Financiële evaluatie College voor
de Rechten van de Mens

Groningen, juli 2015
J. de Ridder
N. Struiksma
M. Hollander

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Colofon
Het onderzoek is – in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van Veiligheid en Justitie – uitgevoerd door Pro Facto, bureau
voor bestuurskundig en juridisch onderzoek, advies en onderwijs.
Onderzoeksteam: prof.dr. Jacobus de Ridder (projectleider), mr. Niko Struiksma en mr. Mark
Hollander. Adviseur: drs. Theo van der Zee.
Begeleidingscommissie:
Prof. mr. G.J. Veerman (voorzitter)
Prof. dr A.C. Buyse
Mr. E.C. van Ginkel
Prof. dr. mr. N.M.C.P. Jägers
Mr. Y.P.E. Roijers
Dr. ir. J.L. Vaessen

Universiteit Maastricht (emeritus hoogleraar)
Universiteit Utrecht, Faculteit Recht, Economie,
Bestuur & Organisatie
Ministerie van Veiligheid en Justitie, WODC
Lid College voor de Rechten van de Mens
Ministerie van Veiligheid en Justitie, directie
Rechtsbestel
Universiteit Maastricht; UNESCO

© 2015 WODC, ministerie van Veiligheid en Justitie. Auteursrechten voorbehouden.

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Inhoud

SAMENVATTING ............................................................................................................................... 1

1. INLEIDING EN PROBLEEMSTELLING ............................................................................................... 6
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

INLEIDING .................................................................................................................................. 6
DOELSTELLING ONDERZOEK ........................................................................................................... 7
PROBLEEMSTELLING ..................................................................................................................... 7
ONDERZOEKSMETHODEN .............................................................................................................. 9
AFBAKENING, BEPERKINGEN EN GEBRUIK VAN HET ONDERZOEK ........................................................... 11

2. DOELEINDEN, TAKEN EN AMBITIES ............................................................................................. 13
2.1
INLEIDING ................................................................................................................................ 13
2.2
MENSENRECHTEN...................................................................................................................... 13
2.3
DE TOTSTANDKOMING VAN HET COLLEGE ....................................................................................... 15
2.4
DE AMBITIES, TAKEN EN ACTIVITEITEN VAN HET COLLEGE ................................................................... 19
2.4.1.
Selectie van taken en activiteiten tijdens het oprichtingsproces ................................. 19
2.4.2.
Het strategisch plan ..................................................................................................... 22
2.4.3.
Doelboom..................................................................................................................... 24
2.5
WAT HET COLLEGE DOET: VAN TAKEN NAAR ACTIVITEITEN ................................................................. 24
2.5.1.
Inleiding ....................................................................................................................... 24
2.5.2.
Frontoffice en oordelen................................................................................................ 24
2.5.3.
Onderzoek, advies en communicatie ........................................................................... 28
2.6
CONCLUSIE............................................................................................................................... 33

3. ORGANISATIE EN MIDDELEN ....................................................................................................... 35
3.1
INLEIDING ................................................................................................................................ 35
3.2
ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ............................................................................................... 36
3.2.1.
Rechtsvorm .................................................................................................................. 36
3.2.2.
Organisatie en formatie ............................................................................................... 37
3.3
FINANCIERING, BUDGETTEN EN UITGAVEN ...................................................................................... 40
3.4
KOSTEN UITGESPLITST NAAR TAKEN ............................................................................................... 42
3.5
BEZUINIGINGSMAATREGELEN ....................................................................................................... 44
3.6
ONAFHANKELIJKHEID EN BEHEERSRELATIE ....................................................................................... 45
3.7
CONCLUSIE............................................................................................................................... 47

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

4. PERCEPTIES VAN STAKEHOLDERS EN ONAFHANKELIJKE DESKUNDIGEN ...................................... 49
4.1
4.2
4.3
4.4

INLEIDING ................................................................................................................................ 49
PRIORITEITEN............................................................................................................................ 50
WETTELIJKE TAKEN .................................................................................................................... 52
CONCLUSIE............................................................................................................................... 54

5. DOELMATIGHEID EN DE BENODIGDE MIDDELEN ......................................................................... 56
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6

INLEIDING ................................................................................................................................ 56
ALLOCATIE ............................................................................................................................... 57
DOELMATIGHEID ....................................................................................................................... 58
DE MINIMUMOMVANG VAN HET BUDGET ....................................................................................... 59
STRATEGISCH KIEZEN .................................................................................................................. 61
CONCLUSIE............................................................................................................................... 63

6. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN ............................................................................................... 64
6.1
6.2

BEANTWOORDING DEELVRAGEN ................................................................................................... 64
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN .................................................................................................. 69

BIJLAGE 1: VERDELING MIDDELEN OVER WETTELIJKE TAKEN 2014 .................................................... I
BIJLAGE 2: DOELBOOM .................................................................................................................... IV
BIJLAGE 3: GEÏNTERVIEWDE PERSONEN ............................................................................................ V
BIJLAGE 4: GERAADPLEEGDE BRONNEN .......................................................................................... VII
BIJLAGE 5: ENQUÊTE ....................................................................................................................... XII
BIJLAGE 6: SCHEMATISCH OVERZICHT VAN CGB TOT COLLEGE..................................................... XVIII
BIJLAGE 7: PARIS PRINCIPLES ....................................................................................................... XVIII
BIJLAGE 8: FINANCIERINGSBEHOEFTE .......................................................................................... XXIII
ENGLISH SUMMARY ...................................................................................................................XXVIII

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Samenvatting
Inleiding
In 2012 werd het College voor de Rechten van de Mens (hierna: ‘het College’ of ‘CRM’) opgericht als het Nederlandse nationale mensenrechteninstituut (NHRI) zoals bedoeld in de in
VN Resolution 48/134 of 1993 bekrachtigde Paris Principles. De koepelorganisatie van de
NHRI’s is de International Coordinating Committee for National Human Rights Institutions
(ICC) dat (onder auspiciën van de VN Hoge Commissaris) onder meer zorg draagt voor de
accreditatie en ondersteuning van de nationale mensenrechteninstituten. De accreditatie
van een NHRI door het ICC kan resulteren in een A-, B- of C-status. De A-status wordt verleend wanneer een instituut volledig in overeenstemming met de Paris Principles opereert.
Deze status geeft onder meer toegang tot en spreekrecht op verschillende VN-gremia. Van
de meer dan honderd NHRI’s zijn er inmiddels ruim zestig volledig geaccrediteerd. De Paris
Principles bevatten de voorwaarden waaraan een nationaal mensenrechteninstituut dient
te voldoen om aanspraak te kunnen maken op accreditatie door het ICC. Om de A-status te
verwerven dient een nationaal mensenrechteninstituut een zo breed mogelijk, wettelijk
vastgelegd mandaat te hebben ten aanzien van het beschermen en bevorderen van mensenrechten. Ook de taken van het instituut en de voorwaarden van een pluriforme samenstelling en van een onafhankelijke positie van het instituut zijn in de Paris Principles beschreven. Voldoende financiën voor een eigen staf en behuizing en een financieel
onafhankelijke positie ten opzichte van de nationale regering maakt hier uitdrukkelijk onderdeel van uit. In mei 2014 verleende het ICC aan het College de A-status.
Het College is een zelfstandig bestuursorgaan en bestaat uit een voorzitter en acht leden.
Daarnaast zijn negen plaatsvervangend collegeleden benoemd. Aan het hoofd van het ondersteunend bureau staat een directeur die leiding geeft aan drie afdelingen. Het gaat om
de afdeling Frontoffice & oordelen, de afdeling Onderzoek, Advies en Communicatie en de
afdeling Bedrijfsvoering.
In de memorie van toelichting bij de wet College voor de Rechten van de Mens is opgenomen dat twee jaar na de oprichting van het College een evaluatie van de werkzaamheden en
het functioneren van het College zal plaatsvinden. Deze evaluatie zou een financiële invalshoek moeten hebben. Afhankelijk van de uitkomsten van deze evaluatie kan het kabinet de
structurele financieringsbehoefte van het College vaststellen voor de periode na de eerste
drie jaar van de oprichting. Deze evaluatie vindt zijn achtergrond in de zorgen die tijdens het
oprichtingsproces door onder meer de Eerste Kamer geuit zijn over de verhouding tussen
het brede mandaat en het takenpakket van het College enerzijds en het beschikbare budget
anderzijds. Aan de wens van de Eerste Kamer is uitvoering gegeven in de vorm van het onderhavige onderzoek. Het WODC heeft op verzoek van het College voor de Rechten van de
mens en de Directie Rechtsbestel van het min V&J aan Pro Facto de opdracht verleend om
deze financiële evaluatie van het College uit te voeren.
Onderzoeksvragen en –aanpak
Het onderzoek richtte zich op een beoordeling van de prestaties van het College in relatie
tot de ambities bij oprichting en gegeven de beschikbare middelen. Leidend bij het onderzoek waren de volgende hoofdvragen:

1

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Wat is de ambitie met het College voor de Rechten van de Mens, hoe functioneert het College en hoe is de wijze waarop het beschikbare budget is ingezet te beoordelen?
Hoe beoordelen het College, de stakeholders en onafhankelijke deskundigen het aan het
College toegekende budget, gegeven de ambitie die met het College bestaat?
In het kader van het onderzoek zijn documenten bestudeerd, zijn financiële gegevens geanalyseerd, zijn interviews gehouden met 33 relevante sleutelfunctionarissen binnen en
buiten het College en is een digitale enquête uitgezet onder stakeholders en onafhankelijke
deskundigen.
Doelen, taken en ambities
Het College heeft een breed mandaat, waarbij de wettelijke taken nauw aansluiten bij de in
de Paris Principles verwoorde competenties en verantwoordelijkheden. Samenvattend zijn
de taken van het College als volgt te clusteren:
1. Oordelend: onderzoek op het specifieke terrein van gelijke behandeling / oordelen
2. Adviserend: onderzoek, stimulering van onderzoek, advies en rapportage op het
brede terrein van de mensenrechten
3. Normerend: advisering over en aansporing tot de ratificatie van mensenrechtenverdragen, en monitoring van de naleving van die verdragen
4. Voorlichtend: voorlichting en educatie
De eerste taak werd voorheen door de Commissie gelijke behandeling verricht. De taken
van deze commissie zijn sinds 2012 belegd bij het College voor de Rechten van de Mens. De
oordelende taak van het College is vraaggestuurd, dat wil zeggen dat de feitelijke omvang
van de uitvoering van de met deze taak samenhangende activiteiten wordt bepaald door de
vraag naar die activiteiten. Dit betreft met name de vragen die binnenkomen bij de frontoffice en het afhandelen van de verzoeken om oordelen.
De adviserende en normerende taken van het College zijn niet vraaggestuurd. Het College
had (overeenkomstig de Paris Principles) een grote vrijheid om keuzes te maken voor wat
betreft de invulling die het aan de uitvoering van deze wettelijke taken wil geven. Tijdens
het oprichtingsproces van het College is anderhalf jaar intensief gewerkt om invulling te
geven aan het brede mandaat dat de wetgever aan het College had verleend. Dit proces
culmineerde in een strategisch plan dat voor de jaren 2013-2015 een kader schetst waarin
het College zijn taken uitvoert. Het College heeft zorgvuldig en weloverwogen gezocht naar
de meest optimale invulling van zijn wettelijke taken, gegeven de beschikbare middelen.
Deze missie is in het Strategisch Plan uitgewerkt in vijf strategische doelen:
1. In beleid, wet- en regelgeving zijn/worden de mensenrechten geborgd.
2. Schendingen van mensenrechten door overheid en derden worden voorkomen of
gecorrigeerd.
3. Alle mensen in Nederland begrijpen hun rechten en die van anderen en zijn in staat
deze in de praktijk te genieten.
4. Overheid, parlement, organisaties en individuen nemen actief eigen verantwoordelijkheid op het gebied van mensenrechten.
5. Het College voor de rechten van de mens ontwikkelt zich tot een gezaghebbend instituut op het gebied van de mensenrechten in Nederland.
Inhoudelijk heeft het College er in zijn strategische agenda voor gekozen om de volgende
thema’s centraal te stellen:

2

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS








Ouderenzorg en mensenrechten
Migratie en mensenrechten
Discriminatie bij toegang tot de arbeidsmarkt
Ratificatie en implementatie van het VN-verdrag inzake de rechten van personen
met een handicap
Mensenrechteneducatie
Ratificatie van overige verdragen

Het strategische plan is vervolgens omgezet in activiteiten die ook daadwerkelijk worden
uitgevoerd. Alle onderdelen van de wettelijke taakstelling en de ambities van het College
zijn langs deze weg geconcretiseerd in activiteiten. Dat wil niet zeggen dat alle onderdelen
van de wettelijke taak, naar het oordeel van het College zelf, ook steeds voldoende aandacht krijgen. Het College is met name niet tevreden over de inzet voor de taak “het geven
van voorlichting en het stimuleren en coördineren van onderwijs over de rechten van de
mens”. De aanvankelijke opzet om de mensenrechten onderdeel te laten worden van de
kerndoelen in het primair en voortgezet onderwijs liep stuk op het gebrek aan bereidheid
daartoe van de verantwoordelijke bewindspersonen. Daarop zag het College zich genoodzaakt om veel meer zelf rechtstreeks op het onderwijsveld gerichte activiteiten te ontplooien. Het College beschikt vooralsnog echter niet over de mensen en middelen die nodig zijn
voor een effectieve aanpak van de educatieve taak langs deze lijnen.
Organisatie en middelen
De omvang van het budget van het College bedroeg in 2014 circa € 5,7 miljoen. Dit komt
vrijwel overeen met het budget dat voorheen voor de Commissie gelijke behandeling beschikbaar was: € 5,6 miljoen in 2010. Een verhoging van dat budget met € 0,9 miljoen
(waarvan € 0,6 miljoen structureel) bij de start van het College is door rijksbrede bezuinigingen inmiddels voor het grootste deel teniet gedaan. Om dit te ondervangen heeft het College vanaf 2013 maatregelen genomen om zowel de materiële als de personele kosten terug
te brengen. Van de formeel beschikbare formatie van 57,6 fte wordt per januari 2015 48,5
fte feitelijk ingevuld. De krimp is vooral gerealiseerd op College- en managementniveau en
door te snijden in de materiële uitgaven. Er heeft met name in het oordelenproces een efficiencyslag plaatsgevonden door een verschuiving van taken van duurdere naar goedkopere
medewerkers. Het oordelenproces is ook efficiënter geworden als het gaat om de doorlooptijden. De voorzitter van het College heeft in een aantal brieven en overleggen haar zorgen
geuit over het afnemende budget. Uit interviews blijkt dat het standpunt van het departement is dat de bezuinigingen voor alle onderdelen van de Rijksoverheid geldt en dat er geen
reden is om het College voor de Rechten van de Mens daarvan uit te sluiten.
De financiële verantwoording van het College aan het beheersdepartement verloopt volgens de reguliere departementsbrede P&C-cyclus. Dat betekent dat de gebruikelijke checks
and balances binnen de rijksdienst, zoals de jaarlijkse accountantscontrole, de reguliere
planning- & controlcyclus en algemene financiële kaders omtrent inhuur van externen, facturen en aanbestedingsregels, ook voor het College gelden. Echter, in overeenstemming
met de zelfstandigheid van het College, is de verlangde verantwoordingsinformatie relatief
globaal en gaan de gesprekken met het beheersdepartement over hoofdlijnen.
Percepties
Over het algemeen zijn de externe stakeholders en onafhankelijke deskundigen positief over
de door het College gestelde prioriteiten en de mate waarin daaraan en aan de wettelijke
taken uitvoering wordt gegeven. Mensenrechteneducatie, een van de zes prioriteiten,
springt er in negatief opzicht uit: 42% van de respondenten die hierover een opvatting heb-

3

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

ben vindt dat het College hieraan onvoldoende uitvoering geeft. Het College onderkent dit
in zoverre dat wordt onderschreven dat de mensenrechteneducatie nog onvoldoende van
de grond komt.
Als het gaat om de wettelijke taken vinden relatief veel respondenten dat het College onvoldoende uitvoering geeft aan voorlichting respectievelijk samenwerking. Educatie en
voorlichting liggen in elkaars verlengde, het gaat bij beide taken om het uitdragen en uitventen van kennis over (het belang van) mensenrechten. Juist door met andere (verwante)
organisaties samen te werken zou dit beter van de grond kunnen komen, is de mening van
een aantal van deze organisaties. Het College ziet hierbij echter barrières door zijn brede
scope en zijn onafhankelijkheid.
Doelmatigheid
De centrale vraag van dit onderzoek luidde of de financiële middelen waarover het College
kan beschikken, toereikend zijn om alle taken die voortvloeien uit de wet en internationale
verdragen adequaat te verrichten. Een definitief antwoord op deze vraag is principieel niet
te geven: er is geen maatstaf beschikbaar om vast te stellen of de taken toereikend worden
uitgevoerd. Het brede mandaat en de zelfstandige positie van het College brengen met zich
mee dat het College zelf de uitmaakt wat een adequate uitvoering is. Het ICC (de accrediterende instantie) is de enige autoriteit die gezaghebbend kan beoordelen of een nationale
mensenrechtenorganisatie als het College voor de Rechten van de Mens functioneert in
overeenkomst met de verdragsrechtelijke verplichtingen zoals die vervat zijn in de Paris
Principles. Uiteindelijk behelst de beslissing over de omvang van de jaarlijkse toewijzing aan
het College dan ook een waardeoordeel van de begrotingswetgever. Intussen levert deze
evaluatie een aantal inzichten op die de begrotingswetgever kunnen ondersteunen bij zijn
besluitvorming.
De wetgever heeft het budget voor het College doelbewust nauwelijks verruimd ten opzichte van de middelen die de Commissie gelijke behandeling ter beschikking stonden, omdat hij
ervan uitging dat herschikking van bestedingen voldoende ruimte zou opleveren om de
nieuwe taken te financieren. Het College heeft, in overeenstemming met dit uitgangspunt,
efficiencymaatregelen getroffen waarmee het middelen kon vrij maken voor de financiering
van de nieuwe taken. Sindsdien zijn de financiële middelen, beschikbaar voor de uitvoering
van de taken op het ruime terrein van mensenrechten, mede als gevolg van achtereenvolgende rijksbrede bezuinigingsrondes tot een minimumniveau geslonken. Met andere woorden, het College werkt nu met een budget dat aanzienlijk geringer is dan wat de wetgever
bij de start van het College in gedachten had.
Om de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk in te zetten ter behartiging van zijn
wettelijke taken heeft het College een adequaat afwegingskader opgesteld waarmee prioriteiten en strategische keuzen gemaakt kunnen worden. De evaluatie laat zien dat het College er serieus en weloverwogen naar heeft gestreefd om binnen de gegeven financiële kaders een optimale allocatie van middelen te bewerkstelligen. Niettemin zijn er aanwijzingen,
vooral uit de interviews, dat het College zijn armslag en effectiviteit zou kunnen vergroten
indien het meer actief zou proberen op onderscheiden terreinen samen te werken met andere organisaties en instituten die actief zijn in het veld van de mensenrechten. Het afwegingskader zou aan scherpte winnen indien (mogelijke) bijdragen van andere instellingen
meer onderdeel zouden worden van de strategie van het College.
Het College is zelf heel uitdrukkelijk van mening dat het huidige budget te klein is om alle
functies op een toereikend niveau te vervullen. Het effectief uitdragen van de mensenrech-

4

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

ten op een zodanige manier dat het een wezenlijk onderdeel van maatschappelijke keuzeprocessen wordt, vergt ongetwijfeld grotere investeringen dan het College nu bij machte is
te doen. Het oordelenproces legt nog steeds een groot beslag op het budget, ondanks ingrijpende efficiencymaatregelen.
Deze opvatting van het College is niet zonder meer te onderbouwen door een verwijzing
naar de vereisten van de Paris Principles met betrekking tot de financiële ruimte van een
nationaal instituut. Deze richtlijnen zijn te algemeen om er duidelijke indicaties aan te ontlenen omtrent de omvang van het budget van een individueel NHRI.
Interviews met stakeholders en deskundigen leveren al evenmin een ondubbelzinnige ondersteuning van de claims van het College. De meeste respondenten waren terughoudend
in hun opvattingen over de financiële armslag van het College, niet in de laatste plaats omdat zij weinig of geen inzicht hebben in de allocatieve keuzen en feitelijke bestedingen van
het College. De claim van het College dat het een tekort aan middelen heeft kan dan ook
aan kracht winnen indien het College een omvattende en gedetailleerde rapportage over de
aanwending van zijn middelen aan de buitenwereld zou presenteren.

5

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

1

Inleiding en probleemstelling

1.1

Inleiding
Nederland heeft een sterke traditie waar het gaat om de inspanningen voor de bevordering
van mensenrechten. Nederland onderkent het belang van een nationaal mensenrechteninstituut, onder meer door aanvaarding van VN-resolutie 48/134 van 20 december 1993 en de
daarin opgenomen Paris Principles. Deze resolutie roept de leden van de VN op om elk voor
zich een nationaal mensenrechteninstituut op te richten dat onafhankelijk van de nationale
regering de mensenrechten bevordert en beschermt. De nationale mensenrechteninstituten
(internationaal doorgaans aangeduid als National Human Rights Institutions (NHRI) zijn verenigd in het International Coordinating Committee for National Human Rights Institutions
(ICC). Het ICC is een internationaal forum dat zorg draagt voor de accreditatie en ondersteuning van de NHRI’s. Het stelsel van NHRI’s is nauw verbonden met de taken en verantwoordelijkheden op het gebied van mensenrechten van de Human Rights Council van de
(HRC) van de Verenigde Naties. Het ICC is een belangrijke schakel tussen de NHRI’s en de
HRC en andere VN instellingen, maar is zelf formeel geen onderdeel van de VN.1 De accreditatie door het ICC kan een NHRI een A-, B- of C-status toekennen. De A-status wordt verleend wanneer een NHRI volledig in overeenstemming met de Paris Principles opereert en
geeft onder meer toegang en spreekrecht op verschillende VN-gremia. In 2012 werd het
College voor de Rechten van de Mens opgericht (hierna het College of CRM), dat in Nederland als NHRI fungeert. In mei 2014 kreeg het College de A-status binnen het ICC.
Het College is een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) en bestaat uit een voorzitter en acht
leden. Daarnaast zijn negen plaatsvervangend collegeleden benoemd. Het College wordt
geadviseerd door een Raad van Advies bestaande uit een voorzitter en negen leden. De
voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, de Nationale ombudsman en de voorzitter van
het College bescherming persoonsgegevens zijn vaste leden van de Raad van Advies. Aan
het hoofd van het ondersteunend bureau staat een directeur die leiding geeft aan drie afdelingen. Het gaat om de afdeling Frontoffice & oordelen, de afdeling Onderzoek, advies en
communicatie en de afdeling Bedrijfsvoering.
Paris Principles
De Paris Principles vormen de uitwerking van de voorwaarden waaraan een nationaal mensenrechteninstituut dient te voldoen om aanspraak te kunnen maken op de A-status binnen
1

Het ICC is een non-profit organisatie onder Zwitsers recht.

6

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

het ICC. Volgens deze principes dient een nationaal mensenrechteninstituut een zo breed
mogelijk, wettelijk vastgelegd, mandaat te hebben ten aanzien van het beschermen en bevorderen van mensenrechten. Ook de taken van het instituut en de voorwaarden voor een
pluriforme samenstelling en de onafhankelijke positie van het instituut zijn vastgelegd in de
Paris Principles. Voldoende financiering voor een eigen staf en behuizing en een financieel
onafhankelijke positie ten opzichte van de nationale regering maakt hier uitdrukkelijk onderdeel van uit. Voorts schrijven de Paris Principles een aantal zaken met betrekking tot de
methoden en werkwijzen van het nationale instituut voor en geeft het enkele aanvullende
principes voor nationale instituten die een quasi juridische bevoegdheid hebben in de beoordeling van individuele zaken en klachten.

1.2

Doelstelling onderzoek
In de memorie van toelichting bij de Wet College voor de rechten van de mens is opgenomen dat twee jaar na de oprichting van het College een evaluatie van de werkzaamheden en
het functioneren van het College zal plaatsvinden. Deze evaluatie zou een financiële invalshoek moeten hebben. Afhankelijk van de uitkomsten van deze evaluatie kan het kabinet de
structurele financieringsbehoefte van het College vaststellen voor de periode na de eerste
drie jaar van de oprichting. Deze evaluatie vindt zijn achtergrond in de zorgen die tijdens het
oprichtingsproces door onder meer de Eerste Kamer geuit zijn over de verhouding tussen
het brede mandaat en het takenpakket van het College enerzijds en het beschikbare budget
anderzijds.
Aan de wens van de Eerste Kamer is uitvoering gegeven in de vorm van het onderhavige
onderzoek. Het WODC heeft op verzoek van het College voor de Rechten van de mens en de
Directie Rechtsbestel van het min V&J aan Pro Facto de opdracht verleend om deze financiele evaluatie van het College uit te voeren. De precieze onderzoeksvragen worden in de
volgende paragraaf beschreven.

1.3

Probleemstelling
Het onderzoek richtte zich op een beoordeling van de prestaties van het College in relatie
tot de ambities bij oprichting en gegeven de beschikbare middelen. Leidend bij het onderzoek waren de volgende hoofdvragen:
Wat is de ambitie met het College voor de Rechten van de Mens, hoe functioneert het College en hoe is de wijze waarop het beschikbare budget is ingezet te beoordelen?
Hoe beoordelen het College, de stakeholders en onafhankelijke deskundigen het aan het
College toegekende budget, gegeven de ambitie die met het College bestaat?
Het onderzoek is opgebouwd uit vier deelonderzoeken. Deelonderzoek A omvat een reconstructie van de ambitie met het College en dient ter beantwoording van de volgende deelvragen:
Deelonderzoek A: reconstructie van de ambitie
1. Wat is de ambitie met het mensenrechteninstituut volgens de (internationale en
nationale) achterliggende documenten en oprichtingsdocumenten?
2. Hoe heeft het College de ambitie vertaald in activiteiten die gericht zijn op het uit-

7

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

voering geven aan de ambitie?
3. Welke onderdelen van de ambitie zijn na twee jaar wel/deels/niet geconcretiseerd
tot activiteiten die in uitvoering zijn?
Hierover wordt verslag gedaan in hoofdstuk 2.
Deelonderzoek B betreft de organisatie van het College, de activiteiten en de feitelijke besteding van de middelen. De leidende vragen bij dit onderdeel van het onderzoek waren:
Deelonderzoek B: organisatie, middelen en activiteiten
4. Wat is de rechtsvorm van het College en wat zijn de implicaties daarvan? Wat
houdt de beheersverantwoordelijkheid van het ministerie van Veiligheid & Justitie
in en wat is de financiële en juridische relatie tussen de financierende ministeries
en het College?
5. Wat is het budget van het College, waarop is de omvang van het budget gebaseerd
en hoe is geregeld dat een antwoord op vragen inzake de doelmatigheid van de
uitgaven gegeven kan worden?
6. Wat zijn de afspraken over uitputting van de begroting en wie is verantwoordelijk
voor de begroting en de uitgaven?
7. Blijken de (materiële en personele) kosten van de activiteiten uit de boekhouding/financieel-administratieve gegevens ?
8. Zo ja, wat zijn dan de uitgaven van het College de afgelopen twee jaar geweest, en
waaraan zijn deze besteed? Welke uitgaven zijn structureel en welke incidenteel?
9. Wat is de inhoud en de belasting van het werk van de Collegeleden, hoe vindt hun
bezoldiging plaats en hoe verhoudt de Raad van Advies zich daartoe?
10. Hoe is de verhouding tussen het budget en de uitgaven? Wat is er gebeurd als er
sprake was van onder- dan wel overschrijding en waarom?
11. Hoe is de bedrijfsvoering georganiseerd? Hebben andere (mensenrechten)organisaties daarbij als voorbeeld gediend?
12. Wat waren en zullen de consequenties zijn van de bezuinigingen en het geleidelijk
wegvallen van het incidentele budget volgens het College?
Hoofdstuk 3 bevat de antwoorden op deze vragen.
Deelonderzoek C gaat in op de prestaties die het College heeft geleverd en de wijze waarop
deze gewaardeerd worden door het College, de stakeholders en onafhankelijke deskundigen. Het deelonderzoek is uitgewerkt in de volgende vragen:
Deelonderzoek C: prestaties en waardering
13. Wat is de rol van het afwegingskader om de werkprioriteiten te bepalen, dat uitmondde in een strategisch plan? Hoe is dat tot stand gekomen, en welke rol heeft
het gehad ná de bepaling van het strategisch plan? In hoeverre heeft het mede de
agendasetting bepaald?
14. Zijn er volgens het College nog taken, werkzaamheden of onderwerpen die de afgelopen twee jaar zowel binnen als buiten het strategisch plan onvoldoende opgepakt of uitgevoerd konden worden? Zo ja, waar baseert het College zich op?
15. Zijn er volgens de stakeholders en onafhankelijk deskundigen taken, werkzaamheden of onderwerpen die het College niet heeft opgepakt, maar wel had moeten
oppakken, en waar baseert men dat op?
16. Wat is er te veel of te weinig gedaan aan de uitvoering van de ambitie, volgens het
oordeel van het College, stakeholders en onafhankelijke deskundigen, en waar ba-

8

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

seert men dat op?
Hoofdstuk 2 bevat een beantwoording van de vragen 13 en 14. In hoofdstuk 4 worden de
vragen 15 en 16 beantwoord.
In deelonderzoek D worden de ambities van het College, de activiteiten en de besteding van
middelen en de waardering van de door het College geleverde prestaties in onderlinge samenhang bezien en wel aan de hand van de volgende deelvragen:
Deelonderzoek D: doelmatigheid
17. Hoe verhouden de feitelijke uitgaven en activiteiten, alsmede de (gerealiseerde en
voorgenomen) bezuinigingen zich tot de in de achterliggende documenten en oprichtingsdocumenten geformuleerde ambitie (vergelijking uitkomsten deelonderzoeken A en B)?
18. In hoeverre kan concluderend worden gezegd, dat de uitgaven doelmatig zijn geweest? Zijn er posten waar op bezuinigd zou kunnen worden (vergelijking uitkomsten deelonderzoeken A, B en C)?
19. Zijn er risico’s die verbonden zijn aan de huidige financieringsstructuur voor het
behoud van de A-status voor het College?
20. Is het aan het College toegekende (structurele) budget voldoende volgens het oordeel van respectievelijk het College, de stakeholders en onafhankelijk deskundigen
om te kunnen doen wat een mensenrechteninstituut in Nederland zou moeten
doen volgens de in de achterliggende documenten en oprichtingsdocumenten geformuleerde ambities (vergelijking deelonderzoeken A, B en C)?
21. Hoe zouden de financiën ter behoud van de A-status het beste gestructureerd kunnen worden?
Deze onderzoeksvragen worden in hoofdstuk 5 beantwoord.

1.4

Onderzoeksmethoden
Documentstudie
Bij de beantwoording van de deelvragen is in de eerste plaats gebruik gemaakt van documentstudie. Zo zijn de beschikbaar gestelde documenten onder meer aangewend voor een
reconstructie van de ambities, doelstellingen en taken van het College. Deze reconstructie is
terug te vinden in de doelboom die in bijlage 2 is opgenomen. Ook is langs deze weg nagegaan welke activiteiten het College onderneemt om zijn taken uit te voeren. De documenten zijn tevens gebruikt voor de beschrijving van de organisatie en middelen van het College
en de financiële relatie tussen het ministerie en het College. Tot slot heeft de studie gediend
ter ondersteuning van een enquête onder en gesprekken met stakeholders. In bijlage 4 is
een overzicht van de bestudeerde documenten opgenomen.
Interviews
Door middel van vraaggesprekken zijn de reconstructies van ambities, doelstellingen en
taken getoetst. Zo zijn vijf interviews met personen gevoerd die nauw betrokken zijn of waren bij de oprichting van het College. Ook zijn veertien achtergrondgesprekken gevoerd over
de periode van oprichting met stakeholders die in die periode zijn geconsulteerd en/of nu
nog betrokken zijn bij het College. Daarbij is ook aan de orde gekomen hoe stakeholders het
functioneren van het College nu beoordelen en in welke mate zij de ambitie en prioriteitstelling van het College kunnen waarderen. Onder stakeholders van het College worden

9

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

vertegenwoordigers van mensenrechtenorganisaties en andere maatschappelijke organisaties, wetenschappers en journalisten geschaard. Bovendien zijn tien werknemers van het
College bevraagd, vier leden van de Raad van Advies en vier betrokken ambtenaren bij het
ministerie van Veiligheid en Justitie en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In bijlage 3 is een lijst opgenomen van de geïnterviewde personen.
Boekenonderzoek
Door bestudering van documenten zoals jaarverslagen, jaarplannen, jaarrekeningen en begrotingen is een eerste overzicht verkregen van de activiteiten die het College heeft ontplooid en de kosten die daarmee gemoeid waren. De bestudering van deze documenten is
aangevuld met een zogenaamd boekenonderzoek. Hierin zijn bronnen bestudeerd zoals
uitdraaien uit het financiële systeem, overzichten van de personele formatie en bezetting en
andere documenten waaruit de besteding van middelen kan worden gehaald. Met de bestudering is getracht zo concreet mogelijk activiteiten en daarmee gemoeide kosten in beeld
te brengen. Hoofdstuk 3 bevat de resultaten van deze exercitie en een beschrijving van het
proces waarin enkele resultaten tot stand zijn gekomen. Een van de uitkomsten van het
boekenonderzoek is het door het College opgestelde overzicht van middelen per afdeling,
uitgesplitst naar (wettelijke) taken. Dit overzicht inclusief verantwoording is opgenomen in
bijlage 1.
Enquête stakeholders
Deelonderzoek C gaat in op de prestaties die door het College geleverd zijn en de wijze
waarop deze gewaardeerd worden door (onder meer) stakeholders en onafhankelijke deskundigen. In dat kader is een digitale enquête opgesteld over de prioriteiten van en taakuitvoering door het College. Deze is (voorzien van een unieke inlogcode) per mail verstuurd
aan de zogenaamde stakeholders van het College, bestaande uit personen die verbonden
zijn aan andere mensenrechtenorganisaties, onafhankelijke deskundigen (zoals wetenschappers) en andere relevante actoren. De contactgegevens hiervan zijn ons verstrekt door
het College. In een later stadium is de enquête ook verspreid onder wetenschappers die
verbonden zijn aan de School of Human Rights Research. De totale respons is weergegeven
in de volgende tabel.
TABEL 1.1: RESPONSVERANTWOORDING
TOTAAL

Aantal digitaal verzonden enquêtes
Aantal afmelding wegens onvoldoende
inzicht in activiteiten CRM
Netto steekproef
Respons

ADRESSENBESTAND

ADRESSENBESTAND

COLLEGE
360
13

176
9

HUMAN RIGHTS
RESEARCH
184
4

347
103
(30%)

167
79
(47%)

180
24
(13%)

De enquête bestond uit een beknopte, gestructureerde vragenlijst met grotendeels gesloten
antwoordcategorieën. De vragenlijst bevatte vier onderdelen:
 vragen ten aanzien van het beoogde ambitieniveau van het College
 vragen ten aanzien van de activiteiten van het College
 vragen ten aanzien van het gerealiseerde prestaties van het College
 vragen ten aanzien van onderwerpen die het College mogelijk heeft laten liggen
In bijlage 5 zijn de resultaten van de enquête opgenomen.

10

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Triangulatie
De onderzoeksopzet biedt de mogelijkheid om op gestructureerde wijze de kwalitatieve
onderzoeksmethoden zoals de documentstudie en de verschillende interviews en de kwantitatieve methoden, zoals de enquête en het boekenonderzoek op een geaggregeerd niveau, te combineren en te analyseren. Aan de hand van dit raamwerk zijn de resultaten van
de reconstructie van de ambitie, te weten de inventarisatie van de uitgevoerde activiteiten
gerelateerd aan de besteding van middelen en de inventarisatie van de prestaties, met elkaar in samenhang bezien en geanalyseerd. Zodoende is er sprake geweest van triangulatie:
de informatie uit de verschillende bronnen leverde een triangulatie (driehoeksmeting) van
onderzoeksresultaten op.

1.5

Afbakening, beperkingen en gebruik van het onderzoek
Dit onderzoek is een financiële evaluatie en betreft primair de activiteiten van het College
voor de Rechten van de Mens in relatie tot de ambities en de beschikbare middelen. Waar
dit onderzoek nadrukkelijk niet over gaat is de effectiviteit van de activiteiten van het College, oftewel, worden de doelstellingen gerealiseerd? Dat zal onderwerp van onderzoek zijn in
een evaluatie die naar verwachting in 2017 (vijf jaar na oprichting) zal plaatsvinden. De focus van het onderzoek is dus beperkt.
In het kader van het onderzoek is wat de inzet van mensen en middelen betreft sprake van
secundaire analyse. De onderzoekers waren voor de beschrijving van feiten en ontwikkelingen afhankelijk van de bij het College beschikbare (financiële) gegevens en door het College
verstrekte informatie. De administratie van het College was niet toereikend voor een grondige analyse van de bedrijfsvoering zoals bedoeld in onderzoeksvraag 8. Op verzoek van de
onderzoekers heeft het College aanvullende voor dit doel gegenereerde informatie verstrekt hetgeen een aanvaardbare beantwoording van de onderzoeksvraag mogelijk maakte.
Het budget en de formatie van het College zijn in het kader van het onderzoek niet vergeleken met andere, internationale mensenrechtenorganisaties. Naar het oordeel van de opdrachtgevers zijn de nationale mensenrechteninstituten in andere landen naar aard, taakopvatting taakinvulling en financiering niet te vergelijken met het College voor de Rechten
van de Mens.
Een van de onderzoeksvragen is of het College volgens onder meer stakeholders en onafhankelijke deskundigen voldoende geld krijgt. Gebleken is dat het voor externen vrijwel
onmogelijk is om aan te geven of het budget van het College voldoende is. Ze weten vaak
niet hoe hoog het budget is, wat er precies mee gedaan wordt en wat de kosten en uitgaven
zijn. Oordelen over het al dan niet toereikend zijn van het budget zullen dan vooral gebaseerd zijn op gevoel en perceptie en niet op feiten. De oordelen van het College en het ministerie van V&J op de vraag of het budget toereikend is, zullen deels ingekleurd zijn door
het eigen perspectief. Het doel van dit onderzoek was niet om (op basis van de verzamelde
empirische gegevens) te concluderen of het budget van het College toereikend is. Dat zouden de onderzoekers ook niet kunnen; eenduidige maatstaven om de feitelijke situatie aan
te toetsen ontbreken.
Dit rapport bevat een beredeneerd oordeel over het kostenbewustzijn van het College, over
de wijze waarop het College zijn keuzen maakt en prioriteiten stelt en in hoeverre dat weloverwogen gebeurt. Voorts beantwoordt het rapport de vraag of het College naar het oordeel van stakeholders en externe deskundigen de juiste prioriteiten stelt en de juiste activi-

11

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

teiten verricht. Binnen het geschetste raamwerk en met de gegeven beperkingen kan de
begrotingswetgever het rapport gebruiken om een afweging te maken over de toereikendheid van het budget van het College voor de Rechten van de Mens.

12

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

2

Doeleinden, taken en ambities

2.1

Inleiding
Een eerste stap om de verhouding tussen beschikbare middelen enerzijds en de voor de
taken en ambities van het College benodigde middelen anderzijds in kaart te brengen is het
inventariseren van de doelstellingen en taken van het College. In de opzet van het onderzoek zijn daarvoor de volgende vragen geformuleerd.
Deelonderzoek A (reconstructie van de ambitie):
1. Wat is de ambitie met het mensenrechteninstituut volgens de (internationale en
nationale) achterliggende documenten en oprichtingsdocumenten?
2. Hoe heeft het College de ambitie vertaald in activiteiten die gericht zijn op het uitvoering geven aan de ambitie?
3. Welke onderdelen van de ambitie zijn na twee jaar wel/deels/niet geconcretiseerd
tot activiteiten die in uitvoering zijn?
Deelonderzoek C (prestaties en waardering):
13. Wat is de rol van het afwegingskader om de werkprioriteiten te bepalen, dat uitmondde in een strategisch plan? Hoe is dat tot stand gekomen, en welke rol heeft
het gehad ná de bepaling van het strategisch plan? In hoeverre heeft het mede de
agendasetting bepaald?
14. Zijn er volgens het College nog taken, werkzaamheden of onderwerpen die de afgelopen twee jaar zowel binnen als buiten het strategisch plan onvoldoende opgepakt of uitgevoerd konden worden? Zo ja, waar baseert het College zich op?
Deze vragen worden in dit hoofdstuk beantwoord. In bijlage 6 zijn de prioriteiten, taken en
activiteiten schematisch weergegeven.

2.2

Mensenrechten
De meest algemene formulering van de taakstelling van het College is te vinden in de VNresolutie 48/134 van 20 december 1993 (met als annex de Paris Principles zoals opgesteld in
1991). In lid 3 van deze resolutie spreekt de Algemene Vergadering uit dat de lidstaten worden aangemoedigd (encouraged) om een nationaal instituut op te richten met als taak “het

13

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

bevorderen en beschermen van de rechten van de mens”. In het volgende lid wordt deze
taakstelling nader omschreven als: “het voorkomen en bestrijden van schendingen van
mensenrechten zoals deze zijn opgesomd in de Verklaring van Wenen, het bijbehorende
actieprogramma en relevante internationale documenten”. De als bijlage 7 bij dit rapport
opgenomen Paris Principles werken de taken van de nationale instituten verder uit. Het
stelsel van nationale mensenrechteninstituten (internationaal doorgaans aangeduid als National Human Rights Institution; NHRI) is nauw verbonden met de taken en verantwoordelijkheden op het gebied van mensenrechten van de Human Rights Council van de (HRC) van
de Verenigde Naties. De NHRI’s zijn verenigd in het International Coordinating Committee
for National Human Rights Institutions (ICC). Het ICC is een internationaal forum dat zorg
draagt voor de accreditatie en ondersteuning van de NHRI’s. Het ICC is een belangrijke schakel tussen de NHRI’s en de HRC en andere VN-instellingen, maar is zelf formeel geen onderdeel van de VN. Accreditatie door het ICC kent een NHRI een A-, B- of C-status toe. De Astatus wordt toegekend wanneer een NHRI volledig in overeenstemming met de Paris Principles opereert en geeft onder meer toegang en spreekrecht op verschillende VN-gremia. In
2012 werd het College voor de Rechten van de Mens opgericht (hierna het College of CRM),
dat in Nederland als NHRI fungeert. In mei 2014 kreeg het College de A-status binnen het
ICC.
Het College is het Nederlandse nationale mensenrechteninstituut zoals bedoeld in de resolutie. De rechten die de nationale mensenrechteninstituten geacht worden te bevorderen
en beschermen zijn vele en velerlei. De eerste moderne internationale codificaties van mensenrechten zijn de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens uit 1948 en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) uit 1950. Een algemene omschrijving
van ‘mensenrechten’ is: “Rechten die voortvloeien uit het enkele feit van het mens-zijn,
ongeacht geslacht, huidskleur, ras, godsdienstige overtuiging, rijkdom enzovoort.” Zoals uit
deze omschrijving volgt gaat het niet om toegekende rechten, maar om rechten die mensen
van nature bezitten. Mensenrechten ontleent men niet aan de staat, maar gaan aan de
staat vooraf en dienen te allen tijde te worden gerespecteerd en nageleefd door diezelfde
staat.2
Globaal zijn mensenrechten in drie categorieën te onderscheiden; namelijk:
 klassieke mensenrechten
 sociale, culturele en economische rechten
 collectieve rechten
De categorie klassieke mensenrechten ofwel burgerlijke en politieke rechten, omvat algemene rechten en integriteitsrechten, vrijheidsrechten, participatierechten, rechten van arrestanten, beklaagden en gedetineerden, rechten van beschermde groepen en rechten van
vreemdelingen en vluchtelingen. Een belangrijke volkenrechtelijke bron is het Internationaal
verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten van 1966 (IVBPR/BuPo). De Europese
Unie kent sinds 2000 een gelijksoortig verdrag dat het Hof van Justitie kan toepassen: het
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Daarnaast vindt men klassieke mensenrechten ook deels in de Grondwet verankerd waar ze de vorm aannemen van grondrechten.
De tweede categorie mensenrechten (sociale, culturele en economische mensenrechten)
omvat onder meer het recht op een behoorlijke levensstandaard, op huisvesting, op sociale
voorzieningen, op onderwijs en op gezondheid, het recht om een eigen taal te spreken en

2

Kristin Henrard, Mensenrechten vanuit internationaal en nationaal perspectief, Den Haag 2008 p.25.

14

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

het recht de eigen cultuur te beleven.3 Een volkenrechtelijke bron is het Internationaal verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten van 1966 (IVE-SCR/EcSoCu). In Europa
bestaat al sinds 1961 het Europees Sociaal Handvest (ESH).
De derde categorie mensenrechten, collectieve mensenrechten, zijn rechten die niet aan
een bepaald individu maar aan een groep, natie of volk toekomen. Voorbeelden zijn het
recht op ontwikkeling, het recht op (beheer van) eigen hulpbronnen, het recht op vrede en
het recht op een gezonde leefomgeving. Daarnaast zijn er ook verdragen die de rechten van
specifieke groepen mensen beogen te beschermen, zoals:
 raciale groepen (het VN Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie 1966)
 vrouwen (het VN Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie
van vrouwen, 1979)
 kinderen (het VN Verdrag inzake de rechten van het kind van 1989)
 gehandicapten (het VN Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap
2006)
De ontwikkeling van de mensenrechten als basis voor maatschappelijke ordening is niet
onomstreden. Zo is wel de kritiek geuit dat ze vaag en utopisch van aard zijn en moeilijk in
de praktijk zijn te verwezenlijken.4 Een meer algemene kritiek is dat mensenrechten erg zijn
uitgewaaierd, sinds de UVRM in 1948 werd afgekondigd. De taakstelling van het College
(bevorderen en beschermen) omvat in principe het hele spectrum van mensenrechten.

2.3

De totstandkoming van het College
Als startpunt van het debat over de institutionalisering van mensenrechten in Nederland
wordt vaak het lustrumcongres in 1999 van het Nederlands Juristencomité voor de Mensenrechten (NJCM) aangemerkt. Toen reeds werden uiteenlopende opvattingen uitgedragen
over de inrichting, de taken en de bevoegdheden van een Nederlands instituut voor de
rechten van de mens.5, De opvattingen varieerden van een minimale voorziening als aanvulling op de rijkgeschakeerde Nederlandse mensenrechten-infrastructuur tot uitspraken over
de noodzaak voor meer rechtsbescherming, meer coördinatie en meer gerichte advisering
op het terrein van de mensenrechten. Het kabinet reageerde aanvankelijk nogal terughoudend:
“Het kabinet concludeert dat een adviescommissie op het gebied van de rechten
van de mens een meerwaarde zou kunnen hebben”.6
Vervolgens is een vrij langdurig maatschappelijk debat gevoerd dat culmineerde in het advies De Daad bij het woord 7 uit 2005 en het rapport Mensenrechten verplichten en verbinden8 van twee jaar later. Beide documenten werden opgesteld door een consortium be-

3

Henrard 2008, p.146.
Henrard 2008, p.185 e.v.; Frank van Dun, De utopie van de mensenrechten, Antwerpen 2012.
5
M.L. van Emmerik & C. Smals – van Dijk (red.), Een nationale mensenrechtencommissie in Nederland? Handhaving van
mensenrechten op nationaal niveau, Leiden 2000.
6
Brief van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer d.d. 12-11-2001, TK 2001/02, 28 000 VI, nr. 38, p. 5.
7
Mensenrechten in Nederland: De Daad bij het Woord; Advies inzake de oprichting van een Nederlands Nationaal Instituut
voor de Rechten van de Mens (NIRM), 2005.
8
Mensenrechten verplichten en verbinden; Een nationaal instituut voor de rechten van de mens, ook voor Nederland, april
2007.
4

15

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

staande uit de Nationale ombudsman, het College bescherming persoonsgegevens (CBP), de
Commissie gelijke behandeling (Cgb) en het Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten.
In het advies van het consortium aan de minister, dat vier jaar later verscheen, werd erkend
dat Nederland al een uitzonderlijke mensenrechtelijke infrastructuur bezat. Niettemin werd
het ontbreken van een nationaal mensenrechteninstituut als een gemis ervaren:
“Er bestaat in toenemende mate behoefte aan een nationale organisatie met een
geïntegreerde visie op de rechten van de mens, dat kan fungeren als aanspreekpunt en dat bevoegd is om bepaalde taken uit te voeren en werkzaamheden te coordineren, voortbouwend op goede contacten met andere personen en organisaties, waaronder de publieke sector en de NGO-gemeenschap”.9
Over de taak die daarbij past was het advies duidelijk:
“Het NIRM moet het voortouw nemen bij het ontwikkelen van een geïntegreerde
visie op de rechten van de mens en zich in het bijzonder inlaten met het coördineren en het uitvoeren van taken, die thans niet of niet optimaal worden uitgevoerd.
Aldus verkrijgt zo’n instituut een duidelijke meerwaarde ten opzichte van de huidige en op zich unieke mensenrechtelijke (infra)structuur in Nederland”10.
Zo stond aanvankelijk de complementaire functie van het Nederlands Nationaal Instituut
voor de Rechten van de Mens (NIRM) centraal. In daaropvolgend onderzoek en meningsvorming kwamen de taken zoals geformuleerd in internationale ‘instrumenten’ (met name
de Paris Principles) steeds meer op de voorgrond. Het in 2007 verschenen rapport van het
consortium relativeerde de bestaande infrastructuur in zoverre dat het een groot aantal
leemtes constateerde:
“
 het ontbreekt aan één centraal aanspreek- en informatiepunt voor Nederlandse,
buitenlandse en internationale organisaties
 het ontbreekt aan een centraal punt waar ngo’s hun activiteiten kunnen afstemmen
 het ontbreekt aan een centraal punt waar expertise kan worden gedeeld
 het ontbreekt aan een organisatie die de mensenrechten in hun volle breedte en in
hun onderlinge samenhang bekijkt
 het ontbreekt aan een organisatie die de mensenrechtensituatie in Nederland systematisch, nauwlettend, in volle omvang en vanuit een algemeen perspectief volgt
 de onafhankelijke schaduwrapportages over de mensenrechtensituatie in Nederland zijn beperkt en niet allesomvattend
 het ontbreekt aan een laagdrempelig, deskundig en objectief centrum dat benaderd
kan worden voor antwoorden op vragen en voor gezaghebbende opinies over mensenrechtelijke vraagstukken in de volle breedte, ook in relaties tussen burgers onderling
 de algemene publieksvoorlichting schiet tekort (met name op scholen)
 Nederland kan zich te weinig laten horen in de belangrijke internationale organisaties en overlegstructuren op het terrein van de mensenrechten.”11

9

Mensenrechten in Nederland, 2005, p. 18.
Mensenrechten in Nederland, 2005, p. 3.
11
Mensenrechten verplichten en verbinden, 2007, p. 19.
10

16

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Voor wat de daaruit voortvloeiende taakstelling betreft sloot het rapport aan bij de Paris
Principles. De verkorte en samengevatte versie ervan in het rapport luidde:
“Een mensenrechteninstituut heeft de bevoegdheid om:
 te adviseren
 te monitoren ofwel toezicht te houden
 internationaal samen te werken
 onderwijs te geven
 trainingen te geven
 onderzoek te doen
 voorlichting te geven
Een mensenrechteninstituut kan de bevoegdheid hebben om:
 individuele klachten te behandelen
 steun te verlenen aan slachtoffers van mensenrechtenschendingen”12
In juli 2008 zond het kabinet het rapport van het consortium, voorzien van een positieve
reactie, naar de Tweede Kamer. Twee jaar later werd het ontwerp van de Wet College voor
de rechten van de mens bij de Kamer ingediend. De in het rapport van het consortium gepresenteerde analyse van de leemtes in de infrastructuur en de interpretatie van de taakstelling in de Paris Principles werden ongewijzigd in de memorie van toelichting overgenomen.13
De Raad van State was bezorgd over de vorm waarin een en ander werd gegoten.14 De taakstelling – de volledige taak van de voormalige Cgb met daaraan toegevoegd de nieuwe taak
van een NIRM – achtte zij onevenwichtig. In het verlengde daarvan was zij ook niet zonder
zorg over de wijze van financieren. Deze onevenwichtigheid werd volgens de Raad ook
zichtbaar in het budgettaire kader voor de nieuwe taken van het instituut. Hierdoor was
naar het oordeel van de Raad onvoldoende verzekerd dat de in de toelichting uiteengezette
ambitie van de regering van een volwaardig mensenrechteninstituut, dat wordt gekenmerkt
door deskundigheid, onafhankelijkheid en een samenhangende visie op mensenrechten,
van meet af aan zou kunnen worden waargemaakt.
In de memorie van toelichting reageerde het kabinet daar onder meer als volgt op:
“Het budget van het College zal zichtbaar zijn in hoofdstuk 10 van de Justitiebegroting in het overzicht zelfstandige bestuursorganen en rechtspersonen met wettelijke taak. Aangezien de door het College ingediende ontwerpbegroting openbaar is,
wordt duidelijk wat het College zelf, op basis van zijn inzichten, verwachtingen en
ervaringen denkt dat zijn taakvervulling in een volgend jaar zal gaan kosten. Als
het budget voor het College in de Justitiebegroting afwijkt van de ontwerpbegroting van het College zelf, dan zal dat worden vermeld in de memorie van toelichting
bij de Justitiebegroting. Aldus wordt de begrotingswetgever in staat gesteld een
goede en gedocumenteerde afweging te maken.”

12

Mensenrechten verplichten en verbinden, 2007, p. 10.
Memorie van toelichting, TK 2009-2010 32 467, nr. 3, p. 4.
14
Advies RvSt, TK 2009-2010 32 467, nr. 4.
13

17

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Bovendien werd al in de memorie van toelichting aangekondigd dat er twee jaar na de oprichting van het College, dus in het derde jaar, een evaluatie ging plaatsvinden van de werkzaamheden en het functioneren van het College. Dat is dit onderzoek.
De taakstelling in het wetsontwerp en in de wet zijn gebaseerd op de tekst zelf van de Paris
Principles. Artikel 3 luidt:
“De taak van het College is:
a.
het doen van onderzoek naar de bescherming van de rechten van de mens,
waaronder het onderzoeken of een onderscheid is of wordt gemaakt en het
geven van een oordeel daarover, bedoeld in artikel 10;
b.
het rapporteren en het doen van aanbevelingen over de bescherming van
de rechten van de mens, waaronder het jaarlijks rapporteren over de mensenrechtensituatie in Nederland;
c.
het geven van advies, bedoeld in artikel 5;
d.
het geven van voorlichting en het stimuleren en coördineren van onderwijs
over de rechten van de mens;
e.
het stimuleren van onderzoek naar de bescherming van de rechten van de
mens;
f.
het structureel samenwerken met maatschappelijke organisaties en met nationale, Europese en andere internationale instellingen die zich de bescherming aantrekken van een of meer rechten van de mens, onder meer
door het organiseren van activiteiten in samenwerking met maatschappelijke organisaties;
g.
het aansporen tot de ratificatie, implementatie en naleving van verdragen
over de rechten van de mens en het aansporen tot de opheffing van voorbehouden bij zulke verdragen;
h.
het aansporen tot de implementatie en naleving van bindende besluiten
van volkenrechtelijke organisaties over de rechten van de mens;
i.
het aansporen tot de naleving van Europese of internationale aanbevelingen over de rechten van de mens.”
Enkele verschillen tussen de wettelijke taakstelling en het rapport van het consortium zijn
opvallend. “Monitoren ofwel toezicht houden” ontbreekt in de wettelijke taakstelling. Daarvoor in de plaats kan men de taakstelling onder b. lezen: het jaarlijks rapporteren over de
mensenrechtensituatie in Nederland. Het rapport noemt als twee afzonderlijke taken het
geven van voorlichting, van onderwijs en van trainingen. De wettelijke taak luidt (meer in
overeenstemming met de Paris Principles) “het geven van voorlichting en het stimuleren en
coördineren van onderwijs”. Blijkens de opmerkingen in de memorie van toelichting bij dit
artikel is de kern van deze taak “het bewustzijn onder de bevolking over mensenrechten en
de kennis hierover vergroten”. De laatste drie wettelijke taken (aansporen tot ratificatie,
implementatie en naleving van verdragen, bindende besluiten en aanbevelingen) ontbreken
in de omschrijving van het consortium. Al met al sluit de wettelijke taakomschrijving nauwkeurig aan bij de omschrijving in de Paris Principles.
Samenvattend clusteren we de taken van het College als volgt:
1. Oordelend: onderzoek gelijke behandeling en daaruit voortvloeiende oordelen;
2. Adviserend: onderzoek, stimuleren van onderzoek, rapportage en advies;
3. Normerend: ratificatie, aansporen daartoe, naleving.
4. Voorlichtend: voorlichting en educatie

18

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

De eerste taak is een taak die voorheen door de Commissie gelijke behandeling werd verricht. De taken van deze commissie zijn sinds 2012 belegd bij het College voor de Rechten
van de Mens, met grotendeels dezelfde personele bezetting. Hierop wordt verder ingegaan
in paragraaf 3.2.2.

2.4
2.4.1.

De ambities, taken en activiteiten van het College
Selectie van taken en activiteiten tijdens het oprichtingsproces
Nadat besloten was tot de oprichting van een nationaal mensenrechteninstituut is anderhalf
jaar intensief gewerkt om het nieuwe College vorm te geven. Dit oprichtingsproces was opgebouwd uit een reeks deelprojecten die tot doel hadden invulling te geven aan het brede
mandaat dat de wetgever aan het College had verleend. Er zijn inventariserende onderzoeken uitgevoerd op nationaal en internationaal niveau, er is een afwegingskader opgesteld voor de selectie van onderwerpen voor het College, in zestien issuepapers zijn veertien
mensenrechtenkwesties op relevantie onderzocht en er is een strategisch plan opgesteld
dat voor de jaren 2013-2015 een kader schetst waarin het College zijn taken uitvoert. In de
bijgaande figuur wordt de relatie geschetst tussen de verschillende door het oprichtingsconsortium geproduceerde documenten.
15

FIGUUR 2.1: SCHEMATISCHE WEERGAVE OPRICHTINGSPROCES

Het inventariserende onderzoek vormde de eerste stap in de selectie van prioritaire onderwerpen uit de veelheid van thema’s die zich aandienden. Dit onderzoek is uitgevoerd onder
auspiciën van de Cgb, als kwartiermaker voor het College. Er zijn gesprekken gevoerd met
meer dan 150 externe deskundigen (waaronder wetenschappers, rechters, politici en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en ministeries) over mogelijke onderwerpen waar het College voor de Rechten voor de Mens zich mee bezig kan houden. Daarnaast
is er een internationaal onderzoek uitgevoerd om inzicht te verwerven in onder meer het
werk van internationale toezichthoudende organen en non-gouvernementele organisaties
op het terrein van de mensenrechten. Zo is bij bestaande NIRM’s (onder meer die van
15

Schema afwegingskader 25-5-2011 door het oprichtingsconsortium opgesteld.

19

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Groot-Brittannië en Ierland) geïnventariseerd hoe zij een keuze voor specifieke onderwerpen en activiteiten hadden gemaakt.
Vervolgens is het College gaan werken aan een afwegingskader. Het afwegingskader werd
gedefinieerd als:
“Regels op grond waarvan kan worden besloten welke onderwerpen bijzondere
aandacht van het College krijgen en hoe wordt omgegaan met tussentijds opkomende vraagstukken. Plus beschrijving proces voor prioriteitstelling dat intern en
extern helder is.”16
Op 19 november 2012 heeft dit proces geresulteerd in een definitief afwegingskader.17 Het
omvat een aantal clusters van criteria. Met uitzondering van de clusters ‘breed mensenrechtenperspectief’ en ‘draagvlak/bewustwording’ zijn de criteria cumulatief van aard: een onderwerp dient aan elk van die maatstaven te voldoen om geselecteerd te kunnen worden.
De in het afwegingskader opgenomen criteria worden als volgt nader omschreven.

Wordt het onderwerp bestreken door één of meer rechten van de mens?
Eén of meer rechten van de mens moet in het geding zijn. Het hoeft niet per se een schending van
mensenrechten te betreffen.

Is het onderwerp voldoende ernstig?
Deze maatstaf is opgesplitst in vier indicatoren. Er moet sprake zijn van een significant nadeel in de
zin van een mogelijke aantasting van de menselijke waardigheid. De ernst van de zaak wordt groter
geacht naarmate die aantasting meer structureel van aard is, dat wil zeggen omvangrijker en langer
van duur. Betreft de aangelegenheid een kwetsbare groep dan is dat een verzwarende factor. Een
op zich relatief kleine aangelegenheid kan voldoende aandacht verdienen indien het exemplarisch is
voor een ernstige kwestie. Systematische schendingen van de mensenrechten kunnen zich verhuld
voordoen en pas bij nader toezien als ernstig worden gekwalificeerd.

Heeft een actie van het College toegevoegde waarde?
Voor deze maatstaf zijn vijf punten voor afweging geformuleerd. a. Het CRM werkt onafhankelijk (en
aanvaardt geen opdrachten van anderen); b. Het CRM pakt zaken op met oog voor de visies en behoeften van maatschappelijke organisaties; c. Het CRM houdt rekening met wat andere organisaties
wel of niet doen (dubbel werk wordt vermeden); d. Het CRM komt op voor kwetsbare groepen die
geen vertegenwoordigers hebben en niet in staat zijn om dat te organiseren; e. Het CRM pakt zaken
op die een noodzakelijke rechtsontwikkeling/norminvulling bevorderen

Is er aanleiding om een onderwerp te onderzoeken vanuit een breed mensenrechtenperspectief?
Voor deze maatstaf bevat het afwegingskader geen nadere operationalisering.

Kan het onderwerp het draagvlak dan wel de bewustwording van mensenrechten
vergroten?
Ook voor deze maatstaf is geen verdere operationalisering in het afwegingskader opgenomen.

16
17

Startnotitie afwegingskader 02-03-2011.
Afwegingskader mensenrechtenkwesties, College voor de rechten van de mens, 19 november 2012.

20

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Is gefundeerde oordeelsvorming mogelijk?
Als er niet voldoende mogelijkheden zijn voor onderzoek en oordeelsvorming, en de uitgangspunten
voor de werkwijze van het College niet haalbaar zijn, dan dient het onderwerp niet in behandeling te
worden genomen. Bovendien dient de totstandkoming van een oordeel transparant gemaakt te
kunnen worden.

Is er voldoende resultaat te verwachten?
De behandeling van een zaak kan voldoende resultaat opleveren indien de relevante norm duidelijk
is of indien de overheid zich heeft gecommitteerd en eventueel beleidsdoelen heeft geformuleerd.
Voldoende resultaat is voorts te verwachten indien handelingsperspectief of een verbeterperspectief gegeven kan worden. In de derde plaats dient de keuze van een onderwerp gebaseerd te zijn op
een maatschappelijke kosten-baten analyse. Ten vierde: als positief resultaat van de behandeling
van een zaak wordt ook een structurele opbouw van interne kennis aangemerkt.

Het afwegingskader werd opgesteld om voor de langere termijn onderwerpen te selecteren.
Parallel aan de totstandkoming van dit integrale afwegingskader is een eenmalig afwegingskader opgesteld om in de oprichtingsfase veertien onderwerpen te kunnen beoordelen.
Over elk van die onderwerpen is een zogenoemde issuepaper geschreven waarin het onderwerp werd getoetst aan benoemde ‘criteria’. Deze ‘criteria’ waren de internationale
agenda, de nationale agenda, de samenwerking van grote Nederlandse mensenrechtenorganisaties, de positionering van het College en de (verwachte) media-aandacht. De volgende
thema’s zijn in een issuepaper geanalyseerd:
1. Zorg en dwang
2. Misstanden in de ouderenzorg
3. Gezondheid en detentie
4. Terrorisme
5. Levensstandaard BES
6. Kindermishandeling
7. Mensenhandel
8. Uitbuiting in de arbeid van huishoudelijk personeel
9. Gezinshereniging en -vorming; gezinsherenigingsrichtlijn
10. Gezinshereniging en -vorming; bestaand recht en praktijk
11. Gezinshereniging en -vorming; Wet inburgering buitenland
12. Overname overeenkomsten
13. Vreemdelingendetentie
14. Ontneming en verkrijging Nederlanderschap
15. CRPD (Conventions of the Rights of Persons with Disabilities)
16. Sociaal maatschappelijk klimaat
Aan de hand van vijf vragen zijn de veertien mensenrechtenthema’s vervolgens gewogen.
Deze vragen waren:
 Moet dit thema op de strategische agenda?
 Moet een afgeleide van dit thema op de strategische agenda?
 Zijn de beschreven acties van voldoende strategisch gewicht?
 Moeten de beschreven acties worden opgenomen in het reguliere werk?
 Vergt het een extra accent/inspanning in het reguliere werk?

21

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Deze exercitie resulteerde in het advies om de volgende onderwerpen op de strategische
agenda te plaatsen: 18
1. Misstanden in de ouderenzorg, het aandacht vestigen op de ouderenmishandeling
en verwaarlozing in verpleeg- en verzorgingstehuizen.
2. Levensstandaard BES-eilanden (Caribisch Nederland), gericht op het verschil tussen
de levensstandaard van Europese en Caribische Nederlanders.
3. Gezinshereniging en-vorming: bestaand recht en praktijk, het College volgt ontwikkelingen in wet- en regelgeving en beleid om zo neerwaartse trends of negatieve
veranderingen te signaleren en vervolgens aan de kaak te stellen.
4. Gezinshereniging en -vorming: Wet inburgering buitenland, het inburgeringsvereiste
van de Wet inburgering buitenland is volgens het issuepaper in strijd met de mensenrechten, in het bijzonder door het verbod op discriminatie naar nationaliteit. Deze strijdigheid wordt door het College benadrukt en gerapporteerd aan internationale toezichthouders.
5. Het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap
(CRPD) is in 2007 ondertekend door Nederland. Het College wil aandringen op ratificatie en zal ingevolge art. 33 CRPD monitoring body worden.
Deze onderwerpen zijn door het College als prioriteiten behandeld in 2012 tot de vorming
van het strategisch plan begin 2013.
2.4.2.

Het strategisch plan
Al het voorgaande (de wettelijke taakstelling zoals toegelicht in de memorie van toelichting,
de inventariserende onderzoeken, longlists, de afwegingskaders en de issuepapers) heeft
geleid tot een strategisch plan dat de basis vormt voor het werk van het College in de periode 2013-2015. Dit strategisch plan beschrijft de manier waarop het College zijn wettelijke
taken wil uitvoeren, welke doelen met de uitvoering van deze taken worden gediend, welke
onderwerpen aanspraak maken om door het College behandeld te worden en welke onderwerpen in 2013-2015 proactief worden geagendeerd. Dit strategisch plan heeft weliswaar een looptijd van drie jaar, maar wordt jaarlijks parallel aan de formulering van een
jaarplan indien nodig bijgesteld. De onderlinge verbanden in dit strategisch plan tussen
middelen, tussendoelen en einddoelen kunnen vervat worden in een doelboom die de werking van het College weergeeft. Deze doelboom is aan het einde van deze paragraaf opgenomen. (voor een grotere versie zie bijlage 2).
Het Strategisch plan formuleert allereerst een visie en een missie voor het College. Die luiden als volgt:19
Visie:
Het College streeft naar het verbeteren van de mensenrechtensituatie in Nederland
en daarmee naar een samenleving:
 waar de naleving van de rechten voor de mens is verzekerd voor iedereen
die zich in Nederland of binnen de Nederlandse invloedssfeer bevindt;
 met een cultuur van respect voor mensenrechten;
 waaraan iedereen vrij en in waardigheid kan deelnemen, niet gehinderd
door vooroordelen en discriminatie en waarin ieder zich naar zijn potentieel kan ontwikkelen.
18
19

Overzicht 14 projecten tbv CLV-sessie 23 april.
Strategisch plan (2013) College voor de Rechten van de Mens.

22

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Missie:
Het College voor de Rechten van de Mens belicht, bewaakt en beschermt mensenrechten, bevordert de naleving van mensenrechten (inclusief gelijke behandeling)
in praktijk, beleid en wetgeving, en vergroot het bewustzijn van mensenrechten in
Nederland.
Het strategisch plan is opgebouwd uit een aantal elementen die tezamen het kader vormen
voor de activiteiten die het College zal verrichten: de wettelijke taken, de strategische doelen, de randvoorwaarden en een “proactieve agenda”.
Uitvoering van wettelijke taken
Het College voor de Rechten van de Mens behartigt zijn wettelijke taken.
Strategische doelen
De uitvoering van de wettelijke taken dient bij te dragen bij aan één of meer van de strategische doelen die het College zich gesteld heeft:
1. In beleid, wet- en regelgeving zijn/worden de mensenrechten geborgd.
2. Schendingen van mensenrechten door overheid en derden worden voorkomen of
gecorrigeerd.
3. Alle mensen in Nederland begrijpen hun rechten en die van anderen en zijn in staat
deze in de praktijk te genieten.
4. Overheid, parlement, organisaties en individuen nemen actief eigen verantwoordelijkheid op het gebied van mensenrechten.
5. Het College voor de Rechten van de Mens ontwikkelt zich tot een gezaghebbend instituut op het gebied van de mensenrechten in Nederland.
Randvoorwaarden
Om zich te ontwikkelen tot een gezaghebbend instituut op het gebied van mensenrechten
in zowel nationaal als internationaal verband, heeft het College een aantal randvoorwaarden geformuleerd die vervuld moeten zijn wil het College succesvol kunnen opereren. Tot
de randvoorwaarden behoren zaken waaraan het College zelf kan werken en die als de nagestreefde identiteit van het College kunnen worden: actief maar onpartijdig, toegankelijk,
transparant, open voor kritiek, onverschrokken, en slechts handelend wanneer het Collegeoptreden toegevoegde waarde heeft. Daarnaast zijn er ook randvoorwaarden die mede
door de wetgever en de financier worden bepaald: al datgene wat met de onafhankelijkheid
van het College te maken heeft.
Proactieve agenda
Met toepassing van het integrale afwegingskader is voor de jaren 2013-2015 een proactieve
agenda opgesteld. De agenda bevat zes onderwerpen die prioriteit krijgen op het gebied
van advies en onderzoek. De onderwerpen zijn:
 Ouderenzorg en mensenrechten
 Migratie en mensenrechten
 Discriminatie bij toegang tot de arbeidsmarkt
 Ratificatie en implementatie van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap
 Mensenrechteneducatie
 Ratificatie van overige verdragen

23

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

2.4.3.

Doelboom
Onderstaande figuur (2.2) geeft de door de onderzoekers opgestelde doelboom weer. Deze
is opgesteld op basis van de doelen en middelen ontleend zijn aan het strategisch plan, de
Paris Principles, de wettelijke taken en bevindingen uit documentstudie en interviews.
Daarbij zijn de dik gedrukte lijnen specifieke, uit documentatie te herleiden verbanden tussen middelen, doelen en einddoelen. De stippellijnen zijn minder concreet vastgelegde,
maar voor de hand liggende verbanden tussen de wettelijke taken, het strategisch plan en
het einddoel.
20

FIGUUR 2.2: DOELBOOM

2.5

Wat het College doet: van taken naar activiteiten

2.5.1.

Inleiding
Welke activiteiten ontplooit het College om zijn wettelijke taken en zijn strategische agenda
uitgevoerd te krijgen? Om daarvan een beeld te geven hebben de onderzoekers een inventarisatie gemaakt van de activiteiten van het College in het laatste jaar waarover jaarverslagen en onderliggende documentatie beschikbaar zijn: 2014. De activiteiten van het College
worden globaal opgedeeld in twee categorieën: OAC (onderzoek, advies en communicatie)
en FOO (Front Office en Oordelen). Deze indeling valt samen met de organisatiestructuur
van het College, die in hoofdstuk 3 aan de orde komt.

2.5.2.

Frontoffice en oordelen
De afdeling Frontoffice en Oordelen voert primair taken uit in het oordelenproces dat overgenomen is van de Cgb. Er worden echter ook andere taken door de afdeling opgepakt. In
deze paragraaf volgt een beschrijving van de in 2014 uitgevoerde werkzaamheden door de

20

Vereenvoudigde doelboom College voor de Rechten van de Mens. In bijlage 2 zijn de middelen en randvoorwaarden toegevoegd

24

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

afdeling. De navolgende gegevens zijn afkomstig uit jaarverslagen en de interne jaarrapportage van het College.
Oordelenproces
In tabel 2.3 is het aantal verzoeken en oordelen sinds 2009 weergegeven. In het oordelenproces is sprake van een piek in 2011 (Cgb) en 2012, met daarna een daling.
21

TABEL 2.3: AANTAL VERZOEKEN EN OORDELEN IN DE PERIODE 2009-2014

2009 (Cgb)
2010 (Cgb)
2011 (Cgb)
2012 (Crm)
2013 (Crm)
2014 (Crm)

AFGEHANDELDE VERZOEKEN

AANTAL OORDELEN

398
423
719
716
486
446

130
203
221
212
183
179

In 2014 zijn er 463 verzoeken ontvangen door het College om een oordeel, waarvan er 446
zijn afgehandeld. In de Wet College voor de rechten van de mens is opgenomen wie een
verzoek kan indienen om te onderzoeken of een onderscheid is of wordt gemaakt binnen de
reikwijdte van de gelijke behandeling wetgeving.22 Het College neemt in principe alle verzoeken in behandeling waarin het bevoegd is. Het onderzoek kan op grond van art. 12 Wet
College voor de rechten van de mens worden beëindigd of niet worden aangevangen als het
verzoek kennelijk ongegrond is, het belang van de verzoeker of het gewicht van de gedraging kennelijk onvoldoende is of er een te lange termijn is verstreken om nog onderzoek te
kunnen doen. In de praktijk wordt er niet streng getoetst aan het belanghebbende criterium
door het College.
Er wordt het vaakst over drie onderwerpen om een oordeel gevraagd: discriminatie naar ras
(24%), naar leeftijd (22%) en naar geslacht (18%). Van deze 446 afgehandelde verzoeken zijn
er 179 tot een oordeel gekomen. Verder waren 100 verzoeken kennelijk ongegrond en zijn
er 95 tussentijds gesloten. De overige verzoeken zijn met een schikking, intrekking of door
middel van mediation afgedaan.23
Van de 179 uitspraken luidde het oordeel in 102 gevallen (57%) dat sprake was van ten minste één verboden onderscheid en/of werd strijdigheid met de wet aangetroffen. In 2012 en
2013 was dit respectievelijk 63% en 62%. In de overige 77 zaken oordeelde het College dat
dit niet het geval was.
Een deel van de oordelen wordt als ‘project’ gebruikt door het College. Zaken die bijvoorbeeld een breed publiek raken, waarin een nieuwe ‘lijn’ wordt uitgezet of waar al publiciteit
over is geweest voor de uitkomst van het oordeel, kunnen in aanmerking komen voor een
‘project’. Dan wordt samen met de afdeling OAC bekeken hoe aandacht aan het onderwerp
gegeven kan worden en het oordeel breder bekend kan worden gemaakt aan burgers, minister, ngo’s, of belangenverenigingen. Het College heeft in 2014 16 projecten in het kader
van het oordelenproces uitgevoerd. Voorbeelden van thema’s zijn melkpoederoordelen,
zwangerschapsoordelen, toegankelijk openbaar vervoer, Zwarte Piet en woonwagenkampen. Deze worden onder de aandacht gebracht door nieuwsberichten op de website, pers21

Jaarverslag 2014 CRM en jaarverslag 2011 Cgb
Wet College voor de rechten van de mens, artikel 10 lid 1 jo lid 2.
23
Bron: eindrapportage 2014 afdeling FOO.
22

25

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

berichten en eventueel themazittingen waarin meerdere zaken rondom het zelfde thema
worden behandeld. Per project wordt bijgehouden welke middelen worden ingezet en welke effecten het project heeft.
Door middel van publicatie en samenwerking met de afdeling OAC genereert het College op
die manier meer aandacht voor de onderwerpen waar het College zich mee bezighoudt.
Het College doet geen bindende uitspraken, maar volgt wel wat er gedaan wordt met de
oordelen die worden geveld. Onderstaande tabel geeft weer hoe deze uitspraken zijn opgevolgd in de periode van 1 september 2013 tot 1 augustus 2014. In een oordeel kan sprake
zijn van meerdere gronden waarbij een verboden onderscheid of strijd met de wet is waargenomen.
TABEL 2.4: RESULTAAT PER GROND IN DE PERIODE 1 SEPTEMBER 2013 TOT 1 AUGUSTUS 201424
ALLEEN

ALLEEN

INDIVIDUELE ÉN

GEEN

INDIVIDUELE

STRUCTURELE

STRUCTURELE

MAATREGELEN

TOTAAL

PERCENTAGE

MAATREGELEN MAATREGELEN MAATREGELEN

Geslacht
Ras
Nationaliteit
Godsdienst
Seksuele gerichtheid
Politieke overtuiging
Arbeidsduur
Handicap/chronische ziekte
Leeftijd

4
3
1
1
0
1
1
3
1

13
6
2
3
0
0
0
5
9

10
1
1
9
0
0
2
9
5

OPVOLGINGSMAATREGELEN

5
2
1
0
1
0
1
4
4

32
12
5
13
1
1
4
21
19

84
83
80
100
0
100
75
81
79

Vragen over gelijke behandeling
Naast het oordelen op verzoeken vervult het College, meer specifiek de afdeling Frontoffice
en Oordelen, ook een taak als vraagbaak op het gebied van gelijke behandeling. In 2014
kwamen er (schriftelijk, via de website, telefonisch of per e-mail) in totaal 1.657 vragen binnen die gerelateerd zijn aan gelijke behandeling. Deze vragen kunnen uitmonden in een
verzoek om een oordeel, kunnen worden beantwoord of kunnen worden doorverwezen
naar instanties als het Juridisch Loket, de Kinderombudsman, de Nationale ombudsman,
antidiscriminatiebureaus of het College bescherming persoonsgegevens. In onderstaande
tabel is een overzicht te zien van het aantal vragen dat het College in 2014 heeft gekregen
op het gebied van gelijke behandeling, uitgesplitst naar onderwerp.

24

Jaarverslag College voor de Rechten van de Mens 2014, pagina 41.

26

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

TABEL 2.5: VRAGEN GELIJKE BEHANDELING PER GELIJKE BEHANDELINGSGROND 2014
ONDERWERP

AANTAL

PERCENTAGE VAN TOTAAL

Handicap/chronische ziekte
Geslacht
Ras
Leeftijd
Meerdere gronden
Godsdienst
Nationaliteit
Seksuele gerichtheid
Arbeidsduur
Vaste/Tijdelijke arbeidscontracten
Burgerlijke staat
Levensovertuiging
Geen gelijkebehandelingsgrond
Grond onbekend
Totaal

348
273
243
202
92
71
49
19
16
10
9
6
247
72
1.657

21%
16%
15%
12%
6%
4%
3%
1%
1%
1%
1%
0%
15%
4%
100%

Mensenrechtenvragen
Bij de Frontoffice komen sinds de transitie van de Cgb tot College voor de Rechten van de
Mens naast verzoeken en vragen met betrekking tot gelijke behandeling, ook vragen over
mensenrechten in brede zin binnen. In onderstaande tabel is een overzicht per onderwerp
weergeven van het aantal vragen in 2014 dat per telefoon of e-mail binnen is gekomen.
25

TABEL 2.6: AARD EN AANTALLEN VRAGEN OVER MENSENRECHTENONDERWERPEN IN 2014
ONDERWERP

AANTAL

PERCENTAGE VAN
TOTAAL

Behoorlijke levensstandaard
Privacy, huwelijk en gezin
Vrijheid van meningsuiting en informatievrijheid
Lichamelijke en geestelijke integriteit
Mobiliteit en bewegingsvrijheid
Gelijke behandeling en non-discriminatie
Gezondheid
Rechtspleging
Rechtsmiddelen
Arbeid
Onderwijs
Nationale implementatie
Internationaal toezicht
Participatie
Bewustwording
Godsdienst en overtuiging
Vebod van mensenhandel en uitbuiting
Meerdere mensenrechtenonderwerpen
Totaal
25

96
71
71
64
45
37
29
28
22
13
11
10
10
8
7
6
3
115
646

Tabel 2 pagina 34 jaarverslag 2014 CRM.

27

15%
11%
11%
10%
7%
6%
4%
4%
3%
2%
2%
2%
2%
1%
1%
1%
0%
18%
100%

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Samenwerking
De afdeling FOO onderhoudt contacten met verschillende instanties op het gebied van gelijke behandeling en mensenrechten. Een belangrijke groep is daarbij die van de antidiscriminatiebureaus. Hiervoor organiseert de afdeling FOO jaarlijks een dag om de kennis op het
gebied van gelijke behandeling te delen.
Presentaties
Tot slot verzorgt de afdeling FOO regelmatig lezingen en presentaties voor studenten en
professionals. In de presentaties staat het werk van het College centraal. De training aan
professionals is getiteld Selecteren zonder vooroordelen.
2.5.3.

Onderzoek, advies en communicatie
In dit hoofdstuk worden de taken en activiteiten in het kader van ‘Onderzoek, advies en
communicatie’ (OAC) beschreven. De navolgende gegevens zijn afkomstig uit de interne
jaarrapportage en het jaarverslag van het College.
De onderwerpen op de pro-actieve agenda
Ouderenzorg en mensenrechten (strategische agenda)
“Het College stelt zich met dit programma ten doel om de omvang en de ernst van verwaarlozing en mishandeling van ouderen in verpleeg- en verzorgingshuizen aanzienlijk te reduceren en te stimuleren dat beleidsmakers in hun analyse en handelen het mensenrechtenperspectief meewegen”. Voor dit onderwerp is het College in het verslagjaar met een groot
onderzoek begonnen om onder meer inzicht te verwerven in de alledaagse praktijk met
betrekking tot persoonlijke verzorging, eten & drinken en dagbesteding. Het College wil
daarbij speciale aandacht besteden aan de autonomie en de bejegening van verpleeghuisbewoners. “De resultaten moeten duidelijk maken welke situaties raken aan de ondergrens
van de menselijke waardigheid.” De ambitie was om in vijf verpleeghuizen kwalitatief onderzoek te doen, maar gegeven de beschikbare middelen is het onderzoek in het verslagjaar
beperkt tot twee casus. Daarnaast verrichtte men desk research (literatuuronderzoek, jurisprudentieonderzoek) en een surveyonderzoek. Het onderzoek is grotendeels uitbesteed.
Migratie en mensenrechten (strategische agenda)
Het College wil erop toezien dat het huidige en toekomstige migratiebeleid en de uitvoeringspraktijk voldoen aan de mensenrechtenstandaard, zoals in diverse verdragen is neergelegd. Als uitgangspunt daarbij dient het geldend recht volgens hetwelk de mensenrechten
voor iedereen die zich in Nederland of onder Nederlandse jurisdictie bevindt van toepassing
is, dus ook voor vreemdelingen.
Drie thema’s kregen in het verslagjaar in het bijzonder aandacht: staatloosheid, gezinshereniging en de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers. Het College verrichtte een onderzoek naar mensenrechten en gezinshereniging in de praktijk van de IND dat resulteerde in
het rapport Gezinnen gezien. Het College onderzocht de werkwijze rond grensdetentie en
concludeert dat gevangenschap van asielzoekers niet altijd noodzakelijk is en bovendien
schadelijk, zeker voor kinderen.
Over de grensdetentie van asielzoekers in het licht van mensenrechtelijke normen schreef
het College een formeel advies. Het adviseerde de staatssecretaris van V&J over de Wet
terugkeer en vreemdelingenbewaring. Uitgangspunten van de wet zijn dat vreemdelingen
meer vrijheid krijgen in detentie en dat vreemdelingenbewaring wordt ingezet als laatste
middel (ultimum remedium).

28

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Het College heeft drie adviezen aan de Tweede Kamer gericht: één over de medische zorg
voor vreemdelingen, één over de minimaal vereiste zorg voor uitgeprocedeerde asielzoekers en één over opvang en terugkeer van mensen zonder verblijfstitel.
Op Europees niveau heeft het College deel genomen aan beraadslagingen gericht op de
verbetering van de rechtspositie van onderscheiden groepen migranten. Ook heeft men
meer in het algemeen het netwerk van contacten rond mensenrechten en migratie in Den
Haag versterkt.
Discriminatie bij toegang tot de arbeidsmarkt (strategische agenda)
“Gebleken is dat verschillende groepen belemmeringen, waaronder discriminatie, bij de
toegang tot de arbeidsmarkt ondervinden en dat er tot nu toe onvoldoende maatregelen
zijn genomen om discriminatie door werkgevers en de uitzendbranche tegen te gaan”, aldus
het Strategisch Plan. Het College heeft zich daarom ten doel gesteld om discriminatie en
andere belemmeringen die mensen met een beperking, ouderen, jongeren en etnische
minderheden ondervinden te identificeren en tegen te gaan. Voor dit onderwerp heeft het
College in het verslagjaar sterk geïnvesteerd in een programma van voorlichting en training
(“Selecteren zonder vooroordelen”). Het College heeft vijftien trainingen voor werkgevers
verzorgd. Ook is een pool van acht externe trainers opgeleid om samen met medewerkers
van het College trainingen te kunnen verzorgen. Daarnaast is een online voorlichtingscampagne gevoerd, heeft men een seminaar georganiseerd en is bijgedragen aan een SERadvies over dit thema. Ook heeft men nauw contact onderhouden met de Inspectie SZW en
andere overheidsinstanties.
Mensenrechteneducatie (strategische agenda)
Het College heeft als wettelijke taak om de mensenrechteneducatie te coördineren en te
stimuleren. Daarmee wil het College bevorderen dat in Nederland een cultuur groeit van
respect voor mensenrechten. Dit doet het College onder meer door in te zetten voor meer
onderwijs over mensenrechten op school. Het wil zich daarbij richten op zowel het reguliere
onderwijs alsook op training van professionals.
Vanaf de oprichting heeft het College getracht om met de staatssecretaris van Onderwijs tot
afspraken te komen teneinde mensenrechten onderdeel te laten worden van de kerndoelen
in het primair en voortgezet onderwijs. Op die manier zou de mensenrechteneducatie het
best geborgd zijn, zo meende het College. De staatssecretaris was hiertoe echter niet bereid; het is staand beleid dat de kerndoelen tot een minimum beperkt blijven.26
Het College kwam vervolgens tot de conclusie dat het zich op eigen titel op het onderwijsveld moest richten. Samenwerken met ngo’s werd daarbij wel nuttig geacht, maar omdat
deze zich richten op deelaspecten van het totale mensenrechtenpallet zitten er beperkingen
aan. Het College is een onafhankelijke overheidsorganisatie met een wettelijke taak en
heeft een meeromvattende ambitie: mensenrechteneducatie moet zoveel mogelijk het totaal van de mensenrechten omvatten en moet ingebed zijn in het onderwijs. Het College
probeert de mensenrechteneducatie van de grond te krijgen door zich te richten tot onderwijskoepels, ngo’s, docenten, etc., onder meer om draagvlak voor het onderwerp te creëren
26
De kerndoelen voor primair onderwijs en voortgezet onderwijs bevatten wel een doel dat beschouwd kan worden als een
benadering van mensenrechten. Kerndoel 43 voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs bijvoorbeeld luidt: “De leerling
leert over overeenkomsten, verschillen en veranderingen in cultuur en levensbeschouwing in Nederland, leert eigen en andermans leefwijze daarmee in verband te brengen, leert de betekenis voor de samenleving te zien van respect voor elkaars
opvattingen en leefwijzen, en leert respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving waaronder seksuele diversiteit.”

29

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

en de juiste toonzetting te vinden. De ervaring van het College is dat het – mede door het
grote aantal scholen en diversiteit daarin – een moeizaam en langzaam proces is om mensenrechteneducatie in het primair en voortgezet onderwijs van de grond te krijgen. Wat
betreft het mbo is op verzoek van de minister van Onderwijs geïnventariseerd was de problemen en knelpunten zijn in het mbo als het gaat om mensenrechten. Duidelijk is dat er in
beroepsopleidingen weinig expliciete aandacht is voor mensenrechteneducatie.
In het verslagjaar heeft het College tijd gestoken in het ontwikkelingen van een visie en een
strategie (‘stappenplan’) op het terrein van de mensenrechteneducatie. Voorts heeft men in
samenwerking met maatschappelijke partners educatieve vormen ontwikkeld en uitgevoerd.
Aansporing tot ratificatie (strategische agenda)
Het College heeft formeel geadviseerd over de wetsvoorstellen ter ratificatie van het VNverdrag inzake de rechten van personen met een handicap (Convention on the rights of
persons with disabilities, CRPD). Daarnaast heeft het College beïnvloedingsspogingen ondernomen met betrekking tot vier ratificaties.

Andere onderwerpen
Het verdrag inzake gelijke behandeling van gehandicapten en chronisch zieken
Het onderwerp Gelijke behandeling van gehandicapten was om verschillende redenen een
belangrijk thema in 2014. In de eerste plaats adviseerde het College over de wetsvoorstellen
voor de ratificatie van de CRPD (zie hierboven). In de tweede plaats brengt de ratificatie en
implementatie van het VN-verdrag voor Nederland de verplichting met zich mee om een
instantie aan te wijzen of in het leven te roepen die zal toezien op de implementatie van het
verdrag: de z.g. Monitoring Body Rights of persons with disabilities. Omdat het in het voornemen lag om het College hiervoor aan te wijzen, bereidde het College zich hierop voor,
onder meer door deel te nemen aan internationale bijeenkomsten ter zake en door het
houden van expert meetings. Meer in het bijzonder is een aantal bijeenkomsten met stakeholders en experts gehouden ter voorbereiding van indicatoren waarmee de naleving van
het CRPD zou kunnen worden vastgesteld.
In de derde plaats zou per 1 januari 2015 de Wet Passend Onderwijs 2015 van kracht worden. Deze wet zou met zich mee gaan brengen dat veel mensen, actief in het onderwijs,
voor het eerst worden geconfronteerd met keuzen aangaande gehandicapte leerlingen. Het
College organiseerde daarom al in 2014 voorlichtingsbijeenkomsten over de mensenrechtelijke aspecten hiervan. Ook voerde het een campagne onder de titel ‘Mag een school een
leerling met een beperking weigeren?’. De campagne bereikte ruim een half miljoen mensen.
Decentralisatie
De omvangrijke decentralisatie van overheidstaken rond zorg en inkomen die in 2014 zijn
beslag kreeg, gaf het College aanleiding om mensenrechten in lokale beleidsvoering op de
agenda te zetten. Verschillende auteurs en organisaties hebben erop gewezen dat de wijze
waarop het gemeentebestuur zijn taken dienaangaande behartigt, ingebed dient te zijn in
mensenrechten.27 Bij de uitvoering van de Wmo zijn mensenrechten van kwetsbare groepen
in het geding. De decentralisatie van de jeugdzorg raakt aan de rechten die onder andere
zijn vastgelegd in het kinderrechtenverdrag. Bij de uitvoering van de Participatiewet heeft
27

Barbara Oomen, ‘Small places: The home-coming of human rights in the Netherlands’, 11 december 2011.

30

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

het gemeentebestuur te maken met de bepalingen van het VN-verdrag inzake de rechten
van mensen met een handicap28 Vanuit het College is betoogd dat mensenrechten een (te)
marginale rol spelen bij de vorming van het betreffende beleid. 29 Het College stelde in het
verslagjaar een mensenrechtenkader op om te hanteren binnen de drie decentralisaties,
onder de titel BAAT (Beschikbaar, Aanvaardbaar, Aanpasbaar en Toegankelijk). Er is een
begin gemaakt met het uitdragen van dit kader. Ook is er een initiatief van start gegaan
waarvan (naast onder meer VNG en Amnesty) ook het College deel uitmaakt: het Netwerk
Mensenrechten Lokaal. Rond de thema’s burgerschap, Wmo, jeugd, discriminatie en openbare orde & veiligheid probeert het netwerk gemeenten bewust te maken van de betekenis
van mensenrechten voor lokaal beleid.
Business and Human Rights
Internationaal verantwoord en maatschappelijk ondernemerschap vereist onder meer het
respecteren van mensenrechten. Onder auspiciën van het ministerie van Buitenlandse Zaken is een Nationaal Actieplan bedrijfsleven en mensenrechten tot stand gebracht. Het College heeft input geleverd in de vorm van twee expertbijeenkomsten, gevolgd door een advies aan de minister.

Andere activiteiten
Mensenrechten in Nederland - Jaarlijkse rapportage
De jaarrapportage is een taak die in de internationale documenten als zeer belangrijk wordt
aangemerkt. Het College investeert tijd en aandacht in de verbreiding van het rapport en de
inhoud ervan. Ten eerste besteedde het College tijd aan het afronden van de rapportage
over het voorgaande jaar: het rapport ‘Mensenrechten in Nederland 2013’. Deze rapportage
laat zien op welke terreinen mensenrechten aan de orde waren en geeft een beschouwing
over de ontwikkelingen in 2013. Het rapport bevat 49 aanbevelingen aan de overheid om
ervoor te zorgen dat voor iedereen in Nederland mensenrechten gelden. In 2014 werd
daarnaast tijd gestoken in het opzetten en uitvoeren van de rapportage voor het lopende
jaar.
Andere rapportages
Het College rapporteerde aan het Committee against Torture (CAT) over het rapport van de
Nederlandse regering aan het CAT. Voorts verzorgde het College een rapportage aan het
VN-Kinderrechtencomité ter voorbereiding van het vierde rapport over Nederland.
Overige activiteiten
Het College heeft in het verslagjaar dertien adviezen en aanbevelingen geproduceerd. Een
aantal ervan kwam hierboven ter sprake. Drie van de adviezen werden op uitdrukkelijk verzoek opgesteld. Een van die verzoeken kwam van een private organisatie (De Nederlandse
Vereniging van Obstetrie en Gynaecologie) en betrof de spermadonatiezorg.
Medewerkers van het College zijn steeds alert op signalen uit de samenleving dat in concrete situaties mensenrechten in het geding zijn. In het verslagjaar zijn 251 van dergelijke signalen behandeld. Belangrijke signalen zijn gebruikt om ontwikkelingen te duiden en als bouwstenen voor het volgende jaarplan. Een aantal signalen was aanleiding voor kleine follow up

28

MOvisie, Decentralisaties en mensenrechten, 2 december 2013.
Nicola Jägers, “Mensenrechten in tijden van economische crisis: Het belang van een mensenrechtenperspectief in tijden van
bezuinigingen en decentralisatie”, Lezing 20 juni 2013.
29

31

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

in de vorm van onderzoeken, brieven aan het parlement, internetconsultaties of wetgevingsadviezen.
Het College stelt elk jaar een aantal issue papers op ter verkenning van mogelijk nieuwe
projecten voor het volgende jaarplan. In 2014 werden langs deze weg vijf onderwerpen
onder de loep genomen. Twee daarvan vonden hun weg naar het jaarplan 2015; twee andere waren nog in beraad.
Van de vele internationale contacten die door of namens het College worden onderhouden
kan voor het jaar 2014 genoemd worden dat er nogal wat tijd gestoken moest worden in de
afronding van de accreditatie. Voor het overige hebben vertegenwoordigers van het College
geparticipeerd in allerlei internationale verbanden – veertien verschillende sessies in totaal.
Er zijn zes uit het oordelenproces voortkomende projecten georganiseerd, waaronder een
seminaar over diversiteit en discriminatie en activiteiten gericht op Caribisch Nederland.
Matrix
Bovenstaande activiteiten zijn te vervatten in een matrix uitgesplitst per thema en bijbehorende activiteiten die in 2014 zijn ontplooid. Dit overzicht is samengesteld uit interne documenten en het jaarverslag van het College in 2014.
TABEL 2.7: ACTIVITEITEN EN THEMA’S

ADVISEREN EN

ONDERZOEK

AANBEVELEN

Ouderenzorg en

Desk research,

mensenrechten (SA)

Case studies

BEÏNVLOEDEN
LOBBYEN,

VOORLICHTINGS-

IMPLEMENTEREN

EN CAMPAGNES

BIJEENKOMSTEN

(INT’L) OVERLEG
SEMINAARS E.D.

survey
Migratie en mensen-

“Gezinnen

rechten (SA)

zien”

ge-

Advies over :

Lobby’s in Neder-

Overleg op Euro-

-

land

pees niveau

grensdetentie

- gezinshereniging

van asielzoekers

-staatloosheid

- wet terugkeer

- uitgeprocedeerde

vreemdelingen-

asylzoekers

bewaring
Drie

adviesbrie-

ven
Discriminatie bij

Input voor SER

Lobby’s bij minis-

Trainingen “selec-

Seminaar ‘diversi-

toegang tot de

advies

teries

teren

teit en discrimi-

arbeidsmarkt (SA)

zonder

vooroordelen”

natie’

Online campagne
Mensenrechten-

Lobby bij OCW

educatie (SA)

Decentralisatie

Mensenrechten-

Begonnen

kader BAAT

uitdragen

Business and Human

Advies aan minis-

Rights

ter over NABM

Mensenrechten-

Expert meetings

lestoer

langs

betekenis

men-

onderwijsinstel-

senrechten

op

lingen

scholen

met

Expert meetings

32

RAPPORTAGE

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Gelijke behandeling

Monitoring Body

Passend

onder-

Bijeenkomst:

gehandicapten en

wijs:

chronisch zieken

tingsbijeenkom-

monitoring CRPD

sten;

campagne

-“Leven met een

“Leven met een

beperking in NL.”

Voorlich-

beperking

- Indicatoren voor

in

Nederland”
campagne
Ratificatie en

Implementatie

Aansporen

implementatie (SA)

CRPD

vier ratificaties

Overig

8 adviezen

Vijf

9 briefadviezen

campagnes”

tot

“stellingen-

Jaarlijkse rappor-

on

tage

line

Rapportage CAT
Rapportage
Kinderrechten
comité

Totaal

2

2.6

Conclusie

27

5

9

6

3

De wetgever heeft ingaande 2012 het College voor de Rechten van de Mens ingesteld als
het Nederlandse nationale instituut voor de rechten van de mens zoals bedoeld in de Paris
Principles. Het College heeft een breed mandaat, waarbij de wettelijke taken nauw aansluiten bij de in de Paris Principles verwoorde competenties en verantwoordelijkheden. Samenvattend zijn de taken van het College als volgt te clusteren:
1. Oordelend: onderzoek op het specifieke terrein van gelijke behandeling / oordelen
2. Adviserend: onderzoek, stimuleren van onderzoek, advies en rapportage op het
brede terrein van de mensenrechten
3. Normerend: adviseren over en aansporen tot de ratificatie van mensenrechtenverdragen, en het monitoren van de naleving van die verdragen
4. Voorlichtend: voorlichting en educatie
De eerste taak werd voorheen door de Commissie gelijke behandeling verricht. De taken
van deze commissie zijn sinds 2012 belegd bij het College voor de Rechten van de Mens. De
oordelende taak van het College is vraaggestuurd, dat wil zeggen dat de feitelijke omvang
van de uitvoering van de met deze taak samenhangende activiteiten wordt bepaald door de
vraag naar die activiteiten. Dit betreft met name de vragen die binnenkomen bij de frontoffice en het afhandelen van de verzoeken om oordelen. Het College heeft op dit terrein relatief weinig keuze voor wat betreft de omvang van de taakuitvoering. Wel kan men er naar
streven de inzet van mensen en middelen te beperken door de processen zo efficiënt mogelijk in te richten. Het College heeft met het oog hierop het oordelenproces inderdaad grondig aangepast, zoals in hoofdstuk 3 uitvoerig zal worden besproken.
De adviserende en normerende taken van het College zijn niet vraaggestuurd. Het College
heeft (overeenkomstig de Paris Principles) een grote vrijheid om keuzen te maken voor wat
betreft de invulling die het aan de uitvoering van deze wettelijke taken wil geven. Die taken
zijn veelomvattend en beslaan het hele mensenrechtenspectrum. Het College kan zich bezighouden met het bevorderen en beschermen van alle mensenrechten in Nederland, inclusief nieuwe wetgeving. Dat vereist prioriteitstelling. Tijdens het oprichtingsproces van het
College is anderhalf jaar intensief gewerkt om invulling te geven aan het brede mandaat dat

33

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

de wetgever aan het College had verleend. Dit proces culmineerde in een strategisch plan
dat voor de jaren 2013-2015 een kader schetst waarin het College zijn taken uitvoert. Uit de
analyse van dit keuzeproces zoals die in de voorgaande paragrafen is gemaakt, valt te concluderen dat het College zorgvuldig en weloverwogen gezocht heeft naar de meest optimale
invulling van zijn wettelijke taken, gegeven de beschikbare middelen.
Het strategische plan is vervolgens omgezet in activiteiten die ook daadwerkelijk worden
uitgevoerd. Alle onderdelen van de wettelijke taakstelling en de ambities van het College
zijn langs deze weg geconcretiseerd in activiteiten. Dat wil niet zeggen dat alle onderdelen
van de wettelijke taak, naar het oordeel van het College zelf, ook steeds voldoende aandacht krijgen. Het College is met name niet tevreden over de inzet voor de taak “het geven
van voorlichting en het stimuleren en coördineren van onderwijs over de rechten van de
mens”. De aanvankelijke opzet om de mensenrechten onderdeel te laten worden van de
kerndoelen in het primair en voortgezet onderwijs liep stuk op het gebrek aan bereidheid
dienaangaande van de verantwoordelijke bewindspersonen. Daarop zag het College zich
genoodzaakt om veel meer zelf rechtstreeks op het onderwijsveld gerichte activiteiten te
ontplooien. Het College beschikt vooralsnog echter niet over de mensen en middelen die
nodig zijn voor een effectieve aanpak van de educatieve taak langs deze lijnen.

34

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

3

Organisatie en middelen

3.1

Inleiding
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de organisatie en financiën van het College. Achtereenvolgens is er aandacht voor de organisatie (inclusief rechtsvorm) en bedrijfsvoering, de beschikbare middelen, de inzet van mensen en middelen (inclusief bezuinigingen) en de onafhankelijkheid van het college in relatie tot de beheersrelatie met het ministerie van V&J.
Daarmee wordt in dit hoofdstuk antwoord gegeven op de volgende onderzoeksvragen.
Deelonderzoek B: organisatie, middelen en activiteiten
4. Wat is de rechtsvorm van het College en wat zijn de implicaties daarvan? Wat
houdt de beheersverantwoordelijkheid van het Ministerie van Veiligheid & Justitie
in en wat is de financiële en juridische relatie tussen de financierende ministeries
en het College?
5. Wat is het budget van het College, waarop is de omvang van het budget gebaseerd
en hoe is geregeld dat een antwoord op vragen inzake de doelmatigheid van de
uitgaven gegeven kan worden?
6. Wat zijn de afspraken over uitputting van de begroting en wie is verantwoordelijk
voor de begroting en de uitgaven?
7. Blijken de (materiële en personele) kosten van de activiteiten uit de boekhouding/financieel-administratieve gegevens ?
8. Zo ja, wat zijn dan de uitgaven van het College de afgelopen twee jaar geweest, en
waaraan zijn deze besteed? Welke uitgaven zijn structureel en welke incidenteel?
9. Wat is de inhoud en de belasting van het werk van de Collegeleden, hoe vindt hun
bezoldiging plaats en hoe verhoudt de Raad van Advies zich daartoe?
10. Hoe is de verhouding tussen het budget en de uitgaven? Wat is er gebeurd als er
sprake was van onder- dan wel overschrijding en waarom?
11. Hoe is de bedrijfsvoering georganiseerd? Hebben andere (mensenrechten)organisaties daarbij als voorbeeld gediend?
12. Wat waren en zullen de consequenties zijn van de bezuinigingen en het geleidelijk
wegvallen van het incidentele budget volgens het College?

35

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

3.2
3.2.1.

Organisatie en bedrijfsvoering
Rechtsvorm
Het College voor de Rechten van de Mens is een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO). Een ZBO
is een bestuursorgaan op het niveau van de centrale overheid dat niet hiërarchisch ondergeschikt is aan een minister. Op ZBO’s is de Kaderwet ZBO van toepassing, zij het in het geval van het College voor de Rechten van de Mens met enkele uitzondering. De artikelen 12
(dat regelt dat de minister de leden van een zelfstandig bestuursorgaan benoemt, schorst
en ontslaat) en 21 (inhoudende dat de minister beleidsregels kan vaststellen met betrekking
tot de taakuitoefening door het ZBO) zijn niet van toepassing. Benoeming van leden van het
College gebeurt op grond van een Koninklijk Besluit, op voordracht van de minister van V&J
na advies van de Raad van Advies van het College en in overeenstemming met het College.
Op grond van artikel 20 van de Wet College voor de rechten van de mens is het College verder (in afwijking van artikel 20 van de Kaderwet) niet verplicht om de ministers van BZK en
van V&J alle voor de uitoefening van diens taak benodigde inlichtingen te verstrekken of
inzage te geven in zakelijke gegevens en bescheiden, met betrekking tot de inhoud en de
aanpak van lopende onderzoeken van het College als bedoeld in artikel 3, onderdeel a, en
artikel 10. In afwijking van artikel 22 van de Kaderwet kunnen de betreffende ministers verder niet een besluit van het College dat betrekking heeft op een onderzoek of een oordeel
vernietigen. Op deze manieren wordt de onafhankelijkheid van het College die voortvloeit
uit artikel 4 van de Wet College voor de rechten van de mens en uit de Paris Principles wettelijk verder verankerd.
Collegeleden en plaatsvervangende Collegeleden worden benoemd bij Koninklijk Besluit op
voordracht van de minister van Veiligheid en Justitie. De Raad van Advies van het College
heeft hier een adviserende rol in. Benoeming wordt ten hoogste voor een periode van zes
jaar gedaan, herbenoeming is terstond mogelijk.30
Het personeel van het College valt rechtspositioneel niet onder een directeur-generaal van
het ministerie van V&J, maar in plaats daarvan is een onafhankelijke bevoegdheid gegeven
aan het College om het beheer over het eigen personeel te voeren.31.

30
31

Wet College voor de Rechten van de Mens, artikel 17 lid 2.
Op grond van artikel 18 van de Wet College voor de Rechten van de Mensen en artikel 12 Besluit rechtspositie.

36

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

3.2.2.

Organisatie en formatie
De organisatiestructuur van het College ziet er als volgt uit:32

College

Directeur

Bedrijfsvoering

Frontoffice en
Oordelen (FOO)

Onderzoek, Advies
en Communicatie
(OAC)

Daarnaast is er een Raad van Advies, bestaande uit tien leden (waarvan drie als vaste leden,
te weten de voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, de Nationale Ombudsman en de
voorzitter van het College bescherming persoonsgegevens.
Het College telt per 2015 negen Collegeleden. Op 1 januari 2014 was dit nog het maximale
van twaalf Collegeleden. In de wet is geregeld dat het College uit minimaal negen en maximaal twaalf leden bestaat, onder wie een voorzitter en twee ondervoorzitters.33 Begin 2015
waren beide posities van ondervoorzitter vacant. Daarnaast kan er een onbeperkt aantal
plaatsvervangende Collegeleden worden aangesteld.34 Collegeleden worden voor maximaal
zes jaar aangesteld, herbenoeming is terstond mogelijk.35 Op 1 januari 2015 werkten twee
van de negen Collegeleden fulltime voor het College, de aanstelling van de overige zeven
Collegeleden varieert 0,4 fte tot 0,8 fte.
Het College is verantwoordelijk voor zijn eigen bedrijfsvoering, binnen de kaders van de
begroting. Zoals eerder aangegeven, voert het College het beheer over zijn eigen personeel
en valt het personeel rechtspositioneel niet onder een directeur-generaal van het ministerie
van V&J. De inrichting van de bedrijfsvoering ligt ook bij het College zelf, met de in de vorige
paragrafen beschreven kaders en randvoorwaarden (zoals in het kader van planning-encontrolcyclus en de algemene financiële kaders). De taken van de Commissie gelijke behandeling zijn sinds 2012 belegd bij het College voor de Rechten van de Mens en de bedrijfsvoering en organisatie van het College zijn een voortzetting van die van de Commissie. De uitbreiding van taken, van een gerichtheid op gelijke behandeling naar gerichtheid op
mensenrechten in volle breedte, had wel consequenties voor de organisatie. Dit heeft in de
beginfase van de nieuwe organisatie geleid tot onder meer:36
 herijking van het oordelenproces, teneinde de efficiency te verbeteren en de doorlooptijden te verlagen
32

Bron: website College.
Wet College voor de Rechten van de Mens, artikel 14 lid 1.
34
Wet College voor de Rechten van de Mens, artikel 14 lid 2.
35
Art. 17 lid 2 Wet College voor de Rechten van de Mens.
36
Bron: Organisatie- en formatierapport. Ministerie van Veiligheid en Justitie. College voor de Rechten van de Mens. 2 juli
2012.
33

37

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS






het zorgen voor verbreding van inhoudelijke deskundigheid en vaardigheden, gericht op het bredere takenpakket (intern bij het College ook wel “de wasstraat” genoemd)
het uitbreiden van de onderzoeksfunctie
twee afdelingen in het primaire proces, namelijk Front Office en Oordelen (FOO) en
Onderzoek, Advies en Communicatie (OAC)

Zie voor de ontwikkeling in formatieplaatsen sinds 2009 (dus inclusief de Commissie gelijke
behandeling) onderstaande tabel 3.1.
TABEL 3.1: FORMATIEPLAATSEN IN FTE COMMISSIE GELIJKE BEHANDELING EN COLLEGE VOOR DE
37
RECHTEN VAN DE MENS 2007-2015
FORMATIEPLAATSEN E

2007 (Cgb)
2008 (Cgb)
2009 (Cgb)
38
2010 (Cgb)
2011 (Cgb)
2012 (Crm)
2013 (Crm)
2014 (Crm)
2015 (Crm)

47
48
48
62
56,4
60,2
59,3
58,3
57,6

In tabel 3.2 is de feitelijke personele omvang van de verschillende onderdelen van het College in de afgelopen jaren weergeven.
39

TABEL 3.2: AANTAL FTE (FEITELIJK) PER AFDELING IN DE PERIODE 2011-2015

COLLEGE

FRONTOFFICE EN
OORDELEN

ONDERZOEK,

40

BEDRIJFSVOERING

TOTAAL

9,6
8,8
11,2
11,4
10,4

47,3
51,1
54,2
53,9
48,5

ADVIES EN
COMMUNICATIE

2011
2012
2013
2014
2015

41

7,9
8,0
9,2
9,2
6,4

16,7
17,8
18,1
16,1
16,2

13,1
16,5
15,6
17,2
15,5

Hieruit blijkt dat de feitelijke bezetting in 2015 redelijk vergelijkbaar is met 2011, met een
duidelijke piek in de formatie in 2013 en 2014. Vooral in de formatie voor de leden van het
College heeft het afgelopen jaren (relatief) een grote daling in formatie plaatsgevonden.
In tabel 3.3 is een uitsplitsing te zien van de functies per afdeling op de peildatum van 1
januari 2015.42 Het aantal fte dat per functie op de bepaalde afdeling wordt ingezet staat
tussen haakjes achter de functieomschrijving.

37
Bron: jaarverslagen Cgb 2007 – 2010. Voor de jaren 2011-2015 is het formatieoverzicht t.b.v. de financiële evaluatie door het
College verstrekt gebruikt. Stagiairs zijn niet meegerekend in dit overzicht.
38
In 2010 is tijdelijk ingehuurd voor de overgang naar het College voor de Rechten van de Mens.
39
Bron: College voor de Rechten van de Mens, overzichten formatie en bezetting t.b.v. financiële evaluatie 2011-2015
40
In dit overzicht is ook de directeur van het College gerekend onder bedrijfsvoering.
41
De jaren geven een weergave van de bezetting ultimo op het ijkpunt 1 januari van elk jaar.
42
Formatie en bezetting aanwezigheidscontrole januari 2015, bezetting fte ultimo, College.

38

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

TABEL 3.3: FUNCTIES EN FORMATIE PER AFDELING PER 1 JANUARI 2015

COLLEGE
Functieomschrijvinge
n (aantal fte)

Voorzitter
(1 fte)
Collegeleden
(5,4 fte)

FRONTOFFICE EN
OORDELEN
Hoofd Frontoffice en
Oordelen (1 fte)
Senior Adviseur
Functiewaardering
(1 fte)
Stafjurist (0,9 fte)
Juridisch adviseur
(7,6 fte)
Eerste medewerker
Frontoffice (0,8 fte)
Medewerker
Frontoffice
(1,6 fte)
Eerste medewerker
Administratie (1 fte)
Administratief
medewerker (2,3 fte)

Totaal fte per
afdeling
Totaal fte

6,4 fte

16,2 fte

ONDERZOEK, ADVIES EN
COMMUNICATIE
Coördinerend
beleidsadviseur (0,9
fte)
Coördinerend
communicatieadviseur
(1 fte)
Senior beleidsadviseur
(2,7 fte)
Beleidsadviseur (9 fte)
Communicatieadviseur
(1 fte)
Junior
communicatieadviseur
(0,9 fte)

15,5 fte

BEDRIJFSVOERING
Hoofd stafafdeling en
bedrijfsvoering (1 fte)
Medewerker Planning
en Control (0,9 fte)
Documentalist (1 fte)
P&O functionaris
(1 fte)
Directiesecretaresse
(1 fte)
Collegeondersteuner
(0,8 fte)
ICT-Beheerder
(0,9 fte)
Financieel
administratief
medewerker (0,7 fte)
Huismeester (1 fte)
Secretaresse (2,1 fte)
10,4 fte

48,5 fte

De afdeling FOO werkt met heldere doelstellingen die in een eindrapportage worden geëvalueerd. Enkele voorbeelden hiervan uit 2014 waren:
 90% van alle verzoeken en 80% van alle oordelen worden in 2014 binnen de gestelde doorlooptermijnen afgedaan
 in 2014 zullen 175 verzoeken met een oordeel zijn afgedaan
 meer effect behalen uit de individuele oordelen door op projectmatige wijze meer
publiciteit in het algemeen en grotere bekendheid bij specifieke belanghebbenden
(groeperingen) te genereren op het gebied van het gelijke behandelingsrecht
 het invoeren van een zittingsrooster in de tweede helft van 2014
 het meer verrichten van externe publicaties rondom de oordelen
 het houden van een KlantTevredenheidsOnderzoek (KTO) om te bezien hoe de in de
afgelopen jaren doorgevoerde efficiencyslagen in het oordelenproces worden gewaardeerd door onze klanten (bellers/mailers/verzoekers/verweerders),en of er
nog verdere verbeterslagen te maken zijn
 de Front Office zal in 1670 telefoontjes en 900 mailtjes afhandelen
Beide onderdelen van de afdeling, Front Office en Oordelen, houden structureel bij welke
activiteiten ze ontplooien. Voor de verzoeken en oordelen geldt dat de doorlooptijden worden bijgehouden evenals het aantal zaken per grond en de uitkomst ervan. Daarnaast wordt
er ten aanzien van de ‘projecten’, oordelen die worden uitgelicht om meer aandacht voor

39

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

het onderwerp/het College te vergaren, bijgehouden wat de ingezette middelen zijn en de
effecten die de projecten hebben gesorteerd.
De resultaten-en-effectenmatrix van de afdeling OAC bestaat uit ongeveer honderd punten,
uitgesplitst naar de thema’s van de pro-actieve agenda en de (wettelijke) taken, met beoogde resultaten en effecten. De beoogde resultaten van de afdeling OAC zijn vooral producten
(zoals plannen van aanpak, adviezen, onderzoeken, brieven, etc.) en de effecten zijn te beschouwen als de stand van zaken daarbij. Per item zijn de aanspreekpunten binnen het College en het bureau aangegeven.
De afdeling Bedrijfsvoering werkt met een zogenaamde controlematrix, met operationele
doelstellingen en te leveren resultaat en output. Enkele voorbeelden uit 2014 hiervan voor
de afdeling Bedrijfsvoering zijn:
 Het secretariaat/de receptie is altijd bezet door minimaal één secretaresse.
 Het ziekteverzuim blijft onder de Verbaannorm (3,6).
 Eenpersoonsfuncties binnen het College zijn voorzien van voldoende ingewerkte
collega’s die als achtervang fungeren bij onvoorziene afwezigheid.
 Er wordt een nieuwe beoordelingssystematiek voor functioneringsgesprekken ingevoerd.
 Het betaalgedrag voldoet aan de norm van de Rijksoverheid.
 De organisatie realiseert een sluitende exploitatie.
 De organisatie beschikt over adequate IT-ondersteuning waarin continuïteit en kwaliteit voldoende zijn gegarandeerd.

3.3

Financiering, budgetten en uitgaven
In het kabinetsstandpunt NIRM van juli 2008 is aangegeven dat het kabinet ernaar streeft de
vorming van het Nederlands Nationaal Instituut voor de Rechten van de Mens budgettair
neutraal, zonder rijksbrede ophoging van de begroting, te laten plaatsvinden. Vervolgens
zijn er in het nadere kabinetsstandpunt sluitende afspraken gemaakt over de financiering.
Afgesproken werd dat het ministerie van Justitie verantwoordelijk is voor de oprichtingskosten van het te vormen College. Basis voor de financiering was de omvang van het budget
van de Commissie gelijke behandeling. “Het uitgangspunt is dat er een degelijke en sobere
uitvoering van de nieuwe taken komt.” De minister van Justitie werd aangewezen om de
beheersverantwoordelijkheid voor de nieuw te vormen organisatie op zich te nemen. Het
aantal ambtenaren in dienst van het College zou ten hoogste 8 fte meer mogen worden dan
de bezetting van de Commissie gelijke behandeling (Cgb). In de praktijk is de feitelijke bezetting altijd onder dit streefgetal gebleven.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties draagt jaarlijks € 300.000 bij. De
bijdrage van de ministeries van Justitie, van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport zijn jaarlijks € 100.000. De ministeries van Buitenlandse
Zaken, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Wonen, Wijken en Integratie dragen
over de eerste drie jaren elk € 100.000 bij.
Het bovenstaande komt neer op een totaal van € 600.000 structureel voor het College voor
de Rechten van de Mens bovenop de financiering van de Commissie Gelijke Behandeling.
Bovendien is een incidentele bijdrage van € 300.000 voor de eerste drie jaar toegezegd. In
2009 geeft het kabinet aan dat een aantal ministeries wellicht in de toekomst kan besparen

40

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

op subsidieverlening aan mensenrechtenorganisaties als het College bepaalde werkzaamheden op zich neemt waar het desbetreffende ministerie ook subsidie voor verleent.43
De begrotingen en feitelijke uitgaven van de Commissie gelijke behandeling en later het
College zijn in onderstaande tabel te vinden.
TABEL 3.4: BUDGET EN REALISATIE COMMISSIE GELIJKE BEHANDELING EN COLLEGE VOOR DE
RECHTEN VAN DE MENS 2010-201444
2010 (Cgb)
2011 (Cgb)
2012 (Crm)
2013 (Crm)
2014 (Crm)

BUDGET
5.610.000
6.200.000
6.442.000
6.122.000
5.761.000

REALISATIE
5.288.000
6.625.000
6.433.000
6.133.000
5.772.112

VERSCHIL
+ 322.000
- 425.000
+ 9.000
- 11.000
- 11.112

Het budget is in 2014 nagenoeg gelijk aan dat in 2010 (Cgb). In de feitelijke kosten van het
College en zijn voorganger Cgb is een piek te zien in 2011 en 2012. In 2011 is een deel van
de werkzaamheden en bijbehorend budget ingezet om voorbereidingen te treffen op het
College voor de Rechten van de Mens. In de jaren na de oprichting van het College is het
budget verminderd door bezuinigingen die in alle begrotingsonderdelen van het ministerie
hebben plaatsgevonden.
TABEL 3.5: ONTWIKKELING MATERIËLE KOSTEN COMMISSIE GELIJKE BEHANDELING EN COLLEGE VOOR
45
DE RECHTEN VAN DE MENS 2010-2014

2010 (Cgb)
2011 (Cgb)
2012 (Crm)
2013 (Crm)
2014 (Crm)

BUDGET

REALISATIE

1.905.000
1.860.000
2.160.000
1.800.000
1.393.000

1.348.000
2.237.000
2.273.000
1.780.634
1.634.000

VERSCHIL
+ 557.000
- 377.000
- 113.000
+ 19.366
- 241.000

Van het totaalbedrag aan gerealiseerde materiële kosten in 2014 is € 680.071 (42%) aan te
merken als bedrijfsvoeringskosten (ICT, huisvesting en faciliteiten). De overige materiële
kosten zijn toe te schrijven aan de inhoudelijke (wettelijke) activiteiten van het College als
onderzoek, advies, rapportages, communicatie (publiekscampagnes) en het oordelenproces.
TABEL 3.6: ONTWIKKELING REALISATIE PERSONELE KOSTEN COMMISSIE GELIJKE BEHANDELING EN
46
COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS 2010-2014

2010 (Cgb)
2011 (Cgb)
2012 (Crm)
2013 (Crm)
2014 (Crm)

BUDGET

REALISATIE

3.564.000
4.065.000
4.282.000
4.322.000
4.368.000

3.951.000
4.388.000
4.160.000
4.332.643
4.138.000

43

Nader kabinetsstandpunt Nationaal Instituut voor de Rechten van de Mens, 10 juli 2009 p. 4-5.
Bron: jaarverslagen 2010-2014 Cgb/Crm
45
Bron: jaarverslagen 2010-2014 Cgb/Crm.
46
Bron: jaarverslagen 2010-2014 Cgb/Crm.
44

41

VERSCHIL
- 387.000
- 323.000
+ 122.000
- 10.643
+ 230.000

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

De verhouding tussen de personele en de materiële kosten heeft de afgelopen jaren geschommeld. Zo was in 2012 nog 35% van de totale kosten materieel, in 2013 was dit 29%.
Dit is te verklaren doordat het College de bezuinigingsronde voornamelijk heeft ingestoken
door versobering van de materiële kosten.
Collegeleden worden aangesteld voor een periode van maximaal zes jaar, herbenoeming is terstond
47
mogelijk. Het was (ten tijde van de Commissie) en is nog steeds staande praktijk dat leden
benoemd worden voor een termijn van zes jaar, met vervolgens ten hoogste één herbenoeming
voor een periode van drie jaar. Na de beëindiging van hun benoemingstermijn hebben de leden
recht op een bovenwettelijke wachtgelduitkering tot hun pensioengerechtigde leeftijd.
Artikel 10 van het Besluit rechtspositie College voor de rechten van de mens bepaalt: “Ten aanzien
van de leden van het College is het Besluit bovenwettelijke uitkeringen bij werkloosheid van
48
rechterlijke ambtenaren van overeenkomstige toepassing”. Ditzelfde gold ook voor de leden van
de Commissie gelijke behandeling. Functionarissen die onder de werking van deze regeling vallen
kunnen aanspraak maken op een aanvullende uitkering zolang zij ook een uitkering krachtens de
Werkloosheidswet genieten en op een aansluitende uitkering wanneer de aanspraken krachtens de
Werkloosheidswet vervallen zijn.
De lasten van het wachtgeld (werkloosheidsuitkering, aanvullende uitkering en aansluitende
uitkering) komen geheel voor rekening van het College. De ww-uitkeringen en wachtgeldregeling
49
kostten het College in 2014 € 177.442, naar verwachting in 2018 oplopend tot bijna € 300.000 . In
een brief van 20 januari 2014 van het College aan het ministerie van Veiligheid en Justitie
hieromtrent worden de financiële gevolgen van de regeling aangegeven. Het College is van mening
dat deze kosten niet door hemzelf te beheersen zijn en dat zij niet ten laste zouden moeten komen
van het reguliere budget.

3.4

Kosten uitgesplitst naar taken
In het kader van dit onderzoek is geprobeerd inzichtelijk te maken voor welke taken en activiteiten de personele middelen exact zijn ingezet. Deze management- en bedrijfsvoeringsinformatie was niet op voorhand beschikbaar bij het College. We hebben enkele activiteiten
verricht om het gewenste inzicht toch te verkrijgen. Allereerst is het College gevraagd om de
activiteiten per werknemer uit te splitsen. Het College heeft aangegeven niet te doen aan
tijdschrijven, waardoor de activiteiten achteraf slechts globaal kunnen worden toegeschreven aan taken. Het is ons door een tekort aan specifieke informatie hieromtrent niet gelukt
om materiële en personele kosten toe te schrijven aan verschillende projecten, processen
en afdelingen. Uiteindelijk is als alternatief gekozen om het College zelf in retrospectief personele en materiële kosten per werknemer toe te laten delen over de (wettelijke) taken van
het College. De gegevens die daaruit voortvloeiden zijn vervolgens door het College geaggregeerd aangeleverd, dus niet op het niveau van de werknemers maar op dat van de organisatie als geheel. In de bijlage 1 is het resultaat hiervan terug te vinden. Het totaal aan personele en materiële kosten uit het jaarverslag over 2014 komt overeen met de
totaalbedragen in de boekhouding.

47

Artikel 17 lid 2 Wet College voor de Rechten van de Mens.
Besluit van 28 augustus 2012, houdende regels over de rechtspositie van de leden van het College voor de rechten van de
mens en de tot het bureau behorende ambtenaren (Besluit rechtspositie College voor de rechten van de mens).
49
In de betreffende brief wordt gesproken van € 291.486, waarbij ervan wordt uitgegaan dat de zittende leden van het College
allen hun maximale termijn volmaken. Is dat niet het geval, dan zal het bedrag hoger oplopen.
48

42

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Op basis van de gegevens die het College in het kader van dit onderzoek heeft verstrekt is
onderstaande uitsplitsing te maken van de kosten in 2014. Van 2013 zijn niet voldoende
gegevens beschikbaar gesteld om een dergelijke uitsplitsing te maken.
TABEL 3.7: TYPE KOSTEN PER (WETTELIJKE) TAAK VAN HET COLLEGE IN 2014
PERSONELE KOSTEN

MATERIËLE KOSTEN

TOTAAL PER TAAK

753.540
332.513
235.372
230.318
225.166
218.031
201.763
72.744
904.893
3.174.341
747.666
3.922.007

101.571
379.497
64.490
128.296
13.397
13.884
24.108
28.100
1.096.762
1.850.105
1.850.105

855.111
712.011
299.863
358.614
238.563
231.915
225.871
100.844
2.001.655
5.024.446
747.666
5.772.111

PERCENTAGE VAN
TOTAAL

Oordelen
Voorlichten/Educatie
Rapporteren
Onderzoeken
Signaleren
Adviseren
Samenwerken
Aansporen
50
Overige
Subtotaal
51
Afwezig
Totaal 2014

14,8%
12,3%
5,2%
6,2%
4,1%
4,0%
3,9%
1,7%
34,7%
87,0%
13,0%
100%

Op een soortgelijke wijze kunnen ook de activiteiten van de leden van College uitgesplitst
worden. De procentuele verdeling van hun werkzaamheden over de verschillende taken
blijkt uit tabel 3.8.
TABEL 3.8: PERSONELE KOSTEN (IN EURO’S) COLLEGE IN HET JAAR 2014 UITGESPLITST NAAR
(WETTELIJKE) TAKEN
PERCENTAGE VAN TOTAAL

Oordelen
Rapporteren
Voorlichten/Educatie
Onderzoeken
Samenwerken
Adviseren
Signaleren
Aansporen
Overige
Afwezig

29%
10%
8%
8%
7%
6%
5%
2%
13%
11%

Collegeleden besteden relatief veruit de meeste tijd aan het oordelenproces, zo blijkt uit
tabel 3.9. Hoewel het oordelenproces in termen van bestedingen bijna een derde deel uitmaakt van het gehele takenpakket, is de aard van de werkzaamheden van de Collegeleden
daarbij wel gewijzigd. Waar de Collegeleden eerder betrokken waren bij het gehele proces,
dus van aanname tot uitspraak, zien ze nu één à twee weken voor de zitting de zaak in. In
totaal zijn er vijf Collegeleden betrokken bij het oordelenproces. Zij voeren onderling periodiek overleg in aanwezigheid van de stafjurist en het hoofd van de afdeling FOO. Voor de
afdeling OAC vervullen de Collegeleden een rol als bestuurlijk opdrachtgever en tijdens het
50
Overige: alle andere, hierboven niet genoemde taken, inclusief randvoorwaardelijke taken (zoals bedrijfsondersteuning,
management, overleg, opleiding e.d.), voor zover niet (goed) toe te delen aan een van de bovengenoemde taken. Zie voor
verdere toelichting op dit overzicht bijlage 1.
51
Tijd van medewerkers waarin men afwezig is als gevolg van ziekte, vakantie e.d.

43

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

onderzoeks- en adviesproces als sparringpartner en supervisor van het bureau. Bij actualiteiten en nijpende kwesties spelen Collegeleden een beslissende rol. De leden van de Raad
van Advies kunnen hierin een adviserende rol vervullen en zorgen voor het perspectief vanuit het veld.

3.5

Bezuinigingsmaatregelen
Zoals uit de vorige paragraaf bleek, is het budget voor het College in de afgelopen jaren
kleiner geworden. Om dit te ondervangen heeft het College vanaf 2013 maatregelen genomen om zowel de materiële als de personele kosten terug te brengen. Van de formeel beschikbare formatie van 58 fte wordt per januari 2015 48 fte feitelijk ingevuld. De krimp is
vooral gerealiseerd op College- en managementniveau, zoals ook bleek uit tabel 3.2. Het
aantal collegeleden is teruggegaan van 12 naar 9. Formatief is er ruimte voor 9 fte voor de
leden van het College, er wordt 6 fte ingevuld. De functies van directeur en hoofd OAC zijn
samengevoegd tot één functie. Wat betreft de kosten voor de bedrijfsvoering zijn alle lopende contracten ten aanzien van onderhoud, huur, beveiliging, gas en licht, schoonmaak et
cetera onder de loep genomen, wat heeft geleid tot een forse besparing. Ook op kleine begrotingsposten zijn bezuinigingen doorgevoerd (geen fruitschalen meer bij ziekte, geen verjaardagsboeketten, zeil op de vloer in plaats van hout, sobere catering). Verdere bezuinigingen zijn niet meer mogelijk, aldus het College.
Een eventuele verhoging van de middelen die door V&J worden verstrekt loopt in de regel
via de begrotingsvoorbereiding, de zogenaamde claimtrajecten die in januari departementsen rijksbreed worden georganiseerd. Alle onderdelen van het ministerie en alle uitvoerende
organisaties en taakorganisaties kunnen dan een gemotiveerde aanvraag doen voor uitbreiding van hun financiën.
De voorzitter van het College heeft in een aantal brieven (van 30 oktober 2013 en 20 januari
2014) haar zorgen geuit over het afnemende budget en dat is ook gebeurd in de bestuurlijke
overleggen tussen College en departement. Los van haar algemene zorgen over de budgetten richten de zorgen van de voorzitter zich specifiek op de algemene bezuinigingsmaatregelen van het kabinet-Rutte II, waarbij een taakstelling van 8,9% voor alle rijksonderdelen
geldt.
Er is door de minister niet schriftelijk op de brieven van het College gereageerd, wel zijn ze
aan de orde gekomen in het bestuurlijk overleg en zijn ze in het hiervoor beschreven ‘claimtraject’ als zodanig beschouwd. Uit interviews blijkt dat het standpunt van het departement
is dat de bezuinigingen voor alle onderdelen van de Rijksoverheid geldt en dat er geen reden is om het College voor de Rechten van de Mens daarvan uit te sluiten. Onder het huidige regeerakkoord is er geen enkele ruimte voor uitbreiding van de financiering van welke
taak dan ook, zo wordt door gesprekspartners van het departement aangegeven. Voorts is
het departement van mening, zo blijkt eveneens uit de interviews, dat het College onvoldoende onderbouwt waarom het extra geld zou moeten krijgen. Bij het ministerie bestaat
niet het idee dat het College zaken laat liggen die wel gedaan moeten worden. Wel moeten
er prioriteiten worden gesteld, maar dat is de reden dat er een afwegingskader is.
De directeur van het College heeft bij brief van 28 mei 2015 aan de projectleider van het onderhavige onderzoek beschreven welk extra personeel en materieel het College nodig heeft om zijn taken te
kunnen uitvoeren. Deze brief is bijgevoegd als bijlage 8 bij dit rapport. De directeur acht het noodzakelijk om 10 fte toe te voegen:

44

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Schaal 8: 2 fte (projectondersteuners)
Schaal 10: 2 fte (junior onderzoeker en medewerker Front Office)
Schaal 11: 3 fte (senior beleidsmedewerkers en communicatieadviseur)
Schaal 12: 1 fte (senior onderzoeker)
Schaal 13: 2 fte (senior jurist internationaal en coördinerend beleidsadviseur)
De totale kosten van deze personeelsuitbreiding bedraagt € 690.000. Bovendien acht het College het
noodzakelijk om € 985.000 extra materiële kosten te investeren. Meest in het oog springend zijn
daarbij de kosten voor campagnes en lesmateriaal á € 700.000. Daarmee komt het totaal volgens
52
het College benodigde extra middelen op € 1.675.000.
We achten het niet onze taak of opdracht om deze brief inhoudelijk te beoordelen, te meer omdat
geen inschatting te maken is in hoeverre bijvoorbeeld de gevraagde extra formatieplaatsen reëel en
noodzakelijk zijn.

Afgezien van de ingezette formatie heeft de afgelopen een efficiencyslag plaatsgevonden
door een verschuiving van taken van duurdere naar goedkopere medewerkers, bijvoorbeeld
bij de correspondentie van het College met de klager, het beantwoorden van telefoontjes,
het maken van dossiers en de inzet van Collegeleden in het oordelenproces. Daarnaast zijn
er in 2014 van de 179 oordelen 105 (67%) enkelvoudig afgedaan, dat wil zeggen door één lid
van het College, en 15 vereenvoudigd zonder zitting (8%). Het College geeft aan dat dit verhoudingsgewijs veel is ten opzichte van eerdere jaren.53
Het oordelenproces is ook efficiënter als het gaat om de doorlooptijden. Het streven is om
een verzoek om een oordeel binnen zes maanden af te handelen. Daar slaagt het College
steeds beter in, zo blijkt uit tabel 3.9. Er wordt dus doelmatiger gewerkt. Het percentage
‘afhandeling oordelen’ is onderdeel van het percentage ‘afgehandelde verzoeken’. Onder
afgehandelde verzoeken worden ook zaken gerekend die niet tot een oordeel hebben geleid.
TABEL 3.9: AFHANDELING BINNEN NAGESTREEFDE DOORLOOPTIJDEN IN PERCENTAGES54

2012
2013
2014

3.6

AFHANDELING VERZOEKEN BINNEN GESTELDE

AFHANDELING OORDELEN BINNEN GESTELDE

DOORLOOPTIJD

DOORLOOPTIJD

75%
82%
82%

61%
74%
76%

Onafhankelijkheid en beheersrelatie
Eerder is aangegeven dat het College onafhankelijk is, zijn eigen prioriteiten stelt en dat de
minister hierop geen formele invloed heeft. In het eigen Strategisch Plan formuleert het
College zijn onafhankelijkheid als volgt:
Het College bepaalt zijn eigen agenda en bepaalt zelf de vorm en inhoud van zijn
uitingen. Het College voert zijn taken uit in onafhankelijkheid van de regering, parlement en overheid en in onafhankelijkheid van organisaties in het maatschappelijk
52

Zie voor een onderbouwing en uitsplitsing per wettelijke taak bijlage 8.
College voor de Rechten van de Mens, eindrapportage over het jaar 2014 van de afdeling Front Office & Oordelen, 2 maart
2015.
54
Bron: eindrapportage over het jaar 2014 van de afdeling Front Office & Oordelen, 16 maart 2015.
53

45

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

middenveld.
De wijze van financiering van het College is eerder in dit hoofdstuk beschreven. Het College
stelt jaarlijks een begroting op binnen de door de minister in een Kaderbrief gestelde financiële kaders. Als de minister af wil wijken van de ingediende begroting, dan moet de Kamer
hierover worden geïnformeerd in de memorie van toelichting bij de Justitiebegroting, zo
blijkt uit de memorie van toelichting bij de instellingswet.
Het College hecht sterk aan zijn onafhankelijkheid en reageert scherp als de onafhankelijkheid naar zijn oordeel onvoldoende in acht wordt genomen. Een treffend voorbeeld hiervan
betreft de sterk afwijzende reactie richting het ministerie naar aanleiding van een brief van
de Algemene Bestuursdienst van 15 oktober 2013 aan het College over de voorgestane
werkwijze met betrekking tot benoemingen in het topmanagement van ZBO’s. In verband
met de onafhankelijkheid van het College en het feit dat Collegeleden geen ambtenaren zijn
en hun rechtspositie per AMvB is geregeld, wilde het College niet meewerken aan benoemingen bij het College via de Algemene Bestuursdienst. Ook anderszins benadrukt het College zijn onafhankelijkheid. Zo wordt in principe geen externe deskundigheid ingehuurd
voor bijvoorbeeld onderzoeken. Ook wordt geen ondersteuning vanuit V&J geaccepteerd
om de administratieve processen te structureren, omdat dit strijdig zou (kunnen) zijn met
de onafhankelijkheid van het College.
Het College mag op grond van de Paris Principles niet onderwerp zijn van financiële controle
die de onafhankelijk zou kunnen beïnvloeden.55 Onder financiële controle moet in dit verband worden volstaan dat de verschaffer van de financiële middelen voorwaarden stelt
omtrent de besteding van die middelen. In de memorie van toelichting wordt met betrekking tot dit onderwerp aangegeven dat het instituut ondanks de gewenste onafhankelijkheid niet volledig kan worden gescheiden van de overheid: “De regering zal het budget toekennen en voorwaarden opstellen voor de financiering.”
De bepaling in de Paris Principles dat een nationaal instituut geen onderwerp mag zijn van
financiële controle door de financier betekent niet dat het instituut zich niet behoeft te verantwoorden over de besteding van de verschafte middelen. “Such a provision is not, however, intended to limit the application of laws that require an appropriate level of financial
accountability by public agencies”, aldus de General Observations.56 Daarmee in overeenstemming zijn de gebruikelijke checks and balances binnen de rijksdienst ook op het College
van toepassing. Daartoe behoren de departementsbrede planning-en-controlcyclus, de jaarlijkse accountantscontrole en algemene financiële kaders omtrent inhuur van externen,
facturen en aanbestedingsregels. De verantwoording die het College naar buiten toe aflegt
gebeurt (overeenkomstig de formele regels van de P&C-cyclus) op basis van begroting en
jaardocumenten. Uit die verantwoording blijkt dat het College de hem toevertrouwde middelen naar behoren beheert. Twee keer per jaar voeren vertegenwoordigers van het beheersdepartement een bestuurlijk overleg met het College. In het voorjaar betreft de bespreking voornamelijk het jaarverslag en in het najaar de begroting voor het
daaropvolgende jaar. Tussendoor is er af en toe telefonisch contact om elkaar te informeren. Voorts dient het College in juni, in overeenstemming met de P&C-cyclus, een zoge55
“The national institution shall have an infrastructure which is suited to the smooth conduct of its activities, in particular
adequate funding. The purpose of this funding should be to enable it to have its own staff and premises, in order to be independent of the Government and not be subject to financial control which might affect its independence.”.
56
International Coordinating Committee of national institutions for the promotion and protection of human rights (ICC): General Observations of the Sub-Committee on Accreditation, G.O. 2.8 Administrative regulation of National Human Rights Institutions.

46

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

noemde 5-maandsrapportage in waarover een gesprek plaats vindt. Vanwege de onafhankelijke positie van het College is de van het College verlangde informatie minder gedetailleerd en uitgebreid dan van ‘gewone’ zelfstandig bestuursorganen wordt verwacht. Om
diezelfde reden onthoudt het ministerie van Veiligheid en Justitie zich ervan inhoudelijk
sturend of beïnvloedend op te treden.
De verantwoordingsinformatie die het College naar buiten brengt is vanuit een oogpunt van
bedrijfsvoering relatief summier. De 5-maandsrapportages bieden geen inzicht in de verdeling van de beschikbare middelen over verschillende taken en activiteiten. Men vindt er
alleen een verdeling over personele en materiële kosten (beide cumulatief). Ook is er geen
verdere uitsplitsing naar bijvoorbeeld huisvestingskosten, kosten voor ICT, voorlichtingsmateriaal, personele kosten voor Collegeleden, wachtgeldbetalingen, overhead, etc. De 5maandsrapportages en de jaarverslagen bevatten wel gegevens over de producten van het
College (kwalitatieve en kwantitatieve rapporteren wel over de producten van het College
over bijvoorbeeld oordelen, adviezen, onderzoeken).
Voor elk van de vier jaar dat het College bestaat ontving het een decharge van de directie
Rechtsbestel van het ministerie van V&J. Daarmee gaf de directeur Rechtsbestel te kennen
op grond van het jaarverslag het gevoerde beheer en de financiële verantwoording goed te
keuren. Respondenten van V&J verklaarden dat de onafhankelijkheid van het College er niet
aan in de weg staat om het College erop aan te spreken bij een vermoeden van verspilling.
Daar is echter nooit sprake van geweest. Desondanks achten de respondenten van het ministerie een nadere uitsplitsing van financiële gegevens gewenst.

3.7

Conclusie
Het budget voor het College is in 2014 nagenoeg gelijk aan dat in 2010 (Cgb). In de feitelijke
kosten van het College en zijn voorganger Cgb is een piek te zien in 2011 en 2012. In 2011 is
een deel van de werkzaamheden en bijbehorend budget ingezet om voorbereidingen te
treffen op het College voor de Rechten van de Mens. In de jaren na de oprichting van het
College is het budget verminderd door bezuinigingen die in alle begrotingsonderdelen van
het ministerie hebben plaatsgevonden. Om dit te ondervangen heeft het College vanaf 2013
maatregelen genomen om zowel de materiële als de personele kosten terug te brengen.
Van de formeel beschikbare formatie van 57,6 fte wordt per januari 2015 48,5 fte feitelijk
ingevuld. De krimp is vooral gerealiseerd op College- en managementniveau en door te snijden in de materiële uitgaven.
De doelmatigheid van de uitgaven is maar in geringe mate uit de gegevens op te maken.
Hoewel het budget en de realisatie helder is en de output in het aantal adviezen, rapporten
en oordelen ook, is in de throughput veel onduidelijkheid over de effectiviteit. Er heeft met
name in het oordelenproces een efficiencyslag plaatsgevonden door een verschuiving van
taken van duurdere naar goedkopere medewerkers. Het oordelenproces is ook efficiënter
als het gaat om de doorlooptijden. Het streven is om een verzoek om een oordeel binnen
zes maanden af te handelen. Daar slaagt het College steeds beter in.
De voorzitter van het College heeft in een aantal brieven en overleggen haar zorgen geuit
over het afnemende budget. Er is door de minister niet schriftelijk op de brieven van het
College gereageerd, wel zijn ze aan de orde gekomen in het bestuurlijk overleg. Uit interviews blijkt dat het standpunt van het departement is dat de bezuinigingen voor alle onder-

47

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

delen van de Rijksoverheid geldt en dat er geen reden is om het College voor de Rechten
van de Mens daarvan uit te sluiten.
De financiële verantwoording van het College aan het beheersdepartement verloopt volgens de reguliere departementsbrede P&C-cyclus. Dat betekent dat de gebruikelijke checks
and balances binnen de rijksdienst, zoals de jaarlijkse accountantscontrole, de reguliere
planning-en-controlcyclus en algemene financiële kaders omtrent inhuur van externen, facturen en aanbestedingsregels, ook voor het College gelden. Echter, in overeenstemming
met de zelfstandigheid van het College is de verlangde verantwoordingsinformatie relatief
globaal en gaan de gesprekken met het beheersdepartement over hoofdlijnen. Dientengevolge bevatten de financiële verslagen (de 5-maandsrapportages en de jaarrapportages)
weinig informatie over de bedrijfsvoering van het College. De stukken bieden geen inzicht in
verdeling van de financiële middelen over de verschillende activiteiten. De verantwoording
bevat alleen een onderscheid tussen personele kosten en materiële kosten (beide cumulatief). Vanuit het ministerie is aangegeven dat een nadere uitsplitsing van financiële gegevens wenselijk zou zijn.

48

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

4

Percepties van stakeholders en
onafhankelijke deskundigen

4.1

Inleiding
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de perceptie van de stakeholders ten aanzien van de
ambities, taken en prioriteiten van het College. Door middel van een enquête en verdiepende interviews zijn de volgende deelvragen beantwoord.
Deelonderzoek C: prestaties en waardering
15. Zijn er volgens de stakeholders en onafhankelijk deskundigen taken, werkzaamheden of onderwerpen die het College niet heeft opgepakt zowel binnen als buiten
het strategisch plan, maar wel hadden moeten worden gedaan, en waar baseert
men dat op?
16. Wat is er te veel of te weinig gedaan aan de uitvoering van de ambitie, volgens het
oordeel van het College, stakeholders en onafhankelijke deskundigen, en waar baseert men dat op?
Zoals in hoofdstuk 1 is aangegeven, is in het kader van deze deelvragen een digitale enquête
uitgezet onder stakeholders en onafhankelijke deskundigen. De achtergronden van de respondenten zijn in de volgende tabel weergegeven. Het cumulatieve percentage is hoger dan
100%, omdat een combinatie van functies of achtergronden mogelijk is.
TABEL 4.2: ACHTERGROND RESPONDENTEN (N=103)

Verbonden aan een organisatie die actief is op het terrein van mensenrechten
Wetenschapper
Ambtenaar Rijksoverheid
Activist
Bestuurder
Advocaat
Anders

44%
32%
10%
6%
3%
2%
18%

In bijlage 5 zijn de resultaten van de enquête weergegeven. Daarbij is ook onderscheid gemaakt tussen de antwoorden van de twee grootste categorieën respondenten (verbonden
aan mensenrechtenorganisatie en wetenschappers) en tussen respondenten die hebben

49

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

aangegeven respectievelijk een goed, redelijk en matig beeld te hebben van de huidige taken en activiteiten van het College.57 Uit de analyse blijkt dat als er al verschillen waren tussen de antwoorden van deze verschillende typen respondenten, de populatie dermate klein
was dat we deze verschillen niet in de tekst hebben vermeld.
Behalve van een enquête wordt voor de waardering van stakeholders en onafhankelijke
deskundigen ook geput uit de in het kader van dit onderzoek gevoerde interviews. De geïnterviewden zijn weergegeven in bijlage 3.

4.2

Prioriteiten
Op basis van een afwegingskader heeft het College voor de Rechten van de Mens in een
strategisch plan een zgn. pro-actieve agenda opgesteld met onderwerpen die de prioriteit
krijgen op het gebied van advies en onderzoek door het College. Zoals in hoofdstuk 2 al is
aangegeven, zijn de prioriteiten de volgende:
 Ouderenzorg en mensenrechten
 Migratie en mensenrechten
 Discriminatie bij toegang tot de arbeidsmarkt
 Ratificatie en implementatie van het VN-verdrag inzake de rechten van personen
met een handicap
 Mensenrechteneducatie
 Ratificatie van overige verdragen
Een grote meerderheid van de respondenten van de enquête is het helemaal (32%) of
enigszins (51%) eens met de stelling dat het College daarmee de juiste prioriteiten stelt.
TABEL 4.3: STELLING: HET COLLEGE STELT DE JUIST PRIORITEITEN (N=101)

Helemaal mee eens
Enigszins mee eens
Enigszins mee oneens
Helemaal mee oneens
Weet niet / geen mening

32%
51%
10%
2%
6%

De positieve oordelen over de gestelde prioriteiten worden geïllustreerd door de volgende
citaten.
"Er zijn wellicht nog andere prioriteiten denkbaar, maar die overlappen mogelijk
met andere instellingen. De keuze voor deze aandachtspunten lijkt mij goed te verdedigen. Ik kan mij goed voorstellen dat in het kader van de verschillende transities, zorg en jeugdzorg, enkele nieuwe prioriteiten zich aandienen."
"Goed dat er een College voor de Rechten van de Mens is. Dat dit zijn rol nog enigszins moet bepalen cq. vinden, is begrijpelijk. Mijns inziens stelt het College realistische en deels wellicht ook strategische doelen. De verkozen ambities hoeven echter
ook niet bescheidener te zijn dan nodig."
57

Respondenten die aan hebben gegeven een ‘slecht’ beeld te hebben van de taken en activiteiten van het College, zijn direct
naar het eind van de vragenlijst geleid en hebben deze derhalve niet ingevuld. Hun antwoorden achtten we onvoldoende
relevant voor het onderzoek, omdat deze niet gebaseerd zouden zijn op relevante en actuele kennis en informatie.

50

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

De respondenten is in de enquête ook gevraagd de zes prioriteiten te ordenen. De wat de
respondent betreft belangrijkste prioriteit kreeg daarbij de score 1 en de minst belangrijke
de score 6. Een gemiddeld lage score betekent een hoge prioriteit.
TABEL 4.4: RANGORDE VAN PRIORITEITEN DOOR RESPONDENTEN (N=77)
PRIORITEIT

SCORE

migratie en mensenrechten
discriminatie tot toegang tot de arbeidsmarkt
Mensenrechteneducatie
ouderenzorg en mensenrechten
ratificatie / implementatie VN-verdrag inzake rechten van personen met een handicap
ratificatie van overige verdragen

2,05
2,60
3,08
4,05
4,14
5,04

Er tekent zich dus een duidelijk rangorde af. Ratificatie van verdragen heeft bij respondenten geen hoge prioriteit. Ook ‘ouderenzorg en mensenrechten’ heeft bij de externe deskundigen een lage prioriteit. Een van de respondenten over beide thema’s:
"Ik vind ouderorganisaties en mensenrechten niet de eerste prioriteit en ratificatie
van overige verdragen ook niet. Het verdrag dat gericht is op personen met een
handicap ook niet. Laat het college zich concentreren op mensenrechten problemen in de praktijk. Aan ratificatie van verdragen werken andere organisaties."
Het is echter geen keuze van het College om de ratificatie als prioriteit te benoemen, want
het is een wettelijke taak.
Op het terrein van de mensenrechten zijn diverse organisaties actief die vaak deelbelangen
vertegenwoordigen of behartigen. Een terugkerend thema in de gesprekken die we gevoerd
zijn hebben met stakeholders en externe deskundigen is dat men aangeeft het van belang te
vinden dat het College zich beperkt tot prioriteiten en taken die niet door andere organisaties verricht worden. Enkele stakeholders:
"Van belang is om bij prioriteitstelling de toegevoegde waarde op te zoeken. Zo is
ouderenzorg logisch omdat daar specifiek het mensenrechtenoogpunt mist, maar
migratie doen zoveel organisaties dat de meerwaarde er nauwelijks is. "
"Ik kan me vinden in de meeste prioriteiten. Wel vind ik het belangrijk dat het College goed inventariseert welke andere onafhankelijke instanties al actief zijn in een
bepaald thema, om overlap en dubbel werk te voorkomen. Een voorbeeld is het
werk van het College op het gebied van mensenhandel, waarbij mij niet duidelijk is
hoe dit zich verhoudt tot het werk van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel."
Van de respondenten van de enquête is een kwart van mening dat er onderwerpen zijn
(andere dan de prioriteiten die door het College gesteld zijn) waaraan het College onvoldoende prioriteit geeft. Er is daarbij geen gemene deler wat betreft de door hen gemiste
prioriteiten, geen enkel onderwerp wordt vaker dan twee keer genoemd.
De mate waarin het College volgens de respondenten van de enquête voldoende uitvoering
geeft aan de door haarzelf gestelde prioriteiten in weergegeven in de volgende tabel.

51

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

TABEL 4.5: OORDEEL RESPONDENTEN OVER MATE VAN UITOERING DOOR COLLEGE AAN PRIORITEITEN (N=94)
TE VEEL

RUIM

VOLDOENDE

VOLDOENDE

Ouderenzorg
Migratie
Discriminatie bij
toegang arbeidsmarkt
Educatie
Ratificatie VN-verdrag
gehandicapten
Ratificatie overige
verdragen

ONVOL-

RUIM ON-

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

WEET NIET /

4%
1%

10%
17%

23%
32%

4%
12%

1%
1%

57%
37%

1%

29%

33%

3%

-

33%

1%

12%

26%

28%

-

33%

4%

15%

31%

6%

-

44%

5%

8%

22%

11%

-

55%

Wat in de eerste plaats opvalt is dat relatief veel respondenten hebben aangegeven geen
mening te hebben of het College voldoende uitvoering geeft aan genoemde taken. Daaruit
kan de conclusie worden getrokken dat de activiteiten van het College zich veelal buiten het
zicht van de respondenten afspelen. Dat is vooral het geval bij het thema ‘ouderenzorg en
mensenrechten’ en ratificatie van verdragen.
Wat verder uit de tabel naar voren komt is dat het College volgens de respondenten vooral
aan de prioriteit ‘discriminatie bij de toegang tot de arbeidsmarkt’ op een uiterst passende
wijze uitvoering geeft: vrijwel alle respondenten die hierover een opvatting hebben, vindt
dat (ruim) voldoende uitvoering aan de prioriteit wordt gegeven. Ook voor de meeste andere prioriteiten geldt dat het College er volgens de respondenten die daarover een opvatting
hebben, voldoende uitvoering aan geeft.
‘Mensenrechteneducatie’ springt er op dit punt in negatief opzicht uit, 42% van de respondenten met hierover een opvatting vindt dat het College hieraan te weinig doet. In hoofdstuk 3 hebben we al beschreven dat dit door het College wordt onderschreven, in zoverre
dat wordt onderkend dat de mensenrechteneducatie nog onvoldoende van de grond komt.
Over ‘ratificatie van overige verdragen’ lopen de meningen het meest uiteen: er is zowel
een relatief hoog percentage dat vindt dat het College hieraan te veel aandacht besteedt als
dat het College er onvoldoende aan doet.

4.3

Wettelijke taken
In de enquête is gevraagd of het college naar de mening van de respondenten voldoende
uitvoering geeft aan zijn wettelijke taken. De resultaten zijn weergegeven in de volgende
tabel.

52

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

TABEL 4.6: OORDEEL RESPONDENTEN OVER MATE VAN UITVOERING DOOR COLLEGE AAN WETTELIJKE
TAKEN (N=89)
TE VEEL

RUIM

VOLDOENDE

VOLDOENDE

Onderzoek
Advies
Oordelen gelijke
behandeling
Voorlichting
Rapportage
Samenwerking
Ratificatie / implementatie verdragen

ONVOL-

RUIM ON-

DOENDE

VOLDOENDE GEEN MENING

WEET NIET /

1%
1%

6%
17%

46%
37%

10%
14%

2%
2%

35%
29%

2%

39%

35%

2%

-

21%

-

9%
30%
10%

36%
40%
36%

26%
8%
18%

1%
2%

28%
21%
34%

5%

11%

33%

11%

-

40%

Over het algemeen zijn de respondenten van mening dat het College voldoende uitvoering
geeft aan zijn wettelijke taken. Dat geldt bij uitstek voor de oordelen over gelijke behandeling, waarvan 97% van de respondenten (met daarover een opvatting) van oordeel is dat
hieraan (ruim) voldoende uitvoering wordt gegeven. Dit is een taak die een lange traditie
heeft bij het College, omdat het al een van de primaire taken was van de voorganger van
het College voor de Rechten van de Mens, de Commissie gelijke behandeling. Een respondent van het ministerie van Veiligheid en Justitie zegt in een interview over de uitvoering in
het algemeen van taken het volgende.
"Ik heb niet het idee dat het College iets laat liggen dat ze zouden moeten doen.
Ook zijn er geen achterstanden in de oordelen. Het College kan niet alles doen en
moet dus prioriteiten stellen. Dat is logisch. Daarvoor moet gebruik gemaakt worden van het afwegingskader."
Over de uitvoering van de wettelijke taken ‘voorlichting’ en ‘samenwerking’ zijn de respondenten het meest kritisch. Over voorlichting wordt in de enquête en in interviews door stakeholders onder meer het volgende aangegeven.
"Voorlichting aan een breed publiek: de activiteiten die georganiseerd worden zouden soms een breder publiek kunnen trekken (wellicht kunnen er meer diverse
soorten bijeenkomsten worden georganiseerd). Wel zijn voorlichtingscampagnes
zoals de filmpjes met BN-ers en de kaartencampagne erg goed."
"Voorlichting naar professionals is in orde, maar naar burgers toe zou dat beter
mogen en kunnen."
Er zijn in Nederland tientallen organisaties actief op het gebied van mensenrechten. Diverse
organisaties die actief zijn op het gebied van (een onderdeel van) de mensenrechten geven
in de enquête en in interviews aan dat ze zouden willen dat ze meer en vaker zouden willen
samenwerken met het College. Enkele stakeholders:
"Ik moet eerlijk zeggen dat het College voor mij nog te onzichtbaar is, in ieder geval
op het terrein van migratie en mensenrechten waar ik actief ben."

53

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

“Wij zouden op beleidsniveau wel wat meer contact willen onderhouden.”
"Je kunt er als College voor kiezen om tegen NGO’s aan te hangen en daarmee de
samenwerking aan te gaan of voornamelijk op de overheid gericht zijn. Het College
doet het laatste te veel."
"Waar overlap bestaat met een andere overheidsinstantie met een specifieke wettelijke taak, zoals bijvoorbeeld de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld tegen kinderen, kan ook naar dat onderzoek en aanbevelingen verwezen
worden zonder eigen onderzoek/aanbevelingen te doen. Instanties kunnen elkaar
zo versterken en middelen optimaal worden ingezet."
De essentie van het laatstgenoemde punt wordt in interviews vaker aan de orde gesteld.
Het College zou zich naar het oordeel van diverse gesprekspartners meer moeten beperken
tot onderwerpen die niet door andere (mensenrechten)organisaties worden opgepakt. Dit
zou een doelmatiger besteding van (schaarse) middelen zijn dan dat er dubbelingen in
werkzaamheden plaatsvinden. Een respondent zegt hierover:
"Een taak als mensenrechteneducatie, vaak aangevoerd door het College als iets
wat blijft liggen, is moeilijk te realiseren. Dit zou in samenwerking met andere partijen moeten gebeuren en is onbetaalbaar voor het College zelf."
Het College is een organisatie die zich richt op mensenrechten in brede zin. Samenwerken
met ngo’s werd daarbij wel nuttig geacht, maar omdat deze zich richten op deelaspecten
van het totale mensenrechtenpallet zitten er beperkingen aan. Het College is een onafhankelijke overheidsorganisatie met een wettelijke taak en heeft een meeromvattende ambitie
dan die van de deelaspecten. Voor het College vormt dit een barrière voor verdergaande
samenwerking. Ook de onafhankelijkheid speelt hierbij een rol. Door samen te werken met
andere organisatie zou de onafhankelijke positie in het geding komen, is door vertegenwoordigers van het College aangegeven.
Er zijn overigens ook uitgesproken positieve en enthousiaste oordelen over samenwerking
met het College, bijvoorbeeld van een vertegenwoordiger van een organisatie die specifiek
gericht is op gelijke behandeling.
"De samenwerking was al goed in de tijd dat het nog de Commissie gelijke behandeling was en die is nog steeds goed. Uitstekend zelfs. De oordelen zijn belangrijk
voor ons net als de adviezen. We hebben frequent contact, spreken elkaar vaak en
we leveren ook input voor adviezen die het College bijvoorbeeld aan minister Plasterk richt. Het College heeft zijn eigen verantwoordelijkheid en ze nemen ook niet
alles wat we zeggen over, maar we voelen ons zeer serieus genomen."

4.4

Conclusie
Over het algemeen zijn de externe stakeholders en onafhankelijke deskundigen positief over
de door het College gestelde prioriteiten en de mate waarin daaraan en aan de wettelijke

54

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

taken uitvoering wordt gegeven. Mensenrechteneducatie, één van de zes prioriteiten,
springt er in negatief opzicht uit: 42% van de respondenten die hierover een opvatting hebben vindt dat het College hieraan onvoldoende uitvoering geeft. Het College deelt deze opinie in zoverre dat wordt onderkend dat de mensenrechteneducatie nog onvoldoende van
de grond komt.
Als het gaat om de wettelijke taken vinden relatief veel respondenten dat het College onvoldoende uitvoering geeft aan voorlichting respectievelijk samenwerking. Educatie en
voorlichting liggen in elkaars verlengde, het gaat beide om het uitdragen en uitventen van
kennis over (het belang van) mensenrechten. Juist door met andere (verwante) organisaties
samen te werken zou dit beter van de grond kunnen komen, is de mening van een aantal
van deze organisaties. Het College ziet hierbij echter barrières door zijn brede scope en zijn
onafhankelijkheid.

55

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

5

Doelmatigheid en de benodigde
middelen

5.1

Inleiding
Het onderzoeksthema dat rest betreft de vraag of de financiële middelen waarover het College kan beschikken, toereikend zijn om alle taken die voortvloeien uit de wet en internationale verdragen adequaat te verrichten. In de onderzoeksopzet is dit onderwerp in vijf
deelvragen uiteen gelegd:
Deelonderzoek D: doelmatigheid en benodigde middelen
17. Hoe verhouden de feitelijke uitgaven en activiteiten, alsmede de (gerealiseerde en
voorgenomen) bezuinigingen zich tot de in de achterliggende documenten en oprichtingsdocumenten geformuleerde ambitie (vergelijking uitkomsten deelonderzoeken A en B)?
18. In hoeverre kan concluderend worden gezegd, dat de uitgaven doelmatig zijn geweest? Zijn er posten waar op bezuinigd zou kunnen worden (vergelijking uitkomsten deelonderzoeken A, B en C)?
19. Zijn er risico’s die verbonden zijn aan de huidige financieringsstructuur voor het
behoud van de A-status voor het College?
20. Is het aan het College toegekende (structurele) budget voldoende volgens het oordeel van respectievelijk het College, de stakeholders en onafhankelijk deskundigen
om te kunnen doen wat een mensenrechteninstituut in Nederland zou moeten
doen volgens de in de achterliggende documenten en oprichtingsdocumenten geformuleerde ambities (vergelijking deelonderzoeken A, B en C)?
21. Hoe zouden de financiën ter behoud van de A-status het beste gestructureerd
kunnen worden?
Zijn de toegewezen middelen toereikend, te veel of te weinig? Bij de beantwoording van
deze vraag stuiten we op het klassieke managementprobleem in de publieke sector: informatie-asymmetrie tussen de verschaffers van de financiële middelen en de gebruikers ervan. De professionals op de werkvloer hebben inzicht in de kosten van hun productie of

56

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

kunnen dat hebben. Voor buitenstaanders is het moeilijk in te schatten en te controleren.58
De klassieke techniek om een overheidsbudget in de hand te houden is dan ook: ombuigen
of bezuinigen. De veronderstelling daarbij is dat de professionals vervolgens zelf het beste
kunnen bepalen hoe ze met minder middelen meer kunnen doen. In grote lijnen is dat ook
de manier waarop de financier (formeel: de begrotingswetgever) met het College is omgegaan. Dat neemt niet weg dat er nog wel wat meer te zeggen valt over de financiële kant
van het bevorderen en beschermen van de rechten van de mens. Achtereenvolgens komen
de allocatie van middelen door het College, de effectiviteit en doelmatigheid van de besteding van de middelen, en de minimale omvang van het budget aan de orde.

5.2

Allocatie
Heeft het College goed gepresteerd met de beschikbare middelen? Respondenten vinden
het een lastige vraag: luidt hun antwoord dat het College het de afgelopen jaren prima heeft
gedaan, dan kan uit zo’n constatering ten onrechte de conclusie kunnen worden getrokken
dat de respondent de middelen van het College toereikend vindt of dat het zelfs nog wel
wat minder kan. Omgekeerd is het ook moeilijk aan te geven of en zo ja voor welke activiteiten het College méér geld zou moeten hebben.59 De ambities zijn hoog en de activiteiten om
aan die ambities te voldoen schier eindeloos. Het College zou moeiteloos het dubbele budget kunnen besteden voor uiterst zinvolle zaken.
Het verloop in de beschikbare middelen kan langs twee wegen worden geschetst: formatief
en budgettair. Het formatieve uitgangspunt bij de oprichting van het College was de formatieruimte van de Commissie gelijke behandeling. Tot 2010 telde de formatie van de Cgb 48
fte. Blijkens de memorie van toelichting mocht het College deze ruimte met ten hoogste 8
fte uitbreiden. De formatie waarover het College in de eerste jaren na de oprichting heeft
kunnen beschikken was daarmee in overeenstemming.
Het budgettaire uitgangspunt bij de oprichting van het College was de jaarlijkse toewijzing
aan de Commissie gelijke behandeling. De eerste jaren ontving het College ten opzichte van
het Cbp-budget een toeslag van € 900.000; een toeslag waarvan tweederde een structurele
toezegging was. In latere jaren ging het College onverkort delen in de structurele bezuinigingen die achtereenvolgende kabinetten aan de gehele rijksdienst oplegden. Het kabinet
en uiteindelijk ook de begrotingswetgever gingen ervan uit dat de bestaande Cgbactiviteiten dusdanig aangepast zouden kunnen worden dat er voldoende middelen vrij
zouden vallen om de nieuwe mensenrechtentaak op een adequate manier uit te voeren.
Het College heeft die handschoen opgepakt. Het oordelenproces is gestroomlijnd en efficienter geworden. Daarmee is het beslag op de middelen van dat proces terug gebracht. De
afdeling Front Office en Oordelen heeft er een aantal taken bij gekregen, met name op het
terrein projecten en een breder pallet waarover voorlichting gegeven dient te worden.
Om de overige middelen op afgewogen wijze te kunnen alloceren heeft het College een
systematiek ontwikkeld voor de verdeling van het beschikbare budget over alle alternatieve
aanwendingsmogelijkheden. In hoofdstuk 2 is dit systeem van afwegen en prioriteren met
behulp van een afwegingskader beschreven. Met toepassing van dat systeem heeft het College op een weloverwogen wijze de beschikbare middelen verdeeld over het grote aantal
58

William R. Niskanen, Bureaucracy and representative government, Chicago 1973. Niskanen benoemt (behalve bezuinigen)
twee oplossingen: concurrentie tussen uitvoeringsorganisaties en privatisering naar de marktsector.
59
Zoals gesteld in paragraaf 3.5 heeft de directeur van het College in een brief aan het onderzoeksteam wel aangegeven welke
extra financiële middelen nodig zouden zijn voor een adequate taakuitoefening.

57

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

taken en activiteiten dat voortvloeit uit ‘de ambitie’, de ambitie om een goed functionerend
en gezaghebbend nationaal instituut voor de rechten van de mens te zijn. Een nog veel groter aantal activiteiten is niet door de filter van het afwegingskader gekomen. Kortom, het
College heeft de afgelopen jaren geroeid met de riemen die het van de begrotingswetgever
heeft gekregen.
Alvorens in te gaan op de vraag of deze middelen voldoende waren en zullen zijn voor een
adequate uitvoering van alle taken dient eerst te worden nagegaan of de beschikbare middelen goed zijn besteed.

5.3

Doelmatigheid
De vraag of de door het College gekozen allocatie van middelen heeft geleid tot een goede
besteding van het beschikbare budget kan op twee manieren worden beantwoord. In de
eerste plaats kan men zich afvragen of de juiste prioriteiten zijn gesteld. Welnu, andere keuzen waren ongetwijfeld denkbaar. Er zijn respondenten die andere accenten zouden leggen;
sommigen zouden zelfs geheel andere keuzen maken. Over het algemeen is er bij externe
stakeholders en andere deskundigen echter een grote mate van instemming met de gemaakte keuzes. Met andere keuzen zou het beslag op de middelen overigens niet zo maar
minder of meer worden. Belangrijker: die alternatieven zijn niet per se beter of slechter. Er
zijn geen harde normen om dit soort keuzen te geleiden, anders dan het ruime raamwerk
van de Paris Principles. Het systeem van een onafhankelijk instituut, van een zelfstandig
orgaan, betekent nu juist dat het College als enige geroepen is om dat soort keuzen te maken en dat soort allocatieve beslissingen te nemen. Mocht het daarbij buiten het raamwerk
treden waarbinnen een NHRI geacht wordt te opereren dan is het aan de accrediterende
instantie om dat oordeel te vellen.
In de tweede plaats kan men zich afvragen of de volgens het allocatiesysteem van het College toegedeelde middelen doelmatig zijn besteed. Had men met hetzelfde geld meer kunnen
doen? Of zouden dezelfde resultaten met minder financiële inspanningen bereikbaar zijn
geweest? Het onderzoek heeft geen indicaties opgeleverd dat het College zijn middelen níet
doelmatig heeft besteed. Het financieel beheer van het instituut heeft wel te kampen met
ondoelmatige elementen die buiten het bereik van het College zelf liggen. Het meest belastend zijn de wachtgeldrechten die de leden van het College na ommekomst van hun zittingstermijn genieten. De lasten van het wachtgeld (werkloosheidsuitkering, aanvullende uitkering en aansluitende uitkering) komen geheel voor rekening van het College. De wwuitkeringen en wachtgeldregeling kostten het College in 2014 € 177.442, naar verwachting
in 2018 oplopend tot bijna € 300.000.
De financiële verslaglegging is volgens sommige respondenten uit de omgeving van het College niet state of the art. Zo zou een betere inzicht in en een betere beheersing van de kosten bereikt kunnen worden door een goede kostencalculatie vooraf plus een nacalculatie
voor projecten. De gehanteerde werkwijze voor de kostenbeheersing van projecten is een
bindende budgettering in uren vooraf, op basis van een door de medewerkers zelf ingeschat
en door de leidinggevenden geaccordeerd tijdsbeslag. Gegevens over de toedeling van financiële middelen aan afzonderlijke activiteiten en van projecten worden niet gegenereerd.
In de meest vergaande vorm van een rationeel beheersysteem leidt systematische nacalculatie tot een zodanig inzicht in de kosten dat elke activiteit van een prijs kan worden voorzien. De bedrijfsvoering zou dan gebaseerd kunnen worden op een PxQ (prijs maal hoeveelheid) systeem zoals in grote delen van de rijksdienst wordt nagestreefd. Het is echter

58

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

onwaarschijnlijk dat alle activiteiten van het College op die manier kunnen worden beprijsd:
de mogelijkheden ervoor zijn beperkt vanwege de grote heterogeniteit die de productie van
het College kenmerkt.60 Dat neemt niet weg dat ook in het onderhavige onderzoek is geconstateerd dat de administratie van het College minder informatie aangaande feitelijke bestedingen voor afzonderlijke activiteiten bevat dan nuttig en wenselijk is (zie uitvoerig hoofdstuk 3). Speciaal ten behoeve van het onderhavige onderzoek heeft het College een
becijfering doen opstellen van de verdeling van financiële middelen in het jaar 2014. Een
verdieping van de financiële verslaglegging in het verlengde van deze exercitie zou de transparantie over de aanwending van het budget vergroten. Naar buiten toe zouden claims van
het College voor uitbreiding van de financiële toewijzing daarmee versterkt worden.

5.4

De minimumomvang van het budget
De laatste vraag is of de financiële middelen waarover het College kan beschikken toereikend zijn om de prestaties te leveren die het op grond van de internationale verdragen en
de wet dient te leveren. Zou het College, aangenomen dat het de beschikbare middelen
optimaal doelmatig besteed, het risico lopen zijn A-status te verliezen omdat het niet datgene levert wat van een NHRI verwacht wordt? Er zijn drie wegen waarlangs de beantwoording van deze vraag benaderd kan worden.
De eerste weg is: wat valt hierover te leren vanuit de normen die internationaal gelden voor
een NHRI? Die normen zijn algemeen en ruim. De Paris Principles bevatten slechts de volgende maatstaf voor de financiering van een NHRI: adequate human and financial resources. In toelichtende documentatie wordt deze norm weliswaar nader uitgewerkt maar ook
dan is het houvast beperkt. Een van die documenten, de ICC SCA General Observations as
adopted in Geneva in May 2013 formuleert het als volgt:
The national institution shall have an infrastructure which is suited to the smooth
conduct of its activities, in particular adequate funding. The purpose of this funding
should be to enable it to have its own staff and premises, in order to be independent of the Government and not be subject to financial control which might affect its
independence.61
Verder op wordt dit nog iets meer gepreciseerd:
Provision of adequate funding by the state should, as a minimum include: a) the allocation of funds for adequate accommodation, at least its head office; b) salaries
and benefits awarded to its staff comparable to public service salaries and conditions; c) remuneration of Commissioners (where appropriate); and d) the establishment of communications systems including telephone and internet.62

6060

N.P. Mol, Bedrijfseconomie voor de collectieve sector, Bussum 2008. Ook: Tjerk Budding, ‘Management Control Budgettering terug bij af binnen de publieke sector?’ Management Control & Accounting 2012, 1.
61
International coordinating committee of national institutions for the promotion and protection of human rights, ICC SCA
General Observations as adopted in Geneva in May 2013, p. 3. Ook zo in: FRA – European Union Agency for Fundamental
Rights, Handbook on the establishment and accreditation of NHRIs in the EU, Wenen 2012, p. 80.
62
ICC SCA General Observations, p. 34. Handbook, p. 90.

59

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Het minimumniveau is zo bezien al gauw bereikt. Niettemin kunnen individuele staten erop
worden aangesproken. Indien de accreditatie-organisatie (ICC Sub-Committee on Accreditation General Observations as adopted in May 2013) constateert dat een lidstaat niet aan zijn
verplichtingen krachtens de Paris Principles voldoet kan de betreffende NHRI zich tot de
eigen staat wenden met aanbevelingen voor herstel (bijvoorbeeld het verhogen van het
budget) voordat de volgende accreditatie daadwerkelijk plaatsvindt.63 Met andere woorden,
indien een accrediterende instantie lacunes zou constateren of zelfs een disfunctioneren op
bepaalde punten, dan nog zou de Staat de gelegenheid krijgen om daarin te voorzien voordat de accrediterende instantie zou overwegen de accreditatie in te trekken. Overigens zal
ook dan het College duidelijk moeten maken dat de daarvoor noodzakelijke middelen niet
uit een interne herschikking van het eigen budget kunnen komen maar dat een externe
verruiming van dat budget noodzakelijk is.
De Paris Principles en de bijbehorende documenten benadrukken steeds opnieuw de noodzaak van onafhankelijkheid van de NHRI ten opzichte van de Staat. Ook de wijze van financiering van de nationale mensenrechteninstituut mag daaraan geen afbreuk doen. Het is
dus niet aan de financierende overheid om de effectiviteit en de doelmatigheid van het beheer van de NHRI-middelen te beoordelen, laat staan om zulk een oordeel te laten mee
wegen in de beslissingen over financiering. Daar staat wel een verplichting voor het mensenrechteninstituut tegenover:
The National Institution has the obligation to ensure the coordinated, transparent
and accountable management of its funding through regular public financial reporting and a regular annual independent audit.64
Dit leidt tot de tweede weg waarlangs de vraag kan worden beantwoord: zijn de middelen
volgens het College zelf toereikend om te voldoen aan de wettelijke en verdragsrechtelijke
verplichtingen? Het College heeft in zijn correspondentie in het kader van de begrotingscyclus herhaaldelijk te kennen gegeven dat de financiering onder het minimumniveau is gekomen dat het College zelf noodzakelijk acht om te kunnen voldoen aan de vereisten van de
Paris Principles. Een citaat uit een brief van de voorzitter van het College aan de DirecteurGeneraal van de Directie Rechtsbestel van het ministerie van V&J, dd. 30 oktober 2013::
"Daarnaast komen de taken waarvoor het College zelf de omvang bepaalt als eerste onder druk te staan. Dit betreft zeker de werkzaamheden die onder de wettelijke taak “het geven van voorlichting en het stimuleren en coördineren van onderwijs over de rechten van de mens” zijn opgenomen. Deze taak is arbeidsintensief en
vraagt daarnaast regelmatig om de inzet van effectieve, maar kostbare communicatie- en educatiemiddelen. Het is een essentiële taak, zoals ook als is verwoord
door de Eerste en de Tweede Kamer (… ) om op basis van werkplannen het College
en zijn maatschappelijke partners te helpen om daarvoor de benodigde middelen
te verkrijgen."
In een toelichting hierop werd van de zijde van het College gesteld dat publiekscampagnes
(zoals de in 2014 gevoerde campagnes rond stellingen over mensenrechten) een essentiële
manier zijn om een groot publiek te bereiken, maar dat deze manier van werken tegelijker63
64

ICC SCA General Observations, p. 8.
ICC SCA General Observations, p. 36.

60

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

tijd zeer kostbaar is. Meer in het algemeen blijven er, naar het oordeel van het College, als
gevolg van financiële krapte te veel zaken liggen. Activiteiten die in het gedrang zouden
komen zijn onder meer:65
 het follow up geven aan aanbevelingen
 brede monitoring van de staat van de mensenrechten in Nederland
 onderzoek
 mensenrechteneducatie
 review van Nederlandse achterstalligheden
 beantwoorden van verzoeken van BuZa
 in ‘het veld’ zichtbaar en aanwezig zijn om uit de eerste hand het klimaat te voelen
en problemen te signaleren
Onderwerpen die onvoldoende aandacht kregen waren onder meer mensenrechten in Caribisch Nederland, privacy, mensenrechten in bedrijven, ontwikkelingen in het strafrecht, en
de drie decentralisaties. Over dat laatste merkte men op dat de decentrale uitvoering van
het zorg- en bijstandsbeleid gepaard gaat met allerlei vraagstukken op het gebied van de
mensenrechten.
Kortom, het College zelf is er van overtuigd dat de financiering een dusdanig laag niveau
heeft bereikt dat het niet meer mogelijk is te opereren naar de geest en de bedoeling van de
Paris Principles.
Een derde bouwsteen bij de beantwoording van de vraag of de financiën toereikend zijn is
het oordeel daarover van deskundigen en betrokkenen in de omgeving van het College.
Zoals in de aanvang van dit hoofdstuk reeds gesteld: weinig respondenten zijn bereid daarover uitdrukkelijke uitspraken te doen. De meesten zijn ervan overtuigd dat het College een
groter budget goed zou kunnen gebruiken en dat dat zeker ten goede zou komen aan de
staat van de mensenrechten in Nederland. Weinigen durven echter de stelling aan dat het
College met de huidige financiering niet meer in staat is te voldoen aan de vereisten van de
Paris Principles en zijn wettelijke taken. Anders gezegd, van een afstand (zelfs van een kleine
afstand) is het moeilijk te beoordelen wanneer ‘krap’ over gaat in ‘te weinig’.

5.5

Strategisch kiezen
Zoals in hoofdstuk 2 uitvoerig aangegeven heeft het College veel werk gemaakt van de
voorbereiding van zijn Strategisch Plan, het plan dat de thema’s en taken bevat waaraan het
College prioriteit wil geven. Eerder werd geconcludeerd dat het College dat zorgvuldig en
weloverwogen heeft gedaan. Toch is één aspect van de in het geding zijnde afwegingen
ietwat onderbelicht gebleven en dat is het aspect ‘aanvullendheid’. In de vele teksten die in
de aanloop naar het College zijn verschenen is steeds benadrukt dat het op te richten instituut zijn taken diende te verrichten in aanvulling op hetgeen al door andere organisaties en
instelling werd gedaan. De memorie van toelichting bij de Wet College voor de rechten van
de mens zegt daarover dat het omvangrijke werkterrein het College ertoe zal nopen gebruik
te maken van de expertise die bij andere organisaties aanwezig is, en voorts:
“Door de ruime formulering van taken in de Paris Principles, is overlap van taakomschrijving niet te voorkomen. Overlap van taken hoeft echter niet te leiden tot het
dubbelop uitvoeren van werkzaamheden. Dubbele uitvoering van werkzaamheden
65

Ontleend aan een brief dd. 20 februari 2015 van de voorzitter van het College aan het onderzoeksteam.

61

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

wordt voorkomen door juiste beleidsmatige keuzes voor het instituut op te nemen
in een door het College op te stellen beleidsplan.”
De Startnotitie afwegingskader van maart 2011 (zie paragraaf 2.4.1) vermeldt daarover het
volgende:
“Veel stakeholders haken aan bij hetgeen in de MvT wordt gezegd over de uitoefening van het takenpakket: vermijd overlap en ga niet doen wat anderen al (goed)
doen. In een criterium verwoord: zijn anderen al bezig op het thema? En aanvullend met het krachtenveld in gedachten; hoe belangrijk is de reeds actieve actor
dan: betreft het een NGO, een andere toezichthouder, een onderzoeksinstantie zoals CPB? Of als de problematiek complex is en buiten het blikveld van anderen valt
of anderen maar deels het thema oppakken. Dat maakt verschil voor de afweging.”
In het resultante Afwegingskader mensenrechtenkwesties dat een ruim een jaar later (november 2012) werd vastgesteld, is deze gedachtegang niet meer zo duidelijk terug te vinden. De derde van de acht maatstaven in dat afwegingskader luidt “Heeft actie van het College toegevoegde waarde?” Van de vijf bijbehorende indicatoren is de enige die op het
onderhavige onderwerp betrekking heeft de derde: Het CRM houdt rekening met wat andere organisaties wel of niet doen. Het blijft onduidelijk op welke wijze het College rekening
wil houden met hetgeen andere organisaties doen. Een analyse van de “mensenrechtenkaart van Nederland” als uitgangspunt voor strategische afwegingen op dit punt ontbreekt.
In de toelichtingen die van de zijde van het College op zijn keuzen werd gegeven is vooral
benadrukt dat het College ‘anders’ is dan de overige instellingen op het gebied van mensenrechten, omdat het College over de volle breedte van de mensenrechten werkzaam is en
dus als enige een integrale benadering kan verwezenlijken. Met deze redengeving is het
werk van andere instellingen zelden een argument om ergens van af te zien. In de feitelijke
prioriteitsstelling van het College is dan ook niet terug te vinden dat men bepaalde taken of
activiteiten aan anderen heeft overgelaten omdat die het al zo goed doen. Kortom, de focus
op de maatstaf ‘aanvullend’ kan scherper.
Zou het College deze afweging in volle scherpte willen maken dan heeft het vier strategische
opties.
1. Het College besluit om een taak geheel over te laten aan een andere instantie omdat deze het betreffende belang reeds adequaat behartigt. Het ziet dan, om een hypothetisch voorbeeld te geven, af van het toetsen van nieuwe wetgeving op mensenrechtelijke relevantie, ervan uitgaande dat de Raad van State deze toetsing
reeds ten volle uitvoert.
2. Het College stimuleert andere instanties om bij de op zich adequate behartiging van
een taak meer aandacht te besteden aan bepaalde door het College aan te dragen
opvattingen en zienswijzen. Zo zou men de vele onderzoeksinstituten op het gebied
van mensenrechten in den lande kunnen aanmoedigen om die vraagstukken aan te
vatten die naar het oordeel van het College prioritaire aandacht verdienen.
3. Het College gebruikt samenwerking met andere instanties om lasten te delen en tegelijkertijd mensenrechtenbelangen te behartigen. Samenwerking met een instelling voor sociaalwetenschappelijk onderzoek in een multidisciplinair onderzoeksproject kan daarvoor als voorbeeld gelden.
4. Het College voert een taak geheel zelf uit.

62

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Als centrale maatstaf bij de afweging tussen deze vier opties kan het comparatief voordeel
gelden: welke instantie kan de meeste effecten bereiken tegen de minste kosten? Ook de
omgekeerde vraagstelling is relevant: waar kan het College zijn schaarse middelen met het
grootste comparatieve effect inzetten? De prioritering en de strategische keuzen van het
College zouden aan werfkracht kunnen winnen indien deze afwegingen er expliciet aan ten
grondslag werden gelegd. Een argumentatie ten gunste van de uitbreiding van het budget
van het College zou ermee gebaat zijn.

5.6

Conclusie
Zijn de financiële middelen waarover het College kan beschikken, toereikend om alle taken
die voortvloeien uit de wet en internationale verdragen adequaat te verrichten? Daarover is
nu het volgende te zeggen.
De wetgever heeft het budget voor het College doelbewust nauwelijks verruimd, vergeleken
met de middelen die de Commissie gelijke behandeling ter beschikking stonden, ervan uitgaande dat herschikking van bestedingen voldoende ruimte zou opleveren om de nieuwe
taken te financieren. Het College is heel uitdrukkelijk van mening dat dit budget ontoereikend is om alle ambities op een toereikend niveau te verwezenlijken. Deze opvatting van
het College is niet zonder meer te onderbouwen door een verwijzing naar de vereisten van
de Paris Principles met betrekking tot de financiële ruimte van een nationaal instituut. Interviews met stakeholders en deskundigen leveren al evenmin een ondubbelzinnige ondersteuning van de claims van het College.
De toereikendheid van het budget van het College kan langs indirecte weg beoordeeld worden door de prioritering en de bedrijfsvoering van het College in aanmerking te nemen. Wat
de prioritering betreft, om de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk in te zetten ter
behartiging van zijn wettelijke taken heeft het College een adequaat afwegingskader opgesteld waarmee prioriteiten en strategische keuzen gemaakt kunnen worden. Het afwegingskader zou aan scherpte kunnen winnen indien de activiteiten en (mogelijke) bijdragen van
andere instellingen meer uitdrukkelijk onderdeel zouden worden van de strategie van het
College. Er is geen reden om te twijfelen aan de doelmatigheid van de besteding van de
middelen. Dat neemt niet weg dat de claims van het College dat het een tekort aan middelen heeft aan kracht zouden winnen indien het een omvattende en gedetailleerde verantwoording van de aanwending van zijn middelen zou presenteren.

63

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

6

Conclusies en aanbevelingen

6.1

Beantwoording deelvragen
In de voorgaande hoofdstukken zijn de deelonderzoeken A tot en met D en de bijbehorende
deelvragen aan de orde gekomen. De antwoorden op de deelvragen vatten we hier onder
per deelonderzoek samen.
Deelonderzoek A: reconstructie van de ambitie
1. Wat is de ambitie met het mensenrechteninstituut volgens de (internationale en
nationale) achterliggende documenten en oprichtingsdocumenten?
De ambitie van het mensenrechteninstituut volgens de in de memorie van toelichting met
instemming geciteerde Paris Principles luidt:
Het College:
 bevordert de naleving van mensenrechten en beschermt deze binnen de nationale
rechtsorde;
 heeft een zo breed mogelijk mandaat dat alle mensenrechten omvat.
Tot de taken van het mensenrechteninstituut behoren op grond van artikel 3 van de Wet
College voor de rechten van de mens:
a. Oordelen: het onderzoeken of een onderscheid is of wordt gemaakt en het geven van een oordeel daarover.
b. Rapporteren en het doen van aanbevelingen, waaronder het samenstellen van
de jaarlijkse rapportage over mensenrechten in Nederland.
c. Adviseren.
d. Het geven van voorlichting en het stimuleren en coördineren van onderwijs
over de rechten van de mens..
e. Het doen en stimuleren van onderzoek.
f. Samenwerken.
g. Het aansporen tot de ratificatie, implementatie en naleving.
h. Het volgen van actuele ontwikkelingen en gebeurtenissen op grond waarvan
kan worden besloten een of meerdere van de onder b t/m g genoemde taken
in uitvoering te nemen.

64

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

2. Hoe heeft het College de ambitie vertaald in activiteiten die gericht zijn op het uitvoering geven aan de ambitie?
De wettelijke taken van het College zijn als volgt te clusteren:
1. Oordelend: onderzoek gelijke behandeling en daaruit voortvloeiende oordelen
2. Adviserend: onderzoek, stimuleren van onderzoek, rapportage en advies
3. Normerend: ratificatie, aansporen daartoe, naleving
4. Voorlichtend: voorlichting en educatie
Het College heeft in het verlengde van zijn wettelijke taken de volgende missie geformuleerd:
Het College voor de Rechten van de Mens belicht, bewaakt en beschermt mensenrechten, bevordert de naleving van mensenrechten (inclusief gelijke behandeling)
in praktijk, beleid en wetgeving, en vergroot het bewustzijn van mensenrechten in
Nederland.”
Deze missie is in het Strategisch Plan uitgewerkt in vijf strategische doelen:
1. In beleid, wet- en regelgeving zijn/worden de mensenrechten geborgd.
2. Schendingen van mensenrechten door overheid en derden worden voorkomen of
gecorrigeerd.
3. Alle mensen in Nederland begrijpen hun rechten en die van anderen en zijn in staat
deze in de praktijk te genieten.
4. Overheid, parlement, organisaties en individuen nemen actief eigen verantwoordelijkheid op het gebied van mensenrechten.
5. Het College voor de rechten van de mens ontwikkelt zich tot een gezaghebbend instituut op het gebied van de mensenrechten in Nederland.
Inhoudelijk heeft het College er in zijn strategische agenda voor gekozen om de volgende
thema’s centraal te stellen:
 Ouderenzorg en mensenrechten
 Migratie en mensenrechten
 Discriminatie bij toegang tot de arbeidsmarkt
 Ratificatie en implementatie van het VN-verdrag inzake de rechten van personen
met een handicap
 Mensenrechteneducatie
 Ratificatie van overige verdragen
3. Welke onderdelen van de ambitie zijn na twee jaar wel/deels/niet geconcretiseerd
tot activiteiten die in uitvoering zijn?
Voor alle taken, doeleinden en thema’s zijn activiteiten ontwikkeld en ten uitvoer gelegd.
Zowel het College zelf als een deel van de ondervraagde stakeholders en experts menen dat
het thema ‘Mensenrechteneducatie’ nog onvoldoende van de grond is gekomen.
Deelonderzoek B: organisatie, middelen en activiteiten
4. Wat is de rechtsvorm van het College en wat zijn de implicaties daarvan? Wat
houdt de beheersverantwoordelijkheid van het ministerie van Veiligheid & Justitie
in en wat is de financiële en juridische relatie tussen de financierende ministeries
en het College?

65

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Het College is een zelfstandig bestuursorgaan waarvan de status op een aantal punten afwijkt van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. Dit om te voldoen aan de verdragsrechtelijk vereiste zelfstandigheid. De financiële en juridische relatie tussen het College en
het beheersdepartement (V&J) is in overeenstemming met de Paris Principles. De beheersmatige betrokkenheid van het departement bij de bedrijfsvoering van het College is terughoudend.
5. Wat is het budget van het College, waarop is de omvang van het budget gebaseerd
en hoe is geregeld dat een antwoord op vragen inzake de doelmatigheid van de
uitgaven gegeven kan worden?
De omvang van het budget van het College – in 2014 circa € 5,7 miljoen – is gebaseerd op
het budget dat voorheen voor de Commissie gelijke behandeling beschikbaar was: € 5,6
miljoen in 2010. Een verhoging van dat budget met € 0,9 miljoen (waarvan € 0,6 miljoen
structureel) bij de start van het College is door rijksbrede bezuinigingen inmiddels voor het
grootste deel teniet gedaan. De administratie van het College maakt in beperkte mate mogelijk de doelmatigheid van de uitgaven te beoordelen.
6. Wat zijn de afspraken over uitputting van de begroting en wie is verantwoordelijk
voor de begroting en de uitgaven?
Het College is verantwoordelijk voor de begroting en de uitgaven. Er zijn geen expliciete
afspraken over de uitputting van de begroting. Het College kan in beginsel niet meer uitgeven dan het beschikbare budget toelaat.
7. Blijken de (materiële en personele) kosten van de activiteiten uit de boekhouding/financieel-administratieve gegevens ?
De boekhouding van het College is er niet op ingericht om de besteding van het budget naar
afzonderlijke activiteiten te registreren. De medewerkers van het College waren wel in staat
desgevraagd de onder 8. gepresenteerde opstelling te vervaardigen.
8. Zo ja, wat zijn dan de uitgaven van het College de afgelopen twee jaar geweest, en
waaraan zijn deze besteed? Welke uitgaven zijn structureel en welke incidenteel?
Het College heeft ten behoeve van het onderhavige onderzoek een opstelling laten maken
die inzicht biedt in de uitgaven per wettelijke taak in het jaar 2014. Daaruit blijkt dat de verdeling van het budget over de wettelijke taken in dat jaar als volgt was:

66

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

PERSONELE KOSTEN

MATERIËLE KOSTEN

TOTAAL PER TAAK

PERCENTAGE VAN
TOTAAL

Oordelen
Voorlichten/Educatie
Rapporteren
Onderzoeken
Signaleren
Adviseren
Samenwerken
Aansporen
66
Overige
Subtotaal
Afwezig
Totaal 2014

753.540
332.513
235.372
230.318
225.166
218.031
201.763
72.744
904.893
3.174.341
747.666
3.922.007

101.571
379.497
64.490
128.296
13.397
13.884
24.108
28.100
1.096.762
1.850.105
1.850.105

855.111
712.011
299.863
358.614
238.563
231.915
225.871
100.844
2.001.655
5.024.446
747.666
5.772.111

14,8%
12,3%
5,2%
6,2%
4,1%
4,0%
3,9%
1,7%
34,7%
87,0%
13,0%
100%

Er is geen inzicht in de verhouding tussen structurele en incidentele uitgaven.
9. Wat is de inhoud en de belasting van het werk van de Collegeleden, hoe vindt hun
bezoldiging plaats en hoe verhoudt de Raad van Advies zich daartoe?
PERCENTAGE VAN TOTAAL

Oordelen
Rapporteren
Voorlichten/Educatie
Onderzoeken
Samenwerken
Adviseren
Signaleren
Aansporen
Overige
Afwezig

29%
10%
8%
8%
7%
6%
5%
2%
13%
11%

De inhoud en de belasting van het werk van de Collegeleden is samengevat in bovenstaande
tabel. De bezoldiging van het College is geregeld in het Besluit rechtspositie College voor de
rechten van de mens. De Raad van Advies heeft geen bemoeienis met de bezoldiging van de
leden van het College.
10. Hoe is de verhouding tussen het budget en de uitgaven? Wat is er gebeurd als er
sprake was van onder- dan wel overschrijding en waarom?
Het budget en de uitgaven waren de afgelopen jaren in evenwicht. Een overschrijding van
het budget in het overgangsjaar 2011 was te verklaren uit transitiekosten en werd goeddeels gedekt door een onderbesteding in het voorgaande jaar. Budgettaire krimp is de afgelopen jaren steeds opgevangen met bezuinigingen, met name in de materiële sfeer. De personele kosten zijn de laatste jaren niet afgenomen. Wel is de feitelijke bezetting van de
leden van het College en het management teruggebracht.
66

Overige: alle andere, hierboven niet genoemde taken, inclusief randvoorwaardelijke taken (zoals bedrijfsondersteuning,
management, overleg, opleiding e.d.), voor zover niet (goed) toe te delen aan een van de bovengenoemde taken. Zie voor
verdere toelichting op dit overzicht bijlage 1.

67

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

11. Hoe is de bedrijfsvoering georganiseerd? Hebben andere (mensenrechten)organisaties daarbij als voorbeeld gediend?
Het oordelenproces is strak geregeld en gemanaged. De inrichting van de andere (adviserende, normerende en voorlichtende) processen is gebaseerd op aannames over de benodigde input van mensen en middelen. Het management van deze processen bestaat onder
meer uit regelmatige controle op voortgang en uitkomsten.
12. Wat waren en zullen de consequenties zijn van de bezuinigingen en het geleidelijk
wegvallen van het incidentele budget volgens het College?
Het College is van oordeel dat de neerwaartse trend in de omvang van het budget ertoe
leidt dat het op korte termijn niet meer in staat zal zijn om alle wettelijke taken naar behoren uit te voeren.
Deelonderzoek C: prestaties en waardering
13. Wat is de rol van het afwegingskader om de werkprioriteiten te bepalen, dat uitmondde in een strategisch plan? Hoe is dat tot stand gekomen, en welke rol heeft
het gehad ná de bepaling van het strategisch plan? In hoeverre heeft het mede de
agendasetting bepaald?
Het afwegingskader heeft een centrale rol gespeeld in de totstandkoming van het strategisch plan. De feitelijke activiteiten van het College worden in belangrijke mate gestuurd
door het strategisch plan, en daarnaast ook door actuele ontwikkelingen.
14. Zijn er volgens het College nog taken, werkzaamheden of onderwerpen die de afgelopen twee jaar zowel binnen als buiten het strategisch plan onvoldoende opgepakt of uitgevoerd konden worden? Zo ja, waar baseert het College zich op?
Het College is van oordeel dat men onvoldoende in staat is de taak ‘mensenrechteneducatie’ gestalte te geven. Het College koestert de ambitie om alle leerlingen in het primair en
secundair onderwijs in aanraking te brengen met mensenrechten. Het College is er vooralsnog niet in geslaagd de steun van het ministerie van onderwijs te verwerven voor de verwezenlijking van deze ambitie. Het College kwam vervolgens tot de conclusie dat het zich op
eigen titel op het onderwijsveld moest richten. De ervaring van het College is dat het een
moeizaam en langzaam proces is om mensenrechteneducatie in het primair en voortgezet
onderwijs van de grond te krijgen.
15. Zijn er volgens de stakeholders en onafhankelijk deskundigen taken, werkzaamheden of onderwerpen die het College niet heeft opgepakt, maar wel hadden moeten
worden gedaan, en waar baseert men dat op?
16. Wat is er te veel of te weinig gedaan aan de uitvoering van de ambitie, volgens het
oordeel van het College, stakeholders en onafhankelijke deskundigen, en waar baseert men dat op?
Een relatief groot deel van de ondervraagde stakeholders en onafhankelijke deskundigen
steunt het College in diens opvatting dat er op het terrein van ‘mensenrechteneducatie’(veel) meer gedaan zou moeten worden. Anders dan het College zijn niet alle respondenten ervan overtuigd dat het College zelf op dit terrein veel meer zou moeten doen, anders
dan stimuleren en coördineren van andere organisaties die op dit terrein actief zijn.

68

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Deelonderzoek D: doelmatigheid en benodigde middelen
17. Hoe verhouden de feitelijke uitgaven en activiteiten, alsmede de (gerealiseerde en
voorgenomen) bezuinigingen zich tot de in de achterliggende documenten en oprichtingsdocumenten geformuleerde ambitie (vergelijking uitkomsten deelonderzoeken A en B)?
18. In hoeverre kan concluderend worden gezegd, dat de uitgaven doelmatig zijn geweest? Zijn er posten waar op bezuinigd zou kunnen worden (vergelijking uitkomsten deelonderzoeken A, B en C)?
19. Zijn er risico’s die verbonden zijn aan de huidige financieringsstructuur voor het
behoud van de A-status voor het College?
20. Is het aan het College toegekende (structurele) budget voldoende volgens het oordeel van respectievelijk het College, de stakeholders en onafhankelijk deskundigen
om te kunnen doen wat een mensenrechteninstituut in Nederland zou moeten
doen volgens de in de achterliggende documenten en oprichtingsdocumenten geformuleerde ambities (vergelijking deelonderzoeken A, B en C)?
21. Hoe zouden de financiën ter behoud van de A-status het beste gestructureerd
kunnen worden?
Zijn de financiële middelen waarover het College kan beschikken, toereikend om alle taken
die voortvloeien uit de wet en internationale verdragen adequaat te verrichten? Daarover is
nu het volgende te zeggen.
De wetgever heeft het budget voor het College doelbewust nauwelijks verruimd, vergeleken
met de middelen die de Commissie gelijke behandeling ter beschikking stonden, ervan uitgaande dat herschikking van bestedingen voldoende ruimte zou opleveren om de nieuwe
taken te financieren. Het College is heel uitdrukkelijk van mening dat dit budget ontoereikend is om alle ambities op een toereikend niveau te verwezenlijken. Deze opvatting van
het College is niet zonder meer te onderbouwen door een verwijzing naar de vereisten van
de Paris Principles met betrekking tot de financiële ruimte van een nationaal instituut. Interviews met stakeholders en deskundigen leveren al evenmin een ondubbelzinnige ondersteuning van de claims van het College.
De toereikendheid van het budget van het College kan langs indirecte weg beoordeeld worden door de prioritering en de bedrijfsvoering van het College in aanmerking te nemen. Wat
de prioritering betreft, om de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk in te zetten ter
behartiging van zijn wettelijke taken heeft het College een adequaat afwegingskader opgesteld waarmee prioriteiten en strategische keuzen gemaakt kunnen worden. Het afwegingskader zou aan scherpte kunnen winnen indien de activiteiten en (mogelijke) bijdragen van
andere instellingen meer uitdrukkelijk onderdeel zouden worden van de strategie van het
College. Er is geen reden om te twijfelen aan de doelmatigheid van de besteding van de
middelen. Dat neemt niet weg dat de claims van het College dat het een tekort aan middelen heeft aan kracht zouden winnen indien het een omvattende en gedetailleerde verantwoording van de aanwending van zijn middelen zou presenteren.

6.2

Conclusies en aanbevelingen
De centrale vraag van dit onderzoek luidt of de financiële middelen waarover het College
kan beschikken, toereikend zijn om alle taken die voortvloeien uit de wet en internationale
verdragen adequaat te kunnen verrichten. Alvorens een conclusie te formuleren omtrent
deze kwestie moeten eerst enkele andere vragen van een antwoord worden voorzien.

69

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

1. Doet het College de goede dingen?
Om deze vraag te beantwoorden is nagegaan op welke wijze het College zijn wettelijke taken heeft vertaald in prioriteiten en activiteiten. Hoofdstuk 2 bevat daarvan de resultaten.
De conclusie is dat het College op een grondige en zorgvuldige wijze strategieën voor korte
en langere termijn heeft ontwikkeld. Voorts is met veel deskundigen en stakeholders gesproken. Daarnaast is een enquête uitgevoerd onder een groot aantal ingevoerde personen.
Daarvan wordt verslag gedaan in hoofdstuk 4 van dit rapport. De conclusie hiervan is dat
stakeholders en deskundigen over het algemeen positief zijn over de verrichtingen van het
College. Voor zover stakeholders uitgesproken opvattingen formuleren zijn zij met het College van mening dat de verwezenlijking van de ambities met betrekking tot educatie en
voorlichting achterblijven bij wat men zou wensen. Kortom, het College is er in geslaagd op
een verantwoorde wijze prioriteiten te stellen en om deze keuzen op een voor ingevoerde
deskundigen en stakeholders herkenbare wijze ten uitvoer te leggen.
2. Doet het College de dingen goed?
De geraadpleegde deskundigen en stakeholders zijn mét het College van oordeel dat de
verwezenlijking van de ambities van het College op het terrein van voorlichting en educatie
achterblijven bij wat wenselijk is. De meerderheid van hen deelt echter niet de opvatting
dat het College zelf op dit terrein een veel groter aandeel in de uitvoering op zich zou moeten nemen. Anders gezegd, men acht het niet vanzelfsprekend dat het College genoodzaakt
is zelf meer rechtstreeks op het onderwijsveld gerichte activiteiten te ontplooien. Meer in
het algemeen vonden veel stakeholders en deskundigen dat het College meer aandacht zou
moeten besteden aan het ‘aanvullende’ karakter van een aantal van de door het College uit
te voeren taken. Op het terrein van voorlichting en educatie bijvoorbeeld zou dat kunnen
betekenen dat het College ervoor kiest een sterkere stimulerende, adviserende en controlerende rol te spelen bij voorlichtingsinitiatieven uitgevoerd door derden. Het onderhavige
onderzoek leent er zich niet voor over deze kwestie definitieve conclusies te trekken. Wel is
gebleken dat in de beleidsvorming van het College de mogelijke betrokkenheid van derden
niet steeds de aandacht heeft gekregen die men zou mogen verwachten.
Aanbeveling 1:
Het College zou er goed aan doen om in de toekomst bij het maken van strategische keuzes
en het stellen van prioriteiten uitdrukkelijker de mogelijke bijdragen van andere
organisaties en instellingen op het terrein van de mensenrechten aan de taakstelling van
het College te betrekken.
3. Besteedt het College zijn financiële middelen doelmatig?
De bedrijfsvoering van het College is adequaat voor een professionele organisatie met een
heterogeen takenpakket. Niettemin is in het onderhavige onderzoek geconstateerd dat de
administratie van het College minder informatie aangaande feitelijke bestedingen voor afzonderlijke activiteiten bevat dan nuttig en wenselijk is (zie uitvoerig hoofdstuk 3). Speciaal
ten behoeve van het onderhavige onderzoek heeft het College een becijfering doen opstellen van de verdeling van financiële middelen in het jaar 2014. Een verdieping van de financiele verslaglegging in het verlengde van deze exercitie zou de transparantie over de aanwending van het budget vergroten. Naar buiten toe zouden claims van het College voor
uitbreiding van de financiële toewijzing daarmee versterkt worden.
Aanbeveling 2:
Het College zou er goed aan doen (de transparantie van) de financiële verslaglegging op het
niveau van de activiteiten en de externe verantwoording daarover te versterken, onder
meer om de kans van slagen van claims van het College voor meer middelen te verbeteren.

70

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

4. Is het budget voldoende?
In zijn financiële huishouding wordt het College geconfronteerd met een kwestie die de
budgettaire ruimte nadelig beïnvloedt, maar die buiten de zeggenschap van het College valt.
Zoals in paragraaf 3.3. uiteengezet kunnen leden van het College die aan het einde van hun
benoemingsperiode aanspraak maken op een wachtgeld dat overeen komt met dat van
leden van de rechterlijke macht. Uitbetaling van deze wachtgelden komt geheel ten laste
van het College. Waar onvrijwillige beëindiging van de aanstelling van de leden van de rechterlijke macht een uitzondering is, worden de leden van het College voor zes jaar benoemd
waarbij een eenmalige herbenoeming van maximaal drie jaar mogelijk is. Het einde van de
benoemingstermijn betekent ontslag van rechtswege. Kortom, de wetgever heeft een
wachtgeldregime van toepassing verklaard dat welbeschouwd niet past bij de aard van de
aanstelling van de leden van het College.
Aanbeveling 3:
De begrotingswetgever zou er goed aan doen de uitgaven voor de wachtgelduitkeringen
van voormalige collegeleden afzonderlijk, buiten het budget voor het College om te
financieren.
Zoals gezegd, de centrale vraag van dit onderzoek betreft de toereikendheid van de financiele middelen waarover het College kan beschikken. Heeft het College voldoende financiële
middelen om alle taken die voortvloeien uit de wet en internationale verdragen adequaat te
verrichten? Een definitief antwoord op deze vraag is principieel niet te geven. De Paris Principles bevatten slechts summiere indicaties met betrekking tot de voor een goed functionerende nationale mensenrechteninstelling vereiste middelen. De wetgever heeft zich beperkt
tot het vastleggen van wettelijke taken, in overeenstemming met de taakstelling in de Paris
Principles en geen enkele aanwijzing willen geven over de omvang van het geheel aan activiteiten. Aldus is er ook geen duidelijke maatstaf om aan te toetsen of de beschikbare middelen toereikend zijn.
Al tijdens het oprichtingsproces zijn door onder meer de Eerste Kamer zorgen geuit over de
verhouding tussen het brede mandaat en het takenpakket van het College enerzijds en het
beschikbare budget anderzijds. De omvang van het budget van het College – in 2014 circa €
5,7 miljoen – is gebaseerd op het budget dat voorheen voor de Commissie gelijke behandeling beschikbaar was: € 5,6 miljoen in 2010. Een verhoging van dat budget met € 0,9 miljoen
(waarvan € 0,6 miljoen structureel) bij de start van het College is door rijksbrede bezuinigingen inmiddels voor het grootste deel teniet gedaan. Uiteraard zijn er goede argumenten te
geven om alle uit ’s rijks kas gefinancierde onderdelen van de rijksdienst en andere instellingen gelijkelijk te doen delen in de krimp van de rijksbegroting.
Dat neemt niet weg dat het College voor de Rechten van de Mens een aantal bijzondere
kenmerken heeft die voor de begrotingswetgever aanleiding zouden kunnen zijn om het
College afwijkend te behandelen. De eerste aanleiding is dat het College zijn grondslag niet
vindt in nationale wetgeving maar in een VN-verdrag en vanuit die status onderhevig is aan
internationale beoordeling en accreditatie. Een naar internationale maatstaven niet goed
functionerend instituut betekent een aanzienlijk risico op reputatieschade voor Nederland
in zijn externe betrekkingen. Een tweede kenmerk is de in het VN-verdrag zo sterk benadrukte onafhankelijke positie van het instituut. Beide kenmerken tezamen kwalificeren het
College als een uitzonderlijke instelling die door de begrotingswetgever wellicht met bijzondere maatstaven tegemoet moet worden getreden. Het effectief uitdragen van de mensenrechten op een zodanige manier dat het een wezenlijk onderdeel van maatschappelijke
keuzeprocessen wordt vergt ongetwijfeld grotere investeringen dan het College nu bij

71

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

machte is te doen. Het oordelenproces vergt, ondanks ingrijpende efficiency maatregelen,
nog steeds een groot deel van het budget. De financiële middelen, beschikbaar voor de uitvoering van de taken op het ruime terrein van mensenrechten zijn, mede als gevolg van
achtereenvolgende rijksbrede bezuinigingsrondes, tot een minimumniveau geslonken.
Aanbeveling 4:
De begrotingswetgever zou er goed aan doen te overwegen om het voor het College een
status aparte te creëren door het niet te laten participeren in rijksbrede bezuinigingen.

72

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Bijlage 1: Verdeling middelen over wettelijke taken 2014
67

VERDELING PERSONELE KOSTEN PER TAAK PER AFDELING (IN EURO'S)
OORDELEN

RAPPORTEREN

ADVISEREN

ONDERZOEKEN

SAMENWERKEN

AANSPOREN

SIGNALEREN

OVERIGE

SUBTOTAAL

AFWEZIG

TOTAAL

59.352

VOORLICHTEN
/ EDUCATIE
76.817

COLLEGE

272.423

94.640

74.646

66.342

18.779

44.235

124.146

831.381

97.493

928.874

OAC

4.924

132.892

158.678

180.585

127.454

115.009

53.965

171.386

187.769

1.132.662

192.305

1.324.968

FOO

476.193

7.840

0

75.112

28.218

20.412

0

9.546

130.052

747.371

366.586

1.113.957

BEDRIJFSVOERING

0

0

0

0

0

0

0

0

462.927

462.927

91.282

554.209

TOTAAL

753.540

235.372

218.031

332.513

230.318

201.763

72.744

225.166

904.893

3.174.341

747.666

3.922.007

ONDERZOEKEN

SAMENWERKEN

AANSPOREN

SIGNALEREN

OVERIGE

SUBTOTAAL

AFWEZIG

TOTAAL

0

0

0

0

15.258

36.876

36.876

VERDELING MATERIELE KOSTEN PER TAAK PER AFDELING (IN EURO'S)
OORDELEN

RAPPORTEREN

ADVISEREN

COLLEGE

21.618

0

0

VOORLICHTEN
/ EDUCATIE
0

OAC

14.877

58.764

13.884

322.593

128.296

18.382

22.374

13.397

136.404

728.970

728.970

FOO

65.076

0

0

56.904

0

0

0

0

6.202

128.182

128.182

BEDRIJFSVOERING

0

5.727

0

0

0

5.727

5.727

0

938.898

956.077

956.077

TOTAAL

101.571

64.490

13.884

379.497

128.296

24.108

28.100

13.397

1.096.762

1.850.105

1.850.105

ONDERZOEKEN

SAMENWERKEN

AANSPOREN

SIGNALEREN

OVERIGE

SUBTOTAAL

AFWEZIG

TOTAAL

74.646

66.342

18.779

44.235

139.404

868.257

97.493

965.750

VERDELING TOTALE KOSTEN PER TAAK PER AFDELING (IN EURO'S)
OORDELEN

RAPPORTEREN

ADVISEREN

COLLEGE

294.041

94.640

59.352

VOORLICHTEN
/ EDUCATIE
76.817

OAC

19.801

191.656

172.562

503.178

255.750

133.390

76.339

184.782

324.173

1.861.632

192.305

2.053.937

FOO

541.269

7.840

0

132.016

28.218

20.412

0

9.546

136.254

875.553

366.586

1.242.139

BEDRIJFSVOERING

0

5.727

0

0

0

5.727

5.727

0

1.401.824

1.419.004

91.282

1.510.286

TOTAAL

855.111

299.863

231.915

712.011

358.614

225.871

100.844

238.563

2.001.655

5.024.446

747.666

5.772.111

67

Opgesteld door het College voor de Rechten van de Mens, 13-05-2015.

i

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Verantwoording overzicht verdeling middelen over taken68
Ten behoeve van de financiële evaluatie van het College voor de Rechten van de Mens
Het bijgaande overzicht met de verdeling van de middelen over de verschillende taken van
het College voor de Rechten van de Mens is gebaseerd op de volgende uitgangspunten en
werkwijzen:
1. De verdeling van de middelen over de taken is in samenspraak gebeurd door de afdelingshoofden van het bureau van het College, waar nodig na raadpleging van betrokken functionarissen.
2. Daarbij is onderscheiden tussen personele en materiele kosten. Personele kosten
zijn de bruto salariskosten van medewerkers (regel 7 uit het overzicht realisatie
2014, dat reeds ter beschikking is gesteld). Alle overige kosten zijn betiteld als materiele kosten. Hiertoe behoren ook de kosten voor externe inhuur (vooral regels 13
t/m 15 van het overzicht realisatie 2014).
3. Voor de wettelijke taken van het College is uitgegaan van de Wet College voor de
Rechten van de Mens d.d. 6 december 2011, artikel 3, waarbij een lichte herschikking heeft plaatsgevonden. Hieronder staan de onderscheiden taken, met een korte
toelichting:
a. Oordelen: artikel 3a, voor zover het gaat om wat na "waaronder" wordt genoemd: "het onderzoeken of een onderscheid is of wordt gemaakt en het geven
van een oordeel daarover, bedoeld in artikel 10". Dit is de taak die het College
van de Commissie Gelijke Behandeling heeft overgenomen. Dit omvat behalve
het oordelenproces sec ook zaken als het organiseren van persbijeenkomsten
en het onderhouden van contacten met specifieke stakeholders zoals de ADV’s.
b. Rapporteren: artikel 3b, "rapporteren en het doen van aanbevelingen", waaronder het samenstellen van de jaarlijkse rapportage over mensenrechten in
Nederland.
c. Adviseren: artikel 3c, "het geven van advies, bedoeld in artikel 5".
d. Voorlichten: artikel 3d, "het geven van voorlichting en het stimuleren en coördineren van onderwijs over de rechten van de mens". Hieronder worden alle
activiteiten van het College geschaard op het gebied van publieksgerichte
communicatie en educatie, waaronder ook de activiteiten van de Front Office.
e. Onderzoeken: artikel 3a, voor zover het gaat om wat voor "waaronder" wordt
genoemd: "het doen van onderzoek", in combinatie met artikel 3e: "het stimuleren van onderzoek".
f. Samenwerken: artikel 3f, "het structureel samenwerken".
g. Aansporen: artikelen 3g, h en i: "het aansporen tot de ratificatie, implementatie
en naleving"
h. Signaleren: het volgen van actuele ontwikkelingen en gebeurtenissen, op grond
waarvan kan worden besloten een of meerdere van de onder b t/m g genoemde taken in uitvoering te nemen.
i. Overige: alle andere, hierboven niet genoemde taken, inclusief randvoorwaardelijke taken (zoals bedrijfsondersteuning, management, overleg, opleiding
e.d.), voor zover niet (goed) toe te delen aan een van de bovengenoemde taken.
4. Het overzicht van de personele kosten is gebaseerd op de feitelijke personele bezetting (exclusief externe inhuur) over geheel 2014 zoals die tot uiting komt in de gerealiseerde bruto salariskosten. Deze zijn per persoon verdeeld over de boven onderscheiden taken, na afzondering van de tijd die medewerkers afwezig zijn geweest

68

Opgesteld door het College voor de Rechten van de Mens, 13-05-2015.

ii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

ten gevolge van verlof (vakantie of anderszins), ziekte en detachering. Vervolgens
zijn de personele kosten per taak per organisatieonderdeel opgeteld.
5. Voor het overzicht materiele kosten is per onderdeel van het overzicht realisatie
2014 bezien in welke mate deze is toe te rekenen aan de bovengenoemde taken.
Vervolgens zijn de materiele kosten per taak per organisatieonderdeel opgeteld.

iii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Bijlage 2: Doelboom

iv

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Bijlage 3: Geïnterviewde personen
COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS
NAAM

FUNCTIE

Ineke Boerefijn
Barbara Bos
Bart Dekker
Emile Hofhuis
Nicola Jägers
Laurien Koster
Florine Lengkeek
Joke Rijkes
Leonieke Woudenberg
Annejet Swarte

Coördinerend beleidsmedewerker
Eerste medewerker Frontoffice
Directeur
Collegelid
Collegelid
Voorzitter College
Waarnemend hoofd Onderzoek, Advies en Communicatie
Hoofd Frontoffice en Oordelen
Financieel adviseur
Stafjurist Juridisch Bureau

LEDEN VAN DE RAAD VAN ADVIES
NAAM

FUNCTIE

Frits Bakker
Jacob Kohnstamm
Lars van Troost
Saskia Wieringa

Voorzitter Raad voor de Rechtspraak
Voorzitter College Bescherming Persoonsgegevens
Amnesty International
Universiteit van Amsterdam

BETROKKEN BIJ DE OPRICHTING VAN HET COLLEGE
NAAM

FUNCTIE

Alex Brenninkmeijer
Hanna Fisscher

Voormalig Nationale Ombudsman
Projectleider wetgevingstraject oprichting College voor de Rechten van
de Mens
Voormalig directeur Studie- en Infomatiecentrum Mensenrechten
Hoogleraar Nederlands en Europees staatsrecht Universiteit van Tilburg
Voorzitter stuurgroep wetgevingstraject oprichting College voor de
Rechten van de Mens

Jenny Goldschmidt
Ernst Hirsch Ballin
Just Stam

MINISTERIES
NAAM

FUNCTIE

Anne Brood

Financieel senior adviseur directie Financiën, Bedrijfsvoering en Control
– DGRR - Ministerie Veiligheid en Justitie
Jurist gelijke behandeling - Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Beleidsadviseur directie Rechtsbestel – DGRR - Ministerie Veiligheid en
Justitie
Directeur Rechtsbestel – DGRR - Ministerie Veiligheid en Justitie

Suzanne Koelman
Yvonne Roijers
Hanneke Schipper

v

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

STAKEHOLDERS EN EXTERNEN
NAAM

ORGANISATIE

Leontine Bijleveld
Laura Coello
Alicia Dibbets
Yvonne Donders
Jasper Krommendijk
Christian Mommers
Marloes van Noorloos
Joyce Overdijk-Francis
Aloys van Rest
Friso Roscam Abbing
Philip Tijsma
Kars Veling
David Vermijs
Sebastiaan van der Zwaan

Netwerk VN Vrouwenverdrag, Vereniging voor Vrouw en Recht
Inclusive Works
Human Rights Practice
Hoogleraar internationale mensenrechten Universiteit van Amsterdam
Universitair docent Europees Recht Radboud Universiteit Nijmegen
Amnesty International
Nederlands Juristen Comité Mensenrechten
Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis
Defence for Children
European Union Agency for Fundamental Rights
COC
Pro Demos
Shift
Justice and Peace Nederland

vi

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Bijlage 4: Geraadpleegde bronnen
Documenten College voor de Rechten van de Mens
5-maandsrapportage, Periode januari t/m mei 2014.
5-maandsrapportage, Periode januari t/m mei 2013.
8-maandsrapportage, Periode januari t/m september 2013.
14 issuepapers aangaande de relevantie voor CRM en de ingeschatte personeelslasten, april
2012.
Aanvullende criteria voor selectieproces, juni 2012.
Afdelingsoverleg OAC, 3 november 2014.
Afwegingskader mensenrechtenkwesties november 2012.
Annual Report, 1 oktober 2012 – 1 oktober 2013.
Begroting Jaarlijkse Rapportage 2013.
Bruikbaarheid klanttevredenheidsonderzoek, 14 mei 2014.
Concept algemeen afwegingskader, september 2011.
Customeyes, Klantenonderzoek College voor de Rechten van de Mens, januari – februari
2014.
Eindrapportage 2014 van de afdeling Front Office & Oordelen, 16 maart 2015.
Financiële jaarrapportage 2012.
Formatie en bezetting januari 2011 ten behoeve van financiële evaluatie 2015.
Formatie en bezetting januari 2012 ten behoeve van financiële evaluatie 2015.
Formatie en bezetting januari 2013 ten behoeve van financiële evaluatie 2015.
Formatie en bezetting januari 2014 ten behoeve van financiële evaluatie 2015.
Formatie en bezetting januari 2015, 5 februari 2015.
Format plan van aanpak.
Interne memo Jaarlijkse rapportage 2013: uitwerking van de signalen uit de afdeling en van
de stakeholders.
Inventariserend onderzoek Alicia Dibbets, 1e rapportage; verslag, longlist, overzicht wat
door wie, memo en opzet.
Inventariserend onderzoek Alicia Dibbets, 2e rapportage; verslag, longlist, overzicht wat
door wie en opzet.
Inventariserend onderzoek Alicia Dibbets, 3e (eind)rapportage; afkortingenlijst, geraadpleegde documenten, inventarisatie, longlist, overzicht EHRM, overzicht Raad van Europa,
overzicht VN, overzicht NGO en overzicht wat door wie.
Issue afwegingskader, juni 2011.
Jaarplan 2012, Commissie Gelijke Behandeling, 15 november 2011.
Jaarplan 2013.
Jaarplan 2014.
Jaarrapportage 2014 Front Office, januari 2015.
Jaarverslag 2010, Cgb.
Jaarverslag 2011, Cgb.
Jaarverslag 2012.
Jaarverslag 2013.
Jaarverslag 2014.
Memo jaarrapportage 2014 aan Collegevergadering, 10 maart 2015.
Meerjarenbegroting 2014-2018.

vii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Overzicht projecten in het kader van het oordelenproces 2014, 18 maart 2015.
Opdrachtformulering Jaarlijkse Rapportage 2013.
Opdrachtformulering CAT follow-up, 7 augustus 2013.
Oplegnotitie bij Plan van aanpak organisatieontwikkeling College voor Mensenrechten en
Gelijke Behandeling, 6 mei 2010.
Overzicht 14 projecten, april 2012.
Plan van aanpak Decentralisatie, 7 februari 2014.
Plan van aanpak organisatieontwikkeling College Mensenrechten en Gelijke Behandeling, 6
mei 2010.
Planning- en actielijst Jaarlijkse Rapportage 2013.
Plan van aanpak Jaarlijkse Rapportage 2013.
Presentatie, april 2012.
Realisatie 2014, 20 februari 2015.
Resultaten- en effectenmatrix OAC 2014.
Samenvoeging lijsten wat door welke instantie wordt uitgevoerd, juni 2011.
Schema afwegingskader, mei 2011.
Schematische weergave, november 2011.
Schrijfwijzer Jaarlijkse Rapportage 2013, 24 januari 2014.
Statement on Compliance with the Paris Principles of the Netherlands Institute for Human
Rights, december 2013.
Strategisch plan, februari 2013.
Startnotitie afwegingskader, maart 2011.
Tussenstand afwegingskader, maart 2011.
Verdeling middelen over wettelijke taken 2014, overzicht opgesteld op verzoek onderzoekers Pro Facto, 13 mei 2015.
Vermoedelijk beloop 2014, 13 november 2014.
Verslag evaluatie Jaarlijkse Rapportage 2013.
Verslag vergadering vaststellingscommissie, 2011.
Correspondentie College – ministerie Veiligheid en Justitie
Aanbiedingsbrief directie Rechtsbestel 5-maandsrapportage januari t/m mei 2013, 25 juni
2013.
Aanbiedingsbrief directie Rechtsbestel Jaarplan 2014, 30 oktober 2013.
Aanbiedingsbrief directie Rechtsbestel jaarverslag 2013 College voor de Rechten van de
Mens, 14 maart 2013.
Aanbiedingsbrief Meerjarenbegroting 2014-2018 College voor de Rechten van de Mens aan
directie Rechtsbestel, 24 januari 2014.
Aanvullende informatie in het kader van de financiële evaluatie van het College voor de
Rechten van de Mens, brief van plaatsvervangend directeur aan onderzoekers Pro Facto, 5
februari 2015.
Aanvullende informatie in het kader van de financiële evaluatie van het College voor de
Rechten van de Mens, brief van plaatsvervangend directeur aan onderzoekers Pro Facto, 6
februari 2015.
Accreditatie College voor de Rechten van de Mens aan minister Opstelten, 26 mei 2014.
Adviesaanvraag College aan directie Rechtsbestel m.b.t. brief Ministerie van BZK, 1 november 2013.
Afsprakenbrief 2012, 15 februari 2012.
Afsprakenbrief 2013, 12 februari 2013.
Afsprakenbrief 2014, 20 januari 2014.
Agenda werkbezoek DGRR aan College voor de Rechten van de Mens, 27 februari 2014.

viii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Benoeming topmanagement zbo via ABD, brief directie Rechtsbestel aan College inclusief
afschrift brief directie Rechtsbestel aan ministerie BZK, 19 december 2013.
Brief benoeming topmanagement zbo van ABD aan directie Rechtsbestel en CRM, 10 februari 2014.
Brief financieringsbehoefte College voor de Rechten van de Mens aan onderzoekers Pro
Facto, 28 mei 2015.
Decharge jaarverantwoording 2012, 7 november 2012.
Kaderbrief Commissie gelijke behandeling 2012, 26 mei 2011.
Kaderbrief 2013 CGB-CRM, 12 juli 2012.
Kaderbrief 2014, 17 september 2013.
Presentatie werkbezoek VenJ – College, 5 maart 2014.
Vaststellen reële financiële behoefte van het College voor de Rechten van de Mens, brief
van voorzitter College aan onderzoekers Pro Facto, 20 februari 2015.
Verslag bestuurlijk overleg CRM - MinVenJ 29 augustus 2013, 9 september 2013.
Verslag bestuurlijk overleg CRM- MinVenJ 25 november 2013.
Verslag werkbezoek VenJ – College, 5 maart 2014.
Verslag bestuurlijk overleg CRM – MinVenJ, 19 mei 2014.
Rapporten (internationale) organisaties mensenrechten
Amnesty International, Nederland onder de loep, 2010.
Concluding observations; CAT, CCPR, CEDAW, CERD, CESCR, CRC, 2004-2010.
Defence for Children, collectieve klacht, 2010.
EHRM; Uitsprakenoverzicht 1999 t/m 2009.
European Charter, For the safeguarding of Human Rights in the City, st. Denis, 18 mei 2000.
European Committee of Social Rights: Verslagen 2004 t/m 2010.
European Committee on National Minorities 2009; Rapport en reactie NL.
European Union Agency for Fundamental Rights – Annual report, 2008.
European Union Agency for Fundamental Rights – Annual report, 2009.
European Union Agency for Fundamental Rights – Annual report, 2010.
Europees Comité inzake de voorkoming van folteringen en onmenselijke of vernederende
behandelingen of bestraffingen – Rapport en reactie NL, 2002.
Europees Comité inzake de voorkoming van folteringen en onmenselijke of vernederende
behandelingen of bestraffingen – Rapport en reactie NL 2007.
Europese commissie tegen Racisme en Intolerantie; tweede rapportage over NL, 2001.
Europese commissie tegen Racisme en Intolerantie; derde rapportage over NL, 2008.
FRA, Handbook on the establishment and accreditation of National Human Rights Institutions in the European Union + annexen, 2012.
Human Rights Watch – NL inburgering in het buitenland, mei 2008.
ICC, Compilation of the rules and working methods of the SCA (Sub-Committee on Accreditation).
ICC, General Observations of the Sub-Committee on Accreditation, mei 2013.
ICC Sub-Committee of Accreditation, Confidential legal advice on the draft law of the commission for human rights and equal treatment (chret) of the Netherlands, Geneve, juni
2010.
Jaarbericht kinderrechten 2009.
Jaarbericht kinderrechten 2010.
MOvisie, Decentralisaties en mensenrechten, 2 december 2013.
NHRI History, Principles, Roles and Responsibilities, 2010.
Opvolging overheid; CAT, CEDAW, CERD, CRC, ICCPR, 2001-2010.
UN High commissioner for Human Rights, Second legal advice on the Draft Law Proposing
the Netherlands Institute for Human Rights, Geneve, 15 oktober 2010.

ix

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Universal Periodic Review, rapport, reactie en Kamerstukken, 2010.
Schaduwrapporten CAT, CCPR, CEDAW, CERD, CESCR, CRC, 2009-2010.
Who’s Right(s) – Migrantenrechten; Internationaal toezicht op de naleving van mensenrechten van migranten in Nederland 2000-2008, 2009.
Literatuur
T. Budding, Management Control Budgettering terug bij af binnen de publieke sector?, In:
Management Control & Accounting, 2012-1.
Y.M. Donders, M. Olde Monnikhof, Het College voor de Rechten van de Mens belicht, bewaakt, beschermt en bevordert mensenrechten in Nederland, In: NTM/NJCM-Bulletin, jaargang 37-6, 2012, p. 693-713.
M.L. van Emmerik en C. Smals-van Dijk (red.), Een nationale mensenrechtencommissie in
Nederland? Handhaving van mensenrechten op nationaal niveau, Leiden, 2000.
J.E. Goldschmidt, De Wet College voor de rechten van de mens, In: Tijdschrift voor Constitutioneel Recht, Wolf Legal Publishers, Nijmegen, april 2012.
J.E. Goldschmidt, Ruim één jaar College voor de Rechten van de Mens – een tussenbalans,
In: NTM/NJCM-Bulletin, jaargang 39-3, 2014, p. 273-292.
K. Henrard, Mensenrechten vanuit internationaal en nationaal perspectief, Den Haag, 2008.
N. Jägers, Mensenrechten in tijden van economische crisis – het belang van een mensenrechtenperspectief in tijden van bezuinigingen en decentralisatie, Lezing ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 20 juni 2013.
J. Kohnstamm, A.G. Castermans, R. Fernhout, C. Flinterman, Mensenrechten in Nederland:
De Daad bij het Woord; Advies inzake de oprichting van een Nederlands Nationaal Instituut
voor de Rechten van de Mens, 8 september 2005.
J. Kohnstamm, A.G. Castermans, A.F.M. Brenninkmeijer, C. Flinterman, Mensenrechten verbinden en verplichten – een nationaal instituut voor de rechten van de mens ook voor Nederland, Utrecht, april 2007.
N.P. Mol, Bedrijfseconomie voor de collectieve sector, Bussum 2008.
W.R. Niskanen, Bureaucracy and representative government, Chicago 1973.
B.M. Oomen, Small places: the home-coming of human rights in the Netherlands, Utrecht: 2
december 2011.
G.J. Vonk, Recht op sociale zekerheid – van identiteitscrisis naar hernieuwd zelfbewustzijn,
SDU Den Haag, 2008.
Kamerstukken
Kamerstukken II, 2001/2002, 28 000 VI, nr 38.
Kamerstukken II, 2009-2010, 32 467, nr. 2.
Kamerstukken II, 2009-2010, 32 467, nr. 3. (MvT)
Kamerstukken II, 2009-2010, 32 467, nr. 4. (Advies RvS)
Kamerstukken II, 2010-2011, 32 467, nr. 5. (Verslag)
Handelingen II, 2010-2011, nr. 67, item 2, 30-03-2011.
Handelingen II, 2010-2011, nr. 67, item 4, 30-03-2011.
Handelingen II, 2010-2011, nr. 72, item 18, 12-04-2011.
Handelingen II, 2010-2011, nr. 75, item 13, 19-04-2011.
Handelingen I, 2011-2012, nr. 7, item 2. 15-11-2011.
Handelingen I, 2011-2012, nr. 7, item 7, 15-11-2011.
Handelingen I, 2011-2012, nr. 8, item 3, 22-11-2011.
Wetten
Besluit rechtspositie College voor de Rechten van de Mens.
Kaderwet zelfstandige bestuursorganen.

x

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Wet College voor de Rechten van de Mens.
Overig
Begroting (inclusief MvT) ministerie Veiligheid en Justitie 2010-2015 .
Jaarverslagen ministerie Veiligheid en Justitie 2010-2013.
Mensenrechtenrapportage Buitenlandse zaken, 2009.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Nader kabinetsstandpunt Nationaal Instituut voor de Rechten van de Mens, 10 juli 2009.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Nationaal Actieplan Mensenrechten – bescherming en bevordering van mensenrechten op nationaal niveau, december
2013.
Nederlandse antiterrorismeregelgeving getoetst aan fundamentele rechten, december
2010.
Organisatie- en formatierapport College voor de Rechten van de Mens, Ministerie van Veiligheid en Justitie, 2 juli 2012.
Paris Principles, A/RES/48/134, 85th plenary meeting, 20 december 1993.
Websites
http://www.mensenrechten.nl.
http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/StatusOfNationalInstitutions.aspx.

xi

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Bijlage 5: Enquête
ACHTERGROND RESPONDENTEN (N=117)

Verbonden aan een organisatie die actief is op het terrein van mensenrechten
Wetenschapper
Ambtenaar Rijksoverheid
Activist
Bestuurder
Advocaat
Anders

44%
32%
10%
6%
3%
3%
18%

IN WELKE MATE HEEFT U EEN BEELD VAN DE HUIDIGE ACTIVITEITEN EN WERKZAAMHEDEN VAN HET
COLLEGE VAN DE RECHTEN VAN DE MENS? (N=117)
TOTAAL
17%
48%
30%
5%

Een goed beeld
Een redelijk beeld
Een matig beeld
Een slecht beeld

VERBONDEN
19%
58%
23%
-

WETENSCHAPPER
20%
59%
21%
-

Bij deze twee eerste vragen was de N = 117. Veertien van deze 117 respondenten hebben
de vragenlijst niet verder ingevuld en zijn dus niet toegekomen aan de inhoudelijke vragen.
De netto respons bedroeg daarmee N = 103. Dat is ook de N die in tabel 1.1 van dit rapport
is genoemd.
In de navolgende tabellen wordt onderscheid gemaakt tussen enerzijds de achtergrond van
de respondenten (de twee grootste categorieën, wetenschappers en personen verbonden
aan een andere organisatie die betrokken is bij mensenrechten) en de mate waarin men een
beeld heeft van de activiteiten van het College (goed, redelijk of matig).
STELLING: HET COLLEGE STELT DE JUIST PRIORITEITEN (N=101)

ACHTERGROND RESPONDENT

BEELD VAN ACTIVITEITEN EN
WERKZAAMHEDEN

TOTAAL

VERBONDEN

32%
51%
10%

36%
49%
11%

2%
6%

WETEN-

GOED

REDELIJK

MATIG

19%
59%
9%

47%
29%
12%

34%
56%
6%

21%
53%
15%

-

6%

-

2%

3%

4%

6%

12%

2%

9%

SCHAPPER

Helemaal mee eens
Enigszins mee eens
Enigszins mee oneens
Helemaal mee oneens
Weet niet / geen
mening

xii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

TABEL 4.4: RANGORDE VAN PRIORITEITEN DOOR RESPONDENTEN (N=77)

ACHTERGROND RESPONDENT

BEELD VAN ACTIVITEITEN EN

TOTAAL

VERBONDEN

GOED

REDELIJK

MATIG

2,05
2,60

2,11
2,78

1,62
2,54

2,55
2,27

2,07
2,84

1,78
2,30

3,08
4,05

2,78
4,22

3,62
3,92

2,91
4,91

3,14
3,63

2,91
4,26

4,14

4,24

4,15

4,00

4,09

4,13

5,04

4,70

4,92

4,36

5,09

4,83

77

37

26

11

43

23

WERKZAAMHEDEN

WETENSCHAPPER

Migratie en mensenrechten
discriminatie tot toegang
tot de arbeidsmarkt
Mensenrechteneducatie
Ouderenzorg en
mensenrechten
Ratificatie / implementatie
VN-verdrag inzake rechten
van personen met een
handicap
Ratificatie van overige
verdragen
N

OORDEEL RESPONDENTEN OVER MATE VAN UITOERING DOOR COLLEGE AAN PRIORITEITEN (N=94)
TE VEEL

RUIM

VOLDOENDE

VOLDOENDE

Ouderenzorg
Migratie
Discriminatie bij
toegang arbeidsmarkt
Educatie
Ratificatie VN-verdrag
gehandicapten
Ratificatie overige
verdragen

ONVOL-

RUIM ON-

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

WEET NIET /

4%
1%
1%

10%
17%
29%

23%
32%
33%

4%
12%
3%

1%
1%
-

57%
37%
33%

1%
4%

12%
15%

26%
31%

28%
6%

-

33%
44%

5%

8%

22%

11%

-

55%

IDEM, RESPONDENTEN VERBONDEN AAN ANDER INSTITUUT DAT ZICH BEZIGHOUDT MET
MENSENRECHTEN (N=41)
TE VEEL

RUIM

VOLDOENDE

VOLDOENDE

Ouderenzorg
Migratie
Discriminatie bij
toegang arbeidsmarkt
Educatie
Ratificatie VN-verdrag
gehandicapten
Ratificatie overige
verdragen

ONVOL-

RUIM ON-

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

WEET NIET /

2%
2%

7%
22%
34%

32%
41%
39%

5%
17%
5%

-

54%
20%
20%

2%

12%
17%

27%
29%

39%
7%

-

22%
44%

3%

10%

23%

15%

-

50%

xiii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

IDEM, WETENSCHAPPER (N=31)
TE VEEL

RUIM

VOLDOENDE

VOLDOENDE

Ouderenzorg
Migratie
Discriminatie bij
toegang arbeidsmarkt
Educatie
Ratificatie VN-verdrag
gehandicapten
Ratificatie overige
verdragen

ONVOL-

RUIM ON-

WEET NIET /

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

3%
3%

16%
19%
32%

23%
29%
35%

10%
-

3%
3%
-

55%
39%
29%

3%
6%

13%
13%

26%
29%

19%
6%

-

39%
45%

6%

10%

13%

13%

-

58%

RUIM

VOLDOENDE

ONVOL-

RUIM ON-

WEET NIET /

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

IDEM, GOED BEELD (N=15)
TE VEEL

VOLDOENDE

Ouderenzorg
Migratie
Discriminatie bij
toegang arbeidsmarkt
Educatie
Ratificatie VN-verdrag
gehandicapten
Ratificatie overige
verdragen

-

27%
33%
47%

40%
47%
53%

7%
13%
-

-

27%
7%
-

7%

20%
27%

53%
47%

13%
7%

-

13%
13%

7%

20%

47%

7%

-

20%

RUIM

VOLDOENDE

ONVOL-

RUIM ON-

WEET NIET /

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

IDEM, REDELIJK BEELD (N=48)
TE VEEL

VOLDOENDE

Ouderenzorg
Migratie
Discriminatie bij
toegang arbeidsmarkt
Educatie
Ratificatie VN-verdrag
gehandicapten
Ratificatie overige
verdragen

2%
2%

10%
23%
33%

29%
31%
38%

4%
17%
6%

2%
2%
-

52%
27%
21%

2%
4%

13%
17%

25%
38%

40%
8%

-

21%
33%

4%

9%

17%

17%

-

53%

xiv

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

IDEM, MATIG BEELD (N=31)
TE VEEL

RUIM

VOLDOENDE

VOLDOENDE

Ouderenzorg
Migratie
Discriminatie bij
toegang arbeidsmarkt
Educatie
Ratificatie VN-verdrag
gehandicapten
Ratificatie overige
verdragen

ONVOL-

RUIM ON-

WEET NIET /

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

10%
3%
-

13%

6%
27%
17%

3%
3%
-

-

81%
67%
70%

3%

7%
6%

13%
13%

17%
3%

-

63%
74%

6%

-

16%

3%

-

74%

OORDEEL ALLE RESPONDENTEN OVER MATE VAN UITOERING DOOR COLLEGE AAN WETTELIJKE TAKEN

(N=89)
TE VEEL

RUIM

VOLDOENDE

VOLDOENDE

Onderzoek
Advies
Oordelen gelijke
behandeling
Voorlichting
Rapportage
Samenwerking
Ratificatie / implementatie verdragen

ONVOL-

RUIM ON-

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

WEET NIET /

1%
1%
2%

6%
17%
39%

46%
37%
35%

10%
14%
2%

2%
2%
-

35%
29%
21%

5%

9%
30%
10%
11%

36%
40%
36%
33%

26%
8%
18%
11%

1%
2%
-

28%
21%
34%
40%

RUIM

VOLDOENDE

ONVOL-

RUIM ON-

WEET NIET /

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

TABEL 4.6: VERBONDEN (N=38)
TE VEEL

VOLDOENDE

Onderzoek
Advies
Oordelen gelijke
behandeling
Voorlichting
Rapportage
Samenwerking
Ratificatie / implementatie verdragen

-

8%
24%
39%

54%
38%
39%

19%
16%
5%

3%
3%
-

16%
19%
16%

5%

11%
24%
13%
8%

42%
53%
42%
42%

26%
11%
18%
11%

3%
-

21%
13%
24%
34%

xv

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

IDEM, WETENSCHAPPER (N=29)
TE VEEL

RUIM

VOLDOENDE

VOLDOENDE

Onderzoek
Advies
Oordelen gelijke
behandeling
Voorlichting
Rapportage
Samenwerking
Ratificatie / implementatie verdragen

ONVOL-

RUIM ON-

WEET NIET /

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

3%

3%
15%
48%

45%
30%
24%

14%
22%
7%

3%
4%
-

34%
30%
17%

3%

7%
34%
7%
7%

41%
34%
38%
31%

21%
14%
14%
21%

3%
3%
-

28%
17%
38%
38%

RUIM

VOLDOENDE

ONVOL-

RUIM ON-

WEET NIET /

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

IDEM, GOED BEELD (N=15)
TE VEEL

VOLDOENDE

Onderzoek
Advies
Oordelen gelijke
behandeling
Voorlichting
Rapportage
Samenwerking
Ratificatie / implementatie verdragen

-

13%
40%
60%

60%
40%
27%

20%
20%
7%

7%
-

7%

7%

20%
40%
13%
27%

40%
47%
67%
53%

33%
13%
13%
7%

-

7%
7%
7%

RUIM

VOLDOENDE

ONVOL-

RUIM ON-

WEET NIET /

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

IDEM, REDELIJK BEELD (N=47)
TE VEEL

VOLDOENDE

Onderzoek
Advies
Oordelen gelijke
behandeling
Voorlichting
Rapportage
Samenwerking
Ratificatie / implementatie verdragen

2%
-

7%
16%
40%

57%
44%
49%

11%
16%
2%

2%
2%
-

24%
20%
9%

4%

11%
34%
15%
9%

40%
47%
38%
34%

30%
11%
21%
19%

2%
2%
-

17%
9%
23%
34%

xvi

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

IDEM, MATIG BEELD (N=27)
TE VEEL

RUIM

VOLDOENDE

VOLDOENDE

Onderzoek
Advies
Oordelen gelijke
behandeling
Voorlichting
Rapportage
Samenwerking
Ratificatie / implementatie verdragen

ONVOL-

RUIM ON-

WEET NIET /

DOEDE

VOLDOENDE GEEN MENING

4%
7%

7%
26%

19%
22%
15%

4%
7%
-

4%
-

74%
59%
52%

4%

19%
7%

26%
26%
15%
19%

15%
15%
-

4%
-

59%
56%
67%
70%

xvii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Bijlage 6: Schematisch overzicht van
Cgb tot College
Hoofdonderwerpen jaarverslag
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Discriminatiezaken
Participatie mensen met beperking
Actuele thema’s: Bed, bad, brood en Groningen
Kennis van mensenrechten
Bedrijven, gemeenten en mensenrechten
Campagne brengt mensenrechten in beeld

Wettelijke taken
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Onderzoek
Onderzoek en oordeel gelijke behandeling
Rapportage
Advies
Voorlichting
Samenwerken
Ratificatie en implementatie verdragen

1.
2.
3.
4.
5.
6.

Ouderenzorg
Migratie
Discriminatie bij toegang tot arbeidsmarkt
Ratificatie en implementatie VN/verdrag inzake de rechten van personen met een handicap
Mensenrechteneducatie
Ratificatie overige verdragen

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Zorg en dwang
Misstanden in de ouderenzorg
Gezondheid en detentie
Terrorisme
Levensstandaard BES
Kindermishandeling
Mensenhandel
Uitbuiting in de arbeid van
huishoudelijk personeel

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Wordt het onderwerp bestreken door één of meer rechten van de mens?
Is het onderwerp voldoende ernstig?
Heeft actie van het College toegevoegde waarde?
Is er aanleiding om het onderwerp te onderzoeken vanuit een breed mensenrechtenperspectief?
Kan het onderwerp het draagvlak of de bewustwording van mensenrechten vergroten?
Is gefundeerde oordeelsvorming mogelijk?
Is er voldoende resultaat te verwachten?
Is er reden om af te wijken van bovenstaande criteria?

9. Gezinshereniging- en vorming; gezinsherenigingsrichtlijn
10. ,, ,,: bestaand recht en praktijk
11. ,, ,,: wet inburgering buitenland
12. Overnamenovereenkomsten
13. Vreemdelingendetentie
14. Ontneming en verkrijging Nederlanderschap
15. CRPD
16. Sociaal maatschappelijk klimaat

Gesprekken gevoerd met 150 stakeholders, internationaal en nationaal onderzoek uitgevoerd naar toezichthoudende organen en hun werk op gebied van mensenrechten. Resulterend in +- 100 mensenrechtenkwesties die aandacht van College
behoeven.

Het College voor de Rechten van de Mens belicht, bewaakt en beschermt mensenrechten,
bevordert de naleving van mensenrechten (inclusief gelijke behandeling) in praktijk, beleid en wetgeving, en vergroot het
bewustzijn van mensenrechten in Nederland.
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Een zo breed mogelijk mandaat gebaseerd op de universele mensenrechtenstandaard en inclusief de verantwoordelijkheid om zowel alle mensenrechten te bevorderen als te beschermen. (Dit ontbrak bij de CGB)
Onafhankelijk van de overheid.
Onafhankelijkheid gegarandeerd door de (grond)wet.
Voldoende onderzoeksbevoegdheden.
Pluraliteit onder de leden door een vertegenwoordiging van alle sectoren die betrokken zijn bij de bescherming
van mensenrechten.
Voldoende financiële en personele middelen.

De Commissie gelijke behandeling (CGB) was een door de Nederlandse overheid ingestelde commissie die zich bezighield
met het bevorderen van gelijke behandeling en de bestrijding van discriminatie.

xviii

Uitvoering in
2014 blijkens
jaarverslag

Prioriteiten in
strategisch
plan
(2013)

Issues in
issuepapers
(2012)

Afwegingskader
(2011)

Inventariserende onderzoeken resulterend in
longlist
Missie
(2011)

Paris Principles

Commissie
Gelijke Behandeling

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Bijlage 7: Paris Principles
Principles relating to the Status of National Institutions (The Paris Principles)

Adopted by General Assembly resolution 48/134 of 20 December 1993
Competence and responsibilities
1. A national institution shall be vested with competence to promote and protect human
rights.
2. A national institution shall be given as broad a mandate as possible, which shall be clearly
set forth in a constitutional or legislative text, specifying its composition and its sphere of
competence.
3. A national institution shall, inter alia, have the following responsibilities:
(a) To submit to the Government, Parliament and any other competent body, on an advisory
basis either at the request of the authorities concerned or through the exercise of its power
to hear a matter without higher referral, opinions, recommendations, proposals and reports
on any matters concerning the promotion and protection of human rights; the national institution may decide to publicize them; these opinions, recommendations, proposals and
reports, as well as any prerogative of the national institution, shall relate to the following
areas:
(i) Any legislative or administrative provisions, as well as provisions relating to judicial organizations, intended to preserve and extend the protection of human rights; in that connection, the national institution shall examine the legislation and administrative provisions in
force, as well as bills and proposals, and shall make such recommendations as it deems appropriate in order to ensure that these provisions conform to the fundamental principles of
human rights; it shall, if necessary, recommend the adoption of new legislation, the
amendment of legislation in force and the adoption or amendment of administrative
measures;
(ii) Any situation of violation of human rights which it decides to take up;
(iii) The preparation of reports on the national situation with regard to human rights in general, and on more specific matters;
(iv) Drawing the attention of the Government to situations in any part of the country where
human rights are violated and making proposals to it for initiatives to put an end to such
situations and, where necessary, expressing an opinion on the positions and reactions of the
Government;

xix

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

(b) To promote and ensure the harmonization of national legislation, regulations and practices with the international human rights instruments to which the State is a party, and their
effective implementation;
(c) To encourage ratification of the above-mentioned instruments or accession to those
instruments, and to ensure their implementation;
(d) To contribute to the reports which States are required to submit to United Nations bodies and committees, and to regional institutions, pursuant to their treaty obligations and,
where necessary, to express an opinion on the subject, with due respect for their independence;
(e) To cooperate with the United Nations and any other organization in the United Nations
system, the regional institutions and the national institutions of other countries that are
competent in the areas of the protection and promotion of human rights;
(f) To assist in the formulation of programmes for the teaching of, and research into, human
rights and to take part in their execution in schools, universities and professional circles;
(g) To publicize human rights and efforts to combat all forms of discrimination, in particular
racial discrimination, by increasing public awareness, especially through information and
education and by making use of all press organs.
Composition and guarantees of independence and pluralism
1. The composition of the national institution and the appointment of its members, whether
by means of an election or otherwise, shall be established in accordance with a procedure
which affords all necessary guarantees to ensure the pluralist representation of the social
forces (of civilian society) involved in the protection and promotion of human rights, particularly by powers which will enable effective cooperation to be established with, or
through the presence of, representatives of:
(a) Non-governmental organizations responsible for human rights and efforts to combat
racial discrimination, trade unions, concerned social and professional organizations, for example, associations of lawyers, doctors, journalists and eminent scientists;
(b) Trends in philosophical or religious thought;
(c) Universities and qualified experts;
(d) Parliament;
(e) Government departments (if these are included, their representatives should participate
in the deliberations only in an advisory capacity).
2. The national institution shall have an infrastructure which is suited to the smooth conduct
of its activities, in particular adequate funding. The purpose of this funding should be to
enable it to have its own staff and premises, in order to be independent of the Government
and not be subject to financial control which might affect its independence.

xx

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

3. In order to ensure a stable mandate for the members of the national institution, without
which there can be no real independence, their appointment shall be effected by an official
act which shall establish the specific duration of the mandate. This mandate may be renewable, provided that the pluralism of the institution's membership is ensured.
Methods of operation
Within the framework of its operation, the national institution shall:
(a) Freely consider any questions falling within its competence, whether they are submitted
by the Government or taken up by it without referral to a higher authority, on the proposal
of its members or of any petitioner,
(b) Hear any person and obtain any information and any documents necessary for assessing
situations falling within its competence;
(c) Address public opinion directly or through any press organ, particularly in order to publicize its opinions and recommendations;
(d) Meet on a regular basis and whenever necessary in the presence of all its members after
they have been duly concerned;
(e) Establish working groups from among its members as necessary, and set up local or regional sections to assist it in discharging its functions;
(f) Maintain consultation with the other bodies, whether jurisdictional or otherwise, responsible for the promotion and protection of human rights (in particular, ombudsmen, mediators and similar institutions);
(g) In view of the fundamental role played by the non-governmental organizations in expanding the work of the national institutions, develop relations with the non-governmental
organizations devoted to promoting and protecting human rights, to economic and social
development, to combating racism, to protecting particularly vulnerable groups (especially
children, migrant workers, refugees, physically and mentally disabled persons) or to specialized areas.
Additional principles concerning the status of commissions with quasi-jurisdictional competence
A national institution may be authorized to hear and consider complaints and petitions concerning individual situations. Cases may be brought before it by individuals, their representatives, third parties, non-governmental organizations, associations of trade unions or any
other representative organizations. In such circumstances, and without prejudice to the
principles stated above concerning the other powers of the commissions, the functions entrusted to them may be based on the following principles:
(a) Seeking an amicable settlement through conciliation or, within the limits prescribed by
the law, through binding decisions or, where necessary, on the basis of confidentiality;

xxi

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

(b) Informing the party who filed the petition of his rights, in particular the remedies available to him, and promoting his access to them;
(c) Hearing any complaints or petitions or transmitting them to any other competent authority within the limits prescribed by the law;
(d) Making recommendations to the competent authorities, especially by proposing
amendments or reforms of the laws, regulations and administrative practices, especially if
they have created the difficulties encountered by the persons filing the petitions in order to
assert their rights.

xxii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Bijlage 8: Financieringsbehoefte

xxiii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

xxiv

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

xxv

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

xxvi

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

xxvii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

English summary
Introduction
In 2012 the Dutch national human rights institute (NHRI) was instituted under the name of
College voor de rechten van de mens (hereafter to be referred to as the College or CRM).
The College is an NHRI as specified in the “Paris Principles”, endorsed in 1993 by VN resolution 48/13. The International Coordinating Committee for National Human Rights Institutions (ICC) is the international association of NHRIs from all parts of the globe. Established in
1993, the ICC promotes and strengthens NHRIs to be in accordance with the Paris Principles,
and provides leadership in the promotion and protection of human rights. The ICC undertakes accreditation of NHRIs in accordance with the Paris Principles; accreditation can result
in either an A, B or C status. The A status, granted when an institute entirely complies with
the Paris Principles, entitles to participation and the right to speak in various UN bodies and
panels. Of the more than hundred operational NHRI’s worldwide, more than sixty have been
conferred the A-status.
The Paris Principles contain the conditions the NHRI has to comply with in order to be eligible for ICC accreditation. In order to acquire the A status, a national institution shall be
granted the competence to promote and protect human rights and be given as broad a
mandate as possible, specified by law. Furthermore, the Paris Principles specify a set of
tasks, the requirements independence and of a pluralist representation of social forces.
Independence implies adequate funding, enabling the NHRI to have its own staff and premises and to conduct its activities smoothly. The NHRI should not be subject to forms of governmental financial control which might affect its independence. In May 2014, the ICC conferred the A status to the College.
The College has the legal status of an autonomous agency under Dutch law. The body has a
chairperson, eight members and nine substitute members. Its supporting office is headed by
a Director who controls three departments: Front Office & Rulings, Research & Advice and
Management. The explanatory memorandum that went with the bill that founded the College, explicitly states that two years after the initiation of the College, an evaluation will be
commissioned to assess whether the funding of the College is adequate for the execution of
its statutory tasks. Depending on the outcome of the evaluation, the budget legislator may
adjust the budgetary frame of the College. The provision stems from concerns uttered during the conception of the bill regarding the sufficiency of the funding. The research institute
of the ministry of Security and Justice commissioned Pro Facto to perform this financial
evaluation.
Research questions and research design
The goal of the evaluation research is an appraisal of the accomplishments of the College set
against the ambitions vested in the institute at its inception and given the financial means
available. The core evaluation questions were:
What was the ambition for which the College for human rights was established, how does
the College function and how should the allocation of the budget of the College be appraised?

xxviii

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

What is the appraisal of the size of the College’s budget, set against the ambitions for the
College, in the view of the College itself, in the view of its stakeholders and according to
independent experts?
In order to collect the data for answering these questions, documents were studied, financial data were analysed, 33 key informants inside and outside the College were interviewed
and a survey was conducted amongst stakeholders and independent experts.
Ambitions, goals, tasks
The legislator granted the College the broad mandate and the set of tasks stipulated in the
Paris Principles. The tasks outlined in the founding law can be clustered as follows:
1. Adjudicative: investigating and judging on complaints concerning equal treatment;
2. Advisory: stimulating and undertaking research, reporting and advising on issues
over the broad range of human rights;
3. Normative: promoting and encouraging the ratification of or accession to human
rights treaties and other such instruments and promoting and ensuring their implementation;
4. Informative: increasing public awareness of human rights, especially through information and education.
The first of the four tasks used to be performed by the Committee on equal treatment. After
the commencement of the College in 2012 this task was transferred to the College. The adjudicative task is demand driven, meaning that the actual input in the execution of this task
is determined by the number of complaints to be adjudicated and the requests for information to be dealt with.
The other three tasks are input driven. The College has (in accordance with the Paris Principles) total discretion within the framework of the tasks stipulated by the law, to select and
prioritize issues and to design and execute measures and activities. During the initial stage
of the institution, a founding task force developed a strategic plan, identifying goals and
priorities within the broad mandate of the College. This plan specifies the issues and activities that will have priority attention of the College in the years 2013-2015. In doing so, the
College thoughtfully and meticulously searched for a framework to optimize the implementation of its tasks, given the means available. The resulting scheme stipulates five strategic
goals:
1. In government policies, in laws and regulations, human rights are respected and secured.
2. Violations of human rights, either by public authorities or other parties, are being
prohibited or corrected.
3. All people in the Netherlands understand their human rights and those of others
and are capable to enjoy those rights.
4. Public authorities, parliament, organizations and individuals actively assume responsibility for respecting and securing human rights.
5. The College for human rights matures into the authority on human rights in the
Netherlands.
Beyond that, in its strategic agenda the College prioritized six issue areas:
1. Elderly care and human rights
2. Migration and human rights
3. Discrimination at the entrance to the labour market

xxix

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

4. Ratification and implementation of the UN Convention on the Rights of Persons with
Disabilities
5. Human rights education
6. Ratification of other treaties
The strategic plan is operationalized in sets of activities that are de facto being implemented. Thus all statutory tasks and ambitions of the College are transformed into actions. However, not all parts of the statutory duties receive sufficient coverage, according to the College itself. In particular, the College is dissatisfied with the progress in the domain of
“human rights education”. The initial course of action was aimed at making human rights a
required subject in the curriculum of primary and secondary education. When the ministry
of education let it be known that it saw no room for such a regulated incorporation in the
curricula, the College felt that the only other route available was to take human rights education in its own hands. However, the College lacks the resources to really apply itself to this
labour-intensive task.
Organisation and resources
In 2014, the budget of the College amounted to € 5.7 million. This equals the budget previously available to the Committee on equal treatment : € 5,6 million in 2010. The initial enlargement of this budget with € 0.9 million (of which € 0.6 permanent) at the start of the
College was virtually wiped out by consecutive rounds of civil service wide cutbacks. To
meet this reduction in financial resources, the College decided on a number of austerity
measures, both in personnel and equipment. In 2015, of the personnel entitlement of 57.6
fte, only 48,5 fte have been filled. The reduction of personnel was realized by decreases in
the College and the senior management. In the area of adjudication efficiency was greatly
enhanced, both in terms of personnel input and in terms of lead time. The Chairperson of
the College has expressed her concerns about insufficient resources in a number of letters
to the minister and in consultations with the ministry. The ministry however takes the view
that general budget cuts regard the whole civil service and that there is no reason to make
an exception for the College.
The financial reporting of the College to the ministry is done according to the regular practices of the departmental P&C cycle. The College is subject to the common accountancy
instruments of the civil service such as the annual audit, the planning and control cycle and
the regulations concerning outsourcing, procurement and invoicing. However, in deference
to the special autonomous position of the College, the annual reporting is highly aggregated
in nature while the financial consultations with the ministry are limited to basics.
Perceptions
The stakeholders and independent experts that contributed their views for this evaluation
generally hold a positive view of the way the College has selected its priorities and deals
with the discharge of its statutory functions. A negative exception is human rights education, one of the six prioritized domains: 42% of the respondents who offered an opinion on
the subject considered the performance of the College in this area wanting. The College
acknowledges that human rights education has not been sufficiently developed.
Beyond that, a relatively large number of respondents notes that the College might give
more attention to co-production. More cooperation with other institutions and organizations in the field of human rights for the realisation of the ambitions of the College might
partly address the issue of limited resources and enhance the effectiveness of the College.
The College, in response to these suggestions, asserts that there is a limit to what coopera-

xxx

FINANCIËLE EVALUATIE COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

tion can achieve, given the independent position of the College and the College’s holistic
approach to human rights promotion and protection.
Efficiency
The core question of this evaluation is, whether the financial means available to the College
are sufficient for an adequate execution of all its statutory functions. It is essentially not
possible to provide this question with a definite answer: there are is no measuring rod available to determine whether the execution is adequate. The College’s broad mandate and
autonomous status make the College itself the judge of what is a satisfactory performance.
In last resort the ICC, as accrediting institution, can authoritatively assess the performance
of the Dutch NIHR. So in the end, deciding on the annual budget of the College is a value call
for the budgetary legislator. Still, this evaluation provides a number of insights that can
benefit the budgetary legislator in its decision making.
The legislator deliberately did not substantially increase the amount of money available for
the institution when it transformed the Committee on equal rights into the Dutch NHRI. The
assumption was that efficiency measures and cutbacks in the adjudication function would
make sufficient funds available for the new human rights tasks. The College managed accordingly and took efficiency measures that released resources for the new functions. Since
then the financial allotment from the state budget has shrunk rather than grown, due to
several rounds of overall cutbacks in national spending. Thus the College is now operating
on a budget far smaller than the legislator initially deemed adequate.
Given the budget initially allotted, the College set out to develop a strategic plan with prioritized domains, issues and goals. The evaluation shows that the College proceeded purposefully and well considered when deciding on the allocation of its resources on different alternative courses of action. So throughout its three years of existence, the College deliberately
sought for ways to make ends meet. Still there are indications, primarily derived from the
interviews, that the College could strengthen its capabilities for promoting human rights if it
would more actively seek cooperation with other institutions and organisations in the field
of human rights – both in its strategic planning and in the organization of activities on the
ground.
The College itself explicitly holds the position that the present budget, depleted by rounds
of cutbacks, is far too limited for an adequate discharge of its statutory duties. Effectively
increasing public awareness of human rights, especially through information and education
and by making use of all press organs, no doubt invokes far more resources than the College
has at its command right now. The adjudication task still sequesters a large part of the
budget, the efficiency measures in the adjudication processes notwithstanding.
The guidelines on NHRI resources and independence in the Paris Principles do not provide
direct support for the position of the College; they are to general to derive specifics on the
size of an NHRI budget from. It is not likely however that the present budget is endangering
the accreditation of the College yet.
The interviews and the survey among stakeholders and experts did not provide strong indications that the budget of the College has sunk below a minimum threshold. Actually most
respondents were reluctant to express straightforward views, since they lack insight in the
spending of the College. It will be useful if the College extended its financial reporting to the
outside world, creating more transparency about the allocation of its resources and the
spending on various activities.

xxxi