Alcoholvergiftigingen en
ongevallen met alcohol
SEH-behandelingen 2020

Over VeiligheidNL
VeiligheidNL is hét kenniscentrum voor letselpreventie. Wij zetten ons in om
het leven van mensen veilig(er) te maken door veilig gedrag in een veilige
omgeving te stimuleren.
Veiligheid is niet vanzelfsprekend. Het is het resultaat van onderzoek, van
interventies, van gedrag. Wij richten ons op de meest voorkomende en meest
ernstige letsels, waar preventie belangrijk én mogelijk is. Dit doen we vanuit de
thema’s Kinderveiligheid, Valpreventie, Gezond gehoor, Sportblessurepreventie
en Verkeersveiligheid.
We werken in een doelgerichte cyclus aan onderzoek, strategie- en
interventieontwikkeling, implementatie en evaluatie. Relevante kennis en
inzichten zetten wij om in hoogwaardige gedragsinterventies en slimme
veiligheidsoplossingen en we verbinden wetenschappelijke inzichten met de
dagelijkse praktijk. En, dat doen we niet alleen. We werken samen met partners
en professionals en samen strijden we voor maximale impact.
Voor de monitoring van letsels werken we met ons eigen Letsel Informatie
Systeem (LIS). Een uniek systeem dat letsels registreert bij een representatieve
steekproef van Spoedeisende Hulpafdelingen van ziekenhuizen in Nederland.
Veiligheid is niet per ongeluk.

Alcoholvergiftigingen en
ongevallen met alcohol
SEH-behandelingen 2020
Rapport 910
Projectnummer 20.0382
Huib Valkenberg
Susanne Nijman
Uitgegeven door
VeiligheidNL
Postbus 75169
1070 AD Amsterdam
www.veiligheid.nl
september 2021

Inhoudsopgave
Hoofdstuk

Samenvatting

Pagina

5

1

Inleiding

9

2

Alcoholvergiftigingen

10

2.1

Alcoholvergiftigingen in 2020

10

2.1.1
2.1.2

Trend alcoholvergiftigingen
Alcoholvergiftigingen jongeren 12-17 jaar

10
12

3

Ongevallen met alcohol

13

3.1

Ongevallen met alcohol in 2020

13

3.1.1
3.1.2
3.1.3

Trend alcoholgerelateerde ongevallen
Verkeersongevallen met alcohol
Trend alcohol gerelateerde verkeersongevallen

16
17
18

4

Conclusies

19

4.1
4.2

Alcoholvergiftigingen
Ongevallen met alcohol

19
19

5

Methode en verantwoording

21

5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6

Letsel Informatie Systeem
Trends
Registratie-effect
Ernstig letsel
Betrouwbaarheidsinterval
Bevolkingsstatistiek

21
22
22
23
24
24

Bijlage 1

Overzichtstabel

26

Bijlage 2

Referenties

27

Rapport 910

Samenvatting
VeiligheidNL rapporteert sinds 2007 voor het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport jaarlijks de meest recente cijfers uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) over
Spoedeisende Hulp (SEH)-behandelingen naar aanleiding van alcoholvergiftigingen en
ongevallen en geweldpleging waarbij alcohol betrokken was. Alcoholvergiftigingen zijn
daarbij gedefinieerd als SEH-bezoeken waarbij een alcoholintoxicatie geregistreerd werd
en alcoholgebruik de enige reden was om op de SEH te komen. Alcohol gerelateerde
ongevallen zijn gedefinieerd als SEH-bezoeken met letsel (geen intoxicatie), waarbij
betrokkenheid van alcohol geregistreerd werd. In de hier volgende samenvatting
worden de belangrijkste resultaten uitgelicht aan de hand van de primaire
onderzoeksvragen.
Alcoholvergiftigingen
Hoeveel personen (absoluut en per 100.000 inwoners) werden in 2020 behandeld op een
Spoedeisende Hulp-afdeling in Nederland naar aanleiding van een alcoholvergiftiging?
In 2020 is in Nederland naar schatting 4.200 keer (27 per 100.000 inwoners) iemand op
een SEH-afdeling verschenen met een alcoholvergiftiging.
Voor welke groepen was het aantal SEH-behandelingen het hoogst, of de kans op een
SEH-behandeling het grootst (risicogroepen), en week dit af in het coronajaar 2020?
Van de 4.200 patiënten op de SEH wegens een alcoholvergiftiging in 2020 was een vijfde
deel jonger dan 18 jaar. Ook de kans om met een alcoholvergiftiging op de SEH terecht
te komen (per 100.000 personen van dezelfde leeftijd) was het grootst voor 12-17 jarigen,
nagenoeg gelijk voor jongens en meisjes, gevolgd door jongeren van 18-24 jaar, in deze
leeftijdsgroep vooral voor mannen. De 12-24 jarigen hebben relatief dus meer
alcoholvergiftigingen dan oudere personen. Een klein verschil met 2019 was te zien bij
jongens/jonge mannen. In 2019 was de kans binnen de leeftijdsgroep 12-17 jaar het
grootst, maar in 2020 kende de leeftijdsgroep 18-24 jaar een groter risico.

In welke mate is het aantal alcoholvergiftigingen in de afgelopen 10 jaar veranderd? Is
er verschil tussen risicogroepen?
Het aantal alcoholvergiftigingen bij alle leeftijdsgroepen samen is in het coronajaar 2020
gedaald, vooral tijdens perioden van lockdown en horecasluiting. Het aantal SEHbezoeken wegens een alcoholvergiftiging was in 2020 36 procent lager dan in 2019. Deze
daling was binnen alle leeftijdsgroepen relatief gezien nagenoeg even sterk.

Rapport 910

7.000
6.000
5.000
4.000
3.000
2.000
1.000
0
2011

2012
0-17 jaar

2013

2014
18-24 jaar

2015

2016
25-54 jaar

2017

2018

55 jaar en ouder

2019

2020
Totaal

Conclusie
De stijging in alcoholvergiftigingen in de laatste jaren is in 2020 veranderd in een daling
(-36%) ten opzichte van 2019, vooral in perioden van lockdown. In totaal werden in 2020
nog 4.200 personen behandeld op een SEH-afdeling wegens een alcoholvergiftiging.
Ondanks dat het aantal alcoholvergiftigingen bij jongeren de laatste jaren niet meer
toeneemt is de kans op een alcoholvergiftiging in de leeftijdsgroep 12-24 jaar nog steeds
verreweg het grootst, en belandden in 2020 nog 800 jongeren onder de 18 jaar op de
SEH-afdeling, terwijl aankoop van alcohol wettelijk gezien pas vanaf 18 jaar is toegestaan.
Ongevallen en geweldpleging met alcohol
Hoeveel personen (absoluut en per 100.000 inwoners) werden in 2020 behandeld op een
SEH in Nederland naar aanleiding van een ongeval waarbij alcohol betrokken was?
In 2020 vonden naar schatting 15.400 SEH-behandelingen (101 per 100.000 inwoners)
plaats naar aanleiding van ongevallen waarbij voor zover bekend alcohol betrokken was
(bij het slachtoffer en/of een andere betrokkene). Dit was drie procent van alle SEHbezoeken wegens een ongeval of geweldpleging in 2020, net als in 2019. Deze resultaten
dienen geïnterpreteerd te worden als een ondergrens, omdat betrokkenheid van alcohol
op de SEH-afdeling niet altijd vastgesteld of geregistreerd wordt.
Voor welke groepen was het aantal SEH-behandelingen het hoogst, of de kans op een
SEH-behandeling het grootst (risicogroepen), en week dit af in het coronajaar 2020?
De kans om na een ongeval met alcohol op de SEH te komen (per 100.000 personen van
dezelfde leeftijd) was het grootst voor jongeren van 18-24 jaar. Mannen hadden een bijna
drie keer zo grote kans op SEH-bezoek na alcoholgebruik dan vrouwen. Het aandeel 1824 jarigen op de totale groep was iets kleiner dan in 2019. Verder week het beeld naar
leeftijd en geslacht niet of nauwelijks af van een jaar eerder.

Rapport 910

In welke mate is het aantal ongevallen met alcohol waarvoor SEH-behandeling
noodzakelijk was in de afgelopen 10 jaar veranderd? Zien we verschillen voor
verschillende risicogroepen?
In 2020 daalde het aantal SEH-bezoeken wegens ongevallen met alcohol met bijna een
vijfde deel ten opzichte van 2019. Vooral ten tijde van de horecasluiting in de perioden
van 15 maart tot en met 31 mei en van 14 oktober tot en met 31 december was het
verschil groot met de vergelijkbare perioden in 2019. De sterkste daling in 2020 was te
zien bij de groep 12-24 jarigen. De daling was voor mannen en vrouwen nagenoeg gelijk.
20.000
18.000
16.000
14.000
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0
2011

2012
12-17 jaar

2013

2014

18-24 jaar

2015

2016

25-54 jaar

2017

2018

55 jaar of ouder

2019

2020

Totaal

Zijn er verschillen tussen ongevallen met alcohol en zonder alcohol ten aanzien van
ernst van het letsel, ziekenhuisopname en type scenario?
Opvallend is dat ongevallen met alcohol relatief vaak leiden tot ernstig letsel, vaak
hoofdletsel, vergeleken met ongevallen zonder betrokkenheid van alcohol. Ongevallen
met alcohol leiden dan ook relatief vaak tot een ziekenhuisopname.
Veel alcohol gerelateerde ongevallen ontstaan door een val, vaak van de trap, of door een
val van een fiets. In bijna 1 op de 10 gevallen was sprake van geweldpleging. In 2020 was
in de kenmerken van ongevallen met alcohol geen ander beeld waar te nemen dan in
2019.

Conclusie
Het aantal ongevallen met alcohol leek de laatste tien jaar te stijgen, maar nam in 2020
flink af (-19%), waarschijnlijk onder invloed van corona en coronamaatregelen. De kans
om een alcoholgerelateerd ongeval te krijgen is hoe dan ook nog steeds aanmerkelijk
groter voor mannen (alle leeftijden) en voor jongeren van 18-24 jaar. Ongevallen waarbij

Rapport 910

alcohol betrokken is leiden in de regel – ook in 2020 - tot ernstiger letsel dan ongevallen
waarbij alcohol geen rol speelde.

Rapport 910

1

Inleiding

VeiligheidNL rapporteert sinds 2007 voor het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport jaarlijks de meest recente cijfers over Spoedeisende Hulp (SEH)-behandelingen
naar aanleiding van alcoholvergiftigingen en ongevallen waarbij alcohol betrokken was.
Deze cijfers worden ook opgenomen in het Jaarbericht Nationale Drug Monitor van het
Trimbos-instituut. Hiervoor analyseert VeiligheidNL de gegevens over SEHbehandelingen uit het Letsel Informatie Systeem (LIS), een registratie van ongevallen en
letsels op de SEH-afdelingen van een representatieve steekproef van 14 SEH-afdelingen
van 12 Nederlandse ziekenhuizen. Alcoholvergiftigingen zijn daarbij gedefinieerd als
SEH-bezoeken waarbij een alcoholintoxicatie geregistreerd werd en alcoholgebruik de
enige reden was om op de SEH te komen. Alcoholgerelateerde ongevallen zijn
gedefinieerd als SEH-bezoeken met letsel (geen intoxicatie), waarbij betrokkenheid van
alcohol geregistreerd werd. Voor uitgebreide informatie over LIS en de in deze
rapportage gebruikte methode en analyse, zie Hoofdstuk 5. In deze rapportage worden
resultaten van het onderzoek voor alcoholvergiftigingen (hoofdstuk 2) en ongevallen
waarbij alcohol betrokken was (hoofdstuk 3) afzonderlijk gepresenteerd. Hoofdstuk 4 vat
de belangrijkste conclusies samen.
De onderzoeksvragen die in deze rapportage worden beantwoord zijn als volgt.
•
Hoeveel personen (absoluut en per 100.000 inwoners) werden in 2020 behandeld
op een SEH-afdeling in Nederland naar aanleiding van een alcoholvergiftiging of
een ongeval waarbij alcohol betrokken was (prevalentieschattingen)?
•
Voor welke groepen (o.a. leeftijd, geslacht, type ongeval) was het aantal SEHbehandelingen het hoogst, of de kans op een SEH-behandeling het grootst
(risicogroepen)? Was dit anders in het coronajaar 2020, vergeleken met 2019?
•
In welke mate week het aantal alcoholvergiftigingen of ongevallen met alcohol
waarvoor SEH-behandeling noodzakelijk was in het coronajaar 2020 af van 2019, en
hoe past dit beeld in de trends van de afgelopen jaren?
•
Zijn er verschillen tussen ongevallen met alcohol en zonder alcohol ten aanzien van
ernst van het letsel, ziekenhuisopname en ongevalsscenario?

Rapport 910

2
2.1

Alcoholvergiftigingen

Alcoholvergiftigingen in 2020

In 2020 vonden in Nederland naar schatting 4.2001 SEH-behandelingen plaats naar
aanleiding van een alcoholvergiftiging. Van de patiënten was 68 procent een man
(2.800). Tabel 2.1 laat zien dat 20 procent van alle patiënten jonger was dan 18 jaar. Bij de
vrouwen met een alcoholvergiftiging was dit aandeel groter dan bij mannen, en was 30
procent jonger dan 18. In totaal was 44 procent jonger dan 25 jaar; bij de vrouwen was dit
aandeel 54 procent. De kans om met een alcoholvergiftiging op de SEH-afdeling te
komen (aantal SEH-behandelingen per 100.000 Nederlanders in een bepaalde leeftijd x
geslacht-groep) is het grootst voor 12-17 jarigen (71 SEH-behandelingen per 100.000,
tabel 2.1), nagenoeg gelijk voor jongens en meisjes. Ook voor 18-24 jarigen is die kans
relatief groot (64 per 100.000), in deze leeftijdsgroep vooral voor mannen. Mannen
hebben in het algemeen een grotere kans op een alcoholvergiftiging (38 per 100.000),
ruim twee keer zo groot als vrouwen (17 per 100.000). De verdeling van aantallen en risico
op alcoholvergiftigingen wijkt niet erg af van de gegevens over 2019. Het grootste
verschil is te zien bij de groep jongens van 12-17 jaar, waarbij de kans op SEH-bezoek in
2020 kleiner was dan bij 18-24 jarigen. In 2019 was dit omgekeerd.
Een kwart van de SEH-bezoekers met een alcoholvergiftiging werd na behandeling
opgenomen in het ziekenhuis. Van de jongeren onder de 18 jaar werd maar liefst 62
procent opgenomen, maar dat betekent niet per se dat deze vergiftigingen ernstiger
zijn. Veel ziekenhuizen hanteren een protocol om jonge SEH-bezoekers met een
alcoholvergiftiging een nacht in het ziekenhuis op te nemen ter observatie en
voorlichting van patiënt en ouders.
Tabel 2.1

SEH-behandelingen alcoholvergiftigingen 2020, leeftijd en geslacht1
Man

Vrouw
Aantal per

Aantal

%

Totaal
Aantal per

100.000

Aantal

%

100.000

Aantal per
Aantal

%

100.000

12-17 jaar

400

15

72

400

30

70

800

20

71

18-24 jaar

700

23

85

300

24

43

1.000

24

64

25-54 jaar

1.300

48

40

500

37

15

1.800

44

27

55 jaar en ouder

400

14

14

100

9

4

500

12

9

2.800

100

38

1.300

100

17

4.200

100

27

Totaal

Bron: Letsel Informatie Systeem 2020, VeiligheidNL; Bevolkingsstatistiek 2020, Centraal Bureau voor de Statistiek
1 Door afronding tellen aantallen en percentages in de tabellen mogelijk niet op tot precieze totalen

2.1.1

Trend alcoholvergiftigingen

Het jaarlijks aantal personen van 12 jaar of ouder dat met een alcoholvergiftiging op de
SEH-afdeling komt steeg in de periode 2010-2019 significant met 31 procent2. In het
coronajaar 2020 daalde het aantal alcoholvergiftigingen echter sterk (figuur 2.1).
1

95% betrouwbaarheidsinterval rondom de schatting: 3.200 – 5.300
Valkenberg, H. & Nijman, S. (2020). Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol, SEH-behandelingen 2019,
VeiligheidNL, Amsterdam
2

Rapport 910

Vergeleken met 2019 (6.500 SEH-bezoeken) nam het aantal SEH-bezoeken wegens
alcoholvergiftigingen significant (p=0,008) af met 36 procent tot 4.200 SEH-bezoeken in
2020. Naar verwachting werd dit grotendeels veroorzaakt doordat in grote delen van het
jaar de horeca (inclusief sportkantines) tijdens diverse lockdowns gesloten is geweest3.
Tijdens deze sluitingen was de daling van alcoholvergiftigingen het grootst. In 2020
moest vanwege coronamaatregelen de horeca in twee perioden volledig dicht: van 15
maart tot en met 31 mei en van 14 oktober tot en met 31 december. Wanneer we deze
twee perioden vergelijken met dezelfde perioden in 2019 (zie voor toelichting par. 5.2), is
voor de eerste sluitingsperiode een significante (p=0,043) daling van 59 procent te zien
van het aantal alcoholvergiftigingen op de SEH in 2020. Voor de tweede sluitingsperiode
is de daling in alcoholvergiftigingen van 53 procent niet significant (p=0,084).
7.000
6.000
5.000
4.000
3.000
2.000
1.000
0
2011

2012

2013

0-17 jaar

2014

2015

18-24 jaar

2016

2017

25-54 jaar

2018

2019

55 jaar en ouder

2020
Totaal

Figuur 2.1 Jaaraantallen SEH-behandelingen wegens alcoholvergiftigingen, 2011-2020
Bron: Letsel Informatie Systeem 2011-2020, VeiligheidNL

De daling in SEH-bezoeken wegens een alcoholvergiftging in 2020 was in alle
leeftijdsgroepen nagenoeg gelijk (figuur 2.1). Wel was de daling bij vrouwen (41%) relatief
iets groter dan bij mannen (33%, figuur 2.2).

4.500
4.000
3.500
3.000
2.500
2.000
1.500
1.000

Man

500

Vrouw

0
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Figuur 2.2 Jaaraantallen SEH-behandelingen wegens alcoholvergiftigingen, naar geslacht
Bron: Letsel Informatie Systeem 2011-2020, VeiligheidNL

3

Naast de horecasluiting hebben vermoedelijk andere factoren tijdens lockdown, zoals de sluiting van
bioscopen, afgelasten van festivals en restricties voor alcoholverkoop in supermarkten, een rol gespeeld. Zie
voor toelichting par. 5.2
Rapport 910

2.1.2

Alcoholvergiftigingen jongeren 12-17 jaar

35%

140

30%

120

25%

100

20%

80

15%

60

10%

40

5%

20

0%

0
13 jaar

14 jaar

15 jaar
%

Figuur 2.3

Incidentie

Van alle SEH-bezoeken wegens alcoholvergiftigingen kwam een vijfde deel (20%) voor
rekening van jongeren onder de 18 jaar die wettelijk gezien nog geen alcohol mogen
kopen. Ook was het aantal SEH-bezoeken per 100.000 Nederlanders in die leeftijdsgroep
het grootst, en werd een groot deel opgenomen in het ziekenhuis. De leeftijdsverdeling
per afzonderlijk jaar is - in percentages binnen deze leeftijdsgroep - weergegeven in
figuur 2.3. Bijna drie op de tien (29%) van hen was 15 jaar. Ruim een kwart (27%) was 16
jaar en ook ruim een kwart (26%) was 17 jaar. Ook de kans op een SEH-bezoek door
alcoholvergiftiging was voor 15-jarigen het grootst: 124 alcoholvergiftigingen per 100.000
personen. In 2019 was het aandeel en de kans op een alcoholvergiftiging binnen deze
leeftijdsgroep het grootst voor 16-jarigen, maar deze verschillen zijn niet groot. In
tegenstelling tot de oudere leeftijdsgroepen is bij de 12-17 jarige SEH-bezoekers
nauwelijks verschil tussen jongens en meisjes in de kans op een alcoholvergiftiging.

16 jaar

17 jaar

incidentie

SEH-behandelingen wegens alcoholvergiftigingen: 12-17 jaar

Bron: Letsel Informatie Systeem 2020, VeiligheidNL; Bevolkingsstatistiek 2020, Centraal Bureau voor de
Statistiek

Concluderend, waar in het begin van deze eeuw het aantal alcoholvergiftigingen onder
jongeren tot 18 jaar snel steeg, leek deze stijging de laatste jaren te stabiliseren. De
afname in alcoholvergiftigingen in 2020 – in vergelijking met 2019 – was zoals gezegd bij
jongeren onder de 18 jaar relatief vergelijkbaar met andere leeftijdsgroepen. Wel was de
kans op SEH-bezoek wegens een alcoholvergiftiging nog steeds het grootst voor 12-17
jarigen.

Rapport 910

3

Ongevallen met alcohol

Alcoholgebruik kan leiden tot een alcoholvergiftiging bij overmatig gebruik, maar kan
ook een rol spelen in het oplopen van letsel door een ongeval. Voorbeelden hiervan zijn
een val van een trap of een val met de fiets na alcoholgebruik, of letsel als gevolg van
geweld na alcoholgebruik (hetzij als aanstichter of als slachtoffer van iemand die
gedronken heeft)4. Studies hebben aangetoond dat alcoholgebruik leidt tot een
verhoogde kans op een ongeval (World Health Organization, 2000; Borges, 2006, Nilsen,
2007). Alcoholgebruik is echter niet altijd de (enige) oorzaak van het ongeval, andere
factoren kunnen een rol spelen. Of het ongeval voorkomen had kunnen worden als er
geen alcohol bij betrokken was geweest is niet altijd te zeggen.
Registratie van alcoholgebruik dat vooraf ging aan ongevallen is in de regel onvolledig,
omdat bij bezoek aan een SEH-afdeling in veel ziekenhuizen niet systematisch aan de
patiënt gevraagd wordt of er voorafgaand aan het ongeval alcohol gedronken is.
Aanvullend vragenlijstonderzoek van VeiligheidNL onder bezoekers van een SEHafdeling tussen 2004 en 2009 maakte aannemelijk dat het werkelijk aantal patiënten
met een letsel onder invloed van alcohol op de SEH destijds drie tot zes keer zo hoog lag.
Door verbeterde registratie op de SEH van betrokkenheid van alcohol bij een ongeval is
deze onderregistratie naar alle waarschijnlijkheid nu minder groot (zie par. 5.3). Echter,
de hieronder gepresenteerde cijfers vormen nog steeds de ondergrens van de werkelijke
aantallen alcoholgerelateerde ongevallen.
3.1

Ongevallen met alcohol in 2020

In 2020 vonden naar schatting 15.4005 SEH-behandelingen plaats naar aanleiding van
ongevallen waarbij voor zover bekend alcohol betrokken was (bij het slachtoffer en/of
een andere betrokkene). Bijna een vijfde deel (18%) van de SEH-bezoekers was jonger
dan 25 jaar. De grootste kans om wegens een ongeval met alcohol op de SEH te komen
hadden personen in de leeftijdscategorie 18-24 jaar, namelijk 152 ongevallen per 100.000
Nederlanders in die leeftijd (tabel 3.1). Vooral mannen in die leeftijd lopen, met 225 SEHbehandelingen per 100.000 personen, een grote kans op een dergelijk ongeval. Mannen
hebben ook in het algemeen een bijna drie keer zo grote kans op een SEH-bezoek door
een ongeval met alcohol als vrouwen. De verdeling over leeftijdsgroepen en geslacht
week in 2020 niet erg af van die in 2019. Het grootste verschil was te zien in de groep 1824 jarigen, waar zowel bij mannen als bij vrouwen het aandeel ongevallen met alcohol
op de totale groep SEH-bezoekers iets lager lag dan in 2019. Desondanks was de kans op
een ongeval met alcohol ook in 2020 het grootst in deze leeftijdsgroep.

4
5

In het vervolg van dit hoofdstuk wordt gesproken van ongevallen met alcohol, dit is inclusief geweldpleging
95% betrouwbaarheidsinterval rondom de schatting: 13.300 – 17.500

Rapport 910

Tabel 3.1

SEH-bezoeken wegens ongevallen met alcohol, leeftijd en geslacht
Man

12-17 jaar

Vrouw

Aantal

%

Aantal
per
100.000

300

3

57

Aantal
100

Totaal

%

Aantal
per
100.000

Aantal

%

Aantal
per
100.000

3

21

500

3

39

18-24 jaar

1.800

16

225

600

13

76

2.300

15

152

25-54 jaar

5.500

50

161

1.600

38

49

7.100

46

105

55 jaar en ouder

3.400

31

124

2.000

46

67

5.400

35

94

Totaal

11.000

100

146

4.300

100

56

15.400

100

101

Bron: Letsel Informatie Systeem 2020, VeiligheidNL; Bevolkingsstatistiek 2020, Centraal Bureau voor de
Statistiek

Ziekenhuisopname en ernst van het letsel
Na de behandeling op de SEH-afdeling wegens een ongeval met alcohol werd een derde
deel (32%) van de patiënten opgenomen in het ziekenhuis, in totaal 4.900. Dit is een
relatief groot aandeel opnamen: van de overige letselslachtoffers werd in 2020
gemiddeld 18 procent opgenomen in het ziekenhuis. Dat geeft aan dat ongevallen
waarbij alcohol betrokken is relatief vaak tot ernstig letsel leiden. Dat blijkt ook uit de
constatering dat bijna twee derde deel van de letsels (64%) die ontstonden door
ongevallen waarbij alcohol een rol speelde als ernstig werd geclassificeerd volgens de
MAIS2+ classificatie (zie hoofdstuk 5). Bij de overige ongevallen werd een significant
kleiner deel (53%) van de letsels geclassificeerd als ernstig letsel.
Wat vooral opvalt is dat bij ongevallen met betrokkenheid van alcohol het aandeel
hoofdletsel groot was (53% van de letsels) ten opzichte van het aandeel hoofdletsel bij
overige ongevallen (15%, tabel 3.2). Deze laatste leidden vaker tot letsel aan de armen of
de benen. Vooral hersenschuddingen, maar ook ernstig schedel- of hersenletsel, komen
relatief veel voor bij ongevallen met alcoholgebruik. Deze verhoudingen in ernst en type
letsel wijken niet of nauwelijks af van de gegevens uit 2019.

Rapport 910

Tabel 3.2

SEH-bezoeken wegens ongevallen met alcohol vs. overige ongevallen,
naar getroffen lichaamsdeel en type letsel
Ongevallen met alcohol

Overige ongevallen

53%
2%

15%
<1%

fractuur aangezicht/kaak

3%

<1%

trauma capitis/licht hersenletsel

32%

7%

ernstig schedel/hersenletsel

6%

2%

open wond hoofd

7%

2%

oppervlakkig letsel/kneuzing hoofd

3%

1%

Romp/wervelkolom

8%

8%

Schouder/arm/hand

20%

41%

Heup/been/voet

11%

26%

Overig

7%

10%

Totaal

100%

100%

Hoofd/hals/nek
fractuur neus

Bron: Letsel Informatie Systeem 2020, VeiligheidNL

Scenario
In ruim de helft van de alcoholgerelateerde SEH-bezoeken was sprake van een privéongeval6 (8.800; tabel 3.3), meestal een val (80%). Vooral een val van een vaste trap kwam
opvallend vaak voor bij ongevallen met alcohol: in 20 procent van de ongevallen was
hiervan sprake. Bij ongevallen waarbij alcohol geen rol speelde was 8 procent een val van
een vaste trap. In een derde van de ongevallen met alcohol was sprake van een
verkeersongeval (5.000; zie par. 3.2), waarvan de helft een val van de fiets. Bijna één op de
tien letsels waarbij alcohol geregistreerd werd ontstond door geweldpleging (1.300), vaak
een slag, klap of stomp (30%) of trap (10%). Tabel 3.3 laat zien dat geweldpleging bij
ongevallen met alcohol relatief vaak een rol speelt: van alle ongevallen met alcohol was
in 9 procent sprake van geweldpleging, terwijl bij alle SEH-behandelingen dit aandeel
slechts 3 procent bedroeg. Bij het totaal aan SEH-behandelingen wegens geweldpleging
is het aandeel alcoholgerelateerde SEH-bezoeken dan ook 11 procent, terwijl dat aandeel
alcohol bij niet aan geweld gerelateerde SEH-bezoeken slechts 2 procent is.
Ook het aandeel verkeersongevallen binnen de ongevallen met alcohol is met 33
procent opvallend groot vergeleken met de 20 procent van de SEH bezoeken wegens
een verkeersongeval in het algemeen. Dit komt mede door het groot aantal
verkeersslachtoffers door een val van een fiets na alcoholgebruik.

6

Ongevallen die niet worden geclassificeerd al verkeers- of arbeidsongeval of als een sportblessure. Ook letsel
door geweld of zelfbeschadiging valt niet in de categorie privé-ongeval.
Rapport 910

Tabel 3.3

SEH-bezoeken ongevallen met alcohol 2020, naar module
Ongevallen

Ongevallen

met alcohol*

%

zonder alcohol

%

Totaal SEH*

%

Privé-ongeval
Verkeersongeval

8.800
5.000

57%
33%

252.000
92.600

54%
20%

261.000
97.700

54%
20%

Geweldpleging

1.300

9%

10.900

2%

12.200

3%

Sportblessure

200

1%

69.800

15%

70.000

15%

Arbeidsongeval

<100

<1%

38.400

8%

38.400

8%

Totaal

15.400

100%

466.000

100%

482.000

100%

Zelfbeschadiging

2.500

13.300

15.800

Bron: Letsel Informatie Systeem 2020, VeiligheidNL

* 12 jaar of ouder

In 2020 werden naar schatting 2.5007 personen behandeld op een SEH-afdeling wegens
letsel door zelfbeschadiging waarbij alcohol betrokken was, evenveel als in 2019. Dit kan
verschillende vormen van zelfbeschadiging betreffen: vergiftigingen door bijvoorbeeld
medicijnen en alcohol/drugs, maar ook door bijvoorbeeld snijden, waarbij een persoon
tevens alcohol genuttigd had. Van hen was 61 procent een vrouw, één op de vijf (19%)
was jonger dan 25 jaar en bijna twee derde (63%) was in de leeftijd 25-54 jaar. Van alle
SEH-behandelingen wegens zelfbeschadiging in 2020 speelde in bijna één op de zes
(16%) gevallen alcohol een rol.
3.1.1

Trend alcoholgerelateerde ongevallen

In 2020 daalde het aantal SEH-bezoeken wegens ongevallen met alcohol significant met
19 procent (p=0,023) ten opzichte van 2019. Dit kan deels (ook andere factoren tijdens
lockdown speelden waarschijnlijk een rol) worden toegeschreven aan de horecasluiting
in de perioden van 16 maart tot en met 31 mei en van 14 oktober tot en met 31 december.
Wanneer we deze twee perioden namelijk vergelijken met dezelfde perioden in 2019 (zie
par. 5.2), is voor de eerste sluitingsperiode een significante (p=0,015) daling van 43
procent te zien, en voor de tweede sluitingsperiode een significante (p=0, 014) daling van
43 procent. De sterkste daling in 2020 was te zien bij de groep 18-24 jarigen (-39%, figuur
3.1) en 12-17 jarigen (-28%). De daling was voor mannen en vrouwen nagenoeg gelijk
(figuur 3.2). De daling van het aantal ongevallen met ernstig letsel tot gevolg (19%,
MAIS2+) in 2020 was niet significant (p=0,114) ten opzichte van 2019, ook niet voor de
twee periodes van horecasluiting. De daling betrof dus vooral de relatief lichte letsels.

7

95% betrouwbaarheidsinterval rondom de schatting: 1.700 – 3.400

Rapport 910

20.000
18.000
16.000
14.000
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0
2011

2012
12-17 jaar

2013

2014

18-24 jaar

2015

2016

25-54 jaar

2017

2018

55 jaar of ouder

2019

2020

Totaal

Figuur 3.1 Jaaraantallen SEH-behandelingen wegens ongevallen met alcohol, naar
leeftijdscategorie
Bron: Letsel Informatie Systeem 2011-2020, VeiligheidNL

16.000
14.000
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0
2011

2012

2013

2014

2015

2016

Man

2017

2018

2019

2020

Vrouw

Figuur 3.2 Jaaraantallen SEH-behandelingen wegens ongevallen met alcohol, naar geslacht
Bron: Letsel Informatie Systeem 2011-2020, VeiligheidNL

3.1.2

Verkeersongevallen met alcohol

Het risico van alcohol in het verkeer is algemeen bekend. Verkeersdeelname onder
invloed van alcohol leidt tot impulsiever en risicovoller gedrag, vooral wegens slechtere
beoordeling van verkeerssituaties en een verminderd reactievermogen.
Het beeld van verkeersongevallen waarbij alcohol betrokken was wijkt inhoudelijk
nauwelijks af van de SEH-gegevens in 2019, alleen de totale aantallen lagen lager dan
vorig jaar (zie par. 3.1.3). In 2020 werden 5.0008 personen behandeld op een SEH-afdeling
na een verkeersongeval waarbij voor zover bekend alcohol betrokken was. Dit was 5
procent van het totaal aantal SEH-bezoeken wegens een verkeersongeval (in 2019 was
dit 6%). Bij de overige ongevallen – niet in het verkeer - lag het percentage ongevallen
met alcohol significant lager (2%).
Drie op de tien verkeersslachtoffers met alcohol werden opgenomen in het ziekenhuis.
Dat is een hoger aandeel opnamen dan bij verkeersongevallen waarbij geen
alcoholgebruik geregistreerd werd (19%), wat doet vermoeden dat verkeersongevallen
met alcohol tot relatief ernstig letsel leiden. We zien inderdaad dat verkeersongevallen
met alcohol tot een significant groter aandeel ernstige letsels leiden (64%; MAIS2+, zie
hoofdstuk 5) dan ongevallen zonder alcohol (59%).
8

95% betrouwbaarheidsinterval rondom de schatting: 3.900 – 6.300

Rapport 910

Verkeersongevallen waarbij alcohol een rol speelt kennen een groter aandeel eenzijdige
ongevallen (verkeersongevallen zonder betrokkenheid van een andere
verkeersdeelnemer of een obstakel) dan verkeersongevallen zonder betrokkenheid van
alcohol (tabel 3.4). De helft van de personen die wegens een alcoholgerelateerd ongeval
een SEH-afdeling bezochten was gevallen met de fiets (50%), zonder botsing met een
object of ander voertuig. Ook botsingen met de fiets tegen een obstakel, zoals een
paaltje of stoeprand, kwamen iets vaker voor na alcoholgebruik. Botsingen met een
andere verkeersdeelnemer kwamen relatief vaker voor bij de niet-alcoholgerelateerde
ongevallen.
Tabel 3.4

SEH-bezoeken verkeersongevallen met alcohol 2020, naar scenario
Ongevallen met alcohol

Overige ongevallen

Eenzijdig ongeval

66%

50%

val van fiets

50%

35%

met brom-, snorfiets

6%

5%

In personenauto

5%

2%

Botsing met obstakel

12%

7%

met de fiets

6%

4%

met brom-, snorfiets

2%

1%

in personenauto

4%

2%

Botsing met voertuig of voetganger

13%

28%

als voetganger

1%

2%

met de fiets

7%

13%

met de brom-, snorfiets

2%

3%

in personenauto

2%

7%

9%

15%

100%

100%

Verkeersongeval, overig, onbekend
Totaal
Bron: Letsel Informatie Systeem 2020, VeiligheidNL

Evenals bij alcoholgerelateerde ongevallen in het algemeen valt bij verkeersongevallen
waarbij alcohol betrokken was het relatief grote aandeel hoofdletsels op: ruim de helft
(56%). Bij verkeersongevallen zonder betrokkenheid van alcohol was dit 20 procent. Bij
verkeersongevallen met alcohol gaat het vooral om een groot aandeel
hersenschuddingen (31%).
3.1.3

Trend alcohol gerelateerde verkeersongevallen

Het aantal verkeersongevallen waarbij alcohol betrokken was is in 2020 significant
gedaald met 30 procent ten opzichte van 2019 (p=0,027). Ook de alcoholgerelateerde
verkeersongevallen met ernstig letsel tot gevolg (MAIS2+) daalden in 2020 in aantal, met
29 procent, maar deze trend was niet significant (p=0,091). In voorgaande jaren (20102019) steeg het aantal SEH-bezoeken wegens ernstig letsel door verkeersongevallen
waar alcohol bij betrokken was juist met ruim 100 procent.

Rapport 910

4
4.1

Conclusies

Alcoholvergiftigingen

In 2020 is in Nederland naar schatting 4.200 keer iemand op een SEH-afdeling
verschenen met een alcoholvergiftiging. Van hen was 20 procent jonger dan 18 jaar, wat
betekent dat deze jongeren wettelijk nog geen alcohol mochten aankopen. Bij de
vrouwen met een alcoholvergiftiging was 30 procent jonger dan 18. De kans op een
alcoholvergiftiging (per 100.000 personen van dezelfde leeftijd) was het grootst voor 12-17
jarigen, gevolgd door jongeren van 18-24 jaar. Mannen hebben een twee keer zo grote
kans op een alcoholvergiftiging als vrouwen.
Het aantal SEH-behandelingen voor alcoholvergiftigingen in de periode 2011-2020 laat
geen significant stijgende trend meer zien, zoals in eerdere jaren de trend over de laatste
ten jaar wel steeg. Dit is toe te schrijven aan de forse daling van het aantal
alcoholvergiftigingen in het coronajaar 2020, vooral in de perioden van horecasluiting.
Vergeleken met 2019 (6.500 SEH-bezoeken) nam het aantal SEH-bezoeken wegens
alcoholvergiftigingen met een derde af. Deze daling was in alle leeftijdsgroepen
nagenoeg gelijk. Afgezien van de daling in het totaal aantal alcoholvergiftigingen in
2020 week het beeld nauwelijks af van 2019. Het grootste verschil was dat de kans op
SEH-bezoek wegens een alcoholvergiftiging voor jongens van 12-17 jaar iets kleiner was
dan voor 18-24 jarigen, waar dat beeld in 2019 omgekeerd was.
4.2

Ongevallen met alcohol

In 2020 vonden naar schatting 15.400 SEH-behandelingen plaats naar aanleiding van
ongevallen of geweldpleging waarbij voor zover bekend alcohol betrokken was (bij het
slachtoffer en/of een andere betrokkene). Dit is de ondergrens van het aantal SEHbezoeken wegens alcoholgerelateerde ongevallen, omdat bij SEH-bezoek niet altijd
wordt vastgelegd of alcohol een rol had gespeeld in het ontstaan van het ongeval. De
kans om na een ongeval met alcohol op de SEH te komen (per 100.000 personen van
dezelfde leeftijd) was het grootst voor jongeren van 18-24 jaar. Mannen hadden in het
algemeen een bijna drie keer zo grote kans als vrouwen op een SEH-bezoek na
alcoholgebruik.
Het aantal ongevallen met alcohol nam in 2020 met 19 procent af t.o.v. een jaar eerder.
Vooral in tijden van horecasluiting was het aantal ongevallen met alcohol aanmerkelijk
lager dan in dezelfde perioden in 2019. De sterkste daling in 2020 was te zien bij de groep
18-24 jarigen, gevolgd door de 12-17 jarigen. De daling in ongevallen met alcohol was voor
mannen en vrouwen nagenoeg gelijk. De kans om een alcoholgerelateerd ongeval te
krijgen was in 2020 echter nog steeds groter voor jongeren en voor mannen.
Veel alcoholgerelateerde ongevallen ontstaan door een val, vaak van de trap, of door een
val van een fiets. In bijna 1 op de 10 gevallen was sprake van geweldpleging. Opvallend is
dat ongevallen met alcohol relatief vaak leiden tot ernstig letsel, vaak hoofdletsel,
vergeleken met ongevallen zonder betrokkenheid van alcohol. Dit beeld van ongevallen
met alcohol week in 2020 ondanks corona niet of nauwelijks af van 2019. Een klein
verschil was te zien bij de groep 18-24 jarigen, waarvan het aandeel ongevallen met

Rapport 910

alcohol op de totale groep iets daalde in 2020. Voor een overzichtstabel met de
belangrijkste resultaten, zie bijlage 1.

Rapport 910

5
5.1

Methode en verantwoording

Letsel Informatie Systeem

In het Letsel Informatie Systeem (LIS) van VeiligheidNL staan slachtoffers geregistreerd
die na een ongeval, geweld of zelfbeschadiging zijn behandeld op een Spoedeisende
Hulp (SEH) afdeling van een selectie van ziekenhuizen in Nederland. Deze ziekenhuizen
vormen een representatieve steekproef van ziekenhuizen in Nederland met een continu
bezette SEH-afdeling (Panneman en Blatter, 2016). Dit maakt een schatting van cijfers op
nationaal niveau mogelijk. Een schatting van het landelijke aantal SEH-bezoeken voor
letsel maken we met behulp van de methode van de quotiënt-schatter. Daarbij
gebruiken we de hulpvariabele 'aantal SEH-bezoeken in Nederland'. Dit gegeven is
afkomstig uit een onderzoek naar SEH-behandelingen in Nederland (Gaakeer et al, 2014).
In de praktijk komt deze methode erop neer dat het aantal SEH-behandelingen ten
gevolge van letsel in de steekproef vermenigvuldigd wordt met het quotiënt van het
'aantal SEH-behandelingen in Nederland' gedeeld door het 'aantal SEH-behandelingen
in de ziekenhuizen in de steekproef’.
Selectie alcoholintoxicaties en ongevallen met alcohol
In LIS worden tot alcoholvergiftigingen gerekend: alle SEH-bezoeken wegens letsel
waarbij:
•
in de toedracht van het ongeval alcohol als betrokken product omschreven staat
•
‘alcoholintoxicatie’ in de diagnose omschreven staat, of een overige vergiftiging (in
combinatie met betrokken product alcohol)
•
gebruik alcohol de enige reden is voor SEH-bezoek (geen ander letsel
geregistreerd)
•
geen sprake is van zelfbeschadiging (dit wordt apart gerapporteerd)
Alcoholgerelateerde ongevallen en geweldpleging zijn gedefinieerd als SEH-bezoeken
met letsel (geen intoxicatie), waarbij betrokkenheid van alcohol geregistreerd werd.
Onderregistratie van alcohol op de SEH-afdeling
Ongevallen met alcohol zijn alle SEH-bezoeken als gevolg van een ongeval of
geweldpleging waarbij betrokkenheid van alcohol geregistreerd was, maar er geen
sprake was van een alcoholintoxicatie (of zelfmutilatie, dit wordt apart gerapporteerd).
Deze ongevallen zijn dus niet beperkt tot alcoholconsumptie van slechts de
ongevalsslachtoffers die de SEH-afdeling bezoeken, er kan ook sprake zijn van
alcoholgebruik van een ander.
Registratie van alcoholgebruik dat vooraf ging aan ongevallen of geweldpleging is in de
regel onvolledig, omdat bij bezoek aan een SEH-afdeling in veel ziekenhuizen niet
systematisch aan de patiënten gevraagd wordt of er voorafgaand aan het ongeval
alcohol gedronken is. Ook wordt dit geregeld wel besproken, maar niet geregistreerd. De
rol van alcohol bij een ongeval wordt in principe slechts dan vastgelegd als de patiënt dit
vermeldt, als er sprake is van overmatig gebruik, of als de arts het relevant vindt in
verband met de medische behandeling. Als gevolg hiervan zullen de aantallen
ongevallen met alcohol in LIS hoogstwaarschijnlijk een onderschatting zijn van het
werkelijke aantal. Aanvullend vragenlijstonderzoek van VeiligheidNL onder bezoekers
van een SEH-afdeling tussen 2004 en 2009 maakt aannemelijk dat het werkelijk aantal
Rapport 910

patiënten met een letsel onder invloed van alcohol op de SEH drie tot zes keer zo hoog
lag. De gepresenteerde cijfers in deze rapportage vormen dus de ondergrens van de
werkelijke aantallen alcoholgerelateerde ongevallen in 2019.
5.2

Trends
Vergelijking 2020-2019

Vanwege de uitzonderlijke situatie in het coronajaar 2020 is in dit onderzoek gekozen
voor een vergelijking van de cijfers over SEH-behandelingen in 2020 met die in 2019. De
gebruikelijke methode van 10-jaars trendanalyse via logistische regressie op aantallen
ernstige letsels (MAIS2+) op de SEH-afdeling is hier niet gerapporteerd, omdat door de
sterk afwijkende aantallen in 2020 deze lineaire trend over de afgelopen 10 jaar minder
informatief zou zijn.
Om een inschatting te kunnen maken van de gevolgen van de coronapandemie en de
daaropvolgende maatregelen op alcoholgerelateerde SEH-bezoeken is getoetst of de
aantallen voor specifieke perioden in 2020 en 2019 significant van elkaar verschilden.
Daarbij zijn voor deze rapportage de perioden vastgesteld waarin wegens lockdown de
horeca in Nederland volledig gesloten is geweest. Waarschijnlijk traden effecten van
corona en coronamaatregelen op alcoholgebruik niet alleen op tijdens de twee perioden
van horecasluiting. Andere factoren in tijden van lockdown, zoals de sluiting van
bioscopen, afgelasten van festivals, het advies om een gering aantal bezoekers thuis te
ontvangen, minder verkeer en restricties voor alcoholverkoop in supermarkten, hebben
waarschijnlijk ook een rol gespeeld bij alcoholgebruik, en bij andere factoren die tot
ongevallen (met of zonder alcohol) kunnen leiden. Deze maatregelen vielen niet altijd
precies samen met de horecasluiting. Echter, voor de helderheid in de analyses zijn in dit
onderzoek de twee periodes van horecasluiting vergeleken met 2019. De perioden van
sluiting die daarbij zijn aangehouden waren van 16 maart tot en met 31 mei (periode 1) en
van 14 oktober tot en met 31 december (periode 2). Deze perioden zijn middels een
regressieanalyse vergeleken met dezelfde perioden in 2019, waarbij een p-waarde kleiner
dan 0,05 als een statistisch significant verschil is geïnterpreteerd.
5.3

Registratie-effect

Bekend is dat er bij de SEH-registratie voor ongevallen waarbij alcohol is betrokken
sprake is van een onderschatting. Om die reden is de afgelopen jaren gewerkt aan het
verbeteren van deze registratie bij de SEH-afdelingen. Bij de gerapporteerde trends bij
ongevallen waarbij alcohol een rol heeft gespeeld kan dan ook sprake zijn van een
registratie-effect: een waargenomen stijging in het aantal ongevallen kan het gevolg zijn
van een verbeterde registratiegraad van betrokkenheid van alcohol. Een vergelijking van
zelfrapportage studies uit vervolgonderzoek (bij fietsslachtoffers) met de reguliere LIS
registratie heeft aangetoond dat de registratie van de rol van alcohol bij die specifieke
doelgroep verbeterd is. Onbekend is echter of dit ook geldt voor fietsslachtoffers die
ernstig gewond raakten en in welke mate deze verbeterde registratie door vertaald kan
worden naar andere groepen slachtoffers.
Tevens moet worden vermeld dat ook andere factoren een rol hebben kunnen spelen in
de stijging, zoals een maatschappelijke trend dat er meer aandacht is voor registratie
van betrokkenheid van alcohol bij SEH-afdelingen. Tot slot kan een deel van de stijging
uiteraard verklaard worden door een daadwerkelijke toename in het aantal ongevallen
met alcohol. Ook het aantal intoxicaties is immers in de afgelopen 10 jaar gestegen.

Rapport 910

5.4

Ernstig letsel

Voor de selectie van slachtoffers met ernstig letsel wordt gebruikgemaakt van een
afgeleide van de zogenaamde MAIS. AIS staat voor Abbreviated Injury Scale
(Mannaerts,1994) De waarde van een letsel op deze schaal representeert de ernst van het
letsel. De waarde van de Maximum AIS (MAIS) representeert het ernstigste letsel bij een
slachtoffer. De MAIS loopt van 1 (licht letsel) tot 6 (maximaal). De AIS is opgesteld door de
Association for the advancement of automotive medicine (AAAM; www.aaam.org).
Ernstig letsel in het LIS wordt gedefinieerd als letsel met een letselernst uitgedrukt in
een MAIS (Maximum Abbreviated Injury Score) van ten minste 2. Ondanks dat in LIS
geen directe gegevens geregistreerd worden over de ernst van het letsel, is het mogelijk
om op basis van de gegevens over diagnose een minimale AIS-score te genereren. We
maken hierbij gebruik van een transformatiemethode om diagnoses om te zetten in een
AIS-score (ECIP, 2006).
In het LIS zijn 39 letselgroepen te onderscheiden (EUROCOST-indeling; Lyons et al.,
2006)(19) en deze groepen kunnen getransformeerd worden naar ICD-10-codes. Met
behulp van de ECIP-tabel kunnen deze ICD-10-codes worden omgezet in AIS-scores.
Letselgroepen waarvan de ICD-codes 100% scoren op een AIS van 2 en hoger krijgen een
codering MAIS2+. Van enkele letselgroepen waarvan de opgenomen patiënten 100
procent scoren op AIS van 2 en hoger, krijgen alleen de opgenomen patiënten een
codering MAIS2+. Alle overige letsels krijgen een MAIS-score van 1. Dit zijn lichte letsels of
niet gespecificeerde letsels. In de onderstaande tabel wordt weergegeven welke LISdiagnoses in de MAIS2+ categorie vallen en welke niet.

Rapport 910

Indeling letselgroepen naar licht en ernstig letsel
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39

Letselgroep
Commotio cerebri
Overig schedel-hersen
Open wond hoofd
Oogletsel
Fractuur aangezicht
Open wond aangezicht
Fractuur/luxatie/distorsie
wervelkolom
Whiplash
Ruggenmergletsel
Letsel inwendige organen
Fractuur ribben/borstkas
Fractuur sleutelbeen/schouder
Fractuur bovenarm
Fractuur elleboog/onderarm
Fractuur pols
Fractuur hand/vingers1
Luxatie/distorsie schouder/elleboog2
Luxatie/distorsie pols/hand/vingers
Perifeer zenuw arm-hand
Complex arm/hand
Fractuur bekken
Fractuur heup
Fractuur bovenbeen
Fractuur knie/onderbeen
Fractuur enkel
Fractuur tenen/voet3
Luxatie/distorsie knie
Luxatie/distorsie enkel/voet
Luxatie/distorsie heup
Perifeer zenuw been/voet
Complex been/voet
Oppervlakkig letsel
Open wond
Brandwond
Intoxicatie
Polytrauma
Vreemd lichaam
Na onderzoek geen letsel
Overig letsel

MAIS=1, licht letsel

X
X
X
X

MAIS>=2 (2+), ernstig
letsel
X
X

X
X

X

X
X
X
X

X

X
X
X
X
X
X
X
X
X

X
X
X
X
X
X
X
X

X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X

1 Fractuur hand: MAIS=2+; fractuur vinger: MAIS=1
2 Luxatie/distorsie schouder: MAIS=2+; luxatie/distorsie elleboog: MAIS=1;
3 Fractuur voet: MAIS=2+; fractuur teen: MAIS=1

5.5

Betrouwbaarheidsinterval

Het betrouwbaarheidsinterval wordt berekend rond de proportie ongevallen in LIS, dus
het aantal ongevallen in een bepaalde categorie ten opzichte van de totale LISsteekproef. Omdat deze proportie niet gelijk is in elk van de SEH-locaties in de
steekproef en dus de feitelijke spreiding groot is, wordt het BI berekend op basis van 10
procent van de LIS-steekproef-omvang in plaats van op basis van de totale steekproef.
5.6

Bevolkingsstatistiek

De bevolkingsaantallen afkomstig uit de Bevolkingsstatistiek van het CBS betreffen
uitsluitend personen die zijn opgenomen in het bevolkingsregister van een Nederlandse
gemeente. In principe wordt iedereen die voor onbepaalde tijd in Nederland woont,

Rapport 910

opgenomen in het bevolkingsregister van de woongemeente. Het betreft
bevolkingsaantallen op 1 januari van het betreffende jaar.
Voor verdere informatie, zie www.cbs.nl.

Rapport 910

Bijlage 1

Overzichtstabel
Alcoholvergiftigingen

Aantal

12-17 jaar

800

18-24 jaar
25-54 jaar
55 jaar en ouder

%

Ongevallen met alcohol

Aantal

Aantal

%

Aantal

per

per

100.000

100.000

20

71

500

3

39

1.000

24

64

2.300

15

152

1.800

44

27

7.100

46

105

500

12

9

5.400

35

94

Mannen

2.800

68

38

11.00

72

146

Vrouwen

1.300

32

17

4.300

28

56

Totaal

4.200

100

27

15.400

100

101

Bron: Letsel Informatie Systeem 2020, VeiligheidNL; Bevolkingsstatistiek 2020, Centraal Bureau voor de Statistiek

Bijlage 2

Referenties

Borges, G. , Cherpitel, C. OrozcoI, R., Bond, J., Ye, Y.Macdonald, S., Rehm, J. & Poznyak, V.
(2006). Multicentre study of acute alcohol use and non-fatal injuries: data from the WHO
collaborative study on alcohol and injuries. Bulletin of the World Health Organization,
Gaakeer MI, Brand CL van den, Veugelers R, Patka P. Inventarisatie van SEH-bezoeken en
zelfverwijzers. Ned Tijdschr Geneeskd. 2014;158:A7128.
Gaakeer MI, Brand van den CL, Gips E, Lieshout JM, Huijsman R, Veugelers R, Patka P.
Landelijke ontwikkelingen in de Nederlandse SEH’s. Ned Tijdschr Geneeskd
2016:160:D970.
Lyons RA, Polinder S, Larsen CF, Mulder S, Meerding WJ, Beeck, EF van, The Eurocost
Reference Group. Methodological issues in comparing injury incidence across countries.
Int. J. Inj. Control Saf. Promot. 2006 13 (2), 63–70.
Mannaerts GHH, Sawor JH, Menovsky T, Springer L, Patka P, Haarman JThM. De
betrouwbaarheid van de registratie van polytrauma-patiënten. Ned Tijdschr Geneeskd,
12 november 1994;138(46):2290-3.
Nilsen, P., Holmqvist, M., Nordqvist, C., Bendtsen, P. (2007). Linking drinking to injury –
Causal attribution of injury to alcohol intake among patients in a Swedisch emergency
room. International Journal of Injury Control and Safety Promotion 14(2): 93-102.
Panneman M, Blatter B (2016). Letsel Informatie Systeem. Representatief voor alle SEH’s
in Nederland? Amsterdam: VeiligheidNL
Polinder S, Haagsma J, Panneman M, Scholten A, Brugmans M, Van Beeck E. The
economic burden of injury: Health care and productivity costs of injuries in the
Netherlands. Accid Anal Prev. 2016 Aug;93:92-100.
Stam C, Blatter B. (2019) Letsels 2018. Kerncijfers LIS, Amsterdam: VeiligheidNL
World Health Organization (2000) International Guide for Monitoring Alcohol
Consumption and Related Harm. World Health Organization, Geneva.