Dashboard sectorakkoord vo
Toelichting op het dashboard
Deze bijlage geeft per hoofddoel de doelstellingen weer die zijn afgesproken in het sectorakkoord vo, vertaald in
indicatoren met streefwaarden.1 Per doel wordt de voortgang in beeld gebracht en toegelicht aan de hand van
realisatiecijfers op de indicatoren en andere relevante monitoringsgegevens.2 De stippellijnen geven de gewenste
ontwikkeling weer, op basis van de streefwaarden die zijn geformuleerd. De doorgetrokken lijnen representeren de

beweging op de indicatoren. De doelen van het sectorakkoord hangen sterk met elkaar samen en daarmee ook de
activiteiten die per doel zijn beschreven. Het realiseren van de afgesproken doelen is bovendien een gezamenlijke
opgave waarvoor een bijdrage nodig is van alle betrokken partijen, vanuit de eigen rol en positie. De opbouw van
het dashboard volgt de hoofdlijnen van het sectorakkoord en de prestatieboxregeling. Voor een groot aantal
indicatoren betreft 2015 de eerste meting en is 2016 het tweede meetmoment. Voor enkele indicatoren zijn
oudere data beschikbaar. Indien beschikbaar worden deze weergegeven.

1. Toekomstbestendig en uitdagend onderwijs
Het voortgezet onderwijs zal de komende jaren moeten anticiperen op een veranderende en veeleisende
omgeving, tegen een achtergrond van ontgroening en vergrijzing. Dat vraagt om onderwijs dat beter aansluit op
de vragen van de maatschappij, het vervolgonderwijs, de arbeidsmarkt en ouders en leerlingen. We streven naar
uitdagend onderwijs waarbij leerlingen breed worden gevormd, met eigentijdse voorzieningen en samenwerking
met belangrijke partners in de regio.

1) Aandeel zittenblijvers
Doelstelling
De ambitie is een vermindering van het zittenblijven van
5,9 procent in 2013 (circa 53.000 leerlingen) naar 3,9
procent in 2020 (circa 35.000 leerlingen, inclusief
leerlingen in het examenjaar).

Bron: DUO

Welke beweging is zichtbaar?
In 2015 is conform de streefwaarde een daling zichtbaar
van het aantal zittenblijvers naar 5,5 procent (circa 47.700
leerlingen, inclusief leerlingen in het examenjaar). De
(voorlopige) cijfers voor zittenblijven over 2016 komen
eind 2016 beschikbaar.
Een belangrijk instrument om onnodig zittenblijven in het
voortgezet onderwijs te beperken zijn lente- en
zomerscholen. Het aanbod daarvan en de deelname daaraan
stijgt gestaag. Na kleinschalige pilots in 2013 en 2014 is in
de zomer van 2015 de landelijke uitrol van het
zomerschoolproject gestart waaraan 3.892 leerlingen (van
259 scholen) hebben deelgenomen. Dit is in 2016 uitgebreid
met lenteschoolprogramma’s. Dit jaar hebben in totaal 4.490
leerlingen deelgenomen aan de zomerschool en 6.330 aan
een lenteschool. 383 leerlingen hebben aan beide
programma deelgenomen. Van het totaal aantal leerlingen
dat heeft deelgenomen aan een lente- en/of zomerschool
programma is 80 procent alsnog overgegaan naar het
volgende jaar. Het aantal leerlingen dat een lente- of
zomerprogramma heeft gevolgd en vervolgens als nog is

1
Indicatoren zijn dus niet hetzelfde als doelen; een indicator moet wel iets zeggen over het desbetreffende doel, het is zogezegd
een ‘bewegingsmelder’.
2
Het dashboard voor vo is online beschikbaar op de website Trends in beeld. Hier zijn ook alle achterliggende cijfers te vinden.

1

overgegaan is in 2016 bijna verdrievoudigd ten opzichte van
2015 (deelname in 2015: 3.892 leerlingen, waarvan
overgegaan 3.235; deelname in 2016: 11.203 leerlingen,
waarvan overgegaan 8.955). Gezien het succes van de
zomerscholen in 2015 en de toegenomen deelname in 2016
ligt de daling van het aandeel zittenblijvers op schema.
Welke acties worden ondernomen?
Scholen nemen diverse maatregelen om zittenblijven terug
te dringen, zoals extra ureninzet (verlengde schooldagen)
voor leerlingen die moeite hebben met bepaalde vakken,
intensieve huiswerkbegeleiding en/of deelname van
leerlingen aan zomerscholen. Lente- en zomerscholen, een
initiatief van de sector voortgezet onderwijs zelf (in het
bijzonder van de VO-raad en CNV Onderwijs), zijn een
belangrijk instrument om onnodig zittenblijven in het
voortgezet onderwijs te verminderen.
In het Sectorakkoord VO (2014) is afgesproken dat
afhankelijk van de in 2015 en 2016 bereikte resultaten de
voor dit doel beschikbare middelen (€9 mln. per jaar) vanaf
1 januari 2017 worden toegevoegd aan de regeling
prestatiebox dan wel aan de lumpsum van de scholen. In
reactie op een pleidooi van de VO-raad ter zake is
afgesproken om de beschikbare middelen nog ten minste
één jaar (2017) via een subsidieregeling beschikbaar te
stellen en te verdelen.

2) Aandeel uitgedaagde leerlingen en uitdagend onderwijsaanbod

Bron: Toptalenten in het onderwijs, 2016
Doelstelling
De ambitie is een ambitieuze leercultuur, waarin het onderwijsaanbod in alle sectoren zo is vormgegeven dat ook de
talentvolle leerlingen, toptalenten, zich uitgedaagd voelen. In 2018 is er sprake van een substantiële stijging van het
aantal leerlingen dat zich uitgedaagd voelt in het voortgezet onderwijs.
Welke beweging is zichtbaar?
Ten opzichte van de situatie in 2013 slagen scholen er veel beter in om hun onderwijs aan te laten sluiten bij de behoefte
van toptalenten. De verveling onder toptalenten is meer dan gehalveerd: in 2013 verveelde 56 procent van de toptalenten
in het voortgezet onderwijs zich, in 2015 is dat nog 24 procent. Ook blijkt dat 82 procent van de scholen aandacht heeft
voor toptalenten doormiddel van een uitdagend programma of toptalentaanbod. Uit het onderzoek ‘toptalenten in het
onderwijs’ blijkt dat in 2015 76 procent van de leraren aandacht besteedt aan toptalenten in de les, terwijl dit in 2013 nog
52 procent was.3 De resultaten zijn daarom beter dan verwacht.
3

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/03/14/peiling-toptalenten-in-het-onderwijs-maart-2016

2

Welke acties worden ondernomen?
Het voortgezet onderwijs is volop in beweging en aandacht voor toptalenten staat op de kaart. Zo wordt er veel gedaan
om het leerstofaanbod voor toptalenten uit te breiden. Het voortgezet onderwijs biedt vooral verbreding aan door
bijvoorbeeld extra taalaanbod, pre-universitaire trajecten en competities. Andere scholen comprimeren de reguliere stof
om tijd vrij te maken voor bijvoorbeeld uitdagende opdrachten en stages. Om leerlingen te belonen voor bijzondere
prestaties zijn in 2016 voor het eerst cum laude diploma’s uitgereikt aan leerlingen die een 8,0 of hoger haalden voor hun
examen. Ook hebben veel scholen zich aangesloten bij één van de acht regionale talentnetwerken, waarin kennisdeling en
samenwerking centraal staan. Ter ondersteuning zetten kwartiermakers zich in deze regionale talentnetwerken in om
bestaande initiatieven en netwerken te verbinden en versterken of om samen met scholen nieuwe initiatieven mogelijk te
maken. Voor scholen die op innovatieve manieren uitdagend aanbod voor toptalenten willen realiseren, is meer wettelijke
ruimte gecreëerd. Modernisering van de onderwijstijd, eerder dan in het voorlaatste jaar vakken afsluiten met een examen
en klassikaal een versneld en/of verrijkt vwo, zijn daar voorbeelden van. Daarbij geven leraren en schoolleiders aan
behoefte te hebben aan het leren van elkaars ervaringen. De scholen die aan de slag gaan met versneld vwo starten een
netwerk om van elkaar te leren en gezamenlijk te evalueren hoe de invoering verloopt op de individuele scholen. Deze
groep scholen gaat schuiven met roosters, tussen leerjaren en met examens. Allerlei complexe zaken waarvan veel
scholen aangeven niet goed te weten hoe dit te organiseren, gaan zij beproeven. Van deze ervaringen zullen ook andere
scholen kunnen profiteren. De goede voorbeelden die dit oplevert, worden via verschillende kanalen verspreid.

3) Aandeel leerlingen dat de burgerschapscompetenties voldoende beheerst
Doelstelling
De ambitie is dat het burgerschapsonderwijs verbetert, zodat meer leerlingen voldoende kennis hebben van democratische
principes en de kernwaarden van de democratische rechtsstaat, om volwaardig als burger te kunnen functioneren in de
samenleving. In 2009 bleek dat het aandeel leerlingen dat dit niveau behaalde 57 procent was. Het doel is dat dit
percentage in 2016 is toegenomen. Dit wordt gemeten door de deelname aan internationaal onderzoek naar kennis,
vaardigheden en houding van leerlingen op burgerschap (ICCS). In 2016 wordt dit onderzoek opnieuw afgenomen. De
resultaten van het onderzoek worden verwacht in 2017.
Welke beweging is zichtbaar?
De inspectie meet de voortgang van scholen op de verbetering van hun burgerschapsonderwijs, als een belangrijke
factor in de verbetering van de prestaties van leerlingen. In het Onderwijsverslag 2014/2015 (april 2016) rapporteerde
de inspectie dat verreweg de meeste scholen burgerschapsonderwijs verzorgen. De kwaliteitszorg voor dat onderwijs
laat echter te wensen over; die is op 70 procent van de scholen voldoende. Rond de jaarwisseling van 2016/2017 brengt
de inspectie een themarapport uit over de praktijk van burgerschap (incl. de maatschappelijke stage) op scholen.
Welke acties worden ondernomen?
Om scholen te ondersteunen en verdere ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs te stimuleren, biedt SLO scholen al
enkele jaren een handreiking bij het ontwikkelen van hun burgerschapsonderwijs via de website
www.burgerschapindeschool.nl. Daarop staan ook de schoolvoorbeelden en verwijzingen naar materiaal. Voor leraren
wordt voorzien in trainingsaanbod voor het voeren van klassengesprekken over maatschappelijke thema’s die gevoelig
kunnen liggen. De Alliantie Burgerschap werkt met een groep scholen aan het in kaart brengen van de resultaten van
leerlingen bij verschillende aanpakken van burgerschapsonderwijs.

4) Aandeel tevredenheid oud-leerlingen / vervolgonderwijs over de voorbereiding op het
vervolgonderwijs
Doelstelling
De ambitie is dat leerlingen gericht worden begeleid (zowel cognitief als beroepsmatig) op de overstap naar het
vervolgonderwijs. Op deze manier wordt een soepele doorstroom en een doorgaande leerlijn gecreëerd tussen de
verschillende onderwijssectoren. Kennis over hoe leerlingen het in het vervolgonderwijs doen is hiervoor een belangrijk
gegeven. Het meten van enerzijds de tevredenheid van oud-leerlingen, en anderzijds de tevredenheid van het
vervolgonderwijs, is een manier om inzichtelijk te maken hoe de inhoudelijke doorstroom van het toeleverend onderwijs
naar het vervolgonderwijs wordt ervaren, met name op het terrein van opgedane kennis en vaardigheden. Gestreefd
wordt naar een substantieel hoger percentage tevredenheid van oud-leerlingen en van het vervolgonderwijs in 2017. Een
nulmeting van de mate van tevredenheid van oud-leerlingen wordt gemeten via specifieke (tevredenheids-)vragen in de
schoolverlatersonderzoeken van het CBS. In de tweede helft van 2016 wordt dit onderzoek afgenomen en de resultaten
zijn in 2017 beschikbaar. Een nulmeting voor het meten van tevredenheid van het vervolgonderwijs is daarom nog niet
beschikbaar.
Welke acties worden ondernomen?
Naast de acties die worden ondernomen om de tevredenheid te meten van oud-leerlingen en het vervolgonderwijs, wordt
door de VO-raad gewerkt aan het project ‘Werken met Doorstroominformatie’. Hierbij wordt de nadruk gelegd op het goed
gebruiken van de beschikbare doorstroominformatie. Middelbare scholen (en hun partners uit het vervolgonderwijs)

3

worden hierbij door de VO-raad ondersteund bij het optimaal gebruik maken van doorstroominformatie en het vertalen van
deze gegevens in concrete acties rond de verbetering van voorbereiding, overdracht en instroom van (oud-)leerlingen.

5) Aandeel thuiszittende leerlingen dat na drie of meer maanden thuis zit zonder passend
onderwijsaanbod
Doelstelling
Om adequaat invulling te geven aan de zorgplicht zijn scholen verplicht om een passend en tijdig aanbod te bieden aan
leerlingen die extra onderwijsondersteuning nodig hebben. De ambitie is om per 2020 geen enkel kind langer dan 3
maanden thuis te laten zitten zonder een passend onderwijsaanbod, tenzij de leerling is vrijgesteld van de leerplicht.
Om deze ambitie te halen meten we het aantal leer- of kwalificatie plichtige jongeren die ingeschreven staan op een
school en langer dan 3 maanden ongeoorloofd afwezig zijn (langdurig relatief verzuimer) en het aantal leer- of
kwalificatieplichtige jongeren zonder vrijstelling die langer dan 3 maanden niet ingeschreven staan op een school
(absoluut verzuimer).
Welke beweging is zichtbaar?
In het schooljaar 2014-2015 was het aandeel thuiszitters dat drie of meer maanden thuis zit zonder passend
onderwijsaanbod 0,17 procent (exclusief vso, circa 1600 leerlingen). Begin december wordt met de tiende
voortgangsrapportage passend onderwijs gerapporteerd over het aandeel thuiszitters in het schooljaar 2015-2016. In
dezelfde brief worden de tussendoelen voor de komende jaren geformuleerd, toewerkend naar het einddoel dat in 2020
geen enkel kind langer dan drie maanden thuiszit zonder passend aanbod.
Welke acties worden ondernomen?
Om de ambitie voor 2020 gezamenlijk kracht bij te zetten is op 13 juni 2016 het Thuiszitterspact ondertekend door de
ministeries van OCW, VWS, VenJ, de VNG, PO-Raad en VO-Raad. Landelijke partners spreken daarin af gemeenten en
samenwerkingsverbanden te stimuleren om in elke regio een sluitende thuiszittersaanpak te realiseren en hen daarbij te
ondersteunen. Belangrijk onderdeel van het pact is de aanstelling van voormalig Kinderombudsman Marc Dullaert als
aanjager van de afspraken. Hij stimuleert, ondersteunt en spreekt de regio’s waar het minder goed gaat gericht aan. De
afspraken uit het pact worden gemonitord via het toezicht door de Inspectie van het Onderwijs en de jaarlijkse
leerplichttelling. Onderdeel van een sluitende aanpak is de afspraak over doelen voor de reductie van het aantal
thuiszitters en over doorzettingsmacht. Een belangrijke ontwikkeling is dat thuiszittende leerlingen steeds beter in beeld
komen. Onderwijs en gemeenten registreren beter over welke leerlingen het gaat en maken afspraken over hoe voor alle
leerlingen een passende plek kan worden gevonden. De volgende stap is de doorontwikkeling naar maatwerk, zodat er
binnen de samenwerkingsverbanden voor alle leerlingen een passende onderwijsplek is. Daarvoor is visie, ruimte,
creativiteit en lef nodig van alle betrokkenen.
Om thuiszitten te voorkomen is het belangrijk om verzuim zo vroeg mogelijk te signaleren, te registreren en actie te
ondernemen. Daarom wordt het vanaf schooljaar 2016-2017 mogelijk langdurig relatief verzuim (lrv) van meer dan vier
weken te melden via het Verzuimloket van DUO. Scholen en gemeenten krijgen een signaal van het Verzuimloket als het
systeem een mogelijk geval van lrv detecteert zodat zij actie kunnen ondernemen. De landelijke partners blijven de
gemeenten en samenwerkingsverbanden stimuleren en ondersteunen met goede voorbeelden, regionale bijeenkomsten
en handreikingen. Informatie hiervoor wordt ontsloten via www.passendonderwijs.nl/in-en-om-de-school/thuiszittenvoorkomen/ en www.onderwijsjeugd.nl.

4

2. De school als lerende organisatie
Goed voortgezet onderwijs betekent dat er een ambitieuze leercultuur is voor leerlingen, docenten en
schoolleiding. We hebben de ambitie om leerlingen meer te boeien, het onderwijs meer te laten prikkelen,
leerlingen vragen te laten stellen, een onderzoekende houding aan te leren en vakmanschap daadwerkelijk te
waarderen. Dat vereist dat leerlingen kunnen leren in een inspirerende leeromgeving: in een lerende organisatie
leren leerlingen meer. In een lerende organisatie werkt men opbrengstgericht door resultaten van leerlingen te
meten en te analyseren. Onderwijskwaliteit hangt in sterke mate samen met het interne kwaliteitsbewustzijn op
alle niveaus: op docenten-, team-, school- en bestuursniveau.

6) Opbrengstgericht werken

Bron: Inspectie van het Onderwijs, Onderwijsverslag
Doelstelling
Om het beste uit alle leerlingen te halen is de ambitie dat alle vo-scholen in 2020 opbrengstgericht werken. Het beginpunt
(fase 1) voor opbrengstgericht werken is het op schoolniveau kunnen meten en analyseren van de leerresultaten. De
vervolgstap is dat docenten ook in de klas hun wijze van lesgeven aanpassen op basis van deze gegevens. Beweging hierop
vraagt het samenkomen van veel verschillende ontwikkelingen: zoals het inzetten van toetsen om van te leren (formatieve
evaluatie) en professionalisering van docenten, bijvoorbeeld het kunnen differentiëren naar aanleiding van verschillende
leerbehoeften van leerlingen. Ook schoolleiders die zorgdragen voor een open cultuur, waarin het leren van elkaar centraal
staat, is een belangrijke voorwaarde om dit te realiseren. De ambitie is dat in 2020 op 60 procent van de afdelingen de leraren
de gemeten en geanalyseerde data ook op klasniveau gebruiken om zo het onderwijs te verbeteren, meer aangepast op de
leerbehoeften van leerlingen.
Welke beweging is zichtbaar?
In het opbrengstgericht werken op schoolniveau was een duidelijke vooruitgang zichtbaar tussen 2013 en 2014. Het in 2015
gemeten percentage (61 procent) ligt iets lager dan in 2014 (65 procent), maar de ambitie uit het bestuursakkoord vo 20122015 (50 procent) is ruimschoots gehaald.4 Over de vraag of de verbetering in het gebruik van leerling gegevens door docenten
bij het vormgeven van de lessen van 2014 ten opzichte van 2013 (27 procent van de leraren) is doorgezet in 2015, zijn geen
gegevens beschikbaar. Opbrengstgericht werken is een belangrijk thema op scholen. In de VO2020 scan geven nagenoeg alle
schoolleiders aan dat opbrengstgericht werken leidend is voor de professionalisering van docenten.5
Welke acties worden ondernomen?
Om verdere stappen te zetten op opbrengstgericht werken op school- en klasniveau, is het leren in netwerken kansrijk.
Docenten kunnen zich dan in teams een nieuwe werkwijze eigen maken en leren van de aanpak op andere scholen en van
externe experts. Op het gebied van opbrengstgericht werken zijn er een aantal netwerken, zoals van de universiteiten Twente,
Utrecht en Maastricht. Hier wordt kennis ontwikkeld over het gebruik van data in de klas door problemen en vraagstukken uit
de praktijk te onderzoeken met (teams van) leraren en schoolleider. Verder zijn er bestaande netwerken van scholen in het
gezamenlijke project professionele leergemeenschappen van de Onderwijscoöperatie en de VO-raad. In het project “Naar een
ambitieus leerklimaat”, inmiddels onderdeel van het programma Stap 2 van de VO-raad, is een vorm van collegiale visitatie
4

Vergaderjaar 2011-2012, 31289, nr 110 , 20 december 2011
Deze scan is uitgevoerd door de VO-raad waarbij het gegeven beeld is gebaseerd op de reactie van 670 scholen die de scan
hebben ingevuld.
5

5

ontwikkeld om de lerende cultuur binnen de eigen school, binnen het team en in de klas te versterken. In regionale
leernetwerken wisselen schoolleiders, teamleiders en leraren kennis en ervaringen uit over specifieke kwaliteitsvragen,
bijvoorbeeld over het beter inspelen op verschillen tussen leerlingen, de manier waarop data daarbij kan helpen en wat goede
methoden en instrumenten daarvoor zijn. Ook de diagnostische tussentijdse toets (hierna: DTT), die de afgelopen jaren is
ontwikkeld (schooljaar 2016-2017 is het laatste pilotjaar) biedt mogelijkheden om gegevens over de ontwikkeling van
leerlingen te gebruiken voor onderwijsverbetering. De DTT is bedoeld als een hulpmiddel dat leerling en docent informatie geeft
over waar de leerling staat in het leerproces. Het wil de docent handvatten bieden om onderwijs op maat te bieden, door
gerichte feedback op basis van gedetailleerde informatie. De DTT is daarmee één van de vele middelen en manieren waarmee
een school kan werken aan formatieve evaluatie. In het najaar van 2016 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de wijze
waarop een formatieve evaluatie / feedback cultuur op scholen kan worden gestimuleerd. Tot slot werken scholen in Leerlabs
die de VO-raad organiseert (vanuit het project Leerling2020) samen aan vraagstukken over onder meer datagebruik op school
en in de klas en de inzet van ICT-toepassingen daarbij (zie ook indicator nr.15 ICT didactische vaardigheden).

7) Aandeel zwakke en zeer zwakke afdelingen in het voortgezet onderwijs

Bron: Inspectie van het Onderwijs, Onderwijsverslag
Doelstelling
Om te voorkomen dat leerlingen onderwijs krijgen dat onder de maat is, gaan we het kwaliteitsbesef bij zwakke en zeer
zwakke scholen en bij scholen die zich in de risicozone bevinden, nadrukkelijk versterken. Het doel is om te voorkomen dat
leerlingen onderwijs van onvoldoende kwaliteit krijgen, en aan te sturen op snelle verbetering bij scholen waar dit al wel het
geval is. Afgesproken is dat het aandeel zeer zwakke (0,6 procent in 2013) en zwakke (9,5 procent in 2013) afdelingen
substantieel daalt.
Welke beweging is zichtbaar?
Bij zwakke afdelingen heeft de dalende trend het afgelopen jaar doorgezet naar 4,3 procent (119 afdelingen). Het aandeel
zeer zwakke afdelingen is sterk gedaald, er is slechts één afdeling zeer zwak. De inzet van toezicht en beleid om afdelingen
met een zwakke kwaliteit op te sporen en er boven op te helpen, zijn zeer succesvol.
Welke acties worden ondernomen?
Zwakke en zeer zwakke afdelingen kunnen al enkele jaren gebruik maken van het ondersteuningsaanbod ‘Leren verbeteren’,
dat door OCW wordt gesubsidieerd. Voor dergelijke afdelingen in de noordelijke provincies (in Groningen, Friesland en
Drenthe) is bij de Rijksuniversiteit Groningen in aanvulling daarop sinds het schooljaar 2013/2014 een ondersteuningsproject
voor de docenten ingericht (van Zwak naar Sterk). Naast de ondersteuning attendeert de inspectie scholen sinds 2011-2012
op dalende opbrengsten zodat de school tijdig kan gaan werken aan een verbetertraject. Om er voor te zorgen dat de
onderwijskwaliteit sneller op orde is, is er voor afdelingen die ondanks de attendering/waarschuwing zeer zwak zijn geworden
een wettelijk verplichte verbetertermijn vastgelegd. Zeer zwakke afdelingen moeten zich vanaf het schooljaar 2015-2016
binnen 12 maanden verbeteren naar ten minste zwak. Dit alles om te zorgen dat zwakke en zeer zwakke afdelingen zo snel
mogelijk weer onderwijs van voldoende kwaliteit gaan verzorgen voor de leerlingen.

6

8) Aandeel (zeer) zwakke afdelingen dat zich binnen de gestelde termijn verbetert
Doelstelling
In 2020 verbeteren alle (zeer) zwakke afdelingen zich binnen 1
jaar respectievelijk 2 jaar. Gekeken wordt of de scholen die in
een bepaald schooljaar zwak, dan wel zeer zwak zijn
bevonden, zich binnen de gestelde termijn van respectievelijk
één of twee jaar verbeteren. Op deze manier kunnen
‘cohorten’ zwakke en zeer zwakke scholen worden vergeleken.

Bron: Inspectie van het Onderwijs

Welke beweging is zichtbaar?
In totaal heeft in 2014 67 procent van de zwakke en zeer
zwakke afdelingen zich binnen de termijn verbeterd. Dit is een
daling ten opzichte van 2013. Van belang hierbij te melden is
dat de grafiek een samengestelde lijn weergeeft. Door het
gering aantal zeer zwakke afdelingen (<10) kan een kleine
verandering echter grote verschillen geven in de cijfers ten
opzichte van voorgaande jaren.
Er lijkt een verband te zijn tussen de daling van het aantal
zwakke en zeer zwakke afdelingen in het voortgezet onderwijs
en het terugdringen van de verbetertermijn. De inspectie geeft
aan dat de problematiek van de overgebleven afdelingen
(zeer) zwak ernstiger en complexer is.
Welke acties worden ondernomen?
Zwakke en zeer zwakke afdelingen kunnen al enkele jaren
gebruik maken van het ondersteuningsaanbod ‘Leren
verbeteren’, dat door OCW wordt gesubsidieerd. Voor
dergelijke afdelingen in de noordelijke provincies (in
Groningen, Friesland en Drenthe) is bij de Rijksuniversiteit
Groningen in aanvulling daarop sinds het schooljaar
2013/2014 een ondersteuningsproject voor de docenten
ingericht (van Zwak naar Sterk). Naast de ondersteuning
attendeert de inspectie scholen sinds 2011-2012 op dalende
opbrengsten zodat de school tijdig kan gaan werken aan een
verbetertraject. Om er voor te zorgen dat de onderwijskwaliteit
sneller op orde is, is er voor afdelingen die ondanks de
attendering/waarschuwing zeer zwak zijn geworden een
wettelijk verplichte verbetertermijn vastgelegd. Zeer zwakke
afdelingen moeten zich vanaf het schooljaar 2015-2016 binnen
12 maanden verbeteren naar ten minste zwak. Dit alles om te
zorgen dat zwakke en zeer zwakke afdelingen zo snel mogelijk
weer onderwijs van voldoende kwaliteit gaan verzorgen voor
de leerlingen.

9) Aandeel (zeer) zwakke afdelingen dat in een jaar gebruikmaakt van een intensief
verbeterprogramma
Doelstelling
In 2020 maken alle (zeer) zwakke afdelingen van scholen in
het vo gebruik van een intensief verbeterprogramma.

Bron: Inspectie van het Onderwijs, VO-raad en
Rijksuniversiteit Groningen

Welke beweging is zichtbaar?
In 2013-2014 hebben 16 procent van de zwakke en zeer
zwakke afdelingen deelgenomen een intensief
verbeterprogramma. In 2014-2015 is er een stijging zichtbaar
in de deelname aan een intensief verbeterprogramma naar 32
procent van de zwakke en zeer zwakke afdelingen. In 20152016 is er wederom een stijging zichtbaar en hebben 51
procent van de zwakke en zeer zwakke afdelingen
deelgenomen aan een verbeterprogramma. Dit toont aan dat
zwakke en zeer zwakke afdelingen zich in toenemende mate
actief inzetten om hun kwaliteit te verbeteren. Deze indicator
ligt daarmee op schema.
Voor de (zeer) zwakke afdelingen wordt gestreefd naar een

7

intensivering van het bereik van een ondersteuningsaanbod
Leren verbeteren. Hierbij wordt het bereik van september
2014 (het moment waarna de intensivering van start is
gegaan) als nulmeting gezien. Daarnaast wordt gekeken welke
(zwakke en zeer zwakke) afdelingen in de noordelijke
provincies gebruik maken van de ondersteuning vanuit het
project Van Zwak naar Sterk aangeboden door de
Rijksuniversiteit Groningen. De ondersteuning vanuit deze
twee projecten (door OCW gesubsidieerd, en expliciet gericht
op de zwakke en zeer zwakke scholen) is uiteraard niet het
volledige aanbod waar scholen gebruik van kunnen maken om
de onderwijskwaliteit snel te verbeteren. Er is daarnaast ook
sprake van commercieel aanbod. Het gebruik hiervan is niet
bekend.
Welke acties worden ondernomen?
Zwakke en zeer zwakke afdelingen kunnen al enkele jaren
gebruik maken van het ondersteuningsaanbod ‘Leren
verbeteren’, dat door OCW wordt gesubsidieerd. Voor
dergelijke afdelingen in de noordelijke provincies (in
Groningen, Friesland en Drenthe) is bij de Rijksuniversiteit
Groningen in aanvulling daarop sinds het schooljaar
2013/2014 een ondersteuningsproject voor de docenten
ingericht (van Zwak naar Sterk). Naast de ondersteuning
attendeert de inspectie scholen sinds 2011-2012 op dalende
opbrengsten zodat de school tijdig kan gaan werken aan een
verbetertraject. Om er voor te zorgen dat de
onderwijskwaliteit sneller op orde is, is er voor afdelingen die
ondanks de attendering/waarschuwing zeer zwak zijn
geworden een wettelijk verplichte verbetertermijn vastgelegd.
Zeer zwakke afdelingen moeten zich vanaf het schooljaar
2015-2016 binnen 12 maanden verbeteren naar ten minste
zwak. Dit alles om te zorgen dat zwakke en zeer zwakke
afdelingen zo snel mogelijk weer onderwijs van voldoende
kwaliteit gaan verzorgen voor de leerlingen.

10) Aandeel scholen in het basisarrangement dat deelneemt aan een verbeterprogramma en dat
zich binnen 3 jaar verbetert.
Doelstelling
Scholen in het basisarrangement die deelnemen aan een verbeterprogramma verbeteren zich binnen drie jaar.
Welke beweging is zichtbaar?
Ruim een derde van alle scholen in het vo heeft deelgenomen aan het programma School aan Zet. Ook worden scholen
ondersteund in het programma ‘Stap 2’ van de VO-raad om zich te ontwikkelen tot een professionele schoolorganisatie.
Tevens kunnen scholen deelnemen aan andere verbeterprogramma’s. Hierover zijn echter geen gegevens bekend. In oktober
2015 is School aan Zet geëvalueerd. Uit de evaluatie blijkt dat de scholen de scholen in beweging zijn gekomen. Er zijn doelen
en ambities geformuleerd en deelnemers hebben contacten met andere scholen gelegd om van elkaar te leren. Tegelijkertijd
speelt zich nog veel af op het niveau van de schoolleider en zouden docenten meer betrokken moeten worden. De
onderzoekers geven aan dat er te weinig data voorhanden is om een breed en valide zicht te krijgen van de ontwikkeling van
deze scholen. Ook de inspectie heeft geen informatie op schoolniveau over de verbeteringen van scholen die deel hebben
genomen aan een verbeterprogramma. Het ontbreken van voldoende informatie is aanleiding om deze indicator vanaf volgend
jaar te schrappen.

8

11) Aandeel scholen dat Vensters VO heeft ingevuld.
Doelstelling
De ambitie is dat in 2017 alle scholen Vensters VO hebben
gevuld en transparant zijn naar ouders, leerlingen,
toezichthouders, medezeggenschapsraden en andere
belanghebbenden. Hierbij presenteren zij een
samenhangende set van centrale en decentrale indicatoren.
Elke school plaatst de uitkomsten met een eigen toelichting in
de lokale context.

Bron: VO-raad

Welke beweging is zichtbaar?
In het VO hebben inmiddels 1.277 scholen (92 procent)
Scholen op de Kaart gevuld (de nieuwe naam van Vensters
VO). Van de besturen is 92 procent actief aan de slag met
Scholen op de Kaart.6 Begin 2016 hebben de PO-Raad en VOraad in nauwe samenwerking met OCW en met betrokkenheid
van Ouders & Onderwijs en LAKS een gebruikersonderzoek
uitgevoerd naar scholenopdekaart.nl. Hieruit komt naar voren
dat ouders een duidelijke behoefte hebben aan betrouwbare
en vergelijkbare informatie over scholen. Ouders zijn
tevreden over de informatie op scholenopdekaart.nl wanneer
zij naar scholen kijken die hun profiel hebben gevuld.
Aandachtspunten voor de verdere doorontwikkeling zijn
voornamelijk gevuldheid en bekendheid van
scholenopdekaart.nl. De stagnatie in 2016 heeft te maken
met een andere (strengere) wijze van meten, zie voetnoot 6.
De indicator ligt daarom toch op schema.
Welke acties worden ondernomen?
De PO-Raad en VO-raad zetten zich gezamenlijk in om de
vindbaarheid, naamsbekendheid en gebruiksvriendelijkheid
van scholenopdekaart.nl verder te vergroten. De
aanbevelingen uit het bezoekersonderzoek worden verder
ingevuld, onder andere door een campagne om de
naamsbekendheid te vergroten en de informatie op
scholenopdekaart.nl beter te laten aansluiten bij de behoeftes
van ouders. OCW draagt bij aan de naamsbekendheid door
ouders van leerlingen in groep 8 te wijzen op het bestaan van
scholenopdekaart.nl en dat het goede gebruik van deze
informatie kan helpen bij de schoolkeuze waar zij voor staan.

6

De scholen binnen een bestuur kunnen indicatoren publiceren op Scholen op de Kaart. Om de indicatoren van verschillende

scholen te kunnen vergelijken is het belangrijk een compleet beeld van de school te hebben. Wanneer 80 procent van deze
indicatoren online staan, doet een school actief mee aan Scholen op de Kaart. Deze definitie is ten opzichte van de vorige meting
gewijzigd, scholen moeten nu meer gegevens invullen voordat zij als actief worden beschouwd. Daarom is er een kleine daling
van het aantal actieve scholen. Een bestuur is actief als er iemand binnen het bestuur accounts aanmaakt voor collega’s (een
zogenaamde gebruikersbeheerder). Voor een uitgebreidere toelichting, zie de editie van VO-actueel van 27 oktober.

9

3. Professionalisering leraren
De versterking en borging van de professionaliteit van leraren, schoolleiders en bestuurders is een belangrijke
sleutel tot het verder verhogen van de kwaliteit van het onderwijs. Het is cruciaal dat leraren beschikken over
voldoende kennis en vaardigheden om talenten uit te dagen en te differentiëren in de klas. Afgesproken is dat
leraren zowel de basis- als complexe vaardigheden beheersen. Daarnaast dienen leraren te beschikken over
voldoende basiskennis en vaardigheden op het gebied van ICT en e-didactiek hebben. Startende leraren worden
begeleid om uitval uit het beroep te voorkomen en bekwaamheden door te laten groeien. Onbevoegd lesgeven
wordt geminimaliseerd. Het lerarenregister is het sluitstuk van het proces van de voortdurende professionele
ontwikkeling van leraren.

12) Aandeel leraren met een afgeronde hbo of wo masteropleiding
Doelstelling
De ambitie is om in 2020 50 procent hbo- en womasteropgeleide leraren te hebben in het voortgezet
onderwijs. Specifiek voor de bovenbouw vwo is het doel
gesteld op 80-85 procent wo-masteropgeleide leraren in
2020.

Bron: IPTO+

Welke beweging is zichtbaar?
Vanaf 2016 wordt er gewerkt met een nieuwe, meer
nauwkeurige indicator. Daaruit blijkt dat in 2013 ca. 35
procent hbo- en wo-masteropgeleide leraren in het vo
waren. In 2014 was dit 36 procent. In 2015 is dit volgens
de nieuwe meting verder gestegen naar 37 procent. Met
betrekking tot masters in de bovenbouw lijkt er een forse
stijging van het masterpercentage na 2013 zichtbaar,
gevolgd door een kleine daling van 2014 naar 2015. Een
verklaring voor de abrupte stijging kan zijn dat met de
aangescherpte meetmethode universitair opgeleide
docenten beter in beeld komen. Door deze aangescherpte
meetmethode is ook helder dat relatief veel docenten met
een universitaire master de wat oudere docenten zijn die
nu met pensioen gaan. Dat kan een verklaring zijn van de
lichte daling in 2014-2015. Hiermee liggen we vooralsnog
op koers.
Welke acties worden ondernomen?
Schoolbesturen ontvangen via de prestatieboxmiddelen
om te investeren in goede loopbanen van docenten. Met
instrumenten als de functiemix en de Lerarenbeurs
investeert OCW jaarlijks tientallen miljoenen in de
mogelijkheden voor leraren om een master te behalen en
vervolgens daarnaar ook beloond te kunnen worden. Ook
met regelingen zoals de Tegemoetkoming Studiekosten
Onderwijsmasters, zij-instroom en Vierslagleren
investeert OCW miljoenen in de masteropleidingen van
docenten.
In het stimuleren van de master ambitie is gedegen
HRM-beleid essentieel. Docenten moeten ruimte en tijd
krijgen voor de studie. En na de studie kunnen deze
docenten op nieuwe vakken of uitdagende functies
worden geplaatst, waarbij ze zich bijvoorbeeld kunnen
ontwikkelen tot toetsspecialist of onderwijsontwerper. Zo
kunnen ze voor het onderwijs behouden blijven. De VOraad ondersteunt scholen in het programma ‘Stap 2’ door
regionale gesprekken te voeren met schoolbesturen en
scholen over schoolontwikkeling, hrm-beleid en de
masterambitie. Daarbij gaat speciale aandacht uit naar
de gezamenlijke behoefte aan passende

10

masteropleidingen, zodat daarover gerichte gesprekken
met universiteiten en hogescholen gevoerd kunnen
worden. Bovendien worden er speciale masterclasses en
handreikingen aangeboden aan VO-besturen over de
masterambitie. OCW ondersteunt flexibele
lerarenopleidingen op masterniveau door meer ruimte te
creëren in regelgeving. Daarnaast heeft OCW dit najaar
een financiële impuls gegeven aan innovaties voor
flexibele lerarenopleidingen, zoals blended learning,
maatwerktrajecten en afstandsonderwijs.

13) Aantal structurele opleidingsplaatsen
Doelstelling
Ter versterking van de samenwerking tussen scholen en
(universitaire) lerarenopleidingen rond
schoolontwikkeling, spelen (academische)
opleidingsscholen een betekenisvolle rol. De ambitie is
dan ook dat het aantal academische opleidingsplaatsen in
2020 met minimaal 2200 en zo mogelijk 4000 toeneemt.

Bron: DUO

Welke beweging is zichtbaar?
In 2014/2015 waren er 6009 opleidingsplaatsen. Dit is een
stijging van 180 opleidingsplaatsen ten opzichte van het
jaar ervoor. Deze extra plaatsen zijn volledig bij bestaande
opleidingsscholen gerealiseerd. In 2015 zijn zeven nieuwe
opleidingsscholen (voorlopig) toegelaten die tezamen
beogen 1100 extra opleidingsplekken te realiseren. In
2016 volgen nog zeven nieuwe opleidingsscholen en in
2017 volgt een laatste groep. Deze aspirantopleidingsscholen worden na het tweede jaar afgerekend
op het aantal studenten dat ze opleiden en de extra
opleidingsplekken die bij deze opleidingsscholen worden
gerealiseerd zijn vanaf dat moment ook in de cijfers terug
te zien. Deze ambitie ligt daarmee op schema.
Welke acties worden ondernomen?
De VO-raad stimuleert en ondersteunt scholen en
lerarenopleidingen die een nieuwe opleidingsschool willen
starten. DUO houdt het aantal opleidingsplaatsen bij.

11

14) Aandeel leraren dat de algemeen didactische en differentiatievaardigheden beheerst

Bron: Inspectie van het Onderwijs, Onderwijsverslag
Algemene didactische en differentiatievaardigheden7
Doelstelling
De ambitie is dat alle leraren in 2020 de algemeen didactische en differentiatievaardigheden beheersen. Dit jaar waren de
cijfers uitgesplitst naar jaren werkervaring voor het vo niet beschikbaar. Voor de beheersing van de vaardigheden zonder
uitsplitsing naar ervaring baseren we ons op het Onderwijsverslag 2013-2014 van de inspectie dat in mei 2015 uitkwam.8
Welke beweging is zichtbaar?
Cijfers van de inspectie laten zien dat de beheersing van zowel de algemeen didactische vaardigheden als de
differentiatievaardigheden aandacht behoeven. Het aandeel leraren in het vo dat de differentiatievaardigheden beheerst blijft
al enige jaren steken op een derde. Afgelopen schooljaar constateerde de inspectie dat het aandeel leraren dat de algemeen
didactische vaardigheden beheerst zelfs significant is afgenomen. Dat is te wijten aan de onderliggende indicatoren ‘de
onderwijsactiviteit heeft een doelgerichte opbouw’ en, in mindere mate, op de indicator ‘de leerlingen zijn actief betrokken’. De
oorzaak van de daling op deze specifieke indicatoren is niet bekend. Er is een trendbreuk nodig om te komen tot de
doelstellingen van 100 procent in 2020.
Welke acties worden ondernomen?
Vanuit de sector en OCW zijn er diverse acties om een impuls te geven professionalisering op het gebied van vakdidactiek: de
programma’s Stap 2, Begeleiding Startende Leraren, Toptalenten, de Lerarenagenda en de Leerlabs van het Doorbraakproject
Onderwijs en ICT. Hoewel de verwachting is dat het tijd kost om een trendbreuk te realiseren, omdat het tijd kost om de
complexe vaardigheden te ontwikkelen en de randvoorwaarden op school op orde te brengen, gebeurt er nu onvoldoende. Om
een doorbraak te realiseren zijn met de PO-Raad, VO-raad, VH, VSNU, bonden, de Onderwijscoöperatie en de inspectie nadere
analyses gemaakt en diverse gesprekken gevoerd. Omdat er nog onvoldoende zicht is op waarom de
differentiatievaardigheden niet vooruit gaan is afgesproken om een verdiepend onderzoek te laten uitvoeren, dat meer inzicht
moet verschaffen in het probleem en de effectiviteit van beleidsmaatregelen. Daarnaast zijn aanvullende acties afgesproken.
De VO-raad draagt het belang van meer maatwerk in de sector uit. De VO-raad focust daarbij onder andere op het versterken
van de differentiatievaardigheden van docenten en de rol die besturen en scholen hebben in het versterken van deze
vaardigheden. Voor besturen en schoolleiders heeft de VO-raad een praktische handreiking ontwikkeld hoe vanuit Strategisch
HRM bij te dragen aan het versterken van de differentiatievaardigheden van docenten. Het project Leerling2020 heeft de
werkconferentie ‘Morgen gaan we differentiëren’ georganiseerd voor een brede groep scholen. In de werkconferentie zijn
goede voorbeelden uitgewisseld.
In alle programma’s die de VO-raad uitvoert is aandacht voor de differentiatievaardigheden van docenten. In het programma
Maatwerk vanuit het oog op talentbenutting van leerlingen en vanuit Stap 2 vanuit de essentiële verbinding met strategisch
HRM. Ook in het programma Opleiden in de School zal het thema differentiatievaardigheden de komende tijd meer aandacht
krijgen. Juist hierin werken scholen en opleidingen samen aan de ontwikkeling van de professional. Concreet zal de VO-raad dit
thema bespreken met de huisacademies van besturen en scholen en zal het Steunpunt Opleiden in de School komend jaar een
symposium organiseren hoe lerarenopleidingen en scholen samen kunnen werken aan het versterken van de
differentiatievaardigheden. In elk geval zullen daarin succesvoorbeelden rondom co-teaching worden gedeeld. De
Onderwijscoöperatie start in samenwerking met de inspectie en de raden een pilot met een observatie-methode.
Onderzoeksresultaten en goede voorbeelden over differentiatie in de klas zijn nog niet centraal terug te vinden. OCW wil deze
goede voorbeelden verzamelen en delen via de website Leraren.nl. Ook de raden gaan actiever goede voorbeelden delen.

7
8

De hier gepresenteerde tussenwaarde betreft leraren met 10 of meer jaren ervaring. De basiswaarde is hierop aangepast.
Vergaderjaar 2014-2014, 34000 VIII, nr. 89, 15 april 2015

12

15) Aandeel leraren met voldoende ICT basis- en didactische vaardigheden
Volgende meting in 2017

Bron: Kennisnet, Vier in Balans monitor
ICT basis- en didactische vaardigheden
Doelstelling
De ambitie is dat leraren beschikken over voldoende basiskennis en -vaardigheden op het gebied van ICT en ICT didactiek. De
indicatoren meten het oordeel dat managers geven over de ICT basisvaardigheden en ICT didactische vaardigheden van
leraren.
Welke beweging is zichtbaar?
De hierboven gepresenteerde cijfers zijn onveranderd ten opzichte van het dashboard 2015. Deze indicatoren worden namelijk
niet jaarlijks gemeten. De volgende meting vindt plaats binnen de Vier in Balans monitor die in 2017 wordt verwacht. In 2015
lag deze waarde op 80 procent voor ICT basisvaardigheden en 47 procent voor ICT didactische vaardigheden. De dalende
tendens kan verklaard worden door een kritischer oordeel van schoolleiders over deze vaardigheden van leraren, door het
toegenomen belang van ICT in de klas waardoor een steeds specifieker beeld ontstaat van wat hiervoor precies van belang is.
Voor het eerst zijn in de Leermiddelenmonitor (2016) leraren bevraagd naar hun ICT-basisvaardigheden. Uit de laatste cijfers
van de monitor blijkt dat meer dan de helft van de leraren in het vo zichzelf (zeer) gevorderd vindt in alle ICT vaardigheden
(ICT-basisvaardigheden, mediawijsheid en informatievaardigheden). Dit geldt volgens 88 procent van de leraren vooral voor
ICT-basisvaardigheden en volgens 84 procent van de leraren voor informatievaardigheden.
Welke acties worden ondernomen?
Zowel het sectorakkoord vo, als het Doorbraakproject Onderwijs en ICT geven een sterke impuls aan het gebruik van ICT
binnen scholen. De kennis en ervaringen uit de InnovatieImpuls Onderwijs (IIO op Maat) met vernieuwende aanpakken
waaronder de inzet van ICT, waarmee ruim 150 scholen in het po en vo hebben geëxperimenteerd, worden benut door
scholen door deze kennis en ervaringen onderling met elkaar te delen. Uit onderzoek blijkt dat leraren ICT vooral inzetten op
een manier die past bij hun routines en repertoire en er nog kansen liggen voor het inzetten van ICT om het leren van
leerlingen verder te brengen.9 Over dit vraagstuk zijn door groepen scholen Leerlabs ingericht, binnen het Doorbraakproject
Onderwijs en ICT. Deze activiteiten van actoren in het veld hebben enige tijd nodig voor ze hun vruchten afwerpen. Vanaf
2017 kan een snellere groei worden verwacht van het aantal leraren dat ICT didactische vaardigheden beheerst. Een stabiele
factor is Kennisnet, de publieke organisatie voor onderwijs en ICT. Kennisnet stimuleert de ontwikkeling van e-didactische en
ICT-bekwaamheid door kennis uit wetenschappelijk onderzoek, ervaringen uit de praktijk en technologische ontwikkelingen,
te verzamelen, te duiden en te vertalen naar de onderwijspraktijk en vervolgens breed beschikbaar te stellen via online media
en publicaties, zoals trendrapport, de monitor Kinderen in de 21e eeuw en de Vier in Balansmonitor. Deze kennis is met direct
toepasbare instrumenten te gebruiken door bijvoorbeeld bestuurders, schoolleiders en leraren.

9

Onderzoek E-didactiek, Kohnstamm Instituut e.a., 2016

13

16) Aandeel startende leraren dat begeleiding krijgt vanuit de school
Doelstelling
De ambitie is dat alle nieuwe leraren de begeleiding krijgen
die zij nodig hebben om hun werk als lid van een
professioneel team te kunnen doen.
Welke beweging is zichtbaar?
Ook dit jaar is het percentage startende leraren dat
begeleiding krijgt weer licht gestegen van 88 procent in
2014 naar 89 procent in 2015. Deze stijgende trend is sinds
2012 waar te nemen. Er zijn steeds minder pas
afgestudeerden die geen enkele vorm van begeleiding
hebben gekregen. Dit is mede te danken aan het brede
belang dat aan de goede begeleiding van starters wordt
gehecht en de afspraken uit het sectorakkoord en de
Lerarenagenda. De ambitie is nog steeds 100 procent in
2020. Dit lijkt haalbaar.
Bron: Loopbaanmonitor, MOOZ/Centerdata

Welke acties worden ondernomen?
In het VO is in schooljaar 2016/2017 de laatste tranche
gestart van het project “Begeleiding startende leraren in het
vo”. Hiervoor is veel belangstelling. In 2017 wordt het
observatie instrument ICALT digitaal opgeleverd en
beschikbaar gesteld voor alle vo-scholen. Daarnaast doet de
Rijksuniversiteit Groningen (RUG) onderzoek naar de
effecten van het project “Begeleiding startende leraren in
het vo”. De resultaten hiervan verwachten wij eind 2017.

17) Aandeel vmbo-docenten dat beschikt over kennis van de actuele beroepspraktijk en de
opleidingsmogelijkheden hiervoor in het vervolgonderwijs
Doelstelling
Alle vmbo-scholen krijgen te maken met de nieuwe beroepsgerichte examenprogramma’s in het vmbo. Voor de scholen met
een bovenbouw in de basis-, kaderberoepsgerichte of gemengde leerweg van het vmbo geldt dit rechtstreeks omdat hun
leerlingen straks examen zullen doen in deze vernieuwde vakken. Maar ook onderbouwlocaties en vmbo’s met een theoretische
leerweg krijgen te maken met de vernieuwing: hetzij in de voorbereiding van leerlingen op het te kiezen profiel, hetzij in de
loopbaanoriëntatie in de theoretische leerweg. Hiertoe is het van belang dat er wordt gewerkt aan de
deskundigheidsbevordering van leraren. Zo kunnen ze leerlingen een realistischer beeld meegegeven van verschillende
vakgebieden en bijpassende schoolloopbaanperspectieven. De ambitie is dat alle vmbo-leraren in beroepsgerichte vakken in
2020 (50 procent in 2017) beschikken over de kennis van de actuele beroepspraktijk en de opleidingsmogelijkheden hierover
in het vervolgonderwijs. Er wordt voor deze indicator gekeken naar de deelname aan het na- en bijscholingsaanbod per profiel
en het aantal docentstages dat is gevolgd. In 2020 dient 100 procent tenminste gebruik te hebben gemaakt van één na- of
bijscholingstraject. Dit toont aan dat docenten zich actief laten bijscholen in de nieuwe profielen en daarbij aandacht hebben
voor actuele ontwikkelingen in het vervolgonderwijs en de beroepspraktijk buiten de school.
Welke beweging is zichtbaar?
Sinds februari 2016 is gericht na- en bijscholingsaanbod toegankelijk via https://bijscholingvmbo.nl/. In juni 2016 hadden
ruim 2.300 docenten zich aangemeld voor een van de 130 cursussen. Sommige docenten volgen meerdere cursussen. Voor de
herfstvakantie zijn daar 550 cursusinschrijvingen bijgekomen. Per profiel worden 10 docentstages geboden. Vooralsnog blijven
de aanmeldingen om deel te nemen aan deze stages achter bij het beschikbare aanbod. Zo’n 80 procent van de vmbo scholen
is per augustus 2016 echt gestart met de nieuwe profielen. Docenten geven aan dat ze deze eerste maanden van het
schooljaar vooral bezig zijn met de dagelijkse praktijk van de nieuwe profielen in school. Docenten worden gestimuleerd om zo
snel mogelijk na deze opstartperiode gebruik te maken van het nascholingsaanbod. Het tussendoel van 50 procent in 2015
wordt gerealiseerd. Voor het bereiken van 100 procent in 2020 is nog een forse inspanning nodig. Hiervoor is het noodzakelijk
dat docenten, ondersteunt door schoolleiders en –bestuurders, regelmatig aan bekwaamheidsonderhoud doen en dit
registreren in het lerarenregister.
Welke acties worden ondernomen?
Het bijscholingsaanbod tegen gereduceerd tarief wordt voortgezet in schooljaar 2016-2017. Naast aanbod voor de
profielvakken zullen ook cursussen gericht op de beroepsgerichte keuzevakken worden aangeboden. Voor deelname aan
docentstages zal extra aandacht worden gevraagd.

14

18) Aandeel leraren dat zich heeft geregistreerd in het lerarenregister
Doelstelling
Alle leraren zijn in 2017 vrijwillig geregistreerd. Deze datum
wordt aangepast als de Eerste Kamer het wetsvoorstel
lerarenregister aanneemt. Op basis van dat wetsvoorstel zal
de invoering van het wettelijke register gefaseerd
plaatsvinden. Na een eerste proefperiode treden aan het
einde van de tweede herregistratieperiode, op 1-8-2026, ook
de consequenties voor niet-herregistreren in werking. Vanaf
dat moment zal de wettelijke verplichting gelden dat 100
procent van de leraren via registratie en herregistratie laat
zien dat hij aan de eisen van de beroepsgroep voldoet.

Bron: CIBG, 2016

Welke beweging is zichtbaar?
We zien dat leraren zich gestaag inschrijven in het vrijwillige
register. Inmiddels hebben 62.000 leraren uit het po, vo en
mbo zich ingeschreven. Dat is een substantiële groep leraren
die het zichtbaar maken van hun eigen professionele
ontwikkeling al ter hand neemt. We trekken intensief samen
met de beroepsgroep op om het lerarenregister succesvol in
te voeren. De Onderwijscoöperatie werkt hiervoor ook aan het
vergroten van de bekendheid van het register. We zijn
verheugd dat het wetsvoorstel, dat inmiddels door de Tweede
Kamer is goedgekeurd, wordt gedragen door de
beroepsgroep.
Welke acties worden ondernomen?
In nauw overleg met de beroepsgroep wordt aan
gezamenlijke implementatie van het register gewerkt om de
bekendheid hiervan te vergroten.

19) Bevoegde leraren

Bron: IPTO Centerdata
Doelstelling
Om de kwaliteit van de lessen en het onderwijs te borgen, is afgesproken dat in 2017 alle lessen worden gegeven door
bevoegde leraren.
Welke beweging is zichtbaar?
In de eerste figuur is zichtbaar dat in 2014 het aantal gemeten bevoegd gegeven lessen aanzienlijk hoger is dan in 2013. Dit is
een uitvloeisel van de verhoogde aandacht voor bevoegd lesgeven. Ook is in 2014 volgens een verbeterde methodiek
uitgezocht hoeveel lessen er bevoegd gegeven werden. De indicator bevoegd omvat alle situaties binnen de wet waarin wordt
lesgegeven. De indicator voor bevoegd gegeven lessen komt daarmee op 94,4 procent. Dit is inclusief lessen die gegeven
worden door leraren die benoemd zijn op basis van, in de tijd beperkte, wettelijke uitzonderingen (6,2 procent). Het gaat dan
bijvoorbeeld om leraren die al in opleiding zijn en binnen een bepaalde tijd een opleiding gaan halen. Hoewel we er nog niet
zijn, lijkt de ambitie van 100 procent bevoegd gegeven lessen in 2017 daarmee realiseerbaar.

15

Welke acties worden ondernomen?
Er is een gezamenlijke extra inspanning nodig van OCW, lerarenopleidingen, schoolbesturen en leraren om de 100 procent
doelstelling te behalen. De benodigde acties zijn beschreven worden in het plan van aanpak “Tegengaan onbevoegd lesgeven”
dat op 29 februari 2016 naar de Tweede Kamer is gestuurd. De kern hiervan is a) meer inzicht en sturing, b) handhaving en c)
betere wisselwerking tussen lerarenopleidingen en scholen zodat meer leraren in opleiding gaan en die ook afmaken. Tot slot
vraagt dit om passende wetgeving.

16

4. Professionalisering schoolleiders
Toegenomen wensen, eisen en verwachtingen en meer ruimte voor besturen en scholen om eigen keuzes te
maken, stellen meer en hogere eisen aan de professionaliteit van schoolleiders en schoolbestuurders. De ambitie
is dat op iedere school bekwame schoolleiders werkzaam zijn. Daar hoort een degelijk inwerk- en
begeleidingsprogramma voor startende schoolleiders bij. Daarbij wordt de Code goed bestuur door alle scholen
nageleefd.

20) Aandeel startende schoolleiders dat een begeleidingsprogramma heeft gevolgd
Doelstelling
Voor een goede en duurzame onderwijskwaliteit zijn goed opgeleide, professionele schoolleiders en bestuurders, die in staat
zijn richting te geven aan schoolorganisaties en onderwijskwaliteit, onontbeerlijk. Daarom is in het sectorakkoord de ambitie
opgenomen dat elke school een degelijk inwerk- en begeleidingsprogramma heeft en gebruikt voor startende schoolleiders.
Welke beweging is zichtbaar?
Uit onderzoek van Kohnstamm en Oberon blijkt dat het percentage schoolleiders dat een inwerk-of begeleidingsprogramma
heeft gekregen, stabiel.10 Het lijkt of de groep schoolbesturen (ruim tweederde) die wel over een inwerkprogramma
beschikken voor startende schoolleiders, dat niet aan alle schoolleiders hebben aangeboden (48 procent heeft het
daadwerkelijk aangeboden gekregen). Vergeleken met 2014 lijken schoolleiders wel vaker te werken aan hun
professionalisering (86 procent). Meer dan het voorgaande jaar wordt daarvoor het initiatief genomen door bestuurders in
plaats van door schoolleiders zelf. Zoals is afgesproken in het sectorakkoord is sinds begin 2016 het schoolleidersregister VO
operationeel. Momenteel hebben ruim 800 schoolleiders zich geregistreerd.
Welke acties worden ondernomen?
Het beroepsregister vormt een instrument om de eigen professionaliseringsactiviteiten in kaart te brengen en gerichte
stappen te ondernemen die aansluiten bij de eisen van de beroepsstandaard. In 2017 worden door de beroepsgroep
herregistratie-eisen ontwikkeld. De beroepsstandaard is eveneens door de beroepsgroep zelf vastgesteld. Daarnaast zet de
VO-academie zich in op het versterken van onderwijskundige leiderschap door verschillende leergangen, masterclasses en
leernetwerken te organiseren. De VO-raad stimuleert schoolbesturen om te investeren in het personeelsbeleid en in de
begeleiding van schoolleiders, onder andere door regionale gesprekken te voeren met schoolbesturen en door
professionalisering van schoolbestuurders via de VO-academie. Dit najaar heeft de VO-academie gericht ingezet op een
inwerkoffensief. Naast een sector brede tweedaagse voor startende schoolleiders worden schoolbesturen in dat offensief
getraind in de begeleiding van startende schoolleiders.
De Nationale Schoolleiders Top die het afgelopen najaar plaatsvond voor schoolleiders in het vo, krijgt dit jaar een vervolg.
Dit jaar wordt de top georganiseerd voor en door de beroepsgroep. De gezamenlijke professionalisering van schoolleiders,
gericht op de bekwaamheidseisen van de beroepsgroep zelf, staat daarbij centraal.

21) Code Goed Bestuur
Doelstelling
De afspraak is dat alle schoolbesturen de code “Goed Bestuur” onderschrijven en naleven. Eind 2014 heeft de VO-raad
besloten om een commissie in te stellen met de opdracht advies uit te brengen over de herziening van de code ‘Goed
Bestuur’. De nieuwe code heeft tot doel goed onderwijsbestuur en transparantie te bevorderen en op proactieve wijze te
zorgen voor een kleinere kans op incidenten. Maar ook dat de sector meer ‘in control’ is en daarmee laat zien dat zij haar
verantwoordelijkheid neemt. Het uitgangspunt is dat alle scholen de code ‘Goed Bestuur’ naleven.
Welke beweging is zichtbaar?
De in 2015 vernieuwde ‘Code Goed Onderwijsbestuur VO’ bevat zes lidmaatschapseisen voor de VO-raad. Deze hebben
betrekking op verantwoording, medezeggenschap en het tegengaan van belangenverstrengeling.
In de eerste week van juni is het wetsvoorstel bestuurskracht aangenomen in de Eerste Kamer. Bij de behandeling van de
Eerste en Tweede Kamer was met name veel aandacht voor professionalisering van bestuur en toezichthouders en de
medezeggenschap in relatie tot cultuur en inspraak.
Welke acties worden ondernomen?
In het afgelopen jaar zijn er verschillende ontwikkelingen in gang gezet rondom de Code Goed Bestuur. Zo heeft de VO-raad
een governanceloket opgezet die de leden van de VO-raad ondersteunt bij het implementeren van de Code Goed
Onderwijsbestuur. Schoolbesturen kunnen hier terecht met vragen over de code en indien gewenst kunnen zij in gesprek om
governance-issues uit te diepen. Daarnaast zijn in opdracht van de VO-raad zijn twee onafhankelijke commissies ingesteld.
De monitoringscommissie toetst pro-actief op de naleving van de nieuwe code. De insteek van deze monitoring dient een
10

Monitor Professionele ontwikkeling schoolleiders VO 2014-2015, Kohnstamm Instituut & Oberon.

17

stimulerende werking te hebben op de naleving van de code. De governance commissie toetst of de lidsmaatschapseisen van
de code worden nageleefd. Deze commissie komt in actie op het moment dat zij een melding hebben ontvangen van leden
van de VO-raad over de specifieke lidmaatschapseisen. Onlangs is de VO-raad een steekproefonderzoek gestart naar de
naleving van de lidmaatschapseisen van de Code Goed Onderwijsbestuur. Het doel is om een beeld te krijgen van hoe de
sector ervoor staat, welke stappen ondernomen zijn en waar nog stappen gemaakt kunnen worden.

18