Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2710

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 oktober 2018
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 10 fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Verordening tot oprichting van het Europees kenniscentrum voor
industrie, technologie en onderzoek op het gebied van cyberbeveiliging
en het netwerk van nationale coördinatiecentra (Kamerstuk 22 112,
nr. 2705)
Fiche: Verordening ter voorkoming van de verspreiding van online
terroristische inhoud (Kamerstuk 22 112, nr. 2706)
Fiche: Mededeling voorstel uitbreiding bevoegdheden EOM (Kamerstuk
22 112, nr. 2707)
Fiche: Pakket vrije en eerlijke verkiezingen (Kamerstuk 22 112, nr. 2708)
Fiche: Richtlijn betreffende het einde van de omschakeling tussen winteren zomertijd (Kamerstuk 22 112, nr. 2709)
Fiche: Mededeling Versterking van het Uniekader voor prudentieel en
antiwitwastoezicht voor financiële instellingen
Fiche: Gewijzigd voorstel tot aanpassing van de verordeningen m.b.t. de
Europese Toezichthoudende Autoriteiten en tot wijziging van de vierde
anti-witwasrichtlijn (Kamerstuk 22 112, nr. 2711)
Fiche: Mededeling nieuwe Afrikaans-Europese alliantie voor duurzame
investeringen en banen (Kamerstuk 22 112, nr. 2712)
Fiche: Mededeling Naar een doeltreffendere financiële architectuur voor
investeringen buiten de EU (Kamerstuk 22 112, nr. 2713)
Fiche: Mededeling over efficiëntere besluitvorming in het GBVB
(Kamerstuk 22 112, nr. 2714)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2710
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2710

1

Fiche: Mededeling over de versterking van het Uniekader voor
prudentieel en antiwitwastoezicht voor financiële instellingen
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Versterking van het Uniekader voor prudentieel en antiwitwastoezicht
voor financiële instellingen.
b) Datum ontvangst Commissiedocument
12 september 2018.
c) Nr. Commissiedocument
COM(2018) 645.
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/
?uri=CELEX:52018DC0645&from=EN
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
N.v.t.
f) Behandelingstraject Raad
Raad Economische en Financiële Zaken.
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Financiën.
2. Essentie voorstel
De Europese Commissie wijst er in onderhavige mededeling op dat het
financiële stelsel van de Europese Unie berust op een (ver)sterk(t)
regelgevings- en toezichtkader maar geeft ook aan dat dit kader helaas
nog lacunes kent. De Europese vierde anti-witwasrichtlijn1, waarin het
toezichtkader voor het voorkomen van het gebruik van de financiële
stelsel voor witwassen en terrorismefinanciering is neergelegd, is
gebaseerd op minimumharmonisatie. Daardoor kennen lidstaten
uiteenlopende toezichtpraktijken, zijn regels verschillend omgezet in
nationale regelgeving, en blijft de coördinatie met derde landen gefragmenteerd. Verder is de aansluiting van anti-witwasregels en prudentiële
regels volgens de Europese Commissie onvoldoende duidelijk. De
Europese Toezichthoudende Autoriteiten (European Supervisory
Authorities; ESAs)2 hebben een taak op het gebied van het voorkomen
van witwassen en terrorismefinanciering waaraan ze met name invulling
geven binnen het Anti-Money Laundering Committee (AMLC). De
Europese Commissie geeft aan dat de ESAs aan deze taak momenteel
evenwel beperkt invulling geven doordat de besluitvormingsprocedure
van het AMLC complex is en de Europese toezichthoudende autoriteiten
ook nog vele andere taken hebben. Ook wijst de Europese Commissie
erop dat de informatie-uitwisseling en samenwerking tussen
anti-witwastoezichtsautoriteiten en prudentiële toezichtautoriteiten
effectiever moeten, zowel binnen lidstaten, tussen lidstaten onderling als
binnen het Single Supervisory Mechanism en met derde landen.
Naar aanleiding van het bovenstaande stelt de Europese Commissie
verbeteringen voor, bestaande uit (A) wijzigingen van het Europees
regelgevend kader en (B) verbeteringen van de toezichtpraktijk die op

1

Richtlijn (EU) 2018/843 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 tot wijziging
van Richtlijn (EU) 2015/849 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel
voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, en tot wijziging van de Richtlijnen
2009/138/EG en 2013/36/EU.
2
Dit zijn de European Banking Authority (EBA), de European Securities and Markets Authority
(ESMA) en de European Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2710

2

korte termijn, zonder wijziging van regelgeving, gerealiseerd kunnen
worden:
A. Voorstellen tot wijziging van het Europees regelgevend kader
Allereerst verwijst de Europese Commissie naar twee amendementen die
door het Europees Parlement zijn ingediend op het voorstel van de
Europese Commissie van november 2016, dat strekt tot wijziging van de
richtlijn kapitaalvereisten (onderdeel van het risicoreductiepakket).3 Deze
amendementen hebben betrekking op samenwerking en informatie
uitwisseling tussen prudentiële toezichthoudende autoriteiten en de
autoriteiten die toezicht houden op de naleving van de
anti-witwasregelgeving. Daarmee sluiten deze amendementen aan op de
bepalingen inzake informatiedeling tussen toezichthoudende autoriteiten
waarin met wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn reeds is voorzien.
De Europese Commissie acht het allereerst wenselijk dat toezichthoudende autoriteiten die op grond van de richtlijn kapitaalvereisten
informatie ontvangen, deze informatie kunnen delen met toezichthoudende autoriteiten die belast zijn met het toezicht op de naleving van de
anti-witwasregelgeving. Specifiek voor dat doel worden de prudentiële
toezichthoudende autoriteiten vrijgesteld van de geheimhoudingsverplichtingen op grond van de richtlijn kapitaalvereisten. Daarnaast is de
Europese Commissie van oordeel dat relevante autoriteiten meningsverschillen over samenwerking en informatie-uitwisseling moeten kunnen
voorleggen aan de EBA, in het kader van diens mediation bevoegdheden.
Ook noemt de Europese Commissie de mogelijkheid van een expliciet
mandaat voor de EBA om de wijze van samenwerking en informatie
uitwisseling tussen toezichthoudende autoriteiten te bepalen.
Daarnaast stelt de Europese Commissie voor zijn voorstel tot aanpassing
van de verordeningen met betrekking tot de ESAs (het ESFS-review
package), te wijzingen. De voorgestelde wijzigingen worden toegelicht in
het fiche bij COM(2018) 646.
B. Voorstellen die geen wijziging van het Europees regelgevend kader
vergen
Naast bovenstaande voorstellen tot aanpassing van regelgeving, noemt
de Europese Commissie een aantal kortetermijnmaatregelen die de EBA
en de Europese Centrale Bank (ECB) met gebruikmaking van hun huidige
bevoegdheden zouden moeten nemen:
• de EBA wordt verzocht een inventarisatie te maken van antiwitwasvraagstukken die voor de uitoefening van prudentieel toezicht
relevant zijn, alsmede van bestaande mogelijkheden om deze aspecten
mee te nemen in de uitoefening van het prudentieel toezicht. Daarmee
kunnen zowel best practices als tekortkomingen worden geïdentificeerd;
• op basis van deze inventarisatie wordt de EBA uitgenodigd om
gemeenschappelijke standaarden vast te stellen voor het in aanmerking nemen van risico’s op witwassen en terrorismefinanciering in de
uitoefening van prudentieel toezicht;
• omdat het prudentieel toezicht uitgaat van toezicht in het land van
herkomst en geconsolideerd toezicht, terwijl het anti-witwastoezicht
uitgaat van toezicht in het land van vestiging, wordt de EBA verzocht
de impact van dit verschil te analyseren, zodat prudentiële toezichthou3

Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende
toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen
en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de
Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2710

3

•

•

•
•

ders van grensoverschrijdende groepen financiële instellingen hun
relevante counterparts eenvoudiger kunnen vinden;
de EBA wordt daarnaast gevraagd om, in samenwerking met EIOPA en
ESMA, de uitvoering van de gezamenlijke richtsnoeren voor risicogebaseerd toezicht te monitoren en opvolging te geven aan aanbevelingen uit de supranationale risicobeoordeling van de Europese Commissie uit 2017.4 De Europese Commissie verzoekt de ESAs ook om deze
richtsnoeren uit te breiden en om richtsnoeren te ontwikkelen voor de
samenwerking en informatie uitwisseling tussen toezichthoudende
autoriteiten op de anti-witwasregelgeving en prudentiële toezichthouders;
de Europese Commissie verwacht van de EBA dat zij de activiteiten
van anti-witwasautoriteiten evalueert en aanbevelingen doet voor het
adresseren van eventuele tekortkomingen;
de Europese Commissie moedigt de EBA aan een meer proactieve rol
te spelen bij internationale samenwerking met derde landen;
de ECB wordt verzocht uiterlijk op 10 januari 2019 een multilateraal
memorandum of understanding over informatie-uitwisseling te sluiten
met anti-witwasautoriteiten.

3. Nederlandse positie ten aanzien van de mededeling/aanbeveling
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Nederland is voorstander van strenge regels en toezicht om het gebruik
van het van het financiële stelsel voor witwassen en financieren van
terrorisme tegen te gaan. Omdat witwassen en terrorismefinanciering
overwegend plaatsvinden in een internationale grensoverschrijdende
context, acht het kabinet een internationale aanpak wenselijk.
Europese samenwerking en informatiedeling tussen toezichthouders
(waaronder ook prudentiële toezichthouders) en lidstaten is bij het
voorkomen en bestrijden van witwassen en financieren van terrorisme
cruciaal. Voorkomen moet worden dat instellingen gebruik kunnen maken
van verschillen in de toezichtpraktijken van lidstaten, waardoor de risico’s
op witwassen en financieren van terrorisme toenemen.
Nederland heeft zich in het kader van de onderhandelingen over de
wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn daarom reeds actief ingezet
voor verruiming van de mogelijkheden tot samenwerking en informatieuitwisseling tussen toezichthoudende autoriteiten op Europees niveau.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet verwelkomt de verschillende initiatieven van de Europese
Commissie. Het kabinet is voorstander van het verbeteren van de
informatie-uitwisseling en samenwerking tussen de verschillende
toezichthouders op het gebied van het voorkomen van het gebruik van het
financiële stelsel voor witwassen en financieren van terrorisme en de
prudentiële toezichthouders.
Wat betreft de voorstellen van de Europese Commissie tot wijziging van
het Europees regelgevend kader (zie hierboven onder A) kan het kabinet
zich in beginsel vinden in de steun die de Europese Commissie uitspreekt
voor de amendementen die door het Europees Parlement zijn voorgesteld
in het kader van de wijzigingen van de richtlijn kapitaalvereisten. Het
Europees Parlement stelt in de eerste plaats voor de richtlijn kapitaalvereisten beter te laten aansluiten op de recente wijzigingen van de vierde
anti-witwasrichtlijn, door prudentiële toezichthouders toe te staan
4

http://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2017/EN/COM-2017-340-F1-EN-MAIN-PART-1.PDF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2710

4

informatie uit te wisselen met de autoriteiten die belast zijn met het
toezicht op de naleving van anti-witwasregelgeving. Nederland heeft zich
bij de totstandkoming van de recente wijzigingen van de vierde
anti-witwasrichtlijn actief ingezet voor het verbeteren van de mogelijkheden tot informatie-uitwisseling tussen autoriteiten die belast zijn met
het anti-witwastoezicht en prudentiële toezichthouders. Tot slot kan het
kabinet zich indenken dat de rol van de EBA bij het coördineren van
informatie-uitwisseling en samenwerking tussen prudentiële toezichthoudende autoriteiten en autoriteiten die anti-witwastoezicht houden op
financiële ondernemingen wordt versterkt. Dit dient in samenhang bezien
te worden met de voorstellen tot wijziging van de EBA-verordening, die in
twee afzonderlijke fiches worden besproken.5
Het kabinet steunt de door de Europese Commissie voorgestelde
verbeteringen van de toezichtpraktijk (zie hierboven onder B) daar waar
deze eraan bijdragen eventuele tekortkomingen of obstakels in het
huidige raamwerk te identificeren en overlap met bestaande evaluaties en
inventarisaties in dat kader (met name van de Financial Action Task Force)
voorkomen wordt. Ook steunt het kabinet de totstandkoming van een
multilateraal memorandum of understanding over informatie-uitwisseling
tussen de ECB en anti-witwasautoriteiten.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Het merendeel van de lidstaten steunt de richting van de Commissie ter
versterking van informatiedeling en samenwerking op het gebied van het
voorkomen van het gebruik van het financiële stelsel voor witwassen en
terrorismefinanciering. Over de noodzaak van verdergaande stappen,
zoals versterkte coördinatie van het toezicht door de EBA en extra
bevoegdheden, verschillen de meningen. De meeste lidstaten hebben
vragen over praktische vormgeving van de voorstellen. Een aantal
lidstaten vraagt om een analyse van de tekortkomingen van het huidige
raamwerk.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheid. Deze mededeling heeft betrekking op het terrein van de
interne markt. Op basis van artikel 4, tweede lid, sub a, van het VWEU is
er een gedeelde bevoegdheid voor de Europese Unie en de lidstaten om
op dit terrein op te treden. Doelstellingen van het voorstel zijn om het
toezicht doeltreffender te maken, de samenwerking tussen bevoegde
autoriteiten te bevorderen en het gebruik van deskundigheid en middelen
op Unieniveau te optimaliseren in kwesties met betrekking tot het
voorkomen van het gebruik van het financiële stelsel voor witwassen en
financieren van terrorisme. Een en ander zal zorgen voor een consistenter
en doeltreffender functioneren van de interne markt.
b) Subsidiariteit
De grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit van de mededeling is
positief. Het veelal grensoverschrijdende karakter van witwassen en
terrorismefinanciering vraagt om een aanpak op Europees niveau. Het
faciliteren van samenwerking en informatiedeling tussen nationale
5

Zie Kamerstuk 22 112, nr. 2415 en Kamerstuk 22 112, nr. 2711.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2710

5

toezichthouders op financiële instellingen is dan ook noodzakelijk en vergt
coördinatie op Europees niveau.
c) Proportionaliteit
De grondhouding ten aanzien van de proportionaliteit van de mededeling
is positief. De voorstellen onder 2.A hebben als doel de samenwerking en
informatie-uitwisseling tussen prudentiële toezichthouders en autoriteiten
die belast zijn met het toezicht op de naleving van anti-witwasregelgeving
te bevorderen. Daar waar de amendementen van het Europees Parlement
ook voorzien in informatie uitwisseling met Financiële Inlichtingen
Eenheden (Financial Intelligence Units; FIUs) en autoriteiten die toezicht
houden op diverse aangewezen beroepsgroepen die onder de vierde
anti-witwasrichtlijn vallen, zoals advocaten en notarissen, rijst echter de
vraag of deze voorstellen niet verder gaan dan noodzakelijk is voor de
verwezenlijking van beoogde doelen. Zo is niet alle informatie waarover
prudentiële toezichthouders beschikken relevant voor deze autoriteiten
(en vice versa) en zijn met name FIUs in Europa onderworpen aan een
streng geheimhoudingsregime.
De voorstellen onder 2.B vergen geen wijziging van het Europees
regelgevend kader en passen binnen de bestaande bevoegdheden van de
EBA en de ECB. Deze voorstellen zijn volgens het kabinet geschikt om de
doelstellingen te bereiken en gaan niet verder dan hiervoor noodzakelijk
is.
d) Financiële gevolgen
De mededeling bevat geen financieel memorandum. Een deel van de
mededeling is nader uitgewerkt in COM(2018) 646 zodat ten aanzien
daarvan wordt verwezen naar het fiche met betrekking tot COM(2018) 646.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
Een deel van de mededeling is nader uitgewerkt in COM(2018) 646 en kent
gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht,
zodat ten aanzien daarvan wordt verwezen naar het fiche met betrekking
tot COM(2018) 646.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2710

6