonderlijke noodzaak de capaciteit van overheidsinstanties
vergroten om actie te ondernemen ten behoeve van het algemeen belang, bijvoorbeeld om te
reageren op een algemene noodsituatie, die te voorkomen of bij te dragen aan het herstel
achteraf. De particuliere sector heeft ook baat bij de stroomlijning van de procedures voor
verzoeken om data.
In hoofdstuk VI versterken de bepalingen inzake het overstappen naar een andere aanbieder
van dataverwerkingsdiensten de positie van zakelijke klanten en waarborgen zij hun keuze om
van aanbieder te veranderen. De beperking van het recht van een bedrijf om
dataverwerkingsdiensten aan te bieden is gerechtvaardigd, omdat de nieuwe regels betrekking
hebben op lock-in-effecten op de cloud- en edgemarkt en zakelijke gebruikers en personen
met betrekking tot dataverwerkingsdiensten meer keuze bieden.
In hoofdstuk X beperkt de interventie betreffende het recht sui generis van de
databankrichtlijn de bescherming van intellectuele eigendom daarin niet. Het draagt veeleer
bij tot de rechtszekerheid in gevallen waarin de bescherming van het recht sui generis
voorheen onduidelijk was.
4.

GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

Dit voorstel heeft geen gevolgen voor de begroting.
5.

OVERIGE ELEMENTEN

•

Uitvoeringsplanning en regelingen betreffende controle, evaluatie en rapportage

Op sectoraal en macro-economisch niveau zal de lopende studie inzake de monitoring van de
datamarkten helpen het economische effect van het huidige voorstel op de groei van de
datamarkt in de EU te volgen.
De effecten voor kleine en middelgrote bedrijven, met name hun perceptie van problemen in
verband met de toegang tot en het gebruik van data, zal vijf jaar na de goedkeuring van de
dataverordening worden beoordeeld door middel van een raadpleging van het mkb-panel.
Gezien de centrale rol van de gemeenschappelijke Europese dataruimten bij de uitvoering van
de Europese datastrategie zullen veel van de effecten van dit initiatief worden gemonitord op
het niveau van de sectorale dataruimten en de inzichten die worden verzameld door het
ondersteuningscentrum voor dataruimten dat in het kader van het programma Digitaal Europa
zal worden gefinancierd. De regelmatige interactie tussen de diensten van de Commissie, het
55

Voor meer uitleg over de oneerlijkheidstoets en het beginsel van contractvrijheid, zie de
effectbeoordeling, bijlage 11.

NL

16

NL

ondersteuningscentrum en de Europese raad voor data-innovatie (op te richten na de
inwerkingtreding van de datagovernanceverordening) moet dienen als een betrouwbare
informatiebron aan de hand waarvan de vooruitgang kan worden beoordeeld.
Ten slotte zal vier jaar na de goedkeuring van de dataverordening worden geëvalueerd en zo
nodig zullen verdere maatregelen worden voorbereid.
•

Artikelsgewijze toelichting

Hoofdstuk I omschrijft het onderwerp en het toepassingsgebied van de verordening en bevat
de definities die in de rechtshandeling worden gebruikt.
Hoofdstuk II vergroot de rechtszekerheid voor consumenten en bedrijven om toegang te
krijgen tot data die worden gegenereerd door de producten of daaraan gerelateerde diensten
die zij bezitten, huren of leasen. Fabrikanten en ontwerpers moeten de producten zodanig
ontwerpen dat de data standaard gemakkelijk toegankelijk zijn, en zij moeten transparant zijn
over welke data toegankelijk zullen zijn en hoe zij er toegang toe kunnen krijgen. De
bepalingen van dit hoofdstuk doen geen afbreuk aan de mogelijkheid voor fabrikanten om,
indien overeengekomen met de gebruiker, toegang te krijgen tot en gebruik te maken van data
van producten of aanverwante diensten die zij aanbieden. De datahouder is verplicht
dergelijke data op verzoek van de gebruiker ter beschikking van derden te stellen. Gebruikers
hebben het recht de datahouder toestemming te verlenen om toegang tot de data te verlenen
aan derde dienstverleners, zoals aanbieders van aftermarketdiensten. Micro- en kleine
bedrijven zullen van deze verplichtingen worden vrijgesteld.
Hoofdstuk III bevat algemene regels die van toepassing zijn op de verplichting om data
beschikbaar te stellen. Wanneer een datahouder verplicht is data beschikbaar te stellen aan
een ontvanger van data als bedoeld in hoofdstuk II of in andere EU-wetgeving of wetgeving
van de lidstaat, heeft het algemene kader betrekking op de voorwaarden waaronder data
beschikbaar worden gesteld en de vergoeding voor het beschikbaar stellen van data. Alle
voorwaarden moeten eerlijk en niet-discriminerend zijn en elke compensatie moet redelijk
zijn, zonder dat dit belet dat andere EU-wetgeving of nationale wetgeving tot uitvoering van
het EU-recht compensatie uitsluit of voorziet in een lagere vergoeding voor het beschikbaar
stellen van data. De compensatie voor kleine en middelgrote bedrijven mag niet hoger zijn
dan de kosten voor het beschikbaar stellen van de data, tenzij in sectorale wetgeving anders is
bepaald. Door de lidstaten gecertificeerde geschillenbeslechtingsorganen kunnen partijen die
het oneens zijn over de compensatie of de voorwaarden om tot een overeenkomst te komen,
helpen.
Hoofdstuk IV behandelt het oneerlijke karakter van contractvoorwaarden in datauitwisselingsovereenkomsten tussen bedrijven, in situaties waarin een contractvoorwaarde
eenzijdig door een partij wordt opgelegd aan een micro-, klein of middelgroot bedrijf. Dit
hoofdstuk garandeert dat in contractuele overeenkomsten inzake de toegang tot en het gebruik
van data geen misbruik wordt gemaakt van onevenwichtigheden in de onderhandelingspositie
tussen de contractpartijen. Het instrument van een oneerlijkheidstoets omvat een algemene
bepaling waarin het oneerlijke karakter van een contractuele bepaling over het delen van data
wordt gedefinieerd, aangevuld met een lijst van bedingen die altijd oneerlijk zijn of geacht
worden oneerlijk te zijn. In situaties van ongelijke onderhandelingspositie beschermt dit
criterium de zwakkere contractpartij, en voorkomt zo oneerlijke overeenkomsten. Dergelijke
oneerlijkheid zou het gebruik van data door beide contractpartijen belemmeren. Op die manier

NL

17

NL

zorgen de bepalingen voor een eerlijkere waardeverdeling in de data-economie56. Door de
Commissie aanbevolen modelcontractvoorwaarden kunnen commerciële partijen helpen
contracten op basis van eerlijke voorwaarden te sluiten.
Hoofdstuk V creëert een geharmoniseerd kader voor het gebruik van data die in handen zijn
van ondernemingen in bepaalde situaties waarin er sprake is van een uitzonderlijke behoefte
aan data door overheidsinstanties en EU-instellingen, -agentschappen of -organen. Het kader
is gebaseerd op een verplichting om data beschikbaar te stellen en zou alleen van toepassing
zijn in het geval van algemene noodsituaties of in situaties waarin overheidsinstanties
bepaalde data uitzonderlijk moeten gebruiken, maar die data niet tijdig op de markt kunnen
worden verkregen door nieuwe wetgeving vast te stellen of door middel van bestaande
rapportageverplichtingen. In geval van een uitzonderlijke noodzaak om te reageren op
algemene noodsituaties, zoals noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid, grote
natuurrampen of door de mens veroorzaakte rampen, worden de data gratis ter beschikking
gesteld. In andere gevallen van uitzonderlijke noodzaak, onder meer om een algemene
noodsituatie te voorkomen of het herstel erna te ondersteunen, moet de datahouder die de data
beschikbaar stelt, recht hebben op een vergoeding van de kosten voor het beschikbaar stellen
van de relevante data, vermeerderd met een redelijke marge. Om ervoor te zorgen dat het
recht om data op te vragen niet wordt misbruikt en dat de overheidssector verantwoordelijk
blijft voor het gebruik ervan, moeten de verzoeken om data evenredig zijn, moet daarin
duidelijk worden aangegeven welk doel moet worden bereikt en rekening worden gehouden
met de belangen van de onderneming die de data beschikbaar stelt. De bevoegde autoriteiten
zouden ervoor zorgen dat alle verzoeken transparant en openbaar toegankelijk zijn. Zij zouden
ook eventuele daaruit voortvloeiende klachten behandelen.
Hoofdstuk VI introduceert minimale regelgevingsvereisten van contractuele, commerciële en
technische aard, die worden opgelegd aan aanbieders van cloud-, edge- en andere
dataverwerkingsdiensten, om het overstappen tussen dergelijke diensten mogelijk te maken.
Het voorstel zorgt er met name voor dat klanten de functionele gelijkwaardigheid van de
dienst (een minimumniveau van functionaliteit) behouden nadat zij naar een andere
dienstverlener zijn overgestapt. Het voorstel bevat een uitzondering op grond van technische
onhaalbaarheid, maar legt de bewijslast in dit verband bij de dienstverlener. Het voorstel
schrijft geen specifieke technische normen of interfaces voor. Het vereist echter wel dat
diensten
compatibel
zijn
met
Europese
normen
of
technische
open
interoperabiliteitsspecificaties, indien deze bestaan.
Hoofdstuk VII heeft betrekking op onrechtmatige toegang van derden tot nietpersoonsgebonden data die in de EU zijn opgeslagen door op de EU-markt aangeboden
dataverwerkingsdiensten. Het voorstel heeft geen gevolgen voor de rechtsgrondslag van
verzoeken om toegang tot data die in handen zijn van EU-burgers of -bedrijven, en laat het
EU-kader voor databescherming en privacy onverlet. Het biedt specifieke waarborgen,
doordat aanbieders alle redelijke technische, juridische en organisatorische maatregelen
moeten nemen om te voorkomen dat die toegang in strijd is met concurrerende verplichtingen
tot bescherming van dergelijke data uit hoofde van het EU-recht, tenzij aan strikte
voorwaarden is voldaan. De verordening is in overeenstemming met de internationale
verbintenissen van de EU in het kader van de WTO en in bilaterale handelsovereenkomsten.
Hoofdstuk VIII voorziet in essentiële eisen inzake interoperabiliteit voor exploitanten van
dataruimten en aanbieders van dataverwerkingsdiensten, alsook in essentiële eisen voor
56

Zie bijlage 11 bij de effectbeoordeling voor meer uitleg over de oneerlijkheidstoets, onder meer over de
werking in de praktijk.

NL

18

NL

slimme contracten. Dit hoofdstuk maakt ook open interoperabiliteitsspecificaties en Europese
normen voor de interoperabiliteit van dataverwerkingsdiensten mogelijk om een naadloze
cloudomgeving met meerdere aanbieders te bevorderen.
Hoofdstuk IX bevat het uitvoerings- en handhavingskader met de bevoegde autoriteiten in
elke lidstaat, waaronder een klachtenmechanisme. De Commissie beveelt vrijwillige
modelcontractvoorwaarden aan inzake de toegang tot en het gebruik van data. Voor inbreuken
op van deze verordening gelden sancties.
Hoofdstuk X bevat een bepaling die inhoudt dat het in Richtlijn 96/9/EG vastgestelde recht
sui generis niet van toepassing is op databanken die data bevatten die zijn verkregen van of
gegenereerd door het gebruik van een product of een gerelateerde dienst, teneinde de
daadwerkelijke uitoefening van het recht van gebruikers op toegang tot en het gebruik van
data overeenkomstig artikel 4 van deze verordening of van het recht om dergelijke data
overeenkomstig artikel 5 van deze verordening met derden te delen, te belemmeren.
Hoofdstuk XI biedt de Commissie de mogelijkheid gedelegeerde handelingen vast te stellen
om een toezichtmechanisme in te voeren voor het overstappen naar een andere aanbieder van
dataverwerkingsdiensten, de essentiële eisen inzake interoperabiliteit nader te specificeren en
referenties voor open interoperabiliteitsspecificaties en Europese normen voor de
interoperabiliteit van dataverwerkingsdiensten te publiceren. De verordening voorziet ook in
de comitéprocedure voor het vaststellen van uitvoeringshandelingen om het bepalen van
gemeenschappelijke specificaties voor interoperabiliteit en slimme contracten te
vergemakkelijken wanneer er geen geharmoniseerde normen bestaan of deze onvoldoende
zijn om de conformiteit met de essentiële eisen te waarborgen. Het voorstel verduidelijkt ook
het verband met andere EU-rechtshandelingen betreffende rechten en verplichtingen inzake
het delen van data.

NL

19

NL

2022/0047 (COD)
Voorstel voor een
VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
betreffende geharmoniseerde regels inzake eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van
data
(Dataverordening)
(Voor de EER relevante tekst)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 114,
Gezien het voorstel van de Europese Commissie,
Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen,
Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité57,
Gezien het advies van het Comité van de Regio’s58,
Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure,
Overwegende hetgeen volgt:
(1)

De afgelopen jaren hebben datagestuurde technologieën alle sectoren van de economie
grondig getransformeerd. Met name de verspreiding van producten die verband
houden met het internet der dingen heeft het volume en de potentiële waarde van data
voor consumenten, bedrijven en de samenleving vergroot. Hoogwaardige en
interoperabele data uit verschillende domeinen vergroten het concurrentievermogen en
de innovatie en zorgen voor duurzame economische groei. Dezelfde dataset kan voor
verschillende doeleinden onbeperkt worden gebruikt en hergebruikt, zonder dat dit
invloed heeft op de kwaliteit of kwantiteit ervan.

(2)

Belemmeringen voor het delen van data staan een optimale verdeling van data in het
belang van de samenleving in de weg. Deze belemmeringen zijn onder meer een
gebrek aan stimulansen voor datahouders om vrijwillig data-uitwisselingscontracten te
sluiten, onzekerheid over de rechten en plichten met betrekking tot data, de kosten van
het contracteren en implementeren van technische interfaces, de hoge mate van
versnippering van informatie in datasilo’s, slecht beheer van metadata, het ontbreken
van normen voor semantische en technische interoperabiliteit, knelpunten die de
toegang tot data belemmeren, een gebrek aan gemeenschappelijke praktijken voor het
delen van data en misbruik van contractuele onevenwichtigheden met betrekking tot
de toegang tot en het gebruik van data.

(3)

In sectoren die worden gekenmerkt door de aanwezigheid van micro-, kleine en
middelgrote ondernemingen, is er vaak een gebrek aan digitale capaciteiten en
vaardigheden om data te verzamelen, te analyseren en te gebruiken, en is de toegang

57

PB C , blz. .
PB C , blz. .

58

NL

20

NL

vaak beperkt doordat één partij deze in het systeem houdt, of door een gebrek aan
interoperabiliteit tussen data, tussen datadiensten of over de grenzen heen.

NL

(4)

Om tegemoet te komen aan de behoeften van de digitale economie en om
belemmeringen voor een goed functionerende interne datamarkt weg te nemen, moet
er een geharmoniseerd kader worden vastgesteld waarin wordt gespecificeerd wie,
anders dan de fabrikant of andere datahouder, recht heeft op toegang tot de door
producten of aanverwante diensten gegenereerde data, onder welke voorwaarden en op
welke basis. Bijgevolg mogen de lidstaten geen aanvullende nationale voorschriften
vaststellen of handhaven met betrekking tot de aangelegenheden die binnen het
toepassingsgebied van deze verordening vallen, tenzij uitdrukkelijk in deze
verordening bepaald, aangezien dit gevolgen zou hebben voor de rechtstreekse en
uniforme toepassing van deze verordening.

(5)

Deze verordening waarborgt dat gebruikers van een product of gerelateerde dienst in
de EU tijdig toegang hebben tot de data die door het gebruik van dat product of die
gerelateerde dienst worden gegenereerd en dat deze gebruikers de data kunnen
gebruiken, onder meer door deze te delen met derden van hun keuze. De verordening
verplicht de datahouder om data onder bepaalde omstandigheden ter beschikking te
stellen van gebruikers en door de gebruikers aangewezen derden. Het zorgt er ook
voor dat datahouders hun data op eerlijke, redelijke en niet-discriminerende
voorwaarden en op transparante wijze ter beschikking stellen van ontvangers van data
in de EU. Privaatrechtelijke regels zijn van cruciaal belang in het algemene kader van
data-uitwisseling. Daarom past deze verordening de regels van het verbintenissenrecht
aan en voorkomt zij misbruik van contractuele onevenwichtigheden die een eerlijke
toegang tot en een eerlijk gebruik van data door micro-, kleine en middelgrote
ondernemingen belemmeren in de zin van Aanbeveling 2003/361/EG. Deze
verordening zorgt er ook voor dat datahouders de data die nodig zijn voor de
uitvoering van taken in het algemeen belang, beschikbaar stellen aan
overheidsinstanties van de lidstaten en aan EU-instellingen, -agentschappen of organen, indien er sprake is van een uitzonderlijke noodzaak. Daarnaast beoogt deze
verordening het overstappen tussen dataverwerkingsdiensten te vergemakkelijken en
de interoperabiliteit van mechanismen en diensten voor het delen en uitwisselen van
data in de EU te verbeteren. Deze verordening mag niet worden uitgelegd als het
erkennen of creëren van een rechtsgrondslag voor datahouders om data in handen te
hebben, er toegang toe te hebben of ze te verwerken, of als het verlenen van een nieuw
recht aan datahouders om data te gebruiken die door het gebruik van een product of
gerelateerde dienst zijn gegenereerd. In plaats daarvan gaat de verordening uit van de
daadwerkelijke controle die de datahouder feitelijk of rechtens heeft over data die door
producten of gerelateerde diensten worden gegenereerd.

(6)

Het genereren van data is het resultaat van acties van ten minste twee actoren: de
ontwerper of fabrikant van een product en de gebruiker van dat product. Het roept
vragen op over eerlijkheid in de digitale economie, omdat de door dergelijke
producten of gerelateerde diensten geregistreerde data belangrijke input vormen voor
aftermarketdiensten, ondersteunende en andere diensten. Om de belangrijke
economische voordelen van data als een niet-concurrerend goed voor de economie en
de samenleving te realiseren, is een algemene benadering van de toekenning van
toegangs- en gebruiksrechten voor data te verkiezen boven de toekenning van
exclusieve toegangs- en gebruiksrechten.

(7)

Het grondrecht op bescherming van persoonsgegevens wordt met name gewaarborgd
door Verordening (EU) 2016/679 en Verordening (EU) 2018/1725. Richtlijn

21

NL

2002/58/EG beschermt bovendien het privéleven en de vertrouwelijkheid van
communicatie, onder meer door voorwaarden te stellen aan de opslag van en de
toegang tot persoonsgegevens en niet-persoonsgebonden data in eindapparatuur. Deze
instrumenten vormen de basis voor duurzame en verantwoorde dataverwerking, ook
wanneer datasets een mix van persoonsgegevens en niet-persoonsgebonden data
bevatten. Deze verordening vormt een aanvulling op en doet geen afbreuk aan het EUrecht inzake gegevensbescherming en privacy, met name Verordening (EU) 2016/679
en Richtlijn 2002/58/EG. Geen enkele bepaling van deze verordening mag zodanig
worden toegepast of uitgelegd dat het recht op bescherming van persoonsgegevens of
het recht op privacy en vertrouwelijkheid van communicatie wordt beperkt.
(8)

De beginselen van minimale gegevensverwerking en gegevensbescherming door
ontwerp en door standaardinstellingen zijn van essentieel belang wanneer de
verwerking aanzienlijke risico’s inhoudt voor de grondrechten van personen. Rekening
houdend met de stand van de techniek moeten alle partijen bij het delen van data, ook
wanneer dat binnen het toepassingsgebied van deze verordening valt, technische en
organisatorische maatregelen nemen om deze rechten te beschermen. Dergelijke
maatregelen omvatten niet alleen pseudonimisering en encryptie, maar ook het gebruik
van steeds meer beschikbare technologie waarmee algoritmen op de data kunnen
worden toegepast, waarmee waardevolle inzichten kunnen worden verkregen zonder
overdracht tussen partijen of onnodig kopiëren van de ruwe of gestructureerde data
zelf.

(9)

Deze verordening vormt een aanvulling op en doet geen afbreuk aan het EU-recht dat
erop gericht is de belangen van consumenten te behartigen en een hoog niveau van
consumentenbescherming te waarborgen en hun gezondheid, veiligheid en
economische belangen te beschermen, met name Richtlijn 2005/29/EG van het
Europees Parlement en de Raad59, Richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement
en de Raad60 en Richtlijn 93/13/EEG van het Europees Parlement en de Raad61.

(10)

Deze verordening doet geen afbreuk aan EU-rechtshandelingen die voorzien in het
delen van, de toegang tot en het gebruik van data met het oog op preventie van,
onderzoek naar, opsporing en vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging
van straffen, of voor douane- en belastingdoeleinden, ongeacht de rechtsgrondslag uit
hoofde van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op grond
waarvan zij zijn vastgesteld. Dergelijke handelingen omvatten Verordening (EU)
2021/784 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2021 om de
verspreiding van terroristische online-inhoud aan te pakken, de [voorstellen inzake
elektronisch bewijsmateriaal [COM (2018) 225 en 226] zodra deze zijn vastgesteld],

59

Richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2005 betreffende oneerlijke
handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt en tot wijziging van Richtlijn
84/450/EEG van de Raad, Richtlijnen 97/7/EG, 98/27/EG en 2002/65/EG van het Europees Parlement en de
Raad en van Verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad (“Richtlijn oneerlijke
handelspraktijken”) (PB L 149 van 11.6.2005, blz. 22).
60
Richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende
consumentenrechten, tot wijziging van Richtlijn 93/13/EEG van de Raad en van Richtlijn 1999/44/EG van het
Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 85/577/EEG en van Richtlijn 97/7/EG van het
Europees Parlement en de Raad.
61
Richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in
consumentenovereenkomsten. Richtlijn (EU) 2019/2161 van het Europees Parlement en de Raad van 27
november 2019 tot wijziging van Richtlijn 93/13/EEG van de Raad en Richtlijnen 98/6/EG, 2005/29/EG en
2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad wat betreft betere handhaving en modernisering van de
regels voor consumentenbescherming in de Unie.

NL

22

NL

het [voorstel voor] een verordening van het Europees Parlement en de Raad
betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten (wet inzake digitale
diensten) en tot wijziging van Richtlijn 2000/31/EG, alsmede internationale
samenwerking in dit verband, met name op basis van het Verdrag van de Raad van
Europa van 2001 inzake cybercriminaliteit („Verdrag van Boedapest”). Deze
verordening doet geen afbreuk aan de bevoegdheden van de lidstaten met betrekking
tot activiteiten op het gebied van openbare veiligheid, defensie en nationale veiligheid
overeenkomstig het EU-recht, en activiteiten van de douane op het gebied van
risicobeheer en in het algemeen de controle op de naleving van het douanewetboek
door marktdeelnemers.

NL

(11)

Deze verordening mag geen afbreuk doen aan het EU-recht tot vaststelling van fysieke
ontwerp- en datavereisten voor producten die in de EU in de handel worden gebracht.

(12)

Deze verordening vormt een aanvulling op en doet geen afbreuk aan het EU-recht tot
vaststelling van toegankelijkheidseisen voor bepaalde producten en diensten, met
name Richtlijn 2019/88262.

(13)

Deze verordening doet geen afbreuk aan de bevoegdheden van de lidstaten met
betrekking tot activiteiten op het gebied van openbare veiligheid, defensie en nationale
veiligheid overeenkomstig het EU-recht, en activiteiten van de douane op het gebied
van risicobeheer en in het algemeen de controle op de naleving van het
douanewetboek door marktdeelnemers.

(14)

Fysieke producten die door middel van hun componenten data over hun prestaties,
gebruik of omgeving verkrijgen, genereren of verzamelen en die via een openbare
elektronische-communicatiedienst (vaak het internet der dingen genoemd) kunnen
communiceren, moeten onder deze verordening vallen. Elektronischecommunicatiediensten omvatten vaste telefoonnetwerken, televisiekabelnetwerken,
satellietnetwerken en NFC-netwerken (Near Field Communication). Dergelijke
producten kunnen voertuigen, huishoudelijke apparatuur en consumptiegoederen,
medische en gezondheidsapparatuur of landbouw- en industriële machines omvatten.
De data vertegenwoordigen de digitalisering van handelingen van de gebruiker en
gebeurtenissen en moeten daarom toegankelijk zijn voor de gebruiker, terwijl
informatie die is afgeleid of herleid van deze data, indien rechtmatig in handen, niet
mag worden geacht binnen het toepassingsgebied van deze verordening te vallen.
Dergelijke data zijn potentieel waardevol voor de gebruiker en ondersteunen innovatie
en de ontwikkeling van digitale en andere diensten die het milieu, de gezondheid en de
circulaire economie beschermen, met name door het onderhoud en de reparatie van de
producten in kwestie te vergemakkelijken.

(15)

Bepaalde producten die in de eerste plaats zijn ontworpen om inhoud weer te geven of
af te spelen, of om inhoud vast te leggen en door te geven, onder meer voor gebruik
door een onlinedienst, mogen daarentegen niet onder deze verordening vallen.
Dergelijke producten zijn bijvoorbeeld pc's, servers, tablets en smartphones, camera’s,
webcams, geluidsopnamesystemen en tekstscanners. Zij vereisen menselijke input om
verschillende vormen van inhoud te produceren, zoals tekstdocumenten,
geluidsbestanden, videobestanden, spellen en digitale kaarten.

(16)

Er moeten regels worden vastgesteld die van toepassing zijn op verbonden producten
die op zo'n manier een dienst bevatten of daarmee verbonden zijn, dat het product zijn

62

Richtlijn (EU) 2019/882 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 betreffende de
toegankelijkheidsvoorschriften voor producten en diensten (PB L 151 van 7.6.2019, blz. 70).

23

NL

functies niet kan vervullen wanneer de dienst ontbreekt. Dergelijke gerelateerde
diensten kunnen deel uitmaken van de verkoop-, huur- of leaseovereenkomst, of
gebruikelijk zijn voor goederen van hetzelfde type en de gebruiker kan deze diensten
redelijkerwijs verwachten, gezien de aard van het product en rekening houdend met
publiekelijk gedane mededelingen van of namens de verkoper, verhuurder, leasegever
of andere personen in eerdere schakels van de transactieketen, waaronder de
producent. Deze gerelateerde diensten kunnen zelf data genereren die voor de
gebruiker waardevol zijn, onafhankelijk van de dataverzamelingscapaciteit van het
product waarmee zij verbonden zijn. Deze verordening moet ook van toepassing zijn
op gerelateerde diensten die niet door de verkoper, verhuurder of lease-aanbieder zelf
worden verleend, maar die in het kader van de verkoop-, huur- of leaseovereenkomst
door een derde worden verleend. In geval van twijfel over de vraag of de dienst deel
uitmaakt van de verkoop-, huur- of leaseovereenkomst, dient deze verordening van
toepassing te zijn.

NL

(17)

Data die door het gebruik van een product of gerelateerde dienst worden gegenereerd,
omvatten o.a. data die opzettelijk door de gebruiker zijn geregistreerd. Dergelijke data
omvatten ook data die als bijproduct van de handeling van de gebruiker worden
gegenereerd, zoals diagnostische data, en data die worden geregistreerd zonder enige
handeling van de gebruiker, zoals wanneer het product zich in de „stand-bystand”
bevindt of tijdens perioden waarin het product is uitgeschakeld. Dergelijke data
moeten data omvatten in de vorm en het formaat waarin zij door het product worden
gegenereerd, maar mogen geen betrekking hebben op data die voortvloeien uit een
softwareproces dat afgeleide data uit dergelijke data berekent, aangezien een dergelijk
softwareproces onderworpen kan zijn aan intellectuele-eigendomsrechten.

(18)

Onder gebruiker van een product moet worden verstaan de natuurlijke of
rechtspersoon, zoals een onderneming of consument, die het product heeft gekocht,
gehuurd of geleased. Afhankelijk van de wettelijke benaming waaronder gebruikers
een product gebruiken, dragen zij de risico’s en de voordelen van het gebruik van het
verbonden product en moeten zij ook toegang hebben tot de data die het product
genereert. De gebruiker moet daarom het recht hebben voordeel te halen uit de
gegevens die door dat product en alle gerelateerde diensten worden gegenereerd.

(19)

In de praktijk zijn niet alle door producten of gerelateerde diensten gegenereerde data
gemakkelijk toegankelijk voor de gebruikers ervan en zijn er vaak beperkte
mogelijkheden voor de overdraagbaarheid van data die zijn gegenereerd door
producten die verbonden zijn met het internet der dingen. Vaak kunnen gebruikers niet
de data verkrijgen die nodig zijn om gebruik te maken van aanbieders van reparatieen andere diensten, en kunnen bedrijven geen innovatieve, efficiëntere en
gemakkelijkere diensten lanceren. In veel sectoren zijn fabrikanten vaak in staat om
door hun controle over het technische ontwerp van het product of de gerelateerde
diensten te bepalen welke data worden gegenereerd en hoe deze kunnen worden
geraadpleegd, ook al hebben zij geen wettelijk recht op de data. Daarom moet ervoor
worden gezorgd dat producten zodanig worden ontworpen en vervaardigd en dat
gerelateerde diensten op zodanige wijze worden aangeboden dat de door het gebruik
ervan gegenereerde data altijd gemakkelijk toegankelijk zijn voor de gebruiker.

(20)

Indien meerdere personen of entiteiten eigenaar zijn van een product of partij zijn bij
een lease- of huurovereenkomst en toegang hebben tot een gerelateerde dienst, moeten
bij het ontwerp van het product of de gerelateerde dienst of de relevante interface
redelijke inspanningen worden geleverd om ervoor te zorgen dat alle personen toegang
hebben tot de data die zij genereren. Gebruikers van producten die data genereren,

24

NL

moeten doorgaans een gebruikersaccount aanmaken. Hierdoor kan de gebruiker door
de fabrikant worden geïdentificeerd en kan worden gecommuniceerd om verzoeken
om toegang tot data uit te verwerken en uit te voeren. Fabrikanten of ontwerpers van
een product dat gewoonlijk door meerdere personen wordt gebruikt, moeten een
mechanisme opzetten om afzonderlijke gebruikersaccounts voor individuele personen,
indien relevant, of de mogelijkheid voor meerdere personen om hetzelfde
gebruikersaccount te gebruiken, mogelijk te maken. De gebruiker moet op eenvoudig
verzoek toegang krijgen tot mechanismen die automatische uitvoering mogelijk
maken, zonder dat daarvoor een onderzoek of machtiging van de fabrikant of de
datahouder vereist is. Dit betekent dat data alleen beschikbaar mogen worden gesteld
wanneer de gebruiker dit daadwerkelijk wenst. Wanneer geautomatiseerde uitvoering
van het verzoek om toegang tot data niet mogelijk is, bijvoorbeeld via een
gebruikersaccount of een bij het product of de dienst gevoegde mobiele applicatie,
moet de fabrikant de gebruiker informeren hoe toegang tot de data kan worden
verkregen.

NL

(21)

Producten kunnen worden ontworpen om bepaalde data rechtstreeks beschikbaar te
stellen via een gegevensopslag op het apparaat of een server op afstand waaraan de
data worden doorgegeven. De toegang tot de gegevensopslag op het toestel kan
mogelijk worden gemaakt via al dan niet draadloze lokale netwerken die verbonden
zijn met een openbare elektronische-communicatiedienst of een mobiel netwerk. De
server kan de eigen lokale servercapaciteit van de fabrikant zijn of die van een derde
partij of een aanbieder van clouddiensten die als datahouder fungeert. Zij kunnen zo
worden ontworpen dat de gebruiker of een derde de data op het product of op een
computing instance van de fabrikant kan verwerken.

(22)

Virtuele assistenten spelen een steeds grotere rol bij de digitalisering van
consumentenomgevingen en fungeren als een gebruiksvriendelijke interface om
inhoud af te spelen, informatie te verkrijgen of fysieke objecten te activeren die
verbonden zijn met het internet der dingen. Virtuele assistenten kunnen als één
toegangspoort fungeren, bijvoorbeeld binnen een slimme thuisomgeving, en
aanzienlijke hoeveelheden relevante data registreren over de manier waarop gebruikers
interageren met producten die verbonden zijn met het internet der dingen, waaronder
producten die door andere partijen zijn vervaardigd, en kunnen het gebruik van door
fabrikanten geleverde interfaces, zoals touchscreens of smartphone-apps, vervangen.
Het is mogelijk dat de gebruiker dergelijke data ter beschikking wil stellen van derde
fabrikanten om nieuwe slimme thuisdiensten mogelijk te maken. Dergelijke virtuele
assistenten moeten onder het recht op toegang tot data vallen waarin deze verordening
voorziet, ook met betrekking tot data die vóór de activering van de virtuele assistent
door het activeringswoord van de virtuele assistent zijn geregistreerd en data die
worden gegenereerd wanneer een gebruiker via een virtuele assistent contact maakt
met een product dat door een andere entiteit dan de fabrikant van het product wordt
verstrekt. Echter, alleen de data die voortvloeien uit de interactie tussen de gebruiker
en het product via de virtuele assistent vallen binnen het toepassingsgebied van deze
verordening. Data die zijn geproduceerd door de virtuele assistent die geen verband
houden met het gebruik van een product, vallen niet onder deze verordening.

(23)

Alvorens een contract te sluiten voor de aankoop, huur of leasing van een product of
de verlening van een gerelateerde dienst, moet de gebruiker duidelijke en voldoende
informatie worden verstrekt over de wijze waarop toegang kan worden verkregen tot
de gegenereerde data. Deze verplichting zorgt voor transparantie over de gegenereerde
data en bevordert de toegang voor de gebruiker. Deze verplichting om informatie te

25

NL

verstrekken
doet
geen
afbreuk
aan
de
verplichting
van
de
verwerkingsverantwoordelijke om de betrokkene informatie te verstrekken
overeenkomstig artikel 12, 13 en 14 van Verordening (EG) nr. 2016/679.

NL

(24)

Deze verordening legt datahouders de verplichting op om in bepaalde omstandigheden
data beschikbaar te stellen. Voor zover persoonsgegevens worden verwerkt, dient de
houder van deze data een verwerkingsverantwoordelijke te zijn in de zin van
Verordening (EU) 2016/679. Wanneer gebruikers betrokkenen zijn, moeten
datahouders worden verplicht hun toegang tot hun data te verlenen en de data
overeenkomstig deze verordening ter beschikking te stellen van derden naar keuze van
de gebruiker. Deze verordening schept echter geen rechtsgrondslag op grond van
Verordening (EU) 2016/679 voor de datahouder om op verzoek van een gebruiker die
geen betrokkene is, toegang te verlenen tot persoonsgegevens of deze beschikbaar te
stellen aan een derde, en mag niet worden opgevat als een verlening van een nieuw
recht aan de datahouder om data te gebruiken die door het gebruik van een product of
een gerelateerde dienst zijn gegenereerd. Dit geldt met name wanneer de fabrikant de
datahouder is. In dat geval moet een contractuele overeenkomst tussen de fabrikant en
de gebruiker de basis vormen voor het gebruik van niet-persoonsgebonden data. Deze
overeenkomst kan deel uitmaken van de verkoop-, huur- of leaseovereenkomst met
betrekking tot het product. Elke contractuele bepaling in de overeenkomst die bepaalt
dat de datahouder de door de gebruiker van een product of gerelateerde dienst
gegenereerde data mag gebruiken, moet transparant zijn voor de gebruiker, ook wat
betreft het doel waarvoor de datahouder de data zal gebruiken. Deze verordening mag
geen beletsel vormen voor contractuele voorwaarden die tot gevolg hebben dat het
gebruik van de data, of bepaalde categorieën daarvan, door de datahouder wordt
uitgesloten of beperkt. Deze verordening mag evenmin in de weg staan voor
sectorspecifieke regelgevingsvereisten uit hoofde van EU-recht, of nationale
wetgeving die verenigbaar is met het EU-recht, die het gebruik van bepaalde data door
de datahouder om duidelijk omschreven redenen van openbare orde zouden uitsluiten
of beperken.

(25)

In sectoren die worden gekenmerkt door de concentratie van een klein aantal
fabrikanten die aan eindgebruikers leveren, hebben gebruikers slechts beperkte
mogelijkheden om data met die fabrikanten te delen. Onder dergelijke omstandigheden
kunnen contractuele overeenkomsten ontoereikend zijn om de doelstelling van
empowerment van gebruikers te verwezenlijken. De data blijven doorgaans onder
controle van de fabrikanten, waardoor het voor gebruikers moeilijk is om waarde te
verkrijgen uit de data die worden gegenereerd door de apparatuur die zij kopen of
leasen. Bijgevolg is er een beperkt potentieel voor kleinere innovatieve bedrijven om
concurrerende op data gebaseerde oplossingen aan te bieden, en voor een diverse dataeconomie in Europa. Deze verordening moet daarom voortbouwen op recente
ontwikkelingen in specifieke sectoren, zoals de gedragscode voor het delen van
landbouwdata op basis van een contractuele overeenkomst. Sectorale wetgeving kan
worden voorgesteld om tegemoet te komen aan sectorspecifieke behoeften en
doelstellingen. Voorts mag de datahouder geen door het gebruik van het product of de
gerelateerde dienst gegenereerde data gebruiken om inzicht te verkrijgen in de
economische situatie van de gebruiker, zijn of haar activa of productiemethoden of het
gebruik op een andere wijze die de commerciële positie van de gebruiker op de
markten waarop hij of zij actief is, zou kunnen ondermijnen. Dit zou bijvoorbeeld
inhouden dat kennis over de algemene prestaties van een bedrijf of een
landbouwbedrijf wordt gebruikt in contractuele onderhandelingen met de gebruiker
over de mogelijke aankoop van producten of landbouwproducten van de gebruiker ten

26

NL

nadele van de gebruiker, of bijvoorbeeld dat dergelijke informatie wordt gebruikt om
in grotere databanken over bepaalde markten in het aggregaat (bv. databanken over
oogstopbrengsten voor het komende oogstseizoen) te voorzien, aangezien een
dergelijk gebruik op indirecte wijze negatieve gevolgen voor de gebruiker kan hebben.
De gebruiker moet de nodige technische interface krijgen om vergunningen te
beheren, bij voorkeur met gedetailleerde toestemmingsopties (zoals „eenmaal
toestaan” of „toestaan bij het gebruik van deze app of dienst”), waaronder de optie om
de toestemming in te trekken.
(26)

In overeenkomsten tussen een datahouder en een consument als gebruiker van een
product of gerelateerde dienst die data genereert, is Richtlijn 93/13/EEG van
toepassing op de voorwaarden van de overeenkomst om ervoor te zorgen dat een
consument niet onderworpen is aan oneerlijke contractvoorwaarden. Voor oneerlijke
contractvoorwaarden die eenzijdig worden opgelegd aan een micro-, kleine of
middelgrote onderneming in de zin van artikel 2 van de bijlage bij Aanbeveling
2003/361/EG63, bepaalt deze verordening dat dergelijke oneerlijke bedingen niet
bindend mogen zijn voor die onderneming.

(27)

De datahouder kan een passende gebruikersidentificatie verlangen om na te gaan of de
gebruiker recht heeft op toegang tot de data. In het geval van persoonsgegevens die
namens de verwerkingsverantwoordelijke door een andere verwerkende partij worden
verwerkt, dient de datahouder ervoor te zorgen dat het verzoek om toegang door de
verwerkende partij wordt ontvangen en behandeld.

(28)

Het moet de gebruiker vrij staan de data voor elk rechtmatig doel te gebruiken. Dit
houdt onder meer in dat de data die de gebruiker in het kader van de uitoefening van
het recht uit hoofde van deze verordening heeft ontvangen, worden verstrekt aan een
derde die een aftermarketdienst aanbiedt die mogelijk concurreert met een door de
datahouder verleende dienst, of de datahouder daartoe opdracht geeft. De datahouder
dient ervoor te zorgen dat de aan de derde ter beschikking gestelde data even
nauwkeurig, volledig, betrouwbaar, relevant en actueel zijn als de data waartoe de
datahouder zelf toegang heeft of kan hebben op basis van het gebruik van het product
of de gerelateerde dienst. Bedrijfsgeheimen of intellectuele-eigendomsrechten moeten
bij de verwerking van de data in acht worden genomen. Het is belangrijk om
stimulansen te behouden om te investeren in producten met functionaliteiten die
gebaseerd zijn op het gebruik van data van sensoren die in dat product zijn ingebouwd.
Het doel van deze verordening moet dienovereenkomstig worden opgevat als het
bevorderen van de ontwikkeling van nieuwe, innovatieve producten of aanverwante
diensten, het stimuleren van innovatie op aftermarkets, maar ook het stimuleren van de
ontwikkeling van volledig nieuwe diensten die gebruikmaken van de data, onder meer
op basis van data van uiteenlopende producten of gerelateerde diensten. Tegelijkertijd
mogen de investeringsprikkels voor het soort product waarvan de data afkomstig zijn,
bijvoorbeeld door het gebruik van data om een concurrerend product te ontwikkelen,
niet worden ondermijnd.

(29)

Een derde partij aan wie data ter beschikking worden gesteld, kan een onderneming,
een onderzoeksorganisatie of een non-profitorganisatie zijn. Bij het beschikbaar stellen
van de data aan de derde mag de datahouder geen misbruik maken van zijn positie om
een concurrentievoordeel te verkrijgen op markten waar de datahouder en de derde
mogelijk rechtstreeks met elkaar concurreren. Daarom mag de datahouder ook geen

63

Aanbeveling 2003/361/EG van de Commissie van 6 mei 2003 betreffende de definitie van kleine,
middelgrote en micro-ondernemingen.

NL

27

NL

door het gebruik van het product of de gerelateerde dienst gegenereerde data
gebruiken om inzicht te verkrijgen in de economische situatie van de derde, zijn of
haar activa of productiemethoden of het gebruik op een andere wijze die de
commerciële positie van de derde op de markten waarop hij of zij actief is, zou kunnen
ondermijnen.

NL

(30)

Het gebruik van een product of gerelateerde dienst kan, met name wanneer de
gebruiker een natuurlijke persoon is, data genereren die betrekking hebben op een
geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon (betrokkene). De verwerking
van dergelijke data is onderworpen aan de regels van Verordening (EU) 2016/679, ook
wanneer persoonsgegevens en niet-persoonsgebonden data in een dataset
onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn64. De betrokkene kan de gebruiker of een
andere natuurlijke persoon zijn. Persoonsgegevens mogen alleen worden opgevraagd
door een verwerkingsverantwoordelijke of een betrokkene. Een gebruiker die de
betrokkene is, heeft op grond van Verordening (EU) 2016/679 onder bepaalde
omstandigheden recht op toegang tot hem betreffende persoonsgegevens, en deze
verordening laat deze rechten onverlet. Op grond van deze verordening heeft de
gebruiker die een natuurlijke persoon is ook recht op toegang tot alle door het product
gegenereerde, al dan niet persoonlijke data. Wanneer de gebruiker niet de betrokkene
is, maar een onderneming, waaronder een eenmanszaak, en niet in geval van gedeeld
huishoudelijk
gebruik
van
het
product,
is
de
gebruiker
een
verwerkingsverantwoordelijke in de zin van Verordening (EU) 2016/679. Bijgevolg
moet een gebruiker als verwerkingsverantwoordelijke die van plan is
persoonsgegevens op te vragen die zijn gegenereerd door het gebruik van een product
of een gerelateerde dienst, beschikken over een rechtsgrondslag voor de verwerking
van de data op grond van artikel 6, lid 1, van Verordening (EU) 2016/679, zoals
toestemming van de betrokkene of gerechtvaardigd belang. Deze gebruiker moet
ervoor zorgen dat de betrokkene naar behoren wordt geïnformeerd over de
gespecificeerde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden voor de
verwerking van die data en over de wijze waarop de betrokkene zijn rechten
daadwerkelijk kan uitoefenen. Wanneer de datahouder en de gebruiker gezamenlijke
verwerkingsverantwoordelijken zijn in de zin van artikel 26 van Verordening (EU)
2016/679, zijn zij verplicht om door middel van een onderlinge regeling op
transparante wijze hun respectieve verantwoordelijkheden voor de naleving van die
verordening vast te stellen. Het moet duidelijk zijn dat een dergelijke gebruiker, zodra
data beschikbaar zijn gesteld, op zijn beurt datahouder kan worden, indien hij aan de
criteria van deze verordening voldoet en dus onderworpen wordt aan de verplichtingen
om data beschikbaar te stellen uit hoofde van deze verordening.

(31)

Data die door het gebruik van een product of verwante dienst worden gegenereerd,
mogen alleen op verzoek van de gebruiker aan een derde ter beschikking worden
gesteld. Deze verordening vormt een aanvulling op het recht in artikel 20 van
Verordening (EU) 2016/679. Dat artikel voorziet in een recht van betrokkenen om hun
persoonsgegevens in een gestructureerd, algemeen gebruikt en machineleesbaar
formaat te ontvangen en deze gegevens door te geven aan andere
verwerkingsverantwoordelijken, wanneer die gegevens worden verwerkt op basis van
artikel 6, lid 1, punt a), of artikel 9, lid 2, punt a), of van een overeenkomst uit hoofde
van artikel 6, lid 1, punt b). Betrokkenen moeten het recht hebben om de data direct
van een verwerkingsverantwoordelijke naar een andere verwerkingsverantwoordelijke
te laten overdragen. In artikel 20 wordt gespecificeerd dat dit betrekking heeft op door

64

PB L 303 van 28.11.2018, blz. 59.

28

NL

de betrokkene verstrekte data, maar wordt niet gespecificeerd of dit een actief gedrag
van de zijde van de betrokkene vereist, dan wel of het ook van toepassing is op
situaties waarin een product of een gerelateerde dienst door zijn ontwerp het gedrag
van een betrokkene of andere informatie met betrekking tot een betrokkene op
passieve wijze observeert. Het recht uit hoofde van deze verordening vormt op
verschillende manieren een aanvulling op het recht om persoonsgegevens te ontvangen
en over te dragen uit hoofde van artikel 20 van Verordening (EU) 2016/679. Het
verleent gebruikers het recht op toegang tot en beschikbaarstelling aan derden van data
die worden gegenereerd door het gebruik van een product of gerelateerde dienst,
ongeacht of het persoonsgegevens betreft, en of het actief verstrekte of passief
waargenomen data betreft en ongeacht de rechtsgrondslag van de verwerking. In
tegenstelling tot de technische verplichtingen waarin artikel 20 van Verordening (EU)
2016/679 voorziet, voorziet deze verordening in de technische haalbaarheid van
toegang van derden voor alle soorten data die binnen het toepassingsgebied van de
verordening vallen, ongeacht of het persoonsgegevens of niet-persoonsgebonden data
zijn. Het biedt de datahouder ook de mogelijkheid een redelijke vergoeding vast te
stellen die door derden, maar niet door de gebruiker, moet worden betaald voor de
kosten die voortvloeien uit het verlenen van rechtstreekse toegang tot de door het
product van de gebruiker gegenereerde data. Indien een datahouder en een derde partij
niet in staat zijn overeenstemming te bereiken over de voorwaarden voor een
dergelijke rechtstreekse toegang, mag de betrokkene op geen enkele wijze worden
belet de in Verordening (EU) 2016/679 vervatte rechten, waaronder het recht op
overdraagbaarheid van data, uit te oefenen door overeenkomstig die verordening
rechtsmiddelen in te stellen. In deze context moet worden begrepen dat,
overeenkomstig Verordening (EU) 2016/679, de verwerking van bijzondere
categorieën persoonsgegevens door de datahouder of de derde op grond van een
contractuele overeenkomst niet is toegestaan.

NL

(32)

De toegang tot alle op eindapparatuur opgeslagen of via die eindapparatuur
toegankelijke data is onderworpen aan Richtlijn 2002/58/EG en vereist de
toestemming van de abonnee of gebruiker in de zin van die richtlijn, tenzij dit strikt
noodzakelijk is voor de levering van een uitdrukkelijk door de gebruiker of abonnee
gevraagde dienst van de informatiemaatschappij (of uitsluitend met het oog op de
doorgifte van een communicatie). Richtlijn 2002/58/EG („e-privacyrichtlijn”) (en de
voorgestelde e-privacyverordening) beschermt de integriteit van de eindapparatuur van
de gebruiker wat betreft het gebruik van verwerkings- en opslagmogelijkheden en het
verzamelen van informatie. Apparatuur voor het internet der dingen wordt als
eindapparatuur beschouwd indien deze direct of indirect verbonden is met een
openbaar communicatienetwerk.

(33)

Om uitbuiting van gebruikers te voorkomen, mogen derden aan wie data op verzoek
van de gebruiker beschikbaar zijn gesteld, de data alleen verwerken voor de met de
gebruiker overeengekomen doeleinden en deze alleen met een andere derde delen
indien dit noodzakelijk is om de door de gebruiker gevraagde dienst te verlenen.

(34)

Overeenkomstig het beginsel van minimale gegevensverwerking mag de derde partij
alleen toegang hebben tot aanvullende informatie die nodig is voor de levering van de
door de gebruiker gevraagde dienst. Nadat toegang tot data is verkregen, mag de derde
deze uitsluitend verwerken voor de met de gebruiker overeengekomen doeleinden,
zonder inmenging van de datahouder. Het moet voor de gebruiker even gemakkelijk
zijn om toegang van de derde tot de data te weigeren of stop te zetten als het voor de
gebruiker is om toegang te verlenen. De derde mag de gebruiker op geen enkele

29

NL

manier dwingen, bedriegen of manipuleren door de autonomie, besluitvorming of
keuzes van de gebruiker te ondermijnen of te beperken, onder meer door middel van
een digitale interface met de gebruiker. In dit verband mogen derden zich bij het
ontwerpen van hun digitale interfaces niet baseren op zogenaamde donkere patronen.
Donkere patronen zijn ontwerptechnieken die consumenten aanzetten tot of misleiden
in beslissingen die negatieve gevolgen voor hen hebben. Deze manipulatietechnieken
kunnen worden gebruikt om gebruikers, met name kwetsbare consumenten, te
overtuigen zich ongewenst te gedragen en gebruikers door nudging te misleiden zodat
zij bepaalde beslissingen over de toegang tot hun data nemen of om hun beslissingen
op onredelijke wijze te sturen, waardoor hun autonomie, besluitvorming en keuze
worden ondermijnd en beperkt. Gangbare en legitieme handelspraktijken die in
overeenstemming zijn met het EU-recht, mogen op zichzelf niet als donkere patronen
worden beschouwd. Derden moeten voldoen aan hun verplichtingen uit hoofde van het
toepasselijke EU-recht, met name de vereisten van Richtlijn 2005/29/EG, Richtlijn
2011/83/EU, Richtlijn 2000/31/EG en Richtlijn 98/6/EG.

NL

(35)

De derde mag de data ook niet gebruiken om personen te profileren, tenzij deze
verwerkingsactiviteiten strikt noodzakelijk zijn om de door de gebruiker gevraagde
dienst te verlenen. De verplichting om data te wissen wanneer deze niet langer nodig
zijn voor het met de gebruiker overeengekomen doel, vormt een aanvulling op het
recht van de betrokkene om de data te wissen overeenkomstig artikel 17 van
Verordening (EG) nr. 2016/679. Wanneer de derde een aanbieder van een
databemiddelingsdienst in de zin van [de datagovernanceverordening] is, zijn de
waarborgen voor de betrokkene waarin die verordening voorziet, van toepassing. De
derde partij mag de data gebruiken om een nieuw en innovatief product of een nieuwe
innovatieve dienst te ontwikkelen, maar niet om een concurrerend product te
ontwikkelen.

(36)

Start-ups, kleine en middelgrote ondernemingen en bedrijven uit traditionele sectoren
met minder ontwikkelde digitale mogelijkheden hebben moeite om toegang te krijgen
tot relevante data. Deze verordening heeft tot doel de toegang tot data voor deze
entiteiten te vergemakkelijken, en er tegelijkertijd voor te zorgen dat de
overeenkomstige verplichtingen zo proportioneel mogelijk worden afgebakend om
overschrijding van de reikwijdte te voorkomen. Tegelijkertijd is een klein aantal zeer
grote ondernemingen ontstaan met niet alleen een aanzienlijke economische macht in
de digitale economie door de accumulatie en aggregatie van grote hoeveelheden data,
maar ook met de technologische infrastructuur om deze te gelde te maken. Tot deze
ondernemingen behoren ondernemingen die kernplatformdiensten aanbieden die alle
platformecosystemen in de digitale economie controleren en die bestaande of nieuwe
marktdeelnemers niet kunnen aanvechten of betwisten. De [verordening betreffende
betwistbare en eerlijke markten in de digitale sector (wet inzake digitale markten)]
heeft tot doel deze inefficiënties en onevenwichtigheden te verhelpen door de
Commissie toe te staan een aanbieder als „poortwachter” aan te wijzen, en legt een
aantal verplichtingen op aan die aangewezen poortwachters, waaronder een verbod om
bepaalde data zonder toestemming te combineren en een verplichting om te zorgen
voor effectieve rechten op overdraagbaarheid van data uit hoofde van artikel 20 van
Verordening (EU) 2016/679. In overeenstemming met de [verordening inzake
betwistbare en eerlijke markten in de digitale sector (wet inzake digitale markten)] en
gezien het ongeëvenaarde vermogen van deze ondernemingen om data te verkrijgen,
zou het niet nodig zijn om de doelstelling van deze verordening te verwezenlijken, en
zou het derhalve onevenredig zijn om datahouders te verplichten om dergelijke
poortwachterondernemingen op te nemen als begunstigden van het recht op toegang

30

NL

tot data. Dit betekent dat een onderneming die kernplatformdiensten aanbiedt en als
poortwachter is aangewezen, geen toegang kan vragen tot of toegang kan krijgen tot
data van gebruikers die zijn gegenereerd door het gebruik van een product of
gerelateerde dienst of door een virtuele assistent op basis van de bepalingen van
hoofdstuk II van deze verordening. Een onderneming die kernplatformdiensten
aanbiedt die overeenkomstig de wet inzake digitale markten als poortwachter is
aangewezen, moet worden geacht alle juridische entiteiten van een groep
ondernemingen te omvatten wanneer één juridische entiteit een kernplatformdienst
aanbiedt. Bovendien mogen derden aan wie op verzoek van de gebruiker data ter
beschikking worden gesteld, de data niet ter beschikking stellen van een aangewezen
poortwachter. De derde mag bijvoorbeeld de dienstverlening niet uitbesteden aan een
poortwachter. Derden mogen echter wel gebruikmaken van dataverwerkingsdiensten
die door een aangewezen poortwachter worden aangeboden. Deze uitsluiting van
aangewezen poortwachters van het toepassingsgebied van het toegangsrecht uit hoofde
van deze verordening belet deze ondernemingen niet om data op andere legale wijze te
verkrijgen.

NL

(37)

Gezien de huidige stand van de technologie is het te belastend om verdere
ontwerpverplichtingen op te leggen met betrekking tot producten die worden
vervaardigd of ontworpen en gerelateerde diensten die worden verleend door microen kleine ondernemingen. Dit is echter niet het geval wanneer de vervaardiging of het
ontwerp van een product aan een micro- of kleine onderneming wordt uitbesteed. In
dergelijke situaties kan de onderneming die deze taak aan de micro- of kleine
onderneming heeft uitbesteed, de onderaannemer op passende wijze vergoeden. Een
micro- of kleine onderneming kan niettemin als datahouder onderworpen zijn aan de
vereisten van deze verordening, wanneer zij niet de fabrikant van het product of een
aanbieder van gerelateerde diensten is.

(38)

Deze verordening bevat algemene toegangsregels wanneer een datahouder wettelijk
verplicht is data beschikbaar te stellen aan een ontvanger van data. Die toegang moet
gebaseerd zijn op eerlijke, redelijke, niet-discriminerende en transparante
voorwaarden, om te zorgen voor consistentie van de praktijken op het gebied van het
delen van data op de interne markt, in alle sectoren, en om eerlijke praktijken voor het
delen van data aan te moedigen en te bevorderen, zelfs op gebieden waar een dergelijk
recht op toegang tot data niet wordt verleend. Deze algemene toegangsregels zijn niet
van toepassing op verplichtingen om data beschikbaar te stellen uit hoofde van
Verordening (EU) 2016/679. Deze regels hebben geen gevolgen voor het vrijwillig
delen van data.

(39)

Op basis van het beginsel van contractvrijheid moeten de partijen vrij kunnen blijven
onderhandelen over de precieze voorwaarden voor het beschikbaar stellen van data in
hun overeenkomsten, binnen het kader van de algemene regels voor het beschikbaar
stellen van data.

(40)

Om ervoor te zorgen dat de voorwaarden voor verplichte toegang tot data voor beide
partijen eerlijk zijn, moeten de algemene regels inzake het recht op toegang tot data
verwijzen naar de regel inzake het vermijden van oneerlijke contractvoorwaarden.

(41)

Om het gebrek aan informatie over de voorwaarden van verschillende contracten te
compenseren, waardoor het voor de ontvanger van de data moeilijk is om te
beoordelen of de voorwaarden voor het beschikbaar stellen van de data niet
discriminerend zijn, moet de datahouder aantonen dat een contractueel beding niet
discriminerend is. Er is geen sprake van onrechtmatige discriminatie wanneer een

31

NL

datahouder verschillende contractvoorwaarden gebruikt om data beschikbaar te stellen
of verschillende vergoedingen, indien deze verschillen om objectieve redenen
gerechtvaardigd zijn. Deze verplichtingen laten Richtlijn (EU) 2016/679 onverlet.

NL

(42)

Als stimulans om te blijven investeren in het genereren van waardevolle data,
waaronder investeringen in relevante technische instrumenten, bevat deze verordening
het beginsel dat de datahouder een redelijke vergoeding kan vragen wanneer hij
wettelijk verplicht is data beschikbaar te stellen aan de ontvanger van de data. Deze
bepalingen mogen niet worden opgevat als het betalen voor de data zelf, maar in het
geval van micro-, kleine of middelgrote ondernemingen, voor de gemaakte kosten en
investeringen die nodig zijn om de data beschikbaar te stellen.

(43)

In gerechtvaardigde gevallen, onder andere wanneer het noodzakelijk is om de
deelname van de consument en de mededinging te waarborgen of innovatie op
bepaalde markten te bevorderen, kan het EU-recht of de nationale wetgeving tot
uitvoering van het EU-recht gereguleerde compensatie opleggen voor het beschikbaar
stellen van specifieke soorten data.

(44)

Om micro-, kleine en middelgrote ondernemingen te beschermen tegen buitensporige
economische lasten die het voor hen commercieel te moeilijk zouden maken om
innovatieve bedrijfsmodellen te ontwikkelen en uit te voeren, mag de compensatie
voor het beschikbaar stellen van data niet hoger zijn dan de directe kosten van het
beschikbaar stellen van de data en niet-discriminerend zijn.

(45)

Directe kosten voor het beschikbaar stellen van data zijn de kosten die nodig zijn voor
de reproductie, elektronische verspreiding en opslag, maar niet die voor het
verzamelen of produceren van data. De directe kosten voor het beschikbaar stellen van
data moeten beperkt blijven tot het aandeel dat kan worden toegeschreven aan de
individuele verzoeken, rekening houdend met het feit dat de datahouder permanent de
nodige technische interfaces of bijbehorende software en connectiviteit zal moeten
opzetten. Bij regelmatige of herhaalde transacties in een zakelijke relatie kunnen de
kosten in verband met het beschikbaar stellen van de data dalen wanneer houders en
ontvangers van data langetermijnregelingen sluiten, bijvoorbeeld via een
abonnementsmodel.

(46)

Het is niet nodig in te grijpen in het geval van het delen van data tussen grote
ondernemingen of wanneer de datahouder een kleine of middelgrote onderneming is
en de ontvanger van de data een grote onderneming is. In dergelijke gevallen worden
de ondernemingen geacht in staat te zijn te onderhandelen over een redelijke
vergoeding, rekening houdend met factoren zoals de omvang, het formaat, de aard of
het aanbod van en de vraag naar de data, alsmede de kosten voor het verzamelen en ter
beschikking stellen van de data aan de ontvanger van de data.

(47)

Transparantie is een belangrijk beginsel om ervoor te zorgen dat de door de
datahouder gevraagde vergoeding redelijk is, of, indien de ontvanger van de data een
micro-, kleine of middelgrote onderneming is, dat de vergoeding niet hoger is dan de
kosten die rechtstreeks verband houden met het beschikbaar stellen van de data aan de
ontvanger en toe te schrijven is aan het individuele verzoek. Om de ontvanger van de
data in staat te stellen te beoordelen en na te gaan of de vergoeding voldoet aan de
vereisten van deze verordening, moet de datahouder de ontvanger voldoende
gedetailleerde informatie verstrekken voor de berekening van de vergoeding.

(48)

Het waarborgen van toegang tot alternatieve manieren om binnenlandse en
grensoverschrijdende geschillen in verband met het beschikbaar stellen van data op te

32

NL

lossen, moet ten goede komen aan houders en ontvangers van data en aldus het
vertrouwen in het delen van data versterken. In gevallen waarin de partijen het niet
eens kunnen worden over eerlijke, redelijke en niet-discriminerende voorwaarden voor
het beschikbaar stellen van data, moeten de geschillenbeslechtingsorganen de partijen
een eenvoudige, snelle en goedkope oplossing bieden.

NL

(49)

Om
te
voorkomen
dat
voor
hetzelfde
geschil
twee
of
meer
geschillenbeslechtingsorganen
worden
aangezocht,
met
name
in
een
grensoverschrijdende context, moet een geschillenbeslechtingsorgaan een verzoek om
beslechting van een geschil dat reeds voor een ander geschillenbeslechtingorgaan of
voor een rechterlijke instantie van een lidstaat is gebracht, kunnen afwijzen.

(50)

Partijen bij geschillenbeslechtingsprocedures mogen niet worden belet hun
grondrechten op een doeltreffende voorziening in rechte en op een onpartijdig gerecht
uit te oefenen. Daarom mag het besluit om een geschil aan een
geschillenbeslechtingsorgaan voor te leggen die partijen niet het recht ontnemen om
verhaal te halen bij een rechterlijke instantie van een lidstaat.

(51)

Wanneer de ene partij zich in een sterkere onderhandelingspositie bevindt, bestaat het
risico dat die partij die positie kan inzetten ten nadele van de andere
overeenkomstsluitende partij bij de onderhandelingen over toegang tot data en de
toegang tot data commercieel minder levensvatbaar en soms onbetaalbaar kan maken.
Dergelijke contractuele onevenwichtigheden schaden met name het vermogen van
micro-, kleine en middelgrote ondernemingen om te onderhandelen over de
voorwaarden voor toegang tot data, die vaak geen andere keuze hebben dan
contractvoorwaarden te aanvaarden, of het contract te laten schieten. Oneerlijke
contractvoorwaarden die de toegang tot en het gebruik van data of de
aansprakelijkheid en rechtsmiddelen in geval van schending of beëindiging van
datagerelateerde verplichtingen regelen, mogen derhalve niet bindend zijn voor micro, kleine of middelgrote ondernemingen wanneer deze eenzijdig aan hen zijn opgelegd.

(52)

In de regels inzake contractvoorwaarden moet rekening worden gehouden met het
beginsel van contractvrijheid als essentieel concept in de relaties tussen
ondernemingen. Daarom moeten niet alle contractuele bedingen aan een
oneerlijkheidstoets worden onderworpen, maar alleen bedingen die eenzijdig aan
micro-, kleine en middelgrote ondernemingen worden opgelegd. Het gaat om situaties
waarin een partij een bepaald contractueel beding voorstelt en de micro-, kleine of
middelgrote onderneming geen invloed kan uitoefenen op de inhoud van dat beding,
ondanks een poging om erover te onderhandelen. Een contractueel beding dat door één
partij wordt voorgesteld en door de micro-, kleine of middelgrote onderneming is
aanvaard, of een beding waarover is onderhandeld en dat vervolgens in gewijzigde
vorm tussen de contractpartijen is overeengekomen, mag niet als eenzijdig opgelegd
worden beschouwd.

(53)

Daarnaast moeten de regels inzake oneerlijke contractvoorwaarden alleen van
toepassing zijn op de elementen van een overeenkomst die verband houden met het
beschikbaar stellen van data, dat wil zeggen contractuele voorwaarden betreffende de
toegang tot en het gebruik van data, alsook aansprakelijkheid of rechtsmiddelen in
geval van schending en beëindiging van datagerelateerde verplichtingen. Andere delen
van hetzelfde contract die geen verband houden met het beschikbaar stellen van data,
mogen niet worden onderworpen aan de in deze verordening vastgestelde
oneerlijkheidstoets.

33

NL

NL

(54)

Criteria voor het vaststellen van oneerlijke contractuele bedingen mogen alleen
worden toegepast op buitensporige contractuele bedingen, waarbij misbruik wordt
gemaakt van een sterkere onderhandelingspositie. De overgrote meerderheid van de
contractuele voorwaarden die commercieel gunstiger zijn voor de ene partij dan voor
de andere, waaronder voorwaarden die normaal zijn in overeenkomsten tussen
ondernemingen, zijn een normale uitdrukking van het beginsel van contractvrijheid en
blijven van toepassing.

(55)

Indien een contractueel beding niet voorkomt in de lijst van bedingen die altijd als
oneerlijk worden beschouwd of die geacht worden oneerlijk te zijn, is de algemene
oneerlijkheidsbepaling van toepassing. In dit verband moeten de als oneerlijk
aangemerkte bedingen als maatstaf dienen voor de interpretatie van de algemene
oneerlijkheidsbepaling. Ten slotte kunnen door de Commissie te ontwikkelen en
aanbevolen modelcontractvoorwaarden voor data-uitwisselingsovereenkomsten tussen
ondernemingen ook nuttig zijn voor commerciële partijen bij de onderhandelingen
over contracten.

(56)

In situaties van uitzonderlijke noodzaak kan het nodig zijn dat overheidsinstanties of
EU-instellingen, -agentschappen of -organen data die een onderneming in handen
heeft, gebruiken om te reageren op algemene noodsituaties of in andere uitzonderlijke
gevallen. Onderzoeksinstellingen en organisaties die onderzoek financieren, zouden
ook als overheidsinstanties of overheidsondernemingen kunnen worden georganiseerd.
Om de lasten voor het bedrijfsleven te beperken, moeten micro- en kleine
ondernemingen worden vrijgesteld van de verplichting om in uitzonderlijke gevallen
data te verstrekken aan overheidsinstanties en EU-instellingen, -agentschappen of organen.

(57)

In het geval van algemene noodsituaties, zoals noodsituaties op het gebied van de
volksgezondheid, grote milieu- en natuurrampen, waaronder door de
klimaatverandering verergerde rampen en door de mens veroorzaakte grote rampen,
zoals grote cyberincidenten, zal het algemeen belang dat voortvloeit uit het gebruik
van de data zwaarder wegen dan het belang van de datahouders om vrijelijk over hun
data te beschikken. In dat geval moeten datahouders verplicht worden de data op
verzoek beschikbaar te stellen aan overheidsinstanties of aan EU-instellingen, agentschappen of -organen. Of er al dan niet sprake is van een algemene noodsituatie,
wordt bepaald volgens de respectieve procedures in de lidstaten of van relevante
internationale organisaties.

(58)

Een uitzonderlijke noodzaak kan zich ook voordoen wanneer een overheidsinstantie
kan aantonen dat de data nodig zijn om een algemene noodsituatie te voorkomen of
om bij te dragen aan het herstel achteraf, in omstandigheden die zich in een redelijke
verhouding tot de algemene noodsituatie in kwestie bevinden. Wanneer de
uitzonderlijke noodzaak niet wordt gerechtvaardigd door de noodzaak om te reageren
op, te voorkomen of bij te dragen aan het herstel na een algemene noodsituatie, moet
de overheidsinstantie of de EU-instelling, het EU-agentschap of het EU-orgaan
aantonen dat het door het gebrek aan tijdige toegang tot en gebruik van de gevraagde
data niet in staat is een specifieke taak in het algemeen belang waarin uitdrukkelijk bij
wet is voorzien, doeltreffend te vervullen. Een dergelijke uitzonderlijke noodzaak kan
zich ook voordoen in andere situaties, bijvoorbeeld in verband met het tijdig opstellen
van officiële statistieken wanneer data niet anderszins beschikbaar zijn of wanneer de
lasten voor de statistische respondenten aanzienlijk zullen worden verminderd.
Tegelijkertijd moet de overheidsinstantie of de EU-instelling, het EU-agentschap of
het EU-orgaan, indien er geen sprake is van reactie op, voorkomen van of bijstand bij

34

NL

herstel na een algemene noodsituatie, aantonen dat er geen alternatieve manieren zijn
om de gevraagde data te verkrijgen en dat de data niet tijdig kunnen worden verkregen
door de nodige verplichtingen tot het verstrekken van data in nieuwe wetgeving vast te
leggen.

NL

(59)

Deze verordening mag niet van toepassing zijn op, noch vooruitlopen op vrijwillige
regelingen voor het uitwisselen van data tussen particuliere entiteiten en
overheidsinstanties. Deze verordening mag geen afbreuk doen aan de verplichtingen
van datahouders om data te verstrekken op basis van behoeften van niet-uitzonderlijke
aard, met name wanneer het scala aan data en datahouders bekend is en het
datagebruik regelmatig kan plaatsvinden, zoals in het geval van
rapportageverplichtingen en internemarktverplichtingen. Deze verordening mag
evenmin van invloed zijn op de vereisten inzake toegang tot data om de naleving van
de toepasselijke regels te controleren, onder andere in gevallen waarin
overheidsinstanties de controle op de naleving toevertrouwen aan andere entiteiten dan
overheidsinstanties.

(60)

Voor de uitoefening van hun taken op het gebied van het voorkomen, het onderzoek,
de opsporing en de vervolging van strafbare en administratieve overtredingen, de
tenuitvoerlegging van strafrechtelijke en administratieve sancties en het verzamelen
van data voor belasting- of douanedoeleinden, moeten overheidsinstanties en EUinstellingen, -agentschappen of -organen gebruikmaken van hun bevoegdheden uit
hoofde van de sectorale wetgeving. Deze verordening doet derhalve geen afbreuk aan
instrumenten voor het delen van, de toegang tot en het gebruik van data op die
gebieden.

(61)

Een evenredig, beperkt en voorspelbaar kader op EU-niveau is noodzakelijk voor het
beschikbaar stellen van data door datahouders, in geval van uitzonderlijke noodzaak,
aan de overheidsinstanties en EU-instellingen, -agentschappen of -organen, zowel om
rechtszekerheid te waarborgen als om de administratieve lasten voor bedrijven tot een
minimum te beperken. Daartoe moeten verzoeken om data van overheidsinstanties en
EU-instellingen, -agentschappen en -organen aan datahouders transparant en evenredig
zijn wat betreft de inhoud en de gedetailleerdheid ervan. Het doel van het verzoek en
het beoogde gebruik van de gevraagde data moeten specifiek en duidelijk worden
toegelicht, waarbij de verzoekende entiteit voldoende flexibiliteit moet worden
geboden om haar taken in het algemeen belang uit te voeren. In het verzoek moet ook
rekening worden gehouden met de legitieme belangen van de bedrijven waaraan het
verzoek is gericht. De lasten voor datahouders moeten tot een minimum worden
beperkt door de verzoekende entiteiten te verplichten het eenmaligheidsbeginsel in
acht te nemen, dat voorkomt dat dezelfde data meer dan eens worden opgevraagd door
meer dan één overheidsinstantie of EU-instelling, -agentschap of -orgaan wanneer die
data nodig zijn om te reageren op een algemene noodsituatie. Om de transparantie te
waarborgen, moeten verzoeken om data van overheidsinstanties en EU-instellingen, agentschappen of -organen zonder onnodige vertraging openbaar worden gemaakt
door de entiteit die om de data verzoekt en moeten alle verzoeken die door een
algemene noodsituatie worden gerechtvaardigd online worden gepubliceerd.

(62)

Het doel van de verplichting om de data te verstrekken is ervoor te zorgen dat
overheidsinstanties en EU-instellingen, -agentschappen of -organen over de nodige
kennis beschikken om te reageren op noodsituaties in de openbare sector, deze te
voorkomen of ervan te herstellen of om de capaciteit te behouden om specifieke taken
te vervullen waarin de wet uitdrukkelijk voorziet. De door deze entiteiten verkregen
data kunnen commercieel gevoelig zijn. Richtlijn (EU) 2019/1024 van het Europees

35

NL

Parlement en de Raad65 mag derhalve niet van toepassing zijn op data die uit hoofde
van deze verordening beschikbaar worden gesteld en deze data mogen niet worden
beschouwd als open data die beschikbaar zijn voor hergebruik door derde partijen. Dit
mag echter geen afbreuk doen aan de toepasselijkheid van Richtlijn (EU) 2019/1024
op het hergebruik van officiële statistieken voor de productie waarvan op grond van
deze verordening verkregen data zijn gebruikt, mits het hergebruik geen betrekking
heeft op de onderliggende data. Bovendien mag dit geen afbreuk doen aan de
mogelijkheid om data te delen voor het verrichten van onderzoek of voor het opstellen
van officiële statistieken, mits aan de voorwaarden van deze verordening is voldaan.
Het moet overheidsinstanties ook worden toegestaan om op grond van deze
verordening verkregen data uit te wisselen met andere overheidsinstanties om
tegemoet te komen aan de uitzonderlijke noodzaak waarvoor de data zijn opgevraagd.
(63)

datahouders moeten de mogelijkheid hebben om binnen een termijn van 5 of 15
werkdagen te vragen om een wijziging of intrekking van het verzoek van een
overheidsinstantie of EU-instelling, -agentschap of -orgaan, afhankelijk van de aard
van de uitzonderlijke noodzaak waarop het verzoek betrekking heeft. In het geval van
verzoeken op grond van een algemene noodsituatie, moet er een gegronde reden zijn
om de data niet beschikbaar te stellen indien kan worden aangetoond dat het verzoek
vergelijkbaar is met of identiek is aan een eerder ingediend verzoek voor hetzelfde
doel van een andere overheidsinstantie of van een andere EU-instelling, -agentschap of
-orgaan. Een datahouder die het verzoek afwijst of om wijziging verzoekt, moet de
onderliggende motivering voor deze afwijzing meedelen aan de overheidsinstantie of
aan de EU-instelling, het EU-agentschap of -orgaan die om de data verzoekt. Indien de
databankrechten sui generis uit hoofde van Richtlijn 96/6/EG van het Europees
Parlement en de Raad66 van toepassing zijn op de gevraagde datasets, moeten de
datahouders hun rechten uitoefenen op een wijze die de overheidsinstantie of de EUinstelling, het EU-agentschap of -orgaan niet belet de data overeenkomstig deze
verordening te verkrijgen of te delen.

(64)

Wanneer het strikt noodzakelijk is persoonsgegevens op te nemen in de data die ter
beschikking worden gesteld van een overheidsinstantie of EU-instelling, -agentschap
of -orgaan, moeten de toepasselijke regels inzake de bescherming van
persoonsgegevens worden nageleefd en moet het beschikbaar stellen van de data en
het daaropvolgende gebruik ervan vergezeld gaan van waarborgen voor de rechten en
belangen van de personen op wie die data betrekking hebben. De instantie die de data
opvraagt, moet de strikte noodzaak en de specifieke en beperkte doeleinden van de
verwerking aantonen. De datahouder moet redelijke inspanningen leveren om de data
te anonimiseren of, indien een dergelijke anonimisering onmogelijk blijkt, moet de
datahouder technologische middelen, zoals pseudonimisering en aggregatie, toepassen
alvorens de data beschikbaar te stellen.

(65)

Data die op basis van een uitzonderlijke noodzaak ter beschikking worden gesteld van
overheidsinstanties en EU-instellingen, -agentschappen en -organen, mogen alleen
worden gebruikt voor het doel waarvoor zij werden gevraagd, tenzij de datahouder die
de data beschikbaar heeft gesteld, uitdrukkelijk heeft ingestemd met het gebruik van
de data voor andere doeleinden. De data moeten worden vernietigd zodra zij niet

65

Richtlijn (EU) 2019/1024 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 inzake open data en
het hergebruik van overheidsinformatie (PB L 172 van 26.6.2019, blz. 56).
Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de
rechtsbescherming van databanken (PB L 77 van 27.3.1996, blz. 20).

66

NL

36

NL

langer nodig zijn voor het in het verzoek vermelde doel, tenzij anders
overeengekomen, en de datahouder moet daarvan in kennis worden gesteld.

NL

(66)

Bij het hergebruik van door datahouders verstrekte data moeten overheidsinstanties,
EU-instellingen, -agentschappen en -organen zowel de bestaande toepasselijke
wetgeving als de contractuele verplichtingen die op de datahouder van toepassing zijn,
eerbiedigen. Wanneer de openbaarmaking van bedrijfsgeheimen van de datahouder
aan overheidsinstanties of aan EU-instellingen, -agentschappen of -organen strikt
noodzakelijk is voor het doel waarvoor de data zijn opgevraagd, moet de datahouder
de garantie krijgen dat die openbaarmaking vertrouwelijk zal gebeuren.

(67)

Wanneer de bescherming van een aanzienlijk algemeen belang in het geding is, zoals
het reageren op algemene noodsituaties, mag van overheidsinstanties of EUinstellingen, -agentschappen of -organen niet worden verwacht dat zij ondernemingen
voor de verkregen data vergoeden. Algemene noodsituaties zijn zeldzame
gebeurtenissen en niet al deze noodsituaties vereisen het gebruik van data die in het
handen zijn van ondernemingen. De zakelijke activiteiten van de datahouders zullen
daarom waarschijnlijk niet negatief worden beïnvloed als gevolg van het feit dat
overheidsinstanties of EU-instellingen, -agentschappen of -organen een beroep doen
op deze verordening. Aangezien er echter vaker sprake kan zijn van een uitzonderlijke
noodzaak dan enkel om te reageren op een algemene noodsituatie, waaronder gevallen
van preventie of herstel van een algemene noodsituatie, moeten datahouders in
dergelijke gevallen recht hebben op een redelijke vergoeding die niet hoger mag zijn
dan de technische en organisatorische kosten die zijn gemaakt om aan het verzoek te
voldoen en de redelijke marge die nodig is om de data beschikbaar te stellen aan de
overheidsinstantie of de EU-instelling, het EU-agentschap of het EU-orgaan. De
vergoeding mag noch worden opgevat als een betaling voor de data zelf, noch als een
verplichte vergoeding.

(68)

De overheidsinstanties of EU-instellingen, agentschappen of organen mogen de data
die zij op grond van het verzoek hebben verkregen, delen met andere entiteiten of
personen wanneer dit nodig is om wetenschappelijk onderzoek of analyses uit te
voeren die zij niet zelf kunnen uitvoeren. Dergelijke data kunnen onder dezelfde
omstandigheden ook worden gedeeld met de nationale bureaus voor de statistiek en
Eurostat voor het opstellen van officiële statistieken. Dergelijke onderzoeksactiviteiten
moeten echter verenigbaar zijn met het doel waarvoor de data zijn opgevraagd en de
datahouder moet worden geïnformeerd over het delen van de door hem verstrekte data
met andere entiteiten. Personen die onderzoek verrichten of onderzoeksorganisaties
waarmee deze data kunnen worden gedeeld, moeten handelen zonder winstoogmerk of
in het kader van een door de staat erkende taak van algemeen belang. Organisaties
waarop commerciële ondernemingen een beslissende invloed uitoefenen, waardoor
dergelijke ondernemingen zeggenschap kunnen uitoefenen vanwege structurele
situaties die zouden kunnen leiden tot preferentiële toegang tot de resultaten van het
onderzoek, mogen voor de toepassing van deze verordening niet als
onderzoeksorganisaties worden beschouwd.

(69)

De mogelijkheid voor klanten van dataverwerkingsdiensten, waaronder cloud- en
edgediensten, om over te stappen van de ene op de andere dataverwerkingsdienst, met
behoud van een minimale functionaliteit van de dienst, is een essentiële voorwaarde
voor een meer concurrerende markt met lagere toetredingsdrempels voor nieuwe
dienstverleners.

37

NL

NL

(70)

Verordening (EU) 2018/1807 van het Europees Parlement en de Raad moedigt
dienstverleners aan om doeltreffende zelfregulerende gedragscodes te ontwikkelen en
uit te voeren die beste werkwijzen bevatten voor onder meer een gemakkelijkere
overstap naar een andere aanbieder van dataverwerkingsdiensten en het overdragen
van data. Gezien de beperkte doeltreffendheid van de als reactie daarop ontwikkelde
zelfreguleringskaders en het algemene gebrek aan open normen en interfaces, is het
noodzakelijk een reeks minimale wettelijke verplichtingen voor aanbieders van
dataverwerkingsdiensten vast te stellen om contractuele, economische en technische
belemmeringen voor een doeltreffende overstap tussen dataverwerkingsdiensten uit de
weg te ruimen.

(71)

Dataverwerkingsdiensten moeten betrekking hebben op diensten die toegang op
aanvraag en brede toegang op afstand mogelijk maken tot een schaalbare en elastische
pool van gedeelde en gedistribueerde computerbronnen. Deze computerbronnen
omvatten onder andere netwerken, servers of andere virtuele of fysieke infrastructuur,
besturingssystemen, software, waaronder softwareontwikkelingsinstrumenten, opslag,
toepassingen
en
diensten.
Het
vermogen
van
de
gebruiker
van
dataverwerkingsdiensten om eenzijdig zelfvoorzienend te zijn, zoals servertijd of
netwerkopslag, zonder enige menselijke interactie door de dienstverlener, zou kunnen
worden omschreven als beheer op verzoek. Met “brede toegang op afstand” wordt
bedoeld: de computercapaciteit wordt via het netwerk aangeboden en is toegankelijk
via mechanismen die het gebruik van heterogene thin- of thick-client-platforms
bevorderen (van webbrowsers, mobiele telefoons, tot werkstations). Met “schaalbaar”
wordt bedoeld: computercapaciteit die, ongeacht de geografische locatie van de
capaciteit, op flexibele wijze door aanbieders van dataverwerkingsdiensten wordt
toegewezen om schommelingen in de vraag te kunnen opvangen Met “elastische
groep” wordt bedoeld: de computercapaciteit die, afhankelijk van de vraag, ter
beschikking wordt gesteld en wordt vrijgegeven om deze beschikbare capaciteit snel te
kunnen verhogen of verlagen naargelang van het werkvolume. Met “gedeeld” wordt
bedoeld: de computercapaciteit die ter beschikking wordt gesteld van meerdere
gebruikers die een gemeenschappelijke toegang tot de dienst hebben, maar waarbij de
verwerking voor elke gebruiker afzonderlijk plaatsvindt, hoewel de dienst door middel
van dezelfde elektronische apparatuur wordt verleend. Met “gedistribueerd” wordt
bedoeld: de computercapaciteit die zich op verschillende netwerkcomputers of toestellen bevindt en die onderling communiceert en coördineert door middel van het
doorgeven van berichten. De term „sterk gedistribueerd” wordt gebruikt om
dataverwerkingsdiensten te beschrijven die betrekking hebben op dataverwerking
dichter bij de plaats waar data worden gegenereerd of verzameld, bijvoorbeeld in een
verbonden dataverwerkingsapparaat. Edge computing, een vorm van dergelijke sterk
gedistribueerde dataverwerking, zal naar verwachting nieuwe bedrijfsmodellen en
modellen voor de levering van clouddiensten genereren, die van meet af aan open en
interoperabel moeten zijn.

(72)

Deze verordening heeft tot doel de overstap tussen dataverwerkingsdiensten te
vergemakkelijken, inclusief alle voorwaarden en acties waarmee klanten een
contractuele overeenkomst van een dataverwerkingsdienst kunnen beëindigen, een of
meerdere nieuwe contracten kunnen afsluiten met verschillende aanbieders van
dataverwerkingsdiensten, al hun digitale activa, waaronder hun data, aan de betrokken
andere aanbieders over kunnen dragen en deze in de nieuwe omgeving kunnen blijven
gebruiken en tegelijkertijd te profiteren van functionele gelijkwaardigheid. Digitale
activa hebben betrekking op elementen in digitaal formaat waarvoor de klant het
gebruiksrecht heeft, waaronder data, toepassingen, virtuele machines en andere

38

NL

uitingen van virtualiseringstechnologieën, zoals containers. Functionele
gelijkwaardigheid betekent het handhaven van een minimumniveau van functionaliteit
van een dienst na het overstappen, dit moet technisch haalbaar worden geacht wanneer
zowel de oorspronkelijke als de nieuwe dataverwerkingsdienst (geheel of gedeeltelijk)
hetzelfde type dienst bestrijken. Metadata die door het gebruik van een dienst door de
klant worden gegenereerd, moeten ook overdraagbaar zijn overeenkomstig de
bepalingen van deze verordening inzake het overstappen.
(73)

Wanneer aanbieders van dataverwerkingsdiensten op hun beurt klant zijn van
dataverwerkingsdiensten die door een derde aanbieder worden verleend, zullen zij zelf
profiteren van doeltreffender overstappen, terwijl zij tegelijkertijd nog steeds
gebonden zijn aan de verplichtingen van deze verordening voor wat hun eigen
dienstenaanbod betreft.

(74)

Aanbieders van dataverwerkingsdiensten moeten worden verplicht alle bijstand en
ondersteuning te bieden die nodig zijn om het overstapproces succesvol en
doeltreffend te maken, zonder dat van deze aanbieders wordt verlangd dat zij binnen
of op basis van de IT-infrastructuur van verschillende aanbieders van
dataverwerkingsdiensten nieuwe categorieën diensten ontwikkelen om functionele
gelijkwaardigheid in een andere omgeving dan hun eigen systemen te waarborgen.
Niettemin zijn dienstverleners verplicht alle bijstand en ondersteuning te bieden die
nodig zijn om het overstapproces doeltreffend te laten verlopen. Bestaande rechten in
verband met de beëindiging van contracten, waaronder de rechten die zijn ingevoerd
bij Verordening (EU) 2016/679 en Richtlijn (EU) 2019/770 van het Europees
Parlement en de Raad67, moeten onverlet worden gelaten.

(75)

Om het overstappen tussen dataverwerkingsdiensten te vergemakkelijken, moeten
aanbieders van dataverwerkingsdiensten het gebruik van implementatie- en/of
nalevingsinstrumenten overwegen, met name die welke door de Commissie zijn
gepubliceerd in de vorm van een rulebook voor clouddiensten. Met name
modelcontractbepalingen zijn nuttig om het vertrouwen in dataverwerkingsdiensten te
vergroten, een evenwichtigere relatie tussen gebruikers en dienstverleners tot stand te
brengen en de rechtszekerheid te verbeteren met betrekking tot de voorwaarden die
gelden voor de overstap naar andere dataverwerkingsdiensten. In dit licht moeten
gebruikers
en
dienstverleners
overwegen
gebruik
te
maken
van
modelcontractbepalingen die zijn ontwikkeld door relevante organen of
deskundigengroepen die krachtens het EU-recht zijn opgericht.

(76)

Open interoperabiliteitsspecificaties en -normen die zijn ontwikkeld overeenkomstig
de punten 3 en 4 van bijlage II bij Verordening (EU) nr. 1025/2021 op het gebied van
interoperabiliteit en overdraagbaarheid, maken een naadloze cloudomgeving met
diverse verkopers mogelijk, wat een belangrijke vereiste is voor open innovatie in de
Europese data-economie. Aangezien niet is gebleken dat marktgestuurde processen
leiden tot het vaststellen van technische specificaties of normen die doeltreffende
cloudinteroperabiliteit op het PaaS-niveau (platform-as-a-service) en SaaS (software
as-a-service) bevorderen, moet de Commissie op basis van deze verordening en in
overeenstemming met Verordening (EU) nr. 1025/2012 Europese normalisatieinstellingen kunnen verzoeken dergelijke normen te ontwikkelen, met name voor
soorten diensten waarvoor dergelijke normen nog niet bestaan. Daarnaast zal de

67

Richtlijn (EU) 2019/770 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 betreffende bepaalde
aspecten van overeenkomsten voor de levering van digitale inhoud en digitale diensten (PB L 136 van 22.5.2019,
blz. 1).

NL

39

NL

Commissie
de
marktpartijen
aanmoedigen
relevante
open
interoperabiliteitsspecificaties te ontwikkelen. De Commissie kan door middel van
gedelegeerde handelingen het gebruik van Europese normen voor interoperabiliteit of
open interoperabiliteitsspecificaties voor specifieke soorten diensten voorschrijven,
door middel van een verwijzing in een centraal register voor EU-normen voor de
interoperabiliteit van dataverwerkingsdiensten. Er wordt alleen naar Europese normen
en open interoperabiliteitsspecificaties verwezen indien deze in overeenstemming zijn
met de in deze verordening gespecificeerde criteria, die dezelfde betekenis hebben als
de eisen in de punten 3 en 4 van bijlage II bij Verordening (EU) nr. 1025/2021 en de
interoperabiliteitsfacetten zoals gedefinieerd in ISO/IEC 19941:2017.

NL

(77)

Derde landen mogen wetten, voorschriften en andere rechtshandelingen vaststellen die
gericht zijn op het rechtstreeks overdragen van of het verlenen van toegang door de
overheid tot niet-persoonsgebonden data die zich buiten hun grenzen, waaronder in de
EU, bevinden. Rechterlijke uitspraken of besluiten van andere juridische of
administratieve instanties, waaronder van rechtshandhavingsinstanties van derde
landen die vereisen dat persoonsgegevens worden overgedragen of dat er toegang tot
die gegevens wordt verschaft, moeten afdwingbaar zijn indien zij gebaseerd zijn op
een internationale overeenkomst, zoals een verdrag inzake wederzijdse rechtshulp,
tussen het verzoekende derde land en de EU of een lidstaat. In andere gevallen kunnen
zich situaties voordoen waarin een verzoek om overdracht van of het verlenen van
toegang tot niet-persoonsgebonden data op grond van het recht van een derde land in
strijd is met een verplichting om die data te beschermen op grond van het EU-recht of
het nationale recht, met name wat betreft de bescherming van de grondrechten van het
individu, zoals het recht op veiligheid en het recht op een doeltreffende voorziening in
rechte, of de fundamentele belangen van een lidstaat in verband met nationale
veiligheid of defensie, alsmede de bescherming van commercieel gevoelige data,
inclusief de bescherming van bedrijfsgeheimen, en de bescherming van intellectueleeigendomsrechten,
waaronder
zijn
contractuele
verbintenissen
inzake
vertrouwelijkheid in overeenstemming met dat recht. Bestaan er geen internationale
overeenkomsten die dergelijke kwesties regelen, dan mag overdracht of toegang
worden toegestaan indien gecontroleerd is dat het systeem van het derde land
voorschrijft dat de redenen voor en de evenredigheid van het besluit worden
toegelicht, dat het vonnis of het besluit van de rechtbank een specifiek karakter heeft,
en dat het met redenen omklede bezwaar van de geadresseerde wordt getoetst door een
bevoegde rechtbank in het derde land die gemachtigd is om rekening te houden met de
relevante juridische belangen van de dataverstrekker. Indien mogelijk op grond van de
voorwaarden van het verzoek om toegang tot data van de autoriteit van het derde land,
moet de aanbieder van dataverwerkingsdiensten de klant wiens data worden
opgevraagd hierover kunnen informeren om na te gaan of er sprake is van een
mogelijk conflict van een dergelijke toegang met EU- of nationale voorschriften, zoals
die inzake de bescherming van commercieel gevoelige data, waaronder de
bescherming van bedrijfsgeheimen en intellectuele-eigendomsrechten en de
contractuele verbintenissen inzake vertrouwelijkheid.

(78)

Om het vertrouwen in de data te vergroten, is het belangrijk dat de waarborgen met
betrekking tot de EU-burgers, de overheidssector en het bedrijfsleven zo veel mogelijk
worden toegepast om de controle over hun data te waarborgen. Daarnaast moeten het
EU-recht, de EU-waarden en de EU-normen in acht worden genomen op het gebied
van (maar niet beperkt tot) veiligheid, gegevensbescherming en privacy, en
consumentenbescherming. Om onrechtmatige toegang tot niet-persoonsgebonden data
te voorkomen, moeten aanbieders van dataverwerkingsdiensten die onder dit

40

NL

instrument vallen, zoals cloud- en edgediensten, alle redelijke maatregelen nemen om
de toegang tot de systemen waar niet-persoonsgebonden data worden opgeslagen te
voorkomen, onder meer, in voorkomend geval, door middel van versleuteling van
data, frequente audits, de geverifieerde naleving van relevante certificeringsregelingen
voor veiligheidsgaranties en de wijziging van het bedrijfsbeleid.

NL

(79)

Normalisatie en semantische interoperabiliteit moeten een sleutelrol spelen bij het
bieden van technische oplossingen om interoperabiliteit te waarborgen. Om de
conformiteit met de interoperabiliteitseisen te vergemakkelijken, moet worden
voorzien in een vermoeden van conformiteit voor interoperabiliteitsoplossingen die
voldoen aan geharmoniseerde normen of delen daarvan, overeenkomstig Verordening
(EU) nr. 1025/2012 van het Europees Parlement en de Raad. De Commissie moet
gemeenschappelijke specificaties vaststellen op gebieden waar geen geharmoniseerde
normen bestaan of waar deze ontoereikend zijn voor betere interoperabiliteit van de
gemeenschappelijke
Europese
dataruimten,
applicatieprogramma-interfaces,
overstappen naar andere clouddiensten en slimme contracten. Daarnaast kunnen er nog
gemeenschappelijke specificaties in de verschillende sectoren worden vastgesteld,
overeenkomstig de sectorale wetgeving van de EU of de lidstaten, op basis van de
specifieke behoeften van die sectoren. Herbruikbare datastructuren en -modellen (in de
vorm van kernvocabularia), ontologieën, toepassingsprofielen van metadata,
referentiedata in de vorm van kernvocabulaire, taxonomieën, codelijsten,
autoriteitstabellen en thesauri moeten ook deel uitmaken van de technische
specificaties voor semantische interoperabiliteit. Daarnaast moet de Commissie in
staat worden gesteld opdracht te geven tot het ontwikkelen van geharmoniseerde
normen voor de interoperabiliteit van dataverwerkingsdiensten.

(80)

Om de interoperabiliteit van slimme contracten in toepassingen voor data-uitwisseling
te bevorderen, moeten essentiële eisen worden vastgesteld voor slimme contracten
voor professionals die slimme contracten voor anderen sluiten of dergelijke slimme
contracten integreren in toepassingen die de uitvoering van overeenkomsten voor het
delen van data ondersteunen. Om de conformiteit van dergelijke slimme contracten
met die essentiële eisen te vergemakkelijken, moet worden voorzien in een vermoeden
van conformiteit voor interoperabiliteitsoplossingen die voldoen aan geharmoniseerde
normen of delen daarvan, overeenkomstig Verordening (EU) nr. 1025/2012 van het
Europees Parlement en de Raad.

(81)

Met het oog op een efficiënte uitvoering van deze verordening moeten de lidstaten
hiervoor een of meer bevoegde autoriteiten aanwijzen. Indien een lidstaat meer dan
één bevoegde autoriteit aanwijst, moet hij ook een coördinerende bevoegde autoriteit
aanwijzen. De bevoegde autoriteiten moeten met elkaar samenwerken. De autoriteiten
die verantwoordelijk zijn voor het toezicht op de naleving van gegevensbescherming
en de bevoegde autoriteiten die krachtens sectorale wetgeving zijn aangewezen,
moeten verantwoordelijk zijn voor de toepassing van deze verordening op hun
bevoegdheidsgebieden.

(82)

Om hun rechten uit hoofde van deze verordening te doen gelden, moeten natuurlijke
en rechtspersonen het recht hebben verhaal te halen voor inbreuken op hun rechten uit
hoofde van deze verordening door een klacht in te dienen bij de bevoegde autoriteiten.
Die autoriteiten moeten worden verplicht samen te werken om ervoor te zorgen dat de
klacht naar behoren wordt behandeld en opgelost. Om gebruik te maken van het
samenwerkingsnetwerkmechanisme voor consumentenbescherming en om
representatieve vorderingen mogelijk te maken, wijzigt deze verordening de bijlagen

41

NL

bij Verordening (EU) 2017/2394 van het Europees Parlement en de Raad68 en
Richtlijn (EU) 2020/1828 van het Europees Parlement en de Raad69.

NL

(83)

De bevoegde autoriteiten van de lidstaten moeten ervoor zorgen dat inbreuken op de in
deze verordening vastgestelde verplichtingen worden bestraft met sancties. Daarbij
moeten zij rekening houden met de aard, de ernst, de frequentie en de duur van de
inbreuk, het algemeen belang, de omvang en de aard van de verrichte activiteiten,
alsmede de economische draagkracht van de inbreukpleger. Zij moeten er rekening
mee houden of de inbreukpleger systematisch of herhaaldelijk zijn of haar
verplichtingen uit hoofde van deze verordening niet nakomt. Om ondernemingen te
helpen contracten op te stellen en daarover te onderhandelen, moet de Commissie nietverplichte modelcontractvoorwaarden voor data-uitwisselingsovereenkomsten tussen
ondernemingen ontwikkelen en aanbevelen, indien nodig rekening houdend met de
voorwaarden in specifieke sectoren en de bestaande praktijken met vrijwillige
mechanismen voor data-uitwisseling. Deze modelcontractvoorwaarden moeten in de
eerste plaats een praktisch instrument zijn om met name kleinere ondernemingen te
helpen een contract te sluiten. Wanneer deze modelcontractvoorwaarden op grote
schaal en integraal worden gebruikt, moeten zij ook het gunstige effect hebben dat zij
van invloed zijn op de opzet van contracten inzake de toegang tot en het gebruik van
data en derhalve in bredere zin leiden tot eerlijkere contractuele betrekkingen bij de
toegang tot en het delen van data.

(84)

Om het risico weg te nemen dat houders van data in databanken die zijn verkregen of
gegenereerd door middel van fysieke componenten, zoals sensoren, van een verbonden
product en een gerelateerde dienst, aanspraak maken op het recht sui generis uit
hoofde van artikel 7 van Richtlijn 96/9/EG wanneer dergelijke databanken niet in
aanmerking komen voor het recht sui generis, en daardoor de daadwerkelijke
uitoefening van het recht van gebruikers op toegang tot en gebruik van data en het
recht om data met derde partijen te delen uit hoofde van deze verordening
belemmeren, moet in deze verordening worden verduidelijkt dat het recht sui generis
niet van toepassing is op dergelijke databanken aangezien niet aan de vereisten voor
bescherming zou zijn voldaan.

(85)

Teneinde
rekening
te
houden
met
de
technische
aspecten
van
dataverwerkingsdiensten, moet aan de Commissie de bevoegdheid worden
overgedragen om overeenkomstig artikel 290 VWEU handelingen vast te stellen om
deze verordening aan te vullen met het oog op de invoering van een
monitoringmechanisme voor overstapkosten die door aanbieders van
dataverwerkingsdiensten op de markt wordt opgelegd, tot nadere bepaling van de
essentiële eisen inzake interoperabiliteit voor exploitanten van dataruimten en
aanbieders van dataverwerkingsdiensten en tot publicatie van de referentie van open
interoperabiliteitsspecificaties en Europese normen voor de interoperabiliteit van
dataverwerkingsdiensten. Het is van bijzonder belang dat de Commissie bij haar
voorbereidende werkzaamheden tot passende raadplegingen overgaat, onder meer op
deskundigenniveau, en dat die raadplegingen geschieden in overeenstemming met de

68

Verordening (EU) 2017/2394 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2017
betreffende samenwerking tussen de nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor handhaving
van de wetgeving inzake consumentenbescherming en tot intrekking van Verordening (EG)
nr. 2006/2004 (PB L 345 van 27.12.2017, blz. 1).

69

Richtlijn (EU) 2020/1828 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2020 betreffende
representatieve vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten en tot
intrekking van Richtlijn 2009/22/EG (PB L 409 van 4.12.2020, blz. 1).

42

NL

beginselen van het Interinstitutioneel Akkoord over beter wetgeven van 13 april
201670. Met name om te zorgen voor gelijke deelname aan de voorbereiding van
gedelegeerde handelingen ontvangen het Europees Parlement en de Raad alle
documenten op hetzelfde tijdstip als de deskundigen van de lidstaten, en hebben hun
deskundigen systematisch toegang tot de vergaderingen van de deskundigengroepen
van de Commissie die zich bezighouden met de voorbereiding van de gedelegeerde
handelingen.
(86)

Om eenvormige voorwaarden voor de uitvoering van deze verordening te waarborgen,
moeten aan de Commissie uitvoeringsbevoegdheden worden toegekend om deze
verordening aan te vullen, zodat zij gemeenschappelijke specificaties kan vaststellen
met het oog op de interoperabiliteit van gemeenschappelijke Europese dataruimten en
datadeling, het overstappen tussen dataverwerkingsdiensten, de interoperabiliteit van
slimme contracten en technische middelen, zoals applicatieprogramma-interfaces,
teneinde de transmissie van data tussen partijen mogelijk te maken, ook continu of
realtime en voor kernvocabularia van semantische interoperabiliteit, en zodat zij
gemeenschappelijke specificaties voor slimme contracten kan vaststellen. Die
bevoegdheden moeten worden uitgeoefend overeenkomstig Verordening (EU) nr.
182/2011 van het Europees Parlement en de Raad71.

(87)

Deze verordening mag geen afbreuk doen aan specifieke bepalingen van EUhandelingen op het gebied van data-uitwisseling tussen bedrijven, tussen bedrijven en
consumenten en tussen bedrijven en overheidsinstanties die vóór de datum van
vaststelling van deze verordening zijn vastgesteld. Met het oog op de samenhang en de
soepele werking van de interne markt moet de Commissie, in voorkomend geval, het
verband tussen deze verordening en de handelingen tot regeling van het delen van data
die zijn vastgesteld vóór de datum van vaststelling van deze verordening evalueren,
om na te gaan of die specifieke bepalingen in overeenstemming moeten worden
gebracht met deze verordening. Deze verordening mag geen afbreuk doen aan regels
die gericht zijn op specifieke behoeften van afzonderlijke sectoren of gebieden van
algemeen belang. Dergelijke regels kunnen aanvullende vereisten omvatten met
betrekking tot technische aspecten van de toegang tot data, zoals interfaces voor de
toegang tot data, of de wijze waarop toegang tot data kan worden verleend,
bijvoorbeeld rechtstreeks vanuit het product of via databemiddelingsdiensten.
Dergelijke regels kunnen ook beperkingen omvatten van de rechten van datahouders
om toegang te krijgen tot of gebruik te maken van gebruikersdata, of andere aspecten
dan de toegang tot en het gebruik van data, zoals governance-aspecten. Deze
verordening mag evenmin afbreuk doen aan specifiekere regels in het kader van de
ontwikkeling van gemeenschappelijke Europese dataruimten.

(88)

Deze verordening doet geen afbreuk aan de toepassing van de mededingingsregels,
met name niet aan de artikelen 101 en 102 van het Verdrag. De maatregelen van deze
verordening mogen niet worden gebruikt om de mededinging te beperken op een wijze
die strijdig is met het Verdrag.

(89)

Om de economische actoren in staat te stellen zich aan te passen aan de nieuwe regels
van deze verordening, moeten zij een jaar na de inwerkingtreding van de verordening
van toepassing worden.

70

PB L 123 van 12.5.2016, blz. 1
Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot
vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de
lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (PB L 55 van
28.2.2011, blz. 13).

71

NL

43

NL

(90)

Overeenkomstig artikel 42 van Verordening (EU) 2018/1725 zijn de Europese
Toezichthouder voor gegevensbescherming en het Europees Comité voor
gegevensbescherming geraadpleegd, en op [XX XX 2022] hebben zij hun
gezamenlijke advies uitgebracht,

HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

HOOFDSTUK 1
ALGEMENE BEPALINGEN
Artikel 1
Onderwerp en toepassingsgebied
1.

Bij deze verordening worden geharmoniseerde regels vastgesteld voor het
beschikbaar stellen van data die zijn gegenereerd door het gebruik van een product of
een gerelateerde dienst door de gebruiker van dat product of die dienst, het
beschikbaar stellen van data door datahouders aan data-ontvangers, en het
beschikbaar stellen van data door datahouders aan overheidsinstanties of EUinstellingen, -agentschappen of -organen, indien er een uitzonderlijke noodzaak
bestaat voor de uitvoering van een taak van algemeen belang.

2.

Deze verordening is van toepassing op:

3.

NL

(a)

fabrikanten van producten en leveranciers van gerelateerde diensten die in de
EU in de handel worden gebracht en de gebruikers van dergelijke producten of
diensten;

(b)

datahouders die data ter beschikking stellen van data-ontvangers in de EU;

(c)

data-ontvangers in de EU aan wie data ter beschikking worden gesteld;

(d)

overheidsinstanties en EU-instellingen, -agentschappen of -organen die
datahouders verzoeken om data beschikbaar te stellen wanneer er een
uitzonderlijke noodzaak bestaat om die data te gebruiken voor de uitvoering
van een taak in het algemeen belang en de datahouders die deze data in
antwoord op een dergelijk verzoek verstrekken;

(e)

aanbieders van dataverwerkingsdiensten die dergelijke diensten aan klanten in
de EU aanbieden.

Het EU-recht inzake de bescherming van persoonsgegevens, de persoonlijke
levenssfeer en de vertrouwelijkheid van communicatie en de integriteit van
eindapparatuur is van toepassing op persoonsgegevens die worden verwerkt in
verband met de in deze verordening vastgestelde rechten en verplichtingen. Deze
richtlijn doet geen afbreuk aan het EU-recht betreffende de bescherming van
persoonsgegevens, met name Verordening (EU) 2016/679 en Richtlijn 2002/58/EG,
met inbegrip van de bevoegdheden van toezichthoudende autoriteiten. Wat de in
hoofdstuk II van deze verordening vastgestelde rechten betreft, en wanneer
gebruikers betrokkenen zijn van persoonsgegevens waarop de rechten en
verplichtingen uit hoofde van dat hoofdstuk van toepassing zijn, vormen de
bepalingen van deze verordening een aanvulling op het recht op overdraagbaarheid
van data uit hoofde van artikel 20 van Verordening (EU) 2016/679.

44

NL

4.

Deze verordening doet geen afbreuk aan rechtshandelingen van de EU en haar
lidstaten die voorzien in het delen van, de toegang tot en het gebruik van data met het
oog op het voorkomen, onderzoeken, opsporen en vervolgen van strafbare feiten of
de tenuitvoerlegging van straffen, met inbegrip van Verordening (EU) 2021/784 van
het Europees Parlement en de Raad72 en de [voorstellen inzake elektronisch
bewijsmateriaal [COM (2018) 225 en 226] zodra deze zijn vastgesteld, en
internationale samenwerking op dit gebied. Deze verordening doet geen afbreuk aan
het verzamelen, delen, raadplegen en gebruiken van data uit hoofde van Richtlijn
(EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad tot voorkoming van het
gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de financiering van
terrorisme en Verordening (EU) 2015/847 van het Europees Parlement en de Raad
betreffende bij geldovermakingen te voegen informatie. Deze verordening doet geen
afbreuk aan de bevoegdheden van de lidstaten met betrekking tot activiteiten op het
gebied van openbare veiligheid, defensie, nationale veiligheid, douane- en
belastingadministratie en de gezondheid en veiligheid van de burgers
overeenkomstig het EU-recht.
Artikel 2
Definities

Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder:

NL

(1)

“data”: elke digitale weergave van handelingen, feiten of informatie en elke
compilatie van dergelijke handelingen, feiten of informatie, ook in de vorm van
geluidsopnames of visuele of audiovisuele opnames;

(2)

„product”: een tastbaar, roerend goed, ook wanneer dit deel uitmaakt van een
onroerend goed, dat data over het gebruik of de omgeving ervan verkrijgt, genereert
of verzamelt, en dat data kan doorgeven via een openbare elektronischecommunicatiedienst en waarvan de hoofdfunctie niet het opslaan en verwerken van
data is;

(3)

„gerelateerde dienst”: een digitale dienst, met inbegrip van software, die zodanig in
een product is geïntegreerd of daarmee verbonden is dat de afwezigheid ervan het
product zou beletten een van zijn functies uit te voeren;

(4)

„virtuele assistent”: software die opdrachten, taken of vragen kan verwerken, onder
meer op basis van audio, schriftelijke input, gebaren of bewegingen, en die op basis
van die opdrachten, taken of vragen toegang biedt tot eigen diensten en diensten van
derde partijen of controle uitoefent op eigen apparatuur en apparaten van derde
partijen;

(5)

„gebruiker”: een natuurlijke of rechtspersoon die een product in eigendom heeft,
huurt of leaset of een dienst ontvangt;

(6)

„datahouder”: een rechtspersoon of natuurlijke persoon die overeenkomstig deze
verordening, het toepasselijke EU-recht of de nationale wetgeving tot uitvoering van
het EU-recht, of, in het geval van niet-persoonsgebonden data en door controle over
het technische ontwerp van het product en de bijbehorende diensten, het recht of de
verplichting heeft om bepaalde data beschikbaar te stellen;

72

Verordening (EU) 2021/784 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2021 inzake het
tegengaan van de verspreiding van terroristische online-inhoud (PB L 172 van 17.5.2021, blz. 79).

45

NL

NL

(7)

„ontvanger van data”: een rechtspersoon of natuurlijke persoon die handelt voor
doeleinden die verband houden met zijn handels-, bedrijfs-, ambachts- of
beroepsactiviteit, die niet de gebruiker van een product of gerelateerde dienst is en
aan wie data beschikbaar worden gesteld door de datahouder, met inbegrip van een
derde partij op verzoek van de gebruiker aan de datahouder of in overeenstemming
met een wettelijke verplichting uit hoofde van EU-recht of nationale wetgeving tot
omzetting van het EU-recht;

(8)

"bedrijf" (of "onderneming"): iedere natuurlijke persoon of rechtspersoon die handelt
volgens onder deze verordening vallende overeenkomsten en praktijken, voor
doeleinden die gerelateerd zijn aan diens handels-, bedrijfs-, ambachts- of
beroepsactiviteit;

(9)

"overheidsinstantie": nationale, regionale en lokale autoriteiten van de lidstaten,
publiekrechtelijke instellingen van de lidstaten of samenwerkingsverbanden
bestaande uit één of meer van deze autoriteiten of één of meer van deze instellingen;

(10)

„algemene noodsituatie”: een uitzonderlijke situatie die negatieve gevolgen heeft
voor de EU-bevolking, een lidstaat of een deel daarvan, met een risico op ernstige en
blijvende gevolgen voor de levensomstandigheden of de economische stabiliteit, of
een aanzienlijke verslechtering van de economische activa in de EU of in de
betrokken lidstaat of lidstaten;

(11)

„verwerking” : een bewerking of een geheel van bewerkingen die al dan niet op
geautomatiseerde wijze op data of datasets in elektronische vorm worden uitgevoerd,
zoals het verzamelen, vastleggen, ordenen, structureren, opslaan, bijwerken of
wijzigen, opvragen, raadplegen, gebruiken, bekendmaken door middel van
doorgeven, verspreiden of anderszins ter beschikking stellen, op een lijn brengen of
combineren, afschermen, wissen of vernietigen van data;

(12)

„dataverwerkingsdienst”: een andere digitale dienst dan een online-inhoudsdienst als
gedefinieerd in artikel 2, lid 5, van Verordening (EU) 2017/1128, die aan een klant
wordt aangeboden en die administratie op aanvraag en brede toegang op afstand tot
een schaalbare en elastische pool van gedeelde computercapaciteit van
gecentraliseerde, gedistribueerde of sterk gedistribueerde aard mogelijk maakt;

(13)

„type dienst”: een reeks dataverwerkingsdiensten met dezelfde primaire doelstelling
en hetzelfde basismodel voor dataverwerkingsdiensten;

(14)

„functionele gelijkwaardigheid”: het handhaven van een minimumniveau van
functionaliteit in de omgeving van een nieuwe dataverwerkingsdienst na het
overstapproces, in die mate dat de dienst van bestemming, als reactie op een
inputactie van de gebruiker op kernelementen van de dienst, dezelfde output zal
leveren met dezelfde prestaties en met hetzelfde niveau van veiligheid, operationele
veerkracht en kwaliteit van de dienst als de oorspronkelijke dienst op het moment
van beëindiging van het contract;

(15)

„open interoperabiliteitsspecificaties”: technische ICT-specificaties, zoals
gedefinieerd in Verordening (EU) nr. 1025/2012, die wat betreft prestaties gericht
zijn op het bereiken van interoperabiliteit tussen dataverwerkingsdiensten;

(16)

„slim contract”: een computerprogramma dat is opgeslagen in een elektronischregistersysteem waarin het resultaat van de uitvoering van het programma in het
elektronische register wordt geregistreerd;

46

NL

(17)

„elektronisch register”: een elektronisch register in de zin van artikel 3, punt 53, van
Verordening (EU) nr. 910/2014;

(18)

“gemeenschappelijke specificaties”: een document dat geen norm is en dat
technische oplossingen bevat om te voldoen aan bepaalde voorschriften en
verplichtingen zoals vastgesteld in deze verordening;

(19)

„interoperabiliteit”: het vermogen van twee of meer dataruimten of
communicatienetwerken, -systemen, -producten, -toepassingen of -componenten om
data uit te wisselen en te gebruiken teneinde hun functies te vervullen;

(20)

“geharmoniseerde norm”: geharmoniseerde norm zoals gedefinieerd in artikel 2,
lid 1, punt c), van Verordening (EU) nr. 1025/2012.

HOOFDSTUK II
DATA DELEN TUSSEN BEDRIJVEN EN CONSUMENTEN EN
TUSSEN BEDRIJVEN ONDERLING
Artikel 3
Verplichting om door het gebruik van producten of gerelateerde diensten gegenereerde data
toegankelijk te maken

NL

1.

Producten worden zodanig ontworpen en vervaardigd, en gerelateerde diensten
worden zodanig verleend, dat de door het gebruik ervan gegenereerde data standaard
gemakkelijk, veilig en, waar relevant en passend, rechtstreeks toegankelijk zijn voor
de gebruiker.

2.

Alvorens een contract te sluiten voor de aankoop, huur of leasing van een product of
een gerelateerde dienst, krijgt de gebruiker op een duidelijke en begrijpelijke manier
minstens de volgende informatie:
(a)

de aard en het volume van de data die waarschijnlijk zullen worden
gegenereerd door het gebruik van het product of de gerelateerde dienst;

(b)

of de data waarschijnlijk continu en in realtime zullen worden gegenereerd;

(c)

de manier waarop de gebruiker toegang kan krijgen tot die data;

(d)

of de fabrikant van het product of de dienstverlener die de gerelateerde dienst
verleent van plan is de data zelf te gebruiken of een derde partij toe te staan de
data te gebruiken en, zo ja, voor welke doeleinden die data zullen worden
gebruikt;

(e)

of de verkoper, verhuurder of lease-aanbieder de datahouder is en, zo niet, de
identiteit van de datahouder, zoals diens handelsnaam en het geografische
adres van de datahouder;

(f)

de communicatiemiddelen waarmee de gebruiker snel contact met de
datahouder kan opnemen en efficiënt met hem of haar kan communiceren;

(g)

hoe de gebruiker kan verzoeken om de data te delen met een derde;

(h)

het recht van de gebruiker om bij de in artikel 31 bedoelde bevoegde autoriteit
een klacht in te dienen over een schending van de bepalingen van dit
hoofdstuk.

47

NL

Artikel 4
Het recht van gebruikers op toegang tot en gebruik van de door het gebruik van producten of
gerelateerde diensten gegenereerde data
1.

Wanneer de gebruiker geen rechtstreekse toegang heeft tot de data via het product,
stelt de datahouder de data die door het gebruik van een product of een gerelateerde
dienst worden gegenereerd, onverwijld, kosteloos en, indien van toepassing, continu
en in realtime ter beschikking van de gebruiker. Dit gebeurt op eenvoudig
elektronisch verzoek, voor zover dit technisch haalbaar is.

2.

De datahouder verlangt van de gebruiker geen informatie die verder gaat dan wat
nodig is om de gebruiker als zodanig te verifiëren overeenkomstig lid 1. De
datahouder bewaart geen informatie over de toegang van de gebruiker tot de
gevraagde data die verder gaat dan nodig is voor de goede uitvoering van het
toegangsverzoek van de gebruiker en voor de beveiliging en het onderhoud van de
data-infrastructuur.

3.

Bedrijfsgeheimen worden alleen bekendgemaakt op voorwaarde dat alle specifieke
noodzakelijke maatregelen worden genomen om de vertrouwelijkheid van
bedrijfsgeheimen te waarborgen, met name ten aanzien van derden. De datahouder
en de gebruiker kunnen maatregelen overeenkomen om de vertrouwelijkheid van de
gedeelde data te waarborgen, met name ten aanzien van derden.

4.

De gebruiker gebruikt de data die zijn verkregen naar aanleiding van een in lid 1
bedoeld verzoek niet om een product te ontwikkelen dat concurreert met het product
waaruit de data afkomstig zijn.

5.

Wanneer de gebruiker geen betrokkene is, worden persoonsgegevens die door het
gebruik van een product of een gerelateerde dienst zijn gegenereerd, door de
datahouder alleen ter beschikking gesteld van de gebruiker indien er een geldige
rechtsgrondslag bestaat uit hoofde van artikel 6, lid 1, van Verordening (EU)
2016/679 en, in voorkomend geval, indien aan de voorwaarden van artikel 9 van
Verordening (EU) 2016/679 is voldaan.

6.

De datahouder gebruikt uitsluitend niet-persoonsgebonden data die zijn gegenereerd
door het gebruik van een product of gerelateerde dienst op basis van een contractuele
overeenkomst met de gebruiker. De datahouder gebruikt geen door het gebruik van
het product of de gerelateerde dienst gegenereerde data om inzicht te verkrijgen in de
economische situatie, de activa of de productiemethoden van de gebruiker of het
gebruik van het product of de dienst door de gebruiker die de commerciële positie
van de gebruiker op de markten waarop hij of zij actief is, zou kunnen ondermijnen.
Artikel 5
Het recht om data te delen met derden

NL

1.

Op verzoek van een gebruiker of van een namens een gebruiker optredende partij
stelt de datahouder de door het gebruik van een product of gerelateerde dienst
gegenereerde data onverwijld en zonder kosten voor de gebruiker ter beschikking aan
een derde partij, met dezelfde kwaliteit als die waarover de datahouder beschikt en,
indien van toepassing, continu en in realtime.

2.

Een onderneming die kernplatformdiensten aanbiedt en die voor een of meer van
dergelijke diensten als poortwachter is aangewezen overeenkomstig artikel [...] van
[Verordening XXX inzake betwistbare en eerlijke markten in de digitale sector (wet

48

NL

inzake digitale markten)73], is geen in aanmerking komende derde partij op grond
van dit artikel en mag derhalve niet:
een gebruiker op enigerlei wijze vragen of commercieel stimuleren, onder meer
door financiële of andere vergoedingen te bieden, om data die de gebruiker
heeft verkregen naar aanleiding van een verzoek uit hoofde van artikel 4, lid 1,
beschikbaar te stellen voor een van zijn diensten;

(b)

een gebruiker verzoeken of commercieel stimuleren om de datahouder te
verzoeken data beschikbaar te stellen aan een van zijn diensten overeenkomstig
lid 1 van dit artikel;

(c)

van een gebruiker data ontvangen die de gebruiker heeft verkregen naar
aanleiding van een verzoek uit hoofde van artikel 4, lid 1.

3.

Van de gebruiker of derde partij wordt geen informatie verlangd die verder gaat dan
wat nodig is om de gebruiker of derde partij als zodanig te verifiëren overeenkomstig
lid 1. De datahouder bewaart geen informatie over de toegang van de derde partij tot
de gevraagde data die verder gaat dan nodig is voor de goede uitvoering van het
toegangsverzoek van de derde partij en voor de beveiliging en het onderhoud van de
data-infrastructuur.

4.

De derde partij mag geen dwangmiddelen inzetten of misbruik maken van kennelijke
leemten in de technische infrastructuur van de datahouder die bedoeld is om de data
te beschermen, teneinde toegang tot data te verkrijgen.

5.

De datahouder gebruikt geen niet-persoonsgebonden data die zijn gegenereerd door
het gebruik van het product of de gerelateerde dienst om inzicht te verkrijgen in de
economische situatie, activa en productiemethoden van of gebruik door de derde
partij die de commerciële positie van de derde partij op de markten waarop de derde
actief is, zouden kunnen ondermijnen, tenzij de derde partij met dat gebruik heeft
ingestemd en de technische mogelijkheid heeft om die toestemming te allen tijde in
te trekken.

6.

Wanneer de gebruiker geen betrokkene is, worden persoonsgegevens die door het
gebruik van een product of een gerelateerde dienst zijn gegenereerd, door de
datahouder alleen ter beschikking gesteld indien er een geldige rechtsgrondslag
bestaat uit hoofde van artikel 6, lid 1, van Verordening (EU) 2016/679 en, in
voorkomend geval, indien aan de voorwaarden van artikel 9 van Verordening (EU)
2016/679 is voldaan.

7.

Het verzuim van de datahouder en de derde partij om regelingen voor het doorgeven
van de data overeen te komen, mag de uitoefening van de rechten van de betrokkene
uit hoofde van Verordening (EU) 2016/679 en met name het recht op
overdraagbaarheid van data uit hoofde van artikel 20 van die verordening, niet
belemmeren, beletten of verstoren.

8.

Bedrijfsgeheimen worden alleen bekendgemaakt aan derde partijen voor zover deze
strikt noodzakelijk zijn om het tussen de gebruiker en de derde partij
overeengekomen doel te verwezenlijken en voor zover alle tussen de datahouder en
de derde partij overeengekomen specifieke noodzakelijke maatregelen door de derde
partij worden genomen om de vertrouwelijkheid van het bedrijfsgeheim te
waarborgen. In dat geval worden de aard van de data als bedrijfsgeheimen en de

73

NL

(a)

PB [...].

49

NL

maatregelen ter bescherming van de vertrouwelijkheid gespecificeerd in de
overeenkomst tussen de datahouder en de derde partij.
9.

Het in lid 1 bedoelde recht doet geen afbreuk aan het recht op gegevensbescherming
van anderen.
Artikel 6
Verplichtingen van derde partijen die op verzoek van de gebruiker data ontvangen

1.

Een derde partij verwerkt de hem overeenkomstig artikel 5 ter beschikking gestelde
data uitsluitend voor de doeleinden en onder de voorwaarden die met de gebruiker
zijn overeengekomen, en met inachtneming van de rechten van de betrokkene wat
persoonsgegevens betreft, en wist de data wanneer zij niet langer noodzakelijk zijn
voor het overeengekomen doel.

2.

De derde partij mag niet:
(a)

de gebruiker op enigerlei wijze dwingen, misleiden of manipuleren door de
autonomie, besluitvorming of keuzes van de gebruiker te ondermijnen of te
beperken, onder meer door middel van een digitale interface met de gebruiker;

(b)

de ontvangen data gebruiken voor de profilering van natuurlijke personen in de
zin van artikel 4, lid 4, van Verordening (EU) 2016/679, tenzij dit noodzakelijk
is om de door de gebruiker gevraagde dienst te verlenen;

(c)

de ontvangen data in ruwe, geaggregeerde of afgeleide vorm ter beschikking
stellen van een andere derde partij, tenzij dit noodzakelijk is om de door de
gebruiker gevraagde dienst te verlenen;

(d)

de ontvangen data beschikbaar stellen aan een onderneming die
kernplatformdiensten aanbiedt en die voor een of meer van dergelijke diensten
als poortwachter is aangewezen overeenkomstig artikel [...] van [verordening
inzake betwistbare en eerlijke markten in de digitale sector (wet inzake digitale
markten)];

(e)

de ontvangen data gebruiken om een product te ontwikkelen dat concurreert
met het product waaruit de ontvangen data afkomstig zijn, of de data voor dat
doel met een andere derde partij delen;

(f)

beletten dat de gebruiker, onder meer door middel van contractuele
verbintenissen, de door hem ontvangen data ter beschikking stelt van andere
partijen.

Artikel 7
Reikwijdte van de verplichtingen tot het delen van data tussen bedrijven en consumenten en
tussen bedrijven onderling
1.

NL

De verplichtingen van dit hoofdstuk zijn niet van toepassing op data die zijn
gegenereerd door het gebruik van producten die zijn vervaardigd of gerelateerde
diensten die worden verleend door ondernemingen die micro- of kleine
ondernemingen zijn in de zin van artikel 2 van de bijlage bij Aanbeveling
2003/361/EG, mits die ondernemingen geen partnerondernemingen of verbonden
ondernemingen in de zin van artikel 3 van de bijlage bij Aanbeveling 2003/361/EG
hebben die niet als micro- of kleine onderneming worden aangemerkt.

50

NL

2.

Wanneer in deze verordening wordt verwezen naar producten of gerelateerde
diensten, wordt die verwijzing ook geacht virtuele assistenten te omvatten, voor
zover deze worden gebruikt om toegang te krijgen tot of controle uit te oefenen op
een product of gerelateerde dienst.

HOOFDSTUK III
VERPLICHTINGEN VOOR DATAHOUDERS DIE
WETTELIJK VERPLICHT ZIJN OM DATA BESCHIKBAAR
TE STELLEN
Artikel 8
Voorwaarden waaronder datahouders data ter beschikking stellen aan ontvangers van data

NL

1.

Wanneer een datahouder verplicht is data aan een ontvanger van data beschikbaar te
stellen op grond van artikel 5 of krachtens andere EU-wetgeving of nationale
wetgeving tot uitvoering van het EU-recht, doet hij dit onder eerlijke, redelijke en
niet-discriminerende voorwaarden en op transparante wijze overeenkomstig de
bepalingen van dit hoofdstuk en hoofdstuk IV.

2.

Een datahouder komt met een ontvanger van data de voorwaarden voor het
beschikbaar stellen van de data overeen. Een contractuele bepaling betreffende de
toegang tot en het gebruik van de data of de aansprakelijkheid en rechtsmiddelen
voor de inbreuk op of de beëindiging van datagerelateerde verplichtingen is niet
bindend indien zij voldoet aan de voorwaarden van artikel 13 of indien zij de
toepassing uitsluit van, afwijkt van of de gevolgen wijzigt van de rechten van de
gebruiker uit hoofde van hoofdstuk II.

3.

Een datahouder mag bij het beschikbaar stellen van data geen onderscheid maken
tussen vergelijkbare categorieën ontvangers van data, met inbegrip van
partnerondernemingen of verbonden ondernemingen, zoals gedefinieerd in artikel 3
van de bijlage bij Aanbeveling 2003/361/EG, van de datahouder. Wanneer een
ontvanger van data van mening is dat de voorwaarden voor het beschikbaar stellen
van de data discriminerend zijn, dient de datahouder aan te tonen dat er geen sprake
is van discriminatie.

4.

Een datahouder stelt de data niet op exclusieve basis ter beschikking aan een
ontvanger van data, tenzij de gebruiker daarom uit hoofde van hoofdstuk II verzoekt.

5.

Van houders en ontvangers van data wordt niet verlangd dat zij informatie
verstrekken die verder gaat dan wat nodig is om na te gaan of wordt voldaan aan de
contractuele voorwaarden die zijn overeengekomen voor het beschikbaar stellen van
data, of aan hun verplichtingen uit hoofde van deze verordening of andere
toepasselijke EU-wetgeving of nationale wetgeving tot uitvoering van het EU-recht.

6.

Tenzij anders bepaald in het EU-recht, met inbegrip van artikel 6 van deze
verordening, of in nationale wetgeving tot omzetting van het EU-recht, leidt een
verplichting om data ter beschikking te stellen aan een ontvanger van data niet tot
een verplichting tot de openbaarmaking van bedrijfsgeheimen in de zin van Richtlijn
(EU) 2016/943.

51

NL

Artikel 9
Vergoeding voor het beschikbaar stellen van data
1.

Elke vergoeding die tussen een houder en een ontvanger van data is overeengekomen
voor het beschikbaar stellen van data, dient redelijk te zijn.

2.

Wanneer de ontvanger van de data een micro-, kleine of middelgrote onderneming is
in de zin van artikel 2 van de bijlage bij Aanbeveling 2003/361/EG, mag de
overeengekomen vergoeding niet hoger zijn dan de kosten die rechtstreeks verband
houden met het beschikbaar stellen van de data aan de ontvanger van de data en die
aan het verzoek zijn toe te schrijven. Artikel 8, lid 3, is van overeenkomstige
toepassing.

3.

Dit artikel belet niet dat andere EU-wetgeving of nationale wetgeving tot uitvoering
van het EU-recht een vergoeding voor het beschikbaar stellen van data uitsluit of
voorziet in een lagere vergoeding.

4.

De datahouder verstrekt de ontvanger van data voldoende gedetailleerde informatie
over de grondslag voor de berekening van de vergoeding, zodat de ontvanger van de
data kan nagaan of aan de vereisten van lid 1 en, indien van toepassing, lid 2 is
voldaan.
Artikel 10
Geschillenbeslechting

1.

Houders en ontvangers van data hebben toegang tot overeenkomstig lid 2 van dit
artikel gecertificeerde geschillenbeslechtingsorganen om geschillen te beslechten met
betrekking tot het vaststellen van eerlijke, redelijke en niet-discriminerende
voorwaarden voor en transparante wijze van het beschikbaar stellen van data
overeenkomstig de artikelen 8 en 9.

2.

De lidstaat waar het geschillenbeslechtingsorgaan is gevestigd, certificeert dat orgaan
op verzoek van dat orgaan, indien het heeft aangetoond dat het aan alle volgende
voorwaarden voldoet:
(a)

het is onpartijdig en onafhankelijk en neemt zijn besluiten volgens een
duidelijk en eerlijk reglement van orde;

(b)

het beschikt over de nodige deskundigheid met betrekking tot het vaststellen
van eerlijke, redelijke en niet-discriminerende voorwaarden voor en
transparante wijze van het beschikbaar stellen van data, zodat het die
voorwaarden doeltreffend kan bepalen;

(c)

het is gemakkelijk toegankelijk via elektronische communicatietechnologie;

(d)

het kan snel, doeltreffend en kosteneffectief en in ten minste een van de
officiële EU-talen een besluit uitvaardigen.

Indien uiterlijk op [datum van toepassing van de verordening] geen
geschillenbeslechtingsorgaan in een lidstaat is gecertificeerd, richt die lidstaat een
geschillenbeslechtingsorgaan op dat voldoet aan de voorwaarden van de punten a) tot
en met d) van dit lid en certificeert dat orgaan.
3.

NL

De lidstaten stellen de Commissie in kennis van de overeenkomstig lid 2
gecertificeerde geschillenbeslechtingsorganen. De Commissie publiceert een lijst van
deze organen op een speciale website en houdt deze actueel.

52

NL

4.

De geschillenbeslechtingsorganen stellen de betrokken partijen in kennis van de
vergoedingen of van de mechanismen om de vergoedingen vast te stellen, voordat
die partijen om een besluit verzoeken.

5.

Geschillenbeslechtingsorganen weigeren een verzoek om beslechting van een geschil
dat al voor een ander geschillenbeslechtingsorgaan of voor een rechterlijke instantie
van een lidstaat is gebracht.

6.

De geschillenbeslechtingsorganen bieden de partijen de mogelijkheid om binnen een
redelijke termijn hun standpunt over aangelegenheden die zij bij die instanties
aanhangig hebben gemaakt, kenbaar te maken. In dat verband verstrekken de
geschillenbeslechtingsorganen deze partijen de opmerkingen van de andere partij en
eventuele deskundigenverklaringen. De organen bieden de partijen de mogelijkheid
op deze opmerkingen en verklaringen te reageren.

7.

De geschillenbeslechtingsorganen nemen hun besluit uiterlijk 90 dagen nadat het
verzoek om een besluit is ingediend. Deze besluiten worden schriftelijk of op een
duurzame drager opgesteld en worden met een motivering gestaafd.

8.

Het besluit van het geschillenbeslechtingsorgaan is alleen bindend voor de partijen
indien de partijen vóór aanvang van de geschillenbeslechtingsprocedure uitdrukkelijk
hebben ingestemd met het bindende karakter ervan.

9.

Dit artikel doet geen afbreuk aan het recht van de partijen om een doeltreffende
voorziening in rechte in te stellen bij een rechterlijke instantie van een lidstaat.
Artikel 11
Technische beschermingsmaatregelen en bepalingen inzake ongeoorloofd gebruik of
ongeoorloofde openbaarmaking van data

NL

1.

De datahouder kan passende technische beschermingsmaatregelen treffen, zoals
slimme contracten, om ongeoorloofde toegang tot de data te voorkomen en de
naleving van de artikelen 5, 6, 9 en 10 en van de overeengekomen contractuele
voorwaarden voor het beschikbaar stellen van data te waarborgen. Dergelijke
technische beschermingsmaatregelen mogen niet worden gebruikt als middel om het
recht van de gebruiker te belemmeren om op doeltreffende wijze data aan derde
partijen te verstrekken overeenkomstig artikel 5 of enig recht van een derde partij uit
hoofde van het EU-recht of nationale wetgeving tot uitvoering van het EU-recht als
bedoeld in artikel 8, lid 1.

2.

Een ontvanger van data die met het oog op het verkrijgen van data onjuiste of valse
informatie aan de datahouder heeft verstrekt, bedrieglijke of dwingende middelen
heeft ingezet of kennelijke leemten in de technische infrastructuur van de datahouder
ter bescherming van de data heeft misbruikt, de data die ter beschikking zijn gesteld
voor ongeoorloofde doeleinden heeft gebruikt of deze data zonder toestemming van
de datahouder aan een andere partij heeft verstrekt, doet onverwijld het volgende,
tenzij de datahouder of de gebruiker anderszins instructies geeft:
(a)

de door de datahouder beschikbaar gestelde data en kopieën daarvan
vernietigen;

(b)

een einde maken aan het produceren, aanbieden, in de handel brengen of
gebruiken van goederen, afgeleide data of diensten die zijn geproduceerd op
basis van de via die data verkregen kennis, of aan het invoeren, uitvoeren of

53

NL

opslaan van inbreukmakende goederen
inbreukmakende goederen vernietigen.
3.

voor

die

doeleinden,

en

Lid 2, punt b), is niet van toepassing in de volgende gevallen:
(a)

het gebruik van de data heeft de datahouder geen ernstige schade berokkend;

(b)

het zou onevenredig zijn, gezien de belangen van de datahouder.

Artikel 12
Reikwijdte van de verplichtingen voor datahouders die wettelijk verplicht zijn om data
beschikbaar te stellen
1.

Dit hoofdstuk is van toepassing wanneer een datahouder krachtens artikel 5 of
krachtens het EU-recht of krachtens nationale wetgeving tot uitvoering van het EUrecht verplicht is data ter beschikking te stellen aan een ontvanger van data.

2.

Contractuele voorwaarden in een overeenkomst inzake het delen van data die, ten
nadele van een partij of, in voorkomend geval, ten nadele van de gebruiker, de
toepassing van dit hoofdstuk uitsluiten, daarvan afwijken of de gevolgen ervan
wijzigen, zijn voor die partij niet bindend.

3.

Dit hoofdstuk is alleen van toepassing op verplichtingen om data beschikbaar te
stellen uit hoofde van het EU-recht of van nationale wetgeving tot omzetting van het
EU-recht, die in werking treden na [datum van toepassing van de verordening].

HOOFDSTUK IV
ONEERLIJKE BEDINGEN MET BETREKKING TOT DE
TOEGANG TOT EN HET GEBRUIK VAN DATA TUSSEN
ONDERNEMINGEN
Artikel 13
Oneerlijke contractuele bedingen die eenzijdig worden opgelegd aan een micro-, kleine of
middelgrote onderneming

NL

1.

Een contractueel beding betreffende de toegang tot en het gebruik van data of de
aansprakelijkheid en rechtsmiddelen in geval van schending of beëindiging van
datagerelateerde verplichtingen die eenzijdig door een onderneming zijn opgelegd
aan een micro-, kleine of middelgrote onderneming in de zin van artikel 2 van de
bijlage bij Aanbeveling 2003/361/EG, is niet bindend voor laatstgenoemde
onderneming indien deze oneerlijk is.

2.

Een contractueel beding is oneerlijk wanneer het beding van dien aard is dat het
gebruik ervan sterk afwijkt van de goede handelspraktijken bij de toegang tot en het
gebruik van data, en indruist tegen de beginselen van goede trouw en billijke handel.

3.

Een contractueel beding is oneerlijk in de zin van dit artikel indien dat beding het
volgende tot doel of gevolg heeft:
(a)

de partij die het beding eenzijdig heeft opgelegd, draagt geen of beperkte
aansprakelijkheid voor opzettelijke handelingen of grove nalatigheid;

(b)

de partij aan wie het beding eenzijdig is opgelegd, wordt uitgesloten van de
rechtsmiddelen waarover deze beschikt in geval van niet-nakoming van
contractuele verplichtingen of de partij die het beding eenzijdig heeft opgelegd,

54

NL

draagt geen aansprakelijkheid in geval van niet-nakoming van die
verplichtingen;
(c)

4.

de partij die het beding eenzijdig heeft opgelegd beschikt over het exclusieve
recht om te bepalen of de verstrekte data in overeenstemming zijn met de
overeenkomst of om een bepaling van de overeenkomst uit te leggen.

Een contractueel beding wordt geacht oneerlijk te zijn in de zin van dit artikel indien
het ertoe strekt of tot gevolg heeft dat:
(a)

de rechtsmiddelen in geval van niet-nakoming van contractuele verplichtingen
of de aansprakelijkheid in geval van niet-nakoming van die verplichtingen op
ongepaste wijze worden beperkt;

(b)

de partij die het beding eenzijdig heeft opgelegd, toegang kan krijgen tot en
gebruik kan maken van data van de andere overeenkomstsluitende partij op een
wijze die de rechtmatige belangen van de andere overeenkomstsluitende partij
aanzienlijk schaadt;

(c)

de partij aan wie het beding eenzijdig is opgelegd, wordt verhinderd de door
die partij tijdens de looptijd van de overeenkomst aangeleverde of
gegenereerde data te gebruiken, of het gebruik van dergelijke data in die mate
wordt beperkt dat die partij niet het recht heeft deze data te gebruiken, te
verzamelen, er toegang toe te geven of de waarde van die data op evenredige
wijze te exploiteren;

(d)

de partij aan wie het beding eenzijdig is opgelegd, wordt verhinderd tijdens de
looptijd van de overeenkomst of binnen een redelijke termijn na de beëindiging
van de overeenkomst een kopie van de door die partij aangeleverde of
gegenereerde data te verkrijgen;

(e)

de partij die de termijn eenzijdig heeft opgelegd, de overeenkomst met een
onredelijk korte termijn kan opzeggen, rekening houdend met de redelijke
mogelijkheden van de andere overeenkomstsluitende partij om over te
schakelen op een alternatieve en vergelijkbare dienst en met de financiële
schade die door deze beëindiging wordt berokkend, tenzij er gewichtige
redenen zijn om dit te doen.

5.

Een beding in een overeenkomst wordt geacht eenzijdig te zijn opgelegd in de zin
van dit artikel indien het door een van de overeenkomstsluitende partijen is gesteld
en de andere partij ondanks een poging om daarover te onderhandelen geen invloed
op de inhoud ervan heeft kunnen uitoefenen. De overeenkomstsluitende partij die een
contractueel beding heeft gesteld, moet bewijzen dat dit beding niet eenzijdig is
opgelegd.

6.

Wanneer het oneerlijke beding van de overeenkomst kan worden gescheiden van de
overige bedingen van de overeenkomst, blijven die resterende bedingen bindend.

7.

Dit artikel is niet van toepassing op contractuele bedingen waarin het eigenlijke
onderwerp van de overeenkomst wordt omschreven, noch op contractuele
voorwaarden die de te betalen prijs bepalen.

8.

De partijen bij een overeenkomst als bedoeld in lid 1 mogen de toepassing van dit
artikel niet uitsluiten, daarvan afwijken of de gevolgen ervan wijzigen.

HOOFDSTUK V
DATA BESCHIKBAAR STELLEN AAN

NL

55

NL

OVERHEIDSINSTANTIES EN EU-INSTELLINGEN, AGENTSCHAPPEN OF -ORGANEN OP GROND VAN
UITZONDERLIJKE NOODZAAK
Artikel 14
Verplichting om data beschikbaar te stellen op grond van uitzonderlijke noodzaak
1.

Een datahouder stelt op verzoek data ter beschikking aan een overheidsinstantie of
een EU-instelling, -agentschap of -orgaan wanneer is aangetoond dat er een
uitzonderlijke noodzaak bestaat om de gevraagde data te gebruiken.

2.

Dit hoofdstuk is niet van toepassing op kleine en micro-ondernemingen in de zin van
artikel 2 van de bijlage bij Aanbeveling 2003/361/EG.
Artikel 15
Uitzonderlijke noodzaak om data te gebruiken

Een uitzonderlijke noodzaak om data te gebruiken in de zin van dit hoofdstuk wordt geacht te
bestaan wanneer er sprake is van een van de volgende omstandigheden:
(a)

wanneer de gevraagde data noodzakelijk zijn om te reageren op een algemene
noodsituatie;

(b)

wanneer het verzoek om data beperkt is in tijd en reikwijdte en noodzakelijk is
om een algemene noodsituatie te voorkomen of om het herstel na een algemene
noodsituatie te ondersteunen;

(c)

wanneer het gebrek aan beschikbare data de overheidsinstantie of de EUinstelling, het EU-agentschap of het EU-orgaan belet een specifieke taak van
algemeen belang te vervullen waarin de wet uitdrukkelijk voorziet; en
(1)

de overheidsinstantie of de EU-instelling, het EU-agentschap of het EUorgaan niet in staat is geweest dergelijke data met alternatieve middelen
te verkrijgen, onder meer door de data op de markt tegen markttarieven
aan te kopen of door gebruik te maken van bestaande verplichtingen om
data beschikbaar te stellen, en de vaststelling van nieuwe
wetgevingsmaatregelen de tijdige beschikbaarheid van de data niet kan
waarborgen; of

(2)

het verkrijgen van de data volgens de procedure van dit hoofdstuk de
administratieve lasten voor datahouders of andere ondernemingen
aanzienlijk zou verminderen.

Artikel 16
Verband met andere verplichtingen om data beschikbaar te stellen aan overheidsinstanties en
EU-instellingen, -agentschappen en -organen

NL

1.

Dit hoofdstuk doet geen afbreuk aan de in het EU-recht of het nationale recht
vastgestelde verplichtingen met betrekking tot rapportage, het voldoen aan
informatieverzoeken of het aantonen of verifiëren van de naleving van wettelijke
verplichtingen.

2.

De rechten uit hoofde van dit hoofdstuk worden niet uitgeoefend door
overheidsinstanties en EU-instellingen, -agentschappen en -organen om activiteiten

56

NL

uit te voeren met het oog op het voorkomen, onderzoeken, opsporen en vervolgen
van strafrechtelijke of administratieve inbreuken of de tenuitvoerlegging van
straffen, of ten behoeve van de douane- of belastingadministratie. Dit hoofdstuk doet
geen afbreuk aan het toepasselijke EU-recht en het toepasselijke nationale recht
inzake het voorkomen, onderzoeken, opsporen en vervolgen van strafrechtelijke of
administratieve inbreuken of de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke of
administratieve sancties, of inzake de douane- of belastingadministratie.
Artikel 17
Verzoeken om data beschikbaar te stellen
1.

2.

NL

Wanneer overheidsinstanties of EU-instellingen, -agentschappen of -organen om data
overeenkomstig artikel 14, lid 1, verzoeken:
(a)

specificeren zij welke data vereist zijn;

(b)

tonen zij aan dat het verzoek om data gebeurt op grond van een uitzonderlijke
noodzaak;

(c)

lichten zij het doel van het verzoek, het beoogde gebruik van de gevraagde data
en de duur van dat gebruik toe;

(d)

vermelden zij de rechtsgrondslag voor het opvragen van de data;

(e)

specificeren zij binnen welke termijn de data beschikbaar moeten worden
gesteld of binnen welke termijn de datahouder de overheidsinstantie, de EUinstelling, het EU-agentschap of -orgaan kan verzoeken het verzoek te wijzigen
of in te trekken.

Een verzoek om data op grond van lid 1 van dit artikel:

(a)

wordt uitgedrukt in duidelijke, beknopte en eenvoudige taal die voor de
datahouder begrijpelijk is;

(b)

staat in verhouding tot de uitzonderlijke noodzaak, wat betreft de mate van
detail en het volume van de gevraagde data en de frequentie van de toegang tot
de gevraagde data;

(c)

eerbiedigt de legitieme doelstellingen van de datahouder, rekening houdend
met de bescherming van bedrijfsgeheimen en de kosten en inspanningen die
nodig zijn om de data beschikbaar te stellen;

(d)

heeft voor zover mogelijk betrekking op niet-persoonsgebonden data;

(e)

stelt de datahouder in kennis van de sancties die overeenkomstig artikel 33
door een in artikel 31 bedoelde bevoegde autoriteit worden opgelegd in geval
van niet-naleving van het verzoek;

(f)

wordt onverwijld online beschikbaar gesteld voor het publiek.

3.

Een overheidsinstantie of een EU-instelling, -agentschap of -orgaan stelt de op grond
van dit hoofdstuk verkregen data niet beschikbaar voor hergebruik in de zin van
Richtlijn (EU) 2019/1024. Richtlijn (EU) 2019/1024 is niet van toepassing op de data
die overheidsinstanties op grond van dit hoofdstuk in handen hebben gekregen.

4.

Lid 3 belet een overheidsinstantie of een EU-instelling, -agentschap of -orgaan niet
om op grond van dit hoofdstuk verkregen data uit te wisselen met een andere
overheidsinstantie of een EU-instelling, -agentschap of -orgaan, met het oog op de
vervulling van de taken in artikel 15, of om de data beschikbaar te stellen aan een

57

NL

derde partij in gevallen waarin het door middel van een openbaar beschikbare
overeenkomst technische inspecties of andere taken aan die derde partij heeft
uitbesteed. De verplichtingen van overheidsinstanties, EU-instellingen, agentschappen of -organen uit hoofde van artikel 19 zijn van toepassing.
Wanneer overheidsinstanties of EU-instellingen, -agentschappen of -organen data uit hoofde
van dit lid doorgeeft of beschikbaar stelt, stellen zijde datahouder van wie de data
zijn ontvangen daarvan in kennis.
Artikel 18
Naleving van verzoeken om data
1.

Een datahouder die een verzoek om toegang tot data uit hoofde van dit hoofdstuk
ontvangt, stelt de data onverwijld ter beschikking van de verzoekende
overheidsinstantie of EU-instelling, -agentschap of -orgaan.

2.

Onverminderd specifieke noodzaak in verband met de beschikbaarheid van data als
omschreven in sectorale wetgeving, kan de datahouder het verzoek afwijzen of
verzoeken om wijziging van het verzoek, en dit binnen vijf werkdagen na ontvangst
van een verzoek om de data die noodzakelijk zijn om te reageren op een algemene
noodsituatie, en binnen 15 werkdagen in andere gevallen van uitzonderlijke
noodzaak, om een van de volgende redenen:
(a)

de data zijn niet beschikbaar;

(b)

het verzoek voldoet niet aan de voorwaarden van artikel 17, lid 1 en 2.

3.

In geval van een verzoek om data die nodig zijn om te reageren op een algemene
noodsituatie, kan de datahouder het verzoek ook afwijzen of vragen om wijziging
ervan, indien de datahouder de gevraagde data reeds heeft verstrekt in antwoord op
een eerder ingediend verzoek met hetzelfde doel door een andere overheidsinstantie
of een andere EU-instelling, -agentschap of -orgaan en de datahouder niet in kennis
is gesteld van de vernietiging van de data overeenkomstig artikel 19, lid 1, punt c).

4.

Indien de datahouder besluit het verzoek af te wijzen of te verzoeken het te wijzigen
overeenkomstig lid 3, vermeldt hij de identiteit van de overheidsinstantie of de EUinstelling, het EU-agentschap of EU-orgaan dat of die eerder een verzoek met
hetzelfde doel heeft ingediend.

5.

Indien persoonsgegevens moeten worden verstrekt om het verzoek om data van een
overheidsinstantie of een EU-instelling, -agentschap of -orgaan in te willigen, levert
de datahouder redelijke inspanningen om de data te pseudonimiseren, voor zover aan
het verzoek kan worden voldaan met gepseudonimiseerde data.

6.

Indien de overheidsinstantie of de EU-instelling, het EU-agentschap of -orgaan de
weigering van een datahouder om de gevraagde data te verstrekken of diens verzoek
tot wijziging van het verzoek wil aanvechten, of indien de datahouder het verzoek
wenst aan te vechten, wordt de zaak voorgelegd aan de in artikel 31 bedoelde
bevoegde autoriteit.
Artikel 19
Verplichtingen van overheidsinstanties en EU-instellingen, -agentschappen en -organen

1.

NL

Overheidsinstanties of EU-instellingen, -agentschappen of -organen die op grond van
een verzoek uit hoofde van artikel 14 data hebben ontvangen:

58

NL

2.

(a)

gebruiken de data niet op een wijze die onverenigbaar is met het doel waarvoor
zij zijn gevraagd;

(b)

treffen, voor zover de verwerking van persoonsgegevens noodzakelijk is,
technische en organisatorische maatregelen die de rechten en vrijheden van de
betrokkenen waarborgen;

(c)

vernietigen de data zodra zij niet langer nodig zijn voor het aangegeven doel en
stellen de datahouder ervan in kennis stellen dat de data zijn vernietigd.

De openbaarmaking van bedrijfsgeheimen of vermeende bedrijfsgeheimen aan een
overheidsinstantie of een EU-instelling, -agentschap of -orgaan is alleen vereist voor
zover dit strikt noodzakelijk is om het doel van het verzoek te verwezenlijken. In dat
geval neemt de overheidsinstantie of de EU-instelling, het EU-agentschap of -orgaan
passende maatregelen om de vertrouwelijkheid van die bedrijfsgeheimen te
waarborgen.
Artikel 20
Compensatie in geval van uitzonderlijke noodzaak

1.

Data die beschikbaar worden gesteld met als doel te reageren op een algemene
noodsituatie overeenkomstig artikel 15, punt a), worden kosteloos verstrekt.

2.

Indien de datahouder een vergoeding eist voor het beschikbaar stellen van data naar
aanleiding van een verzoek overeenkomstig artikel 15, punt b) of c), mag die
vergoeding niet hoger zijn dan de technische en organisatorische kosten die zijn
gemaakt om aan het verzoek te voldoen, met inbegrip van, indien nodig, de kosten
van anonimisering en technische aanpassing, vermeerderd met een redelijke marge.
Op verzoek van de overheidsinstantie of de EU-instelling, het EU-agentschap of orgaan die of dat om de data verzoekt, verstrekt de datahouder informatie over de
grondslag voor de berekening van de kosten en de redelijke marge.
Artikel 21
Bijdrage van onderzoeksorganisaties of bureaus voor de statistiek in de context van een
uitzonderlijke noodzaak

NL

1.

Een overheidsinstantie of een EU-instelling, -agentschap of -orgaan heeft het recht
uit hoofde van dit hoofdstuk ontvangen data te delen met personen of organisaties
met het oog op het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek of analyses die
verenigbaar zijn met het doel waarvoor de data werden gevraagd, of aan nationale
bureaus voor de statistiek en Eurostat voor het opstellen van officiële statistieken.

2.

Personen of organisaties die de data overeenkomstig lid 1 ontvangen, handelen
zonder winstoogmerk of in het kader van een in het EU-recht of het nationale recht
van een lidstaat erkende taak van algemeen belang. Hieronder vallen niet
organisaties waarop commerciële ondernemingen een beslissende invloed uitoefenen
of die kunnen leiden tot preferentiële toegang tot de resultaten van het onderzoek.

3.

Personen of organisaties die de data overeenkomstig lid 1 ontvangen, voldoen aan de
bepalingen van artikel 17, lid 3, en artikel 19.

4.

Wanneer een overheidsinstantie of een EU-instelling, -agentschap of -orgaan data uit
hoofde van lid 1 doorgeeft of beschikbaar stelt, stelt deze de datahouder van wie de
data zijn ontvangen daarvan in kennis.

59

NL

Artikel 22
Wederzijdse bijstand en grensoverschrijdende samenwerking
1.

Overheidsinstanties of EU-instellingen, -agentschappen of -organen werken samen
en staan elkaar bij om dit hoofdstuk op consistente wijze uit te voeren.

2.

Alle data die in het kader van de verzochte bijstand worden uitgewisseld en verstrekt
overeenkomstig lid 1, worden uitsluitend gebruikt voor het doel waarvoor zij zijn
aangevraagd.

3.

Wanneer een overheidsinstantie voornemens is data op te vragen van een datahouder
die in een andere lidstaat is gevestigd, stelt deze eerst de in artikel 31 bedoelde
bevoegde autoriteit van die lidstaat van dat voornemen in kennis. Dit vereiste geldt
ook voor verzoeken van EU-instellingen, -agentschappen en -organen.

4.

Nadat de relevante bevoegde autoriteit overeenkomstig lid 3 in kennis is gesteld,
adviseert deze de verzoekende overheidsinstantie over de eventuele noodzaak om
samen te werken met overheidsinstanties van de lidstaat waar de datahouder is
gevestigd, teneinde de administratieve lasten voor de datahouder bij de uitvoering
van het verzoek te verlichten. De verzoekende overheidsinstantie houdt rekening met
het advies van de relevante bevoegde autoriteit.

HOOFDSTUK VI
OVERSTAPPEN NAAR ANDERE
DATAVERWERKINGSDIENSTEN
Artikel 23
Belemmeringen voor een doeltreffende overstap naar andere aanbieders van
dataverwerkingsdiensten wegnemen
1.

2.

NL

Aanbieders van dataverwerkingsdiensten nemen de in de artikelen 24, 25 en 26
bedoelde maatregelen om ervoor te zorgen dat de klanten van hun dienst kunnen
overstappen naar een andere dataverwerkingsdienst van hetzelfde type die door een
andere dienstverlener wordt verleend. Aanbieders van dataverwerkingsdiensten
dienen met name commerciële, technische, contractuele en organisatorische
belemmeringen weg te nemen die klanten beletten:
(a)

na een opzegtermijn van maximaal 30 kalenderdagen de contractuele
overeenkomst van de dienst op te zeggen;

(b)

nieuwe contractuele overeenkomsten met een andere aanbieder van
dataverwerkingsdiensten voor hetzelfde soort diensten te sluiten;

(c)

zijn of haar data, toepassingen en andere digitale activa aan een andere
aanbieder van dataverwerkingsdiensten over te dragen;

(d)

de functionele gelijkwaardigheid van de dienst in de IT-omgeving van de
verschillende aanbieders van dataverwerkingsdiensten voor hetzelfde type
dienst te handhaven, overeenkomstig artikel 26.

Lid 1 is alleen van toepassing op belemmeringen die verband houden met de
diensten, contractuele overeenkomsten of handelspraktijken van de oorspronkelijke
aanbieder.

60

NL

Artikel 24
Contractvoorwaarden betreffende een overstap naar andere aanbieders van
dataverwerkingsdiensten
1.

De rechten van de klant en de verplichtingen van de aanbieder van een
dataverwerkingsdienst met betrekking tot het overstappen naar andere aanbieders van
dergelijke diensten worden duidelijk vastgelegd in een schriftelijk contract.
Onverminderd Richtlijn (EU) 2019/770 omvat dit contract ten minste het volgende:
(a)

2.

bepalingen op grond waarvan de klant, op verzoek, kan overstappen naar een
dataverwerkingsdienst die wordt aangeboden door een andere aanbieder van
dataverwerkingsdiensten of op grond waarvan de klant alle data, toepassingen
en digitale activa die direct of indirect door de klant worden gegenereerd, kan
overdragen naar een on-premise-systeem, met name de vaststelling van een
verplichte maximale overgangsperiode van 30 kalenderdagen, waarbinnen de
aanbieder van dataverwerkingsdiensten:
(1)

het overstapproces ondersteunt en, indien technisch haalbaar, voltooit;

(2)

zorgt voor volledige continuïteit bij de verlening van de respectieve
functies of diensten;

(b)

een volledige specificatie van alle data- en toepassingscategorieën die tijdens
het overstapproces exporteerbaar zijn, waaronder ten minste alle data die door
de klant bij het aangaan van de dienstenovereenkomst zijn ingevoerd en alle
data en metadata die in de periode waarin de dienst werd verleend door de
klant en door het gebruik van de dienst zijn gecreëerd, waaronder, maar niet
beperkt tot, configuratieparameters, beveiligingsinstellingen, toegangsrechten
en toegangslogs voor de dienst;

(c)

een minimumtermijn voor het opvragen van data van ten minste 30
kalenderdagen, beginnend na de beëindiging van de overgangsperiode die is
overeengekomen tussen de klant en de dienstverlener, overeenkomstig lid 1,
punt a), en lid 2.

Wanneer de verplichte overgangsperiode als gedefinieerd in lid 1, punten a) en c),
van dit artikel technisch niet haalbaar is, stelt de aanbieder van
dataverwerkingsdiensten de klant daarvan in kennis binnen 7 werkdagen na het
overstapverzoek , met een gedetailleerde motivering van de technische
onhaalbaarheid en met vermelding van een alternatieve overgangsperiode, die niet
langer mag zijn dan 6 maanden. Overeenkomstig lid 1 van dit artikel wordt de
volledige continuïteit van de dienstverlening gewaarborgd gedurende de gehele
alternatieve overgangsperiode tegen verlaagde tarieven, als bedoeld in artikel 25,
lid 2.
Artikel 25
Geleidelijke afschaffing van de overstapkosten

NL

1.

Vanaf [datum X + 3 jaar] brengen aanbieders van dataverwerkingsdiensten de klant
geen kosten in rekening voor het overstapproces.

2.

Vanaf [datum X, de datum van inwerkingtreding van de dataverordening] tot en met
[datum X + 3 jaar] kunnen aanbieders van dataverwerkingsdiensten de klant lagere
kosten voor het overstapproces opleggen.

61

NL

3.

De in lid 2 bedoelde kosten mogen niet hoger zijn dan de kosten van de aanbieder
van dataverwerkingsdiensten die rechtstreeks verband houden met het betrokken
overstapproces.

4.

De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 38 gedelegeerde handelingen vast
te stellen teneinde deze verordening aan te vullen met het oog op de invoering van
een toezichtmechanisme waarmee de Commissie toezicht kan houden op de door
aanbieders van dataverwerkingsdiensten op de markt opgelegde overstaptarieven om
ervoor te zorgen dat de in lid 1 van dit artikel beschreven afschaffing van de
overstaptarieven binnen de in hetzelfde lid vastgestelde termijn wordt verwezenlijkt.
Artikel 26
Technische aspecten van een overstap

1.

Aanbieders van dataverwerkingsdiensten die betrekking hebben op schaalbare en
elastische computermiddelen die beperkt zijn tot infrastructurele elementen zoals
servers, netwerken en de virtuele hulpbronnen die nodig zijn voor de exploitatie van
de infrastructuur, maar die geen toegang bieden tot de operationele diensten,
software en toepassingen die worden opgeslagen, anderszins verwerkt of op die
infrastructurele elementen worden ingezet, zorgen ervoor dat de klant, nadat hij of zij
overschakelt op een dienst van hetzelfde type die door een andere aanbieder van
dataverwerkingsdiensten wordt aangeboden, functionele gelijkwaardigheid geniet bij
het gebruik van de nieuwe dienst.

2.

Voor dataverwerkingsdiensten die niet onder lid 1 vallen, stellen aanbieders van
dataverwerkingsdiensten open interfaces kosteloos ter beschikking.

3.

Voor andere dataverwerkingsdiensten dan die welke onder lid 1 vallen, zorgen
aanbieders van dataverwerkingsdiensten voor compatibiliteit met open
interoperabiliteitsspecificaties of Europese interoperabiliteitsnormen die zijn
vastgesteld overeenkomstig artikel 29, lid 5, van deze verordening.

4.

Wanneer de in lid 3 bedoelde open interoperabiliteitsspecificaties of Europese
normen voor het betrokken type dienst niet bestaan, exporteert de aanbieder van
dataverwerkingsdiensten op verzoek van de klant alle gegenereerde of
medegegenereerde data, met inbegrip van de relevante dataformaten en
datastructuren, in een gestructureerd, algemeen gebruikt en machineleesbaar formaat.

HOOFDSTUK VII
INTERNATIONALE CONTEXTEN MET BETREKKING TOT
NIET-PERSOONSGEBONDEN DATA
Artikel 27
Internationale toegang en overdracht
1.

NL

Aanbieders van dataverwerkingsdiensten nemen alle redelijke technische, juridische
en organisatorische maatregelen, waaronder contractuele regelingen, om
internationale overdracht of toegang van de overheid tot niet-persoonsgebonden data
die in de EU zijn opgeslagen, te voorkomen wanneer die doorgifte of toegang in
strijd zou zijn met het EU-recht of het nationale recht van de betrokken lidstaat,
onverminderd lid 2 of lid 3.

62

NL

2.

Elk besluit of elke rechterlijke uitspraak en elke beslissing van een administratieve
autoriteit van een derde land op grond waarvan een verlener van
dataverwerkingsdiensten
niet-persoonsgebonden
data
die
binnen
het
toepassingsgebied van deze verordening vallen en in de EU zijn opgeslagen, moet
overdragen of er toegang toe moet verlenen, mag alleen op enigerlei wijze worden
erkend of afdwingbaar zijn indien het besluit, de uitspraak of de beslissing gebaseerd
is op een internationale overeenkomst, zoals een verdrag inzake wederzijdse
rechtsbijstand, die van kracht is tussen het verzoekende derde land en de EU of op
een dergelijke overeenkomst tussen het verzoekende derde land en een lidstaat.

3.

Indien een dergelijke internationale overeenkomst ontbreekt en een aanbieder van
dataverwerkingsdiensten de geadresseerde is van een besluit van een rechterlijke
instantie of een administratieve autoriteit van een derde land om nietpersoonsgebonden data die binnen het toepassingsgebied van deze verordening
vallen en in de EU worden bewaard, over te dragen of er toegang toe te geven en de
naleving van een dergelijk besluit de geadresseerde in strijd zou kunnen brengen met
het EU-recht of het nationale recht van de betrokken lidstaat, mag de overdracht van
die data aan of de toegang tot die data door die autoriteit van het derde land alleen
plaatsvinden:
(a)

wanneer het systeem van het derde land voorschrijft dat de redenen voor en de
evenredigheid van het besluit worden toegelicht, en dat het vonnis of besluit
van de rechtbank, al naargelang het geval, een specifiek karakter heeft,
bijvoorbeeld door een voldoende verband te leggen met bepaalde verdachten of
inbreuken;

(b)

wanneer het met redenen omklede bezwaar van de geadresseerde wordt
getoetst door een bevoegde rechterlijke instantie in het derde land; en

(c)

wanneer in die context de bevoegde rechterlijke instantie die het besluit of
vonnis velt of het besluit van een administratieve autoriteit toetst, uit hoofde
van het recht van dat land gemachtigd is om rekening te houden met de
relevante juridische belangen van de verstrekker van de data die door het EUrecht of het toepasselijke recht van de lidstaat worden beschermd.

De geadresseerde van het besluit kan de relevante bevoegde instanties of autoriteiten uit
hoofde van deze verordening om advies vragen om te bepalen of aan deze
voorwaarden is voldaan, met name wanneer hij of zij van mening is dat het besluit
betrekking kan hebben op commercieel gevoelige data of afbreuk kan doen aan de
nationale veiligheids- of defensiebelangen van de EU of haar lidstaten.
De bij Verordening [xxx — DGA] opgerichte Europese raad voor gegevensinnovatie
adviseert en assisteert de Commissie bij het opstellen van richtsnoeren voor de
beoordeling van de vraag of aan deze voorwaarden is voldaan.

NL

4.

Indien aan de voorwaarden van lid 2 of lid 3 is voldaan, verstrekt de aanbieder van
dataverwerkingsdiensten de minimaal toegestane hoeveelheid data in antwoord op
een verzoek, op basis van een redelijke interpretatie daarvan.

5.

De aanbieder van dataverwerkingsdiensten stelt de datahouder in kennis van het
bestaan van een verzoek van een administratieve autoriteit in een derde land om
toegang tot zijn of haar data te krijgen, alvorens aan dit verzoek te voldoen, behalve
in gevallen waarin het verzoek rechtshandhavingsdoeleinden dient en zolang dit
noodzakelijk is om de doeltreffendheid van de rechtshandhavingsactiviteiten te
waarborgen.

63

NL

HOOFDSTUK VIII
INTEROPERABILITEIT
Artikel 28
Essentiële eisen inzake interoperabiliteit
1.

Exploitanten van dataruimten voldoen aan de volgende essentiële eisen om de
interoperabiliteit van data, mechanismen en diensten voor data-uitwisseling te
vergemakkelijken:
(a)

de
inhoud
van
de
dataset,
gebruiksbeperkingen,
licenties,
dataverzamelingsmethoden, datakwaliteit en onzekerheid worden voldoende
beschreven om de ontvanger in staat te stellen de data te vinden, te raadplegen
en te gebruiken;

(b)

de datastructuren, dataformaten, vocabularia, classificatieschema’s,
taxonomieën en codelijsten worden op een voor het publiek toegankelijke en
consistente wijze beschreven;

(c)

de technische middelen om toegang te krijgen tot de data, zoals
applicatieprogramma-interfaces, en de gebruiksvoorwaarden en de kwaliteit
van de dienstverlening worden voldoende beschreven om automatische
toegang tot en overdracht van data tussen partijen mogelijk te maken, ook
continu of in realtime in een machineleesbaar formaat;

(d)

er wordt voorzien in de middelen om de interoperabiliteit van slimme
contracten binnen hun diensten en activiteiten mogelijk te maken.

Deze eisen kunnen een generiek karakter hebben of betrekking hebben op specifieke sectoren,
waarbij ten volle rekening wordt gehouden met de samenhang met eisen die
voortvloeien uit andere sectorale wetgeving van de EU of de lidstaten.

NL

2.

De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 38 gedelegeerde handelingen tot
aanvulling van deze richtlijn vast te stellen door de essentiële eisen in lid 1 van dit
artikel verder te specificeren.

3.

Exploitanten van dataruimten die voldoen aan de geharmoniseerde normen of delen
daarvan die onder verwijzing in het Publicatieblad van de Europese Unie zijn
bekendgemaakt, worden geacht in overeenstemming te zijn met de in lid 1 van dit
artikel bedoelde essentiële eisen, voor zover die normen deze eisen dekken.

4.

De Commissie kan overeenkomstig artikel 10 van Verordening (EU) nr. 1025/2012
een of meer Europese normalisatieorganisaties verzoeken geharmoniseerde normen
op te stellen die voldoen aan de essentiële eisen in lid 1 van dit artikel.

5.

De Commissie stelt door middel van uitvoeringshandelingen gemeenschappelijke
specificaties vast wanneer er geen geharmoniseerde normen als bedoeld in lid 4 van
dit artikel bestaan of indien zij van oordeel is dat de relevante geharmoniseerde
normen ontoereikend zijn om de conformiteit met de essentiële eisen in lid 1 van dit
artikel te waarborgen, indien nodig met betrekking tot een of meer van de in lid 1 van
dit artikel vastgestelde eisen. Die uitvoeringshandelingen worden volgens de in
artikel 39, lid 2, bedoelde onderzoeksprocedure vastgesteld.

6.

De Commissie kan richtsnoeren aannemen waarin interoperabiliteitsspecificaties
voor de werking van gemeenschappelijke Europese dataruimten worden vastgesteld,
zoals architectuurmodellen en technische normen tot uitvoering van wettelijke

64

NL

voorschriften en regelingen tussen partijen die de uitwisseling van data bevorderen,
bijvoorbeeld met betrekking tot het recht op toegang en technische vertaling van
instemming of toestemming.
Artikel 29
Interoperabiliteit voor dataverwerkingsdiensten
1.

2.

Open interoperabiliteitsspecificaties en Europese normen voor de interoperabiliteit
van dataverwerkingsdiensten voldoen aan het volgende:
(a)

zij zijn wat betreft prestaties gericht op het bereiken van interoperabiliteit
tussen verschillende dataverwerkingsdiensten die hetzelfde type dienst
bestrijken;

(b)

zij verbeteren de overdraagbaarheid van digitale activa tussen verschillende
dataverwerkingsdiensten die hetzelfde type dienst bestrijken;

(c)

zij garanderen voor zover technisch haalbaar, de functionele gelijkwaardigheid
tussen verschillende dataverwerkingsdiensten die hetzelfde type dienst
bestrijken.

Open interoperabiliteitsspecificaties en Europese normen voor de interoperabiliteit
van dataverwerkingsdiensten hebben betrekking op:
(a)

de aspecten van cloudinteroperabiliteit in het vervoer, syntactische
interoperabiliteit,
semantische
data-interoperabiliteit,
gedragsinteroperabiliteit en beleidsinteroperabiliteit;

(b)

de overdraagbaarheidsaspecten van clouddata inzake syntactische
overdraagbaarheid, semantische overdraagbaarheid van data en
overdraagbaarheid van het databeleid;

(c)

de
cloudtoepassingsaspecten
van
applicatiesyntactische
overdraagbaarheid, applicatie-instructieportabiliteit, overdraagbaarheid
van applicatiemetadata, overdraagbaarheid van applicatiegedrag en
overdraagbaarheid van het applicatiebeleid.

3.

Open interoperabiliteitsspecificaties voldoen aan de punten 3 en 4 van bijlage II bij
Verordening (EU) nr. 1025/2012.

4.

De Commissie kan overeenkomstig artikel 10 van Verordening (EU) nr. 1025/2012
een of meer Europese normalisatieorganisaties verzoeken om Europese normen op te
stellen
die
van
toepassing
zijn
op
specifieke
diensttypes
van
dataverwerkingsdiensten.

5.

Voor de toepassing van artikel 26, lid 3, van deze verordening is de Commissie
bevoegd overeenkomstig artikel 38 gedelegeerde handelingen vast te stellen om de
referentie bekend te maken van open interoperabiliteitsspecificaties en Europese
normen voor de interoperabiliteit van dataverwerkingsdiensten in een centrale
register voor EU-normen voor de interoperabiliteit van dataverwerkingsdiensten,
indien deze voldoen aan de criteria van de leden 1 en 2 van dit artikel.
Artikel 30
Essentiële eisen met betrekking tot slimme contracten voor het delen van data

1.

NL

De verkoper van een applicatie die gebruik maakt van slimme contracten of, bij het
ontbreken daarvan, de persoon wiens handels-, bedrijfs- of beroepsactiviteit de

65

NL

invoering van slimme contracten voor anderen in het kader van een overeenkomst
voor het beschikbaar stellen van data inhoudt, voldoet aan de volgende essentiële
eisen:

NL

(a)

robuustheid: ervoor zorgen dat het slimme contract zo is ontworpen dat het een
zeer hoge mate van robuustheid biedt om functionele fouten te voorkomen en
manipulatie door derden te weerstaan;

(b)

veilige beëindiging en onderbreking: ervoor zorgen dat er een mechanisme
bestaat om de doorlopende uitvoering van transacties te beëindigen: het slimme
contract omvat interne functies die het contract kunnen resetten of de opdracht
kunnen geven de verrichting stop te zetten of te onderbreken om toekomstige
(accidentele) uitvoering ervan te voorkomen;

(c)

archivering en continuïteit van data: indien een slim contract moet worden
beëindigd of gedeactiveerd, de mogelijkheid bieden om transactiedata, de
slimme-contractlogica en -code te archiveren om de verrichtingen die in het
verleden met betrekking tot de data zijn uitgevoerd, te registreren
(controleerbaarheid); en

(d)

toegangscontrole: een slim contract wordt beschermd door middel van strikte
toegangscontrolemechanismen in de beheers- en slimme-contractlagen.

2.

De verkoper van een slim contract of, bij het ontbreken daarvan, de persoon wiens
handels-, bedrijfs- of beroepsactiviteit de invoering van slimme contracten voor
anderen in het kader van een overeenkomst voor het beschikbaar stellen van data
inhoudt, voert een conformiteitsbeoordeling uit om aan de essentiële eisen van lid 1
te voldoen en geeft, wanneer aan de eisen is voldaan, een EU-conformiteitsverklaring
af.

3.

Door een EU-conformiteitsverklaring af te geven is de verkoper van een applicatie
die gebruik maakt van slimme contracten of, bij het ontbreken daarvan, de persoon
wiens handels-, bedrijfs- of beroepsactiviteit de invoering van slimme contracten
voor anderen in het kader van een overeenkomst voor het beschikbaar stellen van
data inhoudt, verantwoordelijk voor de conformiteit met de eisen in lid 1.

4.

Een slim contract dat voldoet aan de geharmoniseerde normen of de relevante delen
daarvan die in het Publicatieblad van de Europese Unie zijn bekendgemaakt, worden
geacht in overeenstemming te zijn met de essentiële eisen in lid 1 van dit artikel,
voor zover die normen deze eisen dekken.

5.

De Commissie kan overeenkomstig artikel 10 van Verordening (EU) nr. 1025/2012
een of meer Europese normalisatieorganisaties verzoeken geharmoniseerde normen
op te stellen die voldoen aan de essentiële eisen in lid 1 van dit artikel.

6.

Wanneer er geen geharmoniseerde normen als bedoeld in lid 4 van dit artikel bestaan
of wanneer de Commissie van oordeel is dat de desbetreffende geharmoniseerde
normen niet volstaan om de conformiteit met de essentiële eisen in lid 1 van dit
artikel in een grensoverschrijdende context te waarborgen, kan de Commissie door
middel van uitvoeringshandelingen gemeenschappelijke specificaties vaststellen met
betrekking tot de in lid 1 van dit artikel bedoelde essentiële eisen. Die
uitvoeringshandelingen worden volgens de in artikel 39, lid 2, bedoelde
onderzoeksprocedure vastgesteld.

66

NL

HOOFDSTUK IX
UITVOERING EN HANDHAVING
Artikel 31
Bevoegde autoriteiten
1.

Elke lidstaat wijst een of meer voor de uitvoering en handhaving van deze
verordening bevoegde autoriteiten aan. De lidstaten kunnen een of meer nieuwe
autoriteiten oprichten of een beroep doen op bestaande autoriteiten.

2.

Onverminderd lid 1 van dit artikel:

3.

NL

(a)

zijn de onafhankelijke toezichthoudende autoriteiten die belast zijn met het
toezicht op de toepassing van Verordening (EU) 2016/679 verantwoordelijk
voor het toezicht op de toepassing van deze verordening wat de bescherming
van persoonsgegevens betreft. De hoofdstukken VI en VII van Verordening
(EG) 2016/679 zijn mutatis mutandis van toepassing. De taken en
bevoegdheden van de toezichthoudende autoriteiten worden uitgeoefend met
betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens;

(b)

wordt de bevoegdheid van de sectorale autoriteiten voor specifieke sectorale
data-uitwisselingskwesties in verband met de uitvoering van deze verordening
geëerbiedigd;

(c)

heeft de nationale bevoegde autoriteit die verantwoordelijk is voor de
toepassing en handhaving van hoofdstuk VI van deze verordening ervaring op
het gebied van data en elektronische-communicatiediensten.

De lidstaten zorgen ervoor dat de respectieve taken en bevoegdheden van de
overeenkomstig lid 1 van dit artikel aangewezen bevoegde autoriteiten duidelijk
omschreven zijn en het volgende omvatten:
(a)

de bewustmaking over de rechten en verplichtingen uit hoofde van deze
verordening bevorderen bij gebruikers en entiteiten die binnen het
toepassingsgebied van deze verordening vallen;

(b)

klachten over vermeende inbreuken op deze verordening behandelen, de
inhoud van de klacht onderzoeken in de mate waarin dat gepast is en de klager
binnen een redelijke termijn in kennis stellen van de vooruitgang en het
resultaat van het onderzoek, met name indien verder onderzoek of coördinatie
met een andere bevoegde autoriteit noodzakelijk is;

(c)

onderzoek verrichten naar zaken die betrekking hebben op de toepassing van
deze verordening, onder meer op basis van informatie die van een andere
bevoegde autoriteit of een andere overheidsinstantie is ontvangen;

(d)

afschrikwekkende financiële sancties opleggen door middel van
administratieve procedures, waaronder dwangsommen en sancties met
terugwerkende kracht, of het inleiden van een gerechtelijke procedure voor het
opleggen van geldboetes;

(e)

toezicht houden op technologische ontwikkelingen die relevant zijn voor het
beschikbaar stellen en gebruiken van data;

(f)

samenwerken met de bevoegde autoriteiten van andere lidstaten om de
consistente toepassing van deze verordening te waarborgen, waaronder het

67

NL

elektronisch uitwisselen van alle relevante informatie, zonder onnodige
vertraging;
(g)

waarborgen dat verzoeken om toegang tot data van overheidsinstanties in het
geval van algemene noodsituaties uit hoofde van hoofdstuk V beschikbaar zijn
voor het publiek;

(h)

samenwerken met alle relevante bevoegde autoriteiten om ervoor te zorgen dat
de verplichtingen van hoofdstuk VI worden gehandhaafd in overeenstemming
met andere EU-wetgeving en zelfregulering die van toepassing zijn op
aanbieders van dataverwerkingsdiensten;

(i)

ervoor zorgen dat de kosten voor het overstappen naar andere aanbieders van
dataverwerkingsdiensten overeenkomstig artikel 25 worden ingetrokken.

4.

Wanneer een lidstaat meer dan één bevoegde autoriteit aanwijst, werken de bevoegde
autoriteiten bij de uitoefening van de hun krachtens lid 3 van dit artikel toegewezen
taken en bevoegdheden met elkaar samen, onder meer, in voorkomend geval, met de
toezichthoudende autoriteit die verantwoordelijk is voor het toezicht op de
toepassing van Verordening (EU) 2016/679, teneinde de consistente toepassing van
deze verordening te waarborgen. In dergelijke gevallen wijzen de betrokken lidstaten
een coördinerende bevoegde autoriteit aan.

5.

De lidstaten delen de naam van de aangewezen bevoegde autoriteiten en hun
respectieve taken en bevoegdheden en, indien van toepassing, de naam van de
coördinerende bevoegde autoriteit mee aan de Commissie. De Commissie houdt een
openbaar register van deze autoriteiten bij.

6.

Bij de uitvoering van hun taken en de uitoefening van hun bevoegdheden
overeenkomstig deze verordening blijven de bevoegde autoriteiten vrij van enige
invloed van buitenaf, direct of indirect, en vragen noch aanvaarden zij instructies van
andere overheidsinstanties of particuliere partijen.

7.

De lidstaten zorgen ervoor dat de aangewezen bevoegde autoriteiten over de nodige
middelen beschikken om hun taken overeenkomstig deze verordening naar behoren
uit te voeren.
Artikel 32
Recht om klacht in te dienen bij een bevoegde autoriteit

NL

1.

Onverminderd andere mogelijkheden van administratief beroep of beroep in rechte
hebben natuurlijke en rechtspersonen het recht om individueel of, in voorkomend
geval, collectief een klacht in te dienen bij de relevante bevoegde autoriteit in de
lidstaat waar zij hun gewone verblijfplaats, werkplek of vestiging hebben, indien zij
van mening zijn dat hun rechten uit hoofde van deze verordening zijn geschonden.

2.

De bevoegde autoriteit waarbij de klacht is ingediend, stelt de klager in kennis van
het verloop van de procedure en van het genomen besluit.

3.

De bevoegde autoriteiten werken samen om klachten zonder onnodige vertraging te
behandelen en op te lossen, onder meer door alle relevante informatie elektronisch
uit te wisselen. Deze samenwerking doet geen afbreuk aan het specifieke
samenwerkingsmechanisme waarin de hoofdstukken VI en VII van Verordening
(EU) 2016/679 voorzien.

68

NL

Artikel 33
Sancties
1.

De lidstaten stellen voorschriften vast ten aanzien van de sancties die van toepassing
zijn op inbreuken op deze verordening en nemen alle nodige maatregelen om ervoor
te zorgen dat deze sancties worden uitgevoerd. De vastgestelde sancties moeten
doeltreffend, evenredig en afschrikwekkend zijn.

2.

De lidstaten stellen de Commissie uiterlijk op [toepassingsdatum van deze
verordening] in kennis van die voorschriften en maatregelen en delen haar
onverwijld alle latere wijzigingen daarvan mee.

3.

Voor inbreuken op de verplichtingen in hoofdstuk II, III en V van deze verordening
kunnen de in artikel 51 van Verordening (EU) 2016/679 bedoelde toezichthoudende
autoriteiten binnen hun bevoegdheidssfeer administratieve geldboetes opleggen
overeenkomstig artikel 83 van Verordening (EU) 2016/679, welke kunnen oplopen
tot het in artikel 83, lid 5, van die verordening bedoelde bedrag.

4.

Voor inbreuken op de verplichtingen in hoofdstuk V kan de in artikel 52 van
Verordening (EU) 2018/1725 bedoelde toezichthoudende autoriteit binnen haar
bevoegdheidssfeer administratieve geldboetes opleggen overeenkomstig artikel 66
van Verordening (EU) 2018/1725, die kunnen oplopen tot het in artikel 66, lid 3, van
die verordening bedoelde bedrag.
Artikel 34
Modelcontractvoorwaarden

De Commissie ontwikkelt niet-bindende modelcontractvoorwaarden inzake de toegang tot en
het gebruik van data en beveelt deze aan teneinde partijen bij te staan bij het opstellen van en
onderhandelen over contracten met evenwichtige contractuele rechten en verplichtingen.

HOOFDSTUK X
RECHT SUI GENERIS KRACHTENS RICHTLIJN 1996/9/EG
Artikel 35
Databanken die bepaalde data bevatten
Het in artikel 7 van Richtlijn 96/9/EG bedoelde recht sui generis is niet van toepassing op
databanken die data bevatten die zijn verkregen uit of gegenereerd door het gebruik van een
product of een gerelateerde dienst, om de uitoefening van het recht van gebruikers op toegang
tot en gebruik van dergelijke data overeenkomstig artikel 4 van deze verordening of van het
recht op het delen van dergelijke data met derden overeenkomstig artikel 5 van deze
verordening, niet te belemmeren.

HOOFDSTUK XI
SLOTBEPALINGEN
Artikel 36
Wijziging van Verordening (EU) nr. 2017/2394
Aan de bijlage bij Verordening (EU) nr. 2017/2394 wordt het volgende punt toegevoegd:
"29. [Verordening (EU) XXX van het Europees Parlement en de Raad [Dataverordening]]."

NL

69

NL

Artikel 37
Wijziging van Richtlijn (EU) 2020/1828
In de bijlage bij Richtlijn (EU) 2020/1828 wordt het volgende punt toegevoegd:
"67. [Verordening (EU) XXX van het Europees Parlement en de Raad [Dataverordening]]"
Artikel 38
Uitoefening van de bevoegdheidsdelegatie
1.

De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de
Commissie toegekend onder de in dit artikel neergelegde voorwaarden.

2.

De in artikel 25, lid 4, artikel 28, lid 2 en artikel 29, lid 5 bedoelde bevoegdheid om
gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend voor
onbepaalde tijd met ingang van [...].

3.

Het Europees Parlement of de Raad kan de in artikel 25, lid 4, artikel 28, lid 2, en
artikel 29, lid 5 bedoelde bevoegdheidsdelegatie te allen tijde intrekken. Het besluit
tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheid.
Het wordt van kracht op de dag na die van de bekendmaking ervan in het
Publicatieblad van de Europese Unie of op een daarin genoemde latere datum. Het
laat de geldigheid van de reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet.

4.

Vóór de vaststelling van een gedelegeerde handeling raadpleegt de Commissie de
door elke lidstaat aangewezen deskundigen overeenkomstig de beginselen die zijn
neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord over beter wetgeven van 13 april 2016.

5.

Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling heeft vastgesteld, doet zij daarvan
gelijktijdig kennisgeving aan het Europees Parlement en de Raad.

6.

Een op grond van artikel 25, lid 4, artikel 28, lid 2, en artikel 29, lid 5 vastgestelde
gedelegeerde handeling treedt alleen in werking indien noch het Europees Parlement,
noch de Raad daartegen binnen een termijn van drie maanden na de kennisgeving
van de handeling aan het Europees Parlement en aan de Raad bezwaar heeft gemaakt,
of indien zowel het Europees Parlement als de Raad voor het verstrijken van die
termijn de Commissie heeft medegedeeld dat zij daartegen geen bezwaar zullen
maken. Die termijn wordt op initiatief van het Europees Parlement of de Raad met
drie maanden verlengd.
Artikel 39
Comitéprocedure

1.

De Commissie wordt bijgestaan door een comité. Dat comité is een comité in de zin
van Verordening (EU) nr. 182/2011.

2.

Wanneer naar dit lid wordt verwezen, is artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011
van toepassing.

Artikel 40
Andere EU-rechtshandelingen betreffende rechten en verplichtingen inzake de toegang tot en
het gebruik van data
1.

NL

De specifieke verplichtingen voor het beschikbaar stellen van data tussen bedrijven,
tussen bedrijven en consumenten, en bij wijze van uitzondering tussen bedrijven en
overheidsinstanties, in EU-rechtshandelingen die op of vóór [xx XXX xxx] in

70

NL

werking zijn getreden, en de daarop
uitvoeringshandelingen, blijven onverlet.
2.

gebaseerde

gedelegeerde

of

Deze verordening doet geen afbreuk aan EU-wetgeving waarin, gezien de behoeften
van een sector, een gemeenschappelijke Europese dataruimte of een gebied van
algemeen belang, verdere vereisten worden vastgesteld, met name met betrekking
tot:
(a)

technische aspecten van de toegang tot data;

(b)

beperkingen van het recht van datahouders op toegang tot of gebruik van
bepaalde door gebruikers verstrekte data;

(c)

aspecten die verder gaan dan de toegang tot en het gebruik van data.
Artikel 41
Evaluatie en herziening

Uiterlijk op [twee jaar na de datum van toepassing van deze verordening] voert de
Commissie een evaluatie van deze verordening uit en brengt zij over de belangrijkste
bevindingen verslag uit aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en
Sociaal Comité. In het kader van deze evaluatie wordt met name het volgende beoordeeld:
(a)

andere categorieën of soorten data die toegankelijk moeten worden gemaakt;

(b)

de uitsluiting van bepaalde categorieën ondernemingen als begunstigden op grond
van artikel 5;

(c)

andere situaties die voor de toepassing van artikel 15 als uitzonderlijke noodzaak
moeten worden beschouwd;

(d)

veranderingen
in
de
contractuele
praktijken
van
aanbieders
dataverwerkingsdiensten en of dit leidt tot voldoende naleving van artikel 24;

(e)

verlaging van de kosten die aanbieders van dataverwerkingsdiensten voor het
overstapproces opleggen, in overeenstemming met de geleidelijke afschaffing van de
overstaptarieven overeenkomstig artikel 25.

van

Artikel 42
Inwerkingtreding en toepassing
Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in
het Publicatieblad van de Europese Unie.
Zij is van toepassing met ingang van [12 maanden na de inwerkingtreding van deze
verordening].
Gedaan te Brussel,

Voor het Europees Parlement
De Voorzitter

NL

Voor de Raad
De Voorzitter

71

NL