Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 054

Wapenexportbeleid

Nr. 211

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 februari 2013
Van 18 tot 28 maart 2013 vindt de zogenoemde slotconferentie plaats over
het VN-wapenhandelsverdrag (Arms Trade Treaty, ATT). Dit verdrag
beoogt de internationale wapenhandel te reguleren en wereldwijde
normen vast te stellen voor de handel in militaire goederen. Het verdrag
verplicht staten tot nauwkeurige toetsing van wapenexport aan verschillende criteria, waaronder de vraag of een eindgebruiker mensenrechten
zal schenden met de te exporteren goederen. Met deze brief informeer ik
uw Kamer over de Nederlandse inzet in deze conferentie.
Nederland is een voorstander van een sterk en effectief VN-wapenhandelsverdrag. Regulering van de wapenhandel draagt bij aan het
voorkomen van onverantwoorde wapentransacties en van doorvoer van
wapens naar de illegale markt. Een verdrag kan bijdragen aan verdere
transparantie in de wapenhandel, wat de internationale stabiliteit ten
goede komt. Ook kan een verdrag bijdragen aan het vergroten van het
level playing field voor de Nederlandse defensie-industrie.
In juli 2012 vond in New York de meest recente onderhandelingsronde
over het wapenhandelsverdrag plaats. Zoals gemeld in de Kamerbrief van
2 augustus 2012 (Kamerstuk 22 054 nr. 202) hebben deze onderhandelingen op het laatste moment niet tot consensus over een verdragstekst
geleid. In de Algemene Vergadering van de VN is op 24 december 2012
een resolutie (A/RES/67/234) aangenomen waarin het vervolgtraject is
vastgelegd. In deze resolutie is, conform de Europese positie, vastgelegd
dat de concept-verdragstekst zoals gepresenteerd aan het einde van de
onderhandelingen in juli 2012 uitgangspunt zal zijn voor de onderhandelingen in maart 2013. De conferentie in maart wordt in deze resolutie
bovendien als slotconferentie aangeduid, waarna de voorzitter van de
conferentie zo spoedig mogelijk na 28 maart a.s. verslag dient uit te
brengen over de behaalde resultaten aan de Algemene Vergadering.
De concept-verdragstekst, zoals deze op dit moment voorligt, vormt wat
Nederland betreft een uitstekende basis waarop de onderhandelingen

kst-22054-211
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 054, nr. 211

1

kunnen worden afgerond. De tekst bevat enkele essentiële elementen,
zoals toetsingscriteria voor wapenexport, het opnemen van kleine en
lichte wapens binnen de reikwijdte van het verdrag en controle op export
van munitie.
Op een aantal punten is de verdragstekst nog voor verbetering vatbaar. Zo
zal de Nederlandse delegatie zich inzetten om een artikel in de huidige
concept-verdragstekst te verwijderen of aan te passen over de relatie van
het verdrag tot andere (internationale) verplichtingen of instrumenten. In
de huidige formulering verzwakt dit artikel de werking en effectiviteit van
het verdrag. Daarnaast acht Nederland het wenselijk dat een aantal
artikelen ambitieuzer worden geformuleerd. Te denken valt hierbij aan de
reikwijdte van het verdrag (ook leningen en giften zouden onder exportcontrole moeten vallen) en het streven naar meer transparantie in de
rapportage.
Voor een betekenisvol verdrag is het van evident belang dat de grote
wapenexporterende landen zoals de VS, Rusland en China bij het
onderhandelingsproces betrokken blijven. Een wapenhandelsverdrag
tussen enkele kleinere exporteurs die reeds verantwoord handelen op dit
terrein heeft een zeer beperkte meerwaarde. Wat Nederland betreft is het
zaak om op wereldwijd niveau – inclusief grote exporteurs – overeenstemming te bereiken over regulering en normen voor de handel in
wapens. Dit streven brengt met zich mee dat de Nederlandse delegatie
mogelijk op bepaalde punten in moet stemmen met minder ambitieuze
formuleringen.
Om tot een zo sterk mogelijk verdrag te komen zet Nederland zich in de
aanloop naar de komende onderhandelingen in om tot een gecoördineerde inzet te komen met gelijkgezinde landen. In eerste instantie
gebeurt dit op EU-niveau. Nederland speelt een actieve rol in de Raadswerkgroep waar de gezamenlijke inzet van de EU tijdens de onderhandelingen wordt bepaald. Daarnaast heeft Nederland contact met andere
landen die een belangrijke rol spelen in de onderhandelingen. Zo zijn er
op ambtelijk niveau contacten met onder meer Rusland en de VS, waarbij
het belang van een sterk en effectief verdrag voor de internationale vrede
en veiligheid wordt benadrukt. Nederland is opnieuw kandidaat
vice-voorzitter van de conferentie.
Gezien de relatief korte duur van de afsluitende onderhandelingen, is het
belangrijk om waar mogelijk voorbereidend werk te doen om tot een
effectieve onderhandelingsronde te kunnen komen. Ook hieraan levert
Nederland actief een bijdrage door partijen bij elkaar te brengen.
Nederland faciliteert op 26 en 27 februari 2013 een seminar over het
wapenhandelsverdrag op het ministerie van Buitenlandse Zaken voor een
aantal gelijkgezinde landen en organisaties uit het maatschappelijk
middenveld. Daarnaast draagt Nederland financieel bij aan een seminar in
Addis Abbeba, georganiseerd door de VN-organisatie voor ontwapeningszaken UNODA, voor Afrikaanse landen als voorbereiding op de onderhandelingen in maart.
Het is van groot belang dat de Europese inzet in internationaal verband op
brede steun kan rekenen. Hiertoe organiseert de EU, mede op aandringen
van Nederland, een tweedaags seminar met de meest relevante onderhandelingsdelegaties op 28 februari en 1 maart. Dit seminar volgt de
opzet en doelen van een in mei 2012 door Nederland georganiseerd
seminar ter voorbereiding op de onderhandelingsronde van juli 2012.
De Nederlandse regering en de EU zullen alles doen wat binnen de
mogelijkheden ligt om te komen tot een succesvolle afsluitende onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 054, nr. 211

2

handelingsronde over een wereldwijd wapenhandelsverdrag. Indien in
maart consensus kan worden bereikt zal dit verdrag een belangrijke
bijdrage leveren aan de internationale vrede en veiligheid en het
tegengaan van mensenrechtenschendingen. Voorwaarde hiervoor blijft
echter betrokkenheid van grote wapenexporteurs bij het verdrag. De
Nederlandse inzet voor deze afsluitende onderhandelingsronde is daarom
om het wenselijke zo dicht mogelijk bij het haalbare te brengen.
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 054, nr. 211

3