Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 411

Homogene Groep Internationale Samenwerking 2024
(HGIS-nota 2024)

Nr. 1

HGIS NOTA 2024
Ontvangen 19 september 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

1

INHOUDSOPGAVE
Leeswĳzer

4

Inleiding: Nederland en de wereld in 2024

6

HGIS 2024 naar beleidsthema's
Beleidsthema 1: Versterkte internationale rechtsorde, eerbiediging van
mensenrechten en gastlandbeleid
Beleidsthema 2: Vrede, veiligheid en stabiliteit
Beleidsthema 3: Effectieve Europese samenwerking
Beleidsthema 4: Consulaire belangenbehartiging en het internationaal
uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
Beleidsthema 5: Duurzame economische ontwikkeling, handel
en investeringen
Beleidsthema 6: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water
en klimaat
Beleidsthema 7: Sociale vooruitgang (incl. onderwĳs)
Beleidsthema 8: Versterkte kaders voor ontwikkeling
Beleidsthema 9: Apparaatskosten (incl. postennet) en overige uitgaven

7
8
11
15
19
23
25
29
32
34

Bĳlagen
Bĳlage 1: De HGIS verticaal: wĳzigingen na de Miljoenennota 2023
Bĳlage 2a: De HGIS uitgaven horizontaal: meerjarencĳfers
per begroting
Bĳlage 2b: De HGIS ontvangsten horizontaal: meerjarencĳfers
per begroting
Bĳlage 3: De non-ODA uitgaven naar beleidsthema
Bĳlage 4: De ODA-uitgaven naar beleidsthema
Bĳlage 5: De geplande ODA-uitgaven binnen de BHOS-begroting per
regio in 2024
Bĳlage 6: Berekening ODA-plafond 2023-2028, realisatie ODA-prestatie
2022 en raming ODA-prestatie 2023-2028.
Bĳlage 7: Internationale klimaatfinanciering voor
ontwikkelingslanden 2024
Bĳlage 8: Internationale inspanningen voor migratie in 2024

37
37

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

2

38
46
47
50
52
58
60
65

Brief van de Minister van Buitenlandse Zaken

Geachte voorzitter,
Graag bied ik u de HGIS-nota 2024 aan. In de Homogene Groep Interna­
tionale Samenwerking (HGIS) worden de uitgaven van de verschillende
ministeries op het gebied van het buitenlandbeleid gebundeld, waarmee
de onderlinge samenhang geïllustreerd wordt. Het uitgangspunt van de
HGIS is het bevorderen van de samenwerking en de afstemming tussen
de betrokken ministeries op het terrein van internationale samenwerking.
De HGIS is daarmee een belangrĳk instrument voor een geïntegreerd en
coherent buitenlandbeleid.

De Minister van Buitenlandse Zaken

Hanke Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

3

LEESWĲZER
Wat is de HGIS?
De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is sinds 1997
een budgettaire constructie binnen de rĳksbegroting. In de HGIS worden de
uitgaven van de verschillende ministeries op het gebied van het buitenland­
beleid gebundeld, waarmee de onderlinge samenhang geïllustreerd wordt.
Dit bevordert de samenwerking en de afstemming tussen de betrokken
ministeries. De HGIS vormt daarmee een belangrĳk instrument voor een
geïntegreerd en coherent buitenlandbeleid. Binnen de HGIS worden de
uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking die voldoen aan de criteria voor
officiële ontwikkelingssamenwerking (Official Development Assistance,
ODA) expliciet zichtbaar gemaakt.
De minister van Buitenlandse Zaken coördineert het Nederlandse buiten­
landbeleid en daarmee de HGIS. De minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking heeft een coördinerende bevoegdheid voor
de uitgaven aan ODA binnen de HGIS.
Twee keer per jaar wordt het parlement geïnformeerd over de ontwikke­
lingen binnen de HGIS. Op Prinsjesdag wordt de HGIS-nota aangeboden
en op Verantwoordingsdag wordt het HGIS-jaarverslag aangeboden aan
de Staten-Generaal. Deze documenten geven een integraal overzicht van
alle uitgaven op het terrein van internationale samenwerking, die op de
verschillende departementale begrotingen staan.
Buitenlandse betrekkingen zĳn een zaak van het Koninkrĳk der Nederlanden:
Nederland in Europa, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten, alsmede de
Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied (Bonaire, SintEustatius en Saba). Waar de HGIS-nota spreekt over ‘Nederland’ of
‘Nederlands’ wordt daarmee bedoeld: ‘(van) het Koninkrĳk der Neder­
landen’, tenzĳ het gaat om zaken die specifiek het land Nederland betreffen,
zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamenwerking.
Opzet HGIS-nota 2024
HGIS-Beleidskader
De HGIS-nota 2024 geeft inzicht in de begrote middelen voor internationale
samenwerking in 2024. De HGIS is ingericht langs negen beleidsthema’s.
Deze indeling is gebaseerd op de begrotingen van Buitenlandse Zaken en
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de internationale
paragrafen van overige begrotingen. De toelichtende teksten zĳn ontleend
aan de Memories van Toelichting bĳ de begrotingen voor 2024 van de
verschillende ministeries en geven een overzicht in vogelvlucht.
Meer uitgebreide toelichtingen worden in de begrotingen van de betrokken
departementen weergegeven.
In de nota wordt eerst een aantal kaders geschetst ten aanzien van het
buitenlandbeleid. Vervolgens wordt per beleidsthema de algemene beleids­
doelstelling gememoreerd en wordt op hoofdlĳnen verder ingegaan op
de geplande beleidsinzet in 2024 voor dit specifieke thema. Deze inzet is
ontleend uit de beleidsagenda’s van de departementale begrotingen zoals
deze tĳdens Prinsjesdag 2023 zĳn gepresenteerd. Een drietal onderwerpen
wordt specifiek toegelicht, namelĳk het NAVO-beleid, sancties en de
opvolging van de New York Water Conferentie 2023. Omdat de beleidsinzet
meestal gepaard gaat met een financiële inspanning, wordt dit in een tabel
weergegeven waarbĳ de ODA-component specifiek wordt benoemd. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

4

tabel geeft inzicht in de realisatiecĳfers van 2022 en de ramingen voor
2023 en 2024. Ten slotte volgt een toelichting op de instrumenten zoals
weergegeven in de tabel.
Bĳlagen
Na de beleidsthema’s volgen acht bĳlagen. In deze bĳlagen worden
gegevens, die verspreid staan over verschillende departementale
begrotingen, gebundeld tot een overzichtelĳk geheel:
Bĳlage 1

Deze geeft een overzicht van de begrotingsontwikkelingen binnen de HGIS
tussen de HGIS nota 2023 en HGIS nota 2024.

Bĳlagen 2a en 2b

Hierin worden alle buitenlanduitgaven en -ontvangsten gepresenteerd
per departement.

Bĳlage 3

Een overzicht van de non-ODA uitgaven per beleidsthema.

Bĳlagen 4 en 5

Hierin wordt een totaaloverzicht gegeven van de buitenlanduitgaven
die als officiële ontwikkelingshulp (ODA) kwalificeren, respectievelĳk per
beleidsthema en per regio.

Bĳlage 6

Geeft een berekening van het ODA-plafond voor de periode 2023-2028.

Bĳlage 7

Hierin wordt een raming van de verwachte publieke klimaatuitgaven voor
ontwikkelingslanden in 2024 gepresenteerd.

Bĳlage 8

Betreft een uiteenzetting van de internationale inspanningen in 2024 op het
terrein van migratie.

Landen-bĳlage (bĳlage 5): De HGIS-nota toont de allocatie van het gedele­
geerde budget naar landen. Daarbĳ is de ordening op thema gehandhaafd,
in lĳn met het thematische karakter van de BHOS-begroting. De landen zĳn
ingedeeld in de prioritaire focusregio’s en overige regio’s. De focusregio’s
zĳn West-Afrika/Sahel, Hoorn van Afrika, Midden-Oosten en Noord-Afrika
(MENA). Het centrale budget is ter illustratie per regio toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

5

INLEIDING: NEDERLAND EN DE WERELD IN 2024
Nederland en de wereld in 2024: een veranderende wereldorde
De huidige geopolitieke context waarin Nederland opereert is complex en
weerbarstig. Dat komt het meest tot uitdrukking in de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne met grote gevolgen voor de Europese veiligheidsor­
dening en de nationale veiligheid. Ook de assertieve houding van China op
het wereldtoneel brengt geopolitieke uitdagingen met zich mee. Zo probeert
China een dominante positie op te bouwen in de eigen regio en heeft het
in verschillende initiatieven uiteengezet hoe het een ander internationaal
systeem wil creëren dan de huidige op regels gebaseerde wereldorde.1 Er
is sprake van toenemende geopolitieke competitie op een veelheid van
gebieden zoals veiligheid, energie, voedsel, technologie en gezondheid.
Deze geopolitieke trends zorgen voor druk op het open wereldwĳde
economische systeem en het op regels gebaseerde multilaterale
(handels)systeem. De verschuiving van het demografische en economische
zwaartepunt naar het oosten en het zuiden en het eroderen van het
vertrouwen in het multilaterale systeem en de relaties met Westerse landen
vraagt, naast de meer onmiddellĳke uitdagingen waarvoor de oorlog tegen
Oekraïne ons stelt, om intensiever te investeren in de relaties met landen
in andere delen van de wereld. Dat geldt onder meer voor Afrika, LatĳnsAmerika maar ook de Indo-Pacific, de belangrĳkste economische groeiregio
van de wereld waar een derde van de wereldbevolking woont. Versterkt
engagement is van groot belang voor de bescherming en hervorming van
de integriteit van de op regels gebaseerde multilaterale stelsel.
Nu de Europese en Nederlandse invloed op het wereldtoneel afneemt
is het tevens van belang dat Nederland optrekt met gelĳkgezinden. De
EU is en blĳft het primaire handelingspodium van het Nederlandse buiten­
landbeleid. Een uitgebreide toelichting over het belang van de EU en de
speerpunten van het kabinet in het EU-beleid is opgenomen in de memorie
van toelichting van de begroting van Buitenlandse Zaken.
Steun aan Oekraïne
De Russische oorlog tegen Oekraïne heeft geleid tot een behoefte aan
meerdere vormen van steun, militair en niet-militair. Het kabinet heeft
bĳvoorbeeld bĳgedragen aan humanitaire ontmĳning en humanitaire hulp,
maar ook aan herstel van kritieke sectoren via internationale financiële
instellingen zoals de Wereldbank, de European Bank for Reconstruction and
Development en de Europese Investeringsbank. Ook zĳn in-kind leveringen
gedaan ten behoeve van het Oekraïense elektriciteitsnet. Voorts is Oekraïne
ook met militaire middelen gesteund. Het kabinet is voornemens zĳn fair
share bĳ te dragen aan de herstel- en wederopbouwopgave van Oekraïne,
waarbĳ de noden aan Oekraïense zĳde leidend zĳn.

1

Global Development Initiative, Global Security Initiative en Global Civilization Initiative

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

6

HGIS 2024 NAAR BELEIDSTHEMA'S
De HGIS is ingedeeld langs een 9-tal beleidsthema’s (incl. een categorie
apparaatskosten en overige uitgaven, waarbĳ ook de kosten voor het
postennet zĳn opgenomen). Het totale HGIS-budget voor 2024 komt uit op
omstreeks EUR 9,5 miljard. Hiervan kwalificeert ongeveer EUR 6,7 miljard
als Official Development Assistance (ODA).

Per beleidsthema wordt hierna specifiek ingegaan op de algemene
doelstelling, de beleidsinzet voor 2024, de budgettaire gevolgen en een
korte toelichting op de tabellen. Per onderdeel is expliciet het ODA-aandeel
in de uitgaven inzichtelĳk gemaakt. In bĳlage 2 van deze nota is een totaal­
overzicht opgenomen waarin per departement aangegeven is welk deel van
de uitgaven en ontvangsten ODA en non-ODA betreft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

7

Beleidsthema 1: Versterkte internationale rechtsorde, eerbiediging van
mensenrechten en gastlandbeleid
Algemeen
Het bevorderen van een goed functionerende internationale rechtsorde
inclusief gastlandbeleid, met een blĳvende inzet op mensenrechten, als
integraal onderdeel van het buitenlandbeleid.
Een sterke internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
maken de wereld stabieler, veiliger, vrĳer en welvarender. Dit vereist
goed functionerende internationale instellingen en organisaties met een
breed draagvlak, naleving en waar nodig aanvulling van de internationale
wet- en regelgeving en voortdurende inzet tegen straffeloosheid voor
de meest grove mensenrechtenschendingen en het voorkomen van deze
schendingen. Omdat de mensenrechten het best worden gewaarborgd in
goed functionerende democratieën, zet Nederland zich in om het krimpen
van de democratische ruimte wereldwĳd tegen te gaan De positie van
Nederland als gastland voor Internationale Organisaties (IO’s) en diploma­
tieke missies, in het bĳzonder organisaties met een mandaat op het gebied
van vrede en recht, biedt een goed uitgangspunt voor de bevordering
van de ontwikkeling van internationale rechtsorde. Deze rechtsorde is onlos­
makelĳk verbonden met universele mensenrechten. De bevordering van
mensenrechten is een kernelement van het Nederlands buitenlandbeleid.
Beleidsinzet toegelicht
Mensenrechten, de internationale rechtsorde en democratie
Mensenrechten, de democratische rechtstaat en de internationale
rechtsorde vormen een belangrĳk fundament voor vreedzame, inclusieve
en welvarende samenlevingen. Het afgelopen decennium heeft zich echter
een duidelĳke negatieve trend voltrokken op al deze fronten. Nederland
blĳft inzetten op de bovenstaande prioriteiten, waarop in de afgelopen
jaren veel expertise is opgebouwd. Om effectief te blĳven op deze
terreinen zal Nederland vaker de samenwerking zoeken met niet-traditi­
onele partners, inzetten op het versterken van het multilaterale mensen­
rechteninstrumentarium en een duidelĳke link leggen tussen de inzet op
mensenrechten, de ontwikkeling van de democratische rechtstaat en de
internationale rechtsorde.
Hoge Commissaris van de Mensenrechten (OHCHR)
Het Koninkrĳk der Nederlanden ziet het Kantoor van de Hoge Commissaris
van de Mensenrechten (OHCHR) als belangrĳkste multilaterale organisatie
in de realisatie en bescherming van mensenrechten. Nederland blĳft de
OHCHR steunen, onder andere op het gebied van Accountability, Gelĳke
rechten LHBTIQ+, Vrĳheid van Meningsuiting, Vrĳheid van Religie en
Levensovertuiging en Special Procedures.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

8

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 1 Versterkte internationale rechtsorde, eerbiediging van mensenrechten en gastlandbeleid (bedragen x
EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022
Totaal

2023
wv. ODA

Totaal

2024
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

BZ
01.01 Goed functionerende internationale instellingen
met een breed draagvlak

54.524

18.634

01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten

68.850

01.03 Gastlandbeleid internationale organisaties

16.423

70.804

20.972

52.625

19.485

36.879

67.777

37.430

65.402

35.555

0

15.787

0

13.863

0

JenV
33.03.01 Opsporing en vervolging; NFI

821

0

821

0

821

0

33.03.03 Opsporing en vervolging;
drugsbestrĳding Suriname

72

72

200

200

200

200

91.01.02 WIPO

240

0

386

0

386

0

11.985

0

23.237

0

23.237

0

850

0

0

0

0

0

17.01 Luchtvaart (ICAO)

1.900

0

1.455

0

1.455

0

18.01 Scheepvaart en havens (CCR)

1.044

0

1.141

0

1.141

0

7

0

9

0

9

0

300

0

0

0

0

0

157.016

55.585

181.617

58.602

159.139

55.240

91.01.02 Europol en Eurojust
Financiën
02.44.09 Financiële markten; opdrachten
IenW

SZW
02.24 Bĳstand, Participatiewet en Toeslagenwet;
Contributie CASS
VWS
02.10 Curatieve zorg; Kwaliteit, toegankelĳkheid en
betaalbaarheid van de zorg
Totaal

Financiële instrumenten
BZ
– Verplichte bĳdragen (verdragscontributies) aan de VN waarin de
afdrachten aan het Restmechanisme voor Internationale Strafhoven
(MICT) zĳn inbegrepen.
– Bĳdragen aan de OESO en het Internationaal Strafhof (ICC).
– Jaarlĳkse huurbĳdrage aan het Permanente Hof van Arbitrage.
– Bĳdragen voor diverse initiatieven op het gebied van draagvlakver­
sterking voor het Internationaal Strafhof en andere kleinschalige initia­
tieven gericht op de strĳd tegen straffeloosheid en ter bevordering van
de ontwikkeling van de internationale rechtsorde.
– Mensenrechtenfonds: inzet van het mensenrechtenfonds ter onder­
steuning van de volgende prioritaire thema’s: vrĳheid van meningsuiting
en internetvrĳheid, vrĳheid van religie en levensovertuiging, gelĳke
rechten voor vrouwen en meisjes, mensenrechtenverdedigers, gelĳke
rechten voor lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgender,
intersekse en queer personen (LHBTIQ+) en bevordering internationale
rechtsorde/strĳd tegen straffeloosheid. Er is een verdeling tussen de
financiële instrumenten subsidies en bĳdragen aan (inter)nationale
organisaties. Subsidies zĳn bedoeld voor inzet van het mensenrechten­
fonds binnen Europa en bĳdragen aan (inter)nationale organisaties zĳn
bedoeld voor inzet van het mensenrechtenfonds buiten Europa.
– Mensenrechten multilateraal: bĳdragen aan internationale organisaties
ten behoeve van verdere bescherming en bevordering van mensen­
rechten, met name de jaarlĳkse bĳdrage aan de OHCHR van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

9

–

–
–

–

–

VN waarbĳ tevens specifiek wordt ingezet op de ondersteuning van
de speciale procedures en verdragscomités en prioriteiten van het
Nederlands mensenrechtenbeleid.
Bĳdrage aan huisvesting van Internationale Organisaties (IO’s) zoals het
Speciaal Tribunaal voor Libanon, het ICC, het Internationaal Gerechtshof
en het Permanente Hof van Arbitrage.
Bĳdragen aan campagnes en lobbyactiviteiten bĳ acquisitie van IO’s.
Bĳdragen aan bĳeenkomsten van in Nederland gevestigde IO’s en aan
bezoeken van hoge functionarissen, voor zover die de internationale
zichtbaarheid van Nederland als gastland van IO’s bevorderen.
Financiering van activiteiten met als doel dat de in Nederland gevestigde
IO’s en diplomatieke missies goed kunnen functioneren binnen de
kaders van de Weense verdragen en zetelovereenkomsten, alsmede
de toepasselĳke Nederlandse wet- en regelgeving.
Bĳdrage aan de asbestverwĳdering van het Vredespaleis.

JenV
– Contributie aan de World Intellectual Property Organization (WIPO).
– Bĳdrage aan opsporing en vervolging Nederlands Forensisch
Instituut (NFI).
– Bĳdrage aan opsporing en vervolging drugbestrĳding Suriname.
– Bĳdrage aan de huisvestingskosten van Europol en Eurojust.
IenW
– Contributies en bĳdragen aan diverse internationale organisaties mede
gericht op de versterking van de Nederlandse handels- en onderne­
mingspositie voor lucht- en scheepvaart:
– Contributie aan International Civil Aviation Organization (ICAO).
– Contributie aan de Centrale Commissie voor de Rĳnvaart (CCR).
– Contributie aan de International Maritime Organization (IMO).
– Bĳdrage aan de International Association of Marine Aids to
Navigation and Lighthouse Authorities (IALA)
– Bĳdrage aan de Donaucommissie
– Bĳdrage aan de North Atlantic Ice Patrol.
SZW
– Bĳdrage aan het Administratief Centrum voor de Sociale Zekerheid voor
de Rĳnvarenden (CASS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

10

Beleidsthema 2: Vrede, veiligheid en stabiliteit
Algemeen
Het bevorderen van de Nederlandse en internationale veiligheid en
stabiliteit door doelgerichte bilaterale en multilaterale samenwerking en het
bevorderen van democratische transitie in prioritaire gebieden, vooral in de
ring rond Europa. Veiligheid is geen vanzelfsprekendheid. De internationale
omgeving verandert snel en ingrĳpend. Wat er in de wereld om ons heen
gebeurt, heeft direct gevolgen voor onze eigen veiligheid en voor onze
welvaart. Veel van de grensoverschrĳdende dreigingen waaraan Nederland
bloot staat, zĳn van een dusdanige omvang en complexiteit dat een geïnte­
greerde aanpak en samenwerking in internationaal verband geboden is.
Voorbeelden zĳn de proliferatie van massavernietigingswapens, terrorisme
en gewelddadig extremisme, ongewenste buitenlandse inmenging door
statelĳke actoren, grensoverschrĳdende criminaliteit en cyberdreigingen.
Beleidsinzet toegelicht
De NAVO als hoeksteen van ons veiligheidsbeleid
Het kabinet draagt bĳ aan de verdediging van onze Oostflank en aan
NAVO-missies binnen en buiten Europa. Nederland draagt significant
bĳ aan het Ukraine Comprehensive Assistance Package (UCAP) om
Oekraïne beter in staat stellen zich te verdedigen tegen de Russische
agressie en op langere termĳn weerbaarder te worden. Op de NAVOtop in Washington in 2024 wordt ook de voortgang in het versterken
van de afschrikking en verdediging van de NAVO beschouwd. Verder
blĳft Nederland volledig gecommitteerd aan het afschrikkingsbeleid
van de NAVO, dat erop gericht is dat kernwapens nooit hoeven te
worden ingezet.
Vanwege de verslechterde veiligheidssituatie en de daarmee gepaard
gaande noodzakelĳke versterking van de afschrikking en verdediging
van de NAVO, hebben de bondgenoten bĳ de NAVO-top in Vilnius
(2023) zich gecommitteerd aan de nieuwe Defense Investment Pledge
(DIP). Hiermee spreken bondgenoten af om structureel minimaal 2%
van het bbp te besteden aan defensie. Een besluit over de financiële
invulling van de gemaakte afspraken na 2025 moet nog plaatsvinden.
In 2025 zal Nederland gastland zĳn van de NAVO-top. Het is voor
het eerst sinds de oprichting in 1949 dat Nederland een NAVOTop organiseert. Het is een erkenning voor de prominente rol van
Nederland binnen de NAVO. Het kabinet gaat met de NAVO in gesprek
over de invulling van de top.
Economische veiligheid
Het dreigingsbeeld statelĳke actoren 2 (Kamerstuk II, nr. 30821-175) laat zien
dat economische veiligheid de komende jaren steeds belangrĳker wordt.
Het beschermen van de Nederlandse economische veiligheid vergt inzet
op nationaal, Europees en internationaal vlak. Het kabinet zet voor 2024 in
op uitwerking van een ambitieuze Europese Economische Veiligheidsstra­
tegie, zoals eerder dit jaar door Commissievoorzitter Von der Leyen werd
aangekondigd. Samenwerking met partners op het vlak van economische
veiligheid wordt het komend jaar versterkt, mede door het een intensiveren
van diplomaten in het postennet op het thema economische veiligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

11

Migratie en opvang in de regio
Ruim 117 miljoen mensen zĳn wereldwĳd gedwongen ontheemd of
stateloos onder meer door de toenemende ongelĳkheid, instabiliteit en
fragiliteit. Opvang in de regio staat in een aantal landen die grote aantallen
vluchtelingen opvangen onder grote druk; dit geldt onder meer voor de
Hoorn van Afrika met name Uganda, maar ook Libanon, Turkĳe en in
toenemende mate voor Jordanië. In 2024 zal de noodzaak van steun aan
landen die vluchtelingen opvangen in de regio onverminderd groot zĳn.
Nederland zal haar steun aan 8 landen (Libanon, Jordanië, Irak, Egypte,
Ethiopië, Kenia, Oeganda, Soedan) in die regio’s intensiveren, zĳ het minder
snel dan voorzien.
Nederland werkt met een aantal landen samen om migratiepartner­
schappen te ontwikkelen met als doel het beperken van irreguliere
migratie, het bevorderen van terugkeer bĳ onrechtmatig verblĳf en de
bescherming van migranten. Het kabinet heeft daarvoor extra middelen ter
beschikking gesteld: het reguliere budget voor migratiesamenwerking is
vanaf 2023 structureel van 34 miljoen naar 59 miljoen per jaar verhoogd.
Het uitgangspunt is een effectief, duurzaam en gelĳkwaardig partnerschap
op basis van wederzĳdse belangen, dat samen met het partnerland wordt
vormgegeven, binnen de kaders van internationaal en Europees recht. De
bilaterale inzet en Europese inzet liggen hierbĳ in elkaars verlengde.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 2 Vrede, veiligheid en stabiliteit (bedragen x EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022
Totaal

2023
wv. ODA

Totaal

2024
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

BZ
02.01 Goede internationale samenwerking
ter bevordering van de eigen en
bondgenootschappelĳke veiligheid

15.688

0

93.743

0

19.133

0

02.02 Bestrĳding internationale criminaliteit
en terrorisme

16.876

0

17.252

0

15.027

0

02.03 Wapenbeheersing

13.386

2.983

13.022

3.252

10.982

3.252

02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en
rechtsorde in internationaal verband

194.553

79.069

190.293

72.258

195.834

63.827

02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden

26.085

10.434

33.141

12.729

31.822

12.729

04.01 Humanitaire hulp

520.229

520.228

584.017

583.000

520.017

519.000

04.02 Opvang en bescherming in de regio
en migratiesamenwerking

218.578

218.578

247.000

247.000

291.295

291.295

04.03 Veiligheid en rechtstaatontwikkeling

204.519

204.519

210.695

210.695

200.853

200.853

8.599

8.599

8.855

8.855

8.855

8.855

410

0

423

0

0

0

289.503

0

1.252.193

0

1.318.783

0

8.614

0

13.006

0

11.706

0

1.517.040

1.044.410

2.663.640

1.137.789

2.624.307

1.099.811

BHOS

JenV
31.03.02 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en ICT politie;
internationale samenwerkingsoperaties
36.02.05 Nat. Veiligheid en Terrorismebestrĳding
Defensie
01.01.23 Internationale inzet (BIV)
09 Algemeen; Civielrechtelĳke regeling
Srebrenica 2020
Totaal

Financiële instrumenten
BZ
– Jaarlĳkse verplichte bĳdrage aan de NAVO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

12

–

–

–

–
–

–

–

–
–

–

–
–

–

–

–

Jaarlĳkse bĳdrage aan het EU-Satellietcentrum en het Institute for
Security Studies ten behoeve van de financiële verplichtingen (uitkering
pensioengelden ex-WEU personeel) van de in juli 2011 opgeheven West
Europese Unie (WEU).
Jaarlĳkse subsidie aan de Atlantische Commissie, ter ondersteuning
van het maatschappelĳk debat over de nationale en bondgenootschap­
pelĳke veiligheid.
Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB) en Veiligheids­
fonds, voor kleinschalige activiteiten met een katalyserende werking die
het Nederlandse veiligheidsbeleid ondersteunen.
Jaarlĳkse bĳdrage aan het in Den Haag gevestigde onafhankelĳke Inter­
national Centre for Counter-Terrorism (ICCT).
Nederlandse inspanningen in multilateraal verband, onder andere als
lid van het Global Counterterrorism Forum en de Global Coalition
to Counter/Defeat ISIS. De projecten en programma’s op dit artikelon­
derdeel zĳn gericht op de versterking van capaciteit in voor Nederland
prioritaire regio’s om terrorisme, gewelddadig extremisme en radicali­
sering te voorkomen en te bestrĳden.
Het bevorderen van een normatief internationaal kader voor cyberactivi­
teiten en versterking van de kennispositie van de medewerkers op het
gebied van cyber.
Capaciteitsopbouw op het gebied van cyber security, cyber crime,
data protectie en e-governance door middel van financiering van
Nederlandse initiatieven onder het Global Forum on Cyber Expertise.
Jaarlĳkse bĳdragen aan het IAEA, de OPCW en de CTBTO.
Ondersteuning van kleinschalige initiatieven gericht op uitvoering van
het Biologische en Toxische Wapens Verdrag (BTWC), Non-Proliferatie
Verdrag (NPV) en de Ottawa Conventie.
Organisatie van een tweedaagse ministeriële conferentie over verant­
woordelĳke militaire toepassing van Artificial Intelligence, ter uitvoering
van motie Koopmans c.s. uit april 2019 (motie 33694, nr. 43).
Verdragscontributies aan de VN-crisisbeheersingsoperaties (vredes­
missies).
Bĳdragen uit het Stabiliteitsfonds voor de inzet op het snĳvlak van
vrede, veiligheid en ontwikkeling. Het fonds spitst zich toe op een select
aantal thema’s en landen en kan o.a. worden ingezet om activiteiten te
financieren op het gebied van preventie van gewelddadig extremisme,
ontmĳning en early warning, early action. Daarnaast worden een aantal
lopende activiteiten uit het fonds gefinancierd, zoals het uitzenden van
experts via de civiele missiepool (CMV), training voor Afrikaanse peace­
keepers (GPOI), en bĳdragen aan de VN op specifieke thema’s.
Het Makandra-programma is naar aanleiding van het amendement van
het lid Sjoerdsma c.s., het amendement van het lid Van Helvert c.s. en
een hoogambtelĳke interdepartementale missie gestart (zoals geïntro­
duceerd in Kamerstuk 20 361, nr. 194 ). Dit programma is gericht op
technische assistentie aan Suriname met als doel het versterken van de
rechtsstaat, het verbeteren van goed bestuur en het ondersteunen van
de Surinaamse overheid en overheids-agentschappen bĳ het opstellen
van de juiste kaders en randvoorwaarden voor duurzame ontwikkeling
en economische groei.
Er is structureel EUR 25 miljoen beschikbaar voor de beveiliging
van diplomaten en ambassades in gebieden met een hoog-risico­
profiel. Deze taken worden grotendeels uitgevoerd door Defensie.
Daarom worden deze middelen jaarlĳks overgeheveld naar de Defensiebegroting.
Bĳdragen ten behoeve van de trainingen van buitenlandse diplomaten
in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

13

–

Het Nederlands Fonds voor Regionale Partnerschappen (NFRP) wordt
gebruikt om organisaties en mensen te ondersteunen bĳ het verbeteren
en versterken van democratische processen, institutionele capaciteit
en de rechtsstaat. Het NFRP bestaat uit het Matra programma (Matra:
maatschappelĳke transformatie) gericht op het Oostelĳk Partnerschap
en Pre-accessie regio (de Westelĳke Balkan en Turkĳe) en het Shirakaprogramma, gericht op het Midden-Oosten en Noord-Afrika, elk met
eigen beleidsaccenten.

BHOS
– Ongeoormerkte bĳdragen aan het wereldwĳde VN-noodhulpfonds
Central Emergency Response Fund (CERF), UN-OCHA en het Interna­
tionale Comité van het Rode Kruis (ICRC) ten behoeve van de snelle
beschikbaarheid en flexibiliteit van de humanitaire hulp.
– Ongeoormerkte bĳdragen aan UNHCR, UNRWA, UNICEF, WHO en WFP,
eveneens ten behoeve van snelle beschikbaarheid en flexibiliteit.
– Crisisspecifieke bĳdragen aan VN-organisaties, het Internationale Rode
Kruis en subsidies aan Nederlandse NGO’s (Dutch Relief Alliance-DRA).
– Bĳdragen ten behoeve van versterking van de responscapaciteit van
lokale actoren en innovatie van het humanitaire systeem.
– Bĳdragen ten behoeve van de integratie van specifieke thema’s in
humanitaire hulp, zoals -geestelĳke gezondheid en psychosociale steun
en onderwĳs.
– Bĳdragen ten behoeve van de hervorming van het systeem voor interna­
tionale humanitaire hulpverlening.
– Bĳdragen aan van programma’s voor migratie en ontwikkeling van
IOM en maatschappelĳke organisaties in Nederland ter bevordering van
vrĳwillige terugkeer en herintegratie van ex-asielzoekers uit ontwikke­
lingslanden.
– Bevorderen van dataverzameling –analyse inzake migratiestromen.
– Nederland subsidieert activiteiten gericht op migratiesamenwerking.
– Bĳdragen aan een partnerschap met Wereldbank/IFC/ILO/UNICEF/
UNHCR in een strategisch samenwerkingskader waarbinnen landen
specifieke programma’s worden uitgewerkt, met de focus op onderwĳs
en werk voor vluchtelingen en kwetsbare lokale bevolking. Het partner­
schap voorziet eveneens in een meer strategische beleidsdialoog met
deze organisaties die een voortrekkersrol spelen bĳ de transformatie
van een humanitaire naar een ontwikkelingsaanpak in landen die veel
vluchtelingen opvangen. De bĳdrage wordt in 2023 vernieuwd.
– Nederland werkt met ngo’s gericht op opvang en bescherming in
de regio.
JenV
– In opdracht van het kabinet voert de politie activiteiten uit in het kader
van internationale politiesamenwerking en de uitzending van politie­
functionarissen naar internationale (civiele) missies en operaties. Die
activiteiten zĳn voor een groot deel gebaseerd op de visie internationale
politiesamenwerking en de bĳbehorende strategische agenda. De politie
zet hiervoor verschillende instrumenten in.
Defensie
– Voor een overzicht van de missies en operaties wordt verwezen naar de
begroting van het ministerie van Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

14

Beleidsthema 3: Effectieve Europese samenwerking
Algemeen
De algemene doelstelling is een effectieve Europese samenwerking om bĳ
te dragen aan een slagvaardige, economisch sterke, weerbare en concur­
rerende Unie, want Europa is essentieel voor onze welvaart, vrĳheid en
veiligheid. Een proactieve en constructieve voortrekkersrol van Nederland,
waarbĳ we samenwerken met andere lidstaten en internationale partners,
is hierbĳ nodig. Door consequent en constructief optreden kan Nederland
zĳn invloed binnen de Europese Unie vergroten. Zo kan Nederland mede
vorm geven aan ontwikkelingen in Europa die direct van invloed zĳn op onze
economische, sociale en politieke toekomst.
Beleidsinzet toegelicht
Brede ontwikkelingen in de Europese Unie
Zoals beschreven in de Staat van de Unie Kamerbrief maakt de EU
integraal deel uit van ons dagelĳks leven. De afgelopen jaren is de EU
voor ongekende uitdagingen gesteld. De Russische agressie tegen Oekraïne
en aanhoudende spanningen tussen de VS en China dwingt de EU om
zich verder te positioneren als machtspolitieke speler op het wereldtoneel
en daarbĳ te investeren in een sterke, slagvaardige, weerbare en concur­
rerende Unie. Klimaatverandering, aantasting van het milieu, verlies aan
biodiversiteit en uitputting van hulpbronnen zetten onze Europese manier
van leven en onze voedsel- en waterzekerheid onder druk. Ondertussen
maken burgers zich zorgen over de kosten van levensonderhoud als gevolg
van inflatie en stĳgende energieprĳzen. Om deze uitdagingen het hoofd te
bieden, ziet Nederland een toekomst voor zich met een sterke Unie en sterke
lidstaten. Hierbĳ vormen drie dwarsdoorsnĳdende thema’s de paraplu:
de Unie als geopolitieke speler, opwaartse sociale en economische conver­
gentie, onder meer via de groene en digitale transities, en rechtsstatelĳkheid
en goed bestuur. Ook is het van belang dat er voldoende uitvoeringskracht
bĳ de EU en lidstaten in transitie is om de ambitieuze doelen waar te
maken. Deze inzet zal terugkomen in de Nederlandse inzet voor de nieuwe
Commissie die in 2024-2029 zal aantreden. Voor een breed draagvlak onder
burgers zet het kabinet zich in voor democratische legitimiteit van de EU,
transparante besluitvorming en voortzetting van de burgerdialogen, die
onder meer voortkwamen uit de Conferentie over de Toekomst van Europa.
De Unie als geopolitieke speler
De EU is het primaire handelingspodium van Nederland op buitenland­
politiek terrein. Zoals blĳkt uit de gezamenlĳke Europese reactie op de
Russische invasie van Oekraïne: samen staan we sterker. Alleen door
onze krachten te bundelen kunnen we onze belangen effectief behartigen,
opkomen voor onze kernwaarden, en inspelen op ontwikkelingen in een
verhardende internationale omgeving. Dat veronderstelt dat de Unie in
staat is om eensgezind, snel en daadkrachtig op te treden op het wereld­
toneel. Het kabinet is daarom voorstander van het verder vergroten
van het handelingsvermogen van de Unie door de effectiviteit van
het Gemeenschappelĳk Buitenland- en Veiligheidsbeleid (GBVB) en het
Gemeenschappelĳk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) te versterken,
en het instrumentarium daarvan uit te breiden. Dit past bĳ de geopoli­
tieke volwassenwording, en het kabinet zal zich inzetten om deze lĳn
te bestendigen.
Het kabinet zet daarbĳ onder andere in op het meer strategisch gebruiken
van het economische gewicht van de EU en het versterken van haar
economische weerbaarheid door de open strategische autonomie te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

15

vergroten. Hiervoor is het wenselĳk dat de EU meer investeert in de eigen
economische en buitenlandpolitieke kracht en haar militair handelingsver­
mogen, en ongewenste strategische afhankelĳkheden terugdringt of de
risico’s ervan mitigeert teneinde publieke belangen te borgen (Kamerstuk
II, nr 35 982-9). In de huidige geopolitieke context is duidelĳk zichtbaar
dat wederzĳdse afhankelĳkheid niet per definitie stabiliteit teweegbrengt.
Beïnvloeding vindt in toenemende mate plaats via economische instru­
menten. De EU heeft de grootste interne markt ter wereld, en moet deze
waar nodig effectief inzetten. De sanctiemaatregelen tegen Rusland onder­
strepen de geopolitieke potentie van de economische macht van de Unie.
Deze markt- en regelmacht kan en moet in de toekomst meer strategisch
ingezet worden.
Ook op het gebied van migratie moet de EU haar gewicht en instrumenten
gericht inzetten. Ongecontroleerde irreguliere migratie naar de EU legt
structurele zwakheden van de EU bloot en ondermĳnt het draagvlak voor
asiel in de lidstaten terwĳl het bieden van bescherming aan hen die daar
recht op hebben, belangrĳk blĳft. Het is essentieel dat de EU effectieve
afspraken met landen van herkomst en transit maakt en zo meer grip krĳgt
op instroom en terugkeer.
Sancties
Het Europese sanctie-instrumentarium is onderdeel van de Europese
gereedschapskist om de geopolitieke Unie vorm te geven. Sancties
worden ingezet in situaties waar de kernwaarden van de Unie in
het gedrang komen: de internationale rechtsorde, mensenrechten en
democratie. De Russische agressie tegen Oekraïne heeft geleid tot
ongeëvenaarde maatregelen gericht op het signaleren van afkeuring
van de schendingen van het internationaal recht en de mensenrechten,
het verbinden van hoge kosten daaraan, het ontzeggen van financiële
en technische middelen voor oorlogsvoering en het ontmoedigen
van vergelĳkbaar gedrag. Ook in andere situaties, zoals ten aanzien
van Iran, Belarus, Syrië en mensenrechtenschendingen wereldwĳd
is het sanctie-instrument een belangrĳk onderdeel van de Europese
inzet. Dit is mogelĳk dankzĳ de versterkte sanctie-capaciteit op het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, zowel voor het ontwikkelen van
nieuwe restrictieve maatregelen, waarop NL binnen de EU één van
de voorlopers is, als voor de coördinerende rol van BZ ten aanzien
van sanctienaleving. Zo worden in de naleving waar nodig korte
termĳn pragmatische oplossingen getroffen om mazen snel te dichten.
Daarnaast coördineert BZ de modernisering van het Nederlands
sanctiestelsel om de nationale sanctiewet- en regelgeving ook voor de
lange termĳn te versterken en te bestendigen voor toekomstige crisis­
situaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

16

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 3 Effectieve Europese samenwerking (bedragen x EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022
Totaal

2023
wv. ODA

Totaal

2024
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

BZ
03.01 Afdrachten aan de Europese Unie (HGIStoerekening)

938.733

863.000

938.733

863.000

938.733

863.000

03.02 Europees ontwikkelingsfonds

131.506

131.506

100.313

100.313

85.983

85.983

03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap

12.062

4.825

32.800

26.200

18.261

5.707

03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie

4.973

0

4.996

0

5.376

0

03.05 Europese vredesfaciliteit

29.917

0

0

0

0

0

1.117.191

999.331

1.076.842

989.513

1.048.353

954.690

Totaal

Financiële instrumenten
BZ
– De EU-toerekening betreft het aan de HGIS toegeschreven «Nederlandse
aandeel» van de begroting van de Europese Commissie. Hiervan
worden diverse programma’s van de EU voor internationale
samenwerking gefinancierd, waaronder het Nabuurschapsbeleid,
het instrument voor Ontwikkelingssamenwerking, het budget voor
Gemeenschappelĳk Buitenland en Veiligheidsbeleid (GBVB) en
Humanitaire hulp. Een deel van de uitgaven valt onder de ODA-criteria.
– Bĳdrage aan het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). Dit fonds is het
instrument waarmee de Europese Unie de ontwikkelingssamenwerking
met de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS)
en de landen en gebieden overzee (LGO) uitvoert, tot 2021. Het grootste
deel van het EOF is bestemd voor de financiering van de steun aan
nationale, regionale en lokale projecten en programma’s gericht op
de economische en sociale ontwikkeling van die gebieden. Voor de
financiering van programma’s in LGO is met ingang van 2021 een apart
budget voorzien onder de EU-begroting. De aflopende bĳdragen aan het
EOF in 2022 en de jaren daarna betreffen betalingen op reeds aangegane
verplichtingen vanuit het 10e en 11e EOF.
– Raad van Europa: Nederland beschouwt de Raad van Europa als
een belangrĳke hoeder van mensenrechten, democratie en rechtsstaat
in heel Europa. Ook wil Nederland bĳdragen aan verdergaande
hervorming van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en
aan een zorgvuldig voorbereide toetreding van de EU tot het EVRM.
De Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging in Straatsburg speelt
daarbĳ een centrale rol door goede betrekkingen en, indien opportuun,
regelmatig overleg met het secretariaat van de Raad van Europa,
permanente vertegenwoordigingen van andere lidstaten en met de
Nederlandse delegatie in de Parlementaire Assemblee (PACE) van de
Raad van Europa.
– Jaarlĳkse bĳdrage aan de Benelux Unie. De Benelux Unie dient twee
doelen: het vervullen van een voortrekkersrol binnen de Europese
Unie en grensoverschrĳdende samenwerking, vooral op het gebied
van economie, duurzame ontwikkeling en justitie/binnenlandse zaken.
Daarnaast werkt Nederland in Benelux-verband ook samen op buiten­
landpolitiek terrein.
– Subsidie aan European Institute for Public Administration (EIPA). Het
EIPA heeft als doel het ontwikkelen van de capaciteiten van ambtenaren
in het omgaan met EU-aangelegenheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

17

–

Bĳdrage aan de Europese Vredesfaciliteit (EVF) voor de financiering van
de gemeenschappelĳke kosten van EU-missies en operaties: vanaf 2023
is de EVF geen onderdeel meer van de HGIS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

18

Beleidsthema 4: Consulaire belangenbehartiging en het internationaal
uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
Algemeen
Het verlenen van goede consulaire diensten aan Nederlanders in nood
in het buitenland, evenals het verstrekken van reisdocumenten aan Neder­
landers in het buitenland. Daarnaast levert het kabinet een bĳdrage aan een
gereguleerd personenverkeer door de Nederlandse inbreng in het Europese
visumbeleid en is het kabinet verantwoordelĳk voor de visumverlening
kort verblĳf.
Het versterken van de Nederlandse cultuursector door internationale uitwis­
seling en presentatie; verbindingen leggen met economische diplomatie
en andere prioriteiten van geïntegreerd buitenlandbeleid, zoals het mensen­
rechtenbeleid en veiligheidsbeleid.
Beleidsinzet toegelicht
(Consulaire) crisisbeheersing en paraatheid
Zowel de COVID-19 pandemie als crisissituaties in Afghanistan, Oekraïne,
en meer recentelĳk in Soedan en Niger, hebben de noodzaak van goede
en moderne consulaire dienstverlening onderstreept. Als Nederlanders in
het buitenland worden geconfronteerd met veiligheidsrisico’s zorgt dat in
de regel voor een forse stĳging van hulpvragen en in sommige gevallen
ook voor consulaire ondersteuning of evacuatie. Het afgelopen jaar is veel
geïnvesteerd in de versterking van de crisis-paraatheid van het departement
en het postennet. Het ministerie blĳft werken aan het verder verbeteren van
de consulaire dienstverlening aan en informatievoorziening voor Neder­
landers in het buitenland. In 2024 worden er meer medewerkers voorbereid
en getraind en wordt de samenwerking met andere (EU) landen en de
benodigde infrastructuur versterkt.
Eind april 2023 heeft het Nederland, in samenwerking met Europese
en andere internationale partners, een militaire evacuatie uitgevoerd uit
Soedan. In totaal zĳn met acht vluchten 270 personen geëvacueerd, onder
wie circa 100 personen met de Nederlandse nationaliteit of een Nederlandse
verbflĳfstitel. Het SCOT (Snel Consulair Ondersteuningteam) speelde hier
een belangrĳke rol in. Meer recentelĳk, begin augustus 2023, heeft er een
evacuatie plaatsgevonden uit Niamey, Niger, na een staatsgreep.
Wat is het SCOT?
Het SCOT is een team van medewerkers van het ministerie van Buiten­
landse Zaken, dat snel kan worden ingezet in een gebied waar veel Neder­
landers hulp nodig hebben. Het SCOT ondersteunt dan het werk van een
ambassade of consulaat. Bĳvoorbeeld om Nederlanders te helpen met
verloren paspoorten, of in te zetten om Nederlanders veilig thuis te laten
komen in tĳden van crisis. Daarvoor werkt het SCOT ook samen met de
lokale overheid en hulpdiensten. Bĳ evacuaties werkt het SCOT soms ook
nauw samen met Defensie.
Consulaire dienstverlening
De omstandigheden waarin de consulaire dienstverlening wordt uitgevoerd
veranderen eveneens, soms – zoals bĳ een crisis – heel snel. Waar de
COVID-19 pandemie het aantal reisbewegingen en daarmee de vraag naar
visa en reisdocumenten drastisch inperkte, stĳgen de aantallen aanvragen
hiervoor nu weer naar het oude niveau van vóór de pandemie. Op het
gebied van crisissituaties was het opnieuw een bewogen periode, onder
andere in verband met de aardbeving in Turkĳe en Syrië, en de recente

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

19

evacuatie van Nederlanders uit Soedan en Niger. Andere ontwikkelingen
in de wereld, zoals de situatie in Oekraïne, en visaproblematiek op de
Westelĳke Balkan, waren aanleiding voor beleidsmatige maatregelen,
veelal EU-gemeenschappelĳk via het visuminstrument.
Kortom, het consulaire werkterrein is volop in beweging. Dat is op zich
niet nieuw, die beweging is eerder een constante factor. Wel is sprake
van een verhoogd tempo waarin de veranderingen zich voordoen en
van toenemende verwachtingen. Dit vraagt om scherp zicht op de klant­
behoefte, om oog voor de menselĳke maat en om wendbaarheid als
organisatie. Waarbĳ tevens duidelĳk moet zĳn dat de mogelĳkheden voor
de overheid niet onbegrensd zĳn en mensen ook een eigen verantwoorde­
lĳkheid hebben.
Het kabinet streeft in deze context naar continue verbetering van de
consulaire dienstverlening. Door zo goed mogelĳk aan te sluiten bĳ veran­
derende wensen en behoeften, door de organisatie zo in te richten dat
adequaat kan worden ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen en door
voortdurend te werken aan goede informatievoorziening en andere dienst­
verlening.
Cultuur
Kunst en cultuur geven betekenis en vorm aan onze relaties: ze zorgen voor
onderlinge verbondenheid. Met het vierjarig kader internationaal cultuur­
beleid (ICB 2021-2024) wordt dat met name gezocht in de relaties met
Europese landen, grensoverschrĳdende samenwerking en een aantal voor
Nederland belangrĳke landen in de rest van de wereld. Culturele samen­
werking ondersteunt ook de andere prioriteiten van buitenlandbeleid, zoals
bĳvoorbeeld in de ondersteuning van Oekraïne: in 2024 wordt de inten­
sievere culturele samenwerking met Oekraïne voortgezet.
Daarnaast wordt in 2024 de academische en museale samenwerking met
herkomstlanden van cultuurgoederen uit een koloniale context geïntensi­
veerd. Dit draagt bĳ aan een evenwichtige mondiale dialoog over het
koloniale verleden en aan versterkte relaties met deze landen.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 4 Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
(bedragen x EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022
Totaal

2023
wv. ODA

Totaal

2024
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

BZ
04.01 Consulaire dienstverlening in het buitenland

11.745

0

13.423

0

14.587

0

04.02 Samen met (keten)partners het
personenverkeer reguleren

19.950

0

23.738

0

16.827

0

04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de
Nederlandse cultuur

6.638

0

8.237

0

7.500

0

04.04 Uitdragen Nederlandse waarden en belangen

22.146

127

26.793

2.000

22.307

0

480

0

480

0

480

0

OCW
08.77 Internationaal onderwĳs; Bĳdrage aan
andere begrotingshoofdstukken
14.71/76 Cultuur; subsidies

6.017

0

9.948

0

6.511

0

Totaal

66.976

127

82.619

2.000

68.212

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

20

Financiële instrumenten
BZ
– Verlenen van financiële- en niet financiële consulaire bĳstand aan Neder­
landers in nood en/of schrĳnende gevallen.
– (Stille) diplomatie met oog op eerlĳke rechtsgang voor Nederlandse
gedetineerden en het adviseren en ondersteunen van Nederlandse
gedetineerden door gedifferentieerde bezoekfrequentie.
– Verstrekken van reisadviezen en het bĳstaan van Nederlanders in
geval van crises; als dat noodzakelĳk en mogelĳk is, organiseren, waar
mogelĳk met partnerlanden, van evacuaties.
– Verstrekken van reisdocumenten en opmaken van consulaire akten
en verklaringen.
– Consulaire informatiesystemen om de primaire consulaire processen te
kunnen afhandelen.
– Loket buitenland: opzetten van een one-stop shop voor overheid gerela­
teerde zaken voor Nederlanders die in het buitenland verblĳven.
– Behandelen van aanvragen voor visa kort verblĳf en het beleid op dit
terrein waaronder de inname van aanvragen voor MVV’s en het afnemen
van inburgeringsexamens.
– Verrichten van legalisaties en uitvoeren van verificatieonderzoeken.
– Op verzoek van het Ministerie van Justitie en Veiligheid worden
algemene en individuele ambtsberichten opgesteld, waarop door J&V
mede het toelatings- en terugkeerbeleid wordt gebaseerd.
– Samenwerking met instanties in en buiten Nederland, de EU en interna­
tionale organisaties over o.a. wederzĳdse visumvertegenwoordiging.
– Voor het beschermen van de mensenrechten van migranten, het
voorkomen van irreguliere migratie, het tegengaan van mensensmokkel
en -handel en het bevorderen van terugkeer en herintegratie is
Nederland actief in onder meer de Internationale Organisatie voor
Migratie (IOM).
– Subsidieverlening via de posten aan Nederlandse cultuurmakers
en -instellingen.
– Via publieksdiplomatie verstevigt Buitenlandse Zaken het netwerk van
beleidsbeinvloeders die de besluitvorming op voor Nederland relevante
beleidsterreinen kunnen beïnvloeden.
– De strategische inzet van Publieksdiplomatie door het postennetwerk en
BZ versterkt de reputatie van Nederland bĳ een buitenlands publiek en
daarmee de politieke- en economische positie. Zo waarborgen we de
Nederlandse belangen en kunnen we ons waardenstelsel uitdragen.
– Subsidie ten behoeve van Instituut Clingendael voor trilateraal onder­
zoeksprogramma met Defensie en JenV. Daarnaast ook een opdracht
ter ondersteuning van het China Kennisnetwerk en het Oost-Europa/
Rusland Kennisplatform.
– Vanuit het Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB)
worden eenmalige katalyserende activiteiten gefinancierd ter onder­
steuning van de doelstellingen van het Nederlandse buitenlandbeleid.
Dat kunnen ook activiteiten zĳn voor COVID-19 ondersteuning.
– Voor bezoeken, ontvangsten en overige uitgaven hoogwaardigheids­
bekleders, Corps Diplomatique en internationale organisaties wordt
EUR 1 miljoen geraamd.
– Voor uitgaven ten behoeve van staatsbezoeken, officiële bezoeken en
werkbezoeken van het Koninklĳk Huis wordt EUR 2 miljoen geraamd.
– Opdrachtverlening aan CJIB voor verkeersnotificaties (vrĳwillige
bĳdrage) na overtredingen buitenlandse diplomaten in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

21

OCW
– Het internationaal cultuurbeleid is een gezamenlĳke verantwoorde­
lĳkheid van de bewindspersonen van OCW en Buitenlandse Zaken.
In de periode 2021-2024 gelden voor het internationaal cultuurbeleid
drie doelen:
1. een sterke positie van de Nederlandse culturele sector in het
buitenland door zichtbaarheid, uitwisseling en duurzame samen­
werking;
2. het met Nederlandse cultuuruitingen ondersteunen van de bilaterale
relaties met andere landen;
3. het benutten van de kracht van de culturele sector en creatieve
industrie voor de Sustainable Development Goals (SDG’s), met name
in de verbinding met de BHOS-agenda in de focusregio’s.
– Voor de verwezenlĳking van bovenstaande doelen wordt gekozen voor
een meerjarige strategische inzet op 23 landen. Per land worden
nadere afspraken gemaakt tussen betrokken spelers (o.a. diplomatieke
posten, fondsen en Dutch Culture) over samenwerking en uitvoering.
Door maatwerk per land worden cultuur en buitenlandprioriteiten met
elkaar verbonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

22

Beleidsthema 5: Duurzame economische ontwikkeling, handel
en investeringen
Algemeen
Versterken van het internationaal verdienvermogen van Nederland, nu
en in de toekomst, verminderen van armoede en maatschappelĳke
ongelĳkheid, bevorderen van duurzame inclusieve groei wereldwĳd,
waarbĳ wordt ingespeeld op mondiale transities. Nederland werkt aan een
toekomstbestendig handels- en investeringssysteem, gebaseerd op hoge
standaarden, Internationaal Maatschappelĳk Verantwoord Ondernemen
(IMVO), vergroening van het handelsinstrumentarium, bevordering van
de economische weerbaarheid en versterking van de private sector en
arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden.
Beleidsinzet toegelicht
Investeren in een toekomstbestendig handels- en investeringssysteem
Doel van de Nederlandse inzet is een actieve bĳdrage leveren aan het
ondersteunen en bevorderen van een open, op regels gebaseerd mondiaal
handels- en investeringssysteem, met oog voor het gelĳke speelveld,
open markten, open strategische autonomie, economische weerbaarheid
en veiligheid en de thema’s digitalisering en verduurzaming, onder meer
via de WTO, OESO en G20. Zo zet het kabinet zich onder andere in voor
WTO-hervormingen. In het bĳzonder van belang is het hervormen en
herstellen van het geschillenbeslechtingssysteem uiterlĳk per 2024, zoals
de WTO-leden afgesproken hebben tĳdens de 12e Ministeriele Conferentie.
Nederland zal ook onverminderd blĳven inzetten op aangescherpte regels
voor een mondiaal gelĳk speelveld. Hiernaast zet Nederland zich ook in voor
het verder integreren van duurzaamheid in het WTO-acquis.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 5 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen (bedragen x EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022
Totaal

2023
wv. ODA

Totaal

2024
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

BHOS
01.01 Duurzaam handels- en investeringssyteem,
incl. MVO

28.056

20.366

32.934

20.175

35.114

22.415

01.02 Versterkte Nederlandse Handelsen Investeringspositie

100.284

0

96.181

0

98.273

0

01.03 Versterkte private sector en arbeidsmarkt
in ontwikkelingslanden

451.288

449.468

473.737

471.457

468.110

465.830

EZK
1.55 Opdrachten

0

0

150

0

178

0

1.95 Bĳdragen (inter)nationale organisaties

2.295

0

3.489

0

3.020

0

2.95 Bĳdragen (inter)nationale organisaties

2.206

0

1.519

0

1.519

0

584.129

469.834

608.010

491.632

606.214

488.245

Totaal

Financiële instrumenten
BHOS
– Contributies aan internationale organisaties zoals OESO en WTO.
– Programma's ter bevordering van maatschappelĳk
verantwoord ondernemen.
– Bĳdragen aan beleidsondersteuning en –onderzoek en -evaluatie,
alsmede incidentele projecten.
– Via verschillende kanalen wordt bĳgedragen aan de bestrĳding
van kinderarbeid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

23

–

–

–

–

–

–

–

–

Uitgaven ten behoeve van de bestrĳding kinderarbeid vallen onder MVO
en beleidsondersteuning ODA. Er wordt ingezet op drie terreinen: Een
bĳdrage aan de International Labour Organisation; subsidies via het
door RVO uitgevoerde Fonds Bestrĳding Kinderarbeid en een subsidie
aan de Alliantie Stop Kinderarbeid.
De regeling Starters International Business (SIB) bestaat uit individuele
coaching-, missie- en kennisvouchers voor startende mkb-onderne­
mingen die de stap willen maken naar buitenlandse markten.
Het Programma Strategische Beurzen voor steun aan collectieve promo­
tionele activiteiten voor een succesvolle positionering van Nederlandse
topsectoren en clusters in buitenlandse markten.
Het instrument Partners for International Business (PIB) ondersteunt de
structurele positionering van clusters van Nederlandse bedrĳven, met
name uit topsectoren, op voor Nederland kansrĳke markten.
Het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) biedt financiering voor
investeringen en export van MKB en grote bedrĳven, indien banken
en andere financiële instellingen deze financiering niet bieden en er
voldaan wordt aan de criteria die gelden voor publieke interventie.
Het structurele budget voor projectontwikkeling van Invest International
wordt gebruikt voor een subsidie aan Invest International. Via Invest
International wordt DRIVE en haar voorganger ORIO ondersteund.
Inzet op het terrein van (jeugd)werkgelegenheid met als hoofddoel het
creëren van toekomstperspectief, middels fatsoenlĳk werk en inkomen,
voor 200.000 jongeren in het Midden-Oosten, Noord-Afrika, WestAfrika/Sahel en de Hoorn van Afrika. In lĳn hiermee is het subsidiepro­
gramma LEAD (Local Employment in Africa for Development) verlengd.
Bĳdrage aan het Dutch Good Growth Fund (DGGF) welke een
revolverend fonds is, dat financiering verschaft voor ontwikkelingsre­
levante en risicodragende investeringen en exporttransacties.

EZK
– Bĳdragen aan internationale organisaties zoals de Universal Postal
Union (UPU), de International Telecommunications Union (ITU) en de
internationale organisaties Metrologie. Deze internationale organisaties
hebben betrekking op postovergangen, radiofrequenties en metrologie.
– Bĳdrage aan het permanente ondersteunende bureau van European
Conference of Postal and Telecommunications Administrations (CEPT).
– Een jaarlĳkse donatie aan het secretariaat van het Internet Governance
Forum (IGF). Dit forum is een uitvloeisel van het VN-top World Summit
on Information Society in 2005.
– Bĳdragen aan de internationale organisaties zoals de Wereldhandelsor­
ganisatie (WTO) en de World Intellectual Property Organization (WIPO).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

24

Beleidsthema 6: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water
en klimaat
Algemeen
Verminderen armoede, duurzame ontwikkeling en het nakomen van de
klimaatafspraken door: Toegenomen landbouwproductie en voedselze­
kerheid; Verbeterd waterbeheer, toegang tot veilig drinkwater en sanitatie;
Ondersteunen klimaatacties ontwikkelingslanden: groene doorstart,
energietransitie; verbeterde toegang tot energie en voorkomen ontbossing;
Klimaatdiplomatie: verhogen mondiale ambities en versnellen acties;
Verbeteren duurzaam gebruik natuurlĳke hulpbronnen
Beleidsinzet toegelicht
Klimaat
Het kabinet zet internationaal, met klimaatprogramma’s, -bĳdragen en
-diplomatie, in op alle drie de doelen van de Overeenkomst van Parĳs:
klimaatmitigatie, het beperken van de opwarming van de aarde tot
maximaal 1,5°C; klimaatadaptatie, het minimaliseren van en weerbaar
maken voor de effecten van klimaatverandering; en het in lĳn brengen
van financiële stromen met genoemde doelen. Het kabinet hecht er aan om
de verhoogde beleidsambitie van de BHOS-nota en Internationale Klimaat­
strategie in relatie tot ontwikkelingslanden gestand te blĳven doen op het
terrein van klimaatadaptatie, bossen en toegang tot hernieuwbare energie.
Het betreft hier de verdubbeling van het aantal mensen met toegang tot
hernieuwbare energie tot en met 2030, de verdubbeling van de inzet op het
tegen gaan van ontbossing per 2025 en bĳdragen aan het streven in het
Glasgow Climate Pact om adaptatiefinanciering te verdubbelen.
Opvolging New York Water Conferentie 2023
De VN Waterconferentie van maart 2023 in New York, was de
eerste VN-Waterconferentie sinds 50 jaar. De conferentie was onder
co-voorzitterschap van Nederland en Tajikistan en heeft veel belang­
hebbenden gemobiliseerd en een podium geboden voor concrete
mondiale toezeggingen, plannen en innovaties op water en klimaat­
adaptatie. Het doel is dat de internationale afspraken leiden tot
het behalen van SDG6 (water) en alle andere water gerelateerde
SDGs (zoals voedsel, klimaat, infra, steden, oceanen, gezondheid,
gelĳkheid, etc) door de inzet te vergroten en te versnellen. Eén van
de principale uitkomsten van de conferentie is de 'Water Action
Agenda’, een actiegerichte agenda waar lidstaten en stakeholders rond
de 820 vrĳwillig commitments voor hebben aangeleverd. De Water
Action Agenda krĳgt een concreet vervolg in de drie belangrĳkste
VN-toppen: SDG Summit 2023, Summit of the Future 2024, World
Social Summit 2025, en via de jaarlĳkse HLPF, COP's en andere VNprocessen en het Dushanbe Water Process. Ook wordt er een UN
Water Envoy aangesteld om het proces te begeleiden. Nederland
lanceerde het International Panel for Deltas and Coastal Areas om
landen en eilanden te ondersteunen in een klimaatadaptatie strategie.
Voor de opvolging van de New York Water Conferentie wordt vanuit
de HGIS in totaal EUR 11,5 miljoen bĳgedragen. Parallel aan de VN
Water Conferentie organiseerde Nederland ook een laagdrempelige
NY Water Week om podium te bieden voor thematische actualiteiten,
dialogen, netwerken en kennisuitwisseling. De kamer is ook in een
brief van 22 mei 2023 (Kamerstuk II, nr. 31 793-243) geïnformeerd over
de conferentie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

25

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 6 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat (bedragen x EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022
Totaal

2023
wv. ODA

Totaal

2024
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

BHOS
02.01 Voedselzekerheid

340.180

340.180

389.554

389.554

392.345

392.345

02.02 Water

186.866

186.866

199.235

199.235

194.164

194.164

02.03 Klimaat

289.824

288.686

279.219

277.494

319.335

317.740

12.147

0

23.680

0

22.148

0

IenW
11.01 Integraal waterbeleid (Partners voor Water/
Blue Deal)
14.01/03 Wegen en verkeersveiligheid

40

0

0

0

0

0

19.02 Uitvoering Milieubeleid en Internationaal

3.392

0

3.604

0

3.502

0

23.01 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
(contributie WMO en ECMWF)

3.644

35

4.090

35

4.087

35

0

0

4.700

4.700

0

0

105

0

1.034

0

320

0

0

0

18.000

18.000

0

0

1.321

0

2.208

0

1.790

0

21.95 Bĳdragen (inter)nationale organisaties (w.o. FAO
en UNEP)

9.688

5.228

11.630

7.544

11.633

7.544

22.95 Bĳdragen (inter)nationale organisaties

1.535

0

2.165

0

1.841

0

0

0

3.839

0

3.843

0

848.742

820.995

942.958

896.562

955.008

911.828

97.01 IenW-brede programmamiddelen
EZK
4.55 Opdrachten
4.55.6 Energiehulp Oekraïne
4.95 Bĳdragen aan (inter)nationale organisaties
LNV

23.75 Wageningen Research
Totaal

Financiële instrumenten
BHOS
– Via de bilaterale programma’s wordt door ambassades en hun publieke,
private en maatschappelĳke partners geïnvesteerd in de verduurzaming
van de voedselproductie.
– Belangrĳke activiteiten zĳn het SNV-programma Climate Resilient
Agriculture For Tomorrow, CRAFT (subsidie), het Pro-ARIDES
Programma in West-Afrika (subsidie) en twee regionale programma’s
van resp. IFAD en Wereldbank
– Via diverse internationale NGO’s worden programma’s gesteund die
werken aan landbouwontwikkeling in meerdere landen, zoals het 2Scale programma dat geleid wordt door het International Fertilizer
Development Center (IFDC).
– Er wordt geïnvesteerd in samenwerkingsverbanden die kennis en kunde
van de Nederlandse private sector, kennisinstellingen en maatschap­
pelĳke organisaties koppelen aan capaciteitsversterking in lage
inkomenslanden, zoals via het kennisprogramma van het Netherlands
Food Partnership en het door RVO uitgevoerde Land@scale programma.
– Met de bĳdrage aan de Consultative Group on International Agricultural
Research (CGIAR) wordt internationaal landbouwkundig- en voedings­
onderzoek uitgevoerd.
– Via delegated cooperation worden EU-middelen (Desira) gecombineerd
met Nederlandse middelen verstrekt aan WUR en World Vegetable
Center voor onderzoek naar verbeterde groententeelt.
– Via de bilaterale programma’s in de focuslanden wordt door
ambassades met subsidies en bĳdragen aan publieke, private en
maatschappelĳke partners geïnvesteerd in vergroting van toegang tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

26

–

–
–

–

–

–

–

–

–

–
–

gezond en nutriëntenrĳk voedsel. Zo worden bĳvoorbeeld in Benin en
Burundi schoolkinderen dagelĳks van gezonde maaltĳden voorzien die
geleverd worden door lokale boer(inn)en.
Met de Global Alliance for Improved Nutrition (GAIN) en CARE
(subsidies) wordt in Benin, Nigeria, Uganda, Kenia, Ethiopië en
Mozambique ingezet op het substantieel vergroten van het aantal
kwetsbare consumenten dat het gehele jaar door gezonde diëten
kan consumeren.
Met UNICEF (bĳdrage) wordt in Niger, Burkina Faso, Sudan en Burundi
gewerkt aan betere voeding voor jonge kinderen en hun moeders.
Samenwerking met andere donoren en versterken van lokaal beleid
wordt gestimuleerd door een Nederlandse bĳdrage aan de Scaling Up
Nutrition (SUN) movement.
Met het nieuwe programma Reversing the Flow is een instrument
ontwikkeld om de waterveiligheid van gemeenschappen in kwetsbare
situaties te versterken. Activiteiten die door deze gemeenschappen zelf
worden ontwikkeld, zullen in 2022 zĳn gericht op het vergroten van
weerbaarheid, incl. ‘bouwen met de natuur’.
Het Wereldbank Global Water and Sanitation Partnership blĳft een
belangrĳke speler bĳ het mobiliseren van kennis om de water- en
sanitatie respons binnen de WB emergency respons en de daarop
volgende recovery vorm te geven en lopende programma’s te herstruc­
tureren. Dit programma is binnen de WB ook van groot belang bĳ
het adresseren van de water- en sanitatie- problematiek in de postCOVID-19 crisis.
Binnen de Nederlandse inzet om klimaatverandering tegen te gaan
staan adaptatie en weerbaarheid voorop. Hiervoor worden onder andere
bĳdrages gedaan aan programma's op het gebied van water, voedselze­
kerheid en ontbossing.
Het blĳft ook nodig kennis te ontwikkelen over de relatie tussen klimaat­
verandering, ontwikkelingssamenwerking en armoede. Daartoe wordt
onder andere samengewerkt met WRI, PBL en de Commissie MER.
Het nationale klimaatfonds Dutch Fund for Climate and Development
(DFCD) versterkt de weerbaarheid van ontwikkelingslanden tegen
klimaatverandering en draagt bĳ aan emissiereductie.
Om klimaatdiplomatie te ondersteunen doet Nederland een bĳdrage
aan de Global Environment Facility, het Groene Klimaatfonds en
de Climate Investment Funds. Nederland draagt voorts bĳ aan UN
Environment (UNEP).
Nederland benadrukt het belang van de transitie naar een circulaire
economie voor het behalen van de klimaatdoelen.
Nederland zet in op internationale multi-stakeholder partnerschappen
om verantwoorde grondstoffenwinning in ontwikkelingslanden te
vergroten en de klimaat-impact ervan te verkleinen.

IenW
– Uitvoering van Partners voor Water ten behoeve van het vergroten
van waterveiligheid en waterzekerheid in de wereld met accent op
negen deltalanden.
– Uitvoering Blue Deal, een internationaal programma van 21 water­
schappen. Het programma Blue Deal heeft als doel: 20 miljoen mensen
in 40 stroomgebieden wereldwĳd helpen aan schoon, voldoende en
veilig water.
– International Panel for Deltas and Coastal Areas (IPDC), tĳdens de
VN Water Conferentie is het IPDC van start gegaan. De eerste fase
van het programma loopt van 2023-2026 en ondersteunt klimaat­
kwetsbare landen en eilandstaten in het ontwikkelen van een gedegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

27

–

–

klimaatadaptatiestrategie, conform de richtlĳnen van de UNFCCC. In
totaal hebben 10 landen en 7 eilanden (waaronder de 6 eilanden
van het KNL) zich aangemeld, evenals 3 multilaterale banken (zie
ook www.deltasandcoasts.net).
In het kader van de transities Circulaire Economie, Slimme en Duurzame
Mobiliteit en Klimaatadaptatie draagt IenW op grond van internationale
verdragen of andere internationale afspraken bĳ aan internationale
organisaties, zoals aan UNEP, UNECE, het International Resource Panel
(IRP) en het International Transport Forum (ITF). Tevens zĳn er middelen
gereserveerd voor de Nederlandse bĳdrage in de gebruiksvergoeding
van het Estec / Galileo Reference Center (GRC).
Op grond van wet- en regelgeving en internationale afspraken
betaalt Nederland contributiegelden aan de Wereld Meteorologische
Organisatie (WMO) en het European Centre for Medium-Range Weather
Forecasts (ECMWF). Deze intergouvernementele organisaties zĳn van
groot belang voor internationale samenwerking op het gebied van weer,
klimaat, modelontwikkeling en data.

EZK
– Opdrachten rondom mondiale klimaatprojecten, zoals de jaarlĳkse
Conference of Parties (COP).
– Bĳdragen en contributies aan internationale organisaties waardoor
Nederland een actieve participatie heeft in diverse internationale
energie- en klimaatgerelateerde organisaties en netwerken.
LNV
– Er zĳn middelen gereserveerd ten behoeve van de jaarlĳkse contributies
voor internationale organisaties. De grootste contributie die hieruit
bekostigd wordt, is die aan de Food and Agriculture Organization of
the United Nations (FAO). Daarnaast zĳn er middelen gereserveerd voor
kleinere contributies aan verschillende internationale organisaties, zoals
het United Nations Environment Program (UNEP).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

28

Beleidsthema 7: Sociale vooruitgang (incl. onderwĳs)
Algemeen
Menselĳke ontplooiing en het bevorderen van sociale gelĳkheid en
inclusieve ontwikkeling, door: het bĳdragen aan seksuele en reproduc­
tieve gezondheid en rechten (SRGR) voor iedereen en een halt toe te
roepen aan de verspreiding van hiv/aids; het versterken van primaire
gezondheidssystemen voor betere toegang tot essentiële dienstverlening
en weerbaarheid tegen pandemieën; het verbeteren van betaalbaarheid
en toegankelĳkheid van primaire gezondheidszorg; het bevorderen van
vrouwenrechten en gendergelĳkheid; versterking van het maatschappelĳk
middenveld en bevordering en bescherming van de politieke ruimte voor
maatschappelĳke organisaties; versterken van de meest gemarginaliseerde
en gediscrimineerde groepen, zodat zĳ hun stem kunnen laten horen;
versterken van het onderwĳs en daarmee bĳdragen aan het vergroten van
kansen en perspectieven voor jongeren; een toename van het aantal goed
opgeleide professionals, versterking van beroeps en hoger onderwĳs en het
bevorderen van beleidsrelevant onderzoek.
Beleidsinzet toegelicht
Mondiale Gezondheid en Seksuele en Reproductieve Gezondheid en
Rechten (SRGR)
De effecten van de COVID-19 pandemie op de mondiale gezondheid en
op het behalen van de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen van de
Verenigde Naties hebben laten zien dat internationale samenwerking op
het gebied van volksgezondheid cruciaal is en blĳvend grote inzet behoeft.
In 2022 presenteerde het kabinet de Nederlandse mondiale gezondheids­
strategie 2023-2030: Samen zorgen voor gezondheid wereldwĳd. Het doel
is om gecoördineerd en doelgericht bĳ te dragen aan het verbeteren van
de volksgezondheid wereldwĳd, en daarmee ook in Nederland. De strategie
heeft drie prioriteiten:
– Het versterken van de mondiale gezondheidsarchitectuur en
nationale gezondheidssystemen
– Het verbeteren van internationale pandemische paraatheid en minimali­
seren van grensoverschrĳdende gezondheidsdreigingen
– Het adresseren van de impact van klimaatverandering op volksge­
zondheid en vice versa
Binnen deze prioriteiten blĳft Nederland zich inzetten voor keuzevrĳheid
voor vrouwen en meisjes, goede informatievoorziening en toegang tot
anticonceptie. Hierbĳ houdt het kabinet de voorziene extra inzet in stand op
die thema’s en rechten van groepen die onder druk staan, en waar andere
donoren minder in durven te investeren, zoals veilige abortus, seksuele
voorlichting en de gezondheid van jongeren en gemarginaliseerde groepen.
Ook de intensivering op primaire gezondheidssystemen blĳft overeind,
waarmee de capaciteit van landen wordt versterkt om ziekten zoals TBC en
hiv te bestrĳden, adequate zorg en informatie te bieden op het gebied van
SRGR, maar ook om de weerbaarheid tegen pandemieën te versterken.
Als onderdeel van deze proriteit richt het kabinet zich ook op het
adequaat toerusten van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), zodat
deze organisatie de gewenste centrale rol in de internationale coördinatie
en haar cruciale normatieve en coördinerende taken goed kan uitvoeren.
Ook blĳft Nederland een rol spelen in de bestrĳding van antimicrobiële
resistentie (AMR). Een nieuw onderdeel in de Nederlandse inzet op
mondiale gezondheid betreft de focus op internationale verduurzaming
en klimaatbestendig bestendig maken van de gezondheidszorg. Ten slotte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

29

behoudt het kabinet haar extra inspanning voor het versterken van de
innovatiekracht op het terrein van gezondheid en het vergroten van de
betrokkenheid van de private sector, onder andere op het terrein van lokale
productie van medische producten.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 7 Sociale vooruitgang (incl. onderwĳs) (bedragen x EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022
Totaal

2023
wv. ODA

Totaal

2024
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

BHOS
03.01 Mondiale gezondheid en seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten

579.156

573.266

507.965

506.140

508.537

506.926

03.02 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

51.675

51.675

49.667

49.667

47.609

47.609

03.03 Maatschappelĳk middenveld

200.486

200.486

198.442

198.442

182.859

182.859

03.04 Onderwĳs

69.815

69.815

57.150

57.150

63.993

63.993

OCW
06.70 Hoger beroepsonderwĳs

2.873

2.873

2.873

2.873

2.873

2.873

07.70/76 Wetenschappelĳk onderwĳs

54.887

49.570

58.133

52.584

57.157

52.584

08.71 Internationaal onderwĳs; Subsidies

342

0

342

0

342

0

16.70 Onderzoek en wetenschapsbeleid; bekostiging
NWO/Poolonderzoek

454

454

454

454

2.101

454

VWS
09.10 Algemeen; Internationale samenwerking
Totaal

3.868

0

5.572

1.654

5.368

1.500

963.556

948.139

880.598

868.964

870.839

858.798

Financiële instrumenten
BHOS
– Een aantal internationale organisaties met mandaat op het gebied van
gezondheid krĳgt algemene vrĳwillige en/of geoormerkte bĳdragen
(WHO, UNFPA, UNAIDS, GFATM, UNICEF, GAVI, GFF/WB).
– Onder subsidies wordt via het SRGR-partnerschappen programma
gedurende de periode 2021-2025 zeven partnerschappen ondersteund,
bestaande uit het Nederlands en zuidelĳk maatschappelĳk middenveld.
Deze partnerschappen zĳn gericht op capaciteitsversterking, waarbĳ de
nadruk ligt op pleitbezorging voor het vergroten van kennis en toegang
tot SRGR voor jongeren alsmede op meer respect voor SRGR van
mensen aan wie deze nog wordt onthouden.
– Nederland blĳft in ieder geval op korte termĳn bĳdragen aan het
indammen van de COVID-19 pandemie via de Access to COVID-19 Tools
Accelerator (ACT-A) en draagt bĳ aan het verbeteren van pandemiepa­
raatheid en preventie.
– In 2021 zĳn onder het SDG5 fonds (2021 ‒ 2025) drie nieuwe
programma’s van start gegaan die zich specifiek richten op vrouwen­
rechten en gendergelĳkheid: Leading from the South (LFS) II, Power of
Women (POW) en Women, Peace and Security (WPS).
– Het POW programma is de opvolging van Funding Leadership Oppor­
tunities for Women (FLOW) II en wordt uitgevoerd door zes consortia
van vrouwenrechtenorganisaties.
– Via het Accountability fonds worden lokale partners direct gesteund.
Het Voice-fonds, geeft de meest gemarginaliseerde en gediscrimineerde
groepen een stem in tien geselecteerde landen en ondersteunt leeftĳdgediscrimineerde groepen.
– Het WPS programma is de opvolger van het Nationaal Actieplan 1325
(NAP)-programma en wordt uitgevoerd door consortia van NGO’s in het
kader van het vierde Nationaal Actieplan 1325 (2021 ‒ 2025).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

30

–

–
–

De Nederlandse onderwĳsinzet krĳgt een verscherpte focus op beroepsen hoger onderwĳs. In 2023 wordt een nieuw, meerjarig beroeps- en
hoger onderwĳsprogramma gestart, gericht op de groei van een onder­
nemende, jonge en weerbare generatie met meer perspectief op de
arbeidsmarkt en in de samenleving.
Via het Global Partnership for Education (GPE) steunt Nederland onder­
wĳsbeleid en structurele veranderingen in ontwikkelingslanden.
De Nederlandse bĳdrage aan het Global Partnership for Education (GPE)
wordt na afloop van het lopende contract (in 2025) beëindigd.

OCW
– Bĳdragen aan internationale onderwĳsinstellingen en organisaties ten
behoeve van internationaal wetenschappelĳk onderwĳs en onderzoek.
– Bĳdrage aan internationaal programma Wageningen UR International
Soil and information Centre (ISRIC); Deze middelen zĳn bĳ de start van
het kabinet Rutte III overgeheveld vanuit het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat.
VWS
– In 2024 wordt het meerjarig partnerschap-programma met de WHO
voortgezet en vernieuwd. Nederland zet in op een sterkere rol van
de WHO, ten einde bĳ te dragen aan een gezondere en eerlĳkere
wereld. In het vervolgprogramma zal de mondiale gezondheidsstrategie
leidend zĳn.
– Initiële middelen zĳn gereserveerd voor de implementatie van de
Mondiale Gezondheidsstrategie (2023-2030), ter oprichting van de
Global Health Hub, om de samenwerking met en binnen het maatschap­
pelĳk middenveld te bevorderen, en voor het Global Health Partnerships
Programma, dat kennisuitwisseling en technische assistentie tussen de
Nederlandse overheid en de overheden van partnerlanden financiert
op VWS-beleidsterreinen.
– EUR 1,5 miljoen wordt 2023 t/m 2025 beschikbaar gesteld voor het
AMR Multi Party Trust Fund (MPTF). AMR is een ernstige bedreiging
van de volksgezondheid wereldwĳd en in Nederland. Hiermee wordt de
ontwikkeling van nationale AMR-bestrĳdingsplannen en het bieden van
technische assistentie gesteund.
– De Coalition for Preparedness Innovations (CEPI) ontvangt
EUR 3 miljoen per jaar (2023 t/m 2026)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

31

Beleidsthema 8: Versterkte kaders voor ontwikkeling
Algemeen
Multilaterale samenwerking en inclusieve groei door versterkte multila­
terale betrokkenheid en overige inzet; de inzet van cultuur en sport in
ontwikkelingslanden om een sociale en kansrĳke samenleving te stimuleren
en het bevorderen van maatschappelĳke betrokkenheid in Nederland.
Tevens zetten we in op het bevorderen van migratiesamenwerking,
het verbeteren van de perspectieven van vluchtelingen en gastgemeen­
schappen (met focus op bescherming, onderwĳs en werk) en het verlenen
van noodhulp ter leniging van humanitaire nood wereldwĳd, via interna­
tionale en nationale partners.
Beleidsinzet toegelicht
Internationale Financiële Instellingen
Nederland draagt via algemene bĳdragen aan multilaterale ontwikkelings­
banken en ontwikkelingsfondsen bĳ aan ontwikkelingssamenwerking.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 8 Versterkte kaders voor ontwikkeling (bedragen x EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022
Totaal

2023
wv. ODA

Totaal

2024
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

BHOS
05.01 Multilaterale samenwerking

348.175

348.175

319.553

319.553

218.595

218.595

05.02 Overig armoedebeleid

68.848

66.715

103.216

96.608

92.376

81.740

0

0

‒ 58.930

‒ 58.930

7.243

7.243

0

05.04 Nog te verdelen i.v.m. wĳzigingen BNI
en/of toerekeningen
Financiën
04.50.01 Multilaterale ontwikkelingsbanken en fondsen

0

0

52.000

52.000

0

04.50.07 IBRD (onderdeel Wereldbank)

22.118

22.118

28.867

28.867

0

0

04.50.08 IFC (onderdeel Wereldbank)

19.766

19.766

19.679

19.679

28.228

28.228

04.50.09 IDA (onderdeel Wereldbank)

219.550

219.550

266.480

266.480

268.290

268.290

0

0

0

0

41.436

41.436

1.152

0

2.003

0

2.003

0

37.02.20 COA (Eerstejaarsopvang asielzoekers)

709.570

709.570

1.148.947

1.148.947

1.302.269

1.302.269

01.70/01.75 Primair onderwĳs
(eerstejaarsopvang asielzoekers)

29.781

29.781

29.823

29.823

28.994

28.994

03.70 Voortgezet onderwĳs
(eerstejaarsopvang asielzoekers)

9.592

9.592

9.606

9.606

9.339

9.339

37.02.21 Nationaal Programma
Oekraïense Vluchtelingen

150.000

150.000

0

0

0

0

1.578.552

1.575.267

1.921.244

1.912.633

1.998.773

1.986.134

04.50.13 Bĳdrage EU voor rente Oekraïne
04.52.01 Technische assistentie
Eerstejaarsopvang asielzoekers

Totaal

Financiële instrumenten
BHOS
– Bĳdragen aan VN-instellingen, zoals UNDP, UNICEF en UNIDO.
– Bĳdragen aan de begrotingen van Internationale Financiële Instel­
lingen (IFI's), waaronder regionale ontwikkelingsbanken zoals de
African Development Bank (AfDB) en fondsen via middelenaanvullingen
en kapitaalverhogingen.
– Bĳdragen aan specifieke programma's, assistent deskundigenpro­
gramma's en trustfondsen.
– Compensatie van de Wereldbank (IDA) en de regionale ontwikkelings­
banken voor schuldverlichting geeft ontwikkelingslanden de financiële
ruimte om een sterker eigen armoedebeleid te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

32

–

–

Middelen die, in het licht van het AIV-advies (Sociale Bescherming in
Afrika), zĳn bedoeld voor het opzetten van een duurzaam programma
omtrent cash transfers.
Het ODA-budget wordt gecorrigeerd voor ontwikkelingen van het BNI.
In het kader van behoedzaamheid en stabiliteit in de begroting worden
groei en krimp niet direct vertaald in de OS-programmalĳnen. Deze
zogeheten BNI-ruimte kan immers weer toenemen of afnemen als in de
loop van het jaar de raming wordt bĳgesteld.

Financiën
– Bĳdragen aan de begroting van de Internationale Financiële Instel­
lingen (IFI’s) via middelen aanvulling, kapitaalverhogingen en specifieke
programma’s of trustfondsen ter bestrĳding van armoede in ontwikke­
lingslanden over een breed spectrum aan sectoren, o.a. op terrein van
economische en sociale sectoren.
– Bĳdragen aan de steun voor Oekraïne voor wederopbouw, huisvesting
en begrotingssteun middels een bĳdrage aan het EU For Ukraine Trust
Fund (EU4U) van de EIB en een rentebĳdrage aan de EU voor de lening
van de Europese Commissie aan Oekraïne.
– Verlenen van technische assistentie aan counterparts in de landen
die behoren tot de Nederlandse kiesgroeplanden bĳ IMF, Wereldbank
en EBRD.
Eerstejaarsopvang asielzoekers
– Dit betreft de kosten van de eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAClanden, die aan het ODA-budget worden toegeschreven. De uitgaven
worden verantwoord op de begrotingen van het Ministerie van Justitie
en Veiligheid en Ministerie van Onderwĳs, Cultuur en Wetenschap.
– Als gevolg van een hogere asielinstroom dan eerder verwacht, heeft
er een herschikking plaatsgevonden binnen het ODA-budget. Hierdoor
vloeit ODA-budget van de begrotingen van BHOS, Financiën en BZ
naar de begroting van JenV. Een uitgebreidere toelichting hierop wordt
gegeven in de begrotingen van BHOS. Financiën en BZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

33

Beleidsthema 9: Apparaatskosten (incl. postennet) en overige uitgaven
Algemeen
Onder overige uitgaven zĳn de uitgaven gegroepeerd die niet onder één van
de beleidsinhoudelĳke hoofdstukken kunnen worden ondergebracht. Dit
betreft vooral de apparaatsuitgaven voor het Ministerie van Buitenlandse
Zaken waarbĳ het merendeel van de uitgaven bestemd is voor het postennet
en de uitgaven voor attachés, die vanuit de verschillende vakdepartementen
worden uitgezonden naar de Nederlandse vertegenwoordigingen in het
buitenland om met hun specifieke kennis mede invulling te geven aan het
buitenlands beleid.
Beleidsinzet toegelicht
Postennet
De internationale belangen van Nederland vragen om een brede en
wereldwĳde aanwezigheid van vertegenwoordigingen in het buitenland
die Buitenlandse Zaken in staat stellen om via onze posten de rĳksbrede
Nederlandse ambities in het buitenland te blĳven behartigen. Een
postennet fit-for-purpose: nu en in 2030 is rĳksbreed, professioneel, veilig
en wendbaar.
Het netwerk van ambassades, consulaten-generaal, permanente vertegen­
woordigingen en andere kantoren blĳft onverminderd belangrĳk voor de
uitvoering van de taken die het Koninkrĳk heeft op het onderhouden
van diplomatiek verkeer, handelsbevordering richting andere landen en
stimuleren van investeringen in Nederland, consulaire dienstverlening
en ontwikkelingssamenwerking.
Bĳ de start van het kabinet Rutte IV is ingezet op uitbreiding van het
postennet op de belangrĳke thema’s uit het coalitieakkoord: mensen­
rechten, veiligheid (cybersecurity, economische veiligheid), consulaire
dienstverlening, economische diplomatie en een focus op migratie, klimaat
en gezondheidszorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

34

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 9 Apparaatskosten (incl. postennet) en overige uitgaven (bedragen x EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022
Totaal

2023
wv. ODA

Totaal

2024
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

BZ
05.01 Geheim

0

0

0

0

0

0

06.01 Nog onverdeeld (HGIS; reservering loonen prĳsbĳstelling)

0

0

7.427

0

11.875

0

943.636

300.614

1.035.285

345.964

1.118.718

358.473

2.125

0

2.719

0

2.719

0

02.01 Nationale veiligheid

433

0

576

0

0

0

11.01 Centraal apparaat (attachés)

216

0

230

0

230

0

2.405

0

3.520

0

4.214

0

01.03.01 Belastingdienst; eigen personeel (attachés)

1.192

0

1.270

0

1.270

0

01.04.01 Belastingdienst; ICT materieel (attachés)

384

0

409

0

409

0

1.208

0

1.286

0

1.286

0

20.109

0

24.639

0

23.182

0

0

0

0

0

0

0

4.753

0

5.000

0

5.000

0

3.337

0

3.975

0

3.228

0

2.65 Baten- en lastendiensten (attachés innovatie)

7.050

0

12.487

0

10.882

0

2.65 Baten- en lastendiensten (attachés NFIA)

14.124

0

15.405

0

13.382

0

07.01 Apparaat (personeel en materieel)
JenV
91.01.01 Eigen personeel/attachés
BZK

OCW
95.01 Eigen personeel/attachés
FIN

08.01.01 Centraal apparaat (attachés)
DEF
08.02.11/12 Apparaatsuitgaven; Attachés
10 Centraal apparaat
11 Geheim
IenW
98.01 Apparaatsuitgaven (attachés personeel
en materieel)
EZK

LNV
21.65 Bĳdragen aan baten-lastendiensten (attachés)

0

0

0

0

0

0

24.65 Bĳdrage aan agentschappen (attachés)

14.801

0

21.770

0

21.187

0

50 Apparaat (attachés)

5.799

0

2.319

0

2.321

0

809

0

862

0

862

0

1.480

0

2.211

0

2.396

0

SZW
96.20 Apparaatsuitgaven
VWS
10.30.21 Apparaatsuitgaven; Personele
uitgaven (attachés)
10.30.22 Apparaatsuitgaven; Materiele uitgaven
Totaal

0

0

1.250

0

0

0

1.023.861

300.614

1.142.749

345.964

1.223.252

358.473

Financiële instrumenten
BZ
– Betreft de uitgaven die samenhangen met de HGIS-indexering en
onvoorziene uitgaven.
– De apparaatsuitgaven van zowel het postennetwerk in het buitenland
als het departement in Den Haag, exclusief de personele uitgaven voor
de politieke leiding en vak-attachés van andere ministeries zĳn hierin
opgenomen. Het omvat de verplichtingen voor en uitgaven aan het
ambtelĳk personeel, de overige personele uitgaven en het materieel.
Diverse ministeries
– Uitgaven ten behoeve van attachés van verschillende ministeries. Het
attaché-netwerk biedt Nederland permanente aanwezigheid in de wereld
waarin attachés kansen identificeren en creëren, voorzien in informatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

35

–

en kennis, relaties onderhouden en bouwen met verschillende partners,
en de belangen van Nederland behartigen. Diverse ministeries zĳn via
vak-attachés vertegenwoordigd in het buitenland.
Gezamenlĳke aansturing van het Netherlands Foreign Investment
Agency (NFIA) door EZK en BHOS. De NFIA helpt en adviseert bedrĳven
uit het buitenland bĳ het opzetten, uitrollen en/of uitbreiden van hun
internationale activiteiten in Nederland. De NFIA focust daarbĳ op het
aantrekken van buitenlandse investeringen die bĳdragen aan bestaande
Nederlandse ecosystemen en clusters. De NFIA richt zich daarnaast op
de promotie van Nederland in het buitenland als een land met een
aantrekkelĳk investerings- en vestigingsklimaat en speelt een actieve rol
bĳ het in stand houden daarvan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

36

BĲLAGEN
Bĳlage 1: De HGIS verticaal: wĳzigingen na de Miljoenennota 2023
Tabel 10 De HGIS verticaal: wĳzigingen na de Miljoenennota 2022 (bedragen in miljoenen euro's)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

HGIS-uitgaven
Stand Miljoenennota 2023

7.783,5

8.184,1

8.922,6

9.229,9

9.247,9

0,0

Macrobĳstellingen (BNI/BBPmutaties)

239,3

255,7

197,6

264,8

305,0

313,6

Eindejaarsmarge

95,1

68,7

57,4

0,0

0,0

0,0

Overboekingen van/naar HGIS

2.090,4

884,2

‒ 248,5

‒ 291,7

‒ 90,3

9.260,71

Intertemporele kasschuiven

‒ 742,1

152,2

103,7

‒ 27,6

21,2

242,6

34,0

9,3

57,0

8,4

8,1

7,5

9.500,3

9.554,1

9.089,7

9.183,9

9.491,9

9.824,4

Stand Miljoenennota 2023

130,2

245,5

156,0

195,8

141,8

0,0

Desalderingen
en overboekingen

81,7

94,5

103,5

40,8

208,4

149,31

Totaal ontvangsten stand
Miljoenennota 2024 (2)

211,8

340,0

259,5

236,6

350,1

149,3

Saldo HGIS-uitgaven en
ontvangsten (1-2)

9.288,4

9.214,1

8.830,2

8.947,2

9.141,8

9.675,1

Desalderingen
Totaal uitgaven stand
Miljoenennota 2024 (1)
HGIS-ontvangsten

1 Inclusief extrapolatie van het voorgaande jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

37

68.850

16.423

01.02 Bescherming
en bevordering
van mensenrechten

01.03 Gastlandbeleid
internationale organisaties

16.876

13.386

194.553

26.085

02.02 Bestrĳding
internationale criminaliteit
en terrorisme

02.03 Wapenbeheersing

02.04 Bevordering van
veiligheid, stabiliteit
en rechtsorde in
internationaal verband

02.05 Bevordering
van transitie in
prioritaire gebieden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

12.062
4.973

03.03 Een hechtere Europese
waardengemeenschap

03.04 Versterkte Nederlandse
positie in de Unie

04 Consulaire
dienstverlening en uitdragen
Nederlandse waarden

29.917

131.506

03.02
Europees ontwikkelingsfonds

03.05
Europese vredesfaciliteit

938.733

03.01 Afdrachten aan
de Europese Unie (HGIStoerekening)

03 Effectieve
Europese samenwerking

15.688

02.01 Goede internationale
samenwerking ter
bevordering van de eigen en
bondgenootschappelĳke
veiligheid

02 Veiligheid en stabiliteit

54.524

4.825

131.506

863.000

10.434

79.069

2.983

36.879

18.634

wv. ODA

2022

01.01 Goed functionerende
internationale instellingen
met een breed draagvlak

01 Versterkte
internationale rechtsorde

V Buitenlandse Zaken

Totaal

0

4.996

32.800

100.313

938.733

33.141

190.293

13.022

17.252

93.743

15.787

67.777

26.200

100.313

863.000

12.729

72.258

3.252

37.430

20.972

wv. ODA

2023

70.804

Totaal

0

5.376

18.261

85.983

938.733

31.822

195.834

10.982

15.027

19.133

13.863

65.402

5.707

85.983

863.000

12.729

63.827

3.252

35.555

19.485

wv. ODA

2024

52.625

Totaal

Tabel 11 De HGIS horizontaal: meerjarencĳfers per begrotingsartikel

Begroting/beleidsterrein/
artikel/omschrĳving

0

4.806

18.261

43.421

938.733

29.822

201.090

10.794

14.222

20.508

13.215

59.402

5.707

43.421

863.000

11.929

67.656

3.252

29.555

19.485

wv. ODA

2025

51.815

Totaal

0

4.806

18.261

75.000

938.733

29.822

204.932

10.794

13.251

22.490

12.955

60.402

5.707

75.000

863.000

11.929

71.309

3.252

30.555

19.485

wv. ODA

2026

51.815

Totaal

0

4.806

11.000

41.000

938.733

29.822

212.727

10.794

13.451

24.540

13.141

67.402

4.400

41.000

863.000

11.929

73.275

3.252

37.555

19.485

wv. ODA

2027

51.815

Totaal

0

4.806

11.000

41.000

938.733

29.822

216.372

10.794

13.451

26.840

10.225

67.402

4.400

41.000

863.000

11.929

73.789

3.252

37.555

19.485

wv. ODA

2028

51.815

Totaal

Bĳlage 2a: De HGIS uitgaven horizontaal: meerjarencĳfers per begroting

38

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

39

7.427

0

26.793

300.614 1.035.285

127

8.237

23.738

709.570

150.000

37.02.21 Nationaal
Programma
Oekraïense Vluchtelingen

410

72

821

8.599

150.000

709.570

72

8.599

1.148.947

423

200

821

8.855

1.118.718

11.875

0

22.307

7.500

16.827

200

821

8.855

200

8.855

1.148.947 1.302.269 1.302.269

200

8.855

1.011.732

65.651

0

21.594

8.794

16.162

345.443

wv. ODA

2025

14.691

Totaal

997.009

50.076

0

20.706

8.794

16.162

345.443

wv. ODA

2026

14.705

Totaal

1.698.147

200

821

8.855

200

821

8.855

200

8.855

1.698.147 1.703.550 1.703.550

200

8.855

1.448.011 2.544.713 1.389.448 2.550.713 1.425.680

358.473

wv. ODA

2024

14.587

Totaal

1.484.118 2.644.855

345.964

2.000

wv. ODA

2023

13.423

Totaal

2.527.691 1.448.071 2.693.564

37.02.20 COA
(Eerstejaarsopvang
asielzoekers)

37 Migratie

36.02.05 Nat. Veiligheid
en Terrorismebestrĳding

36 Contraterrorisme en
Nationaal veiligheidsbeleid

33.03.03 Opsporing
en vervolging;
drugsbestrĳding Suriname

33.03.01 Opsporing en
vervolging; NFI

33 Veiligheid
en criminaliteitsbestrĳding

31.03.02 Kwaliteit,
Arbeidsvoorwaarden en ICT
politie; internationale
samenwerkingsoperaties

31 Nationale politie

VI Justitie en Veiligheid

Totaal

943.636

0

06.01 Nog onverdeeld
(HGIS; reservering loonen prĳsbĳstelling)

07.01 Apparaat (personeel
en materieel)

0

05.01 Geheim

22.146

6.638

04.03 Grotere buitenlandse
bekendheid met de
Nederlandse cultuur

04.04 Uitdragen Nederlandse
waarden en belangen

19.950

04.02 Samen met
(keten)partners het
personenverkeer reguleren

wv. ODA

2022

11.745

Totaal

04.01 Consulaire
dienstverlening in
het buitenland

Begroting/beleidsterrein/
artikel/omschrĳving

345.443

995.414

106.473

0

18.964

8.794

16.834

608.518

200

821

8.855

608.518

200

8.855

608.518

200

821

8.855

608.518

200

8.855

1.399.853

345.443

wv. ODA

2028

14.723

Totaal

2.547.010 1.399.339 2.583.462

995.784

71.940

0

19.715

8.794

16.834

wv. ODA

2027

14.712

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

40

109

649

Totaal

9.948

6.017

14.71/76 Cultuur; subsidies

480

480

342

58.133

2.873

9.606

08.77 Internationaal
onderwĳs; Bĳdrage aan
andere
begrotingshoofdstukken

49.570

2.873

9.592

29.823

806

342

54.887

2.873

9.592

29.781

0

230

576

08.71 Internationaal
onderwĳs; Subsidies

08 Internationaal
onderwĳsbeleid

07.70/76
Wetenschappelĳk onderwĳs

07
Wetenschappelĳk Onderwĳs

06.70
Hoger beroepsonderwĳs

06 Hoger Beroepsonderwĳs

03.70 Voortgezet onderwĳs
(eerstejaarsopvang
asielzoekers)

03 Voortgezet onderwĳs

01.70/01.75 Primair onderwĳs
(eerstejaarsopvang
asielzoekers)

01 Primair onderwĳs
29.781

216

11.01 Centraal
apparaat (attachés)

VIII Onderwĳs, Cultuur
en Wetenschap

433

02.01 Nationale veiligheid

VII Binnenlandse Zaken
en Koninkrĳksrelaties

91

2.719

386

52.584

2.873

9.606

29.823

0

6.511

480

342

57.157

2.873

9.339

28.994

230

230

91

2.719

386

52.584

2.873

9.339

28.994

0

4.617

480

342

57.157

2.873

9.339

28.994

230

230

91

2.719

386

wv. ODA

2026

23.237

Totaal

52.584

2.873

9.339

28.994

0

4.617

480

342

57.157

2.873

9.339

28.994

230

230

52.584

2.873

9.339

28.994

0

1.707.202 1.739.859 1.712.605

wv. ODA

2025

23.237

Totaal

1.311.324 1.734.456

wv. ODA

2024

23.237

Totaal

868.241 1.185.697 1.158.002 1.338.578

0
883.822

92 Nog onverdeeld

Totaal

2.719

386

wv. ODA

2023

23.237

Totaal

2.125

240

wv. ODA

2022

11.985

Totaal

91.01.01 Eigen
personeel/attachés

91.01.02 WIPO

91.01.02 Europol en Eurojust

91 Apparaatsuitgaven
kerndepartement

Begroting/beleidsterrein/
artikel/omschrĳving

4.617

480

342

57.157

2.873

9.339

28.994

230

230

644.827

91

2.719

386

52.584

2.873

9.339

28.994

0

617.573

wv. ODA

2027

23.237

Totaal

386

4.617

480

342

57.157

2.873

9.339

28.994

230

230

644.827

91

2.719

52.584

2.873

9.339

28.994

0

617.573

wv. ODA

2028

23.237

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

41

219.550

04.50.09 IDA
(onderdeel Wereldbank)

01.01.23 Internationale
inzet (BIV)

01 Opdracht inzet

X Defensie

Totaal

289.503

266.220

261.434

1.252.193

371.994

367.026

1.318.783

342.922

1.286

1.208

08.01.01 Centraal
apparaat (attachés)
1.286

2.003

2.003

1.152

268.290

04.52.01
Technische assistentie

266.480

28.228

409

1.270

112.011

41.436

266.480

19.679

28.867

52.000

95.340

4.214

337.954

41.436

268.290

28.228

94.244

454

wv. ODA

2024

2.101

Totaal

04.50.13 Bĳdrage EU voor
rente Oekraïne

219.550

19.679

19.766

04.50.08 IFC
(onderdeel Wereldbank)
19.766

28.867

22.118

04.50.07 IBRD
(onderdeel Wereldbank)

409

1.270

115.179

52.000
22.118

92.270

3.520

454

wv. ODA

2023

454

Totaal

04.50.01 Multilaterale
ontwikkelingsbanken
en fondsen

04 Internationale
financiële betrekkingen

02.44.09 Financiële
markten; opdrachten
850

384

01.04.01 Belastingdienst; ICT
materieel (attachés)

02 Financiële markten

1.192

106.831

2.405

454

wv. ODA

2022

454

Totaal

01.03.01 Belastingdienst;
eigen personeel (attachés)

01 Belastingen

IXB Financiën

Totaal

95.01 Eigen
personeel/attachés

95 Apparaatskosten

16.70 Onderzoek
en wetenschapsbeleid;
bekostiging
NWO/Poolonderzoek

16 Onderzoek
en wetenschapsbeleid

Begroting/beleidsterrein/
artikel/omschrĳving

314.855

369.484

1.286

2.003

41.436

323.080

409

1.270

108.470

4.214

364.516

41.436

323.080

94.244

454

wv. ODA

2025

454

Totaal

178.040

375.842

1.286

2.003

41.436

329.438

409

1.270

108.470

4.214

370.874

41.436

329.438

94.244

454

wv. ODA

2026

454

Totaal

179.411

567.298

1.286

2.003

41.436

520.894

409

1.270

108.470

4.214

562.330

41.436

520.894

94.244

454

wv. ODA

2027

454

Totaal

180.282

286.218

1.286

2.003

281.250

409

1.270

108.470

4.214

281.250

281.250

94.244

454

wv. ODA

2028

454

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

42

5.000

2.65 Baten- en lastendiensten
(attachés innovatie)

2 Bedrĳvenbeleid: innovatie
en duurzaam ondernemen

1.95 Bĳdragen
(inter)nationale organisaties

1.55 Opdrachten

1 Goed functionerende
economie en markten

XIII Economische Zaken
en Klimaat

Totaal

7.050

2.295

0

25.504

35

35

4.090

12.487

3.489

150

42.645

3.975

3.337

3.644

23.01 Meteorologie,
seismologie en
aardobservatie (contributie
WMO en ECMWF)

3.604

98.01 Apparaatsuitgaven
(attachés personeel
en materieel)

3.392

19.02 Uitvoering Milieubeleid
en Internationaal

1.141

4.700

1.044

1.455

23.680

97.01 IenWbrede programmamiddelen

1.900

18.01 Scheepvaart en
havens (CCR)

40

12.147

17.01 Luchtvaart (ICAO)

14.01/03 Wegen
en verkeersveiligheid

11.01 Integraal waterbeleid
(Partners voor Water/
Blue Deal)

XII Infrastructuur
en Waterstaat

0 1.294.838

4.753
322.979

11 Geheim

Totaal

13.006

8.614
5.000

11.706

4.735

4.700

35

10.882

3.020

178

35.561

3.228

4.087

3.502

1.141

1.455

22.148

35

35

0

wv. ODA

2024

23.182

Totaal

0 1.358.671

wv. ODA

2023

24.639

Totaal

09 Algemeen; Civielrechtelĳke
regeling Srebrenica 2020

wv. ODA

2022

20.109

Totaal

08.02.11/12
Apparaatsuitgaven; Attachés

08 Defensie
Ondersteuningscommando

Begroting/beleidsterrein/
artikel/omschrĳving

10.770

3.035

178

36.128

3.228

4.087

4.294

1.141

1.455

21.923

343.767

5.000

706

35

35

0

wv. ODA

2025

23.206

Totaal

10.770

3.035

178

26.757

3.228

3.387

4.294

1.141

1.455

13.252

206.894

5.000

706

35

35

0

wv. ODA

2026

23.148

Totaal

10.770

3.035

178

26.757

3.228

3.387

4.294

1.141

1.455

13.252

207.859

5.000

300

35

35

0

wv. ODA

2027

23.148

Totaal

10.770

3.035

178

22.307

3.228

3.387

4.294

1.141

1.455

8.802

208.430

5.000

0

35

35

0

wv. ODA

2028

23.148

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

43

816

XVI Volksgezondheid, Welzĳn
en Sport

809

Totaal

7

96.20 Apparaatsuitgaven

02.24 Bĳstand, Participatiewet
en Toeslagenwet;
Contributie CASS

XV Sociale Zaken
en Werkgelegenheid

31.823

0

871

862

9

41.723

2.319

Totaal

21.770

5.799

3.839

2.165

11.630

14.801

5.228

5.228

50 Apparaat (attachés)

0

1.535

9.688

24.65 Bĳdrage aan
agentschappen (attachés)

24 Uitvoering en toezicht

23.75 Wageningen Research

23 Kennis en Innovatie

22.95 Bĳdragen
(inter)nationale organisaties

22 Natuur, visserĳ en
gebiedsgericht werken

21.95 Bĳdragen
(inter)nationale organisaties
(w.o. FAO en UNEP)

21.65 Bĳdragen aan batenlastendiensten (attachés)

21 Land- en tuinbouw

XIV Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit

54.292

27.101

Totaal
0

2.208

1.321

4.95 Bĳdragen aan
(inter)nationale organisaties

1.034
18.000

105

1.519

0

7.544

7.544

18.000

18.000

wv. ODA

2023

15.405

Totaal

4.55.6 Energiehulp Oekraïne

4.55 Opdrachten

4 Een doelmatige en
duurzame
energievoorziening

2.206

2.95 Bĳdragen
(inter)nationale organisaties

wv. ODA

2022

14.124

Totaal

2.65 Baten- en lastendiensten
(attachés NFIA)

Begroting/beleidsterrein/
artikel/omschrĳving

871

862

9

40.825

2.321

21.187

3.843

1.841

11.633

31.091

1.790

320

1.519

0

7.544

7.544

0

wv. ODA

2024

13.382

Totaal

601

592

9

40.858

2.321

21.220

3.843

1.841

11.633

30.704

1.790

370

1.519

0

7.544

7.544

0

wv. ODA

2025

13.042

Totaal

601

592

9

40.923

2.321

21.286

3.843

1.840

11.633

30.704

1.790

370

1.519

0

7.544

7.544

0

wv. ODA

2026

13.042

Totaal

601

592

9

40.923

2.321

21.286

3.843

1.840

11.633

30.436

1.790

370

1.519

0

7.544

7.544

0

wv. ODA

2027

12.774

Totaal

601

592

9

40.923

2.321

21.286

3.843

1.840

11.633

30.436

1.790

370

1.519

0

7.544

7.544

0

wv. ODA

2028

12.774

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

44

451.288

01.03 Versterkte private
sector en arbeidsmarkt
in ontwikkelingslanden

289.824

02.03 Klimaat

04.01 Humanitaire hulp

04 Vrede, veiligheid, en
duurzame ontwikkeling

03.04 Onderwĳs

03.03
Maatschappelĳk middenveld

03.02 Vrouwenrechten
en gendergelĳkheid

03.01 Mondiale gezondheid
en seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten

520.229

69.815

200.486

51.675

579.156

186.866

02.02 Water

03 Sociale vooruitgang

340.180

02.01 Voedselzekerheid

02 Duurzame ontwikkeling,
voedselzekerheid, water
en klimaat

100.284

28.056

5.648

01.02 Versterkte
Nederlandse Handelsen Investeringspositie

01.01 Duurzaam handelsen investeringssyteem,
incl. MVO

01 Duurzame economische
ontwikkeling, handel
en investeringen

XVII Buitenlandse Handel &
Ontwikkelingssamenwerking

Totaal

0

1.480

10.30.21 Apparaatsuitgaven;
Personele uitgaven (attachés)

10.30.22 Apparaatsuitgaven;
Materiele uitgaven

3.868

09.10 Algemeen;
Internationale samenwerking

520.228

69.815

200.486

51.675

573.266

288.686

186.866

340.180

449.468

20.366

0

wv. ODA

2022

300

Totaal

02.10 Curatieve zorg;
Kwaliteit, toegankelĳkheid en
betaalbaarheid van de zorg

Begroting/beleidsterrein/
artikel/omschrĳving

584.017

57.150

198.442

49.667

507.965

279.219

199.235

389.554

473.737

96.181

32.934

9.033

1.250

2.211

583.000

57.150

198.442

49.667

506.140

277.494

199.235

389.554

471.457

20.175

1.654

1.654

wv. ODA

2023

5.572

Totaal

520.017

63.993

182.859

47.609

508.537

319.335

194.164

392.345

468.110

98.273

35.114

7.764

2.396

519.000

63.993

182.859

47.609

506.926

317.740

194.164

392.345

465.830

22.415

1.500

1.500

wv. ODA

2024

5.368

Totaal

520.017

57.293

164.098

43.197

489.091

415.238

188.997

393.498

440.352

101.273

32.070

7.324

1.956

519.000

57.293

164.098

43.197

487.480

413.468

188.997

393.498

438.072

21.341

1.500

1.500

wv. ODA

2025

5.368

Totaal

520.017

61.328

193.293

46.240

508.523

453.632

210.815

413.186

518.735

93.273

32.849

5.824

1.956

519.000

61.328

193.293

46.240

506.912

452.077

210.815

413.186

516.455

21.885

0

wv. ODA

2026

3.868

Totaal

520.017

69.550

219.206

52.439

556.784

470.873

233.714

439.295

575.350

92.273

34.356

5.724

1.856

519.000

69.550

219.206

52.439

555.173

469.318

233.714

439.295

573.070

23.175

0

wv. ODA

2027

3.868

Totaal

520.017

69.550

219.206

52.439

556.784

470.873

233.714

439.295

575.350

92.273

34.356

5.549

1.681

519.000

69.550

219.206

52.439

555.173

469.318

233.714

439.295

573.070

23.175

0

wv. ODA

2028

3.868

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

45

TOTAAL UITGAVEN

Totaal

55.02 Reservering
kasschuif IDA

55.02
Reservering Vredespaleis

LXXXVI Algemeen

Totaal

0

66.715

348.175

204.519

‒ 58.930

103.216

319.553

210.695

7.243

92.376

218.595

200.853

7.243

81.740

218.595

200.853

291.295

wv. ODA

2024

291.295

Totaal

165.884

83.989

200.926

198.067

165.884

72.731

200.926

198.067

325.978

wv. ODA

2025

325.978

Totaal

7.857.063 6.214.302 9.500.277 6.703.659 9.554.097 6.713.219 9.089.703

53.000

53.000

203.148

77.423

213.938

207.434

1.106.478

107.606

236.251

235.243

1.687.596

112.972

236.251

235.243

7.877.583 9.824.372

8.178.135

5.777.636

1.687.596

107.606

236.251

235.243

357.000

wv. ODA

2028

357.000

Totaal

5.311.801 5.196.518 5.892.919

1.106.478

112.972

236.251

235.243

357.000

wv. ODA

2027

357.000

Totaal

7.591.966 9.491.936

4.097.050 3.980.984

203.148

82.789

213.938

207.434

337.850

wv. ODA

2026

337.850

Totaal

7.254.519 9.183.867

3.567.240 3.640.718 3.512.607 3.819.968 3.690.030

‒ 58.930

96.608

319.553

210.695

247.000

wv. ODA

2023

247.000

Totaal

3.657.979 3.539.023 3.689.635

0

68.848

05.02 Overig armoedebeleid

05.04 Nog te verdelen
i.v.m. wĳzigingen BNI
en/of toerekeningen

348.175

05.01
Multilaterale samenwerking

05 Multilaterale
samenwerking en
overige inzet

204.519

04.03 Veiligheid
en rechtstaatontwikkeling

218.578

wv. ODA

2022

218.578

Totaal

04.02 Opvang en
bescherming in de regio
en migratiesamenwerking

Begroting/beleidsterrein/
artikel/omschrĳving

Bĳlage 2b: De HGIS ontvangsten horizontaal: meerjarencĳfers
per begroting
Tabel 12 De HGIS ontvangsten horizontaal: meerjarencĳfers per ministerie en per begrotingsartikel
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrĳving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

242

242

242

242

18.361

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

352

250

250

250

250

250

250

10 Consulaire dienstverlening
aan Nederlanders

10.689

9.200

21.000

21.000

21.000

21.000

21.000

20 Consulaire dienstverlening
aan vreemdelingen

51.500

V Buitenlandse Zaken
2 Veiligheid en stabiliteit
10 Doorberekening Defensie diversen
40 Restituties contributies
3 Europese samenwerking
30 Restitutie Raad van Europa
4 Consulaire belangenbehartiging en het
internationaal uitdragen van Nederlandse
waarden en belangen

44.962

37.900

45.600

51.500

51.500

51.500

40 Doorberekening Defensie diversen

74

74

874

874

874

874

874

41 Ontvangsten verkeersnotificaties

300

200

200

200

200

200

200

28.682

42.771

124.671

82.271

28.571

28.571

28.571

103.420

91.395

193.595

157.337

103.637

103.637

103.637

04.50.03 Ontvangsten IFI's

1.581

1.954

1.876

1.708

1.614

1.540

1.407

Totaal

1.581

1.954

1.876

1.708

1.614

1.540

1.407

01.01.01 Internationale inzet/BIV

6.416

49.407

86.718

47.345

83.135

200.313

1.407

Totaal

6.416

49.407

86.718

47.345

83.135

200.313

1.407

5 Geheim
10 Geheim
7 Apparaat
10 Diverse ontvangsten
11 Koersverschillen
Totaal

IXB Financiën

X Defensie

XVII Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking
1 Duurzame economische ontwikkeling,
handel en ontwikkeling
1.10 ontvangsten internationaal ondernemen

16.326

7.000

7.000

7.000

7.000

7.000

7.000

1.30/40 ontvangsten DGGF

22.257

17.000

7.000

7.000

7.000

7.000

7.000

5.20 Ontvangsten en restituties
m.b.t. leningen

23.146

22.182

17.659

16.220

13.078

9.472

7.630

5.21 Ontvangsten OS

37.438

21.176

24.426

21.176

21.176

21.176

21.176

5 Multilaterale samenwerking en overige inzet

5.22 koersverschillen
5,23 Diverse ontvangsten non-ODA

1.760

1.730

1.730

1.730

Totaal

100.927

69.088

57.815

53.126

48.254

44.648

42.806

TOTAAL ONTVANGSTEN

212.344

211.844

340.004

259.516

236.640

350.138

149.257

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

46

Bĳlage 3: De non-ODA uitgaven naar beleidsthema
Tabel 13 De non-ODA uitgaven naar beleidsthema
Begroting

Omschrĳving

2022

2023

2024

Artikel

1. Versterkte internationale rechtsorde, eerbiediging van mensenrechten en gastlandbeleid
BZ

JenV

01.01 Goed functionerende internationale
instellingen met een breed draagvlak

35.890

49.832

33.140

V-01.01

01.02 Bescherming en bevordering
van mensenrechten

31.971

30.347

29.847

V-01.02

01.03 Gastlandbeleid
internationale organisaties

16.423

15.787

13.863

V-01.03

33.03.01 Opsporing en vervolging; NFI

821

821

821

VI-33.03.10

91.01.02 WIPO

240

386

386

VI-91.01.09

11.985

23.237

23.237

VI-91.01.07

850

0

0

IX-02.00.44

91.01.02 Europol en Eurojust
Financiën

02.44.09 Financiële markten; opdrachten

IenW

17.01 Luchtvaart (ICAO)

1.900

1.455

1.455

XII-17.01

18.01 Scheepvaart en havens (CCR)

1.044

1.141

1.141

XII-18.01

7

9

9

XV-02.24

300

0

0

XVI-02.11

101.431

123.015

103.899

02.01 Goede internationale samenwerking
ter bevordering van de eigen en
bondgenootschappelĳke veiligheid

15.688

93.743

19.133

V-02.01

02.02 Bestrĳding internationale criminaliteit
en terrorisme

16.876

17.252

15.027

V-02.02

02.03 Wapenbeheersing

10.403

9.770

7.730

V-02.03

02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en
rechtsorde in internationaal verband

115.484

118.035

132.007

V-02.04

02.05 Bevordering van transitie in
prioritaire gebieden

15.651

20.412

19.093

V-02.05

SZW

02.24 Bĳstand, Participatiewet en
Toeslagenwet; Contributie CASS

VWS

02.10 Curatieve zorg; Kwaliteit,
toegankelĳkheid en betaalbaarheid van
de zorg
Subtotaal

2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
BZ

BHOS

04.01 Humanitaire hulp

1

1.017

1.017

XVII-04.01

JenV

36.02.05 Nat. Veiligheid
en Terrorismebestrĳding

410

423

0

VI-36.02.58

Defensie

01.01.23 Internationale inzet (BIV)

289.503

1.252.193

1.318.783

X-01.01.01

8.614

13.006

11.706

X-09.01

472.630

1.525.851

1.524.496

75.733

75.733

75.733

03.03 Een hechtere
Europese waardengemeenschap

7.237

6.600

12.554

V-03.03

03.04 Versterkte Nederlandse positie in
de Unie

4.973

4.996

5.376

V-03.04
V-03.05

09 Algemeen; Civielrechtelĳke regeling
Srebrenica 2020
Subtotaal
3. Effectieve Europese samenwerking
BZ

03.01 Afdrachten aan de Europese Unie (HGIStoerekening)

03.05 Europese vredesfaciliteit

29.917

0

0

Subtotaal

117.860

87.329

93.663

4. Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
BZ

04.01 Consulaire dienstverlening in
het buitenland

11.745

13.423

14.587

V-04.01

04.02 Samen met (keten)partners het
personenverkeer reguleren

19.950

23.738

16.827

V-04.02

04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met
de Nederlandse cultuur

6.638

8.237

7.500

V-04.03

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

47

Begroting

Omschrĳving

2022

04.04 Uitdragen Nederlandse waarden
en belangen
OCW

08.77 Internationaal onderwĳs; Bĳdrage aan
andere begrotingshoofdstukken

2023

2024

Artikel

22.019

24.793

22.307

V-04.04

480

480

480

XIII-08.77
XIII-14.71

14.71/76 Cultuur; subsidies

6.017

9.948

6.511

Subtotaal

66.849

80.619

68.212

7.690

12.759

12.699

XVII-01.01

100.284

96.181

98.273

XVII-01.02

1.820

2.280

2.280

XVII-01.03
XIII-11.55

5. Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
BHOS

01.01 Duurzaam handels- en
investeringssyteem, incl. MVO
01.02 Versterkte Nederlandse Handelsen Investeringspositie
01.03 Versterkte private sector en arbeidsmarkt
in ontwikkelingslanden

EZK

1.55 Opdrachten

0

150

178

1.95 Bĳdragen (inter)nationale organisaties

2.295

3.489

3.020

XIII-11.95

2.95 Bĳdragen (inter)nationale organisaties

2.206

1.519

1.519

XIII-13.95

114.295

116.378

117.969

Subtotaal

6. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
BHOS

02.03 Klimaat

1.138

1.725

1.595

XVII-02.03

IenW

11.01 Integraal waterbeleid (Partners voor
Water/Blue Deal)

12.147

23.680

22.148

XII-11.01

19.02 Uitvoering Milieubeleid
en Internationaal

3.392

3.604

3.502

XII-19.02

23.01 Meteorologie, seismologie en
aardobservatie (contributie WMO en ECMWF)

3.609

4.055

4.052

XII-23.01

EZK

LNV

14.01/03 Wegen en verkeersveiligheid

40

0

0

4.55 Opdrachten

105

1.034

320

XIII-04.55

4.95 Bĳdragen aan
(inter)nationale organisaties

1.321

2.208

1.790

XIII-04.95

21.95 Bĳdragen (inter)nationale organisaties
(w.o. FAO en UNEP)

4.460

4.086

4.089

XIV-21.95

22.95 Bĳdragen (inter)nationale organisaties

1.535

2.165

1.841

XIV-22.95

0

3.839

3.843

XIV-23.75

27.747

46.396

43.180

23.75 Wageningen Research
Subtotaal
7. Sociale vooruitgang (incl. onderwĳs)
BHOS

03.01 Mondiale gezondheid en seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten

5.890

1.825

1.611

XVII-03.01

OCW

07.70/76 Wetenschappelĳk onderwĳs

5.317

5.549

4.573

VIII-07.70/76

08.71 Internationaal onderwĳs; Subsidies

342

342

342

VIII-08.71

16.70 Onderzoek en wetenschapsbeleid;
bekostiging NWO/Poolonderzoek

0

0

1.647

VIII-16.70

09.10 Algemeen;
Internationale samenwerking

3.868

3.918

3.868

XVI-09.10

Subtotaal

15.417

11.634

12.041

VWS

8. Versterkte kaders voor ontwikkeling
BHOS

05.02 Overig armoedebeleid

2.133

6.608

10.636

XVII-05.02

Financiën

04.52.01 Technische assistentie

1.152

2.003

2.003

IX-04.52.01

0

0

0

IX-04.50.01

3.285

8.611

12.639

04.50.01 Multilaterale ontwikkelingsbanken
en fondsen
Subtotaal
9. Apparaatskosten (incl. postennet) en overige uitgaven
BZ

05 Geheim

0

0

0

V-05.01

06 Nominaal en onvoorzien

0

7.427

11.875

V-06.01

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

48

Begroting

Div. dept.

Totaal nonODA

Omschrĳving

2022

2023

2024

Artikel

07 Apparaat

643.022

689.321

760.245

V-07.01

Attachés

80.225

100.037

92.659

Div.
Begrotingen

Subtotaal

723.247

796.785

864.779

1.642.761

2.796.618

2.840.878

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

49

Bĳlage 4: De ODA-uitgaven naar beleidsthema
Tabel 14 De ODA-uitgaven naar beleidsthema (bedragen x EUR 1000)
Begroting

Omschrĳving

2022

2023

2024

Artikel

1. Versterkte internationale rechtsorde, eerbiediging van mensenrechten en gastlandbeleid
BZ

JenV

01.01 Goed functionerende internationale
instellingen met een breed draagvlak

18.634

20.972

19.485

01.02 Bescherming en bevordering
van mensenrechten

36.879

37.430

35.555

33.03.03 Opsporing en vervolging;
drugsbestrĳding Suriname

72

200

200

55.585

58.602

55.240

02.03 Wapenbeheersing

2.983

3.252

3.252

02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en
rechtsorde in internationaal verband

79.069

72.258

63.827

02.05 Bevordering van transitie in
prioritaire gebieden

10.434

12.729

12.729

04.01 Humanitaire hulp

520.228

583.000

519.000

04.02 Opvang en bescherming in de regio
en migratiesamenwerking

218.578

247.000

291.295

04.03 Veiligheid en rechtstaatontwikkeling

204.519

210.695

200.853

31.03.02 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden
en ICT politie;
internationale samenwerkingsoperaties

8.599

8.855

8.855

1.044.410

1.137.789

1.099.811

03.01 Afdrachten aan de Europese Unie (HGIStoerekening)

863.000

863.000

863.000

03.02 Europees ontwikkelingsfonds

131.506

100.313

85.983

03.03 Een hechtere
Europese waardengemeenschap

4.825

26.200

5.707

999.331

989.513

954.690

Subtotaal

V-01.01
V-01.02
VI-33.03.39

2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
BZ

BHOS

JenV

Subtotaal

V-02.03
V-02.04
V-02.05
XVII-04.01
XVII-04.02
XVII-04.03
VI-31.03.21

3. Effectieve Europese samenwerking
BZ

Subtotaal

V-03.01
V-03.02
V-03.03

4. Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
BZ

04.04 Uitdragen Nederlandse waarden
en belangen

127

2.000

0

Subtotaal

127

2.000

0

20.366

20.175

22.415

V-04.04

5. Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
BHOS

01.01 Duurzaam handels- en
investeringssyteem, incl. MVO
01.02 Versterkte Nederlandse Handelsen Investeringspositie

XVII-01.01
XVII-01.02

0

0

0

01.03 Versterkte private sector en arbeidsmarkt
in ontwikkelingslanden

449.468

471.457

465.830

Subtotaal

469.834

491.632

488.245

02.01 Voedselzekerheid

340.180

389.554

392.345

XVII-02.01

02.02 Water

186.866

199.235

194.164

XVII-02.02

02.03 Klimaat

XVII-02.03

XVII-01.03

6. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
BHOS

IenW

288.686

277.494

317.740

23.01 Meteorologie, seismologie en
aardobservatie (contributie WMO en ECMWF)

35

35

35

XII-23.01

97.01 IenW-brede programmamiddelen

0

4.700

0

XII-97.01

EZK

4.55.6 Energiehulp Oekraïne

0

18.000

0

XIII-4.55.6

LNV

21.95 Bĳdragen (inter)nationale organisaties
(w.o. FAO en UNEP)

5.228

7.544

7.544

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

XIV-21.95

50

Begroting

Omschrĳving

2022

Subtotaal

2023

2024

Artikel

820.995

896.562

911.828

573.266

506.140

506.926

7. Sociale vooruitgang (incl. onderwĳs)
BHOS

OCW

03.01 Mondiale gezondheid en seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten
03.02 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

51.675

49.667

47.609

XVII-03.02

03.03 Maatschappelĳk middenveld

200.486

198.442

182.859

XVII-03.03

03.04 Onderwĳs

69.815

57.150

63.993

XVII-03.04

06.70 Hoger beroepsonderwĳs

2.873

2.873

2.873

VIII-06.70

07.70/76 Wetenschappelĳk onderwĳs

49.570

52.584

52.584

VIII-07.70/76

454

454

454

0

1.654

1.500

948.139

868.964

858.798

05.01 Multilaterale samenwerking

348.175

319.553

218.595

XVII-05.01

05.02 Overig armoedebeleid

66.715

96.608

81.740

XVII-05.02

05.04 Nog te verdelen i.v.m. wĳzigingen BNI
en/of toerekeningen

0

‒ 58.930

7.243

04.50.01 Multilaterale ontwikkelingsbanken
en fondsen

0

52.000

0

04.50.07 IBRD (onderdeel Wereldbank)

22.118

28.867

0

IXB-04.50.07

04.50.08 IFC (onderdeel Wereldbank)

19.766

19.679

28.228

IXB-04.50.08

04.50.09 IDA (onderdeel Wereldbank)

219.550

266.480

268.290

IXB-04.50.09

0

0

41.436

IXB-04.50.13

37.02.20 COA
(Eerstejaarsopvang asielzoekers)

709.570

1.148.947

1.302.269

01.70/01.75 Primair onderwĳs
(eerstejaarsopvang asielzoekers)

29.781

29.823

28.994

03.70 Voortgezet onderwĳs
(eerstejaarsopvang asielzoekers)

9.592

9.606

9.339

37.02.21 Nationaal Programma
Oekraïense Vluchtelingen

150.000

0

0

Subtotaal

1.575.267

1.912.633

1.986.134

07.01 Apparaat (personeel en materieel)

300.614

345.964

358.473

Subtotaal

300.614

345.964

358.473

6.214.302

6.703.659

6.713.219

16.70 Onderzoek en wetenschapsbeleid;
bekostiging NWO/Poolonderzoek
VWS

XVII-03.01

09.10 Algemeen;
Internationale samenwerking
Subtotaal

VIII-16.70
XVI-09.10

8. Versterkte kaders voor ontwikkeling
BHOS

Financiën

04.50.13 Bĳdrage EU voor rente Oekraïne
Toerek.

XVII-05.04
IXB-05.50.01

VI-37.02.20
VIII-01.70/75
VIII-03.70
VI-37.02.21

9. Apparaatskosten (incl. postennet) en overige uitgaven
BZ

TOTAAL ODA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

V-07.01

51

Bĳlage 5: De geplande ODA-uitgaven binnen de BHOS-begroting per regio
in 2024
Zoals aangekondigd in de BHOS-beleidsnota 2022 ‘Doen waar Nederland
goed in is’, blĳft het kabinet zich de komende periode richten op de drie
focusregio’s: Sahel, Hoorn van Afrika, en Midden-Oosten en Noord-Afrika
(MENA). Binnen deze regio’s gaat bĳzondere aandacht uit naar de meest
fragiele en arme landen. Deze HGIS-bĳlage geeft jaarlĳks een overzicht
van de thematische gedelegeerde budgetten per land en van de toegere­
kende verwachte centrale bestedingen per regio, uitgesplitst naar de beleids
thema’s van de BHOS-begroting.
De tabel toont bĳ elke regio de focuslanden waar sprake is van een naar
de ambassade te delegeren thematisch landenbudget (en soms ook een
gedelegeerd regionaal budget). Vervolgens worden voor de hele regio per
thema de verwachte centrale bestedingen aangegeven. Naast uitgaven in
de focusregio’s, zĳn de gedelegeerde middelen en de verwachte centrale
bestedingen opgenomen voor de regio’s «Overig Afrika», «Overig Azië»
en «Overige landen». Aangevuld met de categorie «Wereldwĳd/niet gespe­
cificeerd» omvat de tabel het totaal van de ODA-uitgaven binnen de BHOSbegroting.
De in de tabel opgenomen toegerekende inzet van centrale middelen in
de regio’s moet gezien worden als een indicatie. Deze beperking heeft te
maken met de aard van de bestedingen. Centrale thematische programma’s
zĳn doorgaans niet op één land of regio gericht (in tegenstelling tot de
gedelegeerde middelen) en hebben meestal een meerjarig karakter. Veel
programma’s werken met een landenlĳst waarbĳ vooraf niet vast staat in
welke landen van de lĳst deze middelen zullen worden benut.
De toerekening aan regio’s van centrale bestedingen is op basis van de
samenstelling van het huidige portfolio van projecten en programma’s. Er is
geen rekening gehouden met eventuele nieuwe initiatieven naar aanleiding
van bĳvoorbeeld de BHOS-beleidsnota 2022 in de focusregio’s die in 2023
en 2024 worden gestart. Om in deze situatie toch een realistische inschatting
te maken, is voor elke lopende activiteit van meer dan EUR 1 miljoen de
huidige geografische verdeling nagegaan, rekening houdend met zowel
gerealiseerde en lopende uitgaven als verwachte uitgaven in de pĳplĳn.2
Deze indicatieve verdeling over landen en regio’s van de huidige portefeuille
is vervolgens toegepast op de betreffende centrale thematische budgetten
voor 2024.
Een belangrĳk deel van de centrale middelen wordt ingezet voor
programma’s en organisaties waarbĳ de geografische focus vanwege de
aard van het werk niet (vooraf) is vastgesteld. Deze thematische inzet is
in de tabel opgenomen onder de categorie Wereldwĳd/niet gespecificeerd.
Binnen deze categorie vormt humanitaire hulp de grootste post; besteding
hiervan is flexibel en gebeurt in principe waar dit in de loop van het jaar
het hardst nodig blĳkt te zĳn. Andere voorbeelden van bestedingen in deze
categorie zĳn de bĳdragen aan het vaccinatiefonds GAVI, het Global Fund
to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria, de multilaterale klimaatfondsen en
bĳdragen aan multilaterale organisaties.

2

Voor activiteiten met budget kleiner dan EUR 1 miljoen is uitgegaan van een evenredige verdeling
over de landen waarvoor de activiteit open staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

52

Bĳ de berekening is geen rekening gehouden met nieuwe initiatieven in de
focusregio’s die nog in de loop van 2023 en in 2024 worden ontwikkeld.
Daardoor is een zekere onderschatting van de verschuiving naar de focus
regio’s mogelĳk; deze beweging is nog in volle gang en krĳgt met name
bĳ nieuwe programma’s en nieuwe fases van bestaande programma’s
zĳn beslag.
De geplande ODA-uitgaven binnen de BHOS-begroting per regio in 2024
ODA-Budget
(x1.000)

HGIS regio

HGIS indeling

Thema

Focusregio Sahel

Burkina Faso

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

5.400

2.1 Voedselzekerheid

5.700

2.2 Water

4.475

Mali

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

7.000

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

5.500

Totaal

28.075

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

4.500

2.1 Voedselzekerheid

7.000

2.2 Water
3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

Niger

Gedelegeerd naar overige landen in
Focusregio Sahel

Toegerekende inzet vanuit
centrale middelen

7.025
21.000

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

15.100

Totaal

54.625

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

5.775

2.1 Voedselzekerheid

4.505

2.2 Water

5.185

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

8.983

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

10.257

Totaal

34.705

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.300

2.1 Voedselzekerheid

4.250

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

4.700

Totaal

10.250

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

1.408

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

11.670

2.1 Voedselzekerheid

47.482

2.2 Water

10.978

2.3 Klimaat

27.318

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

11.959

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid
3.3 Maatschappelĳk middenveld

986
17.470

3.4 Onderwĳs

4.882

4.2 Opvang en bescherming in de regio

16.127

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal

2.411
152.692
280.347

Focusregio Hoorn van Afrika

Ethiopië

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

5.500

2.1 Voedselzekerheid

59.000

2.2 Water

14.500

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

30.850

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

1.500

4.2 Opvang en bescherming in de regio

1.000

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal
Kenia

2.200
114.550

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.000

2.1 Voedselzekerheid

4.550

2.2 Water

2.350

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

53

HGIS regio

HGIS indeling

Thema
4.2 Opvang en bescherming in de regio
4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal

Oeganda

Soedan

Somalië

Zuid-Soedan

Toegerekende inzet vanuit
centrale middelen

ODA-Budget
(x1.000)
1.100
400
9.400

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.000

2.1 Voedselzekerheid

26.970

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

16.500

4.2 Opvang en bescherming in de regio

2.000

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

10.000

Totaal

56.470

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

2.000

2.1 Voedselzekerheid

3.250

Totaal

5.250

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

2.000

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

12.500

Totaal

14.500

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

2.400

2.1 Voedselzekerheid

7.951

2.2 Water

8.275

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

1.050

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

11.277

Totaal

30.953

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

1.457

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

21.093

2.1 Voedselzekerheid

31.603

2.2 Water

13.263

2.3 Klimaat

9.696

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

29.715

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

8.632

3.3 Maatschappelĳk middenveld

30.654

3.4 Onderwĳs

11.946

4.2 Opvang en bescherming in de regio

65.550

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal

4.681
228.290
459.413

Focusregio's Midden-Oosten & Noord-Afrika Egypte

Jemen

Jordanië

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.115

2.2 Water

7.521

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

1.775

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

1.500

4.2 Opvang en bescherming in de regio

1.500

Totaal

13.411

2.2 Water

8.750

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

15.000

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

1.000

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

8.750

Totaal

33.500

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

3.706

2.1 Voedselzekerheid

Libanon

280

2.2 Water

3.500

4.2 Opvang en bescherming in de regio

2.000

Totaal

9.486

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

7.500

4.2 Opvang en bescherming in de regio

1.000

Totaal

8.500

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

5.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

54

Palestĳnse Gebieden

HGIS regio

HGIS indeling

Tunesië

Toegerekende inzet vanuit
centrale middelen

Thema

ODA-Budget
(x1.000)

2.2 Water

9.500

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

8.000

Totaal

22.500

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

6.500

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

10.100

Totaal

16.600

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

708

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

16.973

2.1 Voedselzekerheid

3.007

2.2 Water

3.665

2.3 Klimaat

6.781

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

7.855

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

8.776

3.3 Maatschappelĳk middenveld

13.405

3.4 Onderwĳs
4.2 Opvang en bescherming in de regio
4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal

4.189
133.165
6.440
204.963
308.960

Overig Afrika

Benin

Burundi

Mozambique

Regionaal Afrika
Regionaal Grote Meren

Gedelegeerd naar overige landen in
Overig Afrika
Toegerekende inzet vanuit
centrale middelen

2.1 Voedselzekerheid

17.000

2.2 Water

2.650

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

20.000

Totaal

39.650

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.430

2.1 Voedselzekerheid

19.100

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

9.000

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

5.000

Totaal

34.530

2.1 Voedselzekerheid

16.000

2.2 Water

8.850

Totaal

24.850

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

15.034

Totaal

15.034

2.1 Voedselzekerheid

8.500

2.2 Water

4.875

2.3 Klimaat

962

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

7.500

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

14.300

Totaal

36.137

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

2.000

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

1.000

Totaal

3.000

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

1.458

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

31.007

2.1 Voedselzekerheid

19.891

2.2 Water

14.985

2.3 Klimaat

21.131

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

28.626

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

5.134

3.3 Maatschappelĳk middenveld

23.748

3.4 Onderwĳs

19.072

4.2 Opvang en bescherming in de regio

1.886

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

939
167.876

55

HGIS regio

HGIS indeling

Thema

Overig Azië

Afghanistan

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

ODA-Budget
(x1.000)
321.077

Bangladesh

Gedelegeerd naar overige landen in
Overig Azië

7.500

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

3.000

2.2 Water

15.250

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

2.500

Totaal

20.750

2.3 Klimaat

1.000

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal

Toegerekende inzet vanuit
centrale middelen

7.500

Totaal

500
1.500

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

1.414

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

27.240

2.1 Voedselzekerheid

1.394

2.2 Water

9.404

2.3 Klimaat

3.750

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

12.281

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

2.725

3.3 Maatschappelĳk middenveld

28.526

3.4 Onderwĳs

14.946

4.2 Opvang en bescherming in de regio

3.830

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal

1.124
106.633
136.383

Overige landen

Gedelegeerd naar overige landen

5.2 Overig armoedebeleid
Totaal

Toegerekende inzet vanuit
centrale middelen

1.3 Private sector en arbeidsmarkt
2.1 Voedselzekerheid

398
398
15.166
61

2.2 Water

1.302

2.3 Klimaat

2.263

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

5.671

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

3.356

3.3 Maatschappelĳk middenveld

9.660

3.4 Onderwĳs

4.081

4.2 Opvang en bescherming in de regio

18.407

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

263

Totaal

60.232

4.1 Humanitaire Hulp

519.000

60.630
Niet gespecificeerd Wereldwĳd

Humanitaire hulp, noodhulp en
overig armoedebeleid
Toegerekende inzet vanuit
centrale middelen

5.2 Overig armoedebeleid

81.342

Totaal

600.342

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

15.971

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

281.555

2.1 Voedselzekerheid

104.851

2.2 Water

37.861

2.3 Klimaat

244.839

3.1 Mondiale gezondheid en SRGR

258.178

3.2 Vrouwenrechten en gendergelĳkheid

9.450

3.3 Maatschappelĳk middenveld

59.396

3.4 Onderwĳs

4.877

4.2 Opvang en bescherming in de regio

43.730

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

58.910

5.1 Multilaterale samenwerking

218.595

5.4 Nog onverdeeld
Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

7.243
1.345.454

56

HGIS regio

HGIS indeling

Thema

ODA-Budget
(x1.000)
1.945.796

Totaal generaal

3.512.607

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

57

Bĳlage 6: Berekening ODA-plafond 2023-2028, realisatie ODA-prestatie 2022
en raming ODA-prestatie 2023-2028.
Tabel 15 ODA-plafond en ODA-prestatie
Berekening ODA-plafond 2023-2028 (bedragen in miljoenen EUR)
Raming BNI
OESO-richtlĳn: 0,7% BNI
A: Maatregelen vorige kabinetten

2023

2024

2025

2026

2027

2028

1.018.902

1.068.492

1.106.577

1.152.083

1.197.775

1.240.802

7.132

7.479

7.746

8.065

8.384

8.686
‒ 1.415

‒ 1.415

‒ 1.438

‒ 1.415

‒ 1.415

‒ 1.415

B: geraamde ontvangsten OS

42

32

31

30

30

30

C: Intensivering ODA Rutte IV

300

300

500

500

500

500

D: Actualisatie EU-toerekening Rutte IV

427

426

401

401

367

367

E: Maatregelingen t.b.v. Oekraïne

237

‒ 73

F: Overig

‒ 19

‒ 13

‒8

10

11

10

G: ODA-plafond 2023-2028

6.704

6.713

7.255

7.592

7.878

8.178

Realisatie netto ODA prestatie 2022 en Raming netto ODA-prestatie 2023-2028 (bedragen in miljoenen EUR)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Bruto ODA-totaal

6.214

6.704

6.713

7.255

7.592

7.878

8.178

Af: geraamde ontvangsten OS

‒ 61

‒ 42

‒ 32

‒ 31

‒ 30

‒ 30

‒ 30

Netto ODA / ODA Grand Equivalent
(in miljoenen euro)

6.153

6.662

6.681

7.224

7.561

7.847

8.148

Raming BNI (in miljarden euro)

920,9

1.018,9

1.068,5

1.106,6

1.152,1

1.197,8

1.240,8

Netto ODA in % van het BNI

0,67

0,65

0,63

0,65

0,66

0,66

0,66

In bovenstaande tabel wordt een overzicht gepresenteerd van de opbouw
van het ODA-budget en de hieraan gekoppelde ODA-prestatie. Hieronder
volgt een toelichting op de onderdelen, die gezamenlĳk de omvang van
het totale ODA-budget bepalen, waarbĳ de OESO-norm van 0,7% BNI als
startpunt wordt genomen:
A. Som van incidentele en structurele maatregelen van voorgaande
kabinetten op het ODA-plafond.
B. ODA-ontvangsten worden aan het ODA-plafond toegevoegd, aangezien
met ontvangsten ook uitgaven gefinancierd kunnen worden. Deze
ontvangsten worden vervolgens voor de berekening van de ODAprestatie van het bruto ODA-budget afgetrokken, aangezien deze
uitgaven in het verleden als ODA-uitgaven geboekt zĳn. Dit is conform
de OESO-richtlĳnen.
C. Het kabinet Rutte IV heeft structureel middelen aan het ODA-plafond
toegevoegd, oplopend tot EUR 500 miljoen per jaar.
D. Het kabinet Rutte IV heeft de ODA toerekening van de EU-afdrachten
geactualiseerd, wat resulteert in een hoger ODA-plafond. Aangezien dit
een toerekening van bestaande uitgaven betreft, zĳn deze middelen niet
vrĳ te besteden.
E. Het kabinet steunt Oekraïne ook op het gebied van humanitaire hulp,
kritiek herstel en wederopbouw. De extra uitgaven die in dit kader
worden gedaan, resulteren in een verhoging van het ODA-budget.
Daarnaast is in 2023 en 2024 EUR 75 miljoen geschoven naar 2022
voor een eenmalige bĳdrage in 2022 aan de opvang van vluchtelingen
uit Oekraïne.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

58

F. Vanwege de effecten van de voorjaarsbesluitvorming en andere
technische mutaties fluctueert het ODA-plafond licht.
G. Bovenstaande resulteert in de raming van het ODA-plafond 2023 ‒ 2028.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

59

Bĳlage 7: Internationale klimaatfinanciering voor
ontwikkelingslanden 2024
Internationale klimaatfinanciering richt zich op het helpen van ontwikke­
lingslanden met de transitie naar koolstofarme, klimaatweerbare ontwikke­
lingspaden. Daarbĳ wordt onderscheid gemaakt tussen vergroting van de
weerbaarheid van mensen en gemeenschappen tegen de gevolgen van
klimaatverandering (klimaatadaptatie) en het tegengaan van klimaatveran­
dering en voorkomen van emissies (klimaatmitigatie).
In 2009 hebben de ontwikkelde landen in Kopenhagen toegezegd om vanaf
2020 USD 100 miljard per jaar te mobiliseren uit publieke en private
bronnen om ontwikkelingslanden te ondersteunen bĳ klimaatadaptatie
en klimaatmitigatie. Deze afspraak werd bĳ de Klimaattop in Parĳs in
2015 herbevestigd en is belangrĳk voor de wereldwĳde commitment aan
de klimaatdoelen van het Parĳsakkoord. Daarbĳ is afgesproken dat de
ontwikkelde landen geleidelĳk naar dit bedrag zouden toewerken en dat
vanaf 2025 een nader te bepalen, hoger doel zal gelden.
Op basis van deze afspraken heeft Nederland sinds 2010 gewerkt aan een
stĳging van zĳn publieke en private klimaatfinanciering. In 2022 bedroeg de
Nederlandse klimaatfinanciering in totaal EUR 1.434 miljoen.
Tĳdens de VN-klimaattop in Sharm-el-Sheikh, Egypte, november 2022 werd
duidelĳk dat het 100 miljard doel in 2020 niet gehaald is. In 2020 bedroeg
de gerapporteerde klimaatfinanciering USD 83,3 miljard (de rapportage
door de OESO loopt altĳd twee jaar achter) en hebben ontwikkelde landen
aangegeven welke stappen zĳ ondernemen om het doel zo snel mogelĳk te
halen3. Ook was er tĳdens de top aandacht voor de oproep uit het Glasgow
Climate Pact dat ontwikkelde landen financiering voor adaptatie collectief
gaan verdubbelen per 2025 ten opzichte van 20194. Tevens werd verder
gesproken over de vormgeving van een nieuw lange termĳn klimaatfinancieringsdoel per 2025.
Nederland wil een betekenisvolle bĳdrage leveren aan het collectieve
klimaatfinancieringsdoel én concrete ontwikkelingsresultaten bereiken in
ontwikkelingslanden, die ook ten goede komen aan de armste en meest
kwetsbare landen, in lĳn met motie van der Lee5. De Internationale Klimaat
Strategie beschrĳft de doorvertaling in het brede buitenlandbeleid. Het
kabinet betrekt Nederlandse bedrĳven, kennisinstellingen en maatschap­
pelĳke organisaties bĳ de uitvoering en vormgeving van de internationale
klimaatfinanciering, in het verlengde van de motie Erkens/Boucke6. In het
kader van het feministisch buitenlandbeleid zet het kabinet verder in op het
versterken van gendergelĳkheid in klimaatacties.
Het kabinet streeft ernaar om in 2025 EUR 1.800 miljoen klimaatfinanciering
te genereren, bestaande uit publieke klimaatfinanciering en met publieke
middelen gemobiliseerde private klimaatfinanciering. Hierbĳ wordt door
Nederland samengewerkt met ngo’s, kennisinstellingen, bedrĳfsleven,
FMO, multilaterale klimaatfondsen en multilaterale ontwikkelingsbanken.
De berekening van publieke klimaatfinanciering wordt, net als door de
meeste andere donoren, gedaan met behulp van de Rio beleidsmarkers

3

Climate finance delivery plan progress report 28 oktober 2022
Zie ook Decision -/CMA.3 Glasgow Climate Pact
5
Kamerstuk 35925XVII.36 d.d. 25 november 2021
6
Kamerstuk 31793nr.216 d.d. 13 oktober 2022

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

60

voor klimaatadaptatie en klimaatmitigatie en de jaarlĳks door OECD-DAC
geactualiseerde klimaatpercentages voor multilaterale instellingen. Waar
private financiering wordt gemobiliseerd in met Nederlandse publieke
middelen gefinancierde projecten, kwalificeren deze private investeringen
als Nederlandse klimaatfinanciering. Een sterkere inzet op deze mobilisatie
van private financiering draagt bĳ aan het nagestreefde totaalbedrag
aan klimaatfinanciering. Om de omvang van gemobiliseerde private financiering te berekenen past Nederland een in OESO-verband ontwikkelde
methode toe7.
De verwachting is dat Nederland in 2024 EUR 835 miljoen aan publieke
klimaatfinanciering zal realiseren. Deze verwachting ligt EUR 40 miljoen
boven de laatste realisatie ad EUR 795 miljoen en is daarmee een
verdere stap naar het streven voor 2025. Daarnaast zal naar schatting
EUR 680 miljoen aan private klimaatfinanciering worden gemobiliseerd met
een deel van de publieke inzet. Deze inschatting is hoger dan de laatste
realisatie ad EUR 639 miljoen. De totale Nederlandse klimaatfinanciering in
2024 zou hiermee op ruim EUR 1,5 miljard komen.
Binnen artikel 1 duurzame economische ontwikkeling, handel en inves­
teringen wordt conform motie Van der Lee8 actief ingezet op verdere
vergroening van de programma’s die zich richten op financiële inclusie
zoals MASSIF, de bilaterale infrastructuurprogramma’s zoals DRIVE en de
programma’s die gericht zĳn op duurzame economische ontwikkeling zoals
het Challenge Fund for Youth Employment en de inzet op combi-tracks voor
versnelling van transities op het gebied van duurzaamheid en digitalisering
in middeninkomenslanden. Het bedrĳfsleveninstrumentarium levert een
groeiende bĳdrage aan de vermindering van broeikasgasemissies en aan de
versterking van weerbaarheid van kleinschalige boeren en bedrĳven tegen
de gevolgen van klimaatverandering, bĳvoorbeeld door het gebruik van
hernieuwbare energie, het tegengaan van ontbossing, het aanbieden van
verzekeringen tegen de risico’s van klimaatverandering, de bevordering
van innovatie en het creëren van ‘groene banen’. Voor een deel van
de programma’s binnen artikel 1 vertaalt een verdere vergroening zich
vanwege de systematiek van de berekening van de klimaatfinanciering
met klimaatmarkers overigens niet of niet direct in een toegenomen
percentage klimaatrelevantie9.
Artikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
bestaat uit 3 sub-artikelen. Vanuit sub-artikel 2.3 (klimaat) zet Nederland
in op ondersteuning van internationale klimaatfondsen zoals het Least
Development Country Fund (LDCF), bevordering van toegang tot
hernieuwbare energie, tegengaan van ontbossing en landdegradatie, en
7

Report on mobilization of private (climate & biodiversity) finance for developing countries by
Dutch public interventions in 2022
Kamerstuk 35830-XVII, nr. 6
9
Dat programma’s klimaatrelevanter worden terwĳl het percentage klimaatrelevantie van het
artikel niet of niet direct stĳgt, heeft meerdere redenen. Zo kennen de klimaatmarkers waarop
de berekeningssystematiek is gebaseerd 2 gradaties: significant en principal, wat inhoudt dat
programma’s ofwel het (bĳdragen aan het) bereiken van de klimaatdoelen als nevendoelstelling
hebben ofwel als hoofddoelstelling. Indien een programma al een marker significant heeft en
verder vergroent, betekent dit in de meeste gevallen niet dat het bĳdragen aan het bereiken van
de klimaatdoelen de hoofddoelstelling van het programma wordt. Hierdoor zullen de uitgaven
van dit programma niet zwaarder meetellen in de berekening van publieke klimaatfinanciering
terwĳl er wel een grotere bĳdrage wordt geleverd. Ten tweede wordt de bĳdrage aan klimaatfinanciering (pas) zichtbaar in het jaar dat de uitgaven daadwerkelĳk worden gedaan door het
ministerie van Buitenlandse Zaken. Vooral bĳ programmering met een lange looptĳd en ontwik­
keling betekent dit dat beleid soms fors vooruit loopt op de realisatie. Dit komt bĳvoorbeeld voor
bĳ infrastructuurprogrammering zoals DRIVE.

8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

61

versterken van kennis, capaciteit en beleidsontwikkeling over de relatie
tussen klimaat en ontwikkeling. Ook worden publieke middelen ter
beschikking gesteld aan fondsen zoals bĳvoorbeeld het Dutch Fund for
Climate and Development (DFCD) om private investeringen te bevorderen.
Met de intensivering van dit sub-artikel wordt onder meer de inzet op
weerbaarheid en de toegang tot hernieuwbare energie vergroot. Hiertoe
ondersteunt NL bĳvoorbeeld het Africa Adaptation Aceleration Program
(AAAP) van de Afrikaanse ontwikkelingsbank, het Water at the Heart of
Climate Action initiatief en het SDG7 Results programma.
Binnen het thema Voedselzekerheid (sub-artikel 2.1) zet Nederland met
activiteiten, als het SNV Pro-ARIDES Programma en twee regionale
programma’s van IFAD en van de Wereldbank, in op duurzame productivi­
teitsverhoging en versterking van weerbaarheid en adaptatie. Aanpassing
aan de gevolgen van klimaatverandering staat ook centraal binnen het
thema Water (sub-artikel 2.2) met aandacht voor verhoogde waterproduc­
tiviteit in de landbouw, verbeterd stroomgebiedbeheer en veilige delta’s,
en klimaatbestendige toegang tot drinkwater en sanitaire voorzieningen. In
de voorgenomen derde fase van het door UNICEF uitgevoerde Accelerated
Sanitation and Water for All (ASWA) programma worden bĳvoorbeeld in
acht landen in Afrika mensen weerbaarder gemaakt tegen klimaatschokken.
Diverse vanuit artikel 3 gefinancierde Strategische Partnerschappen met het
maatschappelĳk middenveld zoals de African Activists for Climate Justice
(AACJ), de Green Livelihood Alliance (GLA) en de Global Alliance for
Green and Gender Action (GAGGA) dragen bĳ aan klimaatmitigatie en/of
klimaatadaptatie, met name door op te komen voor beter beleid en betere
beleidsuitvoering, waarbĳ de belangen van de meest kwetsbare mensen
voorop staan. In de implementatie van de Nederlandse mondiale gezond­
heidsstrategie pleit het kabinet bĳ de grote gezondheidsfondsen, zoals het
Global Fund to fight AIDS, TB and Malaria, Gavi The Vaccine Alliance en de
Global Financing Facility voor het verkleinen van hun voetafdruk en inzet op
klimaatbestendig maken van gezondheidssystemen.
Daarnaast zĳn ook bĳdragen vanuit artikel 4 aan organisaties die zich
op humanitaire hulp richten en sommige door Nederland gefinancierde
projecten voor opvang van vluchtelingen in de regio klimaatrelevant,
bĳvoorbeeld door de introductie van op klimaatimpactrisico gestoelde
early action.
VN-instellingen als UNDP, UNEP, WFP en UNICEF ontplooien in hun
programma’s klimaatrelevante activiteiten die Nederland vanuit artikel
5 met ongeoormerkte financiële bĳdragen ondersteunt. Het kabinet blĳft
zich ook inzetten voor verhoging van de klimaatrelevantie van deze
bĳdragen en van de bĳdragen van het Ministerie van Financiën en
het Ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
aan multilaterale ontwikkelingsbanken. Zo heeft mede dankzĳ druk van
Nederland de Wereldbankgroep haar klimaatdoel verhoogd tot 35% over
de periode 2021-2025, waarvan minimaal de helft voor klimaatadaptatie
en heeft het IMF de Resilience and Sustainability Trust (RST) ingericht,
onder andere voor het doorlenen van Special Drawing Rights aan kwetsbare
lage-middeninkomenslanden die hun economieën beter bestand maken
tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

62

In onderstaande tabel wordt op hoofdlĳnen een indicatie gegeven van
de publieke en met publieke middelen gemobiliseerde private klimaatfinanciering die in 2024 zal worden gerealiseerd.
Voor de publieke klimaatfinanciering wordt per beleidsartikel van de
BHOS-begroting aangegeven welk deel van de totale publieke uitgaven
waarschĳnlĳk klimaatfinanciering betreft. Naar verwachting zal meer dan
50 procent van de publieke klimaatfinanciering worden uitgegeven aan
aanpassing aan klimaatverandering (adaptatie) en ongeveer 22 procent aan
het tegengaan van klimaatverandering (mitigatie). De overige uitgaven,
voornamelĳk klimaatfinanciering via multilaterale instellingen, worden
door hun klimaatmarker cross-cutting niet gespecificeerd naar deze
doelstellingen. Circa een-derde van de publieke klimaatfinanciering zal
worden gerealiseerd in activiteiten die klimaat als hoofddoelstelling
hebben. De overige financiering zal worden gerealiseerd in activiteiten
die klimaat als nevendoelstelling hebben.
Tabel 16 Prognose publieke klimaatfinanciering (bedragen x EUR mln.)
Indicatie klimaatrelevantie van
begrotingsartikel (percentage)

Begroting

Begrotingsartikel

BHOS

1.Duurzame economische
ontwikkeling, handel
en investeringen

85

14%

2.1 Voedselzekerheid

159

41%

2.2 Water

85

44%

2.3 Klimaat1

286

90%

3. Sociale vooruitgang

65

8%

4. Vrede, veiligheid en
duurzame ontwikkeling

45

4%

5. Multilaterale samenwerking en
overige inzet

20

6%

Totaal voor BHOS

745

21%

IDA en IFC

90

Financiën

Indicatie klimaatuitgaven 2024

Totale publieke klimaatfinanciering

835

1 Dit begrotingsartikel omvat tevens duurzaam gebruik natuurlĳke hulpbronnen.

Voor de inschatting van de gemobiliseerde private klimaatfinanciering
wordt een gemiddelde over de laatste vier jaar gebruikt. Deze methodiek
passen we al enkele jaren toe en is ingegeven door de aanmerkelĳke
jaarlĳkse schommelingen in het verleden. In deze methodiek reageren
prognoses met enige vertraging op beleidsinzet gericht op verdere
vergroening van het Nederlandse BHOS-instrumentarium, toename van het
aandeel klimaatrelevante activiteiten in de financiering door multilaterale
ontwikkelingsbanken en, bĳvoorbeeld, de extra bĳdrage aan de project­
ontwikkelingsfaciliteit van het Dutch Fund for Climate and Development.
Jaarlĳkse schommelingen daargelaten is er een reële kans dat achteraf meer
private klimaatfinanciering is gemobiliseerd dan de prognose.
Tabel 17 Prognose gemobiliseerde private financiering (bedragen x EUR mln.)
Instrument

Indicatie private financiering 2024

Nederlandse klimaatfondsen en programma's

85

Multilaterale ontwikkelingsbanken

335

FMO-A

125

Overige instrumenten en multidonorprogramma's

135

Totaal gemobiliseerde private financiering

680

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

63

In het HGIS-jaarverslag over 2024 zal worden gerapporteerd over de
werkelĳk gerealiseerde klimaatuitgaven ten behoeve van ontwikkelings­
landen. Daarbĳ zullen zich ongetwĳfeld verschillen voordoen ten opzichte
van de hierboven genoemde geschatte bedragen. De schommelingen en
onzekerheid bĳ gemobiliseerde private investeringen zĳn groter dan bĳ
publieke klimaatfinanciering. Dit komt onder andere door de sterke invloed
van wĳzigende marktomstandigheden, doordat de tĳdsduur van het sluiten
van transacties met commerciële partĳen bĳ elke deal anders is en de
hoogte van de private investeringen vooraf niet bekend is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

64

Bĳlage 8: Internationale inspanningen voor migratie in 2024
In deze bĳlage worden de HGIS-uitgaven in 2024 op het gebied van
(het tegengaan van irreguliere) migratie, asielopvang en humanitaire
hulp toegelicht. Eerst wordt per begrotingsartikel een overzicht gegeven
van de financiële inspanningen die volledig gericht zĳn op de eerste
twee onderwerpen. Vervolgens wordt stilgestaan bĳ instrumenten en
programma’s die gedeeltelĳk aan vluchtelingen of het tegengaan van
irreguliere migratie gerelateerd zĳn.
Tabel 18 Begrotingsartikelen die volledig gericht zĳn op eerstejaaropvang
van asielzoekers uit DAC-landen, (irreguliere) migratie en opvang in de
regio (in EUR miljoen)
Artikel

Budget

2024
Totaal

wv. ODA

JenV begroting: toerekening eerstejaars- opvangkosten asiel

1.339

1.339

08.03.01 OCW toerekening: eerstejaarsopvangkosten asiel (primair en
secundair onderwĳs)

36

36

6.37.02

17.04.02

Migratiesamenwerking en ontwikkeling

59

59

Opvang in de regio

222

222

Asieltoerekening: eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen
in Nederland.
De eerstejaarsopvang van asielzoekers in Nederland wordt conform
richtlĳnen van de OESO Development Assistance Committee (DAC) deels
uit ODA-middelen gefinancierd. Deze uitgaven op de JenV- en de OCWbegroting worden aan ODA toegerekend. Wĳzigingen van de hoogte van de
toerekening lopen via het verdeelartikel 5.4 op begroting van Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS). Het betreft uitgaven voor
asielzoekers die afkomstig zĳn uit landen die volgens de OESO-DAC gelden
als ontwikkelingslanden (de zogenaamde DAC-landen). De asieltoerekening
is gesplitst in een JenV-deel en een OCW-deel.
– JenV-begroting: In de begroting van Justitie en Veiligheid staan de
uitgaven voor opvang van asielzoekers en alleenstaande minderjarige
vreemdelingen door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en
Stichting Nidos. Daarnaast worden ook kosten voor tolken bĳ de IND,
voorlichting van Vluchtelingenwerk Nederland en rechtsbĳstandskosten
deels toegerekend. In de JenV-begroting is aangegeven welk deel wordt
toegerekend aan ODA. Voor 2024 houdt het kabinet rekening met een
totale instroom in het COA van 69.760 (afkomstig uit DAC-landen en nietDAC-landen), resulterend in een aan ODA toe te rekenen gemiddelde
bezetting van 50.592 (uit DAC-landen) bĳ het COA. De aan ODA toegere­
kende kosten worden onder andere berekend op basis van de kostprĳzen
van het COA en Nidos, het verwachte aantal asielzoekers uit DAC-landen
en de verwachte verblĳfsduur. In 2024 zal een nacalculatie plaatsvinden
op basis van de in 2023 in werkelĳkheid gerealiseerde cĳfers.
– OCW-begroting: De geschatte uitgaven voor (primair en voortgezet)
onderwĳs zĳn gebaseerd op in Nederland leerplichtige asielzoekers
afkomstig uit DAC-landen tĳdens de eerstejaarsopvang.
Opvang en bescherming in de regio
Wereldwĳd blĳft het aantal vluchtelingen en intern ontheemden stĳgen,
inmiddels gaat het om meer dan 110 miljoen mensen. Het kabinet heeft
speciale aandacht voor het duurzaam opvangen van mensen die langdurig
van huis zĳn. Extra middelen worden vrĳgemaakt voor versterkte inzet op
sociaaleconomische integratie van ontheemden en steun aan kwetsbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

65

gastgemeenschappen ter bevordering van hun perspectieven en zelfred
zaamheid. Onderdak en basisvoorzieningen vormen waar nodig ook
onderdeel van de hulp. Geografische focus ligt op de Syrië-regio, de Hoorn
van Afrika, Pakistan, en Moldavië.
Het Prospects partnerschap met UNHCR, ILO, UNICEF, IFC, en de
Wereldbank is sinds 2019 financieel het belangrĳkste programma. Mede
op basis van de tussentĳdse evaluatie in 2022 worden in 2023 waar nodig
aanpassingen in programmering en proces gemaakt en zal een vervolg op
dit partnerschap worden vormgegeven.
Nederland zal in 2023 actief bĳdragen aan het tweede Global Refugee Forum
dat beoogt om de implementatie van het VN Global Compact on Refugees
(2018) kracht bĳ te zetten en onder meer beloftes voor steun aan vluchte
lingen en opvanglanden te monitoren.
In 2023 zal Nederland samen met de VS optreden als co-convening
donor van de globale mega pledge voor economische inclusie en
sociale bescherming. Prospects partnerschap, als onze grootste individuele
toezegging, zal worden gekoppeld aan deze mega pledge, met een
verhoogde financiering voor de nieuwe 4-jaarlĳkse cyclus. Nederland is
ook voornemend om twee andere prioritaire pledges, over lokalisering en
over de betekenisvolle participatie van vluchtelingen, mede te ontwerpen en
te ondersteunen.
Nederland zal ook aandacht vragen voor de aanbevelingen van de door
Nederland in 2019 georganiseerde conferentie over Geestelĳke Gezondheid
en Psychosociale Steun in crisis situaties (Mental Health and Psychosocial
Support (MHPSS)).
Migratiesamenwerking
Het kabinet zet zich in voor versterken van migratiesamenwerking met
landen van herkomst en transit. Doel is om mensenhandel en –smokkel
tegen te gaan en terugkeer en herintegratie te bevorderen. Hiertoe worden
meer bilaterale middelen vrĳgemaakt en de bilaterale samenwerking met
relevante landen geïntensiveerd. Daarnaast zal meer aansluiting worden
gezocht bĳ beleid, initiatieven en programma’s van de EU, in het bĳzonder
bĳ de versterkte samenwerking binnen de EU-brede migratiepartner
schappen zoals geformuleerd in het EU Migratie Pact. Dit alles met het oog
op vergroting van slagkracht en verbetering van coördinatie en coherentie
waarbĳ het bereiken van resultaten centraal staat.
Daarnaast werkt het kabinet de inzet op legale en circulaire migratie uit,
conform het coalitieakkoord. Dit is ook een wens van de belangrĳkste
landen van herkomst en transit en dient te worden gezien in het kader van
het opzetten van brede – bilaterale en Europese - migratiepartnerschappen.
Uit de middelen voor opvang in de regio en migratiesamenwerking worden
zowel inspanningen binnen als buiten Nederland gefinancierd:
– Nederland financiert het Prospects Partnerschap met
Wereldbank/IFC/ILO/UNICEF/UNHCR. In dit strategisch samenwerkings
kader worden landspecifieke programma’s uitgewerkt, met de focus
op bescherming, onderwĳs en werk, en waar nodig onderdak en basis­
voorzieningen zoals water, sanitatie and hygiëne voor vluchtelingen
en kwetsbare lokale bevolking. Het partnerschap voorziet eveneens in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

66

–

–

–

–
–

een meer strategische beleidsdialoog met deze organisaties die een
voortrekkersrol spelen bĳ de transformatie van een humanitaire naar
een ontwikkelingsaanpak in landen die veel vluchtelingen opvangen.
Nederland steunt via subsidies (internationale en lokale) NGO’s die
tevens gericht zĳn op een ontwikkelingsgerichte aanpak van langdurige
ontheemding in de beide focusregio’s. In 2024 zullen daarnaast activi­
teiten van start gaan die voortkomen uit een subsidiebeleidskader
gepubliceerd eind 2023. Deze activiteiten zĳn gericht op versterking van
lokale actoren die middels capaciteitsverlening in staat gesteld worden
om een grotere en onafhankelĳke rol in te nemen bĳ het nastreven van
doelstellingen gericht op migratiesamenwerking of opvang in de regio.
Bĳdragen aan programma’s voor migratie en ontwikkeling van IOM
en maatschappelĳke organisaties in Nederland ter bevordering van
vrĳwillige terugkeer en herintegratie van ex-asielzoekers uit ontwikke
lingslanden. Aanscherping van de ODA regels hebben ertoe geleid dat
activiteiten ten behoeve aan vertrek en re-integratie buiten de EU (alleen
DAC-landen) niet meer als ODA worden geclassificeerd.
Het ondersteunen van brede partnerschappen op migratieterrein met
prioritaire herkomst-, transit- en opvanglanden, door financiering van
activiteiten die belangrĳk zĳn voor betrokken ontwikkelingslanden en
die bĳdragen aan beter migratiemanagement, betere bescherming en
perspectieven voor vluchtelingen en gastgemeenschappen, tegengaan
van uitbuiting en mishandeling van migranten, bestrĳding mensen
smokkel/-handel, datacollectie en onderzoek, voorkomen van irreguliere
migratie en het bevorderen van terugkeer en herintegratie.
Bevorderen van dataverzameling.
Analyse inzake migratiestromen.
Tabel 19 Begrotingsartikelen die deels aan vluchtelingen of migratie
gerelateerd zĳn

Artikel

Budget

2024
Totaal wv. ODA

17.04.01 Humanitaire hulp, inclusief bĳdragen aan UNHCR, UNWRA en WFP

465

465

Naast bovengenoemde middelen kan humanitaire hulp ingezet worden
ten behoeve van vluchtelingen die besluiten hun land te verlaten wegens
conflict of onveiligheid. Het is op voorhand niet aan te geven welke
bedragen voor vluchtelingen zullen worden ingezet. Daarom wordt in plaats
van de specifieke uitgaven voor vluchtelingen de begrotingsstand van het
artikel genoemd.
Noodhulp en humanitaire diplomatie
Het aantal crises en de omvang van humanitaire noden neemt opnieuw
toe, de kosten van noodhulp stĳgen en de omgeving waarin humanitaire
hulp wordt geboden, wordt complexer. De belangrĳkste aanjagers voor
humanitaire crises blĳven conflict, klimaatverandering en de aanhoudende
(economische) gevolgen van COVID-19. Ook de toenemende ongelĳkheid,
instabiliteit en fragiliteit spelen een rol, evenals het onverminderd hoge
aantal ontheemden en de wereldwĳd verslechterende voedselzekerheid.
Humanitaire partners worden in staat gesteld snel, efficiënt en doeltreffend
hulp te verlenen daar waar dit het hardst nodig door de flexibele,
meerjarige en ongeoormerkte financiering. Nederland spant zich er daarbĳ
internationaal voor in dat de effectiviteit en efficiëntie van hulp wordt
versterkt, met aandacht voor het versterken van de positie en capaciteit van
lokale (hulp-)organisaties, en dat getroffen mensen en gemeenschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

67

veerkracht behouden en daardoor mogelĳkheden aan kunnen grĳpen om
een zelfstandig leven te hervatten (o.m. door integratie van psychosociale
steun te faciliteren).
Helaas is er ook een trend gaande waarbĳ staten en niet-statelĳke actoren
het internationaal humanitair oorlogsrecht en de humanitaire principes
steeds vaker schenden. De Nederlandse diplomatieke inspanningen blĳven
daarom gericht op eerbiediging van het internationale humanitaire recht
rond humanitaire crises, de bescherming van burgers en ongehinderde
toegang voor hulpverlening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 411, nr. 1

68