Besluit van
houdende vaststelling van
regels omtrent experimenten
doorlopende leerlijnen vmbombo (Besluit experimenten
doorlopende leerlijnen vmbombo 2014-2022)

Op de voordracht van Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van
xxx, nr. xxx, directie Wetgeving en Juridische Zaken, gedaan mede namens de
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, en de Minister van
Economische Zaken;
Gelet op artikel 11a.1, eerste, tweede en zevende lid, van de Wet educatie en
beroepsonderwijs en artikel 118t, eerste, tweede en zevende lid, van de Wet op het
voortgezet onderwijs;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van xxx, nr. xxx);
Gezien het nader rapport van Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
van xxx, nr. xxx, directie Wetgeving en Juridische Zaken, uitgebracht mede
namens de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, en de Minister
van Economische Zaken;
Hebben goedgevonden en verstaan:

Artikel 1. Begripsbepalingen
1. In dit besluit wordt verstaan onder:
a. Onze Minister: Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en, voor
zover het betreft het voorbereidend beroepsonderwijs en het beroepsonderwijs op
het gebied van landbouw, natuurlijke omgeving en voedsel, Onze Minister van
OCW

Economische Zaken;

B04913.K-1

1

b. WVO: Wet op het voortgezet onderwijs;
c. WEB: Wet educatie en beroepsonderwijs;
d. vmbo: voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs als bedoeld artikel 21 van de
WVO;
e. theoretische leerweg: leerweg als bedoeld in artikel 10, eerste lid, van de WVO;
f. basisberoepsgerichte leerweg: leerweg als bedoeld in artikel 10b, eerste lid, van
de WVO;
g. kaderberoepsgerichte leerweg: leerweg als bedoeld in artikel 10b, eerste lid, van
de WVO;
h. gemengde leerweg: leerweg als bedoeld in artikel 10d, eerste lid, van de WVO;
i. beroepsonderwijs: beroepsonderwijs als bedoeld in titel 2 van hoofdstuk 7 van de
WEB;
j. basisberoepsopleiding: basisberoepsopleiding als bedoeld in artikel 7.2.2, eerste
lid, onder b, van de WEB;
k. middenkaderopleiding: middenkaderopleiding als bedoeld in artikel 7.2.2, eerste
lid, onder d, van de WEB;
l. instelling: instelling als bedoeld in artikel 1.1.1, onder b, van de WEB;
m. school: school als bedoeld in artikel 1 van de WVO;
n. bevoegd gezag: bevoegd gezag als bedoeld in artikel 1 van de WVO
respectievelijk artikel 1.1.1, onder w, van de WEB;
o. vakmanschaproute: experimentele leerroute als bedoeld in artikel 2, eerste lid,
onderdeel a;
p. technologieroute: experimentele leerroute als bedoeld in artikel 2, eerste lid,
onderdeel b;
q. sector: sector als bedoeld in de artikelen 10, derde lid, 10b, derde lid, of 10d,
derde lid, van de WVO;
r. agrarisch opleidingscentrum: agrarisch opleidingscentrum als bedoeld in artikel
1.3.3 van de WEB;
s. verticale scholengemeenschap: scholengemeenschap als bedoeld in artikel 2.6
van de WEB;
t. opleidingsdomein: opleidingsdomein, vastgesteld op grond van artikel 7.2.5a van
de WEB.
u. leerroute: leerroute als bedoeld in artikel 2, tweede lid.
2. In dit besluit wordt onder leerling als bedoeld in de WVO mede verstaan
deelnemer als bedoeld in de WEB.
Artikel 2. Inhoud experimenten, doel en reikwijdte
1. De volgende experimenten worden ingericht:
a. het experiment houdende de vakmanschaproute, waarbij de leerling vanaf het
derde leerjaar van het vmbo in de basisberoepsgerichte leerweg of de
kaderberoepsgerichte leerweg, een leerroute volgt die opleidt tot een diploma
basisberoepsopleiding.
b. het experiment houdende de technologieroute, waarbij de leerling vanaf het
derde leerjaar van het vmbo in de gemengde leerweg of de theoretische leerweg,
een leerroute volgt die opleidt tot een diploma middenkaderopleiding.
OCW

B04913.K-1

2

2. Het doel van de experimenten, bedoeld in het eerste lid, is te onderzoeken of
door het afwijken van wat er in de WVO is geregeld betreffende de in het eerste lid
bedoelde leerwegen en het inrichten van deze leerwegen als leerroute met een
basisberoepsopleiding respectievelijk middenkaderopleiding:
1˚. de doorstroming van leerlingen van het voorbereidend beroepsonderwijs en het
middelbaar algemeen voortgezet onderwijs naar het middelbaar beroepsonderwijs
verbeterd kan worden,
2˚. leerlingen van de gemengde en theoretische leerweg vaker kiezen voor een
leerroute vmbo naar beroepsonderwijs,
3˚. de programmatische aansluiting van de leerwegen op het beroepsonderwijs
verbeterd kan worden,
4˚. het onderwijsproces doelmatiger georganiseerd kan worden, en
5˚. voor zover mogelijk de opleidingsduur kan worden verkort,
6˚. het aantal voortijdig schoolverlaters verder terug kan worden gedrongen, en
7˚. voor de technologieroute: een versnelde aanpak van het tekort aan technisch
opgeleide mensen op de arbeidsmarkt in de technieksector kan worden
gerealiseerd.
3. Artikelen uit de WVO en de WEB en de bij en krachtens deze wetten vastgestelde
voorschriften zijn van toepassing op de experimenten, bedoeld in het eerste lid,
tenzij bij dit besluit daarvan wordt afgeweken.
Artikel 3. Deelname
1. Het bevoegd gezag van een school en het bevoegd gezag van een instelling
dienen gezamenlijk een aanvraag tot goedkeuring in bij Onze Minister om deel te
nemen met scholen en instellingen aan een experiment als bedoeld in artikel 2,
eerste lid.
2. De aanvraag, bedoeld in het eerste lid, omvat:
a. een samenwerkingsovereenkomst tussen het bevoegd gezag van de school en
het bevoegd gezag van de instelling,
b. het advies van de medezeggenschapsraad van de deelnemende school,
c. een door de deelnemende bevoegde gezagen ondertekend projectplan waarin
wordt beschreven op welke wijze nadere invulling wordt gegeven aan het
experiment, bedoeld in artikel 2, eerste lid, onderdeel a of b,
d. een organisatieplan waarin aangegeven is op welke wijze de samenwerking
wordt georganiseerd, en
e. de gezamenlijke visie en ambitie ten aanzien van een experiment als bedoeld in
artikel 2, eerste lid.
3. De aanvraag bevat de sector of sectoren en de aanverwante kwalificaties binnen
een opleidingsdomein.
4. De aanvraag kan slechts betrekking hebben op één experiment als bedoeld in
artikel 2, eerste lid.
5. Indien sprake is van een aanvraag die ziet op het voorbereidend
beroepsonderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs, verzorgd door een agrarisch
opleidingscentrum of een verticale scholengemeenschap wordt de aanvraag:
a. ingediend door het bevoegd gezag van de instelling; en
OCW

B04913.K-1

3

b. in afwijking van het tweede lid, onder a, ingediend met een interne regeling in
plaats van een samenwerkingsovereenkomst.
6. De deelname van de school aan een experiment ziet slechts op het toegestane
onderwijsaanbod dat in het voorgaande schooljaar daadwerkelijk werd verzorgd.
7. De deelname van de instelling aan een experiment ziet slechts op het
onderwijsaanbod dat in het voorgaande studiejaar daadwerkelijk werd verzorgd.
8. Voor een experiment als bedoeld in artikel 2, eerste lid, komen niet in
aanmerking:
a. opleidingen aan instellingen die naar oordeel van Onze Minister van onvoldoende
kwaliteit zijn of ten aanzien waarvan toepassing is gegeven aan artikel 6.1.4 of
artikel 6.1.5b, van de WEB.
b. leerwegen waar de inspectie op grond van artikel 23a1 van de WVO van oordeel
is dat de leerresultaten ernstig of langdurig tekortschieten.
9. Deelname is slechts mogelijk indien reeds sprake is van een meerjarige
samenwerking tussen de school en de instelling.
Artikel 4. De samenwerkingsovereenkomst
In de samenwerkingsovereenkomst, bedoeld in artikel 3, tweede lid, onder a, zijn in
elk geval afspraken opgenomen over:
a. het wederzijds gebruik van faciliteiten,
b. de vorm van samenwerking, waaronder in ieder geval de inrichting van de
bestuurlijke verantwoordelijkheid en de organisatorische alsmede onderwijskundige
inrichting van het experiment,
c. afspraken voor het geval een leerling de leerroute van het experiment niet met
succes afrondt als bedoeld in artikel 11,
d. de wijze waarop klachten worden afgehandeld,
e. indien het de vakmanschapsroute betreft:
1˚. in welk opleidingsdomein de vakmanschapsroute wordt aangeboden; en
2˚. de selectie van kwalificaties die binnen het betreffende opleidingsdomein als
uitkomst van het het overleg met leerlingen, ouders en bedrijfsleven, wordt
aangeboden,
f. indien het de technologieroute betreft:
1˚. in welk opleidingsdomein de technologieroute wordt aangeboden; en
2˚.de selectie van kwalificaties die binnen het betreffende opleidingsdomein als
uitkomst van het overleg met leerlingen, ouders en bedrijfsleven, wordt
aangeboden,
g. de wijze waarop het bedrijfsleven wordt betrokken bij de opzet van het
experiment,
h. in geval van overdracht van een deel van de bekostiging met toepassing van
artikel 10, de omvang en de bestemming van de over te dragen middelen.
Artikel 5. Inrichting experiment vakmanschaproute
1. In de vakmanschaproute worden het derde en vierde leerjaar van de
basisberoepsgerichte en de kaderberoepsgerichte leerweg in het vmbo, in afwijking
van artikel 10b, zevende lid, onderdeel a, van de WVO, en een
basisberoepsopleiding met een aansluitend kwalificatiedossier als één
OCW

B04913.K-1

4

programmatisch geheel aangeboden aan leerlingen van de basisberoepsgerichte en
kaderberoepsgerichte leerweg aan een school op de locatie van de school of van de
instelling.
2. In afwijking van artikel 10b, zevende lid, onder b, van de WVO, kan het
onderwijs in de vakken en andere programma-onderdelen binnen de
vakmanschaproute mede beroepsonderwijs in de basisberoepsopleiding omvatten.
3. Het beroepsonderwijs in de vakmanschaproute wordt verzorgd onder
verantwoordelijkheid van de instelling.
4. Bij de toepassing van artikel 8.1.3 van de WEB is in elk geval het
onderwijsprogramma van de vakmanschaproute vastgelegd met het daarbij
behorende aantal uren onderwijstijd.
5. Ten aanzien van de in dit experiment deelnemende leerlingen jonger dan 16 jaar
wordt onderwijs verzorgd met inachtneming van de volgende vereisten:
a. het onderwijs wordt ingericht overeenkomstig de beroepsopleidende leerweg,
bedoeld in artikel 7.2.2, tweede lid, onder a, van de WEB, en
b. de beroepspraktijkvorming, bedoeld in de artikelen 7.2.8 en 7.2.9 van de WEB,
omvat uitsluitend het verrichten van lichte arbeid van geschikte aard.
6. Resultaten door de leerling behaald onder de verantwoordelijkheid van het
andere bevoegd gezag dan de school of instelling waar de leerling is ingeschreven,
worden verwerkt op een wijze die aansluit bij de verwerking van resultaten op de
school of instelling van het verantwoordelijke bevoegd gezag.
Artikel 6. Inrichting experiment technologieroute
1. In de technologieroute worden het derde en vierde leerjaar van de gemengde of
theoretische leerweg in afwijking van de artikelen 10, zevende lid, en 10d, zevende
lid, van de WVO en een middenkaderopleiding met een aansluitend
kwalificatiedossier als één programmatisch geheel aangeboden aan leerlingen van
de gemengde en theoretische leerweg aan een school op de locatie van de school of
van de instelling.
2. De technologieroute omvat voor zover het betreft de gemengde leerweg de
sector techniek of landbouw, bedoeld in artikel 10d, derde lid, onder a
respectievelijk d, van de WVO en beroepsopleidingen met een aansluitend
kwalificatiedossier, bedoeld in artikel 7.2.4, tweede lid, van de WEB in het
betreffende opleidingsdomein.
3. Als extra vak als bedoeld in de artikelen 10, negende lid, en 10d, negende lid,
van de WVO kan de technologieroute in het eerste en tweede leerjaar het vak
informatietechnologie omvatten.
4. In afwijking van de artikelen 10 en 10d van de WVO, omvat het onderwijs
binnen de technologieroute mede beroepsonderwijs in de middenkaderopleiding.
5. Artikel 5, derde tot en met zesde lid, zijn van overeenkomstige toepassing.
Artikel 7. Examen en diploma’s vakmanschaproute
1. Het bevoegd gezag kan, in afwijking van artikelen 23, eerste lid, onderdelen b en
c, en 24, eerste lid, onderdelen b en c, van het Eindexamenbesluit VO besluiten
vakken uit het sectordeel, bedoeld in artikel 10b, zesde lid, en het afdelingsvak,
intrasectoraal of intersectoraal programma, geen onderdeel te laten zijn van het
eindexamen.
OCW

B04913.K-1

5

2. Artikel 37, tweede en derde lid, van het Eindexamenbesluit VO is niet van
toepassing.
3. Het eindexamen, bedoeld in artikelen 23 en 24 van het Eindexamenbesluit VO
wordt uiterlijk afgerond in het derde leerjaar van de vakmanschaproute.
4. Onverminderd artikel 17 van het Examen- en kwalificatiebesluit
beroepsopleidingen WEB kan de kandidaat die niet is geslaagd voor het
eindexamen vmbo in de basisberoepsgerichte of kaderberoepsgerichte leerweg,
bedoeld in artikelen 23, 24 en 49 van het Eindexamenbesluit VO, binnen de
vakmanschaproute de basisberoepsopleiding alleen met goed gevolg afronden
indien:
a. de vakken culturele en kunstzinnige vorming en lichamelijke opvoeding van het
gemeenschappelijk deel , zijn beoordeeld als “voldoende” of “goed”; en
b. hij voor het eindexamen in:
1. de vakken Nederlandse taal en Engelse taal het eindcijfer 5 of meer en het
eindcijfer 6 of meer heeft behaald en hij voor de rekentoets het eindcijfer 6 of meer
heeft behaald; of voor
2. de rekentoets als eindcijfer 5 heeft behaald en voor zowel de vakken
Nederlandse taal en Engelse taal als eindcijfer 6 of meer heeft behaald.
5. Het bevoegd gezag reikt de leerling in elk geval een getuigschrift en een
cijferlijst uit wanneer de leerling de rekentoets of een examen in een vak, bedoeld
in het eerste lid, met goed gevolg heeft voltooid. Een cijferlijst wordt ook verstrekt
indien artikel 11 van toepassing is.
6. Leerlingen die het examen van de basisberoepsopleiding die onderdeel uitmaakt
van de vakmanschaproute met goed gevolg afsluiten, ontvangen:
a. een diploma van de basisberoepsopleiding als bedoeld in artikel 7.4.6 van de
WEB; en
b. indien het vierde lid van toepassing is: een cijferlijst van de vakken en de
rekentoets waarin de leerling examen vmbo heeft gedaan.
Artikel 8. Examen en diploma’s technologieroute
1. Het eindexamen, bedoeld in artikelen 22 en 25 van het Eindexamenbesluit VO,
moet zijn afgerond in het vierde leerjaar van de technologieroute.
2. Artikel 37, tweede en derde lid, van het Eindexamenbesluit VO is niet van
toepassing.
3. Leerlingen die het examen van de middenkaderopleiding die onderdeel uitmaakt
van de technologieroute met goed gevolg afsluiten, ontvangen een diploma van de
middenkaderopleiding als bedoeld in artikel 7.4.6 van de WEB.
Artikel 9. Inschrijving
1. Het bevoegd gezag maakt aan de leerling en de wettelijke vertegenwoordiger
van de leerling voorafgaand aan de inschrijving kenbaar dat de leerling binnen een
experiment wordt ingeschreven.
2. In afwijking van artikel 8.1.1 van de WEB wordt de leerling in de
vakmanschaproute of de technologieroute ingeschreven bij de school. Deze
inschrijving is voor een periode van ten hoogste twee jaar waarna het bevoegd
OCW

B04913.K-1

6

gezag van de school ervoor zorg draagt dat de leerling wordt ingeschreven bij de
instelling.
3. Indien een leerling zoveel eerder dan de termijn genoemd in het eerste lid het
onderwijs verzorgd door de school afrondt en dit met goed gevolg afsluit met een
examen, vindt terstond inschrijving bij de instelling plaats.
Artikel 10. Bekostiging
Het bevoegd gezag kan in afwijking van titel III, afdeling II, hoofdstuk I, van de
WVO en artikel 2.2.1 van de WEB met het bevoegd gezag waarmee het een
samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten als bedoeld in artikel 3, tweede lid,
onder a, overeenkomen om vanwege een experiment een deel van de bekostiging
over te dragen aan het andere bevoegd gezag.
Artikel 11. Terugvaloptie
Indien de leerling de leerroute van het experiment niet met succes afrondt, wordt
de leerling in staat gesteld een diploma in de basisberoepsgerichte leerweg,
kaderberoepsgerichte leerweg, gemengde leerweg of theoretische leerweg te
behalen of het diploma van een entreeopleiding, een basisberoepsopleiding, een
vakopleiding of een middenkaderopleiding als bedoeld in artikel 7.2.2, eerste lid,
van de WEB, passend bij het naar het oordeel van het betreffende bevoegd gezag
bereikte onderwijsniveau en de leeftijd van deze leerling.
Artikel 12. Aanduiding experiment in het maatschappelijk verkeer
Indien het bevoegd gezag de goedkeuring van Onze Minister heeft verkregen,
bedoeld in artikel 3, kan bevoegd gezag in het maatschappelijk verkeer de
aanduiding van het experiment, bedoeld in artikel 2, eerste lid, voeren.
Artikel 13. Intrekken goedkeuring
1. Indien gedurende de duur van een experiment, bedoeld in artikel 2, tweede lid,
niet langer voldaan wordt aan artikel 23a1 van de WVO of toepassing is gegeven
aan artikel 6.1.4 of artikel 6.1.5b, van de WEB, ontvalt de goedkeuring, bedoeld in
artikel 3, eerste lid, wordt toepassing gegeven aan artikel 11 en wordt het
experiment terstond beëindigd.
2. Indien het bevoegd gezag van de school of de instelling het experiment
voortijdig beëindigt, ontvalt de goedkeuring, bedoeld in artikel 3, eerste lid.
Artikel 14. Monitoring
Het bevoegd gezag werkt mee aan de monitoring van de experimenten door Onze
Minister.
Artikel 15. Duur experimenten
De experimenten starten met ingang van 1 augustus 2014 en eindigen met ingang
van 1 augustus 2022.
Artikel 16. Evaluatie
OCW

B04913.K-1

7

Onze Minister zendt binnen vijf jaar na de inwerkingtreding van dit besluit, en
vervolgens na vier jaar, aan de Staten Generaal een verslag over de
doeltreffendheid en de effecten van dit besluit in de praktijk gericht op de
doelstellingen, bedoeld in artikel 2, tweede lid.
Artikel 17. Overgangsrecht invoering rekentoets
Tot het moment waarop artikel II, onderdeel Q, van het Besluit van 23 april 2012
tot wijziging van het Eindexamenbesluit VO, het Staatsexamenbesluit VO en het
Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB in verband met
examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen VO en mbo 2 en 3 en
aanpassing examineringsvoorschriften voor mbo in verband met de beroepsgerichte
kwalificatiestructuur (Stb. 2012, 217) in werking treedt, heeft het niet afleggen van
de rekentoets geen invloed op het afronden van de vakmanschapsroute, bedoeld in
artikel 7, vierde lid.
Artikel 18. Inwerkingtreding
Dit besluit treedt in werking op 1 januari 2014.
Artikel 19. Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit experimenten doorlopende leerlijnen
vmbo-mbo 2014-2022.

Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in
het Staatsblad zal worden geplaatst.
De Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

De Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

De Minister van Economische Zaken,

OCW

B04913.K-1

8

NOTA VAN TOELICHTING
Deze nota van toelichting is mede gegeven namens de Minister van Economische
Zaken.
ALGEMEEN
Doel en reikwijdte van dit besluit
De regering is verantwoordelijk voor goed onderwijs en werkt aan een goed
opgeleide beroepsbevolking. In verschillende arbeidsmarktsectoren wordt schaarste
verwacht. Dit geldt specifiek voor vakmensen in de techniek, de verzorging,
gezondheidszorg, paramedisch en medisch. Als uitwerking van het Actieplan mbo
‘Focus op vakmanschap’ en de beleidsbrief vmbo zijn in de brief ‘Aanpak
arbeidsmarkttekorten techniek’ van 16 april 2012 (Kamerstukken II 2011/12, 32
637 en 31 289, nr. 33) al maatregelen aangekondigd voor een beter en
aantrekkelijker techniekonderwijs. Het gaat om inhoudelijke vernieuwing van het
techniekonderwijs en een betere, ook inhoudelijke aansluiting van het
beroepsonderwijs op het bedrijfsleven, mede om de keuze voor ‘techniek’ -in brede
zin- te bevorderen.
In het Regeerakkkoord van 29 oktober 2012 is hier verder invulling aan gegeven
door het streven naar het afsluiten van een Techniekpact 2020 tussen overheid,
bedrijfsleven en onderwijsinstellingen. Onderdeel van dit Techniekpact is onder
meer het maken van afspraken over het verbeteren van de doorstroom in het
beroepsonderwijs door praktisch ingestelde leerlingen een verkorte route door het
beroepsonderwijs aan te bieden. Ook het verminderen van de schooluitval in het
technisch onderwijs door een betere structurering van het onderwijs en
intensievere begeleiding dient een plaats te krijgen in het Techniekpact. Daarnaast
geeft het Regeerakkoord aan door te gaan met het actieplan ‘Focus op
vakmanschap’.
Om aan bovengenoemde voornemens uitvoering te geven en de beoogde doelen te
realiseren, biedt de regering scholen en instellingen ruime mogelijkheden om in
samenwerking een experiment uit te voeren waarbij de bovenbouw van het vmbo
en een aansluitende mbo-opleiding als een doorlopende leerlijn voor de leerling
wordt ingericht. De reikwijdte van de experimenten wordt beperkt tot een
zogenaamde ‘vakmanschaproute’ en ‘technologieroute’.
Het doel van de experimenten is te onderzoeken of, door het afwijken van de in de
WVO geregelde leerwegen en het aanbrengen van samenhang van deze leerwegen
met een beroepsopleiding de doorstroming van leerlingen van het vmbo naar het
mbo verbeterd kan worden, de aantrekkelijkheid van de leerroute vmbo naar
beroepsonderwijs vergroot kan worden, de programmatische aansluiting van de
leerwegen op het beroepsonderwijs verbeterd kan worden, het onderwijsproces
doelmatiger georganiseerd kan worden, en in sommige gevallen de opleidingsduur
kan worden verkort.
OCW

B04913.K-1

9

De regering wil door deze beperking de beheersbaarheid van de experimenten voor
scholen en instellingen bevorderen en de uitkomsten van deze experimenten
evalueren alvorens over een eventueel voorstel tot structurele invoering te
beslissen.
Op grond van artikel 11.1a van de Wet educatie en beroepsonderwijs (hierna WEB)
en 118t van de Wet op het voortgezet onderwijs (hierna WVO) is het mogelijk om
in afwijking van het reguliere wettelijke stelsel experimenten te starten en af te
wijken van titel II, afdeling I, hoofdstuk I en van titel III, afdeling II, van de WVO
en titel II van hoofdstuk 2, hoofdstuk 6 en hoofdstuk 7, van de WEB. De WVO en
de WEB bevatten specifieke bepalingen, bijvoorbeeld op het gebied van de
inrichting van het onderwijs, waarin experimenten als de vakmanschaproute en de
technologieroute niet passen. Dat schept de noodzaak om door middel van dit
besluit, dat de noodzakelijke afwijkingen regelt, experimenten mogelijk te maken.
In de artikelen van dit besluit is specifiek aangegeven van welk artikel van de WVO
of WEB wordt afgeweken.
Aanleiding
Met het bieden van deze ruimte voor experimenten wil de regering scholen en
instellingen in de gelegenheid stellen te zoeken naar oplossingen voor een aantal
urgente problemen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de ervaringen die sinds
2008 reeds met het experiment vm2 zijn opgedaan. Doel van vm2 was te
onderzoeken of voortijdig schoolverlaten bij de overstap van het vmbo naar het
mbo verder kan worden teruggebracht door het inrichten van een doorlopende
leerlijn vanaf de bovenbouw van de basisberoepsgerichte leerweg van het vmbo tot
en met de basisberoepsopleiding van het mbo (startkwalificatie) in de
beroepsopleidende leerweg. Een diploma op mbo 2 niveau geldt, net als een havo
of vwo diploma, als startkwalificatie voor de arbeidsmarkt: het minimale
onderwijsniveau dat nodig is om een baan te vinden.
Meer vakmensen door aantrekkelijke beroepskolom
Nederland heeft behoefte aan vakmensen op alle niveaus. Het Researchcentrum
Onderwijs – Arbeidsmarkt (ROA) typeert de verwachte knelpunten in de
personeelsvoorziening als groot voor de sector Techniek op alle niveaus en voor de
sector Groen op mbo-niveau.
Te weinig jongeren kiezen momenteel voor een technische opleiding, werkgevers
maken zich zorgen over een tekort aan technisch personeel. Tegelijk gaat de
komende jaren een groot aantal technici met pensioen. Hierdoor ontstaan op de
korte termijn knelpunten en is er een schaarste aan technici op alle
opleidingsniveaus. Werkgevers kunnen hierop deels anticiperen door aantrekkelijk
te zijn voor werknemers (bijvoorbeeld via het aanbieden van stageplekken of het
verbeteren van de arbeidsvoorwaarden). De overheid heeft ook een rol door te
borgen dat er kwalitatief goed onderwijs wordt geboden dat aansluit bij waar de
arbeidsmarkt behoefte aan heeft.
OCW

B04913.K-1

10

Met het oog op de genoemdee schaarste krijgen scholen en instellingen ruimte om
te onderzoeken of zij de beroepskolom (vmbo – mbo – hbo) aantrekkelijker kunnen
inrichten, zodat meer leerlingen met een beroepskwalificerend diploma uitstromen.
Met een apart experiment, ‘de Technologieroute’, wordt tevens bekeken of er
relatief meer leerlingen instromen naar de sector techniek.
Leerlingen in de basis- en de kaderberoepsgerichte leerweg, die al een beeld
hebben van de beroepsrichting waarin ze verder willen, worden soms gehinderd
door de overstap tussen vmbo en mbo. Er is voor hen sprake van programmatische
overlap tussen het vmbo- en mbo-programma en daarmee soms van een onnodig
lange duur van de totale leerweg. Het keuzeproces van onderbouw vmbo via
afdeling of programma vmbo in de bovenbouw naar een opleiding in het mbo, al
dan niet via een domeinprogramma, verloopt niet altijd vlekkeloos: studenten die
veranderen van opleiding in de beginfase van het mbo, lopen als gevolg hiervan
vertraging op van de schoolloopbaan en vallen soms zelfs uit. Er treedt bovendien
een aanzienlijk tijdsverlies op tussen het eindexamen vmbo en het begin van de
aansluitende mbo-opleiding (het zgn. zomerlek, de periode na het vmbo-examen in
mei tot aan de start van de zomervakantie). In de experimenten kan worden
gezocht naar mogelijkheden om voor deze leerlingen de leerroute korter,
compacter en doelgerichter te maken, met een goede ondersteuning van de
keuzeprocessen tot en met de overstap naar het beroep.
Leerlingen in de gemengde en theoretische leerweg kiezen in toenemende mate
voor de route naar het hbo via havo. Recente cijfers laten zien dat de doorstroom
vanuit de gemengde leerweg in het vmbo naar havo is gestegen van ongeveer
4,5% in 2005 tot ruim 7% in 2010. In de theoretische leerweg is de doorstroom
naar het havo gestegen van ruim 16% in 2005 tot iets meer dan 20% in 2010.1 De
grotere doorstroom richting havo hangt mede samen met de langere duur van de
leerweg naar hbo via vmbo en mbo (ten opzichte van de leerweg vmbo(t)-havohbo).
Een deel van deze leerlingen, maar ook een deel van de leerlingen die van begin af
aan voor havo kiezen, is niet helemaal op zijn plaats in overwegend theoretisch
onderwijs. Zij hebben wel het niveau, maar zij worden meer uitgedaagd door een
beroepsgerichte context, een duidelijk doel en een meer praktische invulling van
het onderwijs. Mede in het licht van de grote behoefte aan vakmensen bestaat er
behoefte aan een alternatief voor deze praktisch ingestelde leerling.
In de experimenten worden mogelijkheden onderzocht om voor deze leerlingen de
beroepskolom uitdagender en aantrekkelijker te maken en om het verschil in duur
ten opzichte van de route via de havo te verminderen of weg te nemen. De route
via het beroepsonderwijs moet competitiever worden met de route via het
algemeen vormend onderwijs.

1
OCW

Doorstroomatlas vmbo, De onderwijsloopbanen van vmbo’ers in kaart gebracht, Ministerie van

OCW, juni 2012.

B04913.K-1

11

Voor de hele vmbo-populatie is de beroepskolom belangrijk voor een start op de
arbeidsmarkt. Uit recent onderzoek van het CBS blijkt dat de route via het
beroepsonderwijs van essentieel belang is voor jongeren met een lagere sociaal
economische achtergrond. Deze jongeren kunnen via het beroepsonderwijs alsnog
doorgroeien naar een hoger opleidingsniveau. Juist voor hen is een aantrekkelijke
en uitdagende route die begint bij het vmbo en doorstroomt naar het mbo, en
eventueel naar het hbo, van doorslaggevend belang. In het experiment kan worden
gezocht naar mogelijkheden om onnodige belemmeringen op deze route weg te
nemen.
Doelmatige beroepskolom
Een afnemend aantal leerlingen, met name in de basisberoepsgerichte leerweg van
het vmbo, de verschuiving in deelname tussen de leerwegen en een toenemende
keuze voor het havo maken het lastig om op een doelmatige wijze in alle regio’s
een aantrekkelijk, gedifferentieerd, betaalbaar en compleet vmbo-onderwijsaanbod
te handhaven. Van 2006 tot 2010 is het aantal leerlingen in het derde leerjaar van
de basisberoepsgerichte leerweg gedaald met 20%, in de kaderberoepsgerichte
leerweg met 8% en in de theoretische leerweg met 5%. In de gemengde leerweg
was er een stijging met 1%. In het vierde leerjaar van de havo steeg het aantal
leerlingen in deze periode met 5%.2
Ook in het mbo staat het aanbod wegens versnippering van de opleidingen en
dalende deelnemersaantallen onder druk. De afstemming van vraag (van studenten
en bedrijfsleven) en aanbod van middelbare beroepsopleidingen (door instellingen)
op regionaal niveau is hierbij een cruciale factor. Instellingen dienen een
evenwichtige afweging te maken tussen de vraag van het bedrijfsleven naar
vakmensen, de vraag van jongeren naar interessante beroepsopleidingen en de
mogelijkheden van de instelling zelf om kwalitatief goede opleidingen aan te
bieden.
De experimenten maken het de scholen en instellingen mogelijk om te onderzoeken
hoe de beroepskolom aantrekkelijker kan worden gemaakt, en het aanbod in de
regio doelmatiger ingericht kan worden. Dat kan bijvoorbeeld door faciliteiten zoals
technieklokalen gezamenlijk in te zetten of door aanbod vmbo en mbo binnen de
doorlopende leerlijn op locaties te concentreren.
Kwaliteit als uitdaging
Gebleken is dat leerlingen en studenten het onderwijs te weinig intensief en
uitdagend vinden. Slechts een (kleine) minderheid van de uitstromers uit vmbo,
mbo en hbo heeft de docenten als streng, de examens als pittig en de opleiding als
uitdagend ervaren. Minder dan de helft (met uitzondering van de gediplomeerden
van de beroepsbegeleidende leerweg van het mbo) heeft de opleiding ervaren als
goede basis voor de start in het beroep.3 De opdracht waar het vmbo zich voor
gesteld ziet, is naar vernieuwing om beter te kunnen aansluiten op ontwikkelingen
in het mbo en het aansluitend beroepsleven. De minister van OCW bevordert dit

OCW

2

Kerncijfers 2006 / 2010 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap; Mministerie van OCW, 2011.

3

Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2012; ROA, Maastricht 2011.

B04913.K-1

12

door het initiatief tot vernieuwing van de beroepsvoorbereidende
examenprogramma’s. Aan de kant van het mbo wordt beoogd vanaf 1 augustus
2014 de nieuwe beroepsgerichte kwalificatiestructuur in te voeren en wordt de
mogelijkheid geboden voor een bredere instroom in zogeheten
domeinprogramma’s.
De experimenten met de doorlopende leerlijn vmbo-mbo bieden de ruimte aan
scholen en instellingen om de kwaliteit van het onderwijs in de hele kolom te
verbeteren.
Meenemen van ervaringen uit vm2
In 2008 is gestart met het experiment vm2. Doel van dit experiment is te
onderzoeken of voortijdig schoolverlaten bij de overstap van het vmbo naar het
mbo verder kan worden teruggebracht door het inrichten van een doorlopende
leerlijn van de basisberoepsgerichte leerweg in het vmbo tot en met een
basisberoepsopleiding van het mbo (startkwalificatie). Uitgangspunt is dat de
leerroute plaatsvindt op één locatie, onder leiding van één team van docenten en
wordt gegeven vanuit één pedagogisch-didactisch concept. Leerlingen doorlopen
deze geïntegreerde leerroute in maximaal vier jaar. Binnen dit experiment is het
vmbo-examen niet verplicht, waardoor scholen en instellingen meer mogelijkheden
krijgen om de leergang geïntegreerd in te richten.
De experimenten vm2 worden jaarlijks gemonitord. De Tweede Kamer is op 6 juli
2012 per brief over de tussentijdse resultaten over het schooljaar 2011-2012
geïnformeerd (Tweede Kamer, 2011/12, 31524, nr.152). Uit de tussentijdse
resultaten blijkt dat vm2 succesvol kan zijn om schooluitval tegen te gaan en om
het aantal leerlingen dat een startkwalificatie behaalt, te vergroten.
Verkregen inzichten vanuit VM2
De experimenten leveren veel inzichten op, waarmee bij de nieuwe experimenten
doorlopende leerlijnen vmbo-mbo rekening wordt gehouden. De belangrijkste les
die is geleerd, is dat voor de nieuwe experimenten grote aandacht vereist is voor,
en duidelijke voorwaarden moeten worden gesteld aan de startcondities, en dan
vooral aan de samenwerking tussen school en instelling en verder dat sommige
voorwaarden moeten worden verruimd.
Het experiment vm2 blijkt succesvol te kunnen werken als er voldoende inspanning
van de school en instelling wordt geleverd om het concept goed in te voeren.
Belangrijk is dat de aanvangcondities juist zijn en er een gedeeld gevoel van
noodzaak tot samenwerking is. Het is cruciaal dat een vo-school en instelling
elkaars natuurlijke samenwerkingspartner zijn en er een breed draagvlak is op alle
niveaus van de organisaties. Daarnaast moet er oog zijn voor de soms grote
cultuurverschillen tussen de vo-school en haar personeel.
Goede afspraken over de bekostiging en een goede loopbaanoriëntatie- en
begeleiding vergroten de kans van slagen van het experiment. Het uitvoeren van
het experiment onder ‘één’ dak blijkt niet altijd wenselijk of haalbaar te zijn; het
mbo beschikt vaak over betere praktijkvoorzieningen dan het vmbo.
OCW

B04913.K-1

13

Ten slotte is gebleken dat veel leerlingen het experiment vm2 voortijdig hebben
verlaten als gevolg van een aantal voorwaarden die voor dit experiment golden,
zoals de beperking tot de beroepsopleidende leerweg van het mbo (niveau 2), een
beperkt onderwijsaanbod en een beperking van de doelgroep tot de leerlingen van
de basisberoepsgerichte leerweg van het vmbo. Deze beperkingen zijn in de nieuwe
experimenten doorlopende leerlijnen opgeheven.
Verscherpte exameneisen vo
De komende jaren wordt flink ingezet op het versterken van de basiskennis en
vaardigheden van leerlingen en op het stimuleren van een opbrengstgerichte
cultuur op scholen. Onderdeel van dit beleid zijn o.a. de invoering van de
referentieniveaus taal en rekenen door de hele onderwijskolom en de aanscherping
van de exameneisen in het voortgezet onderwijs. Alle leerlingen in het voortgezet
onderwijs moesten met ingang van het schooljaar 2011-2012 het centraal
schriftelijk examen met gemiddeld een voldoende afronden. Daarnaast wegen bij
de basisberoepsgerichte leerweg van het vmbo- zoals bij de overige schoolsoorten
en leerwegen op dit moment al het geval is - het schoolexamencijfer en het
centraal examencijfer even zwaar mee bij de vaststelling van het eindcijfer.
Bovendien zal er in de toekomst bij de eindexamens een rekentoets worden
ingevoerd. De eindexamens Nederlands zullen vanaf 2014 zijn geijkt op de
referentieniveaus Nederlandse taal, zoals vastgesteld op grond van de Wet
referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen (Stb. 2010, 194). Gegeven de
aanscherpingen van de exameneisen zal in de experimenten doorlopende leerlijnen
het volledig laten vervallen van het eindexamen vmbo, zoals dat bij het experiment
vm2 mogelijk is, niet zijn toegestaan.
Het vervolg: experimenten doorlopende leerlijnen
Op basis van het huidige beeld over vm2 is het wenselijk een doorstart te maken
met nieuwe experimenten met een doorlopende leerlijn vmbo-mbo. Van een
structurele invoering vm2 kan op basis van de huidige resulaten geen sprake zijn.
Gezien de ervaringen met vm2, het belang van een doelmatig aanbod van
opleidingen in de regio, de verscherpte eisen ten aanzien van examens binnen het
vo en de eisen ten aanzien van taal en rekenen, heeft het kabinet besloten de
experimenten op een beperktere manier in te vullen dan oorspronkelijk de
bedoeling was. De reikwijdte van de experimenten wordt daarom beperkt en zal
niet de volle breedte van het vmbo en mbo omvatten.
Twee typen experimenten met doorlopende leerlijnen
Gelet op de in de aanleiding genoemde problemen worden in het onderhavige
besluit twee typen experimenten geregeld: a) een experiment met een
vakmanschaproute en b) een experiment met een technologieroute.
Deze typen experimenten zullen hieronder worden beschreven.
A. Vakmanschaproute
OCW

B04913.K-1

14

Het gaat bij deze route om het inrichten van een geïntegreerde leerroute (hierna:
vakmanschaproute) voor leerlingen vanaf de bovenbouw (leerjaar 3) van het vmbo
in de basisberoepsgerichte en kaderberoepsgerichte leerweg tot en met een
diploma mbo niveau-2, mogelijk in de BOL-en BBL-variant. De vakmanschaproute
is bestemd voor leerlingen met een duidelijke keuze voor het beroepsonderwijs en
aansluitende beroepsuitoefening en beoogt door de doorlopende leerlijn bij te
dragen aan de aantrekkelijkheid van het beroepsonderwijs. Met een aantrekkelijke
en uitdagende inhoud en mogelijk korter programma is de overgang van het vmbo
naar het mbo minder groot voor deze groep leerlingen waardoor het een bijdrage
kan leveren aan minder uitval.
Omdat de experimenten vanwege de verkregen inzichten bij vm2 in reikwijdte
worden beperkt, richt de vakmanschaproute zich vooralsnog op een mbo niveau 2diploma. Dat neemt niet weg dat leerlingen met een diploma mbo-niveau 2
vervolgens door kunnen stromen naar een mbo-opleiding op niveau-3.
Programmering
Binnen de vakmanschaproute wordt het voor scholen en instellingen mogelijk
gemaakt voor deze categorie leerlingen en studenten om een curriculum te
ontwikkelen waarin het ‘vrije deel’ van het vmbo-programma, de
beroepsgerichte/afdelingsvakken of het intra- of intersectoraal programma van het
vmbo-programma wordt afgestemd. Waar mogelijk wordt de route geïntegreerd
met het onderwijsprogramma van de beroepsopleidende of beroepsbegeleidende
leerweg van het betreffende kwalificatiedossier van het mbo.
Daarnaast is integratie van het vmbo-programma en het mbo-programma mogelijk
bij de algemene onderwijsdoelen –zoals verwoord in de preambule bij de
examenprogramma’s die voor alle vakken en sectoren- in het vmbo gelden, zoals:
‘oriëntatie op mens- en samenleving’, de ontwikkeling van ‘communicatieve
vaardigheden’, de ontwikkeling van ‘reflectieve vaardigheden’ en het verkrijgen van
zicht op de ‘eigen interesses en toekomstmogelijkheden’. Maar ook integratie
binnen het pakket van verplichte vmbo-vakken is mogelijk; zo moet gedacht
worden aan de tijdwinst die te behalen valt bij een goede aansluiting van
Nederlands, rekenen en Engels met overeenkomstige verplichte onderdelen in het
mbo.
Hetzelfde geldt voor de maatschappijvakken en loopbaanoriëntatie en –begeleiding
in het vmbo en loopbaan en burgerschap in het mbo.
Examinering
Om deze integratie tussen het beroepsgerichte deel in het vmbo en het mbo
mogelijk te maken wordt vrijstelling verleend voor het eindexamen vmbo in het
vrije deel, dus het bij de sector horende afdelingsvak, intrasectorale programma of
intersectorale programma èn eventueel de door het bevoegd gezag vastgestelde
vakken en programma-onderdelen. Daarnaast wordt vrijstelling verleend voor het
eindexamen vmbo in de vakken behorend tot het sectordeel. Hiermee kan de focus
OCW

B04913.K-1

15

worden gelegd op een geïntegreerd programma en op de doorstroomrelevante
vakken in het vmbo.
De leerlingen leggen wel het examen af in de overige vakken behorend tot het
gemeenschappelijk deel en als deze is ingevoerd leggen leerlingen ook de
rekentoets af. Dit maakt het voor scholen en instellingen mogelijk goed zicht te
krijgen op het niveau van de leerlingen op de doorstroomrelevante vakken. Ook
wordt op die manier het niveau van het voortgezet onderwijs geborgd zodat bij
wisselingen van opleiding/richting een goede terugvaloptie naar een andere vmboopleiding buiten het experiment kan worden geboden.
Kortom: De afsluiting van de vakmanschaproute is voor alle leerlingen mogelijk als
aan de volgende vakken en onderdelen wordt voldaan:
•

gemeenschappelijke vakken: Nederlands (geijkt op referentieniveau taal2F), Engels, maatschappijleer, lichamelijke opvoeding en één van de
kunstvakken;

•

na invoering de rekentoets-2F per schooljaar 2013/14;

•

beroepspraktijkvorming (BPV) op basis van de gekozen mbo-kwalificatie;

•

het examen mbo niveau-2 op basis van de gekozen mbo-kwalificatie.

Voor leerlingen die op het vmbo alleen examen afleggen in de belangrijkste
doorstroomrelevante vakken is niet de reguliere uitslagbepaling van toepassing. Wil
de leerling de vakmanschaproute succesvol kunnen afronden, dan moet hij
minimaal een vijf en twee zessen behalen voor de vakken Nederlands, Engels en de
rekentoets. De overige onderdelen van het gemeenschappelijke deel van het vmboprogramma moeten –net als bij reguliere leerlingen- met een voldoende zijn
afgesloten. Leerlingen die de drie genoemde examenvakken met goed gevolg
hebben afgelegd, ontvangen een getuigschrift vmbo. Na succesvolle afronding van
de vakmanschaproute ontvangt de leerling een mbo diploma niveau-2 waarbij op
de cijferlijst tevens de cijfers van de vmbo-vakken zijn vermeld.

Om binnen de vakmanschaproute meer flexibiliteit in het programma en het
eindexamen vmbo te creëren wordt het mogelijk gemaakt dat leerlingen al in het
eerste leerjaar van de vakmanschaproute (derde leerjaar van het vmbo) alle
onderdelen van het eindexamen kunnen doen (en niet zoals nu slechts in één of
meerdere vakken, op één vak na). Er wordt ook ruimte gecreëerd om in een later
leerjaar maar uiterlijk in leerjaar 3 van de vakmanschaproute (één deel of alle
onderdelen van het) vmbo-examen te doen.
De samenwerkingspartners krijgen door deze verruimingen meer mogelijkheden om
te bepalen wanneer welke stof het beste kan worden aangeboden, afgestemd en
geëxamineerd, op het niveau en behoefte van de leerling. Hiermee kan het
programma efficiënter worden ingericht. De tijdvakken waarin de centrale vmboeindexamens elk leerjaar worden afgenomen blijven hetzelfde: in mei examen, in
juni herkansing en inhalen en in augustus herkansing en inhalen.

OCW

B04913.K-1

16

Scholen kunnen er uiteraard voor kiezen leerlingen in de vakmanschaproute wel het
volledige vmbo-examen te laten doen. Dan gelden uiteraard de reguliere regels om
te bepalen of een leerling is geslaagd. Indien de leerling is geslaagd voor het
volledige vmbo-examen, ontvangt hij een diploma in het vmbo.
B. Technologieroute
Het gaat bij deze route om het inrichten van een geïntegreerde technologische
leerroute (hierna: technologieroute) voor leerlingen vanaf de bovenbouw (leerjaar
3) van het vmbo in de gemengde en theoretische leerweg tot en met een techniek
diploma met een duidelijk technisch of technologisch karakter op mbo niveau-4,
mogelijk in de BOL- en BBL-variant. De afbakening van deze opleidingen is mede
bepaald aan de hand van de negen topsectoren; daarom is ‘techniek’ of
‘technologisch’ ruim opgevat. Tot de technologieroute worden alle kwalificaties op
het niveau van de middekaderopleidingen gerekend binnen het bereik van de
domeinen A tot en met H en P.4 Het is de bedoeling dat de AOC’s binnen domein P
alleen de door Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (KBB) Aequor
ontwikkelde kwalificaties aanbieden.
Voor de gemengde leerweg geldt dat de sector techniek en de sector
groen/landbouw tot de technologieroute behoren alsmede de intersectorale
programma’s die een onderliggende afdeling in één van beide sectoren hebben. De
theoretische leerweg loopt in zijn geheel mee in de technologieroute omdat de
scheiding in sectoren in de theoretische leerweg (die geen beroepsgericht vak
kent), minder scherp is te maken (een school heeft een licentie voor de
theoretische leerweg in zijn geheel, niet voor één of meerdere afdelingen zoals in
de overige leerwegen in het vmbo).
De technologieroute beoogt bij te dragen aan de aantrekkelijkheid van het
beroepsonderwijs voor leerlingen met een meer praktische instelling, die na de
onderbouw vmbo een keuze maken voor een technologisch beroep en daarmee een
keuze maken voor een opleidingsperspectief binnen één van de technische mbodomeinen (met aansluitende mogelijkheid naar het hbo).
Met een aantrekkelijke en uitdagende programmatische inhoud en mogelijk korter
programma zijn leerlingen beter voorbereid op de overgang van het vmbo naar het
mbo. Deze groep leerlingen krijgt een brede voorbereiding op de arbeidsmarkt voor
techniek en zijn ze beter voorbereid op een start van een opleiding in het hbo.
De technologieroute beoogt bij te dragen aan vermindering van de verwachte
schaarste aan technische vakmensen.
Programmering en examinering

4

Het gaat om de volgende domeinen: A. Bouw en infra, B. Afbouw, hout en onderhoud, C.

Techniek en procesindustrie, D. Ambacht, laboratorium en gezondheidstechniek, E. Media en
vormgeving, F. Informatie en communicatietechnologie, G. Mobiliteit en voertuigen, H. Transport,
OCW

scheepvaart en logistiek, P. Voedsel, natuur en leefomgeving.

B04913.K-1

17

Binnen de technologieroute vindt geen vrijstelling van onderdelen van het vmboexamen plaats. Leerlingen dienen alle onderdelen van het eindexamen vmbo gl/tl af
te ronden, waarbij de reguliere regels gelden om te bepalen of een leerling is
geslaagd. Binnen de ‘vmbo-fase’ van de leerroute kan al wel gestart worden met
verrijkings- of verdiepingsmodules die betrekking hebben op het beroepsopleidende
of beroepsbegeleidende programma dat volgt uit het (verwante) technische
kwalificatiedossier mbo. Scholen kunnen hiervoor de ruimte in het vrije deel van
het vmbo-programma gebruiken om zo al eerder te starten met het mboprogramma. Daarnaast wordt geregeld dat het vrije deel van het programma in de
theoretische leerweg tevens het vak informatietechnologie kan bevatten5,
voorzover het wordt afgesloten met het landelijk vastgestelde schoolexamen voor
dit vak.
De mogelijkheid wordt gecreëerd om - waar mogelijk- de algemene
examenonderdelen van het mbo inhoudelijk te integreren met vakken van het
algemeen voortgezet onderwijs en af te ronden binnen de eerste twee jaren van de
technologieroute, onder verantwoordelijkheid van de samenwerkende instelling.
Evenals bij de vakmanschaproute is integratie van het vmbo-programma en het
mbo-programma mogelijk bij de algemene onderwijsdoelen en de verplichte
onderdelen in het vmbo.
Om binnen de technologieroute meer flexibiliteit in het programma en het
eindexamen vmbo te creëren wordt het mogelijk gemaakt dat leerlingen in het
eerste leerjaar van de technologieroute (derde leerjaar van het vmbo) alle
onderdelen van het vmbo-eindexamen kunnen afronden. Er wordt ook ruimte
gecreëerd om in een later leerjaar maar uiterlijk in leerjaar 4 van de
technologieroute, (een deel of alle onderdelen van het) vmbo-examen te doen.
De samenwerkingspartners krijgen door deze verruimingen meer mogelijkheden om
te bepalen wanneer welke stof het beste kan worden aangeboden, afgestemd en
geëxamineerd, op het niveau en behoefte van de leerling. Hiermee kan het
programma efficiënter worden ingericht. Het ligt in de rede dat scholen niet tot het
laatste moment wachten met het afnemen van het vmbo-examen, omdat dan de
resterende tijd voor de leerling om eventuele herkansingen te doen beperkt is. De
tijdvakken waarin de centrale vmbo-eindexamens elk leerjaar worden afgenomen,
blijven hetzelfde: in mei examen, in juni herkansing en inhalen, en in augustus
herkansing en inhalen.
Gemeenschappelijke kenmerken beide routes
Terugvaloptie
Bij de Tweede Kamer der Staten Generaal is op dit moment het wetsvoorstel ten
behoeve van het bevorderen van doelmatige leerwegen in het beroepsonderwijs en
het moderniseren van de bekostiging van het beroepsonderwijs (Kamerstukken II

5
OCW

Op dit moment heeft een beperkt aantal scholen toestemming om dit vak in het vrije deel van

de theoretische leerweg te geven.

B04913.K-1

18

2011/12, 33 187, nr. 2) aanhangig. Indien dit wetsvoorstel door beide Kamers der
Staten Generaal wordt aanvaard, moet een leerling (naar verwachting met ingang
van het schooljaar 2014-2015) die zich wil inschrijven voor een opleiding ook op
mbo niveau-2 een diploma hebben op minimaal vmbo-niveau. Dat heeft
consequenties voor de leerling die uit het experiment dreigt te vallen of er uit stapt.
De samenwerkingspartners vo en mbo moeten daarom goed nadenken over een
‘terugvaloptie’ voor leerlingen die voortijdig de vakmanschaps- of technologieroute
beëindigen. Leerlingen die uitvallen moeten worden begeleid door de school en
instelling naar een ander, regulier traject waarbij het programma zo is ingericht dat
het aansluit bij het niveau van de leerling dat hij op dat moment heeft bereikt en
dat leidt tot een vmbo- of mbo-diploma, afhankelijk van het moment dat de leerling
uit het experiment stapt.
De terugvaloptie is vooral relevant in die gevallen dat scholen en instellingen ervoor
kiezen binnen de vakmanschaproute niet het gehele eindexamen vmbo af te
nemen. In deze gevallen kan het vmbo diploma-basisberoepsgericht of kaderberoepsgericht niet worden uitgereikt. De leerling ontvangt een getuigschrift
voor de succesvol afgeronde vakken. Een belangrijke voorwaarde voor een
terugvaloptie is dat de vakken die de leerling (nog) niet met goed gevolg heeft
afgelegd, alsnog aangeboden worden aan de leerling, zodat deze alsnog het vmbodiploma kan behalen6. Na het behalen van een vmbo-diploma kan de leerling
doorstromen naar een reguliere mbo-opleiding.
Bekostiging/inschrijving/registratie
De school en instelling geven de leerling en zijn ouders/verzorgers voordat wordt
besloten tot deelname aan en inschrijving in het experiment vakmanschaproute of
technologieroute, voldoende informatie over de inhoud van de opleiding en over de
gevolgen voor die leerling van het volgen van deze experimentele route.
Voor de vakmanschaproute en de technologieroute wordt volledig aangesloten bij
de bestaande wet- en regelgeving voor wat betreft de bekostiging: er komt geen
apart bekostigingsarrangement.
Voor de eerste twee verblijfsjaren van het experiment (in beginsel leerjaar 3 en 4
van het vmbo) geldt de bekostiging van de vo-school en vanaf het derde
verblijfsjaar in het experiment (gemakshalve leerjaar 1 mbo) wordt volgens de
reguliere voorschriften in het mbo bekostigd. De samenwerkingspartners krijgen
ruime mogelijkheden om de vo-respectievelijk mbo-bekostiging binnen de hele
leerroute in te zetten. Daar maken de samenwerkende partners zelf afspraken over
in de samenwerkingsovereenkomst.
De leerling wordt de eerste twee jaar ingeschreven in het voortgezet onderwijs met
de daarvoor bestemde elementcodes horende bij het experiment en daarna in het

6

Dit geldt vooral voor het afdelingsvak of het intra- of intersectoraal programma, aangezien

alleen een vo-school het examen in het beroepsgerichte vak mag afnemen en er ook geen
OCW

staatsexamenmogelijkheid is.

B04913.K-1

19

mbo met de daarvoor bestemde crebo-codes horende bij het experiment.
Leerlingen die deelnemen aan het experiment worden met deze aparte
experimentcode in BRON geregistreerd, zodat zij ten behoeve van monitorgegevens
gevolgd kunnen worden en de feitelijke duur van de leerweg binnen het experiment
kan worden bepaald.
Indien een leerling in leerjaar-3 van het vmbo (leerjaar-1 van het experiment) het
hele vmbo-examen met goed gevolg aflegt, wordt hij in het mbo ingeschreven, en
geldt de normatieve studieduur van het mbo. De school en instelling hebben deze
ruime mogelijkheden, om te bepalen hoe de vo- en mbo-bekostiging wordt ingezet.
Indien een leerling nog op het vo is ingeschreven, maar wel al programmaonderdelen onder verantwoordelijkheid van de instelling kan afronden, dan moet de
leerling als extraneus bij de instelling worden ingeschreven. Tegelijkertijd blijft de
leerling ingeschreven in de vakmanschap- of technologieroute. Andersom geldt dat
indien de leerling al op het mbo is ingeschreven, maar nog (onderdelen van) het
vmbo-examen moet afronden, de leerling als extraneus bij de vo-school moet
worden ingeschreven.
Voor eventuele klachten kunnen ouders en leerlingen de eerste twee jaren van de
route terecht bij de vo-school en daarna bij de mbo-instelling.
Verblijfsduur
Voor de vakmanschaproute is de verblijfsduur in het experiment maximaal vier jaar
(inschrijving maximaal 2 jaar vo en maximaal 2 jaar mbo). Voor de
technologieroute geldt een periode van vijf jaar (maximaal 2 jaar vo en maximaal 3
jaar mbo).7 Binnen deze duur van het experiment moet een leerling voor de
vakmanschaproute voldoen aan de eisen die aan de algemene vakken worden
gesteld en een diploma op mbo-niveau 2 behalen. Voor de technologieroute geldt,
dat de leerling deze succesvol heeft afgerond, als hij het vmbo diploma-gl of -tl en
het mbo diploma op niveau 4 heeft behaald.
Als gedurende het experiment blijkt dat een leerling de leerroute naar verwachting
niet binnen de totale inschrijvingsduur succesvol kan afronden, moet een
terugvaloptie aan de leerling worden aangeboden en wordt de leerling op een
regulier traject ingeschreven.
Onderwijstijd
Zolang de leerling in het vo is ingeschreven (de eerste twee verblijfsjaren van het
experiment) geldt de reguliere onderwijstijd van het vo. Dat betekent dat in
leerjaar 3 van het vmbo (zijnde het leerjaar van het experiment) ten minste 1000
uur onderwijs moet worden gegeven, waarvan met ingang van schooljaar
2013/2014 maximaal 60 uren kunnen worden ingevuld met maatwerkuren die
alleen voor een specifieke groep leerlingen verplicht zijn. In leerjaar 4 van het
vmbo geldt een onderwijstijd van ten minste 700 uur waarvan maximaal 60

7
OCW

Voor eventuele mbo-middenkaderopleidingen waarvan de opleidingsduur 4 jaar blijft, kan de

technologieroute maximaal zes jaar duren.

B04913.K-1

20

maatwerkuren volledig mogen meetellen als onderwijstijd. Het ligt in de rede dat
scholen en instellingen in dit jaar meer onderwijsuren zullen programmeren om in
elk geval het zomerlek tussen vmbo en mbo in de doorlopende leerlijn te dichten en
zo een intensiever en uitdagender programma aan de leerling te bieden.
Na maximaal twee jaar wordt de leerling in het mbo ingeschreven. Bij inschrijving
in het mbo geldt het regime van ten minste 850 uur geprogrammeerde uren
onderwijstijd per jaar.
Overzicht van vakmanschap- en technologieroute
In onderstaand schema worden de belangrijkste elementen van de twee routes
weergegeven.
Kenmerken
Leerlingen
Diploma
Doorstroming
Start experiment
Verblijfsduur experiment
Deelname vmbo-examen

Afnemen vmbo-examen

Deelname mbo-examen

School-, les- en
cursusgeld en
studiefinanciering

Onderwijstijd

Vakmanschaproute
Basisberoepsgerichte en
kaderberoepsgerichte leerweg
Mbo 2-diploma (BOL of BBL)
Doorstroming naar niveau 3-mbo
Bovenbouw vmbo (leerjaar 3 -vmbo)
Ten hoogste vier jaar
De leerling dient aan de vo-school te
voldoen aan de exameneisen voor de
vakken in het gemeenschappelijke
deel van de basisberoepsgerichte
leerweg of de kaderberoepsgerichte
leerweg en aan de rekentoets: voor
de drie vakken Nederlands, Engels en
de rekentoets moet minimaal één vijf
en twee zessen worden behaald. De
overige vakken moeten met een
voldoende worden afgesloten.
Het wordt mogelijk gemaakt, dat
leerlingen in het eerste leerjaar van
de vakmanschaproute alle onderdelen
van het eindexamen vmbo kunnen
afronden en er wordt ruimte
gecreëerd om in een later leerjaar
maar uiterlijk in leerjaar-3 van de
vakmanschaproute (een deel van het)
vmbo-examen te kunnen doen.
De leerling dient na twee jaar
ingeschreven te worden aan het mbo,
tenzij het hele examen vmbo in het
eerste leerjaar (derde jaar vmbo)
wordt afgerond. In dat geval vindt
gelijk overschrijving naar mbo plaat.
Examinering en diplomering van de
mbo-onderdelen valt onder de
verantwoordelijkheid van de instelling
waarmee de school samenwerkt.
Bij inschrijving in het vo betalen
ouders/leerlingen geen school- of lesen cursusgeld. Voor leerlingen van 18
jaar en ouder geldt bij inschrijving in
het mbo dat er wel les-en cursusgeld
betaald moet worden.
Leerlingen van 18 jaar en ouder
ontvangen bij inschrijving in een BOLopleiding in het mbo
studiefinanciering en een OV-kaart
Bij inschrijving in het vo geldt de

Technologieroute
Gemengde en theoretische leerweg
Mbo 4 diploma-techniek (BOL of
BBL)
Doorstroming naar hbo
Idem
Ten hoogste vijf jaar
De leerling dient aan de vo-school
het vmbo examen-gl of - tl met
goed gevolg af te leggen.

Het wordt mogelijk gemaakt, dat
leerlingen in het eerste leerjaar van
de technologieroute alle onderdelen
van het eindexamen vmbo kunnen
afronden en er wordt ruimte
gecreëerd om in een later leerjaar
maar uiterlijk in leerjaar-4 van de
technologieroute (een deel van het)
vmbo-examen te kunnen doen.
Idem

Idem

Idem

OCW

B04913.K-1

21

onderwijstijd van het vo, te weten ten
minste 1000 uur in leerjaar-3 en ten
minste 700 uur in leerjaar-4. Bij
inschrijving in het mbo geldt de norm
van ten minste 850 uur
geprogrammeerde onderwijstijd per
jaar.
Klachtenregeling

Aanbod

Een leerling gaat met zijn klachten
naar de vo-school in de eerste twee
jaar van het experiment en naar de
mbo-instelling in de laatste jaren van
het experiment.
Uit de samenwerkingsovereenkomst
moet blijken in welk opleidingsdomein
de vakmanschaproute wordt
aangeboden en na overleg met
leerlingen, ouders en bedrijfsleven,
welke selectie van kwalificaties
binnen het betreffende
opleidingsdomein wordt aangeboden.

Idem

Uit de samenwerkingsovereenkomst moet blijken, in welk
van de 9 opleidingsdomeinen (A
t/m H en P) de technologieroute
wordt aangeboden en na overleg
met leerlingen, ouders en
bedrijfsleven, welke selectie van
kwalificaties binnen het betreffende
opleidingsdomein wordt
aangeboden.

Deelname aan de experimenten
Samenwerking
Gegeven de resultaten van vm2 is goede samenwerking vanaf de start van het
experiment cruciaal voor het welslagen van doorlopende leerlijnen.
Om deel te mogen en kunnen nemen aan de experimenten en de experimenten
enige kans van slagen te geven, worden criteria aan de samenwerking gesteld,
waarop vooraf zal worden getoetst.
Aanvraagprocedure
De samenwerkende partners dienen een aanvraag in tot deelname aan de
experimenten, waarbij de school of de instelling als penvoerder optreedt. De
aanvragen zullen vervolgens worden beoordeeld. De aanvraagprocedure wordt
geregeld in een regeling op grond van artikel 118t, derde lid, van de WVO en artikel
11a.1, derde lid, van de WEB. Deze regeling zal, naar verwachting in het voorjaar
van 2013 worden gepubliceerd. Om bij de aanvraag zicht te krijgen op de beoogde
samenwerking zullen de scholen en instellingen die willen experimenteren vooraf
duidelijk moeten maken welke afspraken over samenwerking zijn gemaakt, hoe zij
inhoudelijk invulling geven aan het experiment/de leerroute en op welke wijze ze
de samenwerking organiseren. Bij de toetsing wordt gekeken of er voldoende
waarborgen zijn om het experiment zonder risico’s voor de leerlingen te kunnen
uitvoeren.
Voorwaarde voor deelname aan het experiment is dat er een terugvaloptie moet
zijn voor leerlingen als ze dreigen uit te vallen uit het experiment. Deze dient in de
aanvraag te worden beschreven.
Regels omtrent de aanvraag
De samenwerkingspartners kunnen meerdere aanvragen voor experimenten
indienen. Ze kunnen een aanvraag indienen voor zowel de vakmanschaproute als
OCW

B04913.K-1

22

de technologieroute. Ook kunnen ze voor meerdere sectoren een aanvraag
indienen.
Voor elke route en daarbinnen voor elke vmbo-sector waar de partners een
experiment willen starten, moet er een aparte aanvraag worden ingediend (die wel
gebundeld kunnen worden aangeboden). Niet alleen de inhoudelijke invulling van
het onderwijsprogramma, maar ook de samenwerkingsafspraken en de
samenwerkingspartner(s) kunnen per experiment verschillen.
Ook kunnen de partners ervoor kiezen om met één experiment te starten en het
schooljaar daaropvolgend een nieuw experiment (een andere route of andere
sector) aan te vragen, zolang de groep leerlingen die het betreft binnen de
experimentperiode (tot en met schooljaar 2021/2022) het experiment kan
afronden. Dat betekent dat voor de vakmanschaproute de laatste experimenten
kunnen starten met ingang van 1 augustus 2018 en eindigen in 2022 en voor de
technologieroute met ingang van 1 augustus 2017 en eindigen in 2021.
Voorwaarden die worden gesteld aan de aanvraag
Bij de aanvraag is duidelijkheid over de aard en strekking van de samenwerking
vereist. Aan de samenwerking wordt een aantal voorwaarden gesteld. Deze
voorwaarden zijn op hoofdlijnen opgenomen in het onderhavige besluit. In de
ministeriële regeling op grond van artikel 11a.1, derde lid, van de WEB en artikel
118t, derde lid, van de WVO worden deze voorwaarden verder uitgewerkt.
Algemeen
•

De school en instelling dienen gezamenlijk een aanvraag in voor deelname
aan het experiment met een vakmanschaproute of een technologieroute;
voor een experiment binnen de groene sector kan een AOC een aanvraag
indienen voor de componenten vbo en mbo;

•

Om de kwaliteit van het onderwijs in de experimenten te borgen kunnen
alleen vmbo-leerwegen en opleidingen worden toegelaten waarvan de
leerresultaten c.q. de kwaliteit door de Inspectie als voldoende is
beoordeeld;

•

Een gemotiveerde keuze welke leerweg, welke sector en welke afdeling(en)
van het vmbo en opleiding(en) binnen het mbo worden gecombineerd in de
vakmanschaproute respectievelijk de technologieroute;

•

De school/scholengemeenschap is de partner met de actieve licentie voor de
theoretische leerweg, de aangevraagd(e) afdeling(en)- en/of de/het intraen intersectorale programma(’s) en het ROC of de vakschool is de partner
met de actieve licentie(s) voor het/de aangevraagde domein(en);

•

Voor domein P is wat betreft de basis-, kader of gemengde leerweg het
vmbo de partner een AOC of een afdeling vmbo Groen, vallend onder een
scholengemeenschap met de afdeling Landbouw en natuurlijke omgeving
(LNO) of Landbouw breed (LB), wat betreft het mbo een AOC.Wat betreft de
theoretische leerweg is de partner een school of scholengemeenschap met
een actieve licentie voor de theoretische leerweg.

OCW

B04913.K-1

23

Naast de algemene voorwaarden moet er bij de aanvraag duidelijkheid zijn over de
aard en strekking van de samenwerking tussen de school en instellling.
Hiertoe dient het bevoegd gezag van de school en het bevoegd gezag van de
instelling een samenwerkingsovereenkomst in. Deze overeenkomst omvat in elk
geval de volgende elementen:een gezamenlijke visie en ambitie, een projectplan en
een organisatieplan.
De gezamenlijke visie en ambitie
Dit behelst:
•

Een gezamenlijke visie, verantwoordelijkheid en draagvlak op alle niveaus
van de samenwerkende scholen en instellingen (bestuur, management,
decanen en docenten);

•

Vanuit het beoogd resultaat van de vakmanschaproute en technologieroute
een beschrijving van wat de ambitie is met de doorlopende leerlijn,
gebruikmakend van de geboden ruimte;

•

Een verdeling van de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van
de partners.

Project- en organisatieplan:
Dit behelst:
•

De inrichting van een projectorganisatie waarin sprake is van een duidelijke
structuur en sturing (stuurgroep/werkgroep/projectleider/opdrachtgever);

•

Het opstellen van een projectplan waarvan een activiteitenplan, SMART
geformuleerd, onderdeel uitmaakt met daarin de fasering, mijlpalen en
evaluatiemomenten. Een deelplan m.b.t. de personele inzet van docenten
maakt hier onderdeel van uit (w.o. selectie docenten, uitwisseling van
docenten en van kennis en ervaringen, begeleiding, facilitering);

•

Invulling en organisatie van de gezamenlijkheid van de leerroute (qua
inhoud en proces, gebruik faciliteiten/locaties, inzet docenten, verdeling
bekostiging, terugvaloptie leerlingen etc.);
•

in zowel het project- als organisatieplan aandacht voor haalbaarheid en
verduurzaaming door onder meer de volgende aspecten: risicoanalyse
inclusief oplossingen;

•

monitoring van samenwerkingsafspraken;

•

samenwerking met/betrokkenheid van bedrijfsleven;

•

financiële haalbaarheid tijdens en na experiment

Ondersteuning experimenten
Procesondersteuning DUO/MUO
Het team Maatwerk in Uitvoering Onderwijsbeleid (MUO, onderdeel van DUO)
ondersteunt in opdracht van de ministeries van OCW en EZ het uitvoeringstraject
tot aan het moment van het indienen van een aanvraag voor deelname aan een
experiment. Het team gaat in op de behoefte aan ondersteuning die leeft bij
potentiële samenwerkingspartners en levert in onderling overleg maatwerk waar
dat mogelijk is.
OCW

B04913.K-1

24

Op de website www.cfi.nl (‘Uitgelicht/doorlopende leerlijn vmbo-mbo’) houdt MUO
scholen en instellingen op de hoogte van de ontwikkelingen rondom de doorlopende
leerlijnen vmbo-mbo met een vraag- en antwoordrubriek, waarin vragen die leven
bij potentiële samenwerkingsverbanden vmbo-mbo of -bedrijven beantwoord
worden.
Relevante links met meer informatie over de doorlopende leerlijnen:
www.mbo15.nl
www.aanvalopschooluitval.nl
www.rijksoverheid.nl/themas/onderwijs-en-wetenschap

Monitoring en evaluatie van de experimenten doorlopende leerlijnen
De uitvoering en de resultaten van de experimenten worden gemonitord. Op basis
hiervan zal een evaluatie worden uitgevoerd, waarbij wordt bepaald in hoeverre de
doelstellingen van het experiment zijn behaald. Monitoring en onderzoek vormen
een onderdeel van de aanpak om te kunnen beoordelen of de vernieuwing binnen
de experimenten werkt en op grotere schaal toegepast kan gaan worden.
De monitor en de evaluatie zullen door een onafhankelijk onderzoeker worden
uitgevoerd. Het onderzoek volgt de voortgang van het experiment en richt zich in
elk geval op de volgende criteria:
•

een goede programmatische aansluiting (doorlopende leerlijn), inhoudelijke
vernieuwing, uitdagende inhouden

•

een betere doorstroming van vmbo naar mbo;

•

de afstemming in de regio in verband met een doelmatig opleidingsaanbod;

•

het waar mogelijk inkorten van de beroepskolom;

•

terugdringing van voortijdig schoolverlaten;

•

meer doorstroom van leerlingen uit de GL en TL naar het mbo;

•

meer leerlingen in de sector techniek in brede zin, (terugdringen
arbeidstekorten in de sector techniek);

•

goede aansluiting op de arbeidsmarkt.

Overige aspecten
Uitvoeringsgevolgen
DUO heeft aangegeven dat de AMvB voor wat betreft bekostiging en registratie
uitvoerbaar is.
Toezicht door de Onderwijsinspectie
De Inspectie van het Onderwijs neemt de experimenten mee in zijn reguliere
risicogerichte toezicht. Het toezichtkader van de Inspectie wordt daarop aangepast.
Vaste verandermomenten
De inwerkingtreding van dit besluit is voorzien op 1 januari 2014, waarbij kan
worden aangevangen met het experiment op 1 augustus 2014. Voor wet- en
regelgeving wordt uitgegaan van een minimum invoeringstermijn van drie
maanden.
OCW

B04913.K-1

25

Administratieve lasten
Voorafgaand aan deelname aan een experiment bestaat de administratieve last uit
de aanvraag die scholen en instellingen moeten doen om aan het experiment te
mogen deelnemen. Vervolgens bestaat de administratieve last bij deelname aan
een experiment uit het inschrijven van de leerling in het experiment en mogelijk als
extraneus voor die leerling die al mbo-programmaonderdelen afrondt terwijl hij in
het vo staat ingeschreven, of vice versa. Bij de daadwerkelijke uitvoering van het
experiment voorziet het Ministerie van OCW geen grote gevolgen voor de
administratieve lasten van scholen en instellingen. Voor scholen en instellingen
berekent het ministerie van OCW de gevolgen voor de administratieve lasten op
maximaal 20.000 euro. Deelname aan de experimenten is op vrijwillige basis.
ARTIKELSGEWIJS
§ 1. Algemene bepalingen
Artikel 2
In het eerste lid zijn de experimenten benoemd die worden opgezet. Doel van de
experimenten is om te onderzoeken of door het afwijken van de in de WVO
geregelde leerwegen de doelen die zijn opgesomd in het tweede lid kunnen worden
bereikt. Het gaat om de vakmanschaproute in onderdeel a en de technologieroute
in onderdeel b. In het tweede lid zijn vervolgens de doelen geformuleerd die de
regering beoogt te bereiken met de experimenten. Voor de technologieroute is in
het tweede lid, onder 7, een extra doel gesteld die naar de aard van het doel, een
versnelde aanpak van tekorten op de arbeidsmarkt in de technieksector, alleen van
toepassing is op de technologieroute.
Op grond van artikel 11a.1 van de WEB en artikel 118t van de WVO dient in het
kader van een experiment ook te worden aangegeven welke voorschriften in
beginsel op het experiment van toepassing zijn. Het derde lid bepaalt dat de
artikelen uit de WVO en de WEB van toepassing zijn, tenzij daarvan is afgeweken in
dit besluit.
Artikel 3
Dit artikel voorziet in bepalingen over de deelname aan een experiment. Voor een
geslaagd experiment is de regering van mening dat een goede samenwerking
tussen de school en de instelling essentieel is. In dit artikel wordt een aantal
randvoorwaarden geformuleerd waarvan de regering van mening is dat deze
noodzakelijk zijn om het juiste klimaat te scheppen waarbinnen een experiment de
grootste kans van slagen heeft. Daarnaast zijn kaders aangebracht met betrekking
tot de kwaliteit van het onderwijs alsmede de beheersbaarheid van het experiment.
De leden 1 tot en met 5 betreffen de aanvraag tot deelname aan een experiment.
In deze leden wordt een aantal bescheiden en vereisten opgesomd waaraan de
aanvraag, onverminderd hetgeen bepaald is in artikel 4:2 van de Algemene wet
bestuursrecht, moet voldoen. Het eerste lid regelt dat er sprake moet zijn van een
aanvraag om goedkeuring van de minister om te mogen deelnemen aan het
OCW

experiment. De aanvraag moet worden ingediend door de bevoegde gezagsorganen
B04913.K-1

26

gezamenlijk. Het tweede lid omschrijft welke documenten de aanvraag moet
omvatten. Onderdeel a bepaalt dat er een samenwerkingsovereenkomst tussen het
bevoegd gezag van een school en instelling aanwezig moet zijn. Op deze samen
werkingsovereenkomst wordt nader ingegaan bij de toelichting van artikel 4. Omdat
de medezeggenschap in het voortgezet onderwijs adviesrecht heeft ten aanzien van
onderwijsvernieuwingen is het gelet op het draagvlak vereist om het advies van de
medezeggenschapsraad van de school (onderdeel b.) mee te sturen. Voor de
instelling is dit geen onderdeel van de wettelijke adviesrechten en is dit daarom
niet voorgeschreven. Het staat het bevoegd gezag van de instelling uiteraard vrij
de medezeggenschap te consulteren (en wellicht verplicht als dit in het
medezeggenschapsstatuut van de instelling is opgenomen) en mee te zenden met
de aanvraag. Daarnaast dient er een volledig ingevuld en ondertekend projectplan
te worden meegestuurd (onderdeel c, zie verder het algemeen deel van deze nota
van toelichting). Naast de reeds genoemde documenten is nog een organisatieplan
noodzakelijk (onderdeel d). In dit plan wordt uit de doeken gedaan hoe de
samenwerking organisatorisch wordt vormgegeven. Uiteindelijk moeten uiteraard
de betrokken partijen het doen. De bevoegde gezagsorganen van de school en
instelling dienen met de gezamenlijke visie en ambitie aan te geven waarom zij
deel willen nemen aan een experiment (onderdeel e). Het derde lid regelt dat in de
aanvraag moet zijn opgenomen voor welke sector of sectoren en de aanverwante
beroepsopleiding deelname aan het experiment wordt aangevraagd. In het kader
van de beheersbaarheid bepaalt het vierde lid dat de aanvraag niet op deelname
aan beide experimenten betrekking kan hebben. Dit om zoveel mogelijk te
garanderen dat men een weloverwogen keuze maakt om deel te nemen. Het is
daarnaast ook wenselijk om deelname aan het ene experiment goed te keuren en
een andere af te kunnen keuren. Ook om die reden moet er voor elk experiment
een aparte aanvraag worden ingediend. Het vijfde lid maakt het mogelijk dat het
bevoegd gezag van een agrarisch opleidingscentrum of verticale
scholengemeenschap zelf een experiment kan vormgeven binnen het aoc of de
verticale scholengemeenschap zelf. Het aoc en een verticale scholengemeenschap
verzorgt immers zowel vmbo als mbo-onderwijs. Omdat er al sprake van
samenwerking is, dient er in plaats van de een samenerwerkingsovereenkomst een
interne regeling te komen. Eventuele vereisten aan de interne regeling kunnen op
grond van de experimenteerbepalingen (artikel 118t, derde lid, van de WVO en
artikel 11a.1, derde lid, van de WEB) bij ministeriële regeling worden gesteld.
Het zesde lid is opgenomen om te voorkomen dat scholen zogenaamde “slapende
licenties” (onderwijs dat formeel verzorgd mag worden, maar dat niet in het
voorgaande schooljaar is verzorgd) kunnen gebruiken in het kader van een
experiment. Zie ook het algemene deel van de toelichting. In het zevende lid is
voor de instellingen eenzelfde bepaling opgenomen.
Het achtste lid brengt een beperking aan ten aanzien van deelnemende scholen en
instellingen. Kort gezegd mogen zij naar oordeel van de minister of rapportages
van de inspectie niet zwak of zeer zwak zijn. Het ligt namelijk voor de hand dat
deze scholen eerst hun kwaliteit op orde moeten brengen, voordat zij hun aandacht
kunnen verleggen naar het invullen van een experiment. Dezelfde bepaling geldt
voor de zwakke opleidingen aan de instelling. Eerst zullen deze niet langer met
OCW

B04913.K-1

27

onvoldoende kwaliteit aangemerkt moeten worden voordat ze in een experiment
betrokken kunnen worden. Voor deelname is verder vereist (negende lid) dat de
instelling en de school reeds een meerjarige samenwerking, in welk kader dan ook,
hebben. Dit zal moeten blijken bij de aanvraag.
Op grond van artikel 118t, derde lid, van de WVO en artikel 11a.1, derde lid, van
de WEB zal een ministeriële regeling worden opgesteld met onder andere
beoordelingsnormen tan aanzien van de aanvraag.
Artikel 4
Dit artikel regelt de samenwerkingsovereenkomst die is vereist op grond van artikel
3, tweede lid, onderdeel, a.
In dit artikel is nader gespecificeerd wat er ten minste in die
samenwerkingsovereenkomst moet zijn geregeld. Het betreft een opsomming van
wat in de samenwerkingsovereenkomst in ieder geval moet zijn opgenomen. De
afspraken in de samenwerkingsovereenkomst zijn gericht op de partijen zelf.
Artikel 5
Artikel 5 beschrijft de onderwijskundige kenmerken van de vakmanschaproute en
regelt afwijkingen van het reguliere kader.Het is met name van belang dat het gaat
om een programmatisch geheel van de gemengde of theoretische leerweg enerzijds
en de verwante middenkaderopleiding anderzijds. Het experiment vangt evenals de
technologieroute aan in het derde leerjaar van het vmbo.
Het eerste lid geeft een beschrijving van wat de vakmanschaproute is. Elke vorm,
door de bevoegde gezagen te bepalen, moet aan deze kaders voldoen. Het lid
benoemt in dit verband ook een afwijking van artikel 10b, zevende lid, onderdeel a,
van de WVO. Deze afwijking is noodzakelijk om te regelen dat het bevoegd gezag
niet verplicht is de vakken en programmaonderdelen op grond van dit artikel te
verzorgen, waardoor ruimte ontstaat voor het verzorgen van beroepsonderwijs op
grond van de WEB. Op welke wijze dit vervolgens gebeurt is ter keuze aan het
bevoegd gezag (van zowel de school als in de instelling). In artikel 118t, derde lid,
van de WVO en artikel 11a.1, derde lid, van de WEB is een grondslag opgenomen
om een ministeriële regeling te maken waarin kan worden vastgesteld wat de
verwante opleidingsdomeinen in het beroepsonderwijs zijn die aansluiten bij de
diverse sectoren in het vbo. Omdat dit een zeer specifieke lijst zal zijn, die mogelijk
nog aan verandering onderhevig kan zijn, is het instrument van een ministeriële
regeling geschikt om snel aanpassingen te kunnen doen. In het tweede lid is
bepaald dat de basisberoepsopleiding wordt verzorgd in de vakmanschaproute. Het
verzorgen van het beroepsonderwijs binnen de vakmanschaproute geschiedt
ingevolge het derde lid onder verantwoordelijkheid van de instelling. Tot deze
verantwoordelijkheid behoort onder meer ook het afsluiten van een
beroepspraktijkovereemst voor een leerling die in het vmbo reeds onderdelen van
de beroepsopleiding volgt. Op grond van het vierde lid wordt bij het sluiten van een
onderwijsovereenkomst ingevolge de WEB (artikel 8.1.3.) tevens het
onderwijsprogramma en het aantal uren onderwijstijd vastgesteld. Het vijfde lid
regelt expliciet de aard van de werkzaamheden in het kader van de verplichte
OCW

B04913.K-1

28

beroepspraktijkvorming die onderdeel vormt van het beroepsonderwijs voor
leerlingen jonger dan 16 jaar. Het onderwijs voor wat betreft deze groep leerlingen
in het beroepsonderwijs ingevolge de WEB kan slechts in de beroepsopleidende
leerweg plaatsvinden. Ten slotte regelt het zesde lid dat resultaten voor vakken of
onderdelen behaalt onder de verantwoordelijkheid van het andere bevoegd gezag
dan het bevoegd gezag van de school of instelling waar de leerling is ingeschreven
zonder problemen kunnen worden verwerkt en worden meegenomen in de cijferlijst
van een vo-diploma of uitslagregeling van een leerweg of beroepsopleiding. Indien
bijvoorbeeld een leerling van een vo school de beroepspraktijkvorming doet of een
onderdeel aflegt, dan zal het resultaat daarvoor tijdelijk bij de vo-school moeten
worden geregistreerd omdat de leerling daar is ingeschreven. Het resultaat wordt
vervolgens na inschrijving bij de instelling waarmee de school een
samenwerkingsovereenkomst heeft meegenomen naar de betreffende instelling,
zodat dit resultaat kan meetellen bij de uitslagregeling van de beroepsopleiding.
Artikel 6
Het tweede experiment, de technologieroute, wordt in het eerste lid nader
uitgewerkt. Het is met name van belang dat het gaat om een programmatisch
geheel van de gemengde of theoretische leerweg enerzijds en de verwante
middenkaderopleiding anderzijds. Het experiment vangt evenals de
vakmanschaproute aan in het derde leerjaar van het vmbo. Het tweede lid brengt
voor de gemengde leerweg een beperking aan voor wat betreft de sectoren die deel
kunnen nemen aan het experiment. Het experiment kan voor de gemengde leerweg
slechts de sector techniek of de sector landbouw, zoals geregeld in artikel 10d,
derde lid, onderdelen a en d, van de WVO omvatten. Het is immers een
technologieroute. Het beroepsonderwijs op grond van de WEB binnen de route ziet
op het onderwijs in de verwante domeinen. Net zoals bij de vakmanschaproute zal
deze verwantschap op het niveau van een ministeriële regeling worden uitgewerkt.
Het vak informatietechnologie kan onderdeel zijn van de technologieroute, blijkens
het derde lid. Evenals bij de vakmanschaproute wordt in het vierde lid geregeld dat
het onderwijs ook beroepsonderwijs in de zin van de WEB omvat. Het derde tot en
met zesde lid van artikel 5 zijn van overeenkomstige toepassing, zie hiervoor de
toelichting bij artikel 5.
Artikel 7
Dit artikel ziet op de examens die onderdeel zijn van de vakmanschaproute. Het
eerste lid regelt een bevoegdheid voor het bevoegd gezag van de school om ervoor
te kiezen het afdelingsvak, intrasectoraal of intersectoraal programma geen
onderdeel te laten zijn van het examen vmbo. Het eerste lid bepaalt wat er
minimaal geëxamineerd moet worden: de vakken uit het gemeenschappelijk deel
en de rekentoets. Deze onderdelen dienen altijd geëxamineerd te worden. Idealiter
is het vo-deel van het programma afgerond in het tweede leerjaar (vgl. vierde
leerjaar vmbo) en dat inclusief het examen. Het is echter mogelijk om het examen
nog op een later moment te voltooien ondanks dat de leerling inmiddels is
ingeschreven bij de instelling. Maar om te voorkomen dat in één jaar zowel het
vmbo-deel van het examen én het mbo-deel van het examen wordt afgerond, is in
OCW

B04913.K-1

29

het derde lid bepaalt dat het vo-deel moet zijn afgerond in het jaar voorafgaand
aan het mbo-examen (derde leerjaar van het experiment). De leerling in het laatste
jaar moet zich volledig kunnen concentreren op het mbo-deel en niet nog met vodelen van het examen zitten. Het vierde lid regelt de uitslagregeling en ziet op de
examinering van de vakken uit het gemeenschappelijke deel en de rekentoets. Het
examen in een vak bestaat voor Nederlandse taal en Engelse taal uit een
schoolexamen en een centraal examen, overeenkomstig het Eindexamenbesluit VO.
Voor de vakken Engelse taal, Nederlandse taal en de rekentoets geldt dat de
leerling één eindcijfer van minimaal een vijf en voor de overige twee eindcijfers
minimaal een zes moet hebben om de vakmanschapsroute met goed gevolg af te
ronden Het bevoegd gezag reikt in dat geval een cijferlijst en een getuigschrift uit.
Het eindexamen is immers niet geheel afgelegd. Dit recht ontstaat nadat het vodeel van het examen in de vakmanschaproute naar behoren is afgelegd. Mocht
onverhoopt toch een leerling uitvallen (uit het experiment) dan rust op het bevoegd
gezag vervolgens de plicht deze leerling verder te begeleiden naar een geschikt
diploma (de terugvaloptie, artikel 11). Indien gebruik wordt gemaakt van deze
terugvaloptie ontvangt de leerling in elk geval altijd wél een een cijferlijst met een
certificaat voor de behaalde vakken of rekentoets, ook al is niet het volledige
eindexamen afgelegd. De vrijgekomen tijd kan worden benut voor het verzorgen
van mbo, dat vervolgens leidt tot een diploma op mbo-niveau 2
(basisberoepsopleiding). Het blijft voor de leerling overigens mogelijk het volledig
vmbo-eindexamen af te leggen. Indien deze leerling voor het eindexamen slaagt,
ontvangt hij daarvoor overeenkomstig het Eindexamenbesluit VO een diploma
vmbo in de basisberoepsgerichte leerweg dan wel kaderberoepsgerichte leerweg.
Dat de leerlingen die de route succesvol afronden een diploma op mbo niveau 2
(basisberoepsopleiding) ontvangen is neergelegd in het zesde lid.
Artikel 8
Het eerste lid regelt hetzelfde als het derde lid van artikel 7.
In het derde lid is vastgelegd dat de leerlingen die de route met succes voltooien
een diploma van de middenkaderopleiding ontvangen. Het tweede lid maakt het
mogelijk dat het examen vmbo in de desbetreffende leerweg niet per definitie in
het vierde leerjaar van de leerweg (en het tweede leerjaar dat een leerling in het
experiment kan zitten) zal plaatsvinden.
Artikel 9
Indien het bevoegd gezag leerlingen inschrijft voor een experiment, stelt het
bevoegd gezag de leerling en zijn wettelijk vertegenwoordiger hiervan voorafgaand
aan deze inschrijving op de hoogte op grond van het eerste lid. Op het moment dat
een leerling in het derde leerjaar van het vmbo instroomt en daarmee in het
experiment, regelt het tweede lid dat deze leerling via BRON wordt ingeschreven in
het experiment. Deze inschrijving is gekoppeld aan de vo-school. Na twee jaar
draagt de school er zorg voor dat de leerling wordt overgeschreven naar de
instelling. Dit is noodzakelijk in verband met de administratieve verwerking ten
behoeve van de bekostiging. Als een leerling eerder examen aflegt in het vo-deel
OCW

B04913.K-1

30

(en slaagt), betekent dit dat deze leerling ingeschreven moet worden (binnen de
leerroute) als schoolgaand bij de instelling (lid 2).
Het examen in het vmbo kan op grond van artikel 8, tweede lid, ook eerder (in
leerjaar 3, zijnde het eerste jaar van het experiment) worden met goed gevolg
worden afgerond. Dit heeft tot gevolg dat het vo-deel van het programma voltooid
is en betekent dat de leerling op grond van het derde lid van dit artikel
overgeschreven moet worden (conform het reguliere regime) naar de instelling.
Artikel 10
Artikel 10 regelt de bekostiging van het experiment. Omdat de leerling in de eerste
twee leerjaren op een school staat ingeschreven en de laatste twee leerjaren bij
een instelling, is de bekostiging vanuit de overheid geregeld. De school en instelling
kunnen op grond van dit artikel in de samenwerkingsovereenkomst (artikel 4,
onderdeel h) afspraken maken over de verdeling van de gelden tussen school en
instelling. Op deze manier kunnen de gemaakte kosten voor onderwijs gevolgd aan
een school of instelling, anders dan de school of instelling waar de leerling is
ingeschreven worden vereffend.
Artikel 11
In dit artikel is bepaald dat indien een leerling, om wat voor reden dan ook, uitvalt
uit enig experiment, het bevoegd gezag een terugvaloptie moet hebben. Dit is ook
onderdeel van de onderwijsovereenkomst die met elke leerling gesloten moet
worden. Het artikel regelt dat in elk geval een dergelijke leerling toegeleid moet
worden naar een (regulier) vo of mbo-diploma, afhankelijk van de omstandigheden.
Hoe het bevoegd gezag van de school in samenspraak met het bevoegd gezag van
de instelling dit verder vormgeeft is onderdeel van de samenwerkingsovereenkomst
en daarmee aan beide partijen onderling. Voorwaarde is wel dat er toegeleid dient
te worden naar een met name in deze bepaling genoemd diploma.
Artikel 12
Dit artikel bepaalt dat alleen die bevoegd gezagen die goedkeuring hebben van
Onze Minister, gerechtigd zijn de benaming van de experimenten in het
maatschappelijk verkeer te voeren. Een dergelijke bepaling is ook opgenomen in
artikel 21 van de WVO om duidelijkheid te verschaffen aan de maatschappij en in
het bijzonder aan leerlingen die een schoolkeuze gaan maken, over welk onderwijs
gegeven wordt aan scholen. Alleen een school of instelling die een experiment
uitvoert op grond van dit besluit is gerechtigd de benaming van het experiment
‘vakmanschapsroute’ of het experiment ‘technologieroute’ te gebruiken. De
benaming van een experiment kan dan worden gebruikt in bijvoorbeeld de
opleidingsgidsen en de website van een school of instelling.
Artikel 13
Het eerste lid voorziet in de situatie dat indien een school of instelling niet langer
aan de in het artikel genoemde kwaliteitseisen voldoet, de goedkeuring aan het
experiment ontvalt. De goedkeuring ontvalt eveneens als het bevoegd gezag van
de school of instelling vóór afloop van het experiment besluit te stoppen (tweede
OCW

B04913.K-1

31

lid). Als de goedkeuring ontvalt in het geval van het eerste lid betekent dit dat de
terugvaloptie dient te worden uitgevoerd en voor zover het experiment (situatie
van eerste lid) nog niet is beëindigd zal dit dienen te gebeuren.
Artikel 14
Om de uitkomst van de experimenten te kunnen bepalen, is monitoring
noodzakelijk. Dit artikel regelt dat het bevoegd gezag aan deze monitor door de
minister van OCW mee dient te werken.
Artikel 15
Artikelen 118t, vierde lid, van de WVO en 11a.1, vierde lid, van de WEB, regelen
dat een experiment in beginsel zes jaar mag duren. Gezien de aard van deze
experimenten en de duur van leerroutes van vier jaar is hier sprake van een
bijzondere omstandigheid. In 2014, 2015, 2016 en 2017 wordt telkens
aangevangen met de twee leerroutes. Voor de leerlingen die in 2017 starten met
een experiment, is nog een jaar uitloop binnen het experiment door onvoorziene
omstandigheden mogelijk. Vier cohorten zijn nodig om onderzoek naar de
experimenten goed uit te kunnen voeren. De experimenten duren daarom acht
jaar.
Artikel 16
Artikelen 118t, tweede lid, onderdeeld, van de WVO en 11a.1, tweede lid,
onderdeel d, van de WEB, schrijven voor dat bij algemene maatregel van bestuur
moet worden bepaald op welke wijze en aan de hand van welke criteria de met het
experiment beoogde effecten worden geëvalueerd. Evaluatie vindt binnen vijf jaar
plaats. De effecten van het experiment met de doorlopende leerlijnen vmbo-mbo
worden geëvalueerd aan de hand van een monitoronderzoek. Het
monitoronderzoek zal de vraag onderzoeken ‘in welke mate het beleidsmatige doel
van de experimenten doorlopende leerlijnen vmbo-mbo gerealiseerd wordt en de
experimenten zoals in de praktijk uitgevoerd, voor wat betreft inhoud,
samenwerking en organisatie, daaraan bijdraagt.
Tevens wordt op grond van een verklarende evaluatie geëvalueerd welke
mechanismen welke effecten hebben. Deze evaluatie geschiedt aan de hand van de
criteria van doelmatigheid en doeltreffendheid. Vragen tijdens de evaluatie zijn
bijvoorbeeld welke theorie kan worden geformuleerd over beleid dat tot doel heeft
de doorstroom van leerlingen van het vmbo naar het mbo te verbeteren, het
onderwijs doelmatiger te organiseren en voortijdig schoolverlaten terug te dringen.
Alle doelen van het experiment zijn opgesomd in artikel 2, tweede lid van dit
besluit.
Artikel 17
De mogelijkheid bestaat dat bij het ingaan van de experimenten, de rekentoets nog
geen verplicht onderdeel is van het eindexamen. De betreffende artikelen in het
Eindexamenbesluit VO over de rekentoets zijn nog niet in werking getreden. Dit
artikel regelt dat tot de inwerkingtreding van de uitslagregeling waarin de
rekentoets is opgenomen, het niet afleggen van de rekentoets geen invloed heeft
OCW

B04913.K-1

32

op het afronden van de vakmanschapsroute. Dit betekent dat de leerling die niet
het volledige eindexamen vmbo aflegt, voor de vakken Nederlandse taal en Engelse
taal tenminste het eindcijfer 5 en het eindcijfer 6 moet hebben behaald.
Artikel 18
Dit besluit treedt in werking op 1 januari 2014. De aanvragen van de bevoegde
gezagsorganen kunnen vanaf dat moment worden beoordeeld. De experimenten
starten overeenkomstig artikel 15 met ingang van 1 augustus 2014.
De Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

Dr. Jet Bussemaker
De Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

Sander Dekker

OCW

B04913.K-1

33