Regionale samenwerking
Hervorming Langdurige Zorg
Eindrapport

Andersson Elffers Felix

Maliebaan 16 | postbus 85198 | 3508 AD Utrecht | telefoon 030 236 3030 | telefax 030 236 3070 | kvk 30096560 | mail@aef.nl

Datum
17 juli 2015
Opdrachtgever
Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS)
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
Contact
Jasper Sterrenburg (j.sterrenburg@aef.nl)
Lieke Bruinooge (l.bruinooge@aef.nl)
Referentie
GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

Andersson Elffers Felix
030-2363030
www.aef.nl

Inhoud
Samenvatting

4

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Inleiding
Achtergrond
Landelijke werkafspraken HLZ
Niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg
Ondersteuning regionale samenwerking HLZ
Verantwoording en leeswijzer

7
7
7
8
9
10

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Regionale samenwerking HLZ
Inleiding
Samenwerking tussen gemeenten
Samenwerking gemeenten, zorgverzekeraars, zorgaanbieders en cliënten
Observaties regionale samenwerking HLZ

11
11
11
12
13

3
3.1
3.2
3.3
3.4

HLZ Transitietafel
Inleiding
Regionaal overleg over de landelijke werkafspraken HLZ
Thema’s HLZ Transitietafel
Observaties HLZ Transitietafel

16
16
16
17
18

4
4.1
4.2
4.3
4.4

HLZ Werkagenda
Inleiding
Beschikbaarheid HLZ Werkagenda
Thema’s HLZ Werkagenda
Observaties HLZ Werkagenda

20
20
20
21
21

5
5.1
5.2
5.3
5.4

HLZ-regiosecretaris
Inleiding
Meerwaarde HLZ-regiosecretaris
Borging werkzaamheden HLZ-regiosecretaris
Observaties HLZ-regiosecretaris

23
23
23
24
24

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5
6.6

Conclusies en beschouwing
Inleiding
Tot stand komen regionale samenwerking HLZ
Resultaten regionale samenwerking HLZ en HLZ Transitietafel
Toekomst regionale samenwerking HLZ
Resultaten ondersteuning regionale samenwerking HLZ
Tot slot

26
26
26
27
28
29
29

Bijlage – Overzicht HLZ-regio’s

31

Samenvatting
Inleiding
In maart 2014 hebben NPCF, Ieder(in), Landelijk Platform GGZ, VNG, Zorgverzekeraars
Nederland, Actiz, VGN, BTN, GGZ Nederland, Federatie Opvang, V&VN en de staatssecretaris
van VWS werkafspraken over de hervorming langdurige zorg (HLZ) gemaakt. Doel van deze
afspraken is de veranderingen in de langdurige zorg zoveel mogelijk voorspelbaar,
beheersbaar en zorgvuldig te laten verlopen. In de werkafspraken zijn thema’s –
scharnierpunten – genoemd die in regioverband worden besproken en waarover partijen
informatie delen. In voorliggend rapport wordt de actuele (juni 2015) stand van zaken van
de regionale samenwerking op het gebied van de landelijke werkafspraken HLZ beschreven.
Samenwerking betekent in dit rapport dat gemeenten, zorgverzekeraars, zorgaanbieders,
cliënten(organisaties) en andere belanghebbenden met elkaar in overleg gaan over de vraag
in hoeverre de zes scharnierpunten een rol spelen in de regio. Onderdeel van dit gesprek is
hoe men hier gezamenlijk de komende tijd mee aan de slag wil.
Regionale samenwerking HLZ
Momenteel werken in circa drie kwart van de regio’s gemeenten onderling samen op het
gebied van de landelijke werkafspraken HLZ, in het overige kwart is dit gedeeltelijk. In bijna
al deze regio’s is een overlegstructuur ontworpen en bestuurlijk afgestemd, maar is de
invulling daarvan nog niet of nauwelijks van de grond gekomen. In circa twee derde van de
regio’s werken gemeenten en zorgverzekeraars samen rond de landelijke werkafspraken
HLZ. In iets meer dan de helft van de regio’s zijn ook zorgaanbieders hierbij betrokken en
in bijna de helft van de regio’s geldt dit ook voor cliënten(organisaties).











In het rapport zijn de volgende observaties over regionale samenwerking HLZ uitgewerkt:
Landelijke werkafspraken HLZ hebben in veel regio’s de samenwerking tussen gemeenten
onderling en tussen gemeenten en zorgverzekeraar een impuls gegeven.
Deze samenwerking komt vooral van de grond waar samenwerking tussen gemeenten
onderling op andere terreinen al langere tijd bestaat.
Samenwerking tussen gemeenten onderling en tussen gemeenten en zorgverzekeraar rond
de landelijke werkafspraken HLZ stond het afgelopen jaar bij de meeste gemeenten niet
hoog in de prioriteiten. Veel aandacht van gemeenten ging weliswaar uit naar onderwerpen
die raken aan het scharnierpunt ‘continuïteit van zorg en ondersteuning’, al zou dit zonder
het bestaan van dit scharnierpunt ook zijn gebeurd.
Samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraar bleek in veel regio’s ingewikkelder
dan van tevoren gedacht.
Betrokkenheid van zorgaanbieders, cliënten(organisaties) en overige partners bij de
regionale samenwerking rond de landelijke werkafspraken HLZ komt in de meeste regio’s
nu pas op gang.
Er bestaat spanning tussen het lokale karakter van de Wmo en het regionale karakter van
de werkafspraken HLZ waarbij ook de zorgverzekeraars betrokken zijn.
Regionale samenwerking HLZ is in ongeveer een kwart van de regio’s broos.
HLZ Transitietafel
Met de HLZ Transitietafel wordt bedoeld: een structureel overleg tussen belanghebbende
partners waarbij onder andere (een deel van) de scharnierpunten uit de landelijke
werkafspraken HLZ is geagendeerd.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

4

In circa driekwart van de regio’s is op dit moment sprake van een overleg waarbij
gemeenten in regioverband spreken over thema’s die samenhangen met de landelijke
werkafspraken HLZ. In circa twee derde van het totale aantal regio’s zijn zorgverzekeraars
bij dit overleg betrokken en in ongeveer de helft van de regio’s geldt dit ook voor overige
partners waaronder zorgaanbieders en cliënten.






In het rapport zijn de volgende observaties over de HLZ Transitietafel uitgewerkt:
De HLZ Transitietafel is in veel regio’s een belangrijk middel geweest om het overleg tussen
gemeenten, zorgverzekeraar en andere partners op gang te brengen.
Naast de scharnierpunten worden bij de HLZ Transitietafel ook allerlei andere thema’s
geagendeerd.
Zorgvernieuwing is het belangrijkste thema dat voor de komende maanden is geagendeerd.
In ongeveer de helft van de regio’s is met zekerheid te zeggen dat de HLZ Transitietafel de
komende maanden wordt voortgezet.
HLZ Werkagenda
Onder HLZ Werkagenda wordt in deze rapportage verstaan: een document waarin de
consequenties van de landelijke werkafspraken HLZ voor de regio zijn uitgewerkt. Ongeveer
twee derde van de regio’s geeft aan over enige vorm van een HLZ Werkagenda te
beschikken. In een derde van de regio’s is (nog) geen HLZ Werkagenda beschikbaar. In het
grootste deel van deze regio’s is de HLZ Werkagenda (in concept) gereed, maar nog niet
bestuurlijk vastgesteld.






In het rapport zijn de volgende observaties over de HLZ Werkagenda uitgewerkt:
In de meeste regio’s is de HLZ Werkagenda tot stand gekomen op basis van input van
gemeenten en zorgverzekeraars.
De meeste HLZ Werkagenda’s bestaan uit een jaarplanning waarin onderscheid wordt
gemaakt tussen korte- en lange termijn doelen.
De regio’s die een HLZ Werkagenda hebben, verwachten in de tweede helft 2015 vaart te
kunnen maken met de uitvoering ervan.
In ongeveer een kwart van de regio’s is niet met zekerheid te zeggen of de HLZ
Werkagenda ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd.
HLZ-regiosecretaris
In mei 2014 hebben alle regio’s van VWS, VNG en ZN het aanbod gekregen om een
vergoeding voor de ondersteuning bij de regionale samenwerking HLZ aan te vragen. Op
één regio na, hebben alle HLZ-regio’s hiervan gebruik gemaakt. De ondersteuning bestond
uit een zogenaamde HLZ-regiosecretaris die is ingezet om de overleggen tussen gemeenten
en zorgverzekeraars rond de inkoop van niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg en de
HLZ-Transitietafel te faciliteren.
Volgens het overgrote deel van de regionale (gemeentelijke) contactpersonen Wmo en
contactpersonen van de zorgverzekeraars heeft de aanwezigheid van een HLZregiosecretaris het afgelopen jaar merkbaar bijgedragen aan de doelen die van tevoren
waren beoogd. De onafhankelijke positionering van de HLZ-regiosecretaris is de
belangrijkste verklaring hiervan.



In het rapport zijn de volgende observaties over de HLZ-regiosecretaris uitgewerkt:
De HLZ-regiosecretaris was het afgelopen jaar in de meeste regio’s een belangrijke aanjager
van de HLZ Transitietafels.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

5




In ongeveer de helft van de regio’s heeft de HLZ-regiosecretaris de structuur neergezet, nu
komt het aan op het daadwerkelijk benutten ervan.
Doordat in bijna alle regio’s een medewerker van de centrumgemeente de werkzaamheden
van de HLZ-regiosecretaris gaat overnemen, is het een aandachtspunt dat ook de kleinere
regiogemeenten betrokken blijven. Dit geldt ook voor de betrokkenheid van
zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere partners.
Aandachtspunten
In iets meer dan een jaar is het beeld dat kan worden geschetst over de regionale
samenwerking HLZ flink veranderd. In alle regio’s is de wijkverpleging op tijd ingekocht. In
bijna alle regio’s is een inventarisatie gemaakt van de belangrijkste vraagstukken op het
gebied van HLZ. In meer dan de helft van de regio’s is er een HLZ Transitietafel. En in meer
dan de helft van de regio’s ligt er een vastgestelde HLZ Werkagenda waarin de
bespreekpunten en ambities voor de komende tijd staan beschreven.

















Met het oog op de toekomst, zijn in het rapport de volgende aandachtspunten uitgewerkt:
Representatie. Is het voor zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere partijen mogelijk en
zijn zij bereid om bij een toenemend aantal (sub-)regionale of gemeentelijke overlegtafels
aan te schuiven?
Betrokkenheid kleine gemeenten. Als geen sprake is van regionale samenwerking, blijven
kleinere gemeenten dan voldoende aangehaakt en voldoende aan tafel over de landelijke
werkafspraken HLZ?
Verschillende belangen. Het is en blijft een uitdaging om vanuit de verschillende belangen
van gemeenten, zorgverzekeraars, zorgaanbieders, cliënten(organisaties) en andere
partners op constructieve wijze in gesprek te gaan en te blijven over de landelijke
werkafspraken HLZ.
Borging werkzaamheden HLZ-regiosecretaris. Deze werkzaamheden zijn vanaf 30 juni 2015
bijna overal door een medewerker van één van de gemeenten – veelal de centrumgemeente
– overgenomen. Dit is in bijna de helft van de regio’s niet afgestemd met de
zorgverzekeraars.
Samenwerking broos. In het kwart van de regio’s waar de samenwerking nog pril is en de
opgebouwde structuur broos, kunnen de verschillende belangen die opspelen bij de
uitvoering van de HLZ Werkagenda de samenwerking onder druk zetten.
Vernieuwingskracht. De samenwerking tussen gemeenten, zorgverzekeraars en
zorgaanbieders op het gebied van zorgvernieuwing wordt nu pas handen en voeten
gegeven. Uit veel regio’s komen signalen dat de vernieuwingskracht van zorgaanbieders
achterblijft.
Focuslijst. Met name voor regio’s waar de samenwerking rond de landelijke werkafspraken
HLZ onvoldoende van de grond komt, kan het zinvol zijn om op landelijk niveau richting te
geven door een concretisering en actualisering van de landelijke werkafspraken HLZ. Hierbij
wordt door de landelijke partijen uitgewerkt wat ten minste in de regio’s moet worden
besproken, om vervolgens het hoe over te laten aan de samenwerkende partijen in de
regio’s.
Platform en uitwisseling. Het is belangrijk dat alle landelijke partijen elkaar tot eind 2016 –
de looptijd van de landelijke werkafspraken HLZ – in de Cockpit HLZ blijven ontmoeten om
de uitvoering van de landelijke werkafspraken HLZ en eventuele knelpunten die zich hierbij
voordoen, te bespreken. Met het oog hierop verdient het ook aanbeveling om vanuit de
landelijke partijen het contact met het netwerk van regionale contactpersonen HLZ te
onderhouden.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

6

1 Inleiding
1.1

Achtergrond
Dit rapport beschrijft de actuele (juni 2015) stand van zaken van de regionale
samenwerking op het gebied van de landelijke werkafspraken hervorming langdurige zorg
(HLZ). Hierbij gaat het om de samenwerking in een regio tussen gemeenten,
zorgverzekeraars1, zorgaanbieders, cliënten(organisaties) en andere belanghebbenden.
Het rapport is de afronding van het Ondersteuningsprogramma regionale samenwerking
HLZ dat in de periode maart 2014 – juni 2015 in opdracht van het ministerie van VWS, de
VNG en Zorgverzekeraars Nederland (ZN) actief was. Naast een beschrijving van de actuele
situatie wordt in het rapport ook ingegaan op de belangrijkste opgaven in de regio’s voor
de komende tijd.

1.2

Landelijke werkafspraken HLZ
“De hervorming van de langdurige zorg is een complexe operatie, waarbij tussen partijen
grote onderlinge afhankelijkheden bestaan. Vanuit dit gegeven en het besef dat de
veranderingen zich – op lokaal niveau – deels nu reeds voltrekken, achten genoemde
partijen het noodzakelijk om landelijk werkafspraken te maken voor de periode van heden
tot en met 2016.”

Deze tekst staat bovenaan de Werkafspraken transitie Hervorming Langdurige Zorg die
door NPCF, Ieder(in), Landelijk Platform GGZ, VNG, Zorgverzekeraars Nederland, Actiz,
VGN, BTN, GGZ Nederland, Federatie Opvang, V&VN en de staatssecretaris van VWS in het
voorjaar van 2014 zijn gemaakt2. Het doel van deze afspraken is de veranderingen in de
langdurige zorg zoveel mogelijk voorspelbaar, beheersbaar en zorgvuldig te laten verlopen
zodat:
1. de continuïteit van ondersteuning en zorg – binnen de wettelijke kaders – wordt geborgd
en negatieve gevolgen voor burgers zoveel mogelijk worden beperkt;
2. de frictiekosten worden beperkt;
3. de zorgvernieuwing verder wordt gestimuleerd.
De hierboven genoemde partijen bespreken periodiek – in de landelijke Cockpit HLZ – de
voortgang van de landelijke werkafspraken HLZ. Eventuele knelpunten en aandachtspunten
worden in dit overleg met elkaar verkend en besproken met als doel om de bespreking van
de landelijke werkafspraken HLZ in de regio’s zo goed mogelijk te laten verlopen.

1 Bij de regionale samenwerking HLZ zijn zorgverzekeraars – als

uitvoerders van de Zorgverzekeringswet – en zorgkantoren – als
uitvoerders van de Wet langdurige zorg – betrokken. Voor de
leesbaarheid is dit onderscheid in het rapport niet voortdurend
aangegeven en wordt structureel van zorgverzekeraars gesproken.
2 Zie: http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-

publicaties/convenanten/2014/03/28/werkafspraken-transitiehervorming-langdurige-zorg-een-gezamenlijk-management-van-deveranderingen.html

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

7

In de landelijke werkafspraken HLZ zijn zes vraagstukken geïdentificeerd die domein
overstijgend zijn en waarover partijen lokaal en regionaal in overleg gaan, respectievelijk
landelijke partijen initiatief nemen. Daarbij gaat het om continuïteit van zorg en
ondersteuning, een verantwoorde verschuiving op de arbeidsmarkt, herstructurering van
het vastgoed, voorkomen van administratieve lasten, zorgdragen voor een adequate
informatievoorziening en het stimuleren van zorgvernieuwing. In de Kamerbrief over de
landelijke werkafspraken HLZ benadrukt de staatssecretaris van VWS het belang om
genoemde thema’s regionaal op te pakken3. Volgens hem is dat niveau in wezen het
“scharnierpunt” tussen het lokale en het landelijke.








1.3

Voor het vervolg van dit rapport is het belangrijk om de context van de landelijke
werkafspraken HLZ scherp te hebben:
In de landelijke werkafspraken HLZ zijn thema’s – scharnierpunten – genoemd die op lokaal
niveau worden besproken en waarover partijen informatie delen. Het is geen voorwaarde
dat tussen partijen allerlei afspraken worden gemaakt.
De landelijke werkafspraken HLZ worden op regionaal niveau besproken. Er is geen
landelijk opgelegde regio-indeling, deze indeling ontstaat vanuit gemeenten. Waar in dit
rapport wordt gesproken van regio of regionaal, wordt bedoeld: de geografische gebieden
waarin de landelijke werkafspraken HLZ worden besproken – zie bijlage voor deze
gebieden.
Betrokken partijen gaan met elkaar in overleg over de vraag in hoeverre de zes
scharnierpunten een rol spelen in de regio. Onderdeel van dit gesprek is hoe men hier
gezamenlijk de komende tijd mee aan de slag wil.
De landelijke werkafspraken HLZ hebben een looptijd van maart 2014 tot en met 2016.
Niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg
Naast het bespreekbaar maken van de vraagstukken uit de landelijke werkafspraken HLZ,
stonden gemeenten begin vorig jaar ook voor de opgave om afspraken te maken met
zorgverzekeraars over de inkoop van niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg. Op basis
van de met de gemeenten in regioverband gemaakte afspraken hebben zorgverzekeraars
eind 2014 de niet-toewijsbare zorg voor 2015 per regio ingekocht. Ten behoeve hiervan
was het belangrijk dat zorgverzekeraars en gemeenten afspraken maakten over de criteria
die zouden worden gehanteerd bij de selectie van zorgaanbieders. Ook zouden de
afspraken betrekking moeten hebben op de daadwerkelijke inzet van de
wijkverpleegkundige in relatie tot het wijkteam en de afstemming tussen zorg en
maatschappelijke infrastructuur in de wijk (waaronder aanbieders, professionals en
cliënten).

3 Zie: http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-

publicaties/kamerstukken/2014/03/28/kamerbrief-over-transitiehervorming-langdurige-zorg.html

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

8

De afspraken tussen zorgverzekeraars en gemeenten over de inzet van de niet-toewijsbare
wijkverpleegkundige zorg zijn begin 2015 in opdracht van VWS geëvalueerd4. In
voorliggend rapport wordt daarom niet opnieuw op dit onderwerp ingegaan.
Ondersteuning regionale samenwerking HLZ
In mei 2014 hebben alle regio’s van VWS, VNG en ZN het aanbod gekregen om een
vergoeding voor de ondersteuning bij de regionale samenwerking HLZ aan te vragen. VWS,
VNG en ZN hebben deze rol opgepakt vanuit hun stelselverantwoordelijkheid en als
financiers van de langdurige zorg. De ondersteuning bestond uit een zogenaamde HLZregiosecretaris die de regie voerde op:
1. het regionale overleg tussen gemeenten en zorgverzekeraars over de inkoop van de niettoewijsbare wijkverpleegkundige zorg
2. het regionale transitieoverleg tussen gemeenten, zorgverzekeraars en andere
belanghebbenden – waaronder zorgaanbieders – over onder andere de landelijke
werkafspraken HLZ.

1.4

Op één na, hebben alle HLZ-regio’s gebruik gemaakt van het aanbod om met een financiële
vergoeding een medewerker vrij te maken als HLZ-regiosecretaris – 40% van de regio’s – of
deze extern in te huren – 60% van de regio’s heeft dit gedaan. Voorwaarde voor de
aanstelling van een HLZ-regiosecretaris was dat deze de instemming van zowel de
gemeenten als de preferente zorgverzekeraar in een regio had. In de praktijk hebben in
bijna alle regio’s de gemeenten het initiatief genomen om een HLZ-regiosecretaris aan te
stellen: uit de eigen organisatie of door externe inhuur. In zeker de helft van de regio’s was
de zorgverzekeraar niet betrokken bij de selectie van de HLZ-regiosecretaris. Op enkele
regio’s na, heeft dit het afgelopen jaar niet tot problemen geleid in de positionering van de
HLZ-regiosecretaris als onafhankelijke regievoerder.










In de regio’s waar vanaf juni 2014 tot en met uiterlijk juni 2015 een HLZ-regiosecretaris
actief is geweest, zijn bij de start de volgende rollen meegegeven:
procesregisseur voor de regionale overleggen tussen gemeenten en zorgverzekeraars en de
regionale transitie-overleggen
betrekken van de belangen van de verschillende partijen in het proces en het verbinden van
partijen met elkaar
organiseren van draagvlak op bestuurlijk niveau
houden van het overzicht over een regio (zowel procesmatig als inhoudelijk op de
verschillende scharnierpunten) en aangeven als sprake is van bijvoorbeeld witte vlekken
aanreiken van instrumenten die al beschikbaar zijn (of weet partijen op een juiste manier te
verwijzen)
zorgdragen voor agendering van de onderwerpen, uitnodiging van alle partijen,
verslaglegging en monitoring
interveniëren wanneer onvoldoende voortgang wordt geboekt
verantwoordelijk voor het leveren van informatie over de regionale voortgang ten behoeve
van landelijke voortgangsinformatie.

4 Zie: http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-

publicaties/rapporten/2015/02/23/verbinding-wijkverpleging-ensociaal-domein/verbinding-wijkverpleging-en-sociaal-domein.pdf.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

9











1.5

Daarnaast heeft in opdracht van VWS, VNG en ZN het landelijk ondersteuningsprogramma
tussen maart 2014 en juni 2015 de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
Contactpunt. Het ondersteuningsprogramma was telefonisch en digitaal bereikbaar voor
alle HLZ-regiosecretarissen om vragen te beantwoorden.
Informatievoorziening aan de HLZ-regio’s. Periodiek is een nieuwsbrief verstuurd naar alle
regiosecretarissen met HLZ-gerelateerd nieuws en interessante voorbeelden uit de regio’s.
Regionale bijeenkomsten. Op vijf momenten zijn in het afgelopen jaar regionale
bijeenkomsten georganiseerd waarbij op diverse locaties in het land HLZ-regiosecretarissen
samenkwamen om kennis en ervaringen uit te wisselen.
Landelijke bijeenkomsten. Er zijn twee landelijke bijeenkomsten georganiseerd waarbij alle
HLZ-regiosecretarissen, contactpersonen van zorgverzekeraars en branche- en
cliëntenorganisaties de mogelijkheid hadden informatie en ervaringen uit te wisselen.
Periodieke update. Op vijf momenten is op basis van een uitvraag onder alle HLZregiosecretarissen een beeld gegeven van de stand van zaken met betrekking tot de
regionale samenwerking HLZ. In het kader hiervan zijn op meerdere momenten gesprekken
gevoerd met vertegenwoordigers van zorgverzekeraars en branche- en cliëntenorganisaties.
Signaleren knelpunten. Op basis van gesignaleerde knelpunten is maatwerk ondersteuning
in regio’s geboden met als doel om de regionale samenwerking HLZ te stimuleren.
Verantwoording en leeswijzer
Eind mei / begin juni 2015 zijn gesprekken gevoerd met alle HLZ-regiosecretarissen. Waar
de rol van regiosecretaris werd ingevuld door een externe functionaris dan wel de huidige
secretaris na 30 juni 2015 de werkzaamheden niet voortzet, is het gesprek in aanwezigheid
van een vertegenwoordiger namens de regiogemeenten gevoerd. Ook is gesproken met de
contactpersonen van de zorgverzekeraars. De resultaten van de gespreksronde zijn
getoetst in een bijeenkomst met vertegenwoordigers van branche- en cliëntenorganisaties.
De resultaten van de gesprekken worden in de volgende hoofdstukken beschreven.
Hoofdstuk 2 gaat in op de huidige stand van zaken met betrekking tot de regionale
samenwerking HLZ. Hoofdstuk 3 en 4 gaan in op de vraag in hoeverre momenteel sprake is
van een HLZ Transitietafel respectievelijk HLZ Werkagenda. Hoofdstuk 5 beschrijft hoe de
ondersteuning door de HLZ-regiosecretaris is ervaren. De belangrijkste conclusies en een
beschouwing daarvan worden in hoofdstuk 6 samengevat.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

10

2 Regionale samenwerking HLZ
2.1

Inleiding
Dit hoofdstuk gaat over de samenwerking in de regio’s met betrekking tot de landelijke
werkafspraken HLZ. Het afgelopen jaar was sprake van een voortdurende schommeling in
het aantal HLZ-regio’s. Bij de start van het Ondersteuningsprogramma regionale
samenwerking HLZ in maart 2014 werd uitgegaan van 43 regio’s5. Uit een eerste
inventarisatie in maart/april 2014 bleek dat in 7 regio’s op een kleinere schaal werd
samengewerkt aan de landelijke werkafspraken HLZ. Om die reden werd in mei 2014
gesproken van 57 HLZ-regio’s (zie bijlage). De indeling van de regio’s is door gemeenten
gekozen en daardoor niet altijd een schaal waarop andere partijen – waaronder
zorgverzekeraars – zijn georganiseerd.
Uit de verschillende gespreksronden van 2014 en 2015 komt naar voren dat een aantal
(sub)regio’s ervoor heeft gekozen om de landelijke werkafspraken HLZ te bespreken in een
overleg waarbij meerdere regio’s zijn vertegenwoordigd. Tegelijk zien we dat in een aantal
andere regio’s juist is besloten om de uitwerking van de landelijke werkafspraken HLZ in
sub-regio’s te laten plaatsvinden.

2.2

Samenwerking tussen gemeenten
In april 2014 heeft het Ondersteuningsprogramma regionale samenwerking HLZ een eerste
gespreksronde gemaakt. Hierbij is gesproken met de regionale contactpersonen Wmo en
contactpersonen van zorgverzekeraars. Uit deze gespreksronde bleek in 15% sprake te zijn
van samenwerking tussen gemeenten in regioverband met betrekking tot de landelijke
werkafspraken HLZ. De werkafspraken waren pas een maand voor deze gesprekronde
gepubliceerd. Dit verklaart dat slechts een relatief klein deel van de gemeenten in april
2014 in regioverband samenwerkten rond de werkafspraken. Momenteel is sprake van een
aanzienlijk hoger percentage (zie onderstaande figuur).

Samenwerking gemeenten landelijke
werkafspraken HLZ

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

72%
24%
4%
Ja

Deels

Nee

5 http://www.vng.nl/files/vng/nieuws_attachments/2013/20130710-

kaart_regioprofielen-wmo.pdf

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

11

Momenteel werken in het overgrote deel van de regio’s gemeenten samen op het gebied
van de landelijke werkafspraken HLZ. Gemeenten in deze regio’s hebben op zowel
ambtelijk als bestuurlijk niveau overleg over de belangrijkste ontwikkelopgaven waarbij
wordt afgestemd welke opgaven in regionaal verband en welke op het niveau van subregio’s of lokaal worden opgepakt.
De regionale samenwerking tussen gemeenten is in de tweede helft 2014 versterkt door het
proces rond de inkoop van niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg. Gemeenten gingen
in regioverband in overleg over hoe zij de zorgverzekeraars zouden adviseren over de
inkoop van de niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg. Deze samenwerking heeft in een
groot deel van de regio’s een basis gelegd voor verdergaande samenwerking op het gebied
van de landelijke werkafspraken HLZ.
In ongeveer een kwart van de regio’s zien we dat gedeeltelijk kan worden gesproken van
samenwerking tussen gemeenten bij de landelijke werkafspraken HLZ. In bijna al deze
regio’s is een overlegstructuur ontworpen en bestuurlijk afgestemd, maar is de invulling
van deze structuur nog niet of nauwelijks van de grond gekomen. Kortom, op papier is
sprake van samenwerking maar in de praktijk is hieraan nog nauwelijks inhoud gegeven.
In een beperkt aantal regio’s werken gemeenten onderling niet samen rond de landelijke
werkafspraken HLZ. Gemeenten in deze regio’s hebben er de voorkeur aan gegeven om de
belangrijkste ontwikkelopgaven – waaronder de scharnierpunten – op lokaal niveau op te
pakken en voelen niet de urgentie om deze opgaven met andere gemeenten te bespreken.
2.3





Samenwerking gemeenten, zorgverzekeraars, zorgaanbieders en cliënten
In circa twee derde van de regio’s werken gemeenten en zorgverzekeraars samen rond de
landelijke werkafspraken HLZ. Veelal betekent dit dat – door de HLZ-regiosecretaris – met
ambtenaren en bestuurders van gemeenten en vertegenwoordigers van zorgverzekeraars
gesprekken zijn gevoerd over de belangrijkste vraagstukken in de regio en de wijze waarop
deze gezamenlijk kunnen worden opgepakt.
Uit het onderzoek naar de samenwerking tussen regio’s en zorgverzekeraars bij de inkoop
van de niet-toewijsbare wijkverpleging (zie paragraaf 1.3) kwam naar voren dat in de
meeste regio’s het proces om tot afspraken te komen op een prettige manier is verlopen.
Dit beeld is voor de samenwerking op het gebied van de landelijke werkafspraken HLZ
genuanceerder. Dit heeft meerdere redenen:
Het bleek voor zeker een kwart van de regio’s niet eenvoudig om een vertegenwoordiging
namens alle gemeenten te organiseren. Lange tijd wilden alle gemeenten bij overleggen
met de zorgverzekeraar aansluiten – onder andere doordat in een aantal regio’s de
gemeenten geen gezamenlijk standpunt hadden over hoe om te gaan met de landelijke
werkafspraken HLZ – wat in regio’s met veel gemeenten geen praktische overlegvorm is.
In aansluiting op het vorige punt: in ruim een derde van de regio’s hebben
centrumgemeenten al lange tijd een convenant met een (of meerdere) zorgverzekeraar(s).
In deze convenanten is afgesproken hoe gemeenten en zorgverzekeraars de komende jaren
gaan samenwerken bij de veranderende opgaven in de zorg. Het gesprek over de landelijke
werkafspraken HLZ is in zeker de helft van deze regio’s maanden lang vooral tussen deze
gemeenten en de zorgverzekeraars gevoerd. Zowel vanuit de centrum- of
convenantgemeente als de zorgverzekeraar is daardoor onvoldoende aandacht geweest
voor het betrekken van de andere gemeenten in de regio. Het kostte vervolgens tijd om alle

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

12






gemeenten weer op dezelfde vlieghoogte te brengen wat ten koste ging van de voortgang
van de samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars.
Vanuit de zorgverzekeraar(s) bleek vooral in 2014 onvoldoende capaciteit beschikbaar om
met alle regio’s over de landelijke werkafspraken HLZ om tafel te zitten.
Bij zowel gemeenten als zorgverzekeraars bleken de prioriteiten tot voor kort bij andere
issues dan de scharnierpunten uit de landelijke werkafspraken HLZ te liggen. Er moest veel
worden geregeld voor 1 januari 2015 en begin dit jaar eisten andere thema’s – o.a.
wijkverpleging, PGB, casuïstiek – de volle aandacht. Weliswaar raken deze thema’s voor een
belangrijk deel aan het scharnierpunt ‘continuïteit van zorg en ondersteuning’, de aandacht
hiervoor zou er ook zonder het bestaan van dit scharnierpunt zijn geweest.
Eind 2014 en begin 2015 was er nog veel onduidelijkheid over de afbakening van de Wmo,
Zvw en Wlz. Discussies over afbakeningsvraagstukken stonden op veel plekken het gesprek
over de landelijke werkafspraken HLZ in de weg.
In iets meer dan de helft van de regio’s zijn ook zorgaanbieders betrokken bij de landelijke
werkafspraken HLZ en in bijna de helft van de regio’s geldt dit ook voor
cliënten(organisaties). In deze regio’s zijn aanbieders en cliënten betrokken bij het bepalen
van de prioriteiten in de regio en zijn zij in de eerste helft 2015 minimaal één keer
aanwezig geweest bij een gezamenlijk overleg hierover. In ongeveer een kwart van de
regio’s is de structuur van het HLZ-overleg recent vastgesteld en moet het eerste overleg
nog plaatsvinden. Onderdeel van deze structuur is de betrokkenheid van aanbieders en
cliënten bij de uitwerking van de landelijke werkafspraken HLZ.
In het overige kwart van de regio’s is momenteel geen vastgestelde overlegstructuur
voorhanden waardoor aanbieders en cliënten nog niet structureel om tafel zitten om over
de landelijke werkafspraken HLZ te praten. Dit hangt samen met de punten die hierboven
zijn beschreven. Doordat in ongeveer een kwart van de regio’s eerst tijd en energie is
besteed aan de interne structuur – lees: het organiseren van een vertegenwoordiging
namens alle gemeenten en het vormgeven van het overleg tussen deze vertegenwoordiging
en de zorgverzekeraar – is men nog niet toegekomen aan verbreding naar externe partners
waaronder zorgaanbieders en cliënten. Weliswaar hebben bijna alle regio’s de intentie om
deze structuur het komende halfjaar vorm te geven, het is op dit moment niet duidelijk of
en hoe dit de komende maanden van de grond komt.

2.4

Observaties regionale samenwerking HLZ

Doelen regionale samenwerking HLZ zijn
gerealiseerd

60%
50%
40%
30%

55%

20%

37%

10%

8%

0%
Ja

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

Deels

Nee

13

Uit meer dan de helft van de regio’s komt het signaal dat het beoogde doel is bereikt om
rond de landelijke werkafspraken HLZ samenwerking te realiseren tussen (a) gemeenten
onderling in een regio, (b) gemeenten en zorgverzekeraar en (c) gemeenten,
zorgverzekeraar en overige partners waaronder zorgaanbieders en cliënten. Dit betekent
automatisch dat dit in iets minder dan de helft van de regio’s gedeeltelijk of helemaal niet
het geval is. De belangrijkste observaties en conclusies worden hieronder samengevat.
Landelijke werkafspraken HLZ hebben in veel regio’s de samenwerking tussen
gemeenten onderling en tussen gemeenten en zorgverzekeraar een impuls gegeven
Los van de vraag in hoeverre betrokkenen al daadwerkelijk met elkaar om tafel zitten over
de landelijke werkafspraken HLZ, het bestaan van deze afspraken en bijbehorende
scharnierpunten heeft er in veel regio’s voor gezorgd dat is nagedacht over een werkbare
structuur om belangrijke HLZ opgaven gezamenlijk op te pakken. Hierbij zijn in veel regio’s
bestaande structuren tegen het licht gehouden. Waar bestaande structuren niet voldeden,
zijn deze of herijkt of is er een nieuwe structuur ingericht. Facilitering in de vorm van de
HLZ-regiosecretaris heeft hieraan bijgedragen (zie hoofdstuk 5).
Samenwerking bij landelijke werkafspraken HLZ komt vooral van de grond waar
samenwerking tussen gemeenten op andere terreinen al langere tijd bestaat
Hierbij gaat het om regio’s die van oudsher een sterk samenwerkingsverband hebben –
bijvoorbeeld via een gemeenschappelijke regeling – waardoor de landelijke werkafspraken
HLZ relatief eenvoudig binnen deze bestaande samenwerkingsstructuur konden worden
opgepakt. Ook komt de samenwerking tussen gemeenten op de HLZ werkafspraken
relatief goed van de grond in regio’s waar de centrumgemeente al langere tijd een
convenant met de zorgverzekeraar heeft en in staat is om via deze structuur de andere
gemeenten uit de regio te vertegenwoordigen of in gesprek te laten komen met de
zorgverzekeraar(s).
Samenwerking rond de landelijke werkafspraken HLZ stond het afgelopen jaar bij de
meeste gemeenten niet hoog in de prioriteiten
Dit geldt vooral voor de regio’s waarbij een jaar geleden de samenwerkingsstructuur nog
moest worden opgezet en de landelijke werkafspraken HLZ niet bij een bestaande structuur
konden worden aangehaakt. Veel tijd en aandacht is het afgelopen jaar gegaan naar
transitievraagstukken en het oplossen van actuele casussen en opgaven (o.a. PGB,
wijkverpleging, administratie). Hiermee is vooral gewerkt aan het scharnierpunt
‘continuïteit van zorg en ondersteuning’, al zou dit zonder het bestaan van dit
scharnierpunt ook zijn gebeurd. Pas nu, halverwege 2015, lijkt er bij deze gemeenten
ruimte te ontstaan om aan de slag te gaan met vraagstukken die raken aan meerdere
scharnierpunten, vooral ‘stimuleren zorgvernieuwing’ en ‘voorkomen administratieve
lasten’.
Samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraar bleek in veel regio’s
ingewikkelder dan van tevoren gedacht
De belangrijkste redenen zijn deels in de vorige paragraaf opgesomd. Gemeenten en
zorgverzekeraars hebben een andere historie, belangen, taal en werkwijze. Hierdoor heeft
het in veel regio’s meer tijd gekost dan van tevoren gedacht om de samenwerking tussen
gemeenten en de zorgverzekeraars rond de landelijke werkafspraken HLZ vorm te geven.
Gemeenten verwachten van de zorgverzekeraar dat deze structureel vertegenwoordigd is
bij overleggen over de landelijke werkafspraken HLZ, dat er iemand aan tafel zit met
mandaat en dat deze openstaat voor suggesties voor bijvoorbeeld het voorkomen van

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

14

administratieve lasten. Zorgverzekeraars verwachten van gemeenten dat zij de onderlinge
samenwerking in de regio effectief hebben georganiseerd, dat daardoor de regio ook echt
meerwaarde heeft en dat vanuit de financiers – gemeenten en zorgverzekeraars –
gezamenlijk wordt nagedacht over de prioriteiten met betrekking tot HLZ.
In veel regio’s – vooral regio’s waar tot vorig jaar geen sprake was van bestaande
samenwerking met de zorgverzekeraars, bijvoorbeeld door een convenant – is tijd gaan
zitten in het vinden van de juiste samenwerkingsstructuur. In ongeveer 10 regio’s is deze
structuur nog niet of pas heel recent gevonden waardoor men nu echt aan de slag kan met
het bespreken van de landelijke werkafspraken HLZ op regionaal niveau met gemeenten en
zorgverzekeraars.
Samenwerking met zorgaanbieders, cliënten(organisaties) en overige partners komt in
de meeste regio’s nu pas op gang
Dit hangt samen met de vorige punten. Als een regio lange tijd niet de juiste
samenwerkingsstructuur heeft gehad – gemeenten onderling of tussen gemeenten en
zorgverzekeraar – is het ook niet mogelijk gebleken om te verbreden naar overige partners.
Ook is er, zoals eerder opgemerkt, veel tijd en aandacht gegaan naar transitievraagstukken
en het oplossen van actuele casussen en opgaven (o.a. PGB, wijkverpleging, administratie).
Hierdoor is het gesprek over het vormgeven van de transformatie met zorgaanbieders,
cliënten(organisaties) en overige partners in de meeste regio’s nog niet of mondjesmaat
opgestart. Uit de gespreksronde van mei/juni 2015 komt duidelijk naar voren dat deze
verbreding recent is gemaakt of gepland staat voor de tweede helft van 2015.
Er bestaat spanning tussen het lokale karakter van de Wmo en de regionale
samenwerking HLZ
De landelijke werkafspraken HLZ worden in een aantal regio’s in een kleiner
samenwerkingsverband dan de oorspronkelijke 57 HLZ-regio’s opgepakt. In deze beweging
is de spanning tussen het lokale karakter van de implementatie van de Wmo en de
noodzaak tot regionale samenwerking HLZ zichtbaar. Samenwerking op een kleinere schaal
kan effectief zijn om de afspraken uit te voeren – toch is het een aandachtspunt hoe deze
opdeling zich verhoudt tot de beschikbare capaciteit van de zorgverzekeraars. Kunnen zij
ook op deze kleinere schaal vertegenwoordiging (blijven) organiseren?
Regionale samenwerking HLZ is in ongeveer een kwart van de regio’s broos
In veel regio’s is duidelijk dat een externe HLZ-regiosecretaris het afgelopen jaar
meerwaarde heeft gehad in de totstandkoming van de regionale samenwerking HLZ. Voor
ongeveer een kwart van de regio’s kan momenteel niet met zekerheid worden gezegd of
deze samenwerking na het vertrek van de externe HLZ-regiosecretaris wordt voorgezet.
Hierover meer in de volgende hoofdstukken.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

15

3 HLZ Transitietafel
3.1

Inleiding
Met de HLZ Transitietafel wordt bedoeld: een structureel overleg tussen belanghebbende
partners waarbij onder andere (een deel van) de scharnierpunten uit de landelijke
werkafspraken HLZ is geagendeerd.
De term HLZ Transitietafel wordt lang niet in alle regio’s gebruikt. In de ene regio wordt de
term Vernieuwingstafel gehanteerd, in een andere regio Transformatie-overleg en er zijn in
veel regio’s allerlei werkgroepen, kerngroepen en thematafels. Wij gebruiken in deze
rapportage het begrip HLZ Transitietafel omdat deze vanaf de start van het
Ondersteuningsprogramma regionale samenwerking HLZ is gebruikt, wetende dat niet alle
regio’s hun overleg zo noemen.

3.2

Regionaal overleg over de landelijke werkafspraken HLZ

Regionaal overleg landelijke werkafspraken
HLZ

80%
60%
40%

76%

20%

14%

10%

0%
Ja

Deels

Nee

In circa driekwart van de regio’s is op dit moment sprake van een overleg waarbij
gemeenten in regioverband spreken over thema’s die samenhangen met de landelijke
werkafspraken HLZ. In circa twee derde van het totale aantal regio’s zijn zorgverzekeraars
bij dit overleg betrokken en in ongeveer de helft van het totale aantal regio’s geldt dit ook
voor overige partners waaronder zorgaanbieders en cliënten. Dit is een heel ander beeld
dan in april 2014 toen slechts een handjevol regio’s aangaf dat overleg gevoerd werd over
onderwerpen als fricties arbeidsmarkt, herstructurering vastgoed en vermindering
administratieve lasten.
Als we inzoomen op de driekwart van de regio’s waar gemeenten onderling overleggen,
blijkt dat in ongeveer de helft daarvan voor de bespreking van HLZ-gerelateerde thema’s is
aangesloten bij een bestaande structuur. Hierbij gaat het om zowel ambtelijke als
bestuurlijke overleggen waarbij projectleiders en wethouders van de verschillende
gemeenten in een regio elkaar periodiek ontmoeten. Veelal zijn deze overleggen
ingestoken vanuit de transitie Wmo. Door de HLZ-regiosecretaris is aanvullend op het
bestaande overleg geïnventariseerd welke thema’s uit de landelijke werkafspraken HLZ
prioriteit hebben in de betreffende regio.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

16

Bestaande overleggen bestonden tot begin vorig jaar veelal uitsluitend uit
vertegenwoordigers van gemeenten. Zowel de inkoop van niet-toewijsbare wijkverpleging
als de landelijke werkafspraken HLZ hebben gestimuleerd dat ook zorgverzekeraars
geregeld kunnen aansluiten bij een bestaand overleg dan wel dat met zorgverzekeraars een
vooroverleg wordt georganiseerd. Door zorgverzekeraars bij deze overleggen te laten
aansluiten, ligt het initiatief duidelijk bij de financiers.
De wijze waarop andere partijen – zoals zorgaanbieders, cliënten, woningcorporaties en
huisartsen – bij de overleggen zijn vertegenwoordigd, verschilt. Er zijn regio’s waarbij deze
partners periodiek om tafel zitten met gemeenten en zorgverzekeraar. Er zijn ook regio’s
waarbij andere partijen ad hoc worden uitgenodigd, alleen als de agenda hiertoe aanleiding
geeft. Welke vorm ook wordt gekozen, het beeld is dat belanghebbende partijen in zeker de
helft van de regio’s goed aan tafel zitten.
In ongeveer een kwart van de regio’s heeft de HLZ-regiosecretaris een nieuw overleg rond
de landelijke werkafspraken HLZ opgezet. Tijdens de gespreksronde van mei/juni 2015
werd duidelijk dat in deze regio’s tot nu toe één of twee keer een HLZ Transitietafel is
geweest waarbij in de meeste gevallen ook zorgverzekeraars en vertegenwoordigers van
aanbieders, cliënten en overige partijen aanwezig waren.
In het overige kwart van de regio’s was tijdens de gespreksronde van mei/juni 2015 nog
geen HLZ Transitietafel georganiseerd. Dit kan op drie manieren worden verklaard:
1. De overlegstructuur is pas recent bestuurlijk vastgesteld waardoor het eerste feitelijke
overleg nog moet plaatsvinden.
2. In de regio is men nog zoekende naar een vorm om HLZ partners uit te nodigen voor de
HLZ Transitietafel, het is nog niet duidelijk wanneer dit gaat gebeuren.
3. Door gemeenten in de regio is er bewust voor gekozen om geen regionale HLZ
Transitietafel te starten omdat onvoldoende meerwaarde wordt gezien in een regionaal
overleg over de landelijke werkafspraken HLZ. In bijna al deze regio’s zien we dat de
centrumgemeente in deze keuze bepalend is geweest.
3.3

Thema’s HLZ Transitietafel
In vrijwel alle regio’s waar sprake is van een HLZ Transitietafel heeft de HLZ-regiosecretaris
op basis van gesprekken met vertegenwoordigers van onder andere gemeenten,
zorgverzekeraar, zorgaanbieders en cliënten een overzicht gemaakt van de prioriteiten in
de regio. In het kwart van de regio’s waar het afgelopen jaar een nieuw overleg rond de
landelijke werkafspraken HLZ is opgezet, zijn deze overleggen vaak rond deze prioriteiten
georganiseerd. De scharnierpunten zoals opgenomen in de landelijke werkafspraken HLZ
komen hier het meest herkenbaar terug.
Ook in de helft van de regio’s waar is aangesloten bij een bestaande overlegstructuur, is
bijna altijd door de HLZ-regiosecretaris een overzicht gemaakt van de meest prioritaire
thema’s. In tegenstelling tot de regio’s waar nieuwe overleggen zijn ingericht, zijn de
scharnierpunten in deze regio’s veelal minder expliciet geagendeerd, maar onderdeel van
een bestaand thema of agendapunt. Voorbeeld: veel regio’s hebben al langere tijd een
overleg waar wordt gesproken over scheiden wonen-zorg. Onderdeel van dit overleg is het
bespreken van de voorziene behoefte van zorgvastgoed. Het scharnierpunt ‘herstructureren
vastgoed’ is daarmee niet expliciet als separaat onderwerp geagendeerd, maar is onderdeel
van een breder thema.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

17

Het scharnierpunt ‘continuïteit van zorg en ondersteuning’ heeft het afgelopen jaar
overduidelijk de meeste aandacht in de regio’s gekregen. Wel wordt aangegeven dat de
onderwerpen die hiermee samenhangen ook zonder het bestaan van dit scharnierpunt
zouden zijn besproken. Tijdens de gespreksronde van mei/juni 2015 is dikwijls
aangegeven dat dit punt zoveel tijd van gemeenten, zorgverzekeraars, aanbieders en
overige partners heeft gevraagd, dat er tot voor kort nauwelijks aandacht voor andere
scharnierpunten was. De thema’s ‘fricties arbeidsmarkt’ en ‘herstructurering vastgoed’ zijn
vooral geagendeerd in de regio’s waar na de gespreksronde van de HLZ-regiosecretaris
bleek dat het voor de regio belangrijk is om deze scharnierpunten te bespreken.
Verder is het opvallend dat ten opzichte van de gespreksronde van maart 2015 momenteel
veel meer regio’s het thema ‘voorkomen administratieve lasten’ hebben geagendeerd. In
maart 2015 lag dit percentage op 56%, nu is dat meer dan 75%. Dit kan enerzijds worden
verklaard doordat zorgaanbieders de afgelopen maanden nadrukkelijker aan tafel zitten bij
gemeenten en dit thema vaak actief agenderen. Anderzijds heeft dit scharnierpunt de
afgelopen weken veel aandacht van de landelijke media gekregen.
3.4

Observaties HLZ Transitietafel

Doelen regionaal overleg landelijke
werkafspraken HLZ gerealiseerd

60%
50%
40%
30%

57%
35%

20%
10%

8%

0%
Ja

Deels

Nee

Uit meer dan de helft van de regio’s komt het signaal dat de beoogde doelen met
betrekking tot de HLZ Transitietafel zijn gerealiseerd. Hierbij gaat het om de doelen die de
HLZ-regiosecretarissen bij aanvang van hun werkzaamheden in samenspraak met hun
opdrachtgevers – gemeenten en zorgverzekeraar – hebben geformuleerd. Deze doelen zijn
een regionale uitwerking van de landelijke doelen die in paragraaf 1.4 van dit rapport zijn
genoemd. De belangrijkste observaties en conclusies worden hieronder samengevat.
De HLZ Transitietafel is in veel regio’s een belangrijk middel geweest om het overleg
tussen gemeenten, zorgverzekeraar en andere partners op gang te brengen
In zeker de helft van de regio’s komt duidelijk naar voren dat de opdracht om de
scharnierpunten in een regionaal overleg te bespreken, heeft bijgedragen aan het op de
agenda krijgen van deze punten.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

18

Naast de scharnierpunten worden bij de HLZ Transitietafel ook allerlei andere thema’s
geagendeerd
Vooral in de regio’s waar is aangesloten bij een bestaande overlegstructuur, zijn het andere
thema’s dan de scharnierpunten die de agenda bepalen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om
extramuralisering, wijkverpleging, preventie, respijtzorg en wijkgericht werken. Deze
thema’s staan al vanaf het begin centraal bij deze overleggen. De praktijk laat zien dat de
scharnierpunten alleen ter sprake komen als deze iets toevoegen aan het bestaande
overleg. Oftewel: pas als alle deelnemers aan een bestaand overleg inzien dat het
meerwaarde heeft om één of meerdere scharnierpunten te bespreken, worden deze aan de
agenda toegevoegd.
Zorgvernieuwing is het belangrijkste thema dat voor de komende maanden is
geagendeerd
In 2014 en eerste helft 2015 is in het overgrote deel van de regio’s vooral aandacht
geweest voor het inregelen van de transitie-opgaven. Uit de gespreksronde van mei/juni
2015 wordt duidelijk dat partners aan de HLZ Transitietafel sinds kort toekomen aan
transformatie-gerelateerde thema’s, waaronder zorgvernieuwing. In de regio’s waar al
sprake is van een HLZ Transitietafel of deze voor de komende tijd staat geagendeerd, is het
thema zorgvernieuwing overal onderdeel van de agenda.
In ongeveer de helft van de regio’s is met zekerheid te zeggen dat de HLZ
Transitietafel de komende maanden wordt voortgezet
Dit betreft vooral de regio’s waar is aangesloten bij een bestaande overlegstructuur
waardoor het voortbestaan van dit overleg niet afhankelijk is van de inzet van de HLZregiosecretaris. In het kwart van de regio’s waar de HLZ-regiosecretaris een nieuwe
overlegvorm heeft opgezet, is het onzeker of deze de komende maanden wordt
gecontinueerd. Belangrijkste reden is dat de nieuwe overleggen in bijna al deze regio’s
door een externe HLZ-regiosecretaris zijn opgezet. Weliswaar geven de gemeentelijke
contactpersonen aan dat zij de intentie hebben om het overleg in de tweede helft 2015
voort te zetten, maar dat dit (nog) niet kan worden gegarandeerd. Praktische
randvoorwaarden – zoals beschikbare tijd van de gemeentelijke medewerkers en de
bereidheid van alle partijen om aan de overleggen te blijven deelnemen – zijn hiervan de
belangrijkste redenen.
Het is ook onzeker of in de regio’s waar tot nu toe nog geen HLZ Transitietafel is ingericht,
dit de komende maanden alsnog wordt gedaan. Of dit gebeurt, zal vooral afhangen van de
vraag of gemeenten, zorgverzekeraar en overige partners een gezamenlijk belang zien van
samenwerking aan een HLZ Transitietafel en de bereidheid van betrokkenen om hierin te
investeren.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

19

4 HLZ Werkagenda
4.1

Inleiding
Onder HLZ Werkagenda wordt in deze rapportage verstaan: een document waarin de
consequenties van de landelijke werkafspraken HLZ voor de regio zijn uitgewerkt.
Net als het begrip HLZ Transitietafel wordt ook het begrip HLZ Werkagenda niet in elke
regio als zodanig gebruikt. Andere gebruikte termen zijn onder andere:
vernieuwingsagenda, transformatie-agenda en jaarprogramma langdurige zorg.

4.2

Beschikbaarheid HLZ Werkagenda

HLZ Werkagenda beschikbaar

70%
60%
50%
40%

66%

30%
20%
22%

10%

12%

0%
Ja

Deels

Nee

Ongeveer twee derde van de regio’s geeft aan over enige vorm van een HLZ Werkagenda te
beschikken. Als we inzoomen op deze regio’s, blijkt in de helft daarvan de werkagenda
onderdeel te zijn van de samenwerkingsafspraken tussen regio of centrumgemeente en de
zorgverzekeraar(s). Veelal gaat het hierbij om convenantafspraken waarin is uitgewerkt op
welke thema’s gemeenten en zorgverzekeraars gaan samenwerken en hoe dit gebeurt.
In deze convenantafspraken worden de landelijke werkafspraken HLZ of de scharnierpunten
niet per definitie expliciet benoemd. Er zijn regio’s waar de samenwerkingsafspraken of het
convenant vooral ingaan op onderwerpen als inkoop, wijkverpleging en pilots in de wijk.
Door de betreffende gemeenten en zorgverzekeraars is gekozen om de scharnierpunten
niet in een afzonderlijk document uit te werken. In andere regio’s zijn de scharnierpunten
impliciet in de samenwerkingsafspraken of het convenant genoemd, dus niet bewust
expliciet als scharnierpunten uitgewerkt. Een voorbeeld is een zorgverzekeraar die met de
regio’s werkafspraken heeft gemaakt rond een aantal thema’s. Eén daarvan is
extramuralisering waarbij ook impliciet aandacht is voor de scharnierpunten ‘continuïteit
van zorg en ondersteuning’ en ‘stimuleren zorgvernieuwing’. In regio’s waar de
samenwerkingsafspraken of het convenant met de zorgverzekeraar van recenter datum
zijn, zijn veelal wel expliciet de prioritaire scharnierpunten benoemd.
In een derde van de regio’s is (nog) geen HLZ Werkagenda beschikbaar. In het grootste deel
van deze regio’s is de HLZ Werkagenda (in concept) gereed, maar nog niet bestuurlijk
vastgesteld. Dit is in bovenstaande grafiek weergegeven als ‘deels beschikbaar’.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

20

Van de overige regio’s die (nog) niet over een HLZ Werkagenda beschikken, is de
verwachting dat deze (binnen afzienbare tijd) ook niet zal worden opgesteld. De regio’s die
dit betreft komen overeen met de regio’s waar momenteel geen sprake is van een
gezamenlijk HLZ Transitieoverleg en de gemeenten de meerwaarde hiervan te beperkt
vinden (zie hoofdstuk 3).
4.3

Thema’s HLZ Werkagenda
Deze paragraaf sluit aan bij paragraaf 3.3. Immers, de thema’s die worden besproken aan
de HLZ Transitietafel zijn in bijna alle gevallen ook opgenomen in de HLZ Werkagenda. Het
thema zorgvernieuwing komt het vaakst voor in de bestaande HLZ Werkagenda’s. Hierbij
gaat het vooral om mogelijkheden om het komende jaar innovaties in de zorg door te
voeren, zoals nieuwe vormen van zorginkoop, inzet wijkverpleegkundigen, samenwerking
wijkteams en huisartsen en indiceren. Dit hangt samen met de thema’s sturing en
monitoring die ook vaak in de HLZ Werkagenda’s zijn terug te vinden.
Het scharnierpunt ‘herstructureren vastgoed’ wordt weliswaar niet vaak expliciet genoemd
in de werkagenda’s, maar is veelal onderdeel van een breder thema zoals scheiden wonenzorg of beschermd wonen. Het thema ‘fricties arbeidsmarkt’ is slechts heel beperkt
waarneembaar in HLZ Werkagenda’s, volgens betrokkenen doordat dit thema (nog) niet
speelt in de regio of binnen andere regionale verbanden wordt opgepakt (bijvoorbeeld
arbeidsmarktregio’s). Ook het thema ‘voorkomen administratieve lasten’ is niet veel terug
te vinden. Dit thema is pas recent nadrukkelijk op de agenda gezet. Ook al is het thema
niet overal expliciet in de HLZ Werkagenda genoemd, toch geeft een groot deel van de
betrokkenen aan dat het zeker een aandachtspunt is voor de komende maanden.

4.4

Observaties HLZ Werkagenda

Doelen HLZ Werkagenda gerealiseerd

60%
50%
40%

56%

30%
20%

26%
18%

10%
0%
Ja

Deels

Nee

Iets meer dan de helft van de regio’s geeft aan dat de doelen met betrekking tot de HLZ
Werkagenda – die de HLZ-regiosecretaris in samenspraak met gemeenten en
zorgverzekeraar bij aanvang van de werkzaamheden heeft geformuleerd – zijn gerealiseerd.
De belangrijkste observaties en conclusies worden hieronder samengevat.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

21

In de meeste regio’s is de HLZ Werkagenda tot stand gekomen op basis van input van
gemeenten en zorgverzekeraars
Dit hangt samen met de eerdere constatering dat bij veel regio’s de HLZ Werkagenda
onderdeel is van de samenwerkingsafspraken tussen gemeenten en zorgverzekeraar. De
zorgverzekeraar lijkt daarmee een belangrijk aandeel te hebben in het bepalen van de
thema’s die het komende jaar in de regio worden besproken. Veelal is (door de HLZregiosecretaris) een inventarisatie gemaakt van de prioritaire thema’s van de verschillende
samenwerkingspartners. Vervolgens is in veel regio’s door gemeenten en zorgverzekeraars
– als financiers van de zorg – bepaald welke thema’s ook daadwerkelijk worden opgepakt
en zijn deze thema’s beschreven in de HLZ Werkagenda. Daarna worden deze thema’s met
overige partners – waaronder zorgaanbieders en cliënten(organisaties) – besproken.
De meeste HLZ Werkagenda’s bestaan uit een jaarplanning waarin onderscheid wordt
gemaakt tussen korte- en lange termijn doelen
Bepaalde thema’s vragen om een aanpak op korte termijn, bijvoorbeeld de inkoop van niettoewijsbare wijkverpleegkundige zorg 2016 en het monitoren van de inzet van
wijkverpleegkundigen. Deze thema’s worden als eerste opgepakt. Thema’s die meer op
langere termijn zullen worden opgepakt, hebben veelal betrekking op
transformatievraagstukken. Deze thema’s worden eind 2015, begin 2016 opgepakt waarbij
wordt aangegeven dat de betrokkenheid van zorgaanbieders en cliënten(organisaties)
hierbij belangrijk is.
De regio’s die een HLZ Werkagenda hebben, verwachten in de tweede helft 2015 vaart
te kunnen maken met de uitvoering ervan
De druk van de transities is enigszins verminderd, de HLZ Werkagenda is in veel regio’s
door gemeenten en zorgverzekeraar afgestemd waardoor het nu mogelijk is om versnelling
aan te brengen in de uitvoering ervan. Veel regio’s zien de tweede helft van 2015 dan ook
als een belangrijke periode waarin daadwerkelijk met een grote vertegenwoordiging van
belanghebbenden uitvoering wordt gegeven aan de HLZ Werkagenda en invulling wordt
gegeven aan de vernieuwingsopgaven.
In ongeveer een kwart van de regio’s is niet met zekerheid te zeggen of de HLZ
Werkagenda ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd
Hierbij gaat het om regio’s waar de HLZ Werkagenda pas recent is vastgesteld of dit
binnenkort gaat gebeuren. De totstandkoming hiervan is vooral een verdienste van de HLZregiosecretaris. Uit een kwart van de regio’s komt het signaal dat momenteel onbekend is
wat er gaat gebeuren als één of meerdere medewerkers van gemeenten de coördinatie van
de HLZ Werkagenda van de externe HLZ-regiosecretaris hebben overgenomen.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

22

5 HLZ-regiosecretaris
5.1

Inleiding
Op één na, hebben alle HLZ-regio’s gebruik gemaakt van het aanbod om met behulp van
een financiële vergoeding een medewerker vrij te maken om werkzaamheden als HLZregiosecretaris te verrichten – 40% van de regio’s heeft hiervoor gekozen – of om externe
invulling van deze rol in te huren – 60% van de regio’s heeft dit gedaan. In deze regio’s is
vanaf juni 2014 tot en met uiterlijk juni 2015 een HLZ-regiosecretaris actief geweest.
De HLZ-regiosecretaris is ingezet om de overleggen tussen gemeenten en zorgverzekeraars
rond de inkoop van niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg en de HLZ-Transitietafel te
faciliteren. Bij aanvang was de doelstelling dat de werkzaamheden van de HLZregiosecretaris na stopzetting van de externe financiering in de regio zouden worden
geborgd.

5.2

Meerwaarde HLZ-regiosecretaris

Functioneren HLZ-regiosecretaris positief ervaren

100%
80%
60%
86%
40%
20%
10%

4%

0%
Ja

Deels

Nee

De antwoorden op de vraag of het functioneren van de HLZ-regiosecretaris als positief
wordt ervaren, geven een duidelijke uitkomst: volgens het overgrote deel van de regio’s
heeft de aanwezigheid van een HLZ-regiosecretaris het afgelopen jaar merkbaar
bijgedragen aan de doelen die van tevoren waren beoogd. De uitkomsten zijn gebaseerd op
de input van regionale (gemeentelijke) contactpersonen Wmo en contactpersonen van de
zorgverzekeraars.
De meest genoemde toelichting op het positieve beeld van de HLZ-regiosecretarissen, is de
onafhankelijke rol die deze persoon in de meeste regio’s kon innemen. Deze rol kwam
vooral toe aan de externe secretarissen. Ook over de secretarissen die afkomstig waren van
een gemeente, zijn van zowel gemeenten als zorgverzekeraars geen signalen gekomen dat
deze niet onafhankelijk zouden zijn. Dit maakte het mogelijkheid om op een objectieve,
onafhankelijke manier in gesprek te gaan met bestuurders en ambtenaren van gemeenten,
vertegenwoordigers van zorgverzekeraars, aanbieders, cliënten en overige betrokkenen.
Een onafhankelijke HLZ-regiosecretaris heeft geen last van een organisatiebelang wat van
invloed is op de agenda van de Transitietafel of de inhoud van de Werkagenda.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

23

Door zeker de helft van de regio’s – zowel regio’s waar gemeenten en zorgverzekeraars al
samenwerkten in een bestaande structuur als regio’s waar dit niet het geval was – wordt
aangegeven dat de HLZ-regiosecretaris een belangrijke rol heeft gespeeld in het verbinden
van verschillende partijen. Hierbij ging het in 2014 vooral om de verbinding tussen de
gemeenten in een regio en vervolgens de verbinding tussen de gemeenten en
zorgverzekeraar, enerzijds voor de inkoop van de niet-toewijsbare wijkverpleging,
anderzijds voor het gezamenlijk afstemmen van de prioritaire thema’s uit de landelijke
werkafspraken HLZ. In 2015 heeft de HLZ-regiosecretaris zich in veel regio’s gericht op de
verbinding van gemeenten en zorgverzekeraar enerzijds en zorgaanbieders, cliënten en
overige partners anderzijds. Iets minder dan de helft van de regio’s geeft aan niet zeker te
weten of zonder de aanwezigheid van de HLZ-regiosecretaris deze verbinding tot stand zou
zijn gekomen. Het tot stand brengen van deze verbinding tussen verschillende partijen is
dan ook waar veel HLZ-regiosecretarissen het meest trots op zijn.
Naast het verbinden van verschillende partijen, heeft ongeveer de helft van de HLZregiosecretarissen ook een belangrijke rol aan de overlegtafels gehad. Dit betreft vooral de
regio’s waar tot voor kort nog geen sprake was van een regionaal overleg tussen
gemeenten en zorgverzekeraar. De HLZ-regiosecretaris heeft in deze overleggen een
bepalende rol gehad. Deze rol werd op verschillende manieren ingevuld: een aantal HLZregiosecretarissen bracht vooral inhoudelijke kennis in, terwijl andere HLZregiosecretarissen de rol van onafhankelijk voorzitter/begeleider van de HLZ Transitietafel
hadden. De rol van onafhankelijk voorzitter heeft er volgens contactpersonen van
gemeenten en zorgverzekeraars in veel regio’s toe bijgedragen dat de HLZ Transitietafel
een overleg is geworden waarbij partijen met verschillende belangen met elkaar nadenken
over de vernieuwingsagenda voor de komende tijd en niet het karakter heeft gekregen van
een onderhandelingstafel.
5.3

Borging werkzaamheden HLZ-regiosecretaris
In ongeveer drie kwart van de regio’s wordt aangegeven dat de werkzaamheden van de
HLZ-regiosecretaris worden geborgd in de regio. In 8 regio’s lopen de werkzaamheden van
de externe HLZ-regiosecretaris nog een aantal maanden door. Het is de bedoeling dat de
werkzaamheden na het vertrek van de externe HLZ-regiosecretaris bij een medewerker van
een gemeente worden belegd. In de overige regio’s worden de werkzaamheden door een
functionaris van een gemeente – veelal de centrumgemeente in de regio – overgenomen.
Het is opvallend dat dit laatste in bijna de helft van de regio’s niet is afgestemd met de
zorgverzekeraars. Deze gemeenten trekken de regie van de landelijke werkafspraken HLZ
vooral naar zichzelf, vooral omdat zorgverzekeraars in de meeste regio’s niet bereid zijn
om mee te financieren.
In een kwart van de regio’s is momenteel niet duidelijk wat er gebeurt als de externe
financiering van de HLZ-regiosecretaris is weggevallen. Dit is de komende tijd onderwerp
van gesprek. In diverse regio’s is verkend of gemeenten en zorgverzekeraar gezamenlijk
bereid waren om financieel bij te dragen aan de financiering van de externe HLZregiosecretaris na 30 juni 2015. Op een enkele regio na, is dit nergens gelukt.

5.4

Observaties HLZ-regiosecretaris
Ruim twee derde van de regio’s geeft aan dat de doelen met betrekking tot het
functioneren van de HLZ-regiosecretaris – zoals beschreven in hoofdstuk 1 – zijn
gerealiseerd. In de regio’s waar dit niet of gedeeltelijk het geval is, komt dit vooral doordat
het langer duurde dan gedacht om partijen bij elkaar om tafel te krijgen rond de landelijke

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

24

werkafspraken HLZ. In voorgaande hoofdstukken is hier uitvoerig aandacht aan besteed. In
een paar regio’s is de inzet van de HLZ-regiosecretaris in het geheel niet conform
verwachting gegaan. Een mis-match tussen de werkwijze van de HLZ-regiosecretaris en de
wensen van de regio is hiervan de belangrijkste verklaring.

Doelen werkzaamheden HLZ-regiosecretaris
gerealiseerd

80%
60%
40%
64%
26%

20%

10%
0%
Ja

Deels

Nee

De belangrijkste observaties en conclusies worden hieronder samengevat.
De HLZ-regiosecretaris was het afgelopen jaar in de meeste regio’s een belangrijke
aanjager van de HLZ Transitietafels
De onafhankelijke rol en de beschikbare tijd van de HLZ-regiosecretaris heeft er in veel
regio’s toe bijgedragen dat gemeenten, zorgverzekeraars, zorgaanbieders, cliënten en
andere betrokkenen elkaar bij een (vorm van een) HLZ Transitietafel hebben ontmoet,
onder andere rond de landelijke werkafspraken HLZ. In zeker de helft van de regio’s komt
het signaal dat dit anders waarschijnlijk niet zou zijn gebeurd.
In ongeveer de helft van de regio’s heeft de HLZ-regiosecretaris de structuur
neergezet, nu komt het aan op het daadwerkelijk benutten ervan
In ongeveer de helft van de regio’s is de structuur van de HLZ Transitietafel ingericht en
vertrekt de externe HLZ-regiosecretaris op het moment dat deze structuur daadwerkelijk
moet worden benut om de uitvoering van de HLZ Werkagenda vorm te geven.
Doordat in bijna alle regio’s een medewerker van de centrumgemeente de
werkzaamheden van de HLZ-regiosecretaris gaat overnemen, is het een aandachtspunt
dat ook de kleinere regiogemeenten betrokken blijven
Circa 10 regio’s ondervangen dit door medewerkers van meerdere gemeenten
verantwoordelijk te maken voor een overlegtafel. In het grootste deel van de regio’s is er
één persoon die de komende maanden verder gaat waar de HLZ-regiosecretaris is gestopt.
Omdat op veel plekken (nog) niet duidelijk is hoeveel tijd deze persoon beschikbaar krijgt
om regie te voeren op de HLZ Transitietafel en Werkagenda en ook (nog) niet duidelijk is
wie dit gaat betalen, is het een uitdaging om voldoende tijd en ruimte te vinden om alle
regiogemeenten om tafel te houden. Dit geldt ook voor de relatie met de zorgverzekeraars
die zich van oudsher vaak richten op de centrum- of convenantgemeenten. Aandachtspunt
is dat de kleinere regiogemeenten zich ook na het vertrek van de externe HLZregiosecretaris voldoende vertegenwoordigd voelen aan de HLZ Transitietafel.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

25

6 Conclusies en beschouwing
6.1

Inleiding
In maart/april 2014 maakte het Ondersteuningsprogramma regionale samenwerking HLZ in
opdracht van VWS, VNG en ZN een ronde langs de Wmo-regio’s om een beeld te krijgen van
de mate waarin gemeenten, zorgverzekeraars, zorgaanbieders, cliënten(organisaties) en
andere belanghebbenden samenwerkten rond de landelijke werkafspraken HLZ.
Belangrijkste conclusies: deze samenwerking was er slechts in een handjevol regio’s en het
overgrote deel van de gemeenten gaf aan niet de capaciteit te hebben om de landelijke
werkafspraken HLZ in 2014 in regioverband met belanghebbende partners te bespreken.
Deze conclusies waren mede aanleiding voor VWS, VNG en ZN om externe financiering voor
de inzet van HLZ-regiosecretarissen beschikbaar te stellen. Op één regio na, zijn in alle
regio’s HLZ-regiosecretarissen aan de slag gegaan om regie te voeren op het overleg tussen
gemeenten en zorgverzekeraars over de inkoop van de niet-toewijsbare wijkverpleging en
de HLZ Transitietafel met gemeenten, zorgverzekeraars, aanbieders, cliënten en andere
partners. Iets meer dan een jaar later is het beeld over de regionale samenwerking HLZ flink
veranderd.
In dit hoofdstuk worden, op basis van de analyse uit voorgaande hoofdstukken, de
belangrijkste conclusies, aandachtspunten en uitdagingen samengevat.

6.2

Tot stand komen regionale samenwerking HLZ
Regionale samenwerking HLZ is volgens de opdracht uit de landelijke werkafspraken HLZ
vooral beleidsmatig ingestoken: in een regio (schaal) bespreken gemeenten,
zorgverzekeraar, zorgaanbieders, cliënten en andere partijen (overlegpartners) aan een HLZ
Transitietafel (overlegvorm) samen de scharnierpunten uit de landelijke werkafspraken HLZ
(agenda).
Een jaar na het tot stand komen van de landelijke werkafspraken HLZ kan worden
geconstateerd dat in ongeveer een kwart van de regio’s betrokken partijen er nog niet aan
toe gekomen zijn om met elkaar het gesprek over de werkafspraken en scharnierpunten te
hebben. Om met verschillende partners – met verschillende belangen – na te kunnen
denken over beleidsmatige thema’s, is het een voorwaarde dat partners elkaar kennen, dat
ze een gezamenlijk beeld hebben van de ontwikkelopgaven en veranderstrategie en dat
zowel gemeenten, zorgverzekeraars als zorgaanbieders in de positie zijn om daadwerkelijk
te willen en kunnen veranderen. Zeker de helft van de regio’s heeft het afgelopen jaar
nodig gehad om te werken aan deze randvoorwaarden. Gemeenten en zorgverzekeraars
hebben kennis met elkaar gemaakt en geprobeerd elkaars taal te begrijpen. Gemeenten,
zorgverzekeraars en aanbieders hebben nagedacht over de meerwaarde van samenwerking
bij de hervorming langdurige zorg. En gemeenten, zorgverzekeraars en aanbieders hebben
elkaar moeten opzoeken om de hervorming langdurige zorg in het algemeen en de
landelijke werkafspraken HLZ in het bijzonder als een gezamenlijke opgave te zien. In deze
regio’s is pas recent aan deze randvoorwaarden voldaan. Echt invulling geven aan de
landelijke werkafspraken HLZ komt in deze regio’s dan ook vanaf nu serieus op de agenda.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

26

Vanuit gemeentelijk oogpunt kan sprake zijn van spanning tussen het lokale karakter van
de implementatie van de Wmo en de noodzaak tot regionale samenwerking bij de
hervorming langdurige zorg. Zorgverzekeraars hebben vooral belang bij het realiseren van
gezond volume en de prikkel hierbij zit vooral op landelijk niveau in plaats van met
afzonderlijke regio’s afspraken te maken. Beide financiers moeten elkaar in het kader van
de landelijke werkafspraken HLZ ergens in het midden – in regio’s – vinden.
Om voor zorgverzekeraars een aantrekkelijke samenwerkingspartner te zijn is het
belangrijk dat gemeenten binnen een regio gezamenlijk optrekken, dezelfde doelen voor
ogen hebben, één of een beperkt aantal gemeenten het mandaat geven om namens alle
gemeenten met de zorgverzekeraar om tafel te gaan en een duidelijk beeld hebben van de
transformatie-opgaven. In zeker een kwart van de regio’s is de samenwerking tussen
gemeenten onderling het afgelopen jaar moeizaam of helemaal niet van de grond
gekomen. Ongeveer een kwart van de regio’s waar de samenwerking tussen gemeenten
onderling in het afgelopen jaar wel van de grond is gekomen, geeft aan dat deze
samenwerking in de (nabije) toekomst onder druk kan komen te staan. Herbezinning van
gemeenten – vooral de centrumgemeente – op de meerwaarde van regionale samenwerking
en het vertrek van de externe, onafhankelijke HLZ-regiosecretaris zijn hiervan de
belangrijkste redenen.





6.3

Aandachtspunten zijn:
De representatie van zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere partijen: is het voor deze
partijen mogelijk en zijn zij bereid om bij een toenemend aantal (sub-)regionale of
gemeentelijke overlegtafels aan te schuiven?
De betrokkenheid van kleinere gemeenten: zorgverzekeraars werken over het algemeen al
samen met grotere gemeenten. Als er geen sprake is van regionale samenwerking, blijven
kleinere gemeenten dan voldoende aangehaakt en voldoende aan tafel over de landelijke
werkafspraken HLZ? Het is zeker geen voorwaarde dat alle kleine gemeenten actief
betrokken zijn bij de Transitietafel HLZ. Sterker nog, het is begrijpelijk dat kleine
gemeenten bepaalde taken, zoals het bespreken van de landelijke werkafspraken HLZ
overlaten aan de grote centrumgemeente. Aandachtspunt is wel dat gemeenten onderling
afstemmen wie betrokken is bij de gesprekken over de werkafspraken en welk mandaat
wordt gegeven aan de gemeente die bij de HLZ Transitietafel vertegenwoordigd is.
Resultaten regionale samenwerking HLZ en HLZ Transitietafel
In iets meer dan een jaar is het beeld dat kan worden geschetst over de regionale
samenwerking HLZ flink veranderd. In alle regio’s is de wijkverpleging op tijd ingekocht. In
bijna alle regio’s is een inventarisatie gemaakt van de belangrijkste vraagstukken op het
gebied van HLZ. In meer dan de helft van de regio’s is er een HLZ Transitietafel. En in meer
dan de helft van de regio’s ligt er een vastgestelde HLZ Werkagenda waarin de
bespreekpunten en ambities voor de komende tijd staan beschreven.
In zeker drie kwart van de regio’s zijn één of meerdere thema’s uit de landelijke
werkafspraken HLZ geagendeerd bij de HLZ Transitietafel. Ongeveer de helft van deze
regio’s geeft aan dat de landelijke werkafspraken HLZ met bijbehorende scharnierpunten
hebben bijgedragen aan bewuste agendering van thema’s als herstructurering vastgoed,
beperken fricties arbeidsmarkt en voorkomen administratieve lasten. De facilitering door
een HLZ-regiosecretaris heeft hier merkbaar aan bijgedragen. In het overige kwart is er
(nog) geen vastgestelde HLZ Werkagenda of overlegvorm waarin deze thema’s zijn
geagendeerd. Dit betekent niet per definitie dat de scharnierpunten helemaal niet worden

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

27

besproken in de regio. Veelal is er wel enige vorm van overleg tussen de centrumgemeente
en zorgverzekeraar over deze thema’s, alleen is dit overleg niet gestructureerd en zijn
andere partijen – zoals zorgaanbieders en cliënten – nauwelijks betrokken.
Het afgelopen jaar stonden overleggen in veel regio’s vooral in het teken van het zo goed
mogelijk inregelen van nieuwe taken: bewust, maar vaker onbewust stond hierdoor het
scharnierpunt ‘continuïteit van zorg en ondersteuning’ op de agenda. Daarnaast is veel tijd
besteed aan de onderlinge samenwerking tussen gemeenten en vervolgens tussen de
gemeenten en de zorgverzekeraar. Hierdoor kon in veel regio’s weinig aandacht besteed
worden aan zorgvernieuwing of transformatie.
Veel regio’s lijken pas nu – halverwege 2015 – toe te komen aan het nadenken over nieuwe
vormen van zorginkoop, inzet wijkverpleegkundigen, samenwerking wijkteams en
huisartsen en indiceren. Grofweg in de helft van de regio’s is al zichtbaar een begin
gemaakt met het uitwerken van deze thema’s, in een kwart staat dit geagendeerd voor de
tweede helft van 2015. Ook zijn in iets minder dan de helft van de regio’s de
zorgaanbieders, cliënten en andere partijen nog niet of pas sinds kort actief betrokken bij
de HLZ Transitietafel. Dit leidt er ook toe dat deze partijen moeten worden betrokken bij de
regionale vertaling van de landelijke werkafspraken HLZ in de regionale HLZ Werkagenda.





6.4



Aandachtspunten zijn:
Zorgaanbieders, cliënten(organisaties) en andere partners hebben verschillende belangen.
Het is een uitdaging om vanuit deze verschillende belangen op constructieve wijze in
gesprek te gaan en te blijven over de landelijke werkafspraken HLZ.
In veel regio’s hebben de externe HLZ-regiosecretarissen merkbaar bijgedragen aan de
bereikte resultaten met betrekking tot de regionale samenwerking HLZ. De meeste HLZregiosecretarissen hebben hun werkzaamheden op 30 juni 2015 beëindigd. Deze
werkzaamheden zijn vanaf die datum bijna overal door een medewerker van één van de
gemeenten – veelal de centrumgemeente – overgenomen. Dit is in bijna de helft van de
regio’s niet afgestemd met de zorgverzekeraars. Deze gemeenten trekken de regie van de
landelijke werkafspraken HLZ naar zich toe, vooral omdat zorgverzekeraars in de meeste
regio’s niet bereid zijn om mee te financieren. Waar het afgelopen jaar in het grootste deel
van de regio’s sprake was van een gezamenlijke opdrachtformulering vanuit gemeenten en
zorgverzekeraars aan de HLZ-regiosecretaris, lijkt dit de komende tijd vooral vanuit
gemeenten te komen. Aangezien gemeenten één van de belanghebbenden aan de HLZ
Transitietafel zijn, is het van belang dat deze functionarissen zo onafhankelijk en
procesgericht mogelijk blijven werken.
Toekomst regionale samenwerking HLZ
Het afgelopen jaar is veel opgebouwd aan structuren en veel opgeschreven aan ambities en
werkagenda’s. Het wordt een uitdaging voor alle regio’s om nu invulling te geven aan deze
ambities en uitvoering te geven aan de werkagenda’s. Aangezien de landelijke
werkafspraken HLZ in maart 2014 tot stand zijn gekomen met een looptijd tot en met
2016, is er nog ruim de tijd om deze vervolgslag te maken.
Aandachtspunten zijn:
In regio’s die zich kenmerken door een historisch sterk samenwerkingsverband, zowel
tussen gemeenten onderling als tussen gemeenten en zorgverzekeraar, of in regio’s waar
in de afgelopen maanden een duurzame samenwerkingsstructuur is opgebouwd in de vorm
van een HLZ Transitietafel zullen deze samenwerkingsstructuur en de opgebouwde
samenwerkingsrelatie waarschijnlijk voldoende waarborg zijn om de uitvoering van de

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

28



6.5

werkagenda tot een goed einde te brengen. In regio’s waar de samenwerking nog pril is en
de opgebouwde structuur broos, kunnen de verschillende belangen die opspelen bij de
uitvoering van de HLZ Werkagenda de samenwerking onder druk zetten.
De samenwerking tussen gemeenten, zorgverzekeraars en zorgaanbieders op het gebied
van zorgvernieuwing wordt nu pas handen en voeten gegeven. Uit veel regio’s komen
signalen dat de vernieuwingskracht van zorgaanbieders achterblijft.
Resultaten ondersteuning regionale samenwerking HLZ
De keuze van VWS, VNG en ZN om externe financiering voor de inzet van HLZregiosecretarissen beschikbaar te stellen, heeft merkbaar bijgedragen aan het regionaal
bespreken van thema’s uit de landelijke werkafspraken HLZ. Maar deze samenwerking zou
niet afhankelijk moeten blijven van een extern gefinancierde HLZ-regiosecretaris. Het is
vooral belangrijk dat gemeenten en zorgverzekeraars eerst met elkaar een beeld hebben
van de meerwaarde van regionale samenwerking HLZ. Pas daarna komt de vraag aan de
orde in hoeverre voortzetting van de functie HLZ-regiosecretaris wenselijk is en hoe dit
binnen de regio wordt georganiseerd. Dat in zeker de helft van de regio’s de borging van
de werkzaamheden van de HLZ-regiosecretaris is belegd bij een medewerker van een
gemeente – veelal een centrumgemeente – zonder dit af te stemmen met de
zorgverzekeraar, lijkt hieraan voorbij te gaan.
De uitwisseling van kennis en ervaringen tijdens regionale bijeenkomsten die op initiatief
van VWS, VNG en ZN zijn georganiseerd, heeft volgens de meeste HLZ-regiosecretarissen
een duidelijke meerwaarde gehad. Met het oog op de daadwerkelijke uitvoering van de
transformatie-opgaven en het vaart maken met de HLZ Transitietafel, geven zowel de HLZregiosecretarissen als de gemeentelijke contactpersonen mee dat het belangrijk is dat VWS,
VNG en ZN dit netwerk – onder andere door periodieke bijeenkomsten – blijven
onderhouden.

6.6









Tot slot
Overall zien we een aantal factoren die in de regio’s hebben bijgedragen aan het tot stand
komen van een effectieve regionale samenwerking op het gebied van HLZ:
Gemeenten werken al langer samen in een samenwerkingsverband, al dan niet vastgelegd
in een gemeenschappelijke regeling. We zien dat deze regio’s in vergelijking met regio’s
waar geen of minder sprake is van een bestaande samenwerkingsstructuur, meer bereid en
beter in staat waren om de landelijke werkafspraken HLZ gezamenlijk op te pakken.
Gemeenten en zorgverzekeraar hebben al langer een convenant . Hierdoor wordt al langere
tijd op diverse thema’s samengewerkt, kent men elkaar, wordt elkaars taal al meer
begrepen en waren de landelijke werkafspraken HLZ niet de eerste aanleiding om elkaar
actief op te zoeken.
In een regio is zowel vanuit gemeenten, zorgverzekeraar en overige partners een
vertegenwoordiging georganiseerd die deelneemt aan de regionale overleggen over de
landelijke werkafspraken HLZ. Als deze vertegenwoordiger voldoende mandaat heeft
gekregen om het gesprek te voeren over de ontwikkelopgaven met betrekking tot HLZ – of
in staat is om dit mandaat op effectieve wijze te organiseren – kunnen ook echt stappen
worden gezet.
Zorgverzekeraars die een regionale focus hebben, zitten al langere tijd met gemeenten – en
aanbieders – om tafel waardoor de landelijke werkafspraken HLZ effectiever konden
worden opgepakt. Ook daar waar de zorgverzekeraar nog niet van oudsher een regionale
focus had, maar het afgelopen jaar bereid was om aan te sluiten bij de schaal van de
regionale samenwerking HLZ, zijn effectieve stappen gezet.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

29



Gemeenten, zorgverzekeraars – en overige partners, waaronder aanbieders en cliënten –
hebben in de regio een gezamenlijk beeld van de opgaven met betrekking tot zowel de
transitie als de transformatie van de langdurige zorg. Door dit gezamenlijke beeld konden
ook de opgaven uit de landelijke werkafspraken HLZ gezamenlijk worden opgepakt.
Wat in de ene regio effectief is – bijvoorbeeld een gemeenschappelijke regeling of een
convenant – is niet per definitie in een andere regio werkbaar. Het in regioverband
bespreken van de landelijke werkafspraken HLZ moet daarom ook niet worden gezocht in
generiek toepasbare structuren. Wel is het belangrijk dat niet alleen door de regio’s, maar
ook door landelijke partijen – waaronder VWS, VNG en ZN – blijvend wordt nagedacht over
de ambities en condities waarin de landelijke werkafspraken HLZ in de regio’s moeten
worden opgepakt. Dit zou kunnen door het gezamenlijk ontwikkelen van een focuslijst van
onderwerpen die volgens de landelijke partijen in de regio’s besproken moeten worden. Het
gaat hierbij om een concretisering en actualisering van de landelijke werkafspraken HLZ
waarbij door de landelijke partijen wordt uitgewerkt wat ten minste in de regio’s moet
worden besproken, om vervolgens het hoe over te laten aan de samenwerkende partijen in
de regio’s.
De landelijke werkafspraken HLZ hebben een looptijd tot en met 2016. Het is belangrijk dat
alle landelijke partijen elkaar in die periode in de Cockpit HLZ blijven ontmoeten om de
uitvoering van de landelijke werkafspraken HLZ en eventuele knelpunten die zich hierbij
voordoen, te bespreken. Met het oog hierop verdient het ook aanbeveling om vanuit de
landelijke partijen het contact met het netwerk van regionale contactpersonen HLZ te
onderhouden. In meer dan de helft van de regio’s zijn deze contactpersonen recent
gewijzigd door het vertrek van de externe HLZ-regiosecretaris. Naast een landelijk platform
waar signalen uit de regio’s kunnen worden geagendeerd – de Cockpit HLZ – is het ook
belangrijk dat de regionale contactpersonen HLZ elkaar periodiek – bijvoorbeeld 3 keer per
jaar – kunnen ontmoeten om kennis en ervaringen uit te wisselen.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

30

Bijlage – Overzicht HLZ-regio’s
In onderstaand overzicht staan de oorspronkelijke 43 Wmo-regio’s. In een aantal regio’s is
vorig jaar besloten om de landelijke werkafspraken HLZ op een andere schaal op te pakken.
Hierdoor is sprake van meerdere HLZ-regio’s.
Wmo-Regio
Achterhoek

AlblasserwaardVijfheerenlanden
AmsterdamAmstelland

HLZ-regio

Amsterdam

Gemeenten
Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem,
Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek,
Winterswijk
Giessenlanden, Gorinchem, HardinxveldGiessendam, Leerdam, Molenwaard, Zederik
Amsterdam, Diemen

Amstelland

Aalsmeer, Amstelveen, Ouder-Amstel, Uithoorn

Zuid-West
Drenthe

Alblasserdam, Dordrecht, Hendrik-IdoAmbacht, Papendrecht, Sliedrecht, Zwijndrecht
Hoogeveen, De Wolden.
Meppel, Westerveld (beide oriëntatie op regio
IJsselland)
Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen

Drechtsteden
Drenthe

Zuid-Oost
Drenthe
Noord-Midden
Drenthe
Eemland
Flevoland
Food Valley
Friesland

Gooi- en
Vechtstreek
Groningen

Haarlemmermeer

In samenwerking
met Amstelland

Hoeksche Waard
Holland-Rijnland

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

Assen, Noordenveld, Tynaarlo, Aa en Hunze,
Midden-Drenthe
Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Leusden,
Nijkerk, Soest, Woudenberg
Almere, Dronten, Lelystad, Noordoostpolder,
Urk
Barneveld, Ede, Renswoude, Rhenen,
Scherpenzeel, Veenendaal.
Achtkarspelen, Ameland, Boarnsterhim,
Dantumadiel, Dongeradeel, Ferwerderadiel,
Franekeradeel, Gaasterlân-Sleat, Harlingen,
Heerenveen, het Bildt, Kollumerland en
Nieuwkruisland, Leeuwarden, Leeuwarderadeel,
Lemsterland, Littenseradiel, Menameradiel,
Ooststellingwerf, Opsterland,
Schiermonnikoog, Skarsterlân, Smallingerland,
Súdwest Fryslân, Terschelling,
Tytsjerksteradiel, Vlieland, Weststellingwerf
Blaricum, Bussum, Eemnes, Hilversum, Huizen,
Laren, Muiden, Naarden. (Eventueel aansluiting
door Stichtse Vecht , Weesp, Wijdemeren)
Appingedam, Bedum, Bellingwedde, De Marne,
Delfzijl, Eemsmond, Groningen, Grootegast,
Haren, Hoogezand-Sappemeer, Leek,
Loppersum, Marum, Menterwolde, Oldambt,
Pekela, Slochteren, Stadskanaal, Ten Boer,
Veendam, Vlagtwedde, Winsum, Zuidhorn
Haarlemmermeer
Binnenmaas, Cromstrijen, Korendijk, OudBeijerland, Strijen
Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en
Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse,

31

Wmo-Regio

HLZ-regio

IJsselland

Salland
IJsselvecht

Kop van NoordHolland
Lekstroom
Midden-Brabant

Midden-IJssel /
Oost-Veluwe
MiddenKennemerland
(IJmond)
Midden-Limburg
Noord-Limburg
Meierij
Oost

Noord Veluwe
Peelregio
Regio Alkmaar /
NoordKennemerland
Regio Arnhem

Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert,
Roerdalen, Roermond, Weert
Peel en Maas, Venlo, Horst aan de Maas,
Venray, Bergen, Gennep, Beesel
‘s Hertogenbosch, Vught, Sint-Michielsgestel,
Haaren, Boxtel, Schijndel, Sint-Oedenrode
Bernheze, Boekel, Boxmeer, Cuijk, Grave,
Landerd, Mill en Sint Hubert, Oss, Sint
Anthonis, Uden, Veghel,
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet,
Oldebroek, Putten, Zeewolde
Asten, Deurne, Gemert-Bakel, Helmond,
Laarbeek, Someren
Alkmaar, Bergen (NH), Castricum,
Heerhugowaard, Heiloo, Langedijk, Uitgeest
Arnhem, Doesburg, Duiven, Lingewaard,
Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rijnwaarden,
Rozendaal, Westervoort, Zevenaar,
Wageningen

Regio Nijmegen
Rivierenland

Stadsregio
Haaglanden

Zwolle, Staphorst, Zwartewaterland, OmmenHardenberg, Kampen, Steenwijkerland, Dalfsen
Den Helder, Hollands Kroon, Schagen, Texel
Houten, IJsselstein, Lopik, Nieuwegein, Vianen
Dongen, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden,
Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk,
Tilburg, Waalwijk
Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Krimpenerwaard,
Waddinxveen, Zuidplas
Apeldoorn, Brummen, Epe, Hattem, Heerde,
Lochem, Voorst6, Zutphen
Beverwijk, Heemskerk, Velsen

Midden-Holland

Noord-Oost
Brabant

Gemeenten
Nieuwkoop, Noordwijk, Noordwijkerhout,
Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten,
Zoeterwoude
Deventer, Raalte, Olst-Wije

H6+1

Beuningen, Druten, Groesbeek, Heumen, Mook
en Middelaar, Nijmegen, Wijchen
Buren, Culemborg, Geldermalsen, Lingewaal,
Maasdriel, Neder-Betuwe, Neerijnen, Tiel, West
Maas en Waal, Zaltbommel
’s-Gravenhage, Leidschendam-Voorburg,
Wassenaar, Zoetermeer

6 Eno / Salland verzekeringen koopt de wijkverpleegkundige zorg in

voor Voorst.

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

32

Wmo-Regio

HLZ-regio
H4

Stadsregio
Rijnmond

BAR
Voorne-Putten en
GoereeOverflakkee
Rotterdam
Capelle a/d IJssel
en Krimpen a/d
IJssel
MVS

Twente

Utrecht Stad
Utrecht-West

West-Brabant

Dongemond
gemeenten
Breda e.o.
West
Brabantse Wal

West-Friesland
ZaanstreekWaterland
Zeeland

ZuidKennemerland
Zuid-Limburg

Zuid-Oost Brabant

Westelijke
Mijnstreek
MaastrichtHeuvelland
Parkstad
Eindhoven
A2
Dommelvallei+
Kempen
Veldhoven, Best,
Oirschot

Zuid-Oost Utrecht

GV306/eindrapport regionale samenwerking hlz

Gemeenten
Delft, Midden-Delfland, Rijswijk, Westland,
Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland
Barendrecht, Albrandswaard, Ridderkerk
Brielle, Goeree-Overflakkee, Hellevoetsluis,
Nissewaard, Westvoorne
Rotterdam, Capelle aan den IJssel en Krimpen
aan den IJssel

Maassluis, Vlaardingen, Schiedam
Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede,
Haaksbergen, Hellendoorn, Hengelo (O), Hof
van Twente, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten,
Tubbergen, Twenterand, Wierden
Utrecht
De Ronde Venen, Montfoort, Oudewater,
Woerden.
Stichtse Vecht, Weesp, Wijdemeren (oriëntatie
op Gooi- en Vechtstreek)
Aalburg, Werkendam, Woudrichem,
Geertruidenberg, Drimmelen en Oosterhout
Breda, Alphen-Chaam en Baarle-Nassau
Etten-Leur, Roosendaal, Moerdijk, Halderberge,
Zundert en Rucphen
Bergen op Zoom, Steenbergen en Woensdrecht
Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland,
Medemblik, Opmeer, Stede Broec
Beemster, Edam-Volendam, Landsmeer,
Oostzaan, Purmerend, Waterland, Wormerland,
Zaanstad, Zeevang
Borsele, Goes, Hulst, Kapelle, Middelburg,
Noord-Beveland, Reimerswaal, SchouwenDuiveland, Sluis, Terneuzen, Tholen, Veere,
Vlissingen
Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmerliede en
Spaarnwoude, Heemstede, Zandvoort
Sittard-Geleen, Stein, Beek, Schinnen
Meerssen, Maastricht, Valkenburg aan de Geul,
Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Vaals
Onderbanken, Brunssum, Nuth, Heerlen,
Landgraaf, Voerendaal, Simpelveld, Kerkrade
Eindhoven
Cranendonck, Heeze-Leende en Valkenswaard
Geldrop-Mierlo, Nuenen, Son en Breugel en
Waalre
Reusel de Mierden, Bladel, Eersel en Bergeijk
Veldhoven, Best, Oirschot
Bunnik, De Bilt, Utrechtse Heuvelrug, Wijk bij
Duurstede, Zeist

33