Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

29 362

Modernisering van de overheid

Nr. 224

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN, BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES, VEILIGHEID EN
JUSTITIE EN VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 september 2013
Deze brief bevat een aantal toezeggingen die zijn gedaan aan uw Kamer
over onderdelen van het regeldrukbeleid: een kabinetsreactie op het
advies van de commissie «Vertrouwensbenadering bedrijven» en op het
onderzoek «Lastenluwe implementatie van EU-regelgeving». Daarnaast
gaan wij in op twee toezeggingen over EU-trajecten om regeldruk aan te
pakken. In deze brief gaan wij tevens in op de adviezen van Actal over het
programma vermindering regeldruk, over merkbaarheid en over digitale
formulieren. Verder worden in deze brief ook een aantal verbeteringen in
het wetgevingsproces aangebracht.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten
De Minister voor Wonen en Rijksdienst
S.A. Blok

kst-29362-224
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

1

Verzamelbrief Regeldruk
1. Inleiding
Het kabinet wil meer ruimte creëren voor bedrijven, burgers en professionals om samen te leven, te ondernemen, kansen te pakken en problemen
op te lossen. Vermindering van regeldruk draagt bij aan de groei van onze
economie en de versterking van de samenleving1. Door regeldrukkosten
voor bedrijven te verlagen wordt het ondernemersklimaat versterkt, de
concurrentiepositie verbeterd en de economische groei gestimuleerd. De
aanpak van regeldruk dient vooral ook merkbaar te zijn voor de samenleving. Minder regeldruk en meer ruimte voor professionals leiden niet
alleen tot meer tijd voor het echte werk van professionals, maar ook tot
een betere dienstverlening aan burgers en bedrijven en daarmee tot
merkbaar minder regeldruk voor de samenleving. De uitdaging is de
regeldrukeffecten van wetten en regels te optimaliseren zodat enerzijds
doelen van regels in tact blijven en anderzijds negatieve effecten van
regels worden beperkt en niet als belemmerend worden ervaren. Het
beleid ter vermindering van regeldruk bevat een op doelgroepen gerichte
maatwerkaanpak, waarin gericht belemmeringen worden weggenomen
die in de beleving van de doelgroep het meest gevoeld worden. Met
daarnaast een generieke aanpak, bedoeld om de regeldruk voor alle
doelgroepen in Nederland te verlagen.
In deze brief geeft het kabinet, conform het verzoek van uw Kamer, een
nadere uitwerking en toelichting op een aantal onderdelen uit het
programma regeldruk. In deze brief reageert het kabinet op de relevante
adviezen van Actal over het programma vermindering regeldruk, over
merkbaarheid en over digitale formulieren. Omdat Actal in haar adviezen
op verschillende momenten aandacht voor de wetgevingsinstrumenten
vraagt, wordt hier ook nader op ingegaan. De brief bevat ook een reactie
op het advies van de commissie vertrouwensbenadering en het onderzoek
«lastenluwe implementatie van EU-regelgeving».
In hoofdstuk twee worden de verbeteringen van het wetgevingsproces in
relatie tot de regeldrukaanpak besproken, in hoofdstuk drie de
maatwerkaanpak, vertrouwensbenadering en dienstverlening en in
hoofdstuk vier Europese Unie. Voor het kerstreces ontvangt u een eerste
voortgangsrapportage regeldruk met daarin het toegezegde overzicht van
alle maatregelen die de kwantitatieve doelstelling onderbouwen en een
nadere invulling van de maatwerkaanpak.
Belangrijke punten in deze brief zijn:
• Betrokkenen krijgen vaker de gelegenheid om mee te denken bij
voorgenomen regelgeving. De gedachte hierachter is dat inbreng en
betrokkenheid helpt om regeldruk te beheersen dan wel te aanvaarden. Het kabinet stimuleert daarom de inzet van internetconsultatie. Bij
voorgenomen wet- en regelgeving die een significante verandering
betekent voor bedrijven en burgers of die grote gevolgen heeft voor de
uitvoeringspraktijk, wordt internetconsultatie het uitgangspunt om hier
van af te zien. Het kabinet streeft naar een structurele afweging door
de verantwoordelijke departementen ten aanzien van de inzet van
internetconsultatie als middel om doelgroepen te bereiken.
• Betrokkenen krijgen beter inzicht in gemaakte afwegingen van een
wetsvoorstel. Bij voorstellen die voor internetconsultatie worden
aangeboden, wordt waar mogelijk inzage gegeven in de antwoorden
op de hoofdvragen van het Integraal Afwegingskader voor beleid en
1

Zie ook de programmabrief «Goed Geregeld: Programma Vermindering Regeldruk 2013–2017»
Kamerstuk 29 362, nr. 212

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

2

•

•

•

•

•

•

•

regelgeving. Tevens publiceert het verantwoordelijke beleidsdepartement daarbij de beschikbare effecttoetsen, voor zover deze op grond
van de Wet openbaarheid van bestuur, nu ook al op verzoek openbaar
gemaakt kunnen worden. Zoals bijvoorbeeld de bedrijfseffectentoets.
De in deze brief toegelichte acties komen overeen met de hoofdlijnen
van de Actal adviezen. Het kabinet deelt de lijn van Actal om in te
zetten op een kwantitatieve aanpak aangevuld met specifieke
maatregelen om een merkbaar effect te behalen.
In veertien regeldichte sectoren is er gestart met de maatwerkaanpak.
In deze regeldichte sectoren wordt samen met de doelgroepen gewerkt
aan merkbare vermindering van regeldruk en verbetering van
dienstverlening.
Met de vertrouwensbenadering kan bij goed nalevende bedrijven die
hun verantwoordelijkheid nemen en het proces van risicobeheersing
zelf goed organiseren het toezicht worden beperkt tot reality-check’s en
een meldings/informatieplicht voor het bedrijf. Hierdoor hebben
inspecties meer tijd om zich te richten op risicovolle en slecht
presterende bedrijven.
Burgers en bedrijven kunnen makkelijker in te vullen formulieren
gebruiken door de inzet op meer en betere elektronische formulieren
bij digitale dienstverlening in alle lagen van de overheid.
Om het standpunt van Nederland in de Europese Unie kracht bij te
zetten, zijn diverse (vergelijkende) regeldrukonderzoeken gedaan. De
resultaten hebben geleid tot concrete voorstellen aan de Commissie
voor vermindering van regeldruk voor mkb-bedrijven en nalevingskosten. Vier van de tien voorstellen zijn al overgenomen in de regeldrukaanpak van de EU.
Daarbij wordt er door Nederland met de concrete uitkomsten en
voorstellen uit enkele onderzoeken op ingezet om de regeldruk uit de
EU nog verder te verlagen. Zo is in de subsidiariteitsexercitie2 de
aandacht gevraagd voor enkele dossiers waarbij de regeldruk kan
worden verlaagd. Als verdieping van die subsidiariteitsexercitie is een
aanvullende inventarisatie gemaakt, dit betreft onder andere de
richtlijn gegevensbescherming en etikettering van producten. Ook stelt
Nederland voor om specifiek het mkb te ontzien bij nieuwe en/of
bestaande regelgeving.
Het kabinet blijft bij de implementatie van EU-regelgeving inzetten op
«lastenluw, tenzij». In het reguliere wetgevingsproces blijft dit
voortdurend aandacht vragen. Het onderzoek naar lastenluwe
implementatie van EU-regelgeving wijst uit dat Nederland over het
algemeen lastenluw implementeert en daar alleen om gegronde
redenen van afwijkt. Leerpunt is de bij de implementatie gemaakte
keuzes helder in beeld te brengen.

2. Verbetering wetgevingskwaliteit en regeldrukaanpak
In dit hoofdstuk wordt een aantal maatregelen toegelicht om de kwaliteit
van het wetgevingsproces verder te verbeteren. Deze zijn zowel in lijn met
het kabinetsbeleid als met de Actal-adviezen3 om de afwegingen bij
nieuwe regelgeving openbaar te maken en het instrument internetconsultatie vaker te benutten. Daarbij wordt op het einde van dit hoofdstuk ook
ingegaan op de hoofdlijnen van de adviezen van Actal over het merkbaar
verminderen van regeldruk en het programma regeldruk. De maatregelen
in dit hoofdstuk dragen ook bij aan het streven van het kabinet naar een
meer open overheid, dat onder meer tot uitdrukking komt in de Open

2
3

Kamerstuk 22 112, nr. 1650
Reactie op programma vermindering regeldruk 2012–2017, Actal 2013; Advies merkbaar
minder regeldruk, Actal 2013. Beiden rapporten zijn gepubliceerd op www.actal.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

3

Government Partnership visie en het actieplan dat in september 2013
verschijnt.
Vermindering van regeldruk is sinds de jaren tachtig een punt van
aandacht. Vaak wordt naar de overheid gekeken als veroorzaker en
probleemeigenaar van regeldruk. Regels zijn evenwel altijd de uitkomst
van een belangenafweging, waarbij de belangen van diverse groeperingen in de samenleving tegen elkaar worden afgewogen. Dat verklaart
ook waarom iedereen voor vermindering van regeldruk is, maar zodra het
om concrete dossiers en gevestigde belangen gaat, die bereidheid vaak
afneemt. Regelmatig dringt men vanuit de samenleving of in publieke
discussies aan op regelgeving. Een ieder aanvaardt dat regels nodig zijn
en dat regels beperkingen kunnen opleggen aan de handelingsvrijheid.
Regeldruk op zichzelf hoeft niet verkeerd te zijn, maar te veel en onnodige
druk moet worden vermeden. Beheersing van regeldruk vereist een
samenhangende aanpak. Het aantal regelingen alleen zegt niet alles over
de (gevoelde) regeldruk die regelingen veroorzaken. Voor het verminderen van de feitelijke regeldruk is het noodzakelijk dat alleen regelgeving
tot stand komt die nodig en proportioneel is; dat geldt zowel op nationaal
als op Europees niveau. Naast terughoudendheid bij het tot stand
brengen van nieuwe regelingen moet vaststaan dat op geen andere wijze
een oplossing voor een probleem kan worden gevonden dan door nieuwe
regelgeving. Voortdurende aandacht voor de noodzaak van wetgeving bij
de voorbereiding daarvan en een transparant wetgevingsproces zijn
essentieel voor het beperken van de feitelijke regeldruk. Daar hoort ook bij
dat er oog is voor de verwachtingen die gewekt worden van de effecten
van de regeling als zodanig en in hoeverre er mogelijkheden zijn om de
regeldruk terug te dringen. Samenvoeging van verschillende wetten,
algemene maatregelen van bestuur of ministeriële regelingen in één
regeling zal weliswaar leiden tot afname in het aantal regelingen, maar
leidt niet noodzakelijk tot minder regeldruk. Van een afname is pas sprake
indien samenvoeging gepaard gaat met stroomlijning en vereenvoudiging
en aldus leidt tot een meer coherent en begrijpelijk stelsel. Daarom
hanteert het kabinet een kwantitatieve reductiedoelstelling in euro’s,
aangevuld met een maatwerkaanpak om de merkbaarheid te bevorderen
(zie hoofdstuk 3).
2.1. Regelgevingsmonitor: het aantal nieuwe regelingen neemt af in de
eerste helft van 2013
Sinds 2009 houdt het kabinet met de regelgevingsmonitor de stand van
het aantal geldende regelingen bij4. Hierover wordt jaarlijks in het
Rijksjaarverslag gerapporteerd5. Uit het meest recente overzicht van
aantal geldende regelingen 2004–2013 (zie onderstaande grafieken) blijkt
het volgende beeld:
• Sinds 2004 is er een afname van het aantal nieuwe wetten, algemene
maatregelen van bestuur en ministeriële regelingen dat er jaarlijks
bijkomt.
• Ondanks deze afname van het aantal nieuwe regelingen kan er door
een geringer aantal ingetrokken regelingen sprake zijn van een
toename in het totaal aantal geldende regelingen.
• Over de periode 2005 tot 2013 is het totaal van wetten, algemene
maatregelen van bestuur en ministeriële regelingen ongeveer op
hetzelfde niveau gebleven6.
• De bestendigheid (de gemiddelde leeftijd) van regelingen neemt toe.
4

Zoals toegezegd wordt hier 2 keer per jaar over gerapporteerd. Kamerstuk 32 123 VI, O
Laatstelijk is dat gebeurd in het Rijksjaarverslag 2012, Kamerstuk, 33 605 VI, nr.1
6
In bijlage 1 zijn aanvullend twee grafieken opgenomen over de omvang en bestendigheid van
het regelingenbestand, Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

4

•

In de eerste helft van 2013 is het aantal geldende regelingen gedaald
van 9.547 naar 9.502.

Grafiek 1: aantal geldende regelingen periode 2004–2013
M: Ministeriele regeling; A: Algemene maatregel van bestuur/ Koninklijke besluiten;
W: Wetten.

Grafiek 2: aantallen in werking en/of uit werking getreden regelingen1.
Donkerblauw: in werking getreden; lichtblauw: uit werking getreden.

1
In 2004 is het regelingenbestand doorgelicht en zijn de regelingen die materieel geen betekenis
meer hadden formeel ingetrokken.

2.2. Versterking internetconsultatie
Uit een door Actal opgestelde rangorde van regeldrukaspecten blijkt dat
bedrijven en burgers minder regeldruk ervaren als het doel van de
wet/regel begrijpelijk en voldoende duidelijk is. Burgers, bedrijven en
instellingen krijgen door internetconsultatie informatie over voorgenomen
wetgeving en zij kunnen suggesties doen om de kwaliteit en uitvoerbaarheid van deze voorstellen te verbeteren. De uitvoering van internetconsultaties vindt plaats via www.internetconsultatie.nl.
Op deze wijze vergroot het kabinet de transparantie van het wetgevingsproces, verbetert het de mogelijkheden voor publieke participatie en levert
het een bijdrage aan de kwaliteit van voorstellen voor wet- en regelgeving.
In 2011 heeft het toenmalige kabinet op basis van de evaluatie van een
tweejarig rijksbreed experiment met internetconsultatie geconcludeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

5

dat het instrument vooral effectief is bij wet- en regelgeving die significante verandering brengt in de rechten en plichten van burgers, bedrijven
en instellingen of die grote gevolgen heeft voor de uitvoeringspraktijk en
om die reden vaker ingezet dient te worden7. Sinds de afronding van het
experiment worden rijksbreed vaker internetconsultaties uitgevoerd.
Werden tijdens het rijksbrede experiment gemiddeld 4 consultaties per
maand uitgevoerd, twee jaar later waren het er 5 per maand en sinds
februari 2013 gaat het om 7 internetconsultaties per maand. In totaal zijn
sinds het moment dat de site operationeel is 250 internetconsultaties
uitgevoerd. Deze hebben 22.383 reacties van burgers, bedrijven en
instellingen opgeleverd8. De site ontvangt gemiddeld 800 tot 2.000
bezoekers per dag. De ervaring leert dat publiciteit een positief effect heeft
op het aantal bezoekers. Dat het aantal bezoekers hoger ligt dan het aantal
reacties is te verklaren uit het feit dat mensen de site ook bezoeken om
alleen maar informatie te verkrijgen over wetgeving in voorbereiding.
Het kabinet wil deze stijgende lijn op het gebied van internetconsultatie
doortrekken en bevorderen dat, zoals in het genoemde kabinetsstandpunt
is aangegeven, door de departementen stelselmatig een goede afweging
wordt gemaakt of in het concrete geval internetconsultatie nuttig en
effectief is. Uitgangspunt daarbij is dat voorstellen die significante
verandering brengen in de rechten en plichten van burgers, bedrijven en
instellingen of die grote gevolgen hebben voor de uitvoeringspraktijk via
internet worden geconsulteerd, behoudens goede gronden om daarvan af
te zien. Bij laatstbedoelde gronden kan o.a. worden gedacht aan spoedwetgeving, het voorkomen van calculerend gedrag bij fiscale voorstellen
of situaties waarin consultatie niet in betekenende mate kan leiden tot
aanpassing van het voorstel bijvoorbeeld bij één-op-één-implementatie
van EU-regelgeving.
2.3. Publicatie van afwegingsinformatie en (effect-)toetsen
In het Integraal Afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK) is het
aantal kwaliteitseisen dat verplicht moet worden toegepast bij voorbereiding en verantwoording van beleid en regelgeving fors gereduceerd
van 110 naar thans 18 eisen9. Het IAK brengt alle interdepartementale
kwaliteitsaspecten die bij het maken van beleid en regelgeving een rol
kunnen spelen, in zeven hoofdvragen bij elkaar. Het IAK vervult een
belangrijke rol in het aantonen en inzichtelijk maken van de noodzaak van
nieuw beleid en van nieuwe wet- en regelgeving. Het IAK geeft
handvatten om op een gestructureerde manier inzicht te krijgen en te
bieden in aanleiding, doel, nut, noodzaak en gevolgen van een voorstel,
inclusief de regeldrukgevolgen voor de verschillende doelgroepen. Het
eindresultaat van de toepassing van het IAK wordt ook weergegeven in de
toelichtende stukken bij voorgenomen wet- en regelgeving.
Het kabinet bevordert dat bij nieuwe internetconsultaties van voorgenomen wet- en regelgeving, het dan beschikbare eindresultaat van de
toepassing van het IAK (de antwoorden op de zeven centrale vragen van
het IAK) wordt gepubliceerd10. In het bestaande consultatieformulier
geven de departementen nu al aan wat het doel, de betrokken
doelgroepen en de verwachte effecten van de voorgenomen regelgeving
7

Kabinetsstandpunt internetconsultatie wetgeving, Kamerstuk 29 279, nr. 121
In de eerste twee jaren dat internetconsultaties operationeel was, zijn op 97 consultaties 4.556
reacties ontvangen. Sinds de beëindiging van het experiment in april 2011 zijn 17.827 reacties
ontvangen (een gemiddelde van ruim 118 reacties per internetconsultatie).
9
Kabinetsplan aanpak administratieve lasten, Kamerstuk 29 515, nr. 330
10
De zeven centrale vragen zijn: Wat is de aanleiding? Wie zijn betrokken? Wat is het probleem?
Wat is het doel? Wat rechtvaardigt overheidsinterventie? Wat is het beste instrument (gelet op
rechtmatigheid, doelmatigheid, uitvoerbaarheid)? Wat zijn de gevolgen voor burgers,
bedrijven, overheid en milieu?
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

6

zijn. Dit formulier wordt aangevuld met de terreinen waar de overige
IAK-vragen op zien; wat is het beste instrument, de aanleiding, het
probleem, en rechtvaardiging voor de overheidsinterventie. De verantwoordelijke departementen geven een beknopt antwoord op deze vragen
waarbij ze – als dat praktisch is – kunnen verwijzen naar de specifieke
passages in de toelichting van de regeling. Naast de antwoorden op de
IAK-vragen publiceert het verantwoordelijke departement bij de internetconsultatie beschikbare effecttoetsen voor zover deze op grond van de
Wet openbaarheid van bestuur, nu ook al op verzoek openbaar gemaakt
kunnen worden (zoals de bedrijfseffectentoets)11.
Wanneer bovengenoemde informatie in beeld is gebracht en gedeeld, kan
door betrokkenen adequaat worden gereageerd op ontwerpregelgeving.
Vroegtijdig betrekken en consulteren van betrokkenen bij voorgenomen
wet- en regelgeving, het actief publiceren van informatie en het duidelijk
maken waarom een bepaalde keuze is gemaakt draagt ook bij aan een
open en transparante overheid.
2.4. Een uitgebreidere wetgevingskalender
Nederland heeft een toppositie in de wereld als het gaat om transparantie
in het wetgevingsproces12. Ondanks het transparante systeem moet het in
Nederland nog makkelijker worden voor burgers en bedrijven om op één
website te zien welke regelingen eraan komen en ze ook te kunnen
volgen. De (vernieuwde) wetgevingskalender biedt naast wetten ook een
overzicht van de algemene maatregelen van bestuur en zal ook meer
informatie bevatten. Zo zal steeds inzicht worden geboden in de actuele
stand van zaken, alsmede in het (verdere) verloop van het wetgevingsproces. Uiteraard wordt dan ook verwezen naar lopende en afgeronde
internetconsultaties en wordt toegang geboden tot beschikbare
documenten als kamerstukken en in consultatie gebrachte teksten. Omdat
de kalender ook zal worden aangeboden als «open data», kunnen derden
de aangeboden informatie eenvoudig overnemen en daarmee eigen
toepassingen ontwikkelen.
2.5. Vaste verandermomenten
Op 1 januari 2010 is de systematiek van Vaste Verandermomenten (VVM)
van kracht geworden. Er zijn sindsdien twee vaste inwerkingtredingdata
voor wetten en algemene maatregelen van bestuur en vier vaste
verandermomenten voor ministeriële regelingen. Verder is er een
minimale invoeringstermijn van twee maanden tussen publicatie en
inwerkingtreding en een stelsel van uitzonderingsgronden op deze
uitgangspunten geformuleerd. Doel is transparantie over de inwerkingtredingdatum van nieuwe regelgeving en duidelijkheid over de benodigde
voorbereidingstijd voor burgers, bedrijven, publieke professionals en
medeoverheden. Uit de VVM-evaluatie blijkt dat in een meerderheid van
de gevallen, de VVM-systematiek wat betreft de inwerkingtredingdatum
en de gerechtvaardigde uitzonderingsgronden wordt nageleefd13.

11

In afstemming met de betrokken departementen wordt de invoeringstermijn bepaald.
Verenigde Naties, E-Government Survey 2012. E-Government for the People, United Nations,
New York, 2012, pp.4, 29
13
Kamerstuk 29 515, nr. 309. Eind 2012 zijn de ervaringen met de VVM door een zelfevaluatie in
kaart gebracht zoals aangekondigd.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

7

Naleving inwerkingtredingdata

Percentage regels waarbij
sprake is van naleving

Inwerkingtreding overeenkomstig de vaste inwerkingtredingdata
Toepassing van een van de uitzonderingsgronden
VVM systematiek nageleefd
Naleving invoertermijn
Minimale invoertermijn van twee maanden gehanteerd
Afgeweken van de invoertermijn op basis van een uitzonderingsgrond
VVM systematiek nageleefd

43%
28%
71%
16%
40%
56%

Departementen hebben bij voorgenomen regelgeving aandacht voor de
vaste verandermomenten.
Belanghebbenden, zoals bedrijven, hechten aan tijdige betrokkenheid bij
de totstandkoming van regelgeving, onder andere omdat ze zich aldus
kunnen voorbereiden op de inwerkingtreding van die nieuwe regels.
Tijdens de consultaties kunnen zij suggesties doen over het meest
geschikte moment van inwerkingtreding van nieuwe regelgeving als
gevolg van benodigde voorbereidingstijd. Het VVM-beleid kan mede
hierdoor op veel draagvlak bij het bedrijfsleven rekenen.
Voor veel regelgeving blijkt één januari een logische inwerkingtredingdatum te zijn. Dit geldt met name voor sociale zekerheidswetgeving en
voor financiële en fiscale regelgeving. Voor voorgenomen wet- en
regelgeving op het terrein van onderwijs geldt deels een andere logische
inwerkingtredingsdatum14. Het kabinet continueert het beleid voor vaste
verandermomenten. Uit de evaluatie blijkt dat afwijkingen van de vaste
verandermomenten niet in alle gevallen expliciet worden gemotiveerd.
Hier gaat het kabinet beter op toezien. Voor de minimale invoertermijn
geldt dat het uitgangspunt van twee maanden een goed handvat biedt bij
de voorbereiding van regelgeving. Afwijking daarvan behoort tot de
mogelijkheden mits dit nadrukkelijk wordt gemotiveerd.
2.6. Actal adviezen en regeldrukaanpak
Het in dit hoofdstuk toegelichte beleid is in lijn met de Actal adviezen om
de afwegingen bij regelgeving openbaar te maken en het instrument
consultatie vaker te benutten.
Actal adviseert verder de regeldruk met een brede kwantitatieve oriëntatie
aan te pakken met aandacht voor decentrale en EU-regelgeving om zo een
merkbare reductie van regeldruk te bewerkstelligen. Het kabinet zet in op
een kwantitatieve aanpak met een reductiedoelstelling van € 2,5 miljard
van structurele regeldruklasten die samenhangen met rijksregelgeving en
uitvoering (lasten die dit kabinet ook daadwerkelijk kan beïnvloeden),
aangevuld met specifieke kwalitatieve maatregelen om een merkbaar
effect te halen. Op andere terreinen zoals de EU en decentrale overheden
zet het kabinet zich maximaal in om ook deze bestuurslagen te stimuleren
de regeldruk te verminderen. Eén van de maatregelen die het kabinet
neemt is het aanpassen van een aantal logboekverplichtingen.
Logboeken
Eind 2011 heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn & Sport
toegezegd dat de logboekverplichting «speeltoestellen» wordt
afgeschaft. De NVWA anticipeert op de komende wijziging van het
Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen en handhaaft niet
meer op deze verplichting. Hiermee vervalt de ervaren regeldruk en
is op een pragmatische manier invulling gegeven aan de voorgenomen formele wijziging.
14

Een deel van de onderwijswetgeving treedt, in verband met een goede aansluiting op het
schooljaar of studiejaar, in werking op 1 augustus of 1 september.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

8

Actal heeft aangegeven dat voornoemde logboekverplichting
exemplarisch is voor 100-en andere logboeken die vanuit wet- en
regelgeving worden verplicht. Ook bij een ruime verbreding van de
definitie «logboek» naar «registratieverplichting» is echter slechts
sprake van 40 registratieverplichtingen. Het aantal logboekverplichtingen is zelfs zeer gering, mede omdat de verantwoordelijkheid
voor nadere invulling van verplichtingen door VWS primair bij de
uitvoerende partijen wordt gelegd. Overigens zijn veel van deze
verplichtingen onderdeel van het bedrijfsvoeringsproces of
noodzakelijk om bijvoorbeeld informatie over de rechtmatigheid van
uitgaven te verstrekken. Het ministerie werkt aan de reductie van de
regeldruk uit deze registratieverplichtingen. Zo zal het Kwaliteitsinstituut stimuleren dat veldpartijen komen tot een beperkte set
indicatoren die in ieder geval iets zeggen over uitkomsten. De door
het veld reeds ontwikkelde sets indicatoren zullen door het Kwaliteitsinstituut kritisch tegen het licht worden gehouden zodat dubbele
indicatoren of niet valide indicatoren geschrapt worden.
Dit levert een vermindering van € 14,3 miljoen euro aan administratieve lasten op. Bovendien wordt er binnen het experiment
regelarme instellingen (ERAI) – als bouwsteen voor de vorming van
de kern-AWBZ – bezien of de hoeveelheid gevraagde gegevens kan
worden verminderd.
Regeldruk van logboekverplichtingen kan verder worden verminderd
door de slimme inzet van ICT. Bij het registreren van geneesmiddelen en Opiumwetmiddelen kunnen bijvoorbeeld de administratieve lasten met het gebruik van ICT met ongeveer € 300.000,–
worden gereduceerd. Met VWS is afgesproken dat zij bezien op
welke manier deze reductiemogelijkheid gerealiseerd kan worden.
Het uitgangspunt van het kabinet is dat de decentralisaties gepaard gaan
met een beperking van regeldruk voor bedrijven en burgers, omdat de
regelgeving zo dicht mogelijk bij de burger en bedrijven wordt ingevoerd.
Het kabinet en de decentrale overheden hebben een gedeelde ambitie om
merkbaar de regeldruk te verminderen, ook bij decentralisaties. Het
kabinet vindt het vanwege de regeldrukreductie belangrijk dat gemeentebesturen de vermindering van regeldruk monitoren en hierover in de
gemeenteraad het gesprek aangaan.
Ook eenmalige lasten worden in kaart gebracht en meegewogen in de
besluitvorming, maar tellen niet mee voor de structurele reductiedoelstelling. Met de eerder in dit hoofdstuk aangekondigde wijzigingen voor
het vaker toepassen van internetconsultatie en het daarbij publiceren van
de hoofdvragen van het IAK en van onder meer de bedrijfseffectentoets,
wordt voor betrokkenen al in een vroeg stadium meer transparant
gemaakt wat de eenmalige lasten zijn en wat de gemaakte afwegingen
hierbij zijn.
Actal wijst daarbij op het belang van lastenluwe implementatie van
EU-regelgeving. Het kabinet zal hierop blijven inzetten en meer aandacht
geven aan het beter in beeld brengen van de bij de implementatie
gemaakte keuzes en daarmee samenhangende lasten voor de samenleving. Zie hiervoor hoofdstuk vier Europese Unie.
Actal stelt dat het kabinet meer zou moeten inzetten op het zelfregulerend
vermogen van de samenleving en meer aandacht zou moeten schenken
aan de evaluaties bij beleid. Het kabinet wil het zelforganiserend
vermogen van de samenleving stimuleren, voornamelijk vanwege de
intrinsieke waarde die gezamenlijke actie van burgers en bedrijven in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

9

publieke domein oplevert voor sociale innovatie en – cohesie15. Het
kabinet constateert dat deze beweging naar meer zelf doen («doe
democratie») al volop gaande is, maar dat nu vooral overheden en
maatschappelijke instanties voorwaarden moeten scheppen om
aansluiting te vinden met maatschappelijk initiatief en sociaal ondernemerschap. Daarom zal het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties starten met een interne interdepartementale dialoog
over de effecten van eigen regelgeving op de «doe democratie». BZK zal
een handreiking ontwikkelen voor een check van nieuw rijksbeleid uit een
oogpunt van het bevorderen van een vitale samenleving. Deze
handreiking moet ertoe leiden dat het antwoord op vraag: wat rechtvaardigt overheidsinterventie, onderdeel van het Integraal Afwegingskader, beter kan worden onderbouwd. Vaak is de rechtvaardiging van
overheidsinterventie namelijk pas te geven als eerst is onderzocht
(bijvoorbeeld door middel van de «eigen-krachtconferenties») wat en hoe
de samenleving wellicht zelf aan de oplossing van het probleem kan
bijdragen.
3. Maatwerkaanpak, vertrouwensbenadering en dienstverlening
In dit hoofdstuk wordt een nadere toelichting bij de ontwikkelingen van de
maatwerkaanpak gegeven, wordt een kabinetsreactie op het advies van de
commissie vertrouwensbenadering gegeven16 en wordt ingegaan op
enkele ontwikkelingen bij de e-overheid dienstverlening.
3.1. Maatwerkaanpak
Burgers, professionals en bedrijven voelen nog onvoldoende effect van de
vermindering van regeldruk. Om nog merkbaardere resultaten te bereiken
is het kabinet in aanvulling op de generieke aanpak van regeldruk gestart
met de maatwerkaanpak. In een eerste tranche van 14 regeldichte
domeinen zijn publieke en private partijen aan het werk om knelpunten en
belemmeringen in (uitvoering van) wet en regelgeving in beeld te
brengen en te analyseren.
Zoals in de programmabrief «Goed Geregeld» is aangegeven zet het
kabinet in op een integrale aanpak in samenwerking met de doelgroep.
Maatwerkaanpak in langdurige zorg
Voor de maatwerkaanpak in de langdurige zorg zijn een groot aantal
meldingen van knellende regels binnengekomen. Op basis hiervan
lopen momenteel 25 experimenten (regelarme instellingen) waarbij
deze regels tijdelijk buiten werking zijn gesteld (looptijd experimenten t/m eind 2014). Om optimaal gebruik te kunnen maken van
de ervaringen van de experimenten, is voorzien in een periodieke
terugkoppeling van alle zorgaanbieders, zodat deze ervaringen
meegenomen worden bij de vorming van het nieuwe stelsel.
Behalve het experiment regelarme instellingen, loopt het
programma In voor zorg! (www.invoorzorg). Het programma In voor
zorg! Helpt zorgorganisaties hun werkprocessen in te richten met het
oog op veranderingen in de langdurige zorg. Met behulp van advies
worden organisaties geholpen met de verbetering van de (bedrijfs)(uit)voering in een organisatie en daarmee tot reductie van administratieve lasten cq. nalevingskosten.
Op dit moment vinden er gesprekken plaats met de huisartsenbranche, de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en de ziekenhuizen
15
16

Kabinetsnota over «doe democratie», Kamerstuk 33 400 VII, nr. 79
Regeldruk op maat, een aanpak voor verlichting van de regeldruk bij betrouwbare nalevers,
Rapport Commissie Vertrouwensbenadering Bedrijven, 2013. Zie bijlage 2 voor het complete
rapport, Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

10

om te bezien of een maatwerkaanpak ook in deze sectoren kan
worden opgestart.
Op het gebied van professionals in de publieke sector en burgers is de
maatwerkaanpak gestart voor vrijwilligers, de strafrechtketen, het
onderwijs17, schuldhulpverlening, politie, openbaar vervoer voor mensen
met een beperking en procesoptimalisatie Wet maatschappelijke
ondersteuning. De maatwerkaanpak voor bedrijven loopt in de (top)sectoren Chemie, Logistiek, Agri en Food en Lifescience en Health. Daarnaast
zijn in de eerste tranche opgenomen de Bankensector, Zorgaanbieders en
Bouw. Voor elk van deze domeinen zal het eerstverantwoordelijke
departement in oktober a.s. aangeven hoe zij samen met de doelgroep de
maatwerkaanpak invulling geeft en welk tijdpad nodig is om van de
inventarisatie van knelpunten tot een actieplan met maatregelen te
komen. Daarbij wordt duidelijk gemaakt op welke domeinen de stappen in
het proces sneller kunnen worden doorlopen bijvoorbeeld omdat
voorbereidend werk (deels) is afgerond of omdat de maatwerkaanpak
voortbouwt op lopende trajecten die naar het oordeel van de doelgroep
bijdragen aan merkbare vermindering van regeldruk. Resultaat is dat er in
2014 per domein een overzicht ligt waarin betrokken overheidsorganisaties en doelgroepen afspreken welk resultaat de maatwerkaanpak moet
opleveren (kwalitatief en/of kwantitatief) en welke concrete maatregelen
ten aanzien van aanpassing van wet- en regelgeving, toezicht en
(digitale)dienstverlening daarvoor nodig zijn. In de najaarsrapportage
regeldruk van dit jaar wordt u nader geïnformeerd over de
maatwerkaanpak.
Programma Minder Regels politie
Een aanzienlijk deel van het politiewerk is administratief van aard
(denk aan het opmaken van een proces verbaal) en maakt dus
onderdeel uit van het dagelijkse werk. Het Programma Minder
Regels, meer op straat, samen met de counterpart bij de Nationale
politie, vermindert de overbodige bureaucratie voor de politie door:
– het opruimen of vereenvoudigen van (overbodige) regels – zoals
een snellere afdoening bij overtreding van artikel 8 WVW
(dronken rijden);
– het slimmer organiseren van het politiewerk door gerichte inzet
van ICT instrumenten waardoor in dezelfde tijd meer werk kan
worden verricht – zoals het ZSM concept (Zo Snel, Slim, Selectief,
Simpel en Samenlevingsgericht Mogelijk) of het gebruik van
smartphones, en
– het versterken van het vakmanschap -zoals meer sturen op
vertrouwen.
Dit programma moet leiden tot een productiviteitswinst van 5.000 fte
ultimo 2014. Zoals afgesproken met de Tweede Kamer komt deze
productiviteitswinst ten goede aan de uitvoering van de primaire
politietaken.
3.2. Vertrouwensbenadering
In deze paragraaf reageert het kabinet op het rapport «Regeldruk op maat:
een aanpak voor verlichting van de regeldruk bij betrouwbare nalevers».
Op verzoek van de Minister van Economische Zaken heeft de Commissie
Vertrouwensbenadering, onder leiding van mevrouw Peijs, advies
uitgebracht over de toepassing van de vertrouwensbenadering. De
vertrouwensbenadering houdt in dat het toezicht bij goed nalevende
bedrijven die hun verantwoordelijkheid nemen en het proces van

17

Voor de maatwerkaanpak in het onderwijsdomein, Kamerstuk 29 362, nr. 221

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

11

risicobeheersing zelf goed organiseren kan worden beperkt tot hoofdzakelijk reality-check’s en een meldings/informatieplicht voor het bedrijf.
Het geven van vertrouwen komt er binnen de vertrouwensbenadering op
neer dat het toezicht op basis van inzichten in naleefgedrag en risico’s
beter en effectiever wordt georganiseerd waardoor inspecties zich meer
kunnen richten op slecht presterende en risicovolle bedrijven. De
toezichtlasten verschuiven daarmee van goed presterende bedrijven naar
slecht presterende bedrijven. Belangrijke kanttekening is dat er nooit
sprake kan zijn van «blind» vertrouwen. Verder wijst het kabinet erop dat
soms EU-regelgeving dwingend voorschrijft hoe de handhaving moet
geschieden (bijvoorbeeld door het aantal inspectiebezoeken per bedrijf
per jaar te normeren). Dit speelt bijvoorbeeld in het voedsel en transportdomein. Er vindt – in nauwe samenwerking met een coalitie van «like
minded» lidstaten- overleg plaats met de Europese Commissie over
slimmere regelgevingsconcepten met mogelijkheden voor het toepassen
van risico-gebaseerd toezicht en de mogelijke toepassing daarvan in
EU-regelgeving.
Het kabinet onderschrijft de hoofdlijnen uit het advies van de Commissie
Vertrouwensbenadering. Zij vindt goed en effectief toezicht belangrijk.
Incidenten laten steeds weer zien dat onvoldoende effectief toezicht grote
risico’s met zich meebrengt. Teveel en te ongericht toezicht ontmoedigt
echter het nemen van de eigen verantwoordelijkheid door bedrijven. De
vertrouwensbenadering is een manier van denken die verder verinnerlijkt
moet worden bij overheid en bedrijfsleven. Daarom wordt de benadering
op rijksniveau door de Inspectieraad opgepakt in het kader van de
hervormingsagenda rijksdienst en meegenomen en uitgedragen in het
interbestuurlijke programma van rijk en gemeenten «Beter en Concreter».
Het kabinet verwacht dat er een stimulerende werking van de vertrouwensbenadering uitgaat waarbij bedrijven die bij de groep «goed
nalevende bedrijven» willen horen nog meer hun verantwoordelijkheid
nemen in ruil voor vermindering van toezichtlasten.
Meer vertrouwen bij wet- en regelgeving
Het kabinet wil voorkomen dat nieuwe wet- en regelgeving onnodige
regels bevat die slechts één wijze van naleving toestaan. Hierbij moet een
evenwicht tussen helderheid van en ruimte binnen voorschriften
gevonden worden. Om dergelijke detailregels te voorkomen scherpt het
kabinet de bedrijfseffectentoets aan met dit onderdeel van het gedachtegoed van de vertrouwensbenadering. Voor bestaande wet- en regelgeving pakt het kabinet onnodige detailvoorschriften vraaggestuurd aan
via het project «Van regels naar ruimte», de maatwerkaanpak en de pilots
«regelluwe zones». Hierbij krijgen burgers, bedrijven, instellingen en
overheden de ruimte om voorstellen te doen voor een slimmere,
simpelere manier van werken. Dit is ook in lijn met het Actal advies over
merkbaarheid om toezichthouders de ruimte te bieden actief mee te
denken over effectieve oplossingen. Bij de uitvoering en handhaving van
wet- en regelgeving wordt met handhavingsconvenanten gewerkt aan een
intensievere samenwerking tussen inspecties en bedrijven en het nemen
van meer eigen verantwoordelijkheid door bedrijven.
Voorkomen van een risico regelreflex
De overheid werkt al geruime tijd aan manieren om meer over te laten
aan de samenleving, maar zodra er substantiële risico’s aan de orde zijn,
blijkt het moeilijk om dat algemene uitgangspunt toe te passen. Maatregelen die dan worden doorgevoerd, zijn niet altijd evenwichtig. Ook
kunnen ze de ruimte voor professionals en bedrijven onnodig beperken,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

12

of een onrealistische verwachting wekken over de mate waarin de
overheid in staat is om risico’s te beperken en op te vangen. Deze valkuil
van overreactie, die door veel bestuurders herkend wordt, vormt een
grote hinderpaal voor de dubbele beweging naar een kleinere overheid en
een weerbaardere samenleving. Het kabinet heeft in het regeerakkoord
het voornemen uitgesproken om niet toe te geven aan de reflex om op elk
incident te reageren met nieuwe regelgeving. Uitvoerig publieksonderzoek laat overigens zien dat burgers nuchterder met risico’s omgaan
dan vaak verondersteld wordt. De ROB adviseert in «Belichaming van de
kundige overheid. Over openbaar bestuur, incidentreflexen en risicoaanvaarding» onder meer om bestuurders verder te professionaliseren in het
omgaan met de dilemma’s rond risico’s en incidenten. De kabinetsreactie
hierop beschrijft hoe het programma «Risico’s en verantwoordelijkheden»
deze uitgangspunten omzet in acties18.
Betere samenwerking tussen inspecties en bedrijven en gestapeld toezicht
In de vertrouwensbenadering wordt sterk ingezet op meer samenwerking
tussen toezichthouders en meer verantwoordelijkheid bij de bedrijven.
Met handhavingsconvenanten met goed presterende bedrijven beperken
toezichthouders de noodzaak van het toezicht op de ondertoezichtstaande(n). Hierdoor kan de inspectie het overgrote deel van haar
aandacht richten op de risico’s bij minder presterende ondertoezichtstaande(n). De meerwaarde van een convenant voor een bedrijf is dat de
inspectie(s) expliciet vertrouwen toont in dit bedrijf en tegelijkertijd de
toezichtrelatie serieus neemt door wederzijdse maatwerkafspraken over
de eigen verantwoordelijkheden van het bedrijf en het bijbehorende
toezicht. De toezichtintensiteit neemt daarmee sterk af. De NVWA, de
inspectie SZW, de Inspectie Leefomgeving en Transport en de Belastingdienst hebben recent met elkaar afgesproken dat zij met een bedrijf
gezamenlijk één convenant afsluiten. Een van de toezichthouders doet de
nalevingsaudit, de andere toezichthouders sluiten daarbij aan.
Aandachtspunt is de informatiepositie van toezichthouders. Om deze te
versterken is reeds ingezet op ontwikkelingen als het Ondernemingsdossier19, en Inspectieview20. Daarbij zullen samenwerkende rijksinspecties in 2013 in het kader van de Hervormingsagenda Rijksdienst
(project Inspecties en toezicht) voorstellen ontwikkelen die de mogelijkheden voor informatie- en risicogestuurd toezicht in domeinen en
sectoren vergroten21.
Informatie-uitwisseling en betere samenwerking tussen toezichthouders
onderling is ook de sleutel tot het voorkomen van gestapeld toezicht. Van
gestapeld toezicht is sprake als verschillende toezichthouders een bedrijf
of instelling meerdere keren bezoeken, waarbij verschillende inspecties
hetzelfde object onderzoeken. De Ministeries van EZ en BZK en de
Vereniging Nederlandse Gemeenten hebben samen met de Inspectieraad,
en in overleg met VNO-NCW en MKB-Nederland, een verkenning laten
uitvoeren naar gestapeld toezicht, de daaruit voortvloeiende toezichtlasten en de mogelijkheden om deze te verminderen22. Gestapeld toezicht
blijkt een groot probleem voor bedrijven in tien regeldichte sectoren:
Akker- en tuinbouw, Bouw, Chemie, Goederenvervoer over land, Horeca,
18

Kamerstuk 29 362, nr. 218
Het Ondernemingsdossier stelt een onderneming in staat om eigen informatie digitaal te
delen met overheden zoals toezichthouders en vergunningverleners. De ondernemer is zelf
verantwoordelijk voor deze gegevens en blijft hiervan eigenaar.
20
Deze stelt de toezichthouder beter in staat risicogericht te acteren doordat toezichthouders
informatie uitwisselen over naleving van bedrijven.
21
Antwoorden Kamervragen 24 juni 2013, Kamerstuk 29 362, nr. 219
22
Het rapport is gepubliceerd op de website: www.vng.nl/files/vng/
20130617_eindrapport_inventarisatie_gestapeld_toezicht_v1.2.pdf.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

13

Metaal, Recreatie, Verpleging, Voedingsmiddelenindustrie en Ziekenhuizen. De resultaten van de verkenning worden gebruikt om te komen tot
afspraken tussen toezichthouders van verschillende overheidslagen en het
bedrijfsleven over de aanpak van gestapeld toezicht en voor een betere
samenwerking tussen inspecties van verschillende overheden. In het
najaar van 2013 starten daartoe een aantal pilots, onder andere op het
terrein van horeca en ziekenhuizen.
3.3. Dienstverlening en regeldruk
Regeldruk is het sterkst merkbaar in het directe contact tussen overheidsorganisaties en ondernemers en burgers. Dat contact verloopt in
toenemende mate digitaal, gestimuleerd door ontwikkelingen in de markt
en de samenleving. In de visiebrief Digitale overheid 201723 geeft de
Minister van BZK aan dat «digitaal waar het kan, persoonlijk waar nodig»
het uitgangspunt zal zijn voor dienstverlening van de overheid aan
burgers en bedrijven. Daarvoor is een aantal ontwikkelingen in gang
gezet:
• In het kader van de hervormingsagenda rijksdienst loopt een project
om ICT-voorzieningen beter uit te nutten om besparingen te realiseren;
• Overheidsorganisaties zijn in de toekomst verplicht digitale berichten
te accepteren;
• Rijk, VNG en KING zijn in gesprek om het gebruik bij gemeenten van
elektronische formulieren te bevorderen;
• Overheidsorganisaties streven in zijn algemeenheid naar het voorkomen van onnodige informatieverplichtingen, zeker waar die kunnen
worden voorkomen door het gebruik van beschikbare digitale
bronnen. In het kader van i-NUP en de hervormingsagenda rijksdienst
maken alle overheidsorganisaties voor de uitvoering van hun publieke
taken gebruik van gegevens uit basisregistraties. Realisatie van een
landelijk werkend Stelsel van Basisregistraties wordt verwacht in 2015.
• In de overheidsbrede visie op dienstverlening is afgesproken dat
gegevens die niet beschikbaar zijn in de basisregistraties maar wel in
de bedrijfseigen administratie, niet opnieuw worden uitgevraagd bij
burgers en bedrijven.
Het gebruikersperspectief krijgt steeds meer een centrale plaats in het
dienstverleningsproces. Het Kenniscentrum Dienstverlening van KING
adviseert gemeenten bijvoorbeeld bij het betrekken van gebruikers
(burgers en ondernemers) bij het ontwikkelen van (digitale) diensten,
waarbij het verbeteren en ontbureaucratiseren van processen continu
wordt gestimuleerd. Er wordt een klankbordgroep gevormd die periodiek
gaat toetsen of de ontwikkelingen rond Digitaal 2017 voldoen vanuit het
perspectief van de gebruikers. Aandachtspunt hierbij is ondermeer het
recht op privacy.
Bovengenoemde maatregelen sluiten goed aan bij het advies van Actal op
het gebied van digitale formulieren en begrijpelijke overheidscorrespondentie.
4. Europese Unie
In dit hoofdstuk wordt de stand van zaken ten aanzien van de «top 10
raadpleging» (i.c. meest belemmerende EU-regelgeving voor het MKB),
de inventarisatie van EU-regeldruk voor bedrijven en het 10 puntenplan
van Nederland en andere gelijkgezinde landen besproken. Dit zijn
toezeggingen aan uw Kamer die gedaan zijn in het AO voor de Raad voor
Concurrentievermogen op 13 februari 2013 en een schriftelijk overleg voor
23

Kamerstuk 26 643, nr. 280

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

14

de Raad voor Concurrentievermogen van 29-30 mei 2013. Daarnaast
worden de conclusies van en de reactie op het onderzoek naar lastenluwe
implementatie van EU-regelgeving geschetst.
4.1. Meest belemmerende EU-regelgeving voor het mkb
Ook op Europees niveau zijn concrete acties nodig om regeldruk te
verminderen. In december 2012 heeft de Europese Commissie het
Europese mkb geconsulteerd over welke EU-regelgeving als meest
belemmerend wordt ervaren, ofwel de «top 10-raadpleging». In haar
aanvullende mededeling van 18 juni 2013, getiteld «Follow-up van de
Commissie van de «top 10»-raadpleging over EU-regelgeving voor het
midden- en kleinbedrijf» gaat de Commissie in op de resultaten van de
consultatie. De Commissie geeft aan welke acties reeds in gang zijn gezet
en welke acties zij voorziet op de terreinen die in de raadpleging het
meest werden genoemd24.
In het kader van het bredere EU-programma ter vermindering van
regeldruk en verbetering van de kwaliteit van regelgeving «Gezonde
EU-regelgeving» in het Engels aangeduid als «EU Regulatory Fitness»
(REFIT) publiceert de Commissie in oktober 2013 een mededeling waarin
zij aangeeft welke regeldrukmaatregelen worden genomen op basis van
een brede inventarisatie van de gehele EU- regelgeving. In deze
mededeling zal de Commissie aangeven op welke terreinen en wetten het
meeste potentieel is voor het verminderen van de regeldruk en op welke
terreinen meer evaluatie nodig is, inclusief kosten-batenonderzoek. Met
de gelijkgezinde landen Duitsland en het Verenigd Koninkrijk heeft
Nederland afgesproken om gezamenlijk te reageren op de voorstellen van
de Commissie. Daarbij blijft Nederland inzetten op meer aandacht voor
nalevingskosten. Om het standpunt van Nederland ten aanzien van de
nalevingskosten te onderbouwen heeft het kabinet het initiatief genomen
om een internationaal vergelijkend MKB onderzoek te laten uitvoeren. We
verwachten u binnenkort te kunnen berichten over de uitkomsten van het
onderzoek en de vervolgstappen die het kabinet op basis van het
onderzoek neemt.
4.2. Inventarisatie EU-regeldruk voor bedrijven vanuit het subsidiariteitsen proportionaliteitsbeginsel
Het kabinet heeft, als verdieping van de subsidiariteitsexercitie en de door
de Commissie opgestelde top-10 (zie paragraaf 4.1), op basis van nieuwe
klachten van het bedrijfsleven en nieuwe informatie, een aanvullende
inventarisatie gemaakt van knellende EU-regelgeving (zie bijlage nr. 3)25.
Het kabinet stuurt deze inventarisatie naar de Europese Commissie met
het verzoek de genoemde EU-regelgeving te vereenvoudigen en mee te
nemen bij de implementatie van het REFIT-programma.
De inventarisatie, bevat onder meer de herziening van de richtlijn
gegevensbescherming. De in Nederland uitgevoerde impactanalyse van
de herziening van de richtlijn gegevensbescherming toont aan dat de
invoering van deze richtlijn zou leiden tot een lichte daling van de
administratieve lasten van € 1,4 miljoen per jaar en tot een stijging van de
nalevingskosten van € 1,12 miljard tot € 1,46 miljard per jaar voor het
Nederlandse bedrijfsleven26. Verder bevat de inventarisatie onderwerpen
als etikettering (de aanduiding van herkomst en basisingrediënten op
producten) en de ook voor kleine mkb-bedrijven geldende verplichting om
24

Zie voor BNC-fiche Kamerstuk 22 112 , nr. 1667
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
26
Kamerstuk 32 761, nr. 50
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

15

ten aanzien van de arbeidsomstandigheden een schriftelijke veiligheidsen gezondheidsrapportage op te stellen.
Aangezien de subsidiariteitsexercitie in haar uitwerking ook aandacht
heeft geschonken aan administratieve lasten, zijn daarin ook EU-dossiers
opgenomen die leiden tot een disproportionele lastendruk voor ondernemingen. Het gaat dan om EU-regelgeving op het gebied van Intrastatstatistieken intracommunautaire handel, bouwproducten, aanleg
breedband, energie-efficiëntie, gelijke behandeling buiten arbeid, klimaat,
hernieuwbare energie en biobrandstoffen27.
4.3. Resultaten van ingediend plan aanpak regeldruk EU
Van het 10-punten plan om regeldruk aan te pakken dat Nederland met
andere gelijkgezinde landen aan de Commissie heeft gestuurd, zijn
inmiddels door de Commissie vier punten overgenomen bij de implementatie van het REFIT-programma. De Commissie gaat:
• Bij elk Impact Assessment een gestandaardiseerde «two-pager» met
een samenvatting publiceren.
• Jaarlijks een scorebord publiceren met regelgevende initiatieven die
mogelijk aanzienlijke gevolgen hebben voor het MKB.
• Meer evaluaties uitvoeren van bestaande EU-regelgeving.
• Het systeem van vaste verandermomenten breder invoeren voor
aankomende EU-regelgeving.
Nederland dringt er samen met de overige «like minded-landen» bij de
Commissie op aan ook de overige zes punten binnen afzienbare tijd op te
pakken. De verwachting is dat de Commissie dit in het kader van het
REFIT-programma inderdaad zal doen. In bijlage nr. 4 vindt u het volledige
10-punten plan28.
4.4. Lastenluwe implementatie van EU-regelgeving
Regelmatig heeft de overheid signalen ontvangen van bedrijven,
brancheorganisaties en Actal met de strekking dat Nederland bij de
implementatie van EU-regelgeving structureel extra regeldruk zou
veroorzaken. Het veroorzaken van extra regeldruk verzwakt de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven uit andere
EU-landen, die geen extra regeldruk veroorzaken. In 2006 en 2007 zijn
daarom onderzoeken uitgevoerd naar zogenoemde «nationale koppen».
Op basis van deze onderzoeken is de conclusie getrokken dat Nederland
niet structureel met «nationale koppen» implementeert. De signalen
hielden echter aan en daarom is in 2012 op advies van Actal nogmaals
onderzoek gedaan naar lastenluwe implementatie van EU-regelgeving (zie
bijlage nr. 5)29.
De scope van het onderzoek is ten opzichte van de vorige onderzoeken
verbreed van «nationale koppen» naar «lastenluwe implementatie».
Lastenluwe implementatie houdt in dat de Nederlandse wetgever
EU-regelgeving implementeert met zo min mogelijk lasten voor bedrijven.
Dit betekent dat de wetgever daarbij gebruikmaakt van beleidsruimte die
het mogelijk maakt de lasten voor bedrijven te beperken en nalaat om
aanvullende verplichtingen op te leggen die leiden tot extra lasten voor
bedrijven. Ofwel: is de minimumvariant geïmplementeerd?
Op hoofdlijnen geeft het onderzoek het volgende beeld:
27

De uitvoeringsverordening voor handelsnormen voor olijfolie is reeds door de Commissie zelf
ingetrokken.
28
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
29
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

16

•

•

•

•

•

Op basis van casusonderzoek naar 24 richtlijnen en één verordening is
de conclusie dat Nederland over het algemeen lastenluw implementeert.
Departementen hebben bij implementatie in principe voldoende
aandacht voor een lastenluwe implementatie maar wijken in bepaalde
gevallen hier om zwaarwegende beleidsmatige redenen van af. Dit is
in lijn met het kabinetsbeleid «lastenluw, tenzij».
Punt van aandacht is dat er niet altijd expliciet in de toelichting bij weten regelgeving wordt opgenomen wat de afwegingen zijn geweest om
niet lastenluw te implementeren.
Het onderzoek signaleert de mogelijkheid van niet lastenluwe
implementatie door de wijze van toezicht en handhaving. Hieruit leidt
het kabinet af dat bij de totstandkoming van concrete toezicht- en
handhavingarrangementen er mogelijk meer aandacht gewenst is voor
lastenluwe toepassing op van EU-regelgeving gebaseerde toezicht, in
het bijzonder bij het gebruik van open normen.
De internationale vergelijking met Duitsland, Verenigd Koninkrijk en
Frankrijk van de Cookierichtlijn, Geneesmiddelenrichtlijn en Arborichtlijn laat zien dat er mogelijkheden zijn om Europese richtlijnen
lastenluwer te implementeren dan Nederland gedaan heeft. Met de
casussen wordt transparant gemaakt wat de afwegingen waren om de
niet lastenluwe variant te kiezen.

Al met al kan worden geconcludeerd op basis van dit (en eerdere)
onderzoeken dat er geen sprake is van een structureel probleem bij de
implementatie van Europese wet- en regelgeving. Leerpunt is wel dat de
bij de implementatie gemaakte keuzes en daarmee samenhangende
lasten voor de buitenwereld beter in beeld gebracht hadden kunnen
worden.
Bij negen van de onderzochte casussen is volgens het onderzoek niet
gekozen voor de meest lastenluwe implementatievariant. In bijlage nr. 6
worden de beleidsmatige redenen hiervoor toegelicht30. In vier van de
negen gevallen is inmiddels een lastenluwere variant geïmplementeerd of
is een lastenluwere implementatie voorzien.
Voor lastenluwe implementatie handhaaft het kabinet de lijn «lastenluw,
tenzij er zwaarwegende redenen zijn». Het kabinet zal in het wetgevingsproces meer aandacht schenken aan het expliciet verwoorden in de
toelichting van de redenen voor een afwijkende keuze en de daarmee
samenhangende lasten. Het proces rond de implementatie van
EU-regelgeving wordt op de volgende specifieke punten aangescherpt:
• De «aanwijzingen voor de regelgeving» worden nog verder aangescherpt om te bewerkstelligen dat lastenluwe alternatieven ten
opzichte van de gekozen implementatiewijze steeds expliciet benoemd
zullen worden en de argumentatie voor de gemaakte keuze nadrukkelijk naar voren komt in de toelichting. Lastenluwe implementatie zal op
deze wijze beter en nadrukkelijker tijdens ambtelijke behandeling,
politieke besluitvorming (IAK) en parlementaire behandeling aan de
orde kunnen komen.
• Verplichtingen om EU-richtlijnen tijdig te implementeren leiden er toe
dat er niet altijd ruimte is om vergeleken met de bestaande situatie een
volledige systeemwijziging die een lastenluwere implementatie
mogelijk maakt, door te voeren. Indien dit het geval is zal dit in de
toelichting worden aangegeven, alsmede of een ingrijpendere
stelselherziening op een later moment overwogen wordt.
• De bedrijfseffectentoets wordt aangescherpt voor wat betreft de
definitie van lastenluwe implementatie om daarbij bijzondere aandacht
30

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

17

•

te garanderen voor het gebruik van «kan-bepalingen» in
EU-regelgeving, zodat voor de meest lastenluwe-variant van implementatie wordt gekozen.
Actal wordt gevraagd om in overleg met de Inspectieraad te bezien op
welke wijze de lastenluwe handhaving van implementatieregelgeving
door rijksinspecties verder kan worden geborgd.

Deze maatregelen zijn aanvullend op de in hoofdstuk één aangekondigde
verbeteringen van de kwaliteit van wet- en regelgeving. Met deze
maatregelen kan er scherper worden gelet op lastenluw implementeren
en daarmee voorkomen van verstoringen van een «level playing field» in
de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 362, nr. 224

18