Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 839

Jeugdzorg

Nr. 466

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT EN VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 april 2015
Zoals aangekondigd in onze brief van 14 april jl. (Kamerstuk 31 839,
nr. 465) over de eerste maanden van het gedecentraliseerde jeugdstelsel,
informeren wij u met deze brief over het bijgevoegde rapport toegang tot
jeugdhulp vanuit de wijkteams van het Samenwerkend Toezicht Jeugd1 en
de rapportage van de Kinderombudsman2 over de toegang tot en kwaliteit
van de jeugdhulp na decentralisatie. Daarnaast zijn ook de uitkomsten van
de enquête van de VNG over jeugd en toegang in het sociaal domein3
beschikbaar gekomen.
Hoewel de onderzoeksopzet verschillend is, komen de belangrijkste
bevindingen en aandachtspunten van deze rapportages overeen. Daarom
hebben wij ervoor gekozen om u hierover in samenhang te informeren
voor het Algemeen Overleg met uw Kamer op 22 april a.s.
Continuïteit van zorg
Volgens de Kinderombudsman is de zorgcontinuïteit voor kinderen die op
1 januari 2015 al in zorg waren gewaarborgd. Er zijn de Kinderombudsman in de eerste maanden van 2015 geen signalen ter ore gekomen
van kinderen die in ernstige nood verkeerden en geen hulp kregen. Ook
zijn jongeren en ouders positief over de kwaliteit van de jeugdhulp en
over de jeugdhulpverleners. Dit is positief en sluit goed aan bij het beeld
dat wij schetsen in onze brief van 14 april jl. Wij vinden dit een
compliment aan de duizenden jeugdhulpprofessionals en mensen van
gemeenten die daar zo hard aan hebben gewerkt de afgelopen periode en
hieraan blijven werken.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Zie www.kinderombudsman.nl
3
Zie www.vng.nl
2

kst-31839-466
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 466

1

Gemeentelijke toegang
Bij de uitvoering van het nieuwe jeugdstelsel hebben gemeenten sinds
1 januari 2015 de verantwoordelijkheid om de jeugdhulp voor jeugdigen,
ouders en professionals herkenbaar en laagdrempelig te organiseren
(Jeugdwet, artikel 2.5, eerste lid, onderdeel b). Gemeenten zorgen er voor
dat jeugdigen en hun ouders goed terecht kunnen met vragen en zorgen
over de opvoeding, ontwikkeling, geestelijke gezondheid of veiligheid van
een kind, bij crisissituaties ook buiten kantooruren.
Het algemene beeld dat uit de rapportages naar voren komt is dat de
gemeentelijke toegang is ingericht maar tegelijkertijd nog volop in
ontwikkeling is.
Uit de rapportages komt een aantal ontwikkelpunten naar voren ten
aanzien van de toegang bij nieuwe zorgvragers waarop wij nader zullen
ingaan.
Herkenbaarheid en laagdrempeligheid
Zowel de Kinderombudsman als STJ geven aan dat het belangrijk is dat
jeugdigen en gezinnen de toegang tot jeugdhulp weten te vinden. Maar
ook dat ouders en jeugdigen in beeld komen bij medewerkers van de
toegang (wijkteams/CJG etc) als ze zorg en ondersteuning nodig hebben.
De informatievoorziening aan ouders en kinderen door gemeenten kan
volgens de onderzoeken nog sterk verbeterd worden. Dit blijkt ook uit de
cliëntenmonitor Jeugd en het rapport van de TAJ. Hierop zijn wij in onze
brief van 14 april al ingegaan. De VNG heeft hiervoor aandacht gevraagd
bij gemeenten en is in overleg met cliëntenorganisaties over hoe dit kan
worden verbeterd. Ook de Staatssecretaris van VWS heeft deze maand in
een brief aan alle wethouders WMO en Jeugd nogmaals het belang van
goede informatievoorziening aan ouders en kinderen benadrukt.
Deskundigheid en kwaliteit
Ingevolge de Jeugdwet en het Uitvoeringsbesluit dienen professionals bij
de toegang te beschikken over de juiste competenties en de benodigde
bevoegdheden. Een van de kwaliteitseisen is dat het werk waar mogelijk
wordt toebedeeld aan een geregistreerde professional (de wettelijke norm
van verantwoorde werktoedeling). Daarnaast dient helder te zijn hoe de
expertise en competenties van professionals op peil worden gehouden,
hoe de triage plaatsvindt en hoe een check op de veiligheid van de
jeugdige wordt gedaan. De organisatie van de toegang en de wijkteams
vraagt dus om een brede deskundigheid van medewerkers.
Uit alle rapportages blijkt een grote diversiteit in werkwijze van
medewerkers toegang. Zolang wijkteams nog zoekend zijn in het
organiseren van hun werkwijze ontstaat volgens de Kinderombudsman
een risico dat kinderen essentiële zorg niet krijgen.
Volgens STJ is het belangrijk dat medewerkers enerzijds hun expertise en
kennis goed kunnen inzetten en anderzijds advies kunnen vragen aan
anderen wanneer ze expertise en kennis missen. Inspecties zagen in hun
onderzoek geregeld dat in teams deskundigheden op specifieke gebieden
ontbraken (psychische/psychiatrische/ LVB problematiek etc). Het is
belangrijk dat deze expertise aanwezig is bij (de medewerkers van) de
toegang en dat – indien nodig – meer gespecialiseerde hulpverleners
geconsulteerd kunnen worden. Belangrijk is dat wijkteammedewerkers
moeten kunnen inschatten wanneer specialistische expertise nodig is.
Anders ontstaat het risico dat medewerkers te lang wachten met
consulteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 466

2

Volgens de enquête van de VNG heeft 87% van de gemeenten de toegang
georganiseerd door middel van een of meerdere teams. Een derde van
deze gemeenten geeft aan gebruik te maken van een jeugd- en
gezinsteam voor 0–18 jaar naast een team voor volwassenen (18–100
jaar). Een derde maakt gebruik van teams van 0–100 jaar. De rest heeft de
toegang anders georganiseerd, onder andere door het in stand houden
van het CJG en het Wmo-loket. Volgens de VNG rapportage is ondanks
alle verschillende inrichtingen van de wijkteams, de expertise en kennis
op het gebied van jeugd en gezin geborgd. Tijdens het onlangs gehouden
congres Toegang en wijkteams dat het Rijk en de VNG samen hebben
georganiseerd, bleek een sterke behoefte bij de medewerks van de
wijkteams aan deskundigheidsbevorderingen een grote wens van
wijkteams om van elkaar te leren. Ook de Kinderombudsman vraagt
aandacht voor het leerproces van wijkteams. In de afgelopen periode
heeft het VNG-programma sociale wijkteams ondersteuning geboden aan
wijkteams door het uitbrengen van een aantal ondersteuningsproducten.
In de komende maanden wordt in samenwerking met de betrokken
kennisinstituten een programma uitgewerkt om de wijkteams verder te
ondersteunen waarbij aspecten uit de onderzoeken rondom deskundigheid, kwaliteit, samenwerking, werkproces en omgang met «eigen
regie» worden betrokken.
Begin van dit jaar is het vierjarige programma professionalisering jeugd
van start gegaan. Een van de programmaonderdelen is de professionalisering en registratie van professionals binnen het jeugddomein,
waaronder de medewerkers in de toegang. Om voor registratie in
aanmerking te komen moet een professional niet alleen aan opleidingseisen en eisen met betrekking tot werkervaring voldoen, maar worden er
ook eisen gesteld aan bij- en nascholing.
De Kinderombudsman wijst verder op een toename van administratieve
lasten. Over dit knelpunt en de aanpak hiervan verwijzen wij naar onze
brief van 14 april jl.
(Eigen) Regie
De Jeugdwet beoogt dat gezinnen zoveel mogelijk zelf en met steun van
hun netwerk problemen voorkómen en aanpakken. De bedoeling is dat
ouders en jeugdigen versterkt worden in hun eigen kracht en zoveel
mogelijk zelf de regie houden wanneer zij kampen met problemen.
Zowel de Kinderombudsman als STJ zien verschillen in hoe professionals
omgaan met eigen regie en het inschatting van wat jeugdigen en
gezinnen zelf kunnen en waar zij ondersteuning bij nodig hebben. Dit kan
volgens de Kinderombudsman een veiligheidsrisico opleveren voor
kinderen. Ook STJ vraagt hier aandacht voor en vraagt met name
aandacht voor de gezinnen waarin één of meer gezinsleden een licht
verstandelijke beperking hebben.
Wanneer een beroepskracht de regierol op zich neemt is het belangrijk dat
deze op vakkundige wijze wordt ingevuld. STJ ziet dat ook de 1 gezin-1
plan aanpak nog in ontwikkeling is. Belangrijk hierbij is dat de volwassenzorg, met name de GGZ, goed wordt betrokken.
Volgens de gemeenten moet in veel gevallen de omslag die nodig is voor
de transformatie nog plaatsvinden. Behalve dat eigen medewerkers
moeten «kantelen» moeten volgens de VNG enquête ook aanbieders en
inwoners wennen aan de nieuwe manier van denken en werken, waar
eigen regie en het sociaal netwerk en meer aandacht voor preventie en
inzet van de basisvoorzieningen een grotere rol spelen. Er is in het
programma sociale wijkteams van de VNG aandacht voor het thema
zelfregie (www.vng.nl/onderwerpenindex/decentralisaties-sociaal-domein/
oprogramma-sociale-teams-producten#zelfregie)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 466

3

Veiligheid van jeugdigen borgen
Alle medewerkers die zich bezighouden met toegang tot zorg en ondersteuning moeten de veiligheid van jeugdigen systematisch inschatten,
duiden en signalen hierover – indien nodig- delen. Als er grote risico’s
voor de veiligheid zijn, moet worden gezorgd voor een veilige situatie.
Volgens de Kinderombudsman zijn er signalen dat de deskundigheid op
veiligheidsinschatting in de wijkteams onvoldoende is geborgd. Volgens
STJ is het belangrijk dat bij het beoordelen van veiligheidsrisico’s een
risico-taxatie instrument wordt gebruikt. Casuïstiekbesprekingen moeten
zo worden ingericht dat veiligheidsrisico’s altijd worden besproken (om
tunnelvisie bij werkers te voorkomen). Ook vindt STJ het belangrijk dat
kinderen in risicosituaties worden geregistreerd in de Verwijsindex
risicojongeren (VIR) De Kinderombudsman vraagt tevens aandacht voor
de kwaliteit van de verzoeken tot onderzoek (VTO) die bij de Raad voor de
Kinderbescherming worden ingediend. Hierdoor gaat tijd verloren met het
aanvullen van een melding wat leidt tot onderzekerheid en onduidelijkheid voor kinderen en hun ouders De Raad voor de Kinderbescherming
merkt dat de kwaliteit van de VTO’s nog niet in alle regio’s op orde is en
dat professionals ervaring moeten opdoen in de nieuwe situatie.
Deskundigheidsbevordering, training en ondersteuning voor wijkteams is
noodzakelijk zodat professionals hier hun rol kunnen pakken. De Raad
draagt actief bij in deze ontwikkeling en is reeds in veel gemeenten
aanwezig bij casuïstiekbesprekingen (beschermingstafels). De Raad heeft
de bevoegdheid om zelfstandig zaken op te pakken en onderzoek te doen.
Volgens de VNG rapportage zijn door gemeenten afspraken gemaakt om
de veiligheid van kinderen en het gezin te borgen. Onder andere door
afspraken met de Raad voor de Kinderbescherming, de Gecertificeerde
instellingen I en Veilig Thuis; een 24-uurs beschikbare crisisroute;
afspraken over op- en afschalen; organiseren van een jeugdbeschermingstafel en samenwerking in bijv. SAVE teams. Daarbij geven alle
regio’s expliciet aan dat de crisiszorg geregeld is. Dit laat onverlet dat de
werkwijze over hoe te handelen in de praktijk in onveilige situaties nog
sterk in ontwikkeling is.
Met de inspecties en de Kinderombudsman vinden wij het cruciaal dat de
inschatting van de veiligheid van een kind een continu onderdeel is van
het werkproces in de toegang en in de basisvoorzieningen
Wij vinden het positief dat STJ dit als thema opneemt voor een nader
onderzoek in 2015. Het rijk zal in overleg en samenwerking met de VNG,
daar waar nodig, ook praktische ondersteuning bieden.
Tot slot
De toegang bij gemeenten is volop in ontwikkeling. Wij hebben eerder
aangegeven dat er nog veel moet gebeuren en dat we nu in de fase
komen waarin de noodzakelijke vernieuwingsslag moet plaatsvinden.
Deze ingrijpende stelselwijziging vraagt tijd. Het is belangrijk dat
gemeenten, zorgprofessionals en wij als Rijkopen staan voor en willen
leren van onderzoeken zoals die van de Kinderombudsman, STJ en de
VNG. Uit de rapporten en uit onze contacten in het land blijkt een groot
commitment van gemeenten en organisaties om de stelselwijziging tot
een succes te maken. Daarbij is het van belang dat we allen alert zijn op
signalen van gevolgen van deze stelselwijziging voor kinderen. Daarom
blijven de bestaande meldpunten voor ouders en kinderen open en blijft
de toegang onderwerp van nader onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 466

4

Wij vinden het belangrijk met alle betrokken partijen de dialoog te blijven
aangaan waardoor een kwalitatief betere zorg en ondersteuning gerealiseerd kan worden voor ouders en kinderen die het nodig hebben.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 466

5