Transitie-effecten
Verzoek SZW

Inhoudsopgave
1.

Disclaimer

(3-4)

2.

Samenvatting

(5-8)

A.

Uitkeringen bij dekkingsgraad onder 100%

3.

Inleiding

(9-10)

B.

Rentecurves (DNB RTS)

4.

Aannames

(11-16)

C.

Begrippenlijst VBA

5.

Resultaten

(17-48)

D.

Links naar eerdere DNB-analyses

▪

Basisvariant

▪

Compensatiedepot

▪

Hogere inflatie

▪

Renteschok

▪

Invaardekkingsgraad

▪

Contract

6.

Appendices

(49-58)

5-9-2022

/2

1. Disclaimer

1. Disclaimer
▪

Alle analyses zijn gemaakt op basis van modellering van een gestileerd fonds. De uitkomsten
voor individuele fondsen en deelnemers kunnen significant afwijken.

▪

Onderliggende modelaannames zijn terug te vinden in deel 4 van deze presentatie. Indien
hiervan is afgeweken wordt dit expliciet vermeld in deze presentatie.

▪

Gegeven het feit dat financiële markten in beweging zijn is het op dit moment inherent
onzeker welke herverdeling zich op het moment van transitie zal voordoen.

▪

Getoonde uitkomsten zijn intern gecontroleerd. Het gehanteerde model is onderworpen
aan een interne modelvalidatie.

5-9-2022

/4

2. Samenvatting

2. Samenvatting
Transitie-effecten en invaardoelen

•

De overstap op een nieuw pensioencontract heeft gevolgen voor de
deelnemers. In deze analyse worden deze transitie-effecten weergegeven in
termen van netto profijt en in termen van uitkeringsniveaus.

•

Transitie-effecten hangen af van een groot aantal factoren. Denk aan
economische omgeving, financiële positie, fondsbeleid, contractkeuze,
invaarmethodiek en populatiesamenstelling.

•

In deze analyse verkennen we de twee invaarmethodieken, de impact van
een compensatiedepot, hoge inflatie, invaardekkingsgraden, een renteschok
en contractkeuze.

•

Invaardoelen zijn medebepalend voor de keuze voor een van beide
invaarmethodes en de inzet van bestuurlijke ruimte die een methode biedt.

Herverdeling in termen van netto profijt
•

Netto profijt is het verschil in marktwaarde van toekomstige
pensioenuitkeringen en toekomstige premie-inleg. Met netto profijt kan
inzichtelijk worden gemaakt hoeveel bepaalde leeftijdsgroepen er door de
transitie in waarde van hun pensioen op voor- of achteruit gaan. Netto profijt
meet dus herverdelingseffecten.

•

Indien de bestuurlijke ruimte binnen de VBA-methode wordt aangewend om
netto profijteffecten te minimaliseren, is een logisch gevolg hiervan dat er
geen of weinig herverdeling optreedt. Dit is het geval bij een brede range
aan dekkingsgraden en renteniveaus.

•

Toepassen van de standaardregel leidt tot herverdeling, omdat ten eerste de
standaardregel geen rekening houdt met afschaffen doorsneesystematiek en
ten tweede een grove benadering is van de verdeelregels in het FTK. De
omvang van de herverdeling die volgt uit de standaardregel neemt toe bij
hogere dekkingsgraden en rentes, maar kan gedeeltelijk worden gedempt
door een compensatiedepot (zie volgende slide samenvatting, en slides 2529 voor doorrekening compensatiedepot). Ook een solidariteitsreserve kan
herverdeling dempen.

•

Indien een fonds als primair doel heeft om herverdeling te beperken, biedt
de VBA-methode hiervoor ruimere mogelijkheden. Indien een fonds een
bepaalde mate van herverdeling accepteert, ligt de standaardmethode meer
voor de hand omdat deze makkelijker uitvoerbaar is dan de VBA-methode.

Uitkeringsniveaus
•

Met beide invaarmethodes nemen verwachte uitkeringen in de
solidaire premieregeling bij een brede range aan dekkingsgraadniveaus toe
ten opzichte van het FTK. In het nieuwe stelsel worden uitkeringen
naar verwachting sneller verhoogd en is geen sprake van een fiscale
bovengrens op pensioenverhogingen (‘genoeg is genoeg’). In voorliggende
analyse wordt de wettelijke fiscale maximering van pensioenverhogingen in
het FTK ten alle tijden gerespecteerd, ook bij hele hoge dekkingsgraden.

•

Daar staat tegenover dat de pensioenuitkering in het nieuwe stelsel
meer onzekerheid kent dan een db-regeling in het FTK.

Herverdelingseffecten

5-9-2022

/6

2. Samenvatting
•

Compensatie gaat ten koste van uitkeringsniveaus van groepen die niet
worden gecompenseerd. Ook voor die groepen is er echter nog steeds sprake
van een toename van mediane verwachte uitkeringsniveaus ten opzichte van
het FTK.

•

Invaren
met
herverdeling
leidt
in
de
solidaire
premieregeling voor benadeelde groepen, dat wil zeggen groepen met een
negatief netto profijt, in slechtweerscenario's tot lagere pensioenuitkeringen
dan onder het FTK. Deelnemers die invaren met een positief netto profijt zijn
in de solidaire premieregeling in slechtweerscenario’s dan ook beter
beschermd dan deelnemers die invaren met een negatief netto profijt.

•

Hoge inflatie

•

Gegeven de hier gekozen contractinvulling leidt een tijdelijk hogere inflatie
op moment van de transitie in combinatie met de standaardmethode naar
verwachting tot een demping van herverdelingseffecten ten opzichte van de
basisvariant.

•

Met de VBA-methode stijgt de marktwaarde van de opgebouwde
aanspraken in het FTK omdat er meer wordt geïndexeerd. Hierdoor blijft er
minder onverdeeld vermogen over. Dit kan betekenen dat de omvang van
het onverdeeld vermogen onvoldoende is om de bestuurlijke invaardoelen te
realiseren, bijvoorbeeld het minimaliseren van netto profijteffecten.

•

Stuurmiddelen in de solidaire premieregeling voor koopkrachtbestendige
pensioenuitkeringen zijn de inrichting van collectief beleggingsbeleid,
toedeling van beleggingsrendementen, de keuze van beschermings- en
projectierendementen en een solidariteitsreserve.

•

Een fonds kan kiezen voor een directe beschermingsportefeuille op basis van
een reëel beschermingsrendement. In het projectierendement kan een
inflatieafslag worden verwerkt om stabiele reële uitkeringen te borgen.

•

Een mogelijk doel van de solidariteitsreserve is het bieden van
inflatiebescherming. Onderzoek naar de effectiviteit en optimale inrichting
van deze stuurmiddelen vallen buiten scope van voorliggende analyse.

Impact compensatiedepot
•

•

•

De kosten voor het afschaffen van de doorsneesystematiek nemen toe bij
hogere renteniveaus. Indien hiervoor niet wordt gecompenseerd, neemt
herverdeling toe. Bij hogere renteniveaus is er door hogere dekkingsgraden
echter ook meer ruimte om een compensatiedepot te vullen.
Een compensatiedepot mag bij dekkingsgraden
worden
aangewend
om
te
compenseren
doorsneesystematiek. Dit kan een substantiële
herverdelingseffecten opleveren.

boven de 100%
voor
afschaffen
demping van de

Herverdeling uit andere bronnen dan de afschaffing van de DSS zoals gewijzigde verdeelregels in het nieuwe stelsel, de invulling van
een solidariteits- of risicodelingsreserve en invaarmethode - kan
een compensatiedepot niet wegnemen.

Bij
gebruik
van
de
standaardmethode
resteert
er
hierdoor
ook met compensatiedepot een mate van herverdeling. Hoe hoger
de dekkingsgraad, des te hoger deze resterende herverdeling.

Herverdelingseffecten

5-9-2022

/7

2. Samenvatting
•

Uitkeringsniveaus in de solidaire en flexibele premieregeling zijn naar
verwachting hoger dan in het FTK. Wel zal bij een hogere inflatie de toename
van uitkeringsniveaus minder groot zijn, omdat indexatie in het FTK leidt tot
indexatie, terwijl hogere inflatie niet gekoppeld is aan uitkeringen in het
nieuwe stelsel.

Contract
•

De flexibele premieregeling kent geen solidariteitsreserve. Wel kan een fonds
kiezen om een risicodelingsreserve te hanteren, om de regeling meer solidair
te maken. In voorliggende analyse is hier niet voor gekozen.

•

Het toevoegen van een risicodelingsreserve zou de resultaten meer in lijn
brengen met de solidaire premieregeling, afhankelijk van de precieze
invulling. De hier gekozen invulling zonder risicodelingsreserve benadert een
DC-regeling.

•

De gekozen
implementatie
van
vulen
uitdeelregels van
solidariteitsreserve werken zo dat deze herverdelingseffecten dempen.

•

Bij alternatieve invullingen van de solidariteitsreserve treden andere,
mogelijk tegenovergestelde, effecten op. Dit maakt het lastig om in
algemene zin iets te zeggen over de impact van een solidariteitsreserve.

de

Herverdelingseffecten

5-9-2022

/8

3. Inleiding

3. Inleiding
Doel en invulling van voorliggende analyse
Doel
Voorliggende analyse biedt inzicht in transitie-effecten die kunnen optreden
bij de overgang van het huidige FTK naar een solidaire of flexibele
premieregeling. Deze transitie-effecten worden weergegeven in termen van
verandering in netto profijt en reële pensioenuitkeringen t.o.v. het FTK.
Netto profijt
Het netto profijt van een deelnemer is gedefinieerd als de marktwaarde van
zijn of haar verwachte pensioenuitkeringen gecorrigeerd voor premie-inleg.
Deze maatstaf geeft dus weer hoe de huidige waarde van iemands
pensioenuitkeringen wijzigt bij overgang naar een solidaire of flexibele
premieregeling. Door dit in kaart te brengen voor alle geboortejaren wordt
de mate van herverdeling tussen verschillende leeftijdscohorten
inzichtelijk. De transitie leidt niet tot een andere marktwaarde van het
pensioencontract als geheel (“zero-sum game”), maar kan wel tot
herverdeling tussen deelnemers leiden. Netto profijt omvat alle
pensioenuitkeringen in de uitkeringsfase en weegt economische
onzekerheid mee.

Deze maatstaf kijkt dus niet naar de huidige waarde van
pensioenuitkeringen, maar naar toekomstige uitkeringsniveaus in de
uitkeringsfase. Hierbij beschouwen we zowel verwachte uitkeringsniveaus
(mediaan) als uitkeringsniveaus in slechtweerscenario’s (5%-percentiel).
Gevoeligheidsanalyses in voorliggende analyse
Transitie-effecten hangen af van een groot aantal factoren, zoals de
macro-economische omgeving (e.g. rentestanden, inflatie, rendement op
zakelijke waarden), financiële positie van het fonds, fondsbeleid,
contractkeuze
in
het
nieuwe
stelsel,
invaarmethodiek
en
de
populatiesamenstelling van het fonds. In voorliggende analyse tonen we
gevoeligheidsanalyses voor invaarmethodiek, rentestand, financiële positie
en contractkeuze. Daarnaast geven we kwalitatief inzicht in de impact van
een tijdelijk hogere inflatie op transitie-effecten. Voor een analyse van de
impact van onderdelen van het fondsbeleid (beleggingsbeleid en
premiedekkingsgraad) verwijzen wij graag naar Transitie-effecten Addendum bij analyses maart en september 2021.

Reële uitkeringen
Naast netto profijt wordt de gemiddelde hoogte van de uitkeringen die een
deelnemer over de gehele uitkeringsfase ontvangt weergegeven,
gecorrigeerd voor inflatie.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 10

4. Aannames

4. Aannames
Invaarmethodes
VBA-methode
Uitgangspunt van de VBA-methode is dat de marktwaarde van de
persoonlijke pensioenvermogens ná invaren minimaal gelijk is aan de
marktwaarde van de opgebouwde pensioenaanspraken- en rechten vóór
invaren. Deze voorwaarde biedt sociale partners en het pensioenfonds
bestuurlijke ruimte om een deel van het collectieve vermogen bij invaren
gericht toe te delen aan de persoonlijke pensioenvermogens.
In deze analyse wordt voor de VBA-methode verondersteld dat de
bestuurlijke ruimte wordt ingezet om netto profijteffecten te minimaliseren.
Indien bestuurlijke ruimte met dit doel wordt ingezet, is een logisch gevolg
dat de transitie naar het nieuwe stelsel niet of zo min mogelijk tot
herverdeling tussen deelnemers leidt.
Fondsen kunnen ook andere invaardoelen hebben, zoals het op peil houden
van (verwachte) uitkeringen. Voor de gevoeligheidsanalyse met een lagere
dekkingsgraad
(zie
appendix
A)
wordt
een
alternatief
weergegeven waarbij de bestuurlijke ruimte primair wordt ingezet om de
mediane uitkering op pensioendatum op peil te houden, en
secundair de netto profijteffecten eveneens te minimaliseren. Bij
hogere dekkingsgraden is deze alternatieve invulling overbodig, omdat
uitkeringen daar ook op peil blijven als enkel gestuurd wordt op
het minimaliseren van netto profijteffecten.

Standaardmethode
Bij invaren met de standaardmethode zet het pensioenfonds de
opgebouwde pensioenaanspraken en -rechten op basis van een
voorgeschreven standaardregel om in persoonlijke pensioenvermogens.
Hierbij wordt het vermogen van het pensioenfonds verdeeld op basis van de
huidige aanspraken, waarbij een tekort of overschot ten opzichte van een
dekkingsgraad van 100% over een periode van tien jaar gespreid wordt
toebedeeld.
Bij dekkingsgraden onder 105% is het onder voorwaarden toegestaan om
maximaal 5% van de persoonlijke pensioenvermogens te gebruiken voor
het bijstellen van transitie-effecten. Deze optie is in de voorliggende
analyse niet opgenomen. Hiervoor verwijzen wij naar eerder gepubliceerde
presentatie “effecten flexibilisering standaardmethode”.
Indien in deze presentatie wordt gesproken over de standaardmethode,
wordt hiermee bedoeld het toepassen van de standaardregel zonder
aanvullende vermogensschuif (bij dekkingsgraden onder 105%) en zonder
het vullen van een compensatiedepot. In een gevoeligheidsanalyse is
daarnaast bekeken wat het effect is van de standaardmethode in
combinatie met een compensatiedepot.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 12

4. Aannames
Voor zowel het FTK als de solidaire premieregeling
Voor het berekenen van transitie-effecten worden pensioenen in het nieuwe pensioenstelsel vergeleken met die in de
hypothetische voortzetting van het FTK. Hiervoor moeten we aannames doen over toekomstige ontwikkelingen, zowel in het
FTK als de solidaire of flexibele premieregeling. Deze aannames worden hieronder en op de volgende slides toegelicht. Er wordt
zoveel mogelijk aangesloten bij eerdere DNB-berekeningen (zie appendix D).
Aannames voor zowel het FTK als de solidaire premieregeling
Ontwikkeling
deelnemersbestand

Er wordt uitgegaan van een gestileerd fonds met een uniform deelnemersbestand. Deelnemers beginnen op hun
25e met werken en hebben 40 werkzame jaren gevolgd door 24 gepensioneerde jaren.

Loonprofiel

Het loonprofiel over de levensloop sluit aan bij CBS-statistieken uit 2018. De jaarlijkse groei van de
pensioengrondslag (oftewel de loongroei) is gelijk aan de prijsinflatie.

Franchise

De (start) franchise bedraagt bij aanvang van de prognose EUR 14.500.

Premieinleg

De premie-inleg bedraagt zowel in het FTK als in de solidaire premieregeling 20% van de pensioengrondslag.
De scenarioset zijn vastgesteld met het model dat ook wordt gebruikt voor de DNB-scenarioset, het zogenaamde
knw-model. De kalibratie van de onderliggende parameters is conform het advies van de commissie parameters uit
2019. Dit resulteert in een verwachte risicopremie op aandelen van 4,33% en een steady state inflatie van 1,88%.

Scenarioset

Wij bezien in deze analyse transitie-effecten zowel in termen van netto profijt (marktwaarde) als in termen van reële
uitkeringen (projectie). Marktwaardering ten behoeve van netto profijt gebeurt met een zogenaamde risiconeutrale
scenarioset, ook wel q-set genoemd. Een q-set is uitsluitend geschikt voor waarderingsdoeleinden en niet bedoeld
om een zo realistisch mogelijke inschatting te maken van toekomstige ontwikkeling van economische parameters.
Projectie van verwachte pensioenuitkeringen gebeurt met een zogenaamde “real-world” scenarioset, ook wel p-set
genoemd. Voor de gehanteerde p- en q- configuratie verwijzen wij naar CPB Background document: A financial
market model for the Netherlands.

5-9-2022

/ 13

4. Aannames
FTK
Aannames FTK

Toeslagbeleid

Er wordt indexatie verleend conform het principe van toekomstbestendig indexeren, als vastgelegd in de
Pensioenwet. De toeslagmaatstaf is de prijsinflatie. Indexatie vindt plaats vanaf een dekkingsgraad van 110%,
tussen 110% en 125% wordt gedeeltelijk geïndexeerd, vanaf 125% volledig. Vanaf 125% kan eerder gemiste
indexatie worden ingehaald. Hierbij wordt een terugblikkende horizon van 10 jaar gehanteerd. Daarnaast wordt de
fiscale begrenzing (genoeg is genoeg) gerespecteerd. Er wordt met andere woorden niet meer toeslag verleend dan
wettelijk toegestaan, ook niet bij hele hoge dekkingsgraden.

Indexatieachterstand

In de beginsituatie wordt een indexatieachterstand van 15 procent verondersteld. Dit komt grofweg overeen met het
gemiddelde van de G5 in 2020.

Kortingbeleid

Het minimaal vereist eigen vermogen (MVEV) bedraagt 104,2%. Ligt de dekkingsgraad meer dan vijf opeenvolgende
jaren onder deze grens, dan wordt een korting toegepast. Deze wordt uitgesmeerd over 10 jaar.
Daarnaast wordt gekort indien het fonds niet binnen tien jaar tijd kan herstellen tot het vereist vermogen. De
kritieke dekkingsgraad waaronder dit niet meer mogelijk is, hebben wij op 95% vastgesteld.

Premiebeleid

De doorsneepremie bedraagt 20% van de pensioengrondslag. De jaarlijkse pensioenopbouw is 1,875% van de
pensioengrondslag. Als de premiedekkingsgraad onder de 100 procent komt, wordt de opbouw verlaagd. Hierdoor
wordt de premiedekkingsgraad nooit lager dan 100 procent. Er worden geen premiekortingen of -vakanties
verleend.
Ter achtergrond: Een premiedekkingsgraad onder 100%, bijvoorbeeld als gevolg van premiekortingen of
premievakanties, hebben per saldo weinig effect op herverdelingseffecten. Elementen in het fondsbeleid die leiden
tot lagere indexaties en hogere kortingen – zoals een premiedekkingsgraad < 100% – verlagen de marktwaarde van
bestaande aanspraken en verhogen het onverdeeld vermogen in het FTK. Het hogere onverdeeld vermogen kan
ingezet worden om de hogere herverdelingseffecten bij PDG < 100% te verzachten. Zie ook de DNB-analyse
“Transitie-effecten, Addendum bij analyses van maart en september 2021” van mei 2022 en onderstaande studie van
het CPB: https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/cpb-notitie-effecten-van-de-overgang-op-nieuwepensioenregels.

Beleggingsbeleid

Het fonds belegt voor de helft in aandelen, en voor de helft in obligaties met een gemiddelde looptijd van 20 jaar. De
mate van renteafdekking volgt uit de allocatie naar obligaties.
5-9-2022

/ 14

4. Aannames
Solidaire premieregeling (1)
Aannames solidaire premieregeling

Solidariteitsreserve

Uitdeelschema
solidariteitsreserve

De hoogte van de solidariteitsreserve bij invaren naar de solidaire premieregeling veronderstellen wij afhankelijk van
de invaardekkingsgraad. In de basisvariant bij een dekkingsgraad van 122% is de omvang van de reserve 5% van
het totale vermogen. De reserve wordt gevuld met 10 procent van toekomstige premie-inleg en 10 procent van
positieve overrendementen. De maximale omvang van de reserve bedraagt 15% van het totale vermogen. Middelen
in de reserve worden uitgedeeld naar rato van het persoonlijk pensioenvermogen. Afhankelijk van hoe vol de reserve
zit, worden de middelen gebruikt om percentages tot 10% van negatieve overrendementen af te dekken.
Daarbovenop worden middelen uitgedeeld afhankelijk van de omvang van de reserve. Dit resulteert in onderstaand
uitdeelschema.
-

Tot 10% negatief overrendement, en daarbovenop
0% < reserve < 5%: 1/15 deel van de reserve*
5% < reserve < 10%: 1/10 deel
10% < reserve < 15%: 1/5 deel
Reserve > 15%: geheel

*Als de reserve een omvang heeft tussen de 0 en 5 procent van het totale vermogen, wordt verondersteld dat 1/15e
van de reserve jaarlijks wordt uitgedeeld aan deelnemers naar rato van het persoonlijk pensioenvermogen.
Projectierendement

Het projectierendement bepaalt in de solidaire of flexibele premieregeling de hoogte en snelheid van
pensioenuitkeringen. In de basisvariant gaan wij uit van een projectierendement dat gelijk is aan de DNB RTS.

Spreiden

Wij veronderstellen geen spreiding van beleggingsresultaten. Beleggingsresultaten worden in een keer verwerkt in de
persoonlijke pensioenvermogens. Spreiden van beleggingsresultaten heeft geen impact op de waarde van pensioen
en dus ook niet op netto profijteffecten.

5-9-2022

/ 15

4. Aannames
Solidaire premieregeling (2)
Aannames solidaire premieregeling

Beleggingsbeleid en
toedeelregels
overrendementen

Negatieve
overrendementen

Het fonds belegt voor 50% in aandelen. Renterisico van het opgebouwd persoonlijke vermogen wordt voor alle
leeftijdscohorten met hetzelfde percentage afgedekt (50%). Wij veronderstellen een leeftijdsafhankelijke toedeling
van collectief overrendement waarbij dit gelijkelijk wordt toebedeeld naar het verwachte pensioen. Voor meer
informatie over deze methodiek verwijzen wij naar bijlage bij het ESB-artikel 'Baten van slimme toedeling
rendementen overstijgen die van intergenerationele risicodeling' van Muns en Werker (2019).
Toedelingsfactor leeftijdscohort: LC(i): F/[F+H] x [Fi+Hi]/Fi
F: huidig vermogen
H: contante waarde toekomstige premies
i: leeftijdscohort
Om te voorkomen dat pensioenvermogens negatief kunnen worden, wordt van leeftijdscohorten met negatieve
overrendementen van meer dan 50% het negatieve resultaat onder -50% verdeeld over de overige cohorten.

5-9-2022

/ 16

5. Resultaten
Netto profijteffecten en reële uitkeringen

5. Resultaten
• Deze analyse toont de resultaten van een basisvariant en verschillende gevoeligheidsanalyses.
• De basisvariant gaat uit van de situatie maart 2022:
• Dekkingsgraad: 122% (sectorgemiddelde in maart 2022)
• DNB RTS maart 2022 (zie appendix B)
• Indexatieachterstand FTK: 15% (grosso modo het gemiddelde van de G5)
• Contractkeuze: solidaire premieregeling met een solidariteitsreserve van 5% na invaren
• Gevoeligheidsanalyses worden getoond voor:
• Renteschok -1% punt ten opzichte van DNB RTS maart 2022. Dit resulteert in een dekkingsgraad van 110%.
• Renteschok van +1% punt ten opzichte van DNB RTS maart 2022. Dit resulteert in een dekkingsgraad van 135%.
• Invaardekkingsgraad van 105%
• Invaardekkingsgraad 140%
• Contractkeuze: flexibele premieregeling zonder risicodelingsreserve (DC)
• Compensatiedepot: Toepassing van een compensatiedepot bij de standaardmethode voor verschillende
dekkingsgraden
• Daarnaast wordt een kwalitatieve duiding gegeven van de impact van een hoge inflatie.
• De varianten worden samengevat op de volgende slide.
Transitie-effecten

5-9-2022

/ 18

5. Resultaten
Gevoeligheidsanalyses
Variant

1

2

3

4

5

6

7

Naam

Basisvariant

Renteschok
-1%

Renteschok
+1%

Hoge invaardekkingsgraad

Lage invaarDekkingsgraad

Flexibel (DC)

Compensatiedepot

Rente (DNB RTS)*

mrt/22

mrt/22 minus
1%

mrt/22
plus 1%

mrt/22

mrt/22

mrt/22

mrt/22

Dekkingsgraad (sector)

122%

110%
(na schok)

135%
(na schok)

122%

122%

Solidariteitsreserve

5%

5%

5%

15%

0%

0%

5%

Indexatieachterstand

15%

15%

15%

5%

15%

15%

15%

Solidair

Solidair

Solidair

Solidair

Solidair

Flexibel (DC)

Solidair

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Wel

Contract

Compensatiedepot

140%
105%
(90%-percentiel (10%-percentiel
maart ‘22)
maart ‘22)

*Bijbehorende rentecurves zijn weergegeven in appendix B

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 19

5. Resultaten
Leeswijzer bij tabellen
Kolom

Toelichting

Invaarmethode

Twee invaarvarianten
1) VBA-methode: inzet bestuurlijke ruimte (onverdeeld vermogen) t.b.v. minimaliseren netto profijteffecten
2) standaardmethode: zonder aanvullende vermogensverschuiving na toepassen standaardregel

Herverdeling (∆ NP)

Minimum en maximum netto-profijt effect als gevolg van invaren, gemeten over alle leeftijdscohorten
N.B. netto profijt neemt de gehele prognosehorizon en kansverdeling in acht. Tevens is in de netto
profijtmaatstaf de kortingssystematiek van het FTK verwerkt.

∆ reële gemiddelde uitkering

Procentuele verhoging of verlaging van de gemiddelde reële uitkering over de hele uitkeringsperiode ten
opzichte van die in het FTK. Dit is equivalent aan de gemiddelde vervangingsratio. Mediane en slechtweer
uitkomsten worden getoond voor een 35-jarige, een net gepensioneerde en een 80-jarige. Indien wordt
gesproken over verwachte uitkeringen, wordt hiermee de uitkomst in het mediane scenario bedoeld.
N.B. In de analyse van maart 2021 bekeken wij UPO-bedragen op pensioendatum. In de huidige analyse
sluiten we op verzoek van SZW aan bij de gemiddelde vervangingsratio zoals getoond in eerdere analyses
van het CPB.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 20

5. Resultaten
Basisvariant

5. Resultaten: Basisvariant
Aannames basisvariant
• Voor de basisvariant is uitgegaan van de situatie in maart 2022, met een
dekkingsgraad
van
122%.
In
eerdere
analyses
werd
in
de
basisvariant uitgegaan van een dekkingsgraad van 95%, op basis van de
situatie augustus 2020.
Uitkomsten netto profijt
• Toepassen van de standaardregel resulteert in de basisvariant in netto
profijteffecten tussen –6% voor een 35-jarige en +8% voor een net
gepensioneerde. Voor jongere deelnemers is het netto profijteffect negatief
als gevolg van het afschaffen van de doorsneesystematiek (DSS), waar de
standaardregel geen rekening mee houdt. Voor oudere generaties is het effect
positief doordat er in de solidaire premieregeling minder buffers worden
aangehouden dan onder het FTK. Hierdoor vindt eerder indexatie plaats.
• De herverdelingseffecten van de standaardmethode kunnen worden gedempt
door een compensatiedepot. Zie slides 25-29 voor een gevoeligheidsanalyse.
• De VBA-methode resulteert in netto profijteffecten tussen de 0% en 2%.
Deze uitkomst is een logisch gevolg van het inzetten van bestuurlijke ruimte
(het onverdeeld vermogen) om herverdeling zoveel mogelijk te voorkomen.
• Invaren met herverdeling leidt voor benadeelde groepen tot grotere
onzekerheid in slechtweerscenario’s. Zie tekst rechts.

Uitkomsten verwachte uitkering
• Verwachte uitkeringen nemen voor alle leeftijdsgroepen toe, ongeacht
invaarmethode. In het nieuwe contract worden minder buffers aangehouden
en kan dus sneller en meer worden geïndexeerd. Dit komt onder andere
omdat er geen sprake meer is van een wettelijke grens aan de maximale
verhoging van aanspraken die jaarlijks kan plaatsvinden (genoeg-is-genoeg
principe onder het FTK). Hoe hoger de invaardekkingsgraad, hoe hoger de
impact hiervan (zie gevoeligheidsanalyse invaardekkingsgraad op slides 3235).
• Naast
verwachte
uitkomsten
neemt
ook
onzekerheid
omtrent
pensioenuitkeringen in slechtweerscenario’s toe. Ook dit is een gevolg van
het directer meebewegen van pensioen met beleggingsopbrengsten en
minder buffervorming. De omvang hiervan is afhankelijk van de mate van
herverdeling die volgt uit de gekozen invaarmethode en invulling van de
bestuurlijke ruimte.
• Invaren met herverdeling leidt voor benadeelde groepen tot een lager
pensioen in slechtweerscenario’s ten opzichte van invaren zonder of met
beperkte herverdeling. Ter illustratie: Bij toepassen van de standaardregel
liggen uitkeringen voor jongere actieven in het slechtweerscenario oplopend
tot ruim 7%-punt lager ten opzichte van invaren zonder herverdeling.
• Met de gekozen inzet van bestuurlijke ruimte in de VBA-methode worden
jongeren in de toedeling van het persoonlijk pensioenvermogen
gecompenseerd voor afschaffen DSS. De standaardmethode houdt hiermee
geen rekening. Dit is zichtbaar in de mate waarin uitkeringsniveaus en de
onzekerheid in slechtweerscenario’s toenemen.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 22

5. Resultaten: Basisvariant

Basisvariant
Variant

Methode

Herverdeling
(∆ NP)

∆ Reële gem. uitkering
(35-jarige )

∆ Reële gem. uitkering
(net gepensioneerde)

∆ Reële gem. uitkering
(80-jarige)

min

max

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

VBA

0%

2%

23%

-1%

9%

-2%

4%

-3%

standaard

-6%

8%

14%

-8%

15%

3%

6%

-2%

Basisvariant

5-9-2022

/ 23

5. Resultaten: Basisvariant

Basis [maart 2022]
∆ Netto Profijt

10%

∆ reële uitkering gemiddeld: mediaan

40%
35%

8%

∆ reële uitkering gemiddeld: 5%-percentiel

6%

∆U reëel: standaardmethode

4%

∆U reëel: vba-methode

2%

6%

30%

4%

25%

2%

20%

-4%

0%

15%

-6%

-2%

10%

0%
-2%

-8%
-10%

-4%

∆ NP: Standaardmethode

-6%

∆ NP: Vba-methode

5%
0%

-8%

-14%
-16%

-5%

25

30

35

40

45

50

55

60

Leeftijdscohorten

65

70

75

80

85

∆U reëel:
standaardmethode
∆U reëel: vba-methode

-12%

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

85

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

Transitie-effecten

70

75

5-9-2022

80

/ 24

85

5. Resultaten
Gevoeligheidsanalyse compensatiedepot

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse compensatiedepot
In combinatie met dekkingsgraad
Inleiding
• Bestuurlijke ruimte in de VBA-methode wordt in voorliggende analyse
ingezet om netto profijteffecten te minimaliseren. Dit betekent dat in de
vermogenstoedeling automatisch wordt gecompenseerd voor afschaffen
doorsneesystematiek (DSS).
• Bij gebruik van de standaardmethode is het ook mogelijk om afschaffen
DSS te compenseren. Dit gebeurt bij dekkingsgraden boven 100% echter
niet via de vermogenstoedeling, maar kan met een compensatiedepot.
• In eerdere analyses van DNB is niet voorzien in een compensatiedepot,
omdat dekkingsgraadniveaus destijds significant lager waren.
• In deze gevoeligheidsanalyse tonen we de netto profijteffecten van
de standaardregel in combinatie met een compensatiedepot bij
verschillende invaardekkingsgraden (122%, 105% en 140%).
• Bij invaardekkingsgraad 140% veronderstellen wij een initiële
solidariteitsreserve van 15% van het vermogen. Naast een
compensatiedepot, kun je ook nog een initieel hogere solidariteitsreserve
(>15%) gebruiken om herverdeling te beperken. Dit is een bestuurlijke
afweging, en is hier niet doorgerekend.
Aannames
• Het compensatiebedrag voor afschaffen DSS wordt per
leeftijdscohort vastgesteld door het verschil in netto profijt in het FTK
inclusief en exclusief DSS

•

•

•

•

Dit bedrag wordt in een jaar uitgekeerd. Er is gekozen voor uitdelen in
keer omdat dit het dichtst aansluit bij compensatie
via vermogenstoedeling met de VBA-methode.
Wij veronderstellen in deze analyse geen gespreide compensatie. In
werkelijkheid kunnen fondsen zelf invulling geven aan uitdeelregels en
compensatieperiode.
Het vermogen boven een dekkingsgraad van 100% mag worden gebruikt
voor een compensatiedepot. Bij overschrijding worden
compensatiebedragen in deze analyse naar rato verlaagd. Dit is voor alle
leeftijdscohorten een gelijke procentuele verlaging.
De omvang van het compensatiedepot bedraagt in dit voorbeeld circa
5,5% van de technische voorziening. Bij een dekkingsgraad van 105%
wordt dit afgekapt op de toegestane 5,0%.

Effect netto profijt
• Toepassen van de standaardregel leidt tot herverdeling, omdat ten eerste
de standaardregel geen rekening houdt met afschaffen DSS en ten
tweede een grove benadering is van de verdeelregels in het FTK.
• De omvang van de herverdeling die volgt uit de standaardregel neemt
toe bij hogere dekkingsgraden en rentes, maar kan tot bepaalde hoogte
worden gedempt door een compensatiedepot en/of de aanwezigheid van
een solidariteitsreserve.

5-9-2022

/ 26

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse compensatiedepot
In combinatie met dekkingsgraad
Effect netto profijt (vervolg)
• Een compensatiedepot mag worden aangewend om te compenseren voor
afschaffen DSS. Overige herverdeling die volgt uit de standaardregel kan
een compensatiedepot niet wegnemen. Ook met compensatiedepot is er
dus een bepaalde mate van herverdeling bij gebruik standaardmethode.
Die herverdeling neemt toe naarmate de dekkingsgraad hoger is.
• Bij een dekkingsgraad van 105% benadert de standaardregel in
combinatie met een compensatiedepot bij de gekozen invulling de netto
profijteffecten van de VBA-methode. Bij een dekkingsgraad van 122%
resulteert een herverdeling tussen -3% en +4%, bij een dekkingsgraad
van 140% resulteert een herverdeling tussen -7% en +10%.
Effect verwachte uitkering
• Compensatie gaat in de solidaire premieregeling ten koste van
uitkeringsniveaus van groepen die niet worden gecompenseerd. Ook voor
die groepen is er echter nog steeds sprake van een toename van
mediane verwachte uitkeringsniveaus ten opzichte van het FTK.

5-9-2022

/ 27

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse compensatiedepot
In combinatie dekkingsgraad

Basis
dekkingsgraad 122%

Hoge invaardekkingsgraad
dekkingsgraad 140%

Lage invaardekkingsgraad
dekkingsgraad 105%

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 28

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse compensatiedepot
In combinatie met dekkingsgraad
Gevoeligheidsanalyse renteomgeving

Variant

Methode

VBA
Basisvariant

Standaard
zonder compensatie
Standaard
met compensatie
VBA

Hoge
invaardekkingsgraad (140%)

Standaard
zonder compensatie
Standaard
met compensatie
VBA

Lage
invaardekkingsgraad (105%)

Standaard
zonder compensatie
Standaard
met compensatie

Herverdeling
(∆ NP)

∆ Reële gem. uitkering
(35-jarige )

∆ Reële gem. uitkering
(net gepensioneerde)

∆ Reële gem. uitkering
(80-jarige)

min

max

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

0%

2%

23%

-1%

9%

-2%

4%

-3%

-6%

8%

14%

-8%

15%

3%

6%

-2%

-3%

4%

22%

-2%

9%

-2%

3%

-4%

0%

7%

40%

-4%

25%

0%

12%

-3%

-8%

17%

24%

-15%

34%

7%

18%

2%

-7%

10%

30%

-9%

23%

0%

11%

-2%

0%

0%

15%

0%

3%

-3%

4%

-5%

-6%

5%

8%

-5%

7%

2%

5%

-5%

-2%

1%

15%

0%

2%

-3%

2%

-7%

5-9-2022

/ 29

5. Resultaten
Gevoeligheidsanalyse hogere inflatie

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse hogere inflatie
Inleiding
• Deze gevoeligheidsanalyse beschrijft de mogelijke impact die een tijdelijk
hogere inflatie ten opzichte van de basisvariant heeft op transitie-effecten.
• Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen een hoge inflatie in aanloop naar
de transitie en een hoge inflatie op moment van transitie.
• Het gaat om economisch verwachte effecten die, in tegenstelling tot de
andere gevoeligheidsanalyses, niet worden gestaafd met kwantitatieve
doorrekeningen. Hieronder wordt toegelicht waarom dit op dit moment het
hoogst haalbare is.
Hoge inflatie in aanloop naar de transitie
Impact op toeslagverlening in FTK en transitie-FTK
• Een hogere inflatie leidt in aanloop naar de transitie tot hogere
toeslagpercentages in het FTK en het transitie-FTK.
• In het FTK is de hoogte van toeslagverlening gekoppeld aan de vereisten
voor toekomstbestendig indexeren (tbi). De tbi-grens is de dekkingsgraad
die minimaal nodig is om volledig te indexeren volgens de toeslagambitie
van een fonds. De toeslagambitie is doorgaans gekoppeld aan de
consumenten prijs index (cpi) of de loonindex.
• Ter illustratie: het door ons gebruikte gestileerde fonds kan bij een
dekkingsgraad van 122% en een inflatie van 2,0% circa 1,5% toeslag
verlenen. Bij een inflatie van 10,3% kan het fonds circa 4,9% toeslag
verlenen.
• In het transitie-FTK zijn indexatiemogelijkheden ruimer dan in het reguliere
FTK. In het transitie-FTK wordt toekomstbestendig indexeren namelijk
losgelaten. Volledig indexeren mag vanaf een dekkingsgraad van 105%

•

onder voorwaarde dat de dekkingsgraad na indexatie niet lager wordt dan
105%.
Ter illustratie: In het transitie-FTK kan een fonds bij een dekkingsgraad van
122% de volledige prijsinflatie van 10,3% indexeren.

Verwachte uitwerking op transitie-effecten
• Indexeren gaat ten koste van de financiële positie van een fonds. Hoe hoger
de toeslagpercentages in aanloop naar de transitie, hoe groter het
drukkende effect op de dekkingsgraad.
• Een lagere invaardekkingsgraad geeft fondsen op moment van invaren
minder bestuurlijke ruimte om de transitie evenwichtig vorm te geven. Zo
kan er bijvoorbeeld minder ruimte zijn om afschaffen DSS te compenseren
uit het fondsvermogen.
• Bij een hogere inflatie liggen invaardekkingsgraden naar verwachting lager
dan bij een lagere inflatie. Dit verlagende effect op de dekkingsgraad wordt
versterkt indien fondsen gebruik maken van het transitie-FTK.
• Het transitie FTK leidt, door uitstel van kortingen en eerder indexeren, tot
herverdeling van jong naar oud. Deze herverdeling zal toenemen bij een
hogere inflatie, omdat het verschil in toeslagverlening tussen het transitieFTK en het reguliere FTK toeneemt bij hogere inflatie.
• Herverdelingseffecten voortkomend uit het transitie-FTK dienen te worden
meegewogen in de evenwichtigheidsafweging bij het invaarbesluit.
• Voor een uitgebreidere analyse van deze herverdelingseffecten verwijzen wij
naar 'Generatie-effecten Transitie-FTK'

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 31

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse hogere inflatie
Hoge inflatie op moment van transitie (1)
Achtergrond
• Wij bezien in deze analyse transitie-effecten in termen van netto profijt en
reële uitkeringen. Voor de berekening van deze maatstaven gebruikt DNB
scenariosets op basis van het zogenaamde knw-model. Dit is het
economische-scenario-generatie model dat wordt toegepast voor het
genereren van de uniforme scenariosets die pensioenfondsen gebruiken bij
de jaarlijkse haalbaarheidstoets en bij het communiceren van
pensioenbedragen richting deelnemers.
• De laatste herkalibratie van het model dateert uit 2019 en is uitgevoerd
door de toenmalige commissie parameters. DNB gebruikt deze configuratie
voor de berekeningen in voorliggende analyse.
• De huidige hoge inflatie (10,3% in juli 2022) komt in deze configuratie van
de scenarioset niet tot uiting. Om een beeld te geven: de gerealiseerde
inflatie is de eerste jaren ongeveer gelijk aan 1,5%, waarbij dit op termijn
convergeert naar de verwachte lange termijninflatie van 1,9%. De spreiding
van inflatiescenario’s is van beperkte omvang: de eerste jaren bevindt de
inflatie zich in 90% van de scenario’s tussen 0,5% en 2,5%. Dit valt mede
toe te schrijven aan de horizon van de tijdreeksen waarop deze parameters
worden geschat: indien men de scenarioset(s) alleen kalibreert op data uit
de 21e eeuw, dan is de bandbreedte van inflatiescenario’s beperkt.
• In de reële economie (maar ook in economisch consistente modellen) dient
rekening gehouden te worden met het feit dat inflatie doorwerking heeft op
andere macro-economische variabelen. Inflatie kan bijvoorbeeld gevolgen
hebben voor de rente, en dat kan weer gevolgen hebben voor
aandelenrendementen of rendementen op vastgoed.

Afwegingen bij kwalitatieve duiding
• Om de impact van een hogere inflatie op zowel netto profijt als uitkeringen
in kaart te brengen, dient de hogere inflatie op een consistente en
economisch verantwoorde manier tot uiting te komen in de scenariosets. De
beste manier om dit te bewerkstelligen is een volledige herkalibratie van het
knw-model. Dat wil zeggen dat alle onderliggende parameters voor inflatie,
rente en rendement in samenhang opnieuw worden vastgesteld rekening
houdend met de huidige economische omgeving.
• Een volledige herkalibratie is echter niet realistisch binnen de tijdslijnen voor
deze analyses. Bovendien doorkruist dit het werk van de huidige commissie
parameters die zich onder andere over dit vraagstuk buigt.
• Naast een volledige herkalibratie heeft DNB een aantal ad-hoc oplossingen
verkend en voorgelegd aan een klankbordgroep van experts. Op basis van
de feedback van de experts concludeert DNB dat deze ad-hoc oplossingen
ofwel de hoge inflatie nog steeds niet adequaat vangen ofwel economisch
niet verdedigbaar zijn. Daarom zijn deze ad-hoc oplossingen niet geschikt
voor het berekenen van netto profijteffecten en verandering van
uitkeringen.
• DNB concludeert dat een kwalitatieve duiding van de verwachte impact van
een hogere inflatie op transitie-effecten de hoogst haalbare optie is.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 32

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse hogere inflatie
Hoge inflatie op moment van transitie (2)
Duiding transitie-effecten
• Hieronder duiden wij de impact van een hogere (initiële) inflatie op moment
van overgang naar de solidaire premieregeling.
• Hierbij wordt geredeneerd vanuit een tijdelijk hoge inflatie op moment van
transitie, die in de mediaan in de jaren na transitie geleidelijk
afneemt richting een lange termijn gemiddelde. Daarnaast wordt
aangenomen dat de invaardekkingsgraad gelijk is aan het sectorgemiddelde
in de basisvariant, met een dekkingsgraad van 122% en een lagere inflatie.
• Ook hiervoor geldt dat verwachte effecten afhankelijk zijn van aannames
zoals invaardekkingsgraad en invulling beleggingsbeleid.
Verwachte uitwerking hoge inflatie in solidaire premieregeling
• Wij gaan in deze duiding uit van de contractinvulling van de solidaire
premieregeling zoals vormgegeven in de basisvariant.
• Gegeven deze invulling is er, in tegenstelling tot het FTK, in de solidaire
premieregeling geen directe koppeling tussen de hoogte van de inflatie en
verhoging van uitkeringen. Indien er geen beschermende maatregelen zijn
getroffen (zie volgende bullet) zijn pensioenverhogingen in het nieuwe
stelsel primair afhankelijk van de overrendementen en niet gekoppeld aan
de inflatieontwikkeling.
• Stuurmiddelen voor een stabiele koopkracht van pensioenuitkeringen zijn de
inrichting van collectief beleggingsbeleid, toedeling van
beleggingsrendementen, de keuze van beschermings- en
projectierendementen en een solidariteitsreserve.
• Een fonds kan kiezen voor een directe beschermingsportefeuille op basis van

•

een reëel beschermingsrendement. In het projectierendement kan een
inflatieafslag worden verwerkt om stabiele reële uitkeringen te borgen. Een
mogelijk doel van de solidariteitsreserve is het bieden van
inflatiebescherming.
Onderzoek naar de effectiviteit en optimale inrichting van deze
stuurmiddelen vallen buiten scope van voorliggende analyse.

Verwachte uitwerking op netto profijteffecten met standaardmethode
• Gegeven de gekozen contractinvulling leidt een tijdelijk hogere inflatie met
de standaardmethode mogelijk tot een demping van herverdelingseffecten
ten opzichte van de basisvariant met invaardekkingsgraad van 122%. Het
relatieve netto profijt voordeel (nadeel) voor ouderen (jongeren) kan bij
overstap naar de solidaire premieregeling namelijk afnemen. Dit lichten we
in de volgende bullet toe.
• In het FTK resulteert een hogere inflatie naar verwachting tot een toename
van netto profijt voor ouderen en een afname van netto profijt voor
jongeren. Een hogere inflatie leidt namelijk bij een dekkingsgraad van 122%
op de korte termijn tot hogere toeslagpercentages in het FTK. Dit is gunstig
voor het netto profijt van ouderen. Hogere toeslag op de korte termijn gaat
in het FTK echter ten koste van de dekkingsgraad en dus van
toeslagverlening op de langere termijn. Bovendien verhoogt dit de
kortingskansen op de langere termijn. Dit is ongunstig voor het netto profijt
van jongeren.
• In het nieuwe contract leidt een hogere inflatie, ceteris paribus, niet direct
tot meer of minder verhoging van uitkeringen. Er is daarmee geen directe
koppeling meer tussen pensioenverhogingen en inflatie.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 33

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse hogere inflatie
Hoge inflatie op moment van transitie (3)
Verwachte uitwerking op netto profijteffecten met standaardmethode (vervolg)
• Het relatieve verschil tussen FTK en solidaire premieregeling neemt
hierdoor naar verwachting af als gevolg van een hogere inflatie. De
overgang naar de solidaire premieregeling volgens de standaardregel
resulteert weliswaar nog steeds in een voordeel (nadeel) voor ouderen
(jongeren), maar als gevolg van tijdelijke hogere (initiële) inflatie wordt het
effect gedempt.
Verwachte uitwerking op netto profijteffecten met VBA-methode
• Met de VBA-methode stijgt de marktwaarde van de opgebouwde aanspraken
in het FTK omdat er meer wordt geïndexeerd. Hierdoor daalt de
dekkingsgraad en blijft er minder onverdeeld vermogen over.
• Dit kan betekenen dat de omvang van het onverdeeld vermogen
onvoldoende is om de bestuurlijke invaardoelen, bijvoorbeeld het
minimaliseren van netto profijteffecten, te realiseren.
Verwachte uitwerking op uitkeringen
• Uitkeringsniveaus in de solidaire premieregeling zijn naar verwachting hoger
dan in het FTK. Wel zal bij een hogere inflatie de toename van
uitkeringsniveaus minder groot zijn.
• Omdat de verhoging van de pensioenuitkeringen in het FTK contract afhangt
van de hoogte van de actuele inflatie (via toeslagstaffel) kan er bij een hoge
inflatie en een dekkingsgraad van 122% relatief meer geïndexeerd worden
ten opzichte van een omgeving zonder hoge inflatie. Hierdoor wordt het
verschil in uitkeringsniveaus tussen FTK en solidaire premieregeling kleiner.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 34

5. Resultaten
Gevoeligheidsanalyse renteschok

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse renteschok
Aannames variant
• Deze gevoeligheidsanalyse toont de impact van een renteschok van plus
en minus 1% punt ten opzichte van de rente en de dekkingsgraad in de
basisvariant. In de basisvariant is de rente gelijk aan de dnb rts maart
2022 en de dekkingsgraad 122%.
• Een rentschok van plus 1% resulteert in een dekkingsgraad van 135% en
minus 1% in 110%.
• De renteschokken leiden tot schok op de voorziening en de beleggingen.
De schok op de beleggingen is vastgesteld onder de aanname dat het
gestileerde fonds 50% van het renterisico heeft afgedekt. De schok op de
voorziening is vastgesteld op basis van uitkeringenstroom van het
gestileerde fonds.
Uitkomsten netto profijt
• De kosten voor afschaffen DSS nemen toe bij een hogere rente. Indien
hiervoor niet wordt gecompenseerd bij invaren, leidt dat voor actieve
deelnemers tot een verslechtering van het netto profijt. Dit is het geval
indien wordt ingevaren met de standaardmethode zonder
compensatiedepot.
• Een hogere invaardekkingsgraad heeft een positief effect op netto
profijteffecten, omdat de buffer in de solidaire premieregeling
grotendeels ten gunste komt van huidige deelnemers.
• Bij de standaardmethode is dit positieve effect voor actieve deelnemers
onvoldoende om de hogere kosten voor afschaffen DSS te compenseren.

•
•

•

•

Bij de standaardmethode komt dit tot uitdrukking in een toename van
het netto profijt van gepensioneerden ten opzichte van de basisvariant.
Een compensatiedepot kan de herverdeling van toepassen standaardregel
dempen.
Bij de VBA-methode resulteert een hogere invaardekkingsgraad
resulteert in meer bestuurlijke ruimte (lees: onverdeeld vermogen) om
middels vermogenstoedeling voor afschaffen DSS te compenseren en
herverdeling uit overige bronnen te beperken.
Enerzijds nemen de kosten van afschaffen DSS toe, anderzijds is er door
de hogere dekkingsgraad meer bestuurlijke ruimte om dit te
compenseren. Per saldo blijven de netto profijteffecten met de VBAmethode bij de gekozen inzet van bestuurlijke ruimte hierdoor nagenoeg
gelijk.

Uitkomsten verwachte uitkering
• Verwachte uitkeringsniveaus in de solidaire premieregeling liggen
ongeacht renteschok naar verwachting hoger dan in het FTK.
• Ook hier geldt dat invaren met herverdeling voor benadeelde groepen
leidt tot grotere onzekerheid van uitkeringen in slechtweerscenario’s. Ter
illustratie: invaren met de standaardmethode leidt bij een renteschok van
+1% tot meer herverdeling.
• Let wel: we kijken hier naar relatieve verschillen in uitkeringsniveaus ten
opzichte van het FTK, en niet naar absolute uitkeringsniveaus. Absolute
uitkeringsniveaus zullen bij een hogere rente hoger zijn dan bij een
lagere rente.

Transitie-effecten

Herverdelingseffecten

5-9-2022

/ 36

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse renteschok

Gevoeligheidsanalyse renteomgeving
Variant

Methode

Herverdeling
(∆ NP)

∆ Reële gem. uitkering
(35-jarige )

∆ Reële gem. uitkering
(net gepensioneerde)

∆ Reële gem. uitkering
(80-jarige)

min

max

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

VBA

0%

2%

23%

-1%

9%

-2%

4%

-3%

standaard

-6%

8%

14%

-8%

15%

3%

6%

-2%

VBA

0%

2%

23%

1%

9%

-1%

5%

-4%

standaard

-5%

6%

16%

-5%

13%

2%

5%

-4%

VBA

0%

3%

25%

-4%

10%

-3%

4%

-3%

standaard

-7%

9%

15%

-12%

17%

3%

6%

-1%

Basisvariant

Renteschok -1%
punt

Renteschok +1%
punt

5-9-2022

/ 37

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse renteschok
Renteschok: -1% punt, dekkingsgraad na schok: 110%

Renteschok: -1%
∆ Netto Profijt

10%

∆ reële uitkering gemiddeld: mediaan

40%
35%

8%

∆ reële uitkering gemiddeld: 5%-percentiel

6%

∆U reëel: standaardmethode

4%

∆U reëel: vba-methode

2%

6%

30%

4%

25%

2%

20%

-4%

0%

15%

-6%

-2%

10%

0%
-2%

-8%
-10%

-4%

∆ NP: Standaardmethode

-6%

∆ NP: Vba-methode

5%
0%

-8%

-14%
-16%

-5%

25

30

35

40

45

50

55

60

Leeftijdscohorten

65

70

75

80

85

∆U reëel:
standaardmethode
∆U reëel: vba-methode

-12%

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

85

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

* De stippellijnen geven de resultaten van de gevoeligheidsanalyse weer. De doorgetrokken lijnen zijn de resultaten van de basisvariant.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 38

85

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse renteschok
Renteschok: +1% punt, dekkingsgraad na schok: 135%

Renteschok: +1%
∆ Netto Profijt

10%

∆ reële uitkering gemiddeld: mediaan

40%
35%

8%

∆ reële uitkering gemiddeld: 5%-percentiel

6%

∆U reëel: standaardmethode

4%

∆U reëel: vba-methode

2%

6%

30%

4%

25%

2%

20%

-4%

0%

15%

-6%

-2%

10%

0%
-2%

-8%
-10%

-4%

∆ NP: Standaardmethode

-6%

∆ NP: Vba-methode

5%
0%

-8%

-14%
-16%

-5%

25

30

35

40

45

50

55

60

Leeftijdscohorten

65

70

75

80

85

∆U reëel:
standaardmethode
∆U reëel: vba-methode

-12%

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

85

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

* De stippellijnen geven de resultaten van de gevoeligheidsanalyse weer. De doorgetrokken lijnen zijn de resultaten van de basisvariant.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 39

85

5. Resultaten
Gevoeligheidsanalyse invaardekkingsgraad

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse invaardekkingsgraad
Aannames
• Deze gevoeligheidsanalyse zet twee alternatieve invaardekkingsgraden af
tegen de basisvariant, gebaseerd op het 90%- en 10%-percentiel van de
sector in maart 2022. De hoge en lage dekkingsgraden bedragen
respectievelijk 140% en 105%, tegenover 122% in de basisvariant.
• Omdat dit daadwerkelijke variatie in dekkingsgraden betreft op hetzelfde
meetmoment, zijn de andere veronderstellingen zoals de
renteverwachting hetzelfde als in de basisvariant.
• Wel is voor het fonds met een hoge dekkingsgraad een kleinere
indexatieachterstand verondersteld (5% i.p.v. 15%). Ook verschilt de
omvang van de solidariteitsreserve (0% bij dekkingsgraad van 105%,
15% bij dekkingsgraad van 140%).
•
•

•

Uitkomsten netto profijt
Bij hogere dekkingsgraden nemen herverdelingseffecten van de
standaardmethode toe. Hoe hoger de dekkingsgraad, hoe
minder nauwkeurig de standaardmethode het huidige FTK benadert. Bij
een dekkingsgraad van 140% ligt de spreiding van netto profijteffecten in
een range van -8% en 17%, bij 105% van -6% tot 4%. Deze effecten
kunnen worden gedempt door een compensatiedepot, zie slides 41-44.
Onder de VBA-methode blijven herverdelingseffecten door de gekozen
invulling van de bestuurlijke ruimte beperkter.

•

•

•

Bij hoge dekkingsgraden neemt de bestuurlijke ruimte in de VBAmethode (lees: de omvang van het onverdeeld vermogen) toe. Hierdoor
neemt bij de gekozen invulling het positieve netto profijt effect voor de
huidige deelnemers over de hele linie toe.
Bij een dekkingsgraad van 140% ligt de spreiding van netto
profijteffecten in een range van 0% en 7%, bij 105% liggen netto
profijteffecten over de hele linie op de nullijn.
Positieve netto profijteffecten ontstaan doordat in de solidaire
premieregeling minder buffers worden aangehouden. Bestaande
deelnemers kunnen daarom (meer) profiteren van huidige buffers. Dit
gaat ten koste van toekomstige deelnemers.

Uitkomsten verwachte uitkering
• Hoe hoger de invaardekkingsgraad, hoe hoger de verwachte uitkering ten
opzichte van het FTK. Dit geldt voor alle generaties en ongeacht de
invaarmethode. Dit komt zoals aangegeven doordat buffers die bestaan
op het moment van invaren eerder worden ingezet.
• Herverdeling leidt bij de benadeelde groepen tot grotere onzekerheid
omtrent te bereiken pensioenuitkeringen. Hoe meer herverdeling, hoe
groter deze onzekerheid. Dit komt tot uitdrukking in de uitkeringen in
een slechtweerscenario.
• Bij hogere dekkingsgraden neemt herverdeling bij de standaardmethode
toe. Uitkeringen in het slechtweerscenario liggen bij een dekkingsgraad
van 140% oplopend tot ruim 16% lager ten opzichte van het FTK, bij een
dekkingsgraad van 105% is dat -8%.
Herverdelingseffecten

5-9-2022

/ 41

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse invaardekkingsgraad
Hogere invaardekkingsgraad (140%)

Hoge DG 140 [maart 2022]
∆ Netto Profijt

16%
14%
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%
-2%
-4%
-6%
-8%
-10%

∆ reële uitkering gemiddeld: mediaan

50%
45%

∆U reëel: standaardmethode

40%

∆U reëel: vba-methode

35%
30%
25%
20%
15%
10%
∆ NP: Standaardmethode
∆ NP: Vba-methode

5%
0%
-5%

25

30

35

40

45

50

55

60

Leeftijdscohorten

65

70

75

80

85

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

85

∆ reële uitkering gemiddeld: 5%-percentiel

8%
6%
4%
2%
0%
-2%
-4%
-6%
-8%
-10%
-12%
-14%
-16%
-18%

∆U reëel:
standaardmethode
∆U reëel: vba-methode

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

* De stippellijnen geven de resultaten van de gevoeligheidsanalyse weer. De doorgetrokken lijnen zijn de resultaten van de basisvariant.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 42

85

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse invaardekkingsgraad
Lagere invaardekkingsgraad (105%)

Lage DG 105 [maart 2022]
∆ Netto Profijt

10%

∆ reële uitkering gemiddeld: mediaan

40%

8%

35%

6%

30%

4%

25%

2%

20%

0%

15%

-2%

10%

∆ reële uitkering gemiddeld: 5%-percentiel

4%

∆U reëel: standaardmethode

2%

∆U reëel: vba-methode
0%
-2%
-4%

-4%

∆ NP: Standaardmethode

-6%

-6%
-8%

5%
0%

∆ NP: Vba-methode

-8%

-12%

-5%

25

30

35

40

45

50

55

60

Leeftijdscohorten

65

70

75

80

85

∆U reëel:
standaardmethode
∆U reëel: vba-methode

-10%

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

85

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

* De stippellijnen geven de resultaten van de gevoeligheidsanalyse weer. De doorgetrokken lijnen zijn de resultaten van de basisvariant.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 43

85

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse invaardekkingsgraad

Gevoeligheidsanalyse invaardekkingsgraad
Variant

Methode

Herverdeling
(∆ NP)

∆ Reële gem. uitkering
(35-jarige )

∆ Reële gem. uitkering
(net gepensioneerde)

∆ Reële gem. uitkering
(80-jarige)

min

max

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

VBA

0%

2%

23%

-1%

9%

-2%

4%

-3%

standaard

-6%

8%

14%

-8%

15%

3%

6%

-2%

VBA

0%

6%

37%

-4%

22%

-1%

10%

-3%

standaard

-7%

14%

23%

-13%

29%

5%

14%

1%

VBA

0%

0%

15%

0%

3%

-3%

4%

-5%

standaard

-6%

5%

8%

-5%

7%

2%

5%

-5%

Basisvariant

Hoge
Invaardekkingsgraad

Lage
invaardekkingsgraad

5-9-2022

/ 44

5. Resultaten
Gevoeligheidsanalyse contract

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse contract
Flexibele premieregeling zonder risicodelingsreserve (DC)
Aannames
• De flexibele premieregeling kent geen solidariteitsreserve. Wel kan een
fonds kiezen om een risicodelingsreserve te hanteren, om de regeling
meer solidair te maken. In deze variant is hier niet voor gekozen.
• Het toevoegen van een risicodelingsreserve zou de resultaten meer in lijn
brengen met de solidaire premieregeling, afhankelijk van de precieze
invulling.
• De hier gekozen invulling zonder risicodelingsreserve benadert een DCregeling
Effect netto profijt
• De gekozen implementatie van vul- en uitdeelregels van de
solidariteitsreserve werken zo dat deze herverdelingseffecten dempen.
• Wij merken op dat bij alternatieve invullingen van de solidariteitsreserve
andere, mogelijk tegenovergestelde, effecten optreden. Dit maakt het
lastig om in algemene zin iets te zeggen over de impact van een
solidariteitsreserve. Nadere analyses zijn nodig om meer intuïtie bij de
resultaten te krijgen.
• Met name bij de standaardmethode zijn de herverdelingseffecten onder
de flexibele premieregeling zonder risicodelingsreserve daardoor wat
groter (tussen –10% en +8%) ten opzichte van de solidaire
premieregeling (tussen -6% en +8%).

•

Bij de VBA-methode is de impact beperkt. Er is er iets minder
bestuurlijke ruimte (lees: onverdeeld vermogen). Hierdoor neemt het
positieve netto profijteffect over de hele linie licht af.

Effect verwachte uitkering
• Het effect op de verwachte uitkering is relatief beperkt, zowel in de
mediaan als in een ongunstig scenario. Maar ook hier geldt dat meer
herverdeling resulteert in een grotere onzekerheid omtrent te bereiken
uitkeringen.
• Voor jongere deelnemers leidt deze variant onder de standaardmethode
tot lagere uitkeringen dan in de basisvariant, omdat zij niet kunnen
profiteren van de baten uit een reserve.

5-9-2022

/ 46

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse contract
Flexibele premieregeling zonder risicodelingsreserve (DC)

Flexibel
∆ Netto Profijt

10%

∆ reële uitkering gemiddeld: mediaan

40%

8%

35%

6%

30%

4%

∆U reëel: standaardmethode

4%

∆U reëel: vba-methode

2%
0%

25%

2%

-2%

0%

20%

-4%

-2%

15%

-6%

-4%

-8%

10%

-6%

∆ reële uitkering gemiddeld: 5%-percentiel

6%

-10%

-8%

∆ NP: Standaardmethode

-10%

∆ NP: Vba-methode

5%
0%

-12%

-14%
-16%

-5%

25

30

35

40

45

50

55

60

Leeftijdscohorten

65

70

75

80

85

∆U reëel:
standaardmethode
∆U reëel: vba-methode

-12%

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

85

25

30

35

40

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

75

80

* De stippellijnen geven de resultaten van de gevoeligheidsanalyse weer. De doorgetrokken lijnen zijn de resultaten van de basisvariant.

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 47

85

5. Resultaten: Gevoeligheidsanalyse contract
Flexibele premieregeling zonder risicodelingsreserve (DC)

Gevoeligheidsanalyse renteomgeving
Variant

Methode

Herverdeling
(∆ NP)

∆ Reële gem. uitkering
(35-jarige )

∆ Reële gem. uitkering
(net gepensioneerde)

∆ Reële gem. uitkering
(80-jarige)

min

max

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

Mediaan

5%percentiel

VBA

0%

2%

23%

-1%

9%

-2%

4%

-3%

standaard

-6%

8%

14%

-8%

15%

3%

6%

-2%

VBA

0%

0%

20%

-2%

7%

-4%

3%

-4%

standaard

-10%

8%

8%

-12%

15%

3%

7%

-1%

Basisvariant

Contract (FPR)

5-9-2022

/ 48

Appendix A
Uitkeringen bij dekkingsgraad onder 100%

Op peil houden uitkeringen bij dekkingsgraad van 95%
Toelichting
• Een transitie die zich enkel richt op gelijkblijvende mediane UPO-bedragen
kan leiden tot forse herverdeling tussen deelnemers. Wanneer na de
transitie het projectierendement niet verhoogd wordt, is herverdeling
nodig om mediane UPO-bedragen op pensioendatum gelijk te houden. In
een lage renteomgeving bij dekkingsgraad 95% resulteren voor een
gemiddeld fonds netto profijteffecten in de range van -5% tot +10%.
• Bij een richtdekkingsgraad van 90% zijn de negatieve uitschieters dubbel
zo groot. Negatieve netto-profijt uitkomsten vertalen zich in een
onzekerder pensioen, met verslechterde vooruitzichten in een slecht weer
scenario.
• Een hoger projectierendement maakt het gemakkelijker UPO-bedragen op
hetzelfde niveau te houden, maar verhoogt de kans op toekomstige
tegenvallers. Een hoger projectierendement leidt tot een grotere kans op
en omvang van kortingen. Dit vergt een zorgvuldige communicatie
richting deelnemers.

DG 95|pr = rv|zonder restrictie

1

Transitie-effecten: netto profijt, mediane reële uitkering pensioendatum

∆ Netto Profijt

10,0%

∆ reële mediane uitkering pensioendatum

40,0%

∆U reëel pd: standaardmethode

8,0%

∆U reëel pd: vba-methode

30,0%

6,0%
4,0%

20,0%

2,0%
10,0%

0,0%
-2,0%

0,0%

-4,0%
-6,0%
∆ NP: Standaardmethode

-8,0%

-10,0%

∆ NP: Vba-methode

-10,0%

-20,0%

25

30

35

40

45

50

55

60

65

70

75

80

85

25

30

35

40

45

Leeftijdscohorten

DG 95|pr = rv|met restrictie

2

70

75

80

85

Transitie-effecten: netto profijt, mediane reële uitkering pensioendatum

∆ Netto Profijt

10,0%

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

∆ reële mediane uitkering pensioendatum

40,0%

∆U reëel pd: standaardmethode

8,0%

∆U reëel pd: vba-methode

30,0%

6,0%
4,0%

20,0%

2,0%
0,0%

10,0%

-2,0%
-4,0%
-6,0%

0,0%
∆ NP: Standaardmethode

-8,0%

∆ NP: Vba-methode

-10,0%

-10,0%

25

30

35

40

45

50

55

60

65

70

75

80

85

25

30

35

40

Leeftijdscohorten

Transitie-effecten

45

50
55
60
65
Leeftijdscohorten

70

5-9-2022

75

80

85

/ 50

Transitie-effecten: DG 95%
Dekkingsgraad: 95%

Projectie
rendement

Herverdeling
netto profijt

Effect op huidige
net gepensioneerde
(UPO bedrag mediaan
t.o.v. FTK)

Effect op meest
benadeelde groep
(UPO bedrag in slecht
weer t.o.v. FTK)1

Range

NPC / FTK

NPC / FTK

Geen herverdeling

91%

100%

VBA: geen kortingen

[-5%, 10%]

100%

95%

Standaardmethode

[-8%, 5%]

96%

92%

Geen herverdeling

101%

100%

Invaarmethode

VBA: geen herverdeling
Risicovrije
rente

Verlagingen
pensioenuitkering in NPC
net gepensioneerde

Kans

Cumulatieve
verlaging

39%2

8%

45%

10%

VBA: geen herverdeling
Rendement
minus
inflatieafslag

VBA: geen kortingen
Standaardmethode

[-8%, 5%]

106%

92%

1 Deze kolom toont het UPO bedrag in het slechtweer scenario ten opzichte van het FTK-niveau van de groep die in termen van netto profijt het meest

benadeeld wordt met de transitie.

2 De kans op toekomstige verlagingen volgt uit het risicoprofiel van de beleggingen in combinatie met het gehanteerde projectierendement en is derhalve

onafhankelijk van de vermogenstoedeling bij transitie.

5-9-2022

/ 51

Appendix B
Rentecurves

Nominale rentecurves (DNB RTS)

Transitie-effecten

5-9-2022

/ 53

Appendix C
Begrippenlijst

Begrippenlijst VBA (1)
Begrip

Toelichting
Value-Based ALM (VB-ALM) is een techniek voor het vaststellen van marktwaardes van pensioenuitkeringen in een pensioencontract.
Pensioen is een opeenstapeling van allerlei voorwaardelijke onderdelen, zoals toeslagen en kortingen. Met VB-ALM kan de

Value-Based ALM
(VB-ALM)

marktwaarde van de verschillende (voorwaardelijke) onderdelen in een pensioencontract worden vastgesteld. VB-ALM houdt hierbij
analoog aan regulier ALM rekening met de exacte invulling van de niet-symmetrisch vormgegeven verdeelregels voor
toeslagverlening en korten, zowel in het huidige als in een nieuw contract. De techniek kent zijn oorsprong in optiewaardering. Een
pensioencontract kent analoog aan een optie per onderdeel (korting, toeslag, premie, opgebouwde aanspraak etc.) verwachte
uitkeringenkasstromen.
De marktwaarde van een financiële optie wordt bepaald als het gemiddelde van alle contante waardes van de toekomstige

Marktwaarde

uitkeringenkasstromen in duizenden risiconeutrale economische scenario’s. De discontovoet per scenario is de gecumuleerde korte (of
instantane) scenariorente. De uitkeringenstromen volgen uit een ALM-projectie. De projectiehorizon dient lang genoeg te zijn om alle
mogelijke toekomstige uitkeringsstromen voor alle actieve deelnemers in kaart te brengen.
Dit is de marktwaarde van de uitkeringen die volgen uit de huidige opgebouwde pensioenaanspraken- en rechten. Dit wordt
vastgesteld inclusief voorwaardelijke onderdelen, dus inclusief de waarde van mogelijke toeslagen en/of kortingen op de opgebouwde

Marktwaarde huidige
opbouw

aanspraken en rechten. Binnen de VBA-methode geldt de restrictie dat de marktwaarde van de persoonlijke startvermogens in het
nieuwe contract voor alle groepen deelnemers groter of gelijk is aan de marktwaarde van de opgebouwde pensioenen in het huidige
FTK. Kort gezegd mogen deelnemers er niet in marktwaarde van reeds opgebouwde pensioenen op achteruit gaan. De restrictie is
tevens bepalend voor welk deel van het (onverdeeld) vermogen binnen de VBA-methode ingezet kan worden voor compensatie en/of
het vullen van de solidariteitsreserve.

Netto profijt is het verschil in marktwaarde van toekomstige pensioenuitkeringen en toekomstige premie-inleg. Met netto profijt kan
Netto profijt

inzichtelijk worden gemaakt hoeveel bepaalde leeftijdsgroepen er door de transitie op voor- of achteruit gaan. Netto profijt meet dus
herverdelingseffecten.

5-9-2022

/ 55

Begrippenlijst VBA (2)
Begrip

Toelichting
In het huidige pensioencontract komt een deel van het fondsvermogen niet ten goede aan huidige deelnemers, maar blijft achter voor
toekomstige generaties. Dit is het gevolg van de verdeelregels voor toeslagverlening en korten én het respecteren van het “genoeg is
genoeg” principe. Het onverdeeld vermogen is de marktwaarde van dit deel van het vermogen. Het onverdeeld vermogen

vertegenwoordigt het deel van het fondsvermogen dat, uitgaande van ongewijzigde voortzetting van de pensioenregeling, niet door
toekomstige toeslagen en kortingen terechtkomt bij de huidige opgebouwde pensioenaanspraken en -rechten. Dit deel van het
Onverdeeld vermogen

vermogen komt op basis van voortzetting van het fondsbeleid ten goede aan de pensioenopbouw ná de balansdatum, ofwel aan
toekomstige generaties.
De omvang van het onverdeeld vermogen hangt af van de dekkingsgraad, fondssamenstelling, de financiële opzet van het
pensioenfonds (beleggings-, premie, toeslag- en kortingsbeleid) en de wettelijke invulling van het pensioencontract. Elementen die
toekomstige generaties subsidiëren, zoals fiscale maximering van toeslagen, vergroten het onverdeeld vermogen.
Met de VBA-methode kan (een deel) van dit onverdeeld vermogen gericht worden toebedeeld aan de persoonlijke vermogens van
deelnemers of gebruikt worden voor een compensatiedepot of reserve.
Dit is de waardevermeerdering van de in het FTK opgebouwde aanspraken die optreedt als gevolg van transitie naar een nieuw

Beschikbaar onverdeeld

contract. Dit is het deel van het onverdeeld vermogen dat in het FTK niet ten goede komt aan huidige deelnemers, maar in een nieuw

vermogen

contract wel. Met de VBA-methode kan het beschikbaar onverdeeld vermogen gericht worden toebedeeld aan de persoonlijke
vermogens van deelnemers of gebruikt worden voor een compensatiedepot of reserve.

Uitgedrukt in marktwaarde is een pensioenfonds een zero-sum game. Een beleids- of contractwijziging leidt niet tot een andere
Zero-Sum-Game

marktwaarde van het pensioencontract als geheel. Wél kan een herverdeling van die waarde over verschillende groepen in het fonds
optreden.
In reguliere ALM-analyses wordt voor risicodragende instrumenten een risicopremie verondersteld bovenop de risicovrije rente. Dit

Risiconeutrale scenarioset

worden ook wel “real-world” scenario’s genoemd. Waardering met VB-ALM gebeurt op basis van risiconeutrale scenario’s. In een
risiconeutrale scenarioset zijn verwachte rendementen van risicodragende instrumenten zoals aandelen gelijk aan het risicovrije
rendement.

5-9-2022

/ 56

Appendix D
Links naar eerdere DNB analyses

Links naar eerdere DNB-analyses
Voorliggende analyse borduurt voort op eerdere DNB analyses van transitie-effecten. In onderstaande tabel staan
de links naar deze eerdere analyses.

DNB Analyses: links
Onderzoek DNB aannames onderliggend aan technische analyse MvT
Onderzoek DNB generatie effecten Transitie-FTK (zomer 2021)
Onderzoek DNB Transitie effecten en Transitie FTK (maart 2021)
Onderzoek DNB Update transitie effecten (september 2021)
Invaren met standaardmethode. Analyse transitie effecten omtrent flexibilisering

5-9-2022

/ 58