2012D21306

LIJST VAN VRAGEN
De vaste commissie voor Financiën, heeft over het eindrapport van de
parlementaire enquête naar het financieel stelsel (Kamerstuknummer
31 980, nrs. 60–61) de navolgende vragen ter beantwoording aan de
Parlementaire Enquêtecommissie Financieel Stelsel voorgelegd.
De voorzitter van de commissie,
Aptroot
De griffier van de commissie,
Berck

nds-tk-2012D21306

1

1
Heeft er in België een soortgelijk onderzoek plaatsgevonden naar de
kredietcrisis, het overheidshandelen tijdens de crisis en het handelen
omtrent de overname van ABN AMRO en Fortis? Zo ja, wat waren de
hoofdconclusies van het Belgische onderzoek? Hoe verhouden deze
conclusies zich tot de conclusies van uw commissie? Zijn voor het
Belgische onderzoek personen met de Nederlandse identiteit uitgenodigd
en hebben deze personen ook meegewerkt aan het onderzoek? Welke
gevolgen heeft dit voor de conclusies van beide onderzoeken, in relatie tot
de betrokkenheid van personen met Belgische identiteit in het Nederlandse onderzoek?
2
Welke (crisis)activiteiten zijn er in de zomer van 2008 (in de maanden juli
en augustus) op het ministerie van Financien ondernomen? Waren de
belangrijkste ambtenaren aanwezig? Hoe worden de aanwezigheid en de
activiteiten beoordeeld, mede gezien de ontwikkeling van de crisis in de
periode daarna? Worden de aanwezigheid en de activiteiten voldoende
geacht? Zijn er verbeterpunten?
3
Is de commissie van mening dat het ongepast is dat er in het kader van
een parlementaire enquête gemarchandeerd moet worden met bestuurlijke instanties, zoals de minister van Financiën, De Nederlandsche Bank
(DNB) en de AFM, om tot informatieverstrekking over te gaan?
4
Hoe kijkt de commissie aan tegen de schaalgrootte van financiële
instellingen in Nederland? Thans kan de Nederlandse consument terecht
bij vier bankinstellingen: ABN AMRO, de Rabobank, ING en SNS-REAAL.
Heeft deze ongebreidelde schaalvergroting deze problematiek niet
verergerd? Welke rol heeft DNB gespeeld bij het creëren van deze
kolossen? Heeft DNB door deze vormen van schaalvergroting eigenlijk
niet het zaad gezaaid voor deze catastrofe? De commissie is van menig
dat er in onvoldoende mate rekening is gehouden met mededingingmaatregelen van de EU. Had dit voorkomen kunnen worden door een
dergelijke schaalvergroting van financiële instellingen in Nederland te
voorkomen?
5
De commissie oordeelt dat DNB grotendeels gevaren is op de informatie
van de buitenlandse hoofdtoezichthouders. Heeft de commissie de indruk
dat DNB hiermee haar schip zonder radar in de mist heeft laten varen?
Waren er hiaten in de informatieverstrekking van de buitenlandse
hoofdtoezichthouders? Is de commissie van oordeel dat DNB een onjuiste
beslissing heeft genomen op basis van gebrekkige informatie? Is er ooit
door DNB gekeken naar de mogelijkheid van aansprakelijkstelling van
deze buitenlandse hoofdtoezichthouders voor het verstrekken van deze
gebrekkige informatie?
6
Welk besluit hadden DNB en de minister van Financiën moeten nemen
met betrekking tot de toestemming voor de overname van ABN AMRO
door RBS, Fortis en Santander?
7
De commissie oordeelt ten aanzien van de verlening van de verklaring van
geen bezwaar dat een ander besluit had genomen kunnen en moeten
worden. Waar ontbrak het de toezichthouders aan volgens de commissie,
durf of kennis?

2

8
De commissie constateert dat er direct na de overname al zorgen waren
over Fortis. Heeft DNB daadwerkelijk op enig moment met de vuist op
tafel geslagen en gedreigd om de verklaring van geen bezwaar in te
trekken?
9
Heeft de commissie kunnen oordelen dat er binnen DNB enige discussie
geweest is over de mate van beheersbaarheid van de risico’s van
overname en opsplitsing? Of was er binnen DNB sprake van een
monocultuur, waarbij geen ruimte was voor discussie over dit soort
zaken?
10
Het beeld ontstaat van een kat die de straat oversteekt terwijl er een auto
aankomt, in plaats van door lopen kijkt de kat in het licht van de aansnellende auto. Heeft de commissie een oorzaak kunnen vinden of een
aanwijzig waarom er een dergelijk mate van gebrek van urgentiebesef
was bij de minister?
11
Heeft de commissie een beeld kunnen krijgen van de mate van inzicht dat
bij de minister van Financiën en DNB van de soliditeit van ING? Hoe vaak
werden de analyses van de financiële instellingen bij DNB geactualiseerd?
Het geeft immers een vreemd beeld dat ING eerst nog klaargezet wordt
om ABN AMRO binnen te halen en een week later zelf aan het infuus komt
te liggen.
12
Heeft de commissie kunnen oordelen waar deze blokkade zijn oorsprong
vond op het ministerie van Financiën of bij DNB?
13
Deelt de commissie de mening van dhr. Wellink dat Lazard bij het doen
van de waardebepaling van de Nederlandse delen van Fortis wel erg
gemakkelijk wegkomt?
14
Welke prijs is er betaald voor de diensten van Lazard? Acht de commissie
dit een reële prijs?
15
Heeft de commissie kunnen traceren waar het idee is ontstaan om niet
enkel een bod te doen op het ABN-AMRO deel maar om een bod te doen
op de Nederlandse bankdelen van Fortis? Is de commissie van menig dat
de latere problemen voorkomen hadden kunnen worden als ABN-Amro
alleen uit het concern was gehaald? Is de commissie van oordeel dat
daarmee een groot deel van de benodigde stabiliteit bereikt had kunnen
worden tegen een lagere prijs?
16
Op welke wijze is de keuze voor Lazard, als adviseur van de Nederlandse
Staat, tot stand gekomen?
17
Heeft de commissie inzicht kunnen krijgen in het antwoord op de vraag
waar de Nederlandse Staat op stel en sprong € 66,8 miljard vandaan kon
halen? En welke prijs daarvoor betaald is?

3

18
Heeft de commissie kunnen traceren waar de oorsprong ligt van de
gedachte om tot de samenvoeging van de twee banken over te gaan?
19
Is de commissie van oordeel dat deze samenvoegingkosten redelijkerwijs
voorzienbaar waren?
20
Bent u het eens met dhr. Bos, die zei dat er nergens in het eindrapport
wordt gezegd dat er teveel is betaald voor ABN AMRO? Hoe verhoudt zich
dat tot de opmerking dat er uit bedrijfseconomisch opzicht teveel is
betaald voor de Nederlandse delen van Fortis?
21
Wat was, uit bedrijfseconomisch opzicht, een reële prijs geweest voor de
Nederlandse delen van Fortis? In welke mate is de bedrijfseconomische
waarde bepalend voor de uiteindelijke prijs? Is de commissie van mening
dat er de facto teveel is overgemaakt voor Fortis?
22
Is de commissie van oordeel dat er door de term «onderhandelingsresultaat» een verkeerd beeld is gecreëerd rond de prijsvorming? Of was de
gedachte dat ze goede zaken gedaan hadden door de goede delen er uit te
halen?
23
Heeft de commissie in beeld waarom die expertise niet is ingehuurd?
24
Vindt de commissie de prijs te hoog? Of moet de Nederlandse belastingbetaler gewoon de prijs betalen voor een onrealistisch beleid, mede
aangespoord door DNB, waarbij door schaalvergroting in de financiële
sector een klein land als Nederland een wereldspeler kon worden op het
gebied van financiële dienstverlening? Werd er bij RSV nog 3 miljard
gulden weggegooid om Nederland als een scheepsbouwnatie te
behouden. De prijs om een land van financiële dienstverlening blijkt vele
malen hoger te zijn?
25
Is het mogelijk dat een dergelijke situatie ontstaat door een persoon
jarenlang op een post te laten zitten? Daarbij wordt gedacht aan dhr.
Wellink die van 1982 tot 2011 in de directie heeft gezeten van DNB.
Ontstaat door een dergelijk presidentieel stelsel niet een stoelgerichtheid,
een bedrijfsblindheid en een monocultuur die wel haast tot dergelijk
misslagen moet leiden? Is er niet sprake van een situatie dat je de sterren
niet kunt zien omdat de zon schijnt?
26
Zouden de Nederlandse delen van Fortis niet zijn gered, in het geval dat
de Nederlandse overheid minder had geboden?
27
Heeft de commissie een oordeel aan wie het toe te rekenen is dat er met
verkeerde waarderingen werd gewerkt? Of speelde de waardering slecht
een ondergeschikte rol omdat er sowieso een politieke oplossing moest
komen, vanwege het achterblijvende Fortis-concern?

4

28
Heeft de commissie een motivering kunnen vinden waarom de schulden
tegen nominale waarde werden overgenomen? Is enig moment sprake
geweest van het bedingen van een disconto op deze leningen?
29
Wie was eindverantwoordelijk voor de waardebepaling van de Nederlandse delen van Fortis?
30
In het geval dat DNB een extern bureau inhuurt, blijft DNB dan eindverantwoordelijk voor eventueel gemaakte fouten door dat bureau?
31
De commissie oordeelt dat er gebreken kleven aan het externe toezicht.
Heeft de commissie een oordeel of extern toezicht ooit zal werken?
32
Is het niet gewoon zo dat door de te grote concentratie van het financieel
systeem in een beperkt aantal banken het eigenlijk wachten is tot de
volgende deconfiture weer plaatsvindt omdat dergelijke instellingen «too
big to fail zijn»? Is er door die keuze voor een grote financiële sector geen
sprake van gevaarzetting?
33
Heeft de commissie de beweegreden kunnen achterhalen van ING om een
internetbank te beginnen in de VS?
34
Was de verplichting om 65% van het in de VS opgehaalde spaargeld te
investeren in consumentenkrediet een verplichting waarmee ING te
lichtvaardig is omgegaan? Als de Nederlandse wetgeving een dergelijke
verplichting zou opleggen, bijvoorbeeld aan pensioenfondsen om 65%
van hun premies in Nederlandse hypotheken te investeren zou het huis te
klein zijn. Voor ING was een dergelijke verplichting in de VS geen bezwaar.
Dat kan alleen betekenen dat ING hoge rendementen verwachtte. ING
ging zelf ver boven deze wettelijke eis zitten. Blijkbaar hadden de lokale
marktpartijen een beter beeld van deze beleggingen dan de ING. Dat ze
blind waren voor de risico’s van deze investeringen. ING stopt pas met
deze investeringen als de Amerikaanse toezichthouder OTS een aanbeveling doet om daarmee te stoppen. Klopt het beeld dat de ING daar zal
met een verkeerd beeld van opbrengst en vermogen van deze
investeringen?
35
In hoeverre was er sprake van een realistisch zelfbeeld bij ING, ofwel in
hoeverre waren ze «in control»? In een tijd van een week verwordt het
concern van partij die tot een overname wil overgaan tot een steunklant?
Hoe diep waren ze aan het slapen bij DNB op dat moment?
36
Ook hier was DNB niet in staat om tot een eigen oordeel te komen. Toch
waren er voldoende geluiden te horen dat er iets mis was. Is de
commissie van oordeel dat er een dusdanige monocultuur bij de DNB
heerste dat er geen aandacht aan dat soort opinies kon/mocht worden
gegeven?
37
Hoe verklaart de commissie dat ING de effecten van regelgeving heeft
onderschat?

5

38
Hoe verklaart de commissie dat DNB en het ministerie van Financiën niet
doortastender optraden tegen ING met betrekking tot de Alt-A obligaties
die het bedrijf kocht?
39
Dat er niet werd opgetreden door de DNB kwam dat door gebrek aan
instrumentarium om op te treden, door gebrek aan kennis of door gebrek
aan «balls» bij DNB? Leunde DNB niet te veel achterover?
40
Mag de conclusie zijn dat de benodigde regelgeving aanwezig was om op
te treden maar dat er van die mogelijkheden geen gebruik is gemaakt? De
vraag blijft hangen of regelgeving eigenlijk wel de «bottleneck» is?
41
Wat wordt bedoeld met het economische risico?
42
Een gecompliceerde constructie wordt neergezet die uiteindelijk toch niet
door de beugel van de EU kan. Stemt de commissie in met het oordeel dat
dit eenvoudiger kon en had gemoeten?
43
Komt commissie hiermee tot het oordeel dat er sprake is geweest van
ongeoorloofde staatssteun in het onderhavige geval?
44
Is het ook hier niet dat door de creatie van een dergelijke moloch, via
toestemming en stimulering van DNB, er een mammoet is ontstaan die te
groot is om om te vallen en het uiteindelijk de belastingbetaler is die de
kosten van dit RSV-achtige prestigeproject dat de «bank-verzekeraar» ING
heet mag gaan betalen?
45
Heeft de commissie een oordeel over het realiteitsgehalte van dit
parlementair voorbehoud? Was het eigenlijk niet een pressiemiddel om
ING in een bepaalde richting te drukken?
46
Vindt deze gespletenheid bij de DNB zijn oorzaak niet in het feit dat DNB,
meer specifiek de heer Wellink, jarenlang de promotor is geweest van dit
soort grote financiële conglomeraten?
47
Het beeld ontstaat dat men bij DNB in een staat van winterslaap
verkeerde. Zouden ze de gemeentelijke kredietbank van Utrecht ook een
dergelijke status hebben gegeven als de gemeente Utrecht zich ervoor
garant stelde? Zowel IJsland als Utrecht hebben iets meer dan 300 000
inwoners?
48
De IJslandse economie was onvoldoende groot voor de garanties die
onder het IJslandse depositogarantiestelsel werden verleend. Welke
verhouding zou wel verantwoord zijn geweest?
49
De commissie wil zogenoemde kleine spaarders beschermen, maar vindt
dat spaarders boven een bepaalde grens zelf enige mate van onderzoek

6

moeten doen voordat zij een bank uitkiezen voor hun spaargeld. Tot welk
bedrag is iemand een kleine spaarder?
50
Welke aansprakelijkheid komt er te liggen op de toezichthouders als er
overgegaan wordt tot publicatie van solvabiliteitsinformatie en het
onverhoopt toch op een deconfiture uitloopt?
51
Nederland is een land dat een overschot op de lopende rekening heeft, de
keerzijde daarvan is dat er dan een tekort is op de kapitaalrekening. Dit
laatste betekent dat Nederland een land is dat investeert in het buitenland.
Nederland hoeft per saldo geen geld op te halen in het buitenland voor
zijn financiering. De keerzijde van het dit verhaal is dat op deze wijze wel
een buitenlands risico meespeelt in de portefeuille van de beleggingen.
Kan de commissie een oordeel geven over de onderstaande stelling?
Nederland hoeft in het buitenland helemaal geen geld aan te trekken, zij
belegt immers per saldo in het buitenland. Deze huidige financiële crisis is
echter ontstaan door dat banken geld gingen lenen in het buitenland en
dat ook weer belegden in buitenlandse titels. ING accepteerde zelfs een
verplichting om 65% van hetgeen zij binnenhaalde in de VS in consumentenkrediet in de VS te belegen. Door deze werkwijze heeft de financiële
sector zichzelf onnodig problemen op de nek gehaald. Hoe hoger het
rendement is des te hoger is ook het risico, het lijkt alsof dit even vergeten
was.
52
Mag uit het bovenstaande worden afgeleid dat bij de toezichthouder geen
gegevens aanwezig waren die kapitaalinjectie aannemelijk maakten?
Kwam dit tekort uit de lucht vallen of hapert er iets aan de rapportagemethodiek bij de toezichthouder?
53
Mag op het leunen van DNB op Rothschild worden afgeleid dat de
benodigde kennis, kennis op het gebied van toezicht, niet aanwezig was
bij DNB?
54
De commissie stelt dat aan kapitaalssteun door de Staat harde
voorwaarden moeten worden gesteld om ervoor te zorgen dat steun door
de Staat altijd een laatste optie blijft. Was de hoge prijs die aan staatssteun was verbonden niet de beste garantie dat financiële instellingen
deze kapitaalssteun als laatste redmiddel zagen? Zou de overheid in staat
zijn geweest om met verstand van zaken andere eisen te stellen in de
onzekere omstandigheden van dat moment?
55
Op welke wijze had de minister de Kamer kunnen betrekken bij de
besluitvorming over de garantieregeling?
56
Hoe kan in de toekomst worden voorkomen dat er spanning bestaat
tussen de rol die DNB heeft als toezichthouder en de rol die DNB heeft als
adviseur van de minister van Financiën?
57
Ligt de liberalisering van financiële markten in ieder geval deels ten
grondslag aan het feit dat de financiële sector en de politiek de afgelopen
tien jaar steeds verder uit elkaar zijn gegroeid?

7

58
Is er voor de overname van ABN AMRO door het consortium ooit door
DNB gekeken naar mogelijkheid van problemen bij een van de drie leden
van het consortium en de gevolgen daarvan voor de stabiliteit van het
Nederlandse financiële stelsel?
59
Wat was in het hele proces rondom ABN AMRO de rol van de ministerpresident en het ministerie van Algemene Zaken?
60
Op welke manier was de staatssecretaris van Financiën betrokken bij het
hele proces rondom Fortis / ABN AMRO?
61
Is het wenselijk dat de toets op financiële stabiliteit plaatsvindt door de
minister van Financiën? Zou het beter zijn als DNB dat zou doen?
62
Waarom bestonden er in de periode 2007 – 2008 nog geen specifieke
zorgen bij de Nederlandse autoriteiten over de operationele gang van
zaken rond Fortis of ABN AMRO ondanks de signalen dat het aanbod van
liquiditeiten waarvan instellingen zoals Fortis sterk afhankelijk waren
steeds geringer werd?
63
Welke beperkingen en voorschriften heeft DNB exact opgelegd aan het
consortium RFS om de risico’s die het ministerie van Financien heeft
gesignaleerd te ondervangen? Hoe werkte dit uit in de praktijk?
64
Bij de EC-remedy wordt gesproken over twee opties, ofwel verkoop van
HBU ofwel verkoop van Fortis Commercial Finance/Banking. Waarom is er
nooit meer naar deze laatste optie gekeken?
65
Bij de EC-remedy en de verkoop van HBU heeft DNB het over slecht
bestuur bij Fortis. Waarom zijn er destijds geen maatregelen genomen om
daar iets aan te doen?
66
De heer Wellink zegt het volgende: «Deze 60 mld ... hele Nederlandse
bankwezen.» Klopt deze bewering? Zo ja, waarom is hiervan in de rest van
het rapport niets meer terug te vinden? Werd deze opmerking door u niet
van belang geacht?
67
Waarom bestonden er spanningen tussen de Belgische en de Nederlandse
toezichthouder? Heeft de slechte verstandhouding tussen DNB en CBFA
invloed gehad op besluitvorming over Fortis? Zo ja, op welke manier
bleek dat?
68
Was er ten tijde van de afgifte van de verklaring van geen bezwaar sprake
van een intensief contact tussen DNB en diens collega’s in GrootBrittannië en Spanje over de financiële situatie van RBS en Santander? Zo
nee, waarom niet?

8

69
In het feitenrelaas lijkt het alsof de Luxemburgse autoriteiten veel beter
waren aangesloten bij België dan de Nederlandse autoriteiten. Waardoor
komt dat?
70
Was er bij de onderhandelingen over de prijs voor nationalisatie van
Fortis wel daadwerkelijk sprake van een onderhandeling of had Fortis een
bepaalde hoeveelheid geld nodig om door te kunnen?
71
Waarom leefde er aan de Belgische kant het idee dat de Nederlandse
autoriteiten geen interesse zouden hebben in de oplossing waar België en
Luxemburg met Fortis aan werkten?
72
Waarom hebben de toenmalige president van DNB en de minister van
Financien specifiek ingezet op een private oplossing waarbij in elk geval
het ABN AMRO-deel door ING zou worden overgenomen? Waren zij toen
al op de hoogte van de financiële problemen bij ING? Waarom zagen zij
geen noodzaak om andere alternatieven te bestuderen?
73
Waarom heeft DNB een jaar eerder wel toestemming gegeven aan
buitenlandse partijen om ABN AMRO over te nemen? Waarom achten de
Nederlandse autoriteiten het één jaar later echter niet verantwoord om
ABN AMRO over te laten nemen door een buitenlandse partij als BNP
Paribas?
74
Zou de kans op een private overname van ABN AMRO groter zijn geweest
als het voor buitenlandse gegadigden mogelijk was geweest om een bod
uit te brengen? Hoe zag het toenmalig internationaal krachtenveld eruit?
75
«De vraag werpt ... ABN AMRO over te nemen». Bent u blij dat DNB en het
ministerie van Financiën hebben geleerd van de les om geen verklaring
van geen bezwaar meer te geven als er geen grondig boekenonderzoek
plaats heeft gevonden?
76
De commissie concludeert dat de Kamer achteraf meer informatie had
moeten krijgen over de feitelijkheden van het Beneluxweekend. Deze deal
is echter nooit in werking getreden. Wat zou de toegevoegde waarde zijn
geweest?
77
Kan het zo zijn dat de waarde voor de Nederlandse onderdelen van Fortis
tussen het Beneluxweekend en de nationalisatie verder verslechterd is?
78
Waarom is er bij een private oplossing alleen gekeken naar een oplossing
waarbij ING was betrokken en niet bijvoorbeeld de Rabobank?
79
Was het bij de onderhandelingen over nationalisatie naar uw inschatting
een reëel scenario dat er geen akkoord uit zou komen?

9

80
Waarom bestond bij het vaststellen van de waardering van de onderhandelingsrange de veronderstelling dat er voldoende liquiditeit en kapitaal
was bij de delen? Waarom is de onderhandelingsrange niet aangepast
toen bij de Nederlandse delegatie bekend was dat het aandeel in de
restboedel van ABN AMRO (Z-Share) een negatief eigen vermogen had
van € 2,3 miljard?
81
Wat zou het voor de overheidsfinanciën betekend hebben als er niet voor
de fusie van Fortis Nederland en ABN AMRO gekozen zou zijn? Zou de
overheid dan het synergievoordeel van naar schatting € 1 miljard zijn
misgelopen?
82
Onderaan box 4.17 wordt een range gegeven van wat ABN AMRO nu
waard zou zijn. Kan hieruit geconcludeerd worden dat de «trough the
cycle» waardering in de goede richting zat?
83
Hoe zou de rol van nationale toezichthouders eruit moeten zien als er
straks één krachtige Europese toezichthouder met doorzettingsmacht is?
Hoe zou dan de samenwerking tussen nationale toezichthouders en de
Europese toezichthouder vorm moeten worden gegeven? Welke verantwoordelijkheden en taken worden in dit geval belegd bij de nationale
toezichthouders en welke bij de Europese toezichthouder?
84
Is de Europese Commissie bereid om financiële steun van nationale
overheden in systeembanken voortaan in zijn geheel te beoordelen in
plaats van afzonderlijk? Zo nee, waarom niet?
85
Wat is de concrete aanbeveling over de scheve balans tussen prudentiële
aspecten en mededingingsaspecten?
86
Op welke wijze had de Tweede Kamer haar taak beter kunnen en moeten
invullen?
87
Welke deel van de Alt-A hypotheekportefeuille van ING had kunnen
worden gereclassificeerd als held-to-maturity zonder de voorwaarden van
het asset liability management van DNB ten aanzien van ING te
doorkruisen?
88
Maakt men in het asset liability management systeem van DNB ook een
afweging tussen effecten op de liquiditeit van de reclassificatie van
available-for-sale naar held-to-maturity enerzijds en de extra afwaarderingsreserve die mogelijkerwijs moet worden aangehouden bij een
classificatie van available-for-sale anderzijds?
89
Is het huidige instrumentarium voor toezichthouders en het ministerie van
Financiën toereikend om systeembanken die geen gehoor geven aan
aanbevelingen van toezichthouders te dwingen om ze alsnog op te
volgen?

10

90
Welk beleid voert DNB nu ten aanzien van de stapeling van risico’s door
financiële instellingen door de concentratie van haar balans in een
productmarkt?
91
Waarom bestond bij DNB geen gevoel van urgentie over de problemen
rondom de Alt-A portefeuille bij ING ondanks de oproep van de Amerikaanse toezichthouder OTS aan ING om niet langer Alt-A obligaties te
kopen?
92
Wat was de inschatting van het kredietrisico van de Alt-A portefeuille door
DNB in oktober 2008? In hoeverre week deze analyse van DNB, over de
financiële risico’s verbonden aan de Alt-A portefeuille, gebaseerd op
gegevens van ING, OTS en kredietbeoordelaars, af van de latere analyses
van BlackRock en Dynamic Credit?
93
Welke voor- en nadelen of praktische bezwaren zagen ING, DNB en het
ministerie van Financiën respectievelijk verbonden aan de herclassificatie
van ING’s Alt-A hypotheekportefeuille van available-for-sale naar
held-to-maturity? Een andere financiële instelling die in de Amerikaanse
hypotheekmarkt actief was, Citibank, koos in het laatste kwartaal van 2008
wel voor deze «herclassificatieroute» met een aanzienlijke hypotheekportefeuille.
94
Welke financiële risico’s zouden verbonden zijn geweest aan het toetsen
van het politieke draagvlak in de Tweede Kamer door de minister van
Financiën voor het overnemen van de Alt-A portefeuille door de Staat?
Wat zou bij (een uitlekken van) een negatief oordeel van de Tweede Kamer
over het overnemen van de Alt-A portefeuille de verwachte marktreactie
zijn geweest?
95
Waarom heeft de toenmalige minister van Financiën geen procesafspraken gemaakt over de verdere afwikkeling van de Alt-A portefeuille?
Wat zijn de gevolgen hiervan geweest?
96
Is het besluit tot het inhuren van Dynamic Credit door DNB op
25 november 2008 een teken dat er nog extra onderzoek nodig was om de
financiële risico’s van de Alt-A portefeuille te duiden?
97
Zijn er voordelen van de transactiestructuur «Wilma» ten aanzien van de
transactiestructuur «Fred» met betrekking tot de OTTI-regel?
98
Wat zijn de voordelen van de transactiestructuur «Fred» boven de
transactiestructuur «Wilma» buiten de ingedachte (maar niet gerealiseerde) buitenschotplaatsing van de transactie voor de Nederlandse
staatsschuld?
99
Is de optie van nationalisatie van ING voldoende onderzocht door DNB en
de minister van Financiën?

11

100
Wanneer neemt de Europese Commissie een nieuw besluit over
IABF-transactie aangezien het Gerecht van de Europese Commissie op
2 maart 2012 de beschikking van de Europese Commissie hierover
gedeeltelijk nietig heeft verklaard? Welke gevolgen heeft deze uitspraak
verder voor ING? Wat is de status van deze zaak?
101
Hoe wil de commissie de verduidelijking van de rol van DNB in het
steunverleningstraject operationaliseren? Zijn de reeds doorgevoerde
institutionele wijzigingen binnen DNB afdoende?
102
Zijn er landen met een eigen risico (voor de spaarder) in het depositogarantiestelsel? Zo ja, zijn de effecten op het spaargedrag daarvan bekend?
103
Zijn er landen waar de overheid – die immers de deposito’s garandeert –
grenzen stelt aan het ophalen van spaargeld omdat het totaal aan
gegarandeerde bedragen de mogelijkheden van het land anders
overschrijdt?
104
Wat is de laatste stand van zaken over het voorstel van de Europese
Commissie voor een herziening van de richtlijn depositogarantiestelsels?
Welke consequenties heeft dit voorstel voor het beleid in Nederland
hierover?
105
Was het onderscheid dat Landsbanki met betrekking tot de garanties van
deposito’s maakte tussen IJslanders en niet-IJslanders gerechtvaardigd?
Wat heeft de Nederlandse minister-president gedaan om deze vorm van
discriminatie te voorkomen of ongedaan te maken?
106
Welke – juridische en niet-juridische – mogelijkheden had DNB op
25 augustus 2008 om Landsbanki te laten stoppen met het ophalen van
spaargeld in Nederland?
107
Is het waar dat de topping-upovereenkomst voor Icesave niet had kunnen
worden geweigerd?
108
Heeft Moody’s in september 2008 de kredietwaardigheid van IJsland met
recht gewaardeerd met Aa1 en die van Landsbanki met A2? Waar was dat
oordeel van Moody’s op gebaseerd?
109
IJsland heeft willens en wetens onverantwoorde risico’s genomen, heeft
buitenlandse spaarders zonder geldige gronden gediscrimineerd en
afspraken met Nederland zijn herhaaldelijk niet nagekomen. Waarom
spreekt de commissie dan nog over «twijfel ... over de goede trouw van
IJsland» en niet over «kwade trouw»?
110
Hoe komt het dat DNB – na een stresstest waar wordt uitgegaan van een
afkalving van de Amerikaanse huizenmarkt, een val van de dollar ten
opzichte van de euro met 40%, een wereldwijde groeiterugval en een
stijgende risicoaversie gecombineerd, met een analyse van de bloot-

12

stelling van de Nederlandse instellingen aan activa gerelateerd aan de
Amerikaanse huizenmarkt – tot de conclusie komt dat men zich geen
zorgen hoeft te maken over de liquiditeitspositie van de financiële
instellingen? Wat was de uitkomst van de stresstest dan precies?
111
Komt de Europese Commissie op termijn met een voorstel over burden
sharing? Zo ja, wanneer wordt dit verwacht? Bestaat er draagvlak binnen
de Europese Unie om afspraken te maken over burden sharing?
112
Waarom had de regiegroep Financiële Stabiliteit/Financiële Markten geen
besluitvormingsbevoegdheid? Heeft de minister van Financiën wel
aanbevelingen overgenomen van de regiegroep? Hoe had de regiegroep
in de praktijk beter kunnen functioneren?
113
Door welke derde partij heeft de minister van Financiën zich laten
adviseren over het bepalen van de hoogte van de benodigde steun?
114
Waarom heeft DNB geen afspraken met SNS REAAL gemaakt over
«schoon schip» maken in relatie tot de gezondheid van de instelling?
115
De commissie stelt: «In de brief wordt geen melding gemaakt van
eventuele financiële risico’s voor de Staat». Staatsgaranties hebben toch
altijd financiële risico’s voor de Staat? Bovendien staat in de betreffende
brief herhaalde malen dat het gaat om «senior unsecured» leningen,
zonder onderpandvereiste. Kan dat iets anders betekenen dan dat de Staat
risico loopt?
116
Vergeleken met andere onderzochte landen was Nederland het laatste
land waar de garantieregeling in werking trad. De commissie vindt
desondanks dat nog wel enige weken had kunnen worden gewacht. Dat
mag achteraf zo zijn, wat zou het gevolg destijds zijn geweest van een
trage inwerkingtreding?
117
Wordt het begrip «substantiële activiteiten» tegenwoordig nog gebruikt
door het ministerie van Financiën? Zo ja, in welke context? Wat wordt
hieronder tegenwoordig verstaan?
118
Waarom vond de toenmalige minister van Financiën dat LeasePlan en
Achmea Hypotheekbank onder de geformuleerde doelgroep van de
garantieregeling – banken met een Nederlandse bankvergunning die
substantiële activiteiten in Nederland uitvoeren – vielen?
119
Wat was er bezwaarlijk aan de staatsgarantie voor leningen van LeasePlan
en Achmea Hypotheekbank?
120
Mag er uit het bovenstaande worden geconcludeerd dat volgens de
commissie LeasePlan en Achmea Hypotheek bank niet voor de garantieregeling in aanmerking kwamen? Is de commissie van oordeel dat hierdoor
mededingingsverhoudingen zijn verstoord?

13

121
Mag geconcludeerd worden dat de regeling door haar vormgeving te veel
discretionaire bevoegdheden legde bij het bestuur?
122
Mag uit het bovenstaande geconcludeerd worden dat er geen geautomatiseerde systemen zijn die geraadpleegd kunnen worden ten aanzien van de
mate van behoefte aan het gebruik van de garantieregeling? Is DNB
volgens de commissie wel in staat om zijn taak als adviseur aan de
regering op dit gebeid adequaat in te vullen?
123
Mag er uit het bovenstaande worden afgeleid dat er bij de banken en de
NVB onvoldoende serieus werd omgegaan met de implicaties van de
financiële crises voor de financiële sector? In hoeverre is dat mogelijk het
gevolg van de gedachte dat er toch nog wel een vangnet zou worden
gespannen als het er op aankwam, de instellingen waren misschien wel
van menig dat ze «too big to fail» waren?
124
Vindt de commissie dat er sprake was van een situatie waarbij er een
blanco cheque werd uitgeschreven?
125
Is de commissie van mening dat een garantieregeling met een plafond
van € 200 miljard niet op deze wijze door het parlement kan worden
afgedaan?
126
Waarom was het niet mogelijk om voorafgaand aan de invoering van de
garantieregeling een realistische berekening te maken? Welke factoren
hebben hierin een rol gespeeld? Heeft de minister op een later moment
alsnog een doorrekening laten maken van de financiële risico’s en de
voorwaarden van de garantieregeling? Zo nee, waarom niet?
127
Waarom zijn door DNB en het ministerie van Financiën geen mogelijke
scenario’s en instrumenten opgesteld gericht op solvabiliteitsproblemen
bij instellingen? Op basis waarvan heeft de DNB geconcludeerd dat het
niet nodig was hierop actie te ondernemen? Waarom bleef DNB zijn focus
houden op het vraagstuk van liquiditeit?
128
Naar mening van de commissie heeft DNB te lang vastgehouden aan het
onderscheid tussen liquiditeit en solvabiliteit. Wat doen zowel DNB als het
ministerie met Financiën in hun (toezicht)taken met de opmerkingen van
dhr. Van Wijnbergen dat het onderscheid tussen liquiditeit en solvabiliteit
niet zo zinnig is, omdat ze namelijk niet uit elkaar zijn te houden: de een
veroorzaakt de ander en omgekeerd? Bij welke partij is het toezicht op de
solvabiliteit van banken neergelegd, bij DNB of het ministerie van
Financiën? Is de verdeling nu precies afgebakend?
129
DNB hanteerde in 2008 het uitgangspunt dat zolang instellingen voldoen
aan de prudentiële normen, het financieel systeem als zodanig ook niet in
gevaar komt. Wat is anno 2012 het uitgangspunt van DNB en op welke
wijze houdt DNB toezicht op het financieel systeem als zodanig en
mogelijke schadelijke gevolgen van macro-economische onevenwichtigheden?

14

130
Wat heeft DNB concreet gedaan om het liquiditeitstoezicht te verhogen?
Zijn deze maatregelen nog steeds van kracht?
131
DNB geeft aan tijdens de fase van de liquiditeitscrisis veel strenger naar
de solvabiliteit te zijn gaan kijken. Welke aanscherpingen heeft de DNB
precies doorgevoerd? Zijn deze aanscherpingen nu nog steeds van
kracht?
132
Wat is de reden dat de AFM de beursgenoteerde financiële ondernemingen begin 2008 enkel heeft gevraagd duidelijkheid te bieden over hun
besmette portefeuilles en individuele instellingen enkel heeft aangesproken op het niet naleven van de verslagleggingsregels? Waarom zijn er
geen verplichtingen of boetes opgelegd? Worden deze regels nu wel
nageleefd?
133
Welke tekortkomingen en ontoereikende controle-informatie met
betrekking tot financiële activa constateerde de AFM in 2008? Welke zijn in
ogen van de AFM op dit moment opgelost en welke nog niet?
134
Waarom is het Memorandum of Understanding (MoU) niet als leidraad
gebruikt? Is het MoU aangepast aan de huidige actualiteit? Welke
onderdelen zijn in het MoU naar aanleiding hiervan gewijzigd?
135
Wat is de juridische status van dit MoU volgens de commissie? Is er een
(juridische) gebondenheid voor IJsland, of is het gewoon een intentieverklaring zonder een gebondenheid?
136
Zal er nog een interne evaluatie op het ministerie van Financiën plaatsvinden? Zo nee, waarom niet?
137
Welke ontwikkelingen hebben het ministerie van Financiën en DNB
ingezet naar aanleiding van de rapportage van de Tijdelijke Commissie de
Wit en het Eindrapport Parlementaire Enquête Financieel Stelsel?
138
Wat is de tussenstand van de verschillende ontwikkelingen die bij het
ministerie van Financiën zijn ingezet sinds het uitbreken van de kredietcrisis? Wanneer zijn de afzonderlijke ontwikkelingen afgerond?
139
Wanneer wordt het Handboek beheersing financiële crises in de financiële
sector (Handboek solvabiliteitssteun) herzien en naar de Kamer
gezonden?
140
Welke lessen heeft het ministerie van Financiën uit de crisis getrokken?
Heeft het ministerie draaiboeken opgesteld die jaarlijks worden aangepast
aan de actualiteit? Zo nee, waarom niet?
141
Hoe taxeert de commissie de onvolledige informatievoorziening naar de
Tweede Kamer, in het licht van de urgentie van de crisis? Kan in het

15

antwoord een onderscheid worden gemaakt tussen de informatievoorziening op het hoogtepunt van de crisis en de informatievoorziening in de
afwikkeling van de crisis?
142
Is de commissie van mening dat het toegestaan is een uitgave van € 66,8
miljard te doen zonder enige machtiging (vooraf) van het parlement?
143
Is de commissie het eens met de opvatting dat de regering een actieve
informatieplicht heeft?
144
Zijn er schattingen beschikbaar wat de gevolgen voor de Nederlandse
staatskas en economie zouden zijn indien de minister van Financiën
tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen in de Kamer had gezegd
dat de Benelux-deal onvoldoende was en op dat moment werd gesproken
over de nationalisatie van het Nederlandse onderdeel van Fortis?
145
Hoeveel conference calls of vertrouwelijke bijeenkomsten hebben de
minister van Financiën en de Kamer tijdens de onderzochte periode
gehad?
146
Heeft de Kamer op dit moment nog steeds de mogelijkheid om externe
deskundigheid in te huren voor ingewikkelde onderwerpen? Welk budget
is hiervoor beschikbaar? Hoe vaak is van deze mogelijkheid gebruik
gemaakt in de afgelopen jaren en waar werd onderzoek naar gedaan?
147
Is het waar dat de Tweede Kamer meerdere malen heeft gevraagd om,
desnoods vertrouwelijk, vooraf door de minister te worden geïnformeerd?
Heeft de minister aan deze oproep gehoor gegeven?
148
Welke richtlijnen worden op dit moment door de minister van Financiën
gebruikt voor de informatievoorziening gedurende de krediet- en
eurocrisis, waar ook een grote mate van vertrouwelijkheid speelt?
149
Is het market investor principle, zoals vastgelegd in de Europese jurisprudentie, toegepast door de Europese Commissie in haar toetsingskader op
de Nederlandse steunmaatregelen? Dit mede met het oog op het
rendement dat de Nederlandse overheid heeft gehaald met betrekking tot
een aantal steunmaatregelen.
150
Wat was de verklaring en argumentatie van de Europese Commissie op
het punt van de gefaseerde publicatie van haar toetsingskader staatsteun
in de financiële sector? Waarom was de Commissie niet in staat dit binnen
een korter tijdsraam te formuleren?
151
Heeft de Europese Commissie de beperkte of afwezige voorzienbaarheid
van haar vereisten over staatsteun als een mitigerende invloed meegenomen in het opleggen van herstructureringsmaatregelen?

16

152
Heeft de Europese Commissie de bedrijfseconomische impact van
gedragsbeperkingen in het kader van een herstructureringsplan gewogen
tegen de bedrijfseconomische impact van een balansreductie door het
afstoten van bedrijfsonderdelen?
153
Hoe ziet de commissie de rol van de European Systemic Risk Board
vis-à-vis de de rol van mededingingstoezichthouder van de Europese
Commissie? Ziet de commissie de European Systemic Risk Board als een
mediator tussen de nationale prudentiële toezichthouder en de Europese
Commissie of als een belangenbehartiger van de nationale prudentiële
toezichthouder?
154
Bestaat er draagvlak onder Europese lidstaten voor het voorstel van DNB
om op Europees niveau een omgangs- of conflictenregeling in het leven
te roepen om spanningen tussen mededingingstoezicht en prudentieel
toezicht zoveel mogelijk tegen te gaan? Waarop baseert de Europese
Commissie dat het huidige stelsel toereikend is?
155
Waarom heeft de commissie geen poging gedaan invulling te geven aan
het criterium «niet direct klantgerelateerde commerciële activiteiten met
een hoog risicoprofiel»?
156
«De Tcofs beval een cultuur- en gedragsverandering aan in de financiële
sector.» Hoe zijn de vorderingen volgens de commissie?
157
«De risicomanager zou een veto moeten hebben in commerciële
beslissingen.» Is er een rol voor de wetgever om dit te bewerkstelligen?
158
Bent u van mening dat banken niet geleid zouden moeten worden met als
doel het maximaliseren van aandeelhouderswaarde?
159
Kan het Amerikaanse voorbeeld van een interventieladder door de
commissie worden uitgelegd? Hoe ziet de commissie implementatie van
de Amerikaanse interventieladder in Nederland? Aan welke van tevoren
vastgestelde drempelwaarden om de financiële gezondheid van een bank
te meten denkt de commissie?

17