Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

28 676

NAVO

Nr. 198

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 maart 2014
Op 1 en 2 april a.s. komen de Ministers van Buitenlandse Zaken van de
NAVO-landen bijeen in Brussel. De conceptagenda voorziet in een
werksessie, een bijeenkomst met Oekraïne (NAVO-Oekraïne Commissie)
en een werkdiner op 1 april. Op 2 april komt de NAVO bijeen met Georgië
(NAVO-Georgië Commissie), de ISAF-partners en de landen van het
Istanbul Cooperation Initiative (ICI). Ook is een reeds eerder geplande,
korte, ceremoniële bijeenkomst voorzien ter gelegenheid van de
uitbreiding van de NAVO in 1999, 2004 en 2009. De situatie in Oekraïne zal
de besprekingen domineren. Voor zover mogelijk zal ook worden
vooruitgeblikt naar de NAVO-top op 4 en 5 september in Wales. In deze
brief wordt vooral ingegaan op de Nederlandse positie in de NAVO t.a.v.
het Russisch-Oekraïense conflict.
Oekraïne
De afgelopen weken bent u meerdere malen geïnformeerd over de
ontwikkelingen in Oekraïne. In de brieven aan uw Kamer d.d. 3, 7, 12 en
18 maart is ook ingegaan op de besprekingen die binnen de NAVO zijn
gevoerd (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1342, Kamerstuk 21 501-20, nr. 840,
Kamerstuk 21 501-02, nr. 1358 en Kamerstuk 28 676, nr. 197). Zoals uit
deze berichtgeving blijkt, volgt de NAVO de situatie nauwgezet en heeft zij
de bestaande samenwerkingsverbanden met Oekraïne en Rusland,
respectievelijk de NAVO-Oekraïne Commissie (NUC) en de NAVO-Rusland
Raad (NRR), benut om de kwestie te bespreken. Op 14 maart jl. kwam de
Euro-Atlantische Partnerschapsraad (EAPR), waarin Oekraïne en Rusland
zitting hebben, bijeen. De NAVO heeft, o.a. in verklaringen op 2, 4 en
17 maart de Russische handelwijze in krachtige termen veroordeeld en het
land opgeroepen zijn internationale verplichtingen na te komen. Helaas
hebben ook de besprekingen in de NRR er niet toe geleid dat Rusland is
overgegaan tot de-escalatie van de situatie.
Op 4 maart jl. kwam de Noord Atlantische Raad (NAR) bijeen op verzoek
van Polen. Polen had artikel 4 ingeroepen, dat stelt dat bondgenoten

kst-28676-198
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 676, nr. 198

1

onderling overleg zullen plegen wanneer naar de mening van een van hen
de territoriale integriteit, politieke onafhankelijkheid of veiligheid van een
der partijen wordt bedreigd. Bij die gelegenheid heeft de NAR besloten tot
het treffen van maatregelen om de situational awareness van het
Bondgenootschap rond de situatie in Oekraïne te verbeteren. Dat houdt
onder andere in dat de AWACS-toestellen actiever boven het grondgebied
van de Alliantie worden ingezet. In dit kader zal, in overleg met de
Minister van Defensie, ook Nederlandse tankercapaciteit (air-to-air
refueling) worden ingezet ten behoeve van het bijtanken van deze
AWACS-toestellen. De hiermee gemoeide kosten zullen worden gedekt
binnen het Defensie-budget.
Zoals bericht, besloot de NAR ook tot versterking van de samenwerking
met Oekraïne binnen het raamwerk van de NUC en tot een herziening van
de relaties met Rusland. Tijdens de ministeriële bijeenkomst op 1 en
2 april zal bezien worden hoe deze besluiten geconcretiseerd kunnen
worden en of aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn.
Conform de Nederlandse inzet heeft ook de NAVO zich er vanaf het begin
op gericht om verdere escalatie van de situatie te voorkomen. Helaas
hebben oproepen aan Rusland hiertoe geen positief effect gesorteerd.
Integendeel, de Russische handelwijze heeft ervoor gezorgd dat verschillende bondgenoten zich in toenemende mate zorgen maken over de
veiligheidsconsequenties van het Russische handelen en gevraagd
hebben om zichtbare reassurance.
Voor Nederland vormt dit element van reassurance een onlosmakelijk
onderdeel van de onderlinge solidariteit die het fundament is van het
Bondgenootschap. De tot op heden door de NAVO getroffen maatregelen
in deze crisis passen volgens Nederland goed in het vinden van een
balans tussen de behoefte aan reassurance en de wens tot de-escalatie.
Ministers zullen spreken over de meest recente ontwikkelingen als ook
over de strategische implicaties daarvan voor het Bondgenootschap.
Tijdens de NAVO-bijeenkomst zal voorts worden gesproken over verdere
steun die aan Oekraïne kan worden gegeven in het kader van de
bestaande partnerschapsovereenkomst met het land. Het land vormt een
belangrijke partner van de NAVO en bezien zal moeten worden hoe aan
het hierboven gemelde besluit om de samenwerking met Oekraïne te
versterken, invulling kan worden gegeven. Nederland denkt hierbij met
name aan NAVO-bijdragen bij de hervorming en professionalisering van
het Oekraïense leger en assistentie m.b.t. de democratische controle over
de krijgsmacht. Daar Oekraïne geen lid is van de NAVO, is van veiligheidsgaranties vanuit het Bondgenootschap voor Oekraïne geen sprake.
Relatie NAVO-Rusland
De NAVO zal stilstaan bij de gevolgen van het conflict voor de relatie met
Rusland. Zoals gemeld, besloot de NAVO op 5 maart tot een herziening
van de relatie met Rusland. Tevens werd besloten om tot de ministeriële
bijeenkomst op 1 en 2 april geen ontmoetingen op werkniveau meer te
houden. Nederland is van mening dat Rusland een belangrijke partner van
de NAVO is waarmee het Bondgenootschap essentiële belangen deelt,
waaronder de bestrijding van terrorisme en de aanpak van piraterij. In
deze crisis heeft Rusland echter het internationale recht op ernstige wijze
geschonden. Dat kan niet zonder gevolgen blijven voor de relatie van de
NAVO met Rusland. Op welke terreinen dit vorm gegeven zal worden, is
onderwerp van discussie. Nederland zal zich er wel voor inzetten dat de
diplomatieke kanalen voor politieke dialoog ook in NAVO-kader zoveel
mogelijk open blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 676, nr. 198

2

Georgië
Op 2 april zal de NAVO-Georgië Commissie (NGC) bijeenkomen. Met
Minister Panjikidze zal worden gesproken over de ontwikkelingen in
Georgië en mogelijkheden om de samenwerking met het land te
intensiveren. Zoals bekend, wil Georgië graag lid worden van de NAVO.
Georgië zou graag zien dat tijdens de NAVO-Top in september het
lidmaatschapsperspectief, dat de NAVO Georgië in 2008 bood, wordt
ingevuld door een concrete stap voorwaarts.
Nederland verwelkomt de Euro-Atlantische aspiraties van Georgië en de
voortgang die het land maakt. Nederland heeft waardering voor de
omvangrijke bijdrage van Georgië aan de ISAF-operatie. De vraag doet
zich voor in hoeverre de ontwikkelingen in Oekraïne gevolgen moeten
hebben voor de NAVO-toetredingskandidatuur van Georgië. Nederland is
van mening dat Georgië op zijn eigen merites dient te worden beoordeeld. De mate waarin Georgië politieke en militaire hervormingen ter
hand neemt en bijdraagt aan de Euro-Atlantische veiligheid moet leidend
zijn. Voorkomen moet worden dat voeding wordt gegeven aan het zero
sum-spel dat ogenschijnlijk door Rusland wordt gespeeld. Nederland
wacht met interesse de voortgangsrapportages van de SG NAVO af over
de vier landen met lidmaatschapsaspiraties. Deze rapportages zullen in
juni tijdens de volgende NAVO-bijeenkomst op het niveau van de
Ministers van Buitenlandse Zaken worden besproken.
Afghanistan
De Ministers van Buitenlandse Zaken zullen in ISAF-samenstelling met de
Afghaanse autoriteiten van gedachten wisselen. Dit is de laatste ISAFbijeenkomst voor de presidentsverkiezingen in Afghanistan op 5 april.
Naar alle waarschijnlijkheid zal gesproken worden over de politieke en
veiligheidssituatie aan de vooravond van de verkiezingen. Ook zal
mogelijk kort gesproken worden over de nog lopende onderhandelingen
over de Status of Forces Agreement (SOFA) met de NAVO en het uitblijven
van overeenstemming over de Bilateral Security Agreement (BSA) met de
Verenigde Staten.
Istanbul Cooperation Initiative (ICI)
Ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan zal de NAR met de landen van
het Istanbul Cooperation Initiative (ICI) bijeenkomen. Op de NAVO-top in
Istanbul (2004) werd besloten tot oprichting van het ICI. Het ICI is primair
gericht op de landen op het Arabische Schiereiland. Inmiddels zijn
Koeweit, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar toegetreden.
Oman en Saoedi-Arabië zijn uitgenodigd, maar hebben nog geen
toetredingswens kenbaar gemaakt. Het ICI richt zich vooral op praktische
samenwerking. Nederland acht het ICI een nuttig forum voor samenwerking met deze landen en ziet mogelijkheden om op bepaalde
terreinen, bijvoorbeeld piraterijbestrijding en de politieke dialoog, de
samenwerking te intensiveren.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 676, nr. 198

3