Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 372

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het
Wetboek van Strafvordering in verband met de
verbetering en versterking van de opsporing en
vervolging van computercriminaliteit
(computercriminaliteit III)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 8 maart 2016
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
INHOUDSOPGAVE
I
1.
2.
2.1
2.2
2.3
2.3.1

2.3.2
2.3.3
2.3.4

2.3.5
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8

kst-34372-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

ALGEMEEN DEEL
Inleiding
Onderzoek in en geautomatiseerd werk
De noodzaak van de voorgestelde bevoegdheid
De reikwijdte van de voorgestelde bevoegdheid en de
plaatsing in het Wetboek van Strafvordering
De doelen van het onderzoek in een geautomatiseerd
werk
De vaststelling van bepaalde kenmerken van het
geautomatiseerde werk of van de gebruiker, zoals de
identiteit of locatie, en de vastlegging daarvan
De vastlegging van gegevens die in het geautomatiseerde werk zijn of worden opgeslagen
De ontoegankelijkmaking van gegevens
De uitvoering van een bevel tot het aftappen en
opnemen van communicatie of opnemen van vertrouwelijke communicatie
De uitvoering van een bevel tot stelselmatige observatie
De juridische voorwaarden voor de inzet van de
voorgestelde bevoegdheid
De inzet van de bevoegdheid
De toetsing van de inzet van de voorgestelde bevoegdheid
De wettelijke regelingen in buurlanden (België, Duitsland
en Frankrijk)
Onderzoek in een geautomatiseerd werk en rechtsmacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

blz.
2
2
7
7
13
15

15
16
16

17
18
19
21
28
31
32

1

2.8.1
2.8.2
2.9
2.9.1
2.9.2
3.
3.1
3.2
4.
4.1
5
6.
7.
8.
8.1
8.2
II

Inleiding
Uitvoerende rechtsmacht en de bestrijding van
computercriminaliteit
De bescherming van grondrechten
Het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
Het recht op bescherming van het brief-, telefoon- en
telegraafgeheim
De ontoegankelijkmaking van gegevens
De noodzaak tot aanpassing van de huidige wettelijke
regeling
De uitvoering van een bevel tot ontoegankelijkmaking
van gegevens
Het wederrechtelijk overnemen en «helen» van
gegevens
De voorgestelde strafbaarstellingen
De verruiming van de strafbaarheid van grooming en
van verleiding van minderjarigen tot ontucht
De online handelsfraude
Financiële paragraaf
De adviezen over het wetsvoorstel
Het onderzoek in een geautomatiseerd werk
Het wederrechtelijk overnemen en helen van gegevens
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

23
32
34
35
35
35
35
36
36
36
36
38
38
40
40
41
42

I ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het
Wetboek van Strafvordering in verband met de verbetering en versterking
van de opsporing en vervolging van computercriminaliteit
(computercriminaliteit III). De snelle ontwikkelingen van technologie,
internet en computercriminaliteit maken een modernisering en uitbreiding
van de bevoegdheden voor opsporing en vervolging noodzakelijk. Het lijkt
soms of met dit wetsvoorstel moet worden gekozen tussen privacy en
veiligheid. Deze leden zien dat als een onterechte tegenstelling. Vaak
wordt het toekennen van opsporingsbevoegdheden gezien als het
inboeten op privacy. De aan het woord zijnde leden zien de bevoegdheden
in onderhavig wetsvoorstel juist als een mogelijkheid om privacyschendingen, die dagelijkse realiteit zijn, te bestrijden. Heeft de burger liever dat
criminelen, activisten of terroristen zijn computer hacken of heeft hij liever
dat de politie geautomatiseerde werken van verdachten mag hacken om
criminaliteit te bestrijden? Dagelijks wordt de privacy van burgers
geschonden door criminele hackers die uit zijn op hun data. Door de
politie de met strikte waarborgen omklede bevoegdheid te geven een
geautomatiseerd werk dat in gebruik bij een verdachte is op afstand
heimelijk binnen te dringen met het oog op bepaalde doelen op het
gebied opsporing van ernstige strafbare feiten, zal de privacy van burgers
eerder versterkt dan geschonden worden. De politie is er juist om hackers
die zichzelf ongeoorloofd toegang verschaffen tot bedrijfsgegevens,
persoonsgegevens en gevoelige persoonsgegevens aan te pakken. De
politie verdient in de ogen van de leden van de VVD-fractie in beginsel het
vertrouwen dat zij op juiste wijze met deze taak en bevoegdheid om zal
gaan. In de tweede plaats zal met name het interne toezicht binnen de
politie en de hack unit op orde moeten zijn. De aan het woord zijnde leden
van de VVD-fractie hebben nog enkele vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

2

De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Zij zijn van mening dat naarmate de
ontwikkeling van het internet en het gebruik van geautomatiseerde
werken ook bij criminelen voortschrijdt, de ontwikkeling van strafrechtelijke bevoegdheden om deze vorm van criminaliteit aan te pakken
daarmee gelijke tred moet houden. In die zin steunen de aan het woord
zijnde leden de voorstellen waarmee meer van dergelijke bevoegdheden
worden geïntroduceerd of versterkt. Echter, het gebruik van bevoegdheden dient, zeker als daarmee de privacy of de veiligheid van de
internetgebruiker in het geding is, slechts met de nodige waarborgen
omkleed en terughoudend ingezet te worden. De leden van de
PvdA-fractie hebben daarom de volgende vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de inhoud van
onderhavig wetsvoorstel en hebben hierover veel kritische vragen en
opmerkingen. Zij zijn allereerst nog steeds niet voldoende overtuigd van
de noodzaak van dit wetsvoorstel, vooral vanwege de vergaande inbreuk
op de grondrechten. De vraag is in hoeverre de nieuwe bevoegdheid om
heimelijk een geautomatiseerd werk binnen te dringen in het leven wordt
geroepen omdat andere methoden tijdrovender zijn en hacken nu
eenmaal makkelijker is of omdat er echt misdrijven onopgelost blijven
door het ontbreken van een dergelijke bevoegdheid. Zo ja, is ook
onderzocht of er minder vergaande mogelijkheden zijn waarbij de privacy
beter gewaarborgd is? Graag ontvangen deze leden een uitgebreide
toelichting hierop.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggend wetsvoorstel. Zij zien hierin belangrijke voorstellen
terugkomen in aanvulling op de Wet Computercriminaliteit I (1993) en de
Wet computercriminaliteit II (2006). Deze leden constateren dat politie en
justitie momenteel achter de feiten aanlopen voor wat betreft de
bestrijding van digitale criminaliteit en digitale uitwisseling van criminelen
ter voorbereiding op andersoortige (ernstige) delicten. Deze analyse wordt
gedeeld, zo merken deze leden op, door zowel voor- als tegenstanders van
onderhavig wetsvoorstel. Dit is hen gebleken uit de schriftelijke consultatieronde alsmede uit de inbreng van deskundigen in het rondetafelgesprek op 11 februari 2016 in de Kamer over dit wetsvoorstel. De leden van
de CDA-fractie achten een spoedige inwerkingtreding van onderhavig
wetsvoorstel dan ook gewenst. Deelt de regering deze mening en wil zij
weliswaar zorgvuldig maar ook met enige voortvarendheid de vragen in
dit verslag beantwoorden? Iedere dag, zo menen deze leden, dat
onderhavig wetsvoorstel niet in werking treedt, is een gemiste kans in de
strijd tegen ernstige vormen van criminaliteit, zoals het beramen van
terroristische aanslagen en kindermisbruik. In dat kader betreuren deze
leden dat pas vijf jaar na een inventarisatie van het juridisch kader voor
cybersecurity en de juridische knelpunten het onderhavige wetsvoorstel
aan de Kamer is gezonden (Kamerstukken 2011/12, 26 643, nr. 200 en
28 684, nr. 323). De aan het woord zijnde leden vragen waarom dit zo lang
geduurd heeft. Dit kan immers niet enkel veroorzaakt zijn door de later
toegevoegde bevoegdheden omtrent grooming? Ook na de aankondiging
van het voorliggende wetsvoorstel in het Actieplan Jihadisme (augustus
2014) heeft het nog enige tijd geduurd voordat het aan de Kamer is
gezonden. Graag vernemen deze leden hierop een reactie.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering de mening deelt dat
met onderhavig wetsvoorstel niet de privacy van burgers onder druk komt
te staan, maar dat het juist bijdraagt aan een nog zorgvuldiger optreden
van politie en justitie dan thans het geval is in de opsporing. Immers, kan
niet ook door digitaal speurwerk worden voorkomen dat klassieke
opsporingsmethodes als huiszoekingen en (fysieke) inbeslagnames van
apparatuur moeten worden ingezet, welke bevoegdheden (eveneens) een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

3

inbreuk plegen op de privacy en diverse grondrechten van burgers? Graag
vernemen deze leden een reactie van de regering hierop, ook gelet op
haar opmerking dat het thans een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer
betekent als getracht wordt de verborgen (fysieke) locatie van computercriminelen te ontdekken en te ontmantelen.
Ondanks de positieve grondhouding die de leden van de CDA-fractie
hebben bij onderhavig wetsvoorstel, maken zij zich wel zorgen over de
verzwakking van de voorgestelde bevoegdheden die in het wetsvoorstel
zijn geslopen na meerdere consultatierondes de afgelopen drie jaar.
Meest in het oog springend is het schrappen van het decryptiebevel, maar
ook enkele andere aanpassingen belemmeren en/of vertragen politie en
justitie onnodig bij het opsporingsproces. Zij vragen de regering met klem
geen gehoor te geven aan diverse geluiden, zoals geuit door enkele
partijen en deskundigen in het hierboven genoemde rondetafelgesprek,
om de voorgestelde bevoegdheden nog verder af te zwakken. Een
dergelijke (politieke) keuze zou in de ogen van de leden van de CDA-fractie
de doeltreffendheid van het wetsvoorstel onderuithalen en politie en
justitie (opnieuw) achter de feiten aan doen lopen.
Graag leggen de leden van de CDA-fractie de regering de volgende
vragen voor over de verzwakkingen van de oorspronkelijk voorgestelde
bevoegdheden in het wetsvoorstel, met uitzondering van het decryptiebevel waar zij later nog uitgebreider op terugkomen.
1. Waarom heeft de regering er niet voor gekozen het toepassingsbereik
van de bestaande bevoegdheid tot het ontoegankelijk maken van
gegevens te verruimen ex artikel 54a van het Wetboek van Strafrecht
(Sr)? Zou dit politie en justitie juist niet enorm helpen in de opsporingspraktijk én in het voorkomen van nieuwe strafbare feiten? Is deze
keuze overlegd met politie en justitie? Wat waren hun wensen op dit
punt? Kan de regering weergeven hoe wetstechnisch een verruiming
zou kunnen worden vormgegeven op dit punt?
2. Waarom heeft de regering de voorgestelde bevoegdheid in het
conceptwetsvoorstel van het geven van een mondelinge vordering van
gegevens over een gebruiker van een communicatiedienst en het
communicatieverkeer met betrekking tot die gebruiker geschrapt?
3. Waarom heeft de regering de voorgestelde bevoegdheid in het
conceptwetsvoorstel van het geven van een mondelinge vordering ter
zake van de zogenaamde NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats)
van een gebruiker van een communicatiedienst geschrapt?
4. Waarom heeft de regering de voorwaarde voor de inzet van de
bevoegdheid tot het binnendringen in een geautomatiseerd werk
aangescherpt, zodat de lat nu zeer hoog is gelegd, te weten bij een
verdenking van een misdrijf waarop acht jaar gevangenisstraf staat en
een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert? Welke misdrijven
vallen nu niet meer onder de reikwijdte van deze bevoegdheden in
vergelijking met de formulering in het conceptwetsvoorstel?
5. Wat zijn de gevolgen voor de administratieve lasten (zoals tijd,
inspanning maar ook effectiviteit) bij de opsporingsdiensten, nu de
voorgestelde bevoegdheid tot binnendringen is geplaatst in titel IVA
van het Wetboek van Strafvordering (Sv)? Aan welke voorwaarden tot
het inzetten van bijzondere opsporingsbevoegdheden moet extra
worden voldaan in vergelijking met de oorspronkelijk gemaakte keuze
in het conceptwetsvoorstel (plaatsing in titel IV)?
6. Waarom heeft de regering extra (tijdrovende en tevens proceskosten
veroorzakende) drempels opgeworpen door middel van de toets van
de rechter-commissaris bij het inzetten van bevoegdheden, zoals bij
het ontoegankelijk maken van gegevens? Wat betekentschrapping van
de zelfstandige bevelsbevoegdheid van de officier van justitie uit het
wetsvoorstel voor de effectiviteit van de opsporing en het voorkomen
van nieuwe strafbare feiten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

4

7. Waarom heeft de regering de dwangsom uit het wetsvoorstel gehaald
wanneer niet is voldaan aan het bevel om gegevens ontoegankelijk te
maken? Wat betekent dit voor de afbreuk van de effectiviteit van dit
bevel in de praktijk?
De leden van de CDA-fractie vragen voorts waarom de onder 2 en 3
genoemde mondelinge vorderingen uiteindelijk overgeheveld zijn naar
een ander, nog niet bij de Kamer ingediend, wetsvoorstel. Is behalve
wetssystematiek niet veel meer van belang voor de opsporing dat deze
maatregelen zo spoedig mogelijk kunnen worden ingezet? Is de
verwachting van de regering niet dat onderhavig wetsvoorstel eerder in
werking zal treden dan het wetsvoorstel waar deze bevoegdheden nu naar
zijn overgeheveld en dus voor het opsporingsbelang gewenst is dat deze
bevoegdheden in onderhavig wetsvoorstel worden opgenomen? Komen
deze bevoegdheden wel op precies dezelfde voorgestelde wijze terug als
voorgesteld in het conceptwetsvoorstel? Wanneer kan de Kamer het nog
niet ingediende wetsvoorstel verwachten? Heeft de regering deze
gemaakte keuzes tot overheveling en de consequenties daarvan voor de
inwerkingtreding overlegd met politie en justitie.
De leden van de D66-fractie hebben met evenveel verbazing als verontrusting kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel, waarbij
gebruik gemaakt wordt van fouten in de software. De Staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie heeft de Kamer tijdens het algemeen overleg over
cybersecurity een brief toegezegd over het gebruik van technische
kwetsbaarheden door middel van «zero days» door de politie. Deze leden
vinden het teleurstellend dat die brief niet aan de Kamer is gestuurd voor
de inbrengdatum voor dit verslag, waardoor een aantal belangrijke vragen
over de toepassing niet op voorhand zijn verduidelijkt. Voornoemde leden
vragen de regering die brief gelijktijdig met de nota naar aanleiding van
het verslag aan de Kamer te doen toekomen. Deze leden staan kritische
tegenover dit wetsvoorstel en hebben een groot aantal opmerkingen en
vragen.
De leden van de D66-fractie constateren dat de Kamer drie jaar heeft
moeten wachten op dit wetsvoorstel. Kan de regering toelichten waarom
er tussen de consultatie en het toesturen aan de Kamer zoveel tijd heeft
gezeten?
De aan het woord zijnde leden constateren dat het wetsvoorstel enkele
weken na de aanslagen in Parijs is gepresenteerd als een antiterrorisme
maatregel. In hoeverre kan dit wetsvoorstel gevolgen hebben voor de
bestrijding van terrorisme? Wat is de reden dat de regering dit
wetsvoorstel in tegenstelling tot de consultatielancering drie jaar geleden,
nu als een antiterrorisme maatregel neerzet? Deelt de regering de mening
dat dit wetsvoorstel voornamelijk gericht is op de traditionele criminaliteit,
waarbij de daders gebruik maken van digitale communicatiemiddelen?
De leden van de D66-fractie constateren dat het wetsvoorstel ten opzichte
van het conceptvoorstel op een aantal belangrijke punten is afgezwakt.
Deze leden waarderen het dat de regering kritieken ter harte heeft
genomen en het onderdeel decryptie, het verplicht ontsleutelen door de
verdachte waarmee zelfincriminatie zou ontstaan, uit het wetsvoorstel
heeft geschrapt. Zij waarderen ook de overweging om ten minste een
toets van de rechter-commissaris in te bouwen voordat door opsporingsinstanties überhaupt toegang mag worden verschaft. Kan de regering
toelichten op grond waarvan is besloten om de bevoegdheid tot een
mondelinge vordering van bepaalde gegevens over te hevelen van
onderhavig wetsvoorstel naar het wetsvoorstel voor een bewaarplicht
telecommunicatie?
De leden van de D66-fractie hebben desalniettemin ook veel kanttekeningen bij de voorgestelde maatregelen. Hoe gaan de voorgestelde
maatregelen de veiligheid van burgers in de samenleving vergroten en
hoe worden vergaande inbreuken op grondrechten van burgers beperkt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

5

Vooral bij het heimelijk toegang verschaffen door gebruik te maken van
technische kwetsbaarheden, hebben deze leden grote bezwaren. Zij
constateren dat ook tijdens het rondetafelgesprek in de Kamer is gebleken
van vele kanttekeningen bij het wetsvoorstel, in het bijzonder voor wat
betreft het gebruik van technische kwetsbaarheden.
De leden van de D66-fractie lezen dat het doel van het wetsvoorstel is de
toenemende bedreigingen en kwetsbaarheden op het terrein van
cybersecurity het hoofd te bieden door het juridisch instrumentarium aan
te passen naar aanleiding van de ontwikkelingen op het gebied van ICT. In
dit wetsvoorstel wordt onder andere voorgesteld een nieuwe
bevoegdheid te creëren om een geautomatiseerd werk op afstand
heimelijk binnen te kunnen dringen oftewel te kunnen hacken. Om te
kunnen hacken zijn fouten in de software nodig, dezelfde fouten die
criminelen of buitenlandse mogendheden gebruiken om cyberaanvallen
te plegen. Deze leden vragen de regering in te gaan op de tegenstrijdigheid van deze beleidskeuze om cybercriminelen te bestrijden door de
kwetsbaarheden, die zij gebruiken om hun criminelen activiteiten te
ontplooien, niet proberen te dichten, maar juist open te houden en zelf te
misbruiken. Voorts vragen de aan het woord zijnde leden de regering in te
gaan op de mogelijke situatie dat de Nederlandse regering de nu nog
schimmige markt in onbekende kwetsbaarheden, zogeheten «zero days»,
legitimeert en stimuleert door software te kopen van bijvoorbeeld een
HackingTeam. Acht de regering het mogelijk dat hackers door de
legitimering van de markt in «zero days» eerder geneigd zullen zijn om
«zero days» te verkopen aan HackingTeam-achtige bedrijven of
overheden?
De leden van de D66-fractie constateren dat het wetsvoorstel in consultatie is gegeven aan tal van relevante belanghebbenden, zoals het College
van procureurs-generaal, de Raad voor de rechtspraak, de politie, de
Nederlandse Orde van Advocaten. In deze lange lijst van belanghebbenden staan echter geen bedrijven of belangenorganisaties van
bedrijven. Waarom is hier niet voor gekozen?
Voorts lezen de aan het woord zijnde leden dat de versleuteling van
gegevens ongedaan kan worden gemaakt. Zij vragen de regering toe te
lichten op wat voor manier de versleuteling ongedaan kan worden
gemaakt. Gebeurt dat door kwetsbaarheden in de encryptiesoftware te
misbruiken? Is de regering het met deze leden eens dat het onwenselijk is
kwetsbaarheden in encryptiesoftware te misbruiken? Hoe verhoudt het
eventueel misbruiken van fouten in software zich tot de brief van 4 januari
2016 van de regering over encryptie? Is de regering van plan fouten in
encryptiesoftware te misbruiken om gegevens te ontsleutelen?
De leden van D66-fractie constateren dat de Wetenschappelijke Raad voor
Regeringsbeleid (WRR) in zijn advies «De publieke kern van het internet»
stelt dat «het geheimhouden van kwetsbaarheden er simpelweg toe leidt
dat het internet onveiliger wordt. Kwetsbaarheden die worden «bewaard»
om cyberaanvallen mogelijk te maken en het doelbewust inbouwen van
zwakheden in standaarden en software die wij allemaal gebruiken [...]
verslechteren de algehele veiligheid van het gehele internet en van al zijn
gebruikers. Als we de integriteit, de beschikbaarheid en de vertrouwelijkheid van het internet niet meer kunnen vertrouwen, heeft dat gevolgen
voor het sociaaleconomische bouwwerk dat we op die infrastructuur
hebben geconstrueerd: van online bankieren tot communicatie.» Hoe
verhoudt dit wetsvoorstel zich tot het advies van de WRR, zo vragen deze
leden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Zij waarderen de inspanning van de
regering om de opsporingsbevoegdheden en strafrechtelijke bepalingen
in lijn te brengen met de technische mogelijkheden en wensen van deze
tijd. Zij hebben tegelijk nog wel de nodige vragen over de voorgestelde,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

6

zeer ingrijpende opsporingsbevoegdheden en de waarborgen daar
omheen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met de nodige bezorgdheid
kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel, dat onder meer een
strafvorderlijke hackbevoegdheid introduceert. Deze leden zien in het
heimelijk binnendringen in geautomatiseerde werken grote fundamentele
en praktische problemen ontstaan. Zij hebben daarom nog vragen over dit
wetsvoorstel.
De leden van de PvdD-fractie hebben met grote zorgen kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel maakt buitenproportioneel veel inbreuk op de privacy van Nederlanders en tast de onlineveiligheid ernstig aan. Volgens hoogleraar informatierecht Nico van Eijk van
de Universiteit van Amsterdam en het College bescherming persoonsgegevens (Cbp) zou de wet bovendien een grondwettelijke toetsing niet
doorstaan.
2. Onderzoek in en geautomatiseerd werk
2.1 De noodzaak van de voorgestelde bevoegdheid
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat de technologische ontwikkelingen de bevoegdheid tot het doen van onderzoek in een geautomatiseerd werk noodzakelijk maken. De bevoegdheid om ter plaatse een
gegevensdrager in beslag te mogen nemen of te doorzoeken wordt
onvoldoende onderkend dat gegevens lang niet altijd meer op een
duidelijk herkenbare fysieke locatie zijn opgeslagen. Deze leden nemen
ook aan dat zonder de bevoegdheid om heimelijk en op afstand een
geautomatiseerd werk binnen te mogen dringen de opsporing van
ernstige strafbare feiten belemmerd wordt. Echter, het feit dat een
bevoegdheid nodig is voor de opsporing van strafbare feiten, rechtvaardigt niet meteen de introductie of het gebruik daarvan. Niet ieder doel
heiligt dat middel. Zo vragen de leden van de PvdA-fractie in hoeverre bij
het gebruik van de nieuwe bevoegdheid niet eerst wordt overwogen
andere bevoegdheden te gebruiken die wellicht een minder zware impact
op de persoonlijke levenssfeer of de veiligheid van de internetgebruiker
hebben. Hoe wordt voorkomen dat de nieuwe bevoegdheid te gemakkelijk
wordt ingezet omdat bestaande bevoegdheden, zoals het plaatsen van
een technisch hulpmiddel om gegevens te tappen of het in beslag nemen
van gegevensdragers, wellicht moeilijker in te zetten zijn? Hoe wordt
gewaarborgd dat de bevoegdheid tot het doen van het op afstand en
heimelijk onderzoeken in een geautomatiseerd werk het ultimum
remedium is in de reeks van bestaande bevoegdheden? Maakt de
rechter-commissaris hierin een afweging? Waarom is het «niet uitgesloten» dat er in plaats van het op afstand heimelijk binnendringen in een
geautomatiseerd werk gekozen wordt voor een van de andere opsporingsbevoegdheden? Waarom wordt niet standaard eerst uitgegaan van
bevoegdheden, zoals inbeslagneming van voorwerpen, stelselmatige
observatie of het aftappen van communicatie?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat ook bijzondere opsporingsdiensten, zoals de FIOD/ECD, de mogelijkheid krijgen van de nieuwe
bevoegdheid gebruik te maken. Kan de regering uitleggen waarom dit
nodig is? Zijn de vormen van criminaliteit waarmee deze diensten te
maken krijgen ernstig genoeg om de inzet van de nieuwe bevoegdheid te
rechtvaardigen? Is hier sprake van misdrijven die een ernstige inbreuk op
de rechtsorde opleveren? Zo ja, welke?
De leden van de SP-fractie constateren dat veel kritiek is geuit op de
reikwijdte van het begrip geautomatiseerd werk. Kan de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

7

aangeven welke geautomatiseerde werken op dit moment onder deze
definitie zal vallen en waarom? Waar ligt uiteindelijk de grens, wie bepaalt
deze grens en wie controleert deze grens?
De aan het woord zijnde leden vragen hoe men weet waar men moet zijn
als er bepaalde gegevens van een geautomatiseerd werk nodig zijn Hoe
groot is het risico dat men ook toegang krijgt tot gegevens van derden of
gegevens die niet nodig zijn voor de opsporing? Hoe wordt dit risico
zoveel mogelijk weggenomen? Er kunnen bijvoorbeeld ongelooflijk veel
gegevens verzameld worden bij toegang tot bijvoorbeeld de Cloud.
Hiervoor zijn waarborgen ingebouwd, zoals toetsing door de rechtercommissaris naar de proportionaliteit, maar hoe wordt voorkomen dat
ongericht gegevens wordt verzameld? Men weet immers niet altijd van
tevoren waar welke gegevens vandaan gehaald moeten worden en welke
gegevens nodig zijn. Hoe ziet de regering dit praktisch voor zich?
De leden van de SP-fractie begrijpen, zoals de regering stelt, dat het nodig
is om gegevens te onderscheppen voordat ze versleuteld worden of nadat
ze ontsleuteld zijn. Soms is het werk waar de gegevens op staan niet
bekend en is het tijdrovend en privacy schendend om deze te achterhalen.
Betekent dit dat het plaatsen van software niet altijd mogelijk is? Is het
achterhalen van geautomatiseerd werk t minder privacy-schendend dan
het anoniem inbreken op een geautomatiseerd werk?
De aan het woord zijnde leden vragen of het klopt dat het op dit moment
niet mogelijk is gegevens te achterhalen die zijn opgeslagen in de Cloud.
Kunnen praktijkvoorbeelden gegeven worden van opsporingsonderzoeken die niet zijn geslaagd puur en alleen omdat de benodigde
gegevens in de Cloud niet op een andere manier konden worden
verkregen? Op dit moment is niet voorzien in de mogelijkheid om een bug
te plaatsen die door middel van software buitenaf, dus online, op de
computer wordt geplaatst. Wordt hiermee eigenlijk ook niet gesuggereerd
dat het inzetten van bepaalde spyware niet rechtmatig was, zoals wel
werd aangegeven in het antwoord op de Kamervragen over de inzet van
Finfisher (Aanhangsel Handelingen Tweede Kamer, vergaderjaar
2014–2015, nr. 202)? Deze leden ontvangen hier graag een toelichting op
en ook op de uitspraak van FOX IT in de gespreksnotitie voor het
rondetafelgesprek over onderhavig wetsvoorstel op 11 februari 2016,
waarin wordt gesteld dat de politie al geoefend heeft met het instrument
hacken. Dit betekent dus dat er wel degelijk reeds op afstand heimelijk is
binnengedrongen op een geautomatiseerd werk. Op basis van welke
wettelijke grondslag is dat dan gebeurd? De leden van de SP-fractie
merken op dat er een verplichting komt tot vernietiging van de gegevens
die onder het geheimhoudingsplicht vallen. Maar wie bepaalt welke
gegevens om die redenen kunnen worden vernietigd en om welke
gegevens het gaat? Bovendien zijn de gegevens op dat moment reeds
ingezien. Hoe wordt daarmee omgegaan? Heeft de betreffende
opsporingsambtenaar dan een afgeleide geheimhoudingsplicht? Deze
leden begrijpen dat inmiddels ook gebruik wordt gemaakt van internettaps, waardoor communicatiegegevens, die via internet gedeeld
worden, afgetapt kunnen worden. Waarom is deze mogelijkheid blijkbaar
onvoldoende zodat opsporingsambtenaren de bevoegdheid krijgen op
afstand te kunnen hacken? Om welke opsporingsambtenaren gaat het en
in welke situaties is het noodzakelijk? De leden van de SP-fractie zijn
benieuwd op welke manier rekening wordt gehouden met de vrijheid van
meningsuiting. Komt er een uitgebreide instructie aan de rechtercommissaris voor de afweging over afgifte van een machtiging om een
site te blokkeren of te hacken als het gaat om het waarborgen van de
vrijheid van meningsuiting en de bronbescherming? Hoe wordt rekening
gehouden met de wettelijke bronbescherming bij het afgeven van een
machtiging?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

8

De leden van de D66-fractie merken op dat de regering meent dat er een
noodzaak is tot het introduceren van een bevoegdheid om een geautomatiseerd werk dat in gebruik is bij een verdachte, op afstand heimelijk
binnen te kunnen dringen en onderzoek te kunnen doen naar de
kenmerken van het geautomatiseerd werk en de gebruiker en vastlegging
van gegevens die op het geautomatiseerde werk zijn opgeslagen,
ontoegankelijk te kunnen maken of communicatie te kunnen opnemen en
stelselmatig te kunnen observeren. Deze leden constateren dat het
daarmee om een zeer brede waaier van binnendringen gaat via een
geautomatiseerd werk. Het is hen niet duidelijk waar nu precies de
noodzaak, tot het op deze wijze binnendringen van een geautomatiseerd
werk, op is gebaseerd. Deze leden delen de opvatting dat sprake is van
een voortschrijdende techniek en een wijdverbreid gebruik daarvan.
Voornoemde leden menen tevens dat de opsporingsmogelijkheden
daarop aangehaakt moeten worden. Dat vergt wel dat de inzet van
vergaande ingrijpende bevoegdheden echt noodzakelijk is. Te meer nu de
voorgestelde bevoegdheid als neveneffect kan betekenen dat het gebruik
van apparaten en het internet juist onveiliger wordt doordat technische
kwetsbaarheden nodig zijn om te kunnen binnendringen in die apparaten.
Kan de regering ingaan op de noodzaak en naast enkele concrete gevallen
ook een meer overstijgende algemene noodzaak formuleren voor de
toevoeging van deze bevoegdheid? Kan het ook op een andere minder
ingrijpende wijze plaatsvinden?
Daarbij vragen de leden van de D66-fractie ook een toelichting op de
verwachte proportionaliteit en effectiviteit van de bevoegdheid en hoe die
is afgewogen. Waaruit blijkt bijvoorbeeld dat sprake is van een leemte in
de bestaande wettelijke bevoegdheden?
De aan het woord zijnde leden lezen dat de regering de noodzaak van het
wetsvoorstel onder andere legt bij de toename in het gebruik van
versleuteling van elektronische gegevens. In de eerder genoemde brief
over encryptie onderschrijft de regering terecht «het belang van sterke
encryptie voor de veiligheid op internet, ter ondersteuning van de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer van burgers, voor vertrouwelijke communicatie van overheid en bedrijven, en voor de Nederlandse
economie.» Het belang van sterke encryptie voor de persoonlijke
levenssfeer, voor de vertrouwelijke communicatie van overheden en
bedrijven en voor de Nederlandse economie gaat dus boven het opsporingsbelang van de politie om de encryptie te verzwakken. Kan de
regering toelichten waarom dit niet geldt voor het belang van veilige
software? De overheid krijgt met dit wetsvoorstel immers een belang bij
fouten in de software die nodig zijn om te kunnen hacken en die ook door
criminelen gebruikt kunnen worden. Kan de regering toelichten bij
hoeveel zaken, die onder de reikwijdte van dit wetsvoorstel zouden vallen,
in 2015 de versleuteling van gegevens een cruciale factor heeft gevormd
waardoor niet tot vervolging is overgegaan? Hoeveel criminelen lopen nu
vrij rond doordat zij gebruik maken van encryptie waardoor de politie
bepaalde gegevens niet kunnen inzien? Kan de regering een statistisch
overzicht geven van het aantal taps dat ineffectief is door het gebruik van
encryptie?
Voorts lezen deze leden dat de toename van het gebruik van meerdere
verschillende draadloze netwerken ook als noodzaak genoemd wordt voor
dit wetsvoorstel. Kan de regering aangeven wat zij doet om eigenaren van
Wi-Fi-netwerken erop te attenderen dat de beveiliging van het Wi-Finetwerk niet op orde is, waardoor onder andere criminelen er gebruik van
kunnen maken? In Australië en de Verenigde Staten zijn pilots gedaan met
«wardriving» door politieagenten om zo kwetsbare Wi-Fi-netwerken in
kaart te brengen en de eigenaren te helpen de beveiliging op orde te
brengen. Is de regering op de hoogte van deze pilots? Heeft zij zelf
ervaring met deze praktijk? Waarom zet de regering niet in op het veiliger
maken van Wi-Fi-netwerken, zodat criminelen minder snel gebruik kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

9

maken van de verschillende Wi-Fi-netwerken? Kan de regering een
overzicht geven van het aantal zaken, die onder de reikwijdte van dit
wetsvoorstel zouden vallen, dat niet is opgelost doordat criminelen
gebruik maakten van verschillende Wi-Fi-netwerken? Kan de politie ook
andere geautomatiseerde werken op een openbaar Wi-Fi-netwerken
hacken als een verdachte ook gebruik maakt van dat netwerk?
De leden van de D66-fractie lezen dat de toename in het gebruik van
cloudcomputingdiensten als noodzaak voor dit wetsvoorstel wordt
genoemd. De regering stelt dat voor de aanbieders van cloudcomputingdiensten de plaats van opslag vanuit bedrijfseconomisch perspectief
vooral van belang is in verband met de kosten daarvan en de zekerheid
van de verbindingen. Is de regering zich bewust van het feit dat ook de
veiligheid van de data van de klanten van de cloudcomputingdiensten een
belangrijk aspect is voor de keuze van vestiging van een bedrijf of
individueel datacenter van een bedrijf. Kan de regering aangeven of zij het
hacken, dat wil zeggen het hacken door middel van fouten in software,
van servers van cloudcomputingdiensten uitsluit? Zo nee, kan de regering
aangeven hoe zij de gevolgen hiervan inschat voor de Nederlandse
economie en het Nederlandse vestigingsklimaat? Kan de regering een
overzicht geven van het aantal zaken, die onder de reikwijdte van dit
wetsvoorstel zouden vallen, dat niet is opgelost doordat criminelen
gebruik maakten van cloudcomputingdiensten?
Voorts vragen de leden van de D66-fractie de regering in te gaan op de
voordelen van ICT-technologieën die het voor de politie de afgelopen
jaren juist makkelijker hebben gemaakt om criminelen op te pakken, zoals
beter beschikbare informatie via telefoons en iPads, het gebruik van
drones, «gunshot-detection-systems», het monitoren van tweets en
andere social media, het voorspellen van misdaad op basis van
«big-data» of GPS-systemen. Kan de regering toelichten in hoeverre de
technologische ontwikkelingen het werk van de politie de afgelopen jaren
per saldo makkelijker of moeilijker hebben gemaakt? Kan de regering haar
antwoord met statistieken onderbouwen?
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering stelt dat de opsporingsbevoegdheden, die zijn gericht op het vastleggen van elektronische
gegevens, niet langer voldoen. Kan de regering deze uitspraak cijfermatig
onderbouwen? Hoe verhoudt zich dat tot hetgeen de Minister van
Veiligheid en Justitie in 2014 in antwoord op bovengenoemde Kamervragen aan de Kamer heeft laten weten, te weten: «(d)e politie beschikt
over software die fysiek geïnstalleerd kan worden op de computer van
een verdachte, waarmee ten behoeve van opsporingsdiensten toegang
kan worden verkregen tot die computer en waarmee gegevens daarvan
kunnen worden overgenomen. De inzet van dit middel beperkt zich, gelet
op de bepalingen van het Wetboek van Strafvordering, tot het opnemen
van vertrouwelijke communicatie (op basis van artikel 126l van het
Wetboek van Strafvordering). Voorts is het onder bepaalde omstandigheden op basis van artikel 125i van het Wetboek van Strafvordering op
basis van een machtiging van de rechter-commissaris mogelijk om op
afstand een computersysteem te betreden, met als uitsluitende doel de
computer te doorzoeken op vooraf bepaalde gegevensbestanden en deze
zo nodig in beslag te nemen door ze vast te leggen. In een aantal
strafzaken waarin het ging om zeer ernstige feiten is hiervan sprake
geweest.» Hieruit blijkt dat de politie al op basis van artikel 125i Sv zich
toegang tot computersystemen kan verschaffen en gegevensbestanden
kan doorzoeken. Kan de regering toelichten hoe de reeds bestaande
mogelijkheden een verdere uitbreiding van de bevoegdheid tot het
heimelijk toegang verschaffen noodzakelijk maakt zoals het wetsvoorstel
pretendeert? In hoeverre kan hier louter worden volstaan met het
toevoegen van enkele strikte waarborgen voor toepassing in plaats van
nog verder uitbreiden van de bevoegdheden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

10

De aan het woord zijnde leden vragen waaruit blijkt dat de bestaande
bevoegdheden in toenemende mate te kort schieten. Welke wezenlijke
problemen en gebleken knelpunten zijn er? Bij het binnendringen van
apparatuur is het de bedoeling dat de verdachte niet op de hoogte is van
het feit dat de politie in hem of haar is geïnteresseerd. Begrijpen zij het
goed dat de regering daarmee de voorgestelde bevoegdheid tot heimelijk
binnendringen beschouwd als een uitgebreide vorm van observatie? Of
ziet de regering het als een digitale vorm van huiszoeking? Bij dat laatste
is de verdachte er wel van op de hoogte dat zijn privézaken worden
doorzocht op belastend materiaal?
De leden van de D66-fractie vragen of de regering de constatering deelt
dat de introductie van de voorgestelde bevoegdheid niet alleen tegemoet
komt aan de technologische ontwikkelingen, maar tegelijkertijd ook de
positie van de verdachte wijzigt doordat een verdachte al vergaand
onderzocht kan worden voordat hij of zij ervan op de hoogte is dat de
politie in hem of haar geïnteresseerd is en dus ook voordat de betreffende
persoon in staat van beschuldiging is gesteld? Wat betekent dat voor de
verdediging van de verdachte en hoe verwacht de regering dat de
rechtspraak hiermee om zal gaan? Is de introductie van deze bevoegdheid
dermate fundamenteel ingrijpend voor de positie van de verdachte dat
deze eerst meegenomen dient te worden bij de vaststelling van de
contouren van de modernisering van het Wetboek van Strafvordering?
De aan het woord zijnde leden vragen hoe het voorliggende wetsvoorstel
zich verhoudt tot de aangekondigde Wet op de inlichtingendiensten en de
aangekondigde Wet bewaarplicht? In hoeverre is sprake van overlap
tussen deze wetsvoorstellen omdat zij voorzien in vergelijkbare bevoegdheden?
Hoe wordt, bij het heimelijk binnendringen van geautomatiseerde werken,
voorkomen dat ook inzage ontstaat in communicatie van andere
niet-verdachte personen? Hoe wordt gewaarborgd dat de heimelijke
inbreuk alleen plaatsvindt op de desbetreffende persoon waarvoor via de
rechter-commissaris een machtiging is afgegeven? Acht de regering het
überhaupt mogelijk de kring van personen die het zou kunnen betreffen te
beperken?
De leden van de D66-fractie lezen in het wetsvoorstel dat met behulp van
deze bevoegdheid het geautomatiseerde werk of de gebruiker kan worden
geïdentificeerd ten behoeve van een meer gericht bevel tot het aftappen
en opnemen van communicatie. Dat wekt de indruk dat in eerste instantie
met een sleepnetmethode wordt gewerkt en pas daarna meer gerichte
onderzoekshandelingen plaatsvinden. Klopt die veronderstelling? De aan
het woord zijnde leden constateren dat niet alleen de politie de
bevoegdheid tot het heimelijk binnendringen van een geautomatiseerd
werk krijgt, maar ook de Koninklijke Marechaussee en de bijzondere
opsporingsdiensten, zoals de FIOD/ECD. Kan de regering toelichten
waarom al deze organisaties deze vergaande bevoegdheid nodig hebben?
Wat voor soort misdrijven bestrijden deze bijzondere opsporingsdiensten
waarvoor deze bevoegdheid nodig is? Kan de regering voorts toelichten
wat voor misdrijven vallen onder «ernstige vormen van fraude en
witwassen» of «omvangrijke milieumisdrijven»?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de reikwijdte van de
term «geautomatiseerd werk». Wordt met de definitie in artikel 80sexies
feitelijk ieder met internet verbonden werk bedoeld? Zo nee, welke werken
vallen niet onder deze definitie? Deze leden menen dat de noodzaak van
een brede reikwijdte van het genoemde begrip nadere onderbouwing
vraagt. Kan de regering daarop reageren?
De leden van GroenLinks-fractie vragen hoe de introductie van een
hackbevoegdheid zich verhoudt tot de rechtstatelijke uitgangspunten. In
hoeveel gevallen in de afgelopen vijf jaar had zo’n hackbevoegdheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

11

kunnen worden ingezet en waarom schoten bestaande dwangmiddelenbevoegdheden te kort. Met andere woorden, hoeveel en welke zaken zijn
misgegaan door het ontbreken van deze onderzoeksbevoegdheid. Graag
ontvangen deze leden een nauwgezet overzicht.
De leden van de PvdD-fractie lichten graag een en ander toe. Het
voorliggende wetsvoorstel maakt het mogelijk dat de politie op grote
schaal met internet verbonden apparaten mag hacken. Bij hacken worden
apparaten via zwakheden in de software binnengedrongen. Hier zit gelijk
het pijnpunt van het wetsvoorstel. In tegenstelling tot wat de wet beoogt,
vergroot het de veiligheid van Nederlanders niet. Sterker nog, door
zwakheden in de software ongemoeid te laten en zelfs uit te buiten,
kunnen ook kwaadwillende hackers hier gebruik van maken. Persoonlijke
gegevens kunnen op grote schaal worden gestolen en de besturing van
apparaten kan op afstand worden overgenomen.
Dat dit een reëel gevaar is, is de laatste dagen gebleken. De zogenoemde
Glibc-bug is veelvuldig in het nieuws geweest, omdat miljoenen
apparaten overgenomen zouden kunnen worden door kwetsbaarheid in
een stukje code. Enkele jaren geleden was er grote paniek over de
Heartbleed-bug, waardoor de persoonlijke gegevens van miljoenen
gebruikers onbeschermd waren. Met het voorliggende wetsvoorstel
zouden dit soort bugs niet gemeld en oplost worden, maar juist gebruikt
worden door de opsporingsdiensten. Echter, als de politie een computer
kan kraken, dan kan een kwaadwillende hacker dat ook. Vindt de regering
het acceptabel dat de veiligheid van miljoenen apparaten aangetast
wordt, alles in dienst van de hackbevoegdheid van de politie? Kan de
regering uiteenzetten welke afweging is gemaakt tussen de het belang
van de veiligheid van burgers tegenover de opsporingsbehoeften van de
politie? Waar is de prioriteit gelegd? Graag ontvangen zij een reactie
hierop van de regering.
De leden van de PvdD-fractie zijn geschrokken van de breedte van het in
het wetsvoorstel gehanteerde begrip geautomatiseerd werk. Dit houdt in
dat alle apparaten met een internetverbinding gehackt zouden mogen
worden. In de toekomst van het «Internet of Things» zullen daar over een
paar jaar vrijwel alle apparaten onder vallen, tot pacemakers, koelkasten
en auto’s aan toe. Het kan toch echter niet de bedoeling zijn dat de
regering doelbewust zwakheden in pacemakers niet zal melden, waardoor
deze ook door kwaadwillende hackers aangetast kunnen worden? Als de
letter van de wet wordt gevolgd is dit namelijk de enige mogelijke
conclusie. Als dit niet zo bedoeld is, is de regering dan bereid de wet aan
te passen en specifiek aan te geven welke apparaten wel en niet gehackt
mogen worden?
De aan het woord zijnde leden merken op dat hoewel het wetsvoorstel
wordt genoemd als een belangrijk middel om cybercriminelen aan te
pakken, de toepassing van het wetsvoorstel niet beperkt is tot cybercriminaliteit. Het opent de deur naar een veel bredere toepassing van de wet,
breder dan nu kan worden overzien. Dat dit snel uit de hand kan lopen
hebben we in de jaren ’70 gezien, toen de telefoontap werd ingevoerd.
Deze zou, zo werd bij de invoering gezegd, slechts enkele keren per jaar
worden ingezet. Ondertussen weten wij wel beter. In het tijdperk van het
Internet of Things geeft het wetsvoorstel de politie feitelijk een oncontroleerbare hackbevoegdheid om in alle met internet verbonden apparaten in
te kunnen breken bij verdenking van een misdrijf. Bij welke misdrijven dit
zou zijn toegestaan is onduidelijk, want de wet laat alle ruimte voor
interpretatie. Is de regering bereid expliciet aan te geven welk misdrijf wel
en welk misdrijf niet in aanmerking zal komen om onder de wet te kunnen
vallen en hier harde criteria voor op te stellen?
De leden van de PvdD-fractie constateren dat het wetsvoorstel in principe
de mogelijkheid openlaat dat bij een simpele burenruzie ingebroken kan
worden op bijvoorbeeld een telefoon, om vervolgens de GPS aan te zetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

12

en de persoon in kwestie digitaal te volgen. Wellicht buitenproportioneel
maar juridisch gezien niet onmogelijk en dat baart deze leden zorgen.
Bovendien mag de politie ook camera’s en microfoons aanzetten. Op deze
manier kan een verdachte op afstand afgeluisterd worden. Maar hoe zit
het dan met de huisgenoten van de verdachte? Een computer, bijvoorbeeld, bevat niet alleen gegevens van de persoon zelf maar ook van
vrienden, familie en netwerken. Welke waarborgen geeft de wet dat hun
privacy niet aangetast wordt? Hoe voorkomt de regering dat deze wet
leidt tot een «dragnet», waar ook de omgeving van een verdachte in
meegetrokken wordt?
Deze leden zetten vraagtekens bij de bredere inzet van het wetsvoorstel
als efficiencymiddel. Wat is de implicatie van de financiële paragraaf,
waarin staat dat er kosten kunnen worden bespaard met de inzet van de
bevoegdheid, omdat die andere bevoegdheden zou kunnen vervangen? Is
het uitgesloten dat de hackbevoegdheid ook in andere domeinen kan
worden toegepast? Deelt de regering de mening dat efficiency nooit een
drijfveer zou mogen zijn als het gaat om de veiligheid, de grondrechten en
de privacy van burgers?
2.2 De reikwijdte van de voorgestelde bevoegdheid en de plaatsing in het
Wetboek van Strafvordering
De leden van de PvdA-fractie vragen naar aanleiding van een reactie van
de ANWB of tot een geautomatiseerd werk, zoals in het wetsvoorstel is
bedoeld, ook een «connected car» of connecties infotainment/
navigatiesysteem met de daarbij behorende servers behoren? Zo ja, krijgt
daarmee de politie op grond van het voorliggend wetsvoorstel de
bevoegdheid op afstand en heimelijk een dergelijk geautomatiseerd werk
te onderzoeken? Mag de politie deze of een eventueel andere
bevoegdheid gebruiken om dan ook op afstand een voertuig staande te
houden? Zo ja, wat mag de politie doen om het voertuig op afstand te
stoppen, waar wordt dat in de wet of onderlinge regelgeving vastgelegd
en hoe verhoudt die bevoegdheid om op afstand een voertuig staande te
houden zich tot de veiligheid van de verkeersdeelnemers? Zo nee,
waarom is het uitgangspunt van de ANWB dat het voorliggend
wetsvoorstel genoemde bevoegdheid zou creëren onjuist?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering dieper in te gaan op de
keuze het binnendringen in een geautomatiseerd werk als bijzondere
opsporingsbevoegdheid aan te merken. Geldt voor alle bijzondere
opsporingsbevoegdheden dat dit heimelijk gebeurt, dat wil zeggen zonder
dat de verdachte daar kennis van draagt? Zo nee, waarom dan toch deze
keuze? Kan de regering ingaan op de situatie dat de verdachte bij de
toepassing van deze bevoegdheden wel degelijk lucht krijgt van het
ingrijpen door politie en justitie. Vervalt dan de oorspronkelijke argumentatie van de regering om deze bevoegdheid aan te merken als bijzonder
en hiermee samenhangend veel zwaardere voorwaarden te stellen voor
de toepassing daarvan?
De aan het woord zijnde leden vragen met betrekking tot de verschoningsregeling, die wordt voorgesteld bij het inzetten van deze bevoegdheid,
hoe in de praktijk bepaald wordt dat er sprake is van een geheimhoudingsrelatie. In het bijzonder de relatie met een geestelijke kan hier vragen
oproepen, want kan hieronder bijvoorbeeld ook een imam geschaard
worden? Vallen chatgesprekken en/of e-mailuitwisselingen tussen een
radicaliserende verdachte en een zogeheten haatprediker hieronder? Deze
leden vragen of de regering de mening deelt dat het in dat kader gewenst
is dat dergelijke informatie inzichtelijk wordt voor politie en justitie. Zo ja,
hoe gaat zij borgen in onderhavig wetsvoorstel dat hiervoor een uitzondering wordt gecreëerd? Zo nee, waarom niet, gelet op het Actieplan
Jihadisme?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

13

De leden van de CDA-fractie vragen nog los van de specifieke situatie met
betrekking tot radicalisering hoe voorkomen gaat worden dat het
verschoningsrecht zal worden misbruikt door kwaadwillenden. Als een
map op de harde schijf van een personal computer (pc) «medisch
dossier» of «gesprekken met mijn advocaat» wordt genoemd, staan de
seinen dan direct op rood voor politie en justitie of mogen zij wel degelijk
verder zoeken naar de informatie die hierachter ligt?
Hoe worden bovenstaande aandachtspunten verwerkt in het aangekondigde Besluit bewaren en vernietigen niet gevoegde stukken, zo vragen
deze leden. Met betrekking tot dit besluit vragen zij of wordt gecontroleerd
of door advocaten opgegeven nummers inderdaad nummers van
advocaten betreffen en niet een dekmantel vormen voor contact met
andere personen. Zo nee, waarom niet? Hoe kan gegarandeerd worden
dat het verschoningsrecht op dit punt niet wordt misbruikt?
De leden van de CDA-fractie vragen tevens of de regering het medisch
beroepsgeheim afdoende kan borgen en bewaken, ook en juist als de
verschoningsgerechtigden zelf verdachte zijn.
De leden van de D66-fractie hebben grote vraagtekens bij het brede
toepassingsterrein. Niet alleen bij ernstige vormen van computercriminaliteit maar ook bij criminaliteit gepleegd met behulp van geautomatiseerd
werk kan de voorgestelde bevoegdheid tot heimelijk binnendringen
worden ingezet. Deze leden vragen de regering een overzicht te geven van
alle soorten misdrijven waarvoor de bevoegdheid tot het heimelijk
binnendringen van een geautomatiseerd werk gebruikt kan worden.
Waarom is niet gekozen voor een gesloten lijst van delicten en, gezien de
ingrijpendheid van de bevoegdheid, een beperking tot levensbedreigende
en terroristische delicten?
De aan het woord zijnde leden merken op dat de voorgestelde
bevoegdheid niet alleen ziet op reeds aanwezige gegevens, maar ook
wordt beoogd daarmee toegang te kunnen krijgen tot nog niet aanwezige
gegevens. In de memorie van toelichting wordt gesproken over inzet van
de bevoegdheid met het oog op de toepassing van bepaalde doelen op
het gebied van de opsporing van ernstige strafbare feiten. Naar welke
doelen verwijst de regering?
De leden van de D66-fractie hebben een punt van zorg ten aanzien van de
kring van personen die kunnen worden getroffen door deze bevoegdheid
te weten, de verschoningsgerechtigden. De regering verwijst naar een
bestaande regeling van artikel 126aa, tweede lid, Sv. Op grond waarvan
acht de regering dat voldoende waarborg aanwezig is in het licht van de
nieuwe bevoegdheid die zij voorstelt? De informatie is dan immers al door
de handen van de politie gegaan. Dient op enig moment minstens een
registratie van de kennisneming van gegevens en de vernietiging daarvan
plaats te vinden, alsmede achteraf een notificatie jegens de verschoningsgerechtigde?
De aan het woord zijnde leden merken op dat voor de positie van
journalisten wordt verwezen naar het wetsvoorstel bronbescherming in
strafzaken. Betekent die verwijzing dat journalisten niet beschermd zijn
tegen inbreuken, zoals in onderhavig wetsvoorstel voorgesteld, totdat de
Wet bronbescherming in strafzaken in werking is getreden?
De leden van de D66-fractie lezen voorts dat de bevoegdheid tot het
heimelijk binnendringen van een geautomatiseerd werk onder andere
gebruikt mag worden bij DDoS-aanvallen. Klopt het dat DDoS-aanvallen
uitgevoerd worden door gebruik te maken van Botnets, die zijn opgezet
door gebruik te maken van fouten in software van computers, mobieltjes,
tablets en andere apparaten? Klopt het dat de regering door middel van
de bevoegdheid tot het heimelijk binnendringen van een geautomatiseerd
werk gebruik maakt van fouten in de software? Klopt het dat de fouten in
de software die gebruikt worden door de politie om een geautomatiseerd
werk binnen te dringen dezelfde fouten zouden kunnen zijn als de fouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

14

die criminelen gebruiken om Botnets op te zetten? Ziet de regering de
tegenstrijdigheid van deze benadering? Is het niet beter om ervoor te
zorgen dat fouten gedicht worden zodat het überhaupt moeilijker wordt
om Botnets op te zetten? Deelt de regering de mening dat dat een grotere
impact zal hebben op het aantal DDoS-aanvallen?
De aan het woord zijnde leden lezen dat de procedure van nummerherkenning ook wordt gewaarborgd bij het onderzoek in een geautomatiseerd werk. Kan de regering toelichten hoe dit in de praktijk werkt? Stel
dat er een «keylogger» wordt geïnstalleerd op een smartphone. Hoe
wordt in dat geval de «logging» stil gezet zodra de verdachte een
whatsapp bericht verstuurd naar zijn advocaat? Kan de regering toelichten
hoe omgegaan wordt met een concept e-mailbericht van een verdachte
aan een advocaat?
De leden van de D66-fractie constateren dat het begrip «geautomatiseerd
werk» zeer breed is gedefinieerd, namelijk «een apparaat of groep van
onderling verbonden of samenhangende apparaten, waarvan er één of
meer op basis van een programma automatisch computergegevens
verwerken». Deze leden constateren dat elk apparaat dat aangesloten is
op het internet of een apparaat dat verbonden is met een apparaat dat op
het internet aangesloten is onder deze definitie valt. Dus ook auto’s,
pacemakers, smart tandenborstels, teddy beren, MRI-scanners,
«wearables», medische apparatuur, etc. Kan de regering toelichten
waarom voor deze brede definitie gekozen is? Waarom is niet gekozen
voor een beperkte lijst van apparaten, zoals smartphones, tablets en pc’s?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de toepassing van deze
hackbevoegdheid niet nauwkeuriger moet worden afgebakend. Het komt
deze leden voor dat een breed scala aan delicten zich in beginsel leent
voor toepassing. Ligt het niet meer voor de hand dit expliciet te beperken
tot een aantal specifieke delicten?
Deze leden vragen voorts wat onder geautomatiseerde werken wordt
verstaan. Vallen daar bijvoorbeeld ook motorvoertuighard- en software,
geavanceerde medische hulpmiddelen en domotica (huisautomatisering)
onder? Kan de regering een afbakening geven welke geautomatiseerde
werken wel en welke niet voor toepassing van de hackbevoegdheid in
aanmerking komen?
2.3 De doelen van het onderzoek in een geautomatiseerd werk
2.3.1 De vaststelling van bepaalde kenmerken van het geautomatiseerde
werk of van de gebruiker, zoals de identiteit of locatie, en de vastlegging
daarvan
De leden van de D66-fractie lezen in het wetsvoorstel dat het onderzoek in
een geautomatiseerd werk uitsluitend kan plaatsvinden met het oog op
het verrichten van bepaalde onderzoekshandelingen. De leden van de
D66-fractie hebben daar vele vragen over.
Deze leden lezen dat er sprake is van een virtuele plaatsopneming of
inkijkoperatie. Begrijpen zij het goed dat ook in de volgende fase, waarin
verder wordt opgetreden ten aanzien van een geautomatiseerd werk, dat
dat nog steeds heimelijk plaatsvindt en dus buiten de wetenschap van de
onderzochte persoon om? Kan de regering in dit kader toelichten waar
precies de overgang ligt tussen technisch optreden en tactisch optreden
ten aanzien van geautomatiseerde werken?
De aan het woord zijn de leden merken voorts op dat de bevoegdheid van
onderzoek in het geautomatiseerde werk is beperkt tot een geautomatiseerd werk dat bij de verdachte in gebruik is. Zij stellen dat «in gebruik» is
niet hetzelfde als diens eigendom. Begrijpen de leden van de D66-fractie
het goed dat het dus ook om geleende of gestolen apparaten kan gaan
waarop zich informatie van anderen kan bevinden? Wat betekent dat voor
de bewijsvoering waarbij aangetoond moet worden dat de gegevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

15

toebehoren aan de verdachte persoon als gebruiker en niet aan de
persoon die het apparaat toebehoort?
2.3.2 De vastlegging van gegevens die in het geautomatiseerde werk zijn
of worden opgeslagen
De leden van de VVD-fractie vragen of er bewaartermijnen zijn verbonden
aan de vastgelegde gegevens die in het geautomatiseerde werk zijn of
worden opgeslagen. Zo ja, hoe zien deze bewaartermijnen eruit?
Deze leden merken op dat de vastlegging betrekking heeft op gegevens
die specifiek van belang zijn voor de waarheidsvinding inzake ernstige
strafbare feiten. Wat gebeurt er met gegevens of informatie die tijdens het
onderzoek worden ingezien die geen betrekking hebben op het specifieke
doel van het onderzoek? Wat wordt er in dit kader bedoeld met gegevens
die «redelijkerwijs» nodig zijn om de waarheid aan de dag te brengen?
Hoe wordt voorkomen dat bij het verrichten van onderzoek in een
geautomatiseerd werk de gegevens, en daarmee de privacy, van anderen
dan de verdachte tegen wie het onderzoek gericht is, wordt geschonden,
zo vragen de aan het woord zijnde leden.
De leden van de CDA-fractie vragen of het meekijken met emailverkeer
tevens behelst dat niet alleen verzonden informatie kan worden bekeken,
maar eveneens de door de regering eerder genoemde praktijk dat
berichten in een concept-box worden geplaatst en aldaar door meerdere
personen bekeken kunnen worden via het delen van inloggegevens.
Deze leden vragen ook in hoeverre toegang mogelijk is tot reeds
verwijderde bestanden in het geheugensysteem van het betreffende
apparaat, vergelijkbaar met de wijze waarop deze door de gebruiker zelf of
door een systeembeheerder kunnen worden teruggevonden.
De leden van de D66-fractie lezen dat de vastlegging van gegevens, die in
het geautomatiseerde werk zijn opgeslagen of die na het tijdstip van de
afgifte van het bevel worden opgeslagen, een belangrijke bevoegdheid is.
Staat er in het bevel een bepaalde termijn waarbinnen gegevens moeten
worden vastgelegd of kan de politie jarenlang de hacksoftware op een
apparaat houden, wachtend op mogelijke strafbare feiten? De regering
stelt dat met speciale software het internetgebruik van een verdachte kan
worden gevolgd. Welke software bedoelt de regering precies? Welke
software gaat de regering gebruiken om invulling te geven aan de
«keylogger»-functie? Hoe wordt de «keylogger» op de computer of
smartphone aangebracht?
2.3.3 De ontoegankelijkmaking van gegevens
De leden van de CDA-fractie vragen of de beoordeling van de keuze welke
maatregel het meest gewenst is, tevens behelst de afweging om
gegevens bewust intact te laten in plaats van te verwijderen. Legitieme
redenen hiervoor zouden kunnen zijn dat hiermee uiteindelijk (ernstige)
strafbare feiten kunnen worden ontdekt en/of worden opgespoord. Een
andere reden zou ook kunnen zijn de afweging om de verdachte niet
wakker te schudden met (onbewust) achtergelaten sporen. Graag
vernemen zij hierop een reactie van de regering.
De leden van de D66-fractie vragen aan welke strafbare feiten de regering
denkt als wordt gesteld dat gegevens ook ontoegankelijk kunnen worden
gemaakt voor zover dit noodzakelijk is ter beëindiging van het strafbare
feit of ter voorkoming van nieuwe strafbare feiten. Hoe verhoudt het
ontoegankelijk maken zich tot het doel juist heimelijk een geautomatiseerd werk binnen te dringen zonder dat de betreffende persoon daar
weet van heeft?
Deze leden vragen over welke te verwijderen gegevens de regering het
heeft als zij stelt dat «(o)nder ontoegankelijkmaking (mede) wordt (...)
verstaan het verwijderen van gegevens uit geautomatiseerd werk, maar
met behoud van gegevens ten behoeve van de strafvordering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

16

(artikel 125o, tweede lid, Sv)». Als er geen strafrechtelijk relevante grond
is om gegevens te behouden, waarom zou dan overgegaan moeten
kunnen worden tot het verwijderen ervan?
De definitie van ontoegankelijk maken laat een aantal maatregelen toe,
zoals tijdelijk onbruikbaar, versleutelen of wissen. De aan het woord zijnde
leden vragen door wie wordt bepaald welke maatregel het meest effectief,
proportioneel en subsidiair is. Hoe lang kan het ontoegankelijk maken van
gegevens duren? Als het om een voorlopige maatregel gaat waarbij de
rechter in de einduitspraak beslist over de ontoegankelijk gemaakte
gegevens, hoe wordt de toegankelijkheid hersteld indien gegevens zijn
gewist?
De leden van de D66-fractie lezen dat met behulp van hardware een
ingang van een computer (tijdelijk) onbruikbaar kan worden gemaakt. Kan
de regering dit toelichten? Wat voor hardware? Wat voor ingangen?
Voorts stelt de regering over botnets dat «na een succesvolle besmetting
ongemerkt meer kwaadaardige software kan worden geïnstalleerd,
waaronder sniffers (computerprogramma waarmee het dataverkeer op
het netwerk kan worden bekeken en geanalyseerd) en keyloggers (het
vastleggen van toetsaanslagen).» Deze beschrijving van de gevolgen voor
computers die onderdeel zijn van een botnet lijkt veel op de bevoegdheden die de politie met dit wetsvoorstel krijgt. Klopt het dat de apparaten
die de politie gaat hacken, op basis van de bevoegdheden in dit
wetsvoorstel, feitelijk een botnet zullen vormen? Klopt het dat de software
die geplaatst wordt op de apparaten in contact staat met een server van
de maker van de software in plaats van een server van de overheid?
Voorts lezen deze leden dat het noodzakelijk is toegang te verkrijgen tot de
servers die onderdeel vormen van een botnet. Gaat het in dit geval alleen
om botnets waarbij aansturing vanuit een centrale server geschied of ook
om peer-to-peer botnets? Betekent dit in het laatste geval dat de politie
ook computers die onderdeel zijn van een botnet mogen hacken? In
hoeverre is het overnemen van de servers van een centraal aangestuurde
botnet een structurele oplossing? Is het niet beter om te investeren in het
veiliger maken van apparaten en goede cyber hygiëne, zodat zij überhaupt
geen onderdeel uit gaan maken van een botnet?
2.3.4 De uitvoering van een bevel tot het aftappen en opnemen van
communicatie of opnemen van vertrouwelijke communicatie
De leden van de SP-fractie willen weten of het aangepaste Besluit
technische hulpmiddelen zal worden voorgehangen voordat het
parlement zich over onderhavig wetsvoorstel uitspreekt en of het besluit
ook ter consultatie op internet wordt geplaatst. Klopt het voorts dat
betreffend besluit op dit moment niet voldoet aan de eisen van de digitale
opsporingsbevoegdheden? Zo ja, deelt de regering de mening dat het
juist van belang is dat dit besluit tijdig wordt gewijzigd, zodat de praktijk
en het parlement kunnen bezien of dit zo is aangepast dat alle risico’s
zoveel mogelijk worden weggenomen?
De leden van de CDA-fractie vragen of het de opsporingspraktijk niet
belemmert dat door middel van een apart bevel toestemming moet
worden gevraagd teneinde een ander land te verzoeken instemming te
verlenen een gebruiker af te tappen. Verwacht de regering niet dat juist
digitale criminaliteit, waarop onderhavig wetsvoorstel betrekking heeft, in
veel gevallen zich zal uitstrekken tot andere landen waar Nederland geen
rechtsmacht heeft? Is het in dat kader niet wenselijk om de toestemming
aan een ander land(hoeft nog geen instemming op te leveren) direct te
koppelen aan de voorgestelde bevoegdheden tot aftappen en opnemen?
Wat zijn de redenen die hieraan in de weg kunnen staan? Hoe zou dit
wetstechnisch alsnog te realiseren zijn?
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering verwijst naar het
Cybercrimeverdrag op basis waarvan het opnemen van telecommunicatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

17

ook zonder de medewerking van de aanbieder kan plaatsvinden. Laat het
Cybercrimeverdrag daarmee ook ruimte om zonder toestemming van de
verdachte gebruiker, zijn geautomatiseerde werken heimelijk binnen te
dringen en zo ja, op grond van welk artikel?
Deze leden merken op dat indien de gebruiker van het nummer dat zal
worden afgetapt zich op het grondgebied van een ander land bevindt,
instemming zal moeten worden verkregen van dat land voor toepassing
van de bevoegdheid. Kan dat tot toepassingsknelpunten leiden bij landen
die minder bereidwillig zijn mee te werken aan aftappen dan wel
technisch niet zover zijn dan wel wetgeving hebben die zich daar tegen
verzet? Zo ja, welke landen zouden eventueel problematisch kunnen zijn
bij de uitvoering hiervan?
De leden van de D66-fractie vragen of de algemene maatregel van
bestuur, waarin eisen worden gesteld aan het technische hulpmiddel dat
voor het opnemen gebruikt kan worden, wordt voorgehangen zodat de
Kamer kan kennisnemen van de gestelde eisen aan het technische
hulpmiddel.
2.3.5 De uitvoering van een bevel tot stelselmatige observatie
De leden van de PvdA-fractie vragen of zij het goed begrijpen dat het
voorliggende wetsvoorstel er ook toe strekt dat er een op zichzelf staand
technisch hulpmiddel kan worden aangebracht teneinde een persoon te
volgen, zoals een peilzender? Zo ja, wat heeft dat te maken met het op
afstand binnendringen van een geautomatiseerd werk? Zo nee, wat wordt
dan bedoeld?
De leden van de SP-fractie delen de opvatting van de Afdeling advisering
van de Raad van State dat het opvallend is dat het permanent waarnemen
wat zich in een woning afspeelt niet veel anders is dan het via software
volgen van gegevensstromen. Dat eerste is niet toegestaan en dat laatste
wordt geregeld met dit wetsvoorstel, terwijl met de hackbevoegdheid tot
veel meer gegevens toegang kan worden verkregen en de inbreuk op de
privacy nog groter wordt. Waarom is dat dan minder erg en vergaand dan
het permanent waarnemen wat zich in een woning afspeelt door
bijvoorbeeld camera’s te plaatsen?
De leden van de CDA-fractie vragen of de betreffende ingezette software
zo ingericht zal zijn dat de voorgestelde toepassingen ook daadwerkelijk
heimelijk kunnen worden ingezet. Hoe kan technisch worden voorkomen
dat de gebruiker merkt dat zijn GPS is aangezet en/of bepaalde softwareapplicaties op zijn smartphone worden geïnstalleerd?
De leden van de D66-fractie merken op dat in de toelichting een voorbeeld
wordt aangehaald van een verdachte met een smartphone met een
data-abonnement waarbij via de GPS-locatie kan worden nagegaan waar
de verdachte zich bevindt. Kan alleen worden binnengedrongen op
mobiele telefoons die voorzien zijn van een data-abonnement bij een
provider? Kan dat ook op pre-paid telefoons?
Deze leden lezen dat de regering vindt dat het permanent waarnemen van
wat zich in een woning afspeelt via het op afstand aanzetten van een
webcam van bijvoorbeeld een smartphone of een laptop, even ingrijpend
is als het betreden van een woning. Deelt de regering de mening dat het
op afstand heimelijk aanzetten van een webcam ingrijpender is dan het
betreden van een woning, omdat het heimelijk gebeurt en omdat dit het
vertrouwen van mensen in digitale technologieën erodeert?
De leden van de D66-fractie constateren dat technische hulpmiddelen bij
het hacken, zoals de software die daarvoor gebruikt wordt, moeten
voldoen aan de eisen opgenomen in het Besluit technische hulpmiddelen
strafvordering. Is de regering het met de leden eens dat dit besluit door
beide Kamers goedgekeurd moet worden via een voorhangprocedure?
Kan de regering toelichten welke eisen de regering in het besluit wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

18

opnemen? Deelt de regering de mening dat al bij de behandeling van dit
wetsvoorstel duidelijk moet zijn wat voor eisen de regering wil stellen aan
de hacksoftware? Is de regering bereid in het besluit op te nemen dat
hacksoftware op apparaten niet in contact mag staan met servers van de
maker van de software? Is de regering bereid in het besluit op te nemen
dat hack software geen gebruik mag maken van fouten in software? Welke
software gaat de regering aanschaffen om uitvoering te geven aan de
hackbevoegdheid? Wat is het budget voor de aan te schaffen software?
Gaat de regering software van het HackingTeam aanschaffen?
Voorts constateren de aan het woord zijnde leden dat ook eisen aan het
automatische loggingsysteem nader geregeld wordet in het Besluit
technische hulpmiddelen strafvordering. Deze leden menen dat dit een
cruciaal onderdeel is van dit wetsvoorstel waarin de objectiviteit van de
gedane handelingen en de eventueel overgenomen gegevens gegarandeerd moet worden. Kan de regering toelichten waarom er niet voor
gekozen is de rechter-commissaris aanwezig te laten zijn tijdens het
hacken, aangezien bij een huiszoeking de rechter-commissaris wel
aanwezig is. Is het praktisch mogelijk voor de opsporingsambtenaren om
de automatische logging uit te zetten en door te gaan met hacken? Is
daarmee een situatie in theorie mogelijk dat de opsporingsambtenaar
gegevens op een apparaat kan zetten die de verdachte niet zelf op het
apparaat heeft geplaatst?
Voorts constateren de leden van de D66-fractie dat de ontwikkeling van de
techniek ertoe leidt dat de reikwijdte van het verbod om een technisch
hulpmiddel op een persoon te bevestigen minder strikt dient te worden
uitgelegd dan voorheen. Betekent dit concreet dat de politie ook de
mogelijkheid krijgt «wearables» en «pacemakers» of andere medische
apparatuur te hacken? Is de regering van mening dat dit wenselijk is,
gezien de gevoelige informatie die op dit soort apparaten staat en gezien
het feit dat deze apparaten door de hackbevoegdheid onveilig blijven
doordat fouten in de software in stand gehouden worden? Is de regering
bereid de hackbevoegdheid niet te laten gelden voor geautomatiseerde
werken die zich op (of in) een persoon bevinden?
2.4 De juridische voorwaarden voor de inzet van de voorgestelde
bevoegdheid
De leden van de VVD-fractie merken op dat voor een inbreuk op het recht
op vertrouwelijke communicatie een rechterlijke toets vooraf noodzakelijk
is. Deze leden vragen hoe dit vooraf mogelijk is als niet op voorhand
duidelijk is of in een geautomatiseerd werk privégegevens zijn
opgeslagen. Moet er altijd van worden uitgegaan dat er mogelijk gestuit
wordt op privégegevens? Dient er dus altijd een rechterlijke toets aan
vooraf te gaan?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of zij de mening deelt dat
het verzoek tot machtiging, en dus ook de verlening, zo zorgvuldig maar
tegelijkertijd ook zo volledig mogelijk ingekleed dient te worden door
politie en justitie. Dit gelet op het belang van het voorkomen van
uiteindelijk onrechtmatig verkregen bewijs door politie en justitie. Wordt
rekening gehouden met het aantreffen van mogelijk nieuwe strafbare
feiten waarvoor de bevoegdheid kan worden ingezet? Zo ja, op welke
wijze? Zal ook altijd rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat
meerdere personen gebruik kunnen maken van het betreffende apparaat,
ook al is nog niet precies duidelijk hoe groot deze kring van personen is
en uit wie deze bestaat? Of dient in dat laatste geval weer een nieuw bevel
te worden afgegeven? Dat laatste zou zeer belemmerend zijn voor de
opsporingspraktijk, zo menen deze leden. Deelt de regering deze mening?
Zo ja, hoe lost zij dat op in onderhavig wetsvoorstel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

19

De leden van de CDA-fractie vragen of het gegeven dat onbekend of juist
al duidelijk is dat de gegevens niet in Nederland zijn opgeslagen of
vastgelegd, een legitieme grond kan vormen voor de rechter-commissaris
om geen machtiging af te geven. Deelt de regering de mening dat een
gebrek aan informatie op dit punt geen belemmering mag vormen voor
het inzetten van bevoegdheden wanneer de verdenking van strafbare
feiten (voor het overige) voldoende is aangetoond? Deelt de regering ook
de mening dat het in het belang van de veiligheid van andere landen is
indien opsporingsbevoegdheden (aldaar) kunnen worden ingezet? Hoe
legt de regering de wijziging die zij heeft doorgevoerd naar aanleiding van
het advies van Afdeling advisering van de Raad van State uit? Vormt dat
niet een afzwakking van de inzet van de voorgestelde bevoegdheden door
de opsporingsdiensten?
De leden van de CDA-fractie begrijpen de strikte scheiding die de regering
beoogt tussen het opsporingsteam enerzijds en het technische team dat
de bevoegdheden toepast anderzijds. Tegelijkertijd vragen zij of de
regering de mening deelt dat in de praktijk juist van belang is dat deze
teams goed met elkaar communiceren en geen verdere belemmeringen
op dit punt worden opgelegd, ook niet in lagere regelgeving.
De leden van de D66-fractie merken op dat de regering erkent dat sprake
is van een zeer ingrijpende bevoegdheid waarvoor strikte waarborgen
nodig zijn. Niettemin lezen deze leden in het wetsvoorstel dat de
bevoegdheid ook misdrijven kan betreffen die bij algemene maatregel van
bestuur worden aangewezen, waarop geen gevangenisstraf van acht jaar
of meer staat maar die wel worden gepleegd met behulp van een
geautomatiseerd werk en waarbij duidelijk maatschappelijk belang is bij
beëindiging van de strafbare situatie en de vervolging van de daders.
Waarom wordt ervoor gekozen bij algemene maatregel van bestuur te
voorzien in de reikwijdte van het wetsvoorstel en deze niet volledig in het
wetboek te regelen? Wat betekent deze bepaling voor de strafvorderlijke
waarborgen, die juist noodzakelijk zijn bij het toepassen van een zeer
ingrijpende opsporingsbevoegdheid? Is de regering voornemens de
algemene maatregel van bestuur aan de Kamer te doen toekomen in het
kader van de verdere behandeling van onderhavig wetsvoorstel?
De leden van de D66-fractie merken op dat een toetsing van de
bevoegdheid door de rechter moet zorgdragen voor bescherming van
burgers tegen willekeurige inmenging door de overheid in zijn of haar
privéleven. Daarbij dient de rechter-commissaris te toetsen aan alle
wettelijke vereisten en strekt de machtiging zich uit over alle onderdelen
van het bevel. Hoe meent de regering te gaan voorzien in voldoende
specialistische kennis bij de rechterlijke macht, en rechter-commissarissen
in het bijzonder, van de technische aspecten die met de toepassing van de
bevoegdheid gepaard gaan en de ingrijpendheid van de bevoegdheid
bepalen?
De aan het woord zijnde leden lezen dat het bevel van de officier van
justitie ook aan een aantal nauwkeurig omschreven eisen dient te
voldoen. Daarbij is kennis vereist van het technische hulpmiddel dat zal
worden ingezet en welke handelingen met behulp van dat technische
hulpmiddel kunnen worden verricht en wat dat betekent voor de
verdachte die het betreft. Hoe meent de regering te voorzien in voldoende
specialistische kennis bij de daartoe aangewezen officieren van justitie die
een dergelijk bevel kunnen afgeven? Is in deze alleen een rol toebedacht
aan de officier van justitie of heeft ook de hulpofficier van justitie hier
enige rol? Zo ja, welke?
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering van plan is routers
binnen te dringen om achter de identificerende gegevens van een
apparaat te komen (een IP-, of MAC-adres of IMEI of IMSI-nummer). Kan
de regering toelichten wat voor soort routers zullen worden binnengedrongen? Gaat het hier vooral om thuisnetwerken of Wi-Fi-hotspots of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

20

gaat het ook om zogenaamde enterprise routers die netwerken van
internetaanbieders (ISP’s) met elkaar verbinden? Wordt bij het binnendringen van de routers ook de software, de zogeheten firmware,
aangepast? Welke software wordt er voor het binnendringen gebruikt?
Wat wordt er gedaan met de datapakketjes die de router moet doorgeven?
Worden er aanpassingen gedaan aan het routingprotocol? Worden de
datapakketjes ingezien door middel van «deep-packet-inspection» of
wordt alleen de «header» gelezen? Wat wordt er gedaan met de lijsten
van IP-adressen die door het binnendringen van een router verkregen
worden?
Het wetsvoorstel spreekt over het afgeven van een bevel en vervolgens
een machtiging. Wie houdt tijdens de uitvoering van de bevoegdheid
toezicht op de toepassing ervan? Begrijpen deze leden het voorstel juist
als zij constateren dat alleen wordt voorzien in het zogeheten logging
waarin de verrichtte handelingen worden vastgelegd? Indien dat laatste
het geval is, wie controleert de logging op juistheid?
De leden van de D66-fractie constateren dat voor het binnendringen van
geautomatiseerde werken, hetgeen het meest ingrijpend is voor de
persoonlijke levenssfeer (zoals het doorzoeken van alle gegevens in het
geautomatiseerde werk en het overnemen daarvan), de verdenking van
een misdrijf vereist is waarop naar de wettelijke omschrijving een
gevangenisstraf van acht jaar of meer is gesteld dan wel een misdrijf dat
bij algemene maatregel van bestuur is aangewezen en dat een ernstige
inbreuk op de rechtsorde oplevert. Voorts stelt de regering dat de bij
algemene maatregel van bestuur aan te wijzen misdrijven, misdrijven
betreffen waarop weliswaar geen gevangenisstraf van acht jaar of meer is
gesteld, maar die worden gepleegd met behulp van een geautomatiseerd
werk en waarbij er een duidelijk maatschappelijk belang is bij de
beëindiging van de strafbare situatie en de vervolging van de daders.
Deelt de regering de mening dat deze definitie zeer breed is? Kan zij een
overzicht geven wat voor misdrijven onder de bij algemene maatregel van
bestuur aan te wijzen misdrijven vallen?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat in het Wetboek van
Strafvordering vaker gebruik wordt gemaakt van de machtiging van de
rechter-commissaris, zoals ook in dit wetsvoorstel. De situatie van
artikel 126 nba, vierde lid, Sv is bijvoorbeeld te vergelijken met
toestemming voor telefoontaps. Kan de regering aangeven hoe vaak een
tapverzoek door de rechter-commissaris wordt afgewezen en hoe vaak de
machtiging wel wordt verleend? Kunnen daarin ook categorieën van
gronden voor afwijzing worden onderscheiden?
Deze leden constateren dat de regering niet geheel gevolg heeft gegeven
aan het advies van Afdeling advisering van de Raad van State de
binnendringingsbevoegdheid meer in lijn te brengen met de
proportionaliteits- en subsidiariteitsvereisten in artikel 8 EVRM. Vindt de
regering desondanks dat de juridische risico’s met dit wetsvoorstel zijn
ondervangen op dit punt? Zo ja, waarom? De aan het woord zijnde leden
constateren dat van verschillende kanten is gewezen op de risico’s van
onvoldoende internationaalrechtelijke stevigheid voor het personeel dat
de binnendringing uitvoert. Kan de regering daar specifiek op reageren?
2.5 De inzet van de bevoegdheid
De leden van de VVD-fractie lezen dat een globale inschatting wordt
gemaakt van de barrières voor het onderzoek in het geautomatiseerde
werk, in het bijzonder op het gebied van de beveiliging. Kan toegelicht
worden op basis van welke informatie deze inschatting wordt gemaakt?
Deze leden lezen dat de risico’s voor het functioneren van het geautomatiseerde werk bij de voorbereiding niet altijd volledig in te schatten zijn en
de risico’s soms pas volledig(er) in beeld komen nadat is binnenge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

21

drongen. Wordt hier nog iets tegenover gesteld? Is er een waarborg die
dit probleem ondervangt?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de officier van justitie en de
rechter-commissaris niet bij uitstek deskundig zijn om de technische
risico’s te beoordelen. Welke conclusie wordt hier aan verbonden? Dienen
zij hun oordeel te baseren op de deskundigheid van de opsporingsambtenaren? Zo ja, is er dan nog in voldoende mate sprake van een onafhankelijke beoordeling?
De aan het woord zijn leden merken op dat het heimelijk binnendringen
op afstand in een geautomatiseerd werk gebeurt door deskundige
(technische) opsporingsambtenaren. Wordt er in de Contourennota
Rijksrecherche en het opleidingsaanbod bij de Politieacademie rekening
gehouden met de steeds grotere vraag bij de politie naar deze specialisten? Geldt zowel voor de tactische als voor de technische opsporingsdiensten dezelfde screening? Voor de inzet van softwareapplicaties is een
voorafgaande keuring van het technische hulpmiddel vereist. De leden
van de VVD-fractie vragen wie een dergelijke keuring uitvoert.
Deze leden vragen of mensen achteraf op de hoogte worden gesteld als
hun geautomatiseerd werk, achteraf gezien onterecht, heimelijk is
binnengedrongen. Zo nee, wat zijn de overwegingen om dit niet te doen?
De aan het woord zijnde constateren dat het decryptiebevel niet langer in
het wetsvoorstel staat. Welke instrumenten staan de politie in plaats
daarvan ter beschikking? Kan er bij het antwoord op deze vraag eveneens
ingegaan worden op de discussie over zwakheden in het systeem die
bekend zijn en die niet bekend zijn, de zogeheten «zero days»-discussie?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat in de verkennende fase voor
de daadwerkelijke inzet van de bevoegdheid tot onderzoek in een
geautomatiseerd werk wordt bekeken welke programma’s zijn geïnstalleerd, welke bestandsmappen er zijn of er meerdere gebruikers zijn, welk
besturingssysteem is geïnstalleerd enz. Echter, zo vragen deze leden, is
voor die verkenning het niet meteen nodig om op afstand in dat geautomatiseerd systeem binnen te dringen en onderzoek te doen? Of kan met
behulp van andere opsporingsbevoegdheden deze informatie ook
verkregen worden? Zo ja, welke? Is er een verschil tussen het binnendringen in een geautomatiseerd systeem en het onderzoeken van een
dergelijk systeem? Zo ja, zijn daar dan ook verschillende bevoegdheden
voor nodig? Kan een computer op afstand worden binnengedrongen
zonder een machtiging van de rechter-commissaris voor het op afstand
heimelijk onderzoeken van een geautomatiseerd werk? Wat gebeurt er
met verdachte informatie die al tijdens de verkennende fase in een
geautomatiseerd werk gevonden wordt? Stel bijvoorbeeld dat er een map
met de naam «kinderporno» gevonden wordt, hoe moet de opsporingsambtenaar er dan in deze verkennende fase mee om gaan?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de politie gebruik kan maken van
zwakten in een systeem om via die weg het systeem binnen te dringen.
Zijn er technisch gezien andere mogelijkheden dan via systeemzwakten
om een geautomatiseerd werk binnen te dringen? Zo ja, welke mogelijkheden zijn dat? Kan de politie zelf zwakten op afstand in een systeem
aanbrengen? In welke mate zijn systeemzwakten van belang voor de
politie om een geautomatiseerd systeem binnen te dringen? Kunnen via
het lek dat de politie zelf creëert of waar het gebruik van maakt ook
anderen dat systeem binnendringen? Waarom zouden «exploits» als
kwetsbaarheid wel snel opgelost kunnen worden en de andere manieren
die de politie gebruikt om een systeem binnen te dringen niet onschadelijk kunnen worden gemaakt? Wie gaat technische hulpmiddelen die
gebruikt gaan worden vooraf keuren?
De leden van de PvdA-fractie zouden niet graag zien dat door de politie
aangetroffen zwakheden in een systeem verhuld blijven omdat de politie
die zwakheden voor opsporingsdoeleinden wil blijven gebruiken. Hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

22

verhoudt de bevoegdheid om op afstand heimelijk een geautomatiseerd
werk te onderzoeken zich tot de plicht om datalekken te melden? Is ook de
politie aan die meldplicht gehouden?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat een eigenaar van een
geautomatiseerd werk die merkt dat iemand zijn systeem binnendringt of
bijvoorbeeld pogingen doet daar een «trojan» of andere vormen van
software heimelijk te plaatsen, is gerechtigd en onder voorwaarden zelfs
verplicht daar maatregelen tegen te treffen. Het beschermen van de
cybersecurity is immers van groot belang voor die eigenaar zelf en ook
voor degenen die gebruik maken van zijn systemen. Toch zullen opsporingsambtenaren vanuit het oogpunt van het voorkomen van cybercrime
gebruik gaan maken van zwakheden in een geautomatiseerd werk om
daarin binnen te kunnen dringen en onderzoek te kunnen doen. In
hoeverre kan het doel van de bescherming van de cybersecurity,
daaronder de integriteit en veiligheid van het internet begrepen, botsen
met het doel van het voorkomen van cybercrime waaronder het onderzoeken van geautomatiseerde werken? Is een eigenaar van een geautomatiseerd werk die merkt dat derden zijn werk binnendringen gerechtigd om
daar maatregelen tegen te nemen, ook al gebeurt dat binnendringen door
een daartoe tevens gerechtigde opsporingsambtenaar? Zo ja, waarom? Zo
nee, waarom niet? Kan een eigenaar van een geautomatiseerd werk die
merkt dat iemand zijn systeem probeert binnen te dringen onderscheid
maken tussen iemand die dat met verkeerde bedoelingen doet en een
opsporingsambtenaar? Mag een eigenaar van bijvoorbeeld een server, die
zelf niet verdacht is en waar een opsporingsambtenaar heimelijk
onderzoek wil doen, een dergelijke poging verhinderen? Maakt het daarbij
uit of hij weet dat het een opsporingsambtenaar is dan wel iemand die
niet gerechtigd is onderzoek op zijn server te doen? Maakt het daarbij uit
of de eigenaar van een geautomatiseerd werk, die merkt dat iemand dat
werk probeert binnen te dringen, specifieke maatregelen gericht tegen die
aanval van buitenaf neemt of dat doet door bijvoorbeeld generiek de
beveiliging van zijn systeem hard- of softwarematig beter te beveiligen?
Zo ja, wat is het verschil?
De leden van de SP-fractie lezen dat kwetsbaarheden in een computer
kunnen worden geëxploiteerd, zoals door fouten of lekken in de software
te gebruiken. Het gaat hier bijvoorbeeld om zogenaamde «zero-days».
Betekent dit niet ook dat het van belang kan zijn voor de overheid om deze
lekken niet te dichten? In hoeverre wordt een softwarefabrikant, eindgebruiker of het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) op de hoogte
gesteld van een kwetsbaarheid als deze is geconstateerd door opsporingsinstanties, vooral waar het gaat om fouten of lekken die ondanks updates
blijven bestaan? Worden deze aan hen gemeld zodat deze kunnen worden
opgelost?
Deze leden merken op dat de regering stelt dat de politie geen baat heeft
bij instandhouding van onbeveiligde systemen vanwege de maatschappelijke kosten. Kan de regering dit nader toelichten? Kunnen politie en
Openbaar Ministerie (OM) ook heimelijk binnendringen zonder gebruik te
maken van «zero days»? Of zijn er per definitie kwetsbaarheden nodig?
Hoe staat de conclusie van het in april 2015 verschenen rapport van de
WRR («De publieke kern van het internet») dat het functioneren en de
integriteit van de publieke kern van het internet veilig gesteld moet
worden en beschermd moet worden tegen oneigenlijke interventies door
staten en andere partijen, in verhouding tot de hackbevoegdheid voor
opsporingsdiensten?
De leden van de SP-fractie hebben vragen over de vergelijking met de
telefoontap. Ook daarvan werd aangegeven dat deze zo summier mogelijk
zou worden ingezet. Hoe wordt voorkomen dat het heimelijk binnendringen uiteindelijk meer standaard wordt dan uitzondering?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

23

De aan het woord zijnde leden lezen over «social-engineering» en het
verleiden van personen om te reageren op bijvoorbeeld een e-mailbericht
teneinde inloggegevens te verkrijgen. Waarom zijn deze opsporingsmethodes niet voldoende?
De leden van de SP-fractie vinden het opvallend dat Duitsland en Frankrijk
hebben afgezien van het gebruik van spyware, omdat oneigenlijk gebruik
door derden en politie niet viel uit te sluiten. Waarom gelden dit argument
niet voor Nederland? Hoe groot is dit risico? In de memorie van
toelichting wordt gesproken over het belang van goede keuring, maar dan
is het deze leden niet duidelijk waarom Duitsland en Frankrijk dit
onvoldoende hebben geacht om alsnog gebruik te maken van spyware.
Als dit de oplossing is, waarom maken deze twee landen daar geen
gebruik van?
De leden van de CDA-fractie vragen of de opsomming in de eerste alinea
formele eisen betreft om over te gaan tot daadwerkelijk uitvoering. Indien
dat het geval is, vragen zij hoe hieraan in de praktijk kan worden voldaan.
Immers, hoe kan van tevoren worden vastgesteld wel programma’s zijn
geïnstalleerd, wat voor bestandsmappen er zijn, wat het besturingssysteem is, wie er allemaal gebruik van maakt, etc.? Zijn dit niet juist
allemaal onderdelen die door toepassing van de bevoegdheid inzichtelijk
moeten worden voor politie en justitie?
Ten aanzien van de risico’s vragen deze leden wat precies de formele
voorwaarden zijn in de praktijk. Juist omdat niet duidelijk is wat kan
worden aangetroffen, zal nooit een volledige inschatting te maken zijn van
de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer of schade die optreedt aan
software van de gebruiker. Hetzelfde geldt voor de uiteindelijke kosten die
hiermee gemoeid zullen zijn. De aan het woord zijnde leden vragen
daarom of met een «uitgebreide» afweging in dit kader niet vooral een
«zorgvuldige» afweging wordt bedoeld. Deze leden zijn van mening dat
een globale risico-inschatting gewenst is, maar menen dat voorkomen
moet worden dat opsporingsambtenaren in de praktijk per casus een
volledig boekwerk moeten opstellen over de details van het apparaat dat
zij op het oog hebben en omvang van de operatie die met het inzetten van
de bevoegdheid gepaard gaat. Ziet de regering dit ook zo en hoe krijgt dit
(beperkt) vorm in onderhavig wetsvoorstel en/of lagere regelgeving?
De aan het woord zijnde leden vragen naar de balans tussen het
aanbieden van een redelijke vergoedingsmaatregel en het faciliteren door
de overheid van het indienen van (talloze en onnodige) claims na iedere
inbreuk op een apparaat. Hoe kan worden aangetoond dat bepaalde
apparatuur en/of software daadwerkelijk is beschadigd door ingrijpen van
de politie of dat het niet gewoon ouderdom van het apparaat betreft dan
wel fouten in de oorspronkelijk geïnstalleerde software? Graag vernemen
deze leden of de regering nog meer voorbeelden en/of uitzonderingen in
gedachten heeft en hoe zij dit verwerkt in de aangekondigde regeling voor
schadevergoeding. Ook vragen zij de regering heel expliciet de bewijslast
voor eventueel ontstane schade neer te leggen bij de gebruiker, gelet op
de administratieve en juridische lasten die dit met zich zou meebrengen
voor de politie, maar ook in het licht van het voorkomen van een
claimcultuur. Zij vragen de regering voorts om aan te geven of zij
maximumbedragen aan vergoedingen in gedachten heeft bij de voorgestelde regeling. Dit bijvoorbeeld gelet op de mogelijkheid dat iemand die
onherroepelijk is veroordeeld tot het vervaardigen en verspreiden van
kinderpornografie, vervolgens met duizenden euro’s door de Staat
gecompenseerd wordt voor eventuele schade in diens apparaat of
software. Deelt de regering de mening dat dit laatste niet is uit te leggen
aan slachtoffers en/of nabestaanden van ernstige misdrijven?
De leden van de D66-fractie merken op dat vier fasen worden beschreven
die plaatsvinden bij toepassing van de bevoegdheid. Wordt voor iedere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

24

fase afzonderlijk een bevel door de officier van justitie en een machtiging
door de rechter-commissaris afgegeven?
Deze leden lezen dat in de fase van het onderzoek van het geautomatiseerd werk eventueel een technische hulpmiddel wordt geplaatst. Kan de
regering aangeven in welke gevallen het niet nodig is een technisch
hulpmiddel te plaatsen en toch een geautomatiseerd werk binnengedrongen kan worden?
De aan het woord zijnde leden constateren dat de verkennende fase
bedoeld is om, voorafgaand aan eventuele daadwerkelijke inzet van de
bevoegdheid tot onderzoek in een geautomatiseerd werk, een goed beeld
te verkrijgen van de mogelijkheden om daadwerkelijk toegang te
verkrijgen tot het geautomatiseerde werk en de daaraan verbonden
risico’s. Dit zou betekenen dat er tijdens de verkennende fase nog geen
binnendringing van geautomatiseerde werken plaats mag vinden. Toch
lezen zij vervolgens dat voor de daadwerkelijke uitvoering van het
onderzoek in een geautomatiseerd werk het van belang is dat bekend is
welke programma’s zijn geïnstalleerd, welke bestandsmappen er zijn
(zodat een technisch hulpmiddel onopvallend kan worden geplaatst), of er
meerdere gebruikers zijn, hoe het beheer verloopt, welk besturingsprogramma van toepassing is en wat de risico’s zijn. Kan de regering
aangeven op wat voor manier, zonder de hackbevoegdheid te gebruiken,
vastgesteld kan worden welke programma’s zijn geïnstalleerd en welke
bestandsmappen aanwezig zijn op het geautomatiseerd werk? Klopt het
dat in de praktijk al in de verkennende fase routers gehackt moeten
worden om al deze informatie van geautomatiseerde werken te verzamelen? Wat gebeurt er met de informatie van geautomatiseerde werken
van niet-verdachten? Kan de regering aangeven welke software gebruikt
wordt om de benodigde informatie te verzamelen in de verkennende fase?
Voorts stelt de regering dat er informatie verzameld wordt uit open
bronnen. Kan de regering aangeven welke open bronnen bedoeld
worden? Welke bijzondere opsporingsbevoegdheden kunnen ingezet
worden om inloggegevens te achterhalen?
Voorts lezen de leden van de D66-fractie dat criminelen gebruik maken
van diverse technieken om de feitelijke locatie van de gegevens of de
identiteit en de locatie van het geautomatiseerd werk en zijn beheerder te
verhullen. De regering stelt dat soms het benutten van zwakheden in de
verhullingstechniek in dergelijke gevallen uitkomst kan bieden. Wat
bedoelt de regering met verhullingstechnieken? Bedoelt de regering dat
het kwestbaarheden in bijvoorbeeld VPN-diensten wil gebruiken? Is de
regering op de hoogte van de zogeheten ASML-hack, waar een fout in de
software van een VPN-dienst leidde tot economische schade voor het
bedrijf? Hoe kijkt de regering aan tegen de economische consequenties
van het gebruiken in plaats van dichten van dergelijke kwetsbaarheden?
De aan het woord zijnde leden lezen dat er verschillende technieken zijn
om een geautomatiseerd werk binnen te dringen, namelijk via «socialengineering», «phishing» of via het plaatsen van malware waarbij fouten
in software gebruikt worden. De leden constateren dat de regering de
eerste twee technieken vooral ziet als een manier om malware te kunnen
plaatsen op een geautomatiseerd werk. Kan de regering nader toelichten
waarom hacken via «social-engineering» of «phishing» niet voldoende is
om de problemen geschetst in het hoofdstuk over de noodzaak van dit
wetsvoorstel te overkomen? Ook stelt de regering dat inloggegevens via
kunstmatige intelligentie verkregen kunnen worden. Kan de regering deze
techniek nader toelichten? Voorts stelt de regering dat «in de derde plaats
kwetsbaarheden in een computer kunnen worden geëxploiteerd, zoals het
gebruik van fouten of lekken in de software. Hierbij worden in beginsel
geen nieuwe kwetsbaarheden gecreëerd.» Kan de regering nader
toelichten wat zij met «in beginsel» bedoelt? Bestaat de mogelijk dat de
regering bedrijven zal dwingen of vragen om kwetsbaarheden in software

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

25

in te bouwen? Kan de regering bevestigen dat antivirusbedrijven niet
gevraagd zullen worden bepaalde aanvallen door te laten?
Voornoemde leden constateren dat de Afdeling advisering van de Raad
van State grote vraagtekens zet bij de software die politie beoogd te
gebruiken voor de hackbevoegdheid. Zij wijzen op de mogelijkheden van
oneigenlijk gebruik van die software door derden, waaronder de leveranciers. Hoe denkt de politie te voorkomen dat derden daar gebruik van
kunnen maken en in welke mate denkt de politie daar succesvol in te
kunnen zijn? De regering verwijst vooral naar het belang van behoud van
betrouwbaarheid van bewijs. Dat raakt slechts aan het ene geval dat
wordt onderzocht en niet aan de implicaties van technische kwetsbaarheden voor alle andere gebruikers van diezelfde software/apparatuur. Hoe
beschouwt de regering in dat licht de proportionaliteit van haar voorstel
om gebruik te gaan maken van technische kwetsbaarheden waarbij
misbruik door derden niet valt uit te sluiten? Klopt het dat de malware die
geïnstalleerd wordt op geautomatiseerde werken in contact staat met een
server van de leverancier? Klopt het dat de leverancier de mogelijkheid
heeft om zelfstandig updates in de malware uit te voeren en zelf de
controle over de geautomatiseerde werken over te nemen? Klopt het dat
andere klanten van de leverancier ook toegang kunnen krijgen tot de
geautomatiseerde werken die geïnfecteerd zijn met malware van de
leverancier? Klopt het dat de mogelijkheid bestaat dat de server van de
leverancier die in contact staat met alle geïnfecteerde geautomatiseerde
werken gehackt kan worden en de hackers de controle over alle geïnfecteerde geautomatiseerde werken kunnen overnemen?
Voorts lezen de leden van de D66-fractie dat de politie waar mogelijk zal
proberen te voorkomen dat anderen van dezelfde zwakheid gebruik
maken. Is de regering het met de leden eens dat dit vrijwel onmogelijk is?
Kan de regering concrete voorbeelden geven waarin dit wel mogelijk is?
Deze leden lezen vervolgens dat de politie, in reactie op vragen over het
gebruik van kwetsbaarheden en een mogelijke perverse prikkel om
kwetsbaarheden voor zichzelf te houden, «streeft naar een veiliger
Nederland en geen belang of baat heeft bij de instandhouding van
onbeveiligde systemen, gelet op de maatschappelijke kosten die hiermee
gepaard gaan. De politie moedigt burgers en bedrijven juist aan hun
systemen en gegevens goed te beveiligen door besturingssystemen en
programma’s actueel te houden, gebruik te maken van beveiligde
verbindingen voor belangrijke zaken en zelfs door gegevens te versleutelen zodat zelfs wanneer een cybercrimineel weet binnen te komen, hij
weinig of niets van waarde aantreft op het binnengedrongen systeem.»
De aan het woord zijnde leden zijn van mening dat dit een zeer tegenstrijdige positie is, gezien de feitelijk afhankelijkheid van fouten in
software als gevolg van de hackbevoegdheid. Klopt het dat de politie
afhankelijk zal zijn van zowel onbekend als bekende fouten in software?
Klopt het dat het zeer onwaarschijnlijk is dat de politie de fouten die de
aan te kopen software gebruikt om een geautomatiseerd werk binnen te
dringen zal melden bij de fabrikant zodat ze gedicht kunnen worden? Dit
betekent toch dat de politie een belang heeft bij de instandhouding van
onveilige software? Deelt de regering de mening dat het actueel houden
van programma’s geen soelaas biedt tegen het gebruiken van onbekende
kwetsbaarheden zoals de politie beoogt te doen? Deelt de regering de
mening dat de politie niet zowel een belang kan hebben bij onveilige
software en tegelijk een belang bij het veiliger maken van software?
De leden van D66-fractie lezen dat het gebruik van kwetsbaarheden in de
beveiliging van een computer door de politie in de praktijk lastig is. Het
gebruik van «exploits» door de politie is niet alleen buitengewoon
kostbaar, maar ook riskant omdat de kwetsbaarheid zeer snel kan zijn
opgelost. Kan de regering aangeven waarom het toch de moeite waard is
voor de politie om te kunnen hacken als het zo kostbaar en riskant is? Hoe
kostbaar is het gebruik van «exploits» precies?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

26

Deze leden vragen de regering nader toe te lichten hoe de keuring van aan
te schaffen software eruit zal zien en wat voor eisen de regering aan de
keuring zal stellen.
De leden van de D66-fractie vragen de regering nader toe te lichten in
hoeverre er sprake is van obstructie van politieonderzoek als een persoon
de malware van de politie detecteert en verwijderd.
De aan het woord zijnde leden constateren dat bij beëindiging van een
onderzoek het technische hulpmiddel, de malware, zoveel mogelijk wordt
verwijderd. Kan de regering nader toelichting wat zij bedoelt met «zoveel
mogelijk»? Is de regering van plan om bij het binnendringen van routers
de firmware aan te passen? Op wat voor manier wordt de firmware
aangepast bij het beëindigen van het onderzoek? Wordt in een dergelijk
geval de laatste versie van de firmware geïnstalleerd, ook als dit betekent
dat de politie daarna niet meer de router kan binnendringen? Hoe is de
aansprakelijkheid geregeld in het geval dat bij het plaatsen of verwijderen
van een technisch hulpmiddel het geautomatiseerd werk schade
berokkend wordt? Hoe wordt er op toegezien dat software die is geplaatst
om heimelijk te kunnen binnendringen ook weer tijdig van het apparaat
wordt verwijderd wanneer dat niet zelfstandig in de software is
ingebouwd? Indien software en sporen niet verwijderd kunnen worden
maar de verdachte achteraf wel is vrijgesproken, bestaat dan een recht op
vergoeding voor eventuele schade die is toegebracht aan apparatuur door
het heimelijke binnendringen en het plaatsen van software?
De leden van de D66-fractie lezen over een impact analyse naar een
schadevergoedingsregeling die in het wetboek zou moeten komen. Die
schadevergoeding wordt gekoppeld aan de modernisering van het
Wetboek van Strafvordering. Deze leden vinden het een zeer opmerkelijke
keuze dat de regering wel onderhavige bevoegdheid apart en vooruitlopend op de modernisering tracht te regelen, maar voor de schadevergoeding verwijst naar de modernisering. Zij vragen wanneer de regering
verwacht dat de impact analyse naar de schadevergoeding gereed is. Is de
regering bereid de Kamer de impactanalyse toe te sturen voorafgaande
aan de verdere behandeling van onderhavig wetsvoorstel, zodat de Kamer
een afweging kan maken over alle aspecten die horen bij dit wetsvoorstel?
Voorts lezen de aan het woord zijnde leden dat «wanneer de software
aanwezig blijft in het geautomatiseerde werk waarin de bevoegdheid is
toegepast, (...) vanuit de server van de politie het dataverkeer (wordt)
stopgezet zodat de politie geen gegevens meer kan ontvangen van het
geautomatiseerde werk». Wie ziet er actief op toe dat, indien software niet
verwijderd kan worden wegens risico’s voor het systeem, het dataverkeer
vanuit de server van de politie ook daadwerkelijk wordt stopgezet? Klopt
het dat de geïnfecteerde geautomatiseerde werken tevens in verbinding
staan met een server van de leverancier van de hacksoftware? Op wat
voor manier gaat de politie ervoor zorgen dat de server van de politie die
in verbinding staat met geïnfecteerde geautomatiseerde werken niet
gehackt wordt? Kan de regering uitsluiten dat het bij verlies van controle
van de server IP-«hijacking»-technieken moet toepassen om de controle
terug te krijgen?
Voornoemde leden lezen dat van de handelingen van het technische team
proces-verbaal wordt opgemaakt en dat dit ten spoedigste dient plaats te
vinden. Waarom is daarbij niet gekozen voor een harde termijn? Deze
leden wijzen verder op de slordigheden die plaatsvinden bij het opstellen
van processen-verbaal. Hoe is de voorgestelde zeer ingrijpende
bevoegdheid voldoende controleerbaar voor de verdediging en in de
rechtszaal als de inhoud van processen-verbaal in de praktijk regelmatig
en tot ergernis van de rechtspraak en advocatuur niet op orde blijkt?
Welke garantie biedt de regering dat dit met extra zorgvuldigheid zal
gebeuren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

27

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom er voor is gekozen
de binnendringing van een computer eerder gelijk te schakelen met het
aftappen van telefoongegevens dan met een huiszoeking. Is overwogen
om, net als bij een huiszoeking, de binnendringing onder lopend toezicht
van een (gespecialiseerde) rechter-commissaris en een hem assisterende
griffier te stellen?
Deze leden constateren dat met de binnendringingsbevoegdheid een
spanning ontstaat tussen het gerichte belang van effectief opsporingsonderzoek en het publieke belang van het dichten van beveiligingslekken.
Hoe wordt voorkomen dat vanwege dat gerichte belang kwetsbaarheden
in systemen niet openbaar worden gemaakt of op andere wijze worden
geadresseerd?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben de nodige bedenkingen rond
de praktische toepassing van de dwangmiddelenbevoegdheid. Het
binnendringen in een geautomatiseerd werk vindt, zo veronderstellen
deze leden, in principe op dezelfde wijze plaats als een computerhack. De
eenmaal geforceerde opening is niet meer te dichten. Het biedt de kans
om ook na sluiting van het strafrechtelijk onderzoek het geautomatiseerde
werk binnen te dringen. Hoe wordt verzekerd dat misbruik van dit soort
datalekken (bijvoorbeeld het zonder nieuwe machtiging betreden van het
werk) uitgesloten is?
2.6 De toetsing van de inzet van de voorgestelde bevoegdheid
De leden van de VVD-fractie lezen dat ten behoeve van de controleerbaarheid van de onderzoekshandelingen aan een aantal eisen moet
worden voldaan. Met behulp van de op deze wijze verzamelde gegevens
kan de uitvoering van de bevoegdheid in voorkomende gevallen worden
gecontroleerd, zo lezen zij. Kan nader toegelicht worden wat hier moet
worden verstaan onder «op deze wijze» en «in voorkomende gevallen»?
Deze leden vragen in hoeverre de officieren van justitie, de parketsecretarissen en de zittende magistratuur verplicht zijn zich bij te scholen en
cursussen te volgen op het gebied van computercriminaliteit.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat de inzet van de bevoegdheid
om op afstand onderzoek te doen in een geautomatiseerd werk een
machtiging van de rechter-commissaris vereist. Indien uit het opsporingsonderzoek bewijsmateriaal wordt verkregen dat tijdens een strafproces
wordt gebruikt, is het aan de (zittings-)rechter om een oordeel over dat
bewijsmateriaal te vellen en of het rechtmatig verkregen is. Echter, indien
er van de bevoegdheid gebruik wordt gemaakt en dat geen voor een
strafproces relevante informatie oplevert, vindt er achteraf geen toets op
de rechtmatigheid meer plaats. Deze leden lezen ook dat er een notificatieplicht is voorzien op grond waarvan de betrokkene op de hoogte wordt
gesteld dat er een opsporingsambtenaar op afstand in zijn pc, smartphone
enz. heeft gekeken. Deelt de regering de mening dat het nakomen van die
notificatieplicht van belang is om de controle op de inzet van deze
bevoegdheid mede te waarborgen? Zo ja, waarom en hoe gaat zij ervoor
zorgen dat die notificatieplicht ook daadwerkelijk nageleefd gaat worden?
Staan er sancties op het niet nakomen van de notificatieplicht? Zo ja,
welke en worden die in het geval van de bestaande opsporingsbevoegdheden ook al opgelegd? Zo nee, waarom niet?
De aan het woord zijnde leden lezen dat de Centrale Toetsingscommissie
van het OM de voorgenomen inzet van de bevoegdheid tot onderzoek
vooraf toetst. In het geval van de AIVD/MIVD toetst de Commissie van
Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten achteraf het gebruik
van de bevoegdheden van die diensten. Deelt de regering de mening van
deze leden dat het goed zou zijn indien, ook in het geval van het gebruikmaken van de bevoegdheid om op afstand onderzoek te mogen gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

28

doen in een geautomatiseerd werk, er een onafhankelijke toezichthouder
zou komen die het gebruik van die bevoegdheid in zijn algemeenheid gaat
toetsen op proportionaliteit, doelmatigheid en rechtmatigheid? Zo ja, hoe
gaat de regering dit bewerkstelligen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat alle onderzoekshandelingen met betrekking tot het heimelijk binnendringen in een geautomatiseerd werk worden vastgelegd. Ten behoeve waarvan wordt dit
vastgelegd? Is dit onder andere ook om toezicht te houden op het correct
uitvoeren van het bevel? Wie houdt er eigenlijk toezicht op de correcte
uitvoering van een bevel? Klopt het dat dat niet wordt gedaan door de
rechter-commissaris? Zo nee, waarom niet? Er wordt vooraf getoetst door
een rechter-commissaris of een bevel kan worden afgegeven, maar
vervolgens kan deze niet meer controleren of deze wordt uitgevoerd zoals
is beoogd. Het waarborgen van grondrechten stopt niet bij het afgeven
van een bevel, maar loopt gedurende het gehele opsporingstraject. De
regering stelt dat de rechter-commissaris mag vertrouwen op correcte
uitvoering van het bevel. Deze leden willen naar aanleiding hiervan graag
benadrukken dat een rechtsstaat niet alleen gebaseerd is op vertrouwen,
maar ook op onafhankelijke controle. Vooral waar het gaat om zaken die
nooit voor de zittingsrechter komen. Graag ontvangen deze leden een
uiteenzetting van de wijze waarop onafhankelijke controle plaatsvindt (en
eventuele handhaving) van correcte uitvoering van een afgegeven bevel
en rechtelijke machtiging, zodat toetsing niet alleen vooraf en achter
plaatsvindt maar ook tijdens de inzet. Voornamelijk in zaken die om wat
voor reden dan ook niet tot een rechtszaak komen.
De leden van de SP-fractie willen weten of bij het voorleggen van een
bevel aan de rechter-commissaris ook meegenomen wordt hoe doelgericht wordt gezocht en tot hoeveel gegevens toegang zal worden
verkregen. Zal een machtiging of bevel minder snel worden afgegeven
naarmate het aantal gegevens dat (ongericht) wordt verzameld toeneemt?
Hoe zwaar weegt dit bij de belangenafweging?
Gaan de aangepaste opleidingen niet alleen in op de nieuwe bevoegdheden maar ook op de begrippen proportionaliteit en subsidiariteit, zo
vragen de leden van de SP-fractie.
De aan het woord zijnde leden begrijpen uit de memorie van toelichting
dat rechters niet veel verstand zouden hebben van de technische kant van
het onderzoeken van een geautomatiseerd werk. Er zal moeten worden
afgegaan op de expertise van de opsporingsambtenaar. Hoezeer de leden
ook uitgaan van deze expertise, toch vragen ze zich ernstig af hoe
onafhankelijk deze expertise is. Techniek is aan verandering onderhevig
en een rechter zal niet altijd goed kunnen beoordelen of een bestaande of
nieuwe techniek wenselijk is. Bijvoorbeeld of deze niet een te groot risico
vormt waar het gaat om privacyschending of hacken door derden. Hoe
vindt de regering ervan een onafhankelijke toetsingscommissie in het
leven te roepen, waarin onder andere ethische hackers, wetenschappers,
ICT-bedrijven en opsporingsambtenaren plaatsnemen die regelmatig of zo
vaak als nodig de legitimiteit dan wel de wenselijkheid toetsen van
bepaalde technieken om te kunnen hacken? Als het gaat om toezicht
vooraf, tijdens en na inzet van de opsporingsbevoegdheid kan ook
worden gedacht aan de Autoriteit Persoonsgegevens. Dit is door deze
instantie zelf gesuggereerd, mits voldoende capaciteit aanwezig is. Graag
ontvangen deze leden een reactie op beide voorstellen.
Waar het gaat om het inzetten van ethische hackers om de veiligheid van
een systeem te toetsen, krijgen de leden van de SP-fractie signalen dat de
samenwerking met deze ethische hackers nog niet goed genoeg loopt.
Wat is hierop de reactie van de regering? Hoe verloopt de samenwerking
met en de inzet van ethische hackers?
De leden van de SP-fractie vragen of zij het goed begrijpen als zij stellen
dat er een notificatieplicht komt aan betrokkene als het belang van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

29

onderzoek dat toelaat. Wanneer is daar sprake van? Wordt dan ook de
reden aangegeven van het onderzoek in het geautomatiseerde werk, zodat
betrokkene weet waar hij of zij eventueel verweer tegen moet voeren?
Hoe wordt omgegaan met de notificatieplicht als het gaat om gegevens
op een buitenlands of onbekend geautomatiseerd werk?
De aan het woord zijnde leden vragen of in de gevallen dat een betrokken
niet op de hoogte wordt gebracht, het juist belangrijk is de inzet van de
hackbevoegdheid te toetsen door een onafhankelijke instantie. Zo nee,
hoe wordt dan rekening gehouden met artikel 13 EVRM, waarin staat dat
mensen eventuele schending van hun grondrechten aan moeten kunnen
kaarten?
De leden van de CDA-fractie vragen naar de snelheid waarmee de toetsing
middels de Centrale Toetsingscommissie en het College van procureursgeneraal plaatsvindt, gelet op de spoedeisendheid die kan zijn geboden
bij het inzetten van bepaalde bevoegdheden (bijvoorbeeld bij ontvoering
of vermoedens van moord of-terroristische aanslag). Zijn in dit geval ook
uitzonderingen mogelijk en wenselijk, bijvoorbeeld toetsing achteraf?
Deze leden vragen naar de logica van een notificatieplicht. Immers, de
kern van heimelijk binnendringen zal in beginsel toch zijn dat de
betrokkene juist niet op de hoogte wordt gesteld? Is hierin een andere
wettelijke constructie niet wenselijk, namelijk dat pas achteraf mededeling
wordt gedaan van de inbreuk (na afloop van verstrijken maximale termijn
van de bevoegdheid) en eventueel een wettelijke uitzondering hierop dat
vooraf mededeling wordt gedaan? De vraag rijst dan voor deze leden nog
wel in welke gevallen de regering het wel denkbaar acht dat vooraf
betrokkene op de hoogte wordt gesteld. De leden van de CDA-fractie
verzoeken deze vragen eveneens te beantwoorden in geval vermoedens
zijn dat meerdere personen gebruik maken van het betreffende apparaat.
De leden van de D66-fractie merken op dat wordt voorzien in een Centrale
Toetsingscommissie, een intern adviesorgaan van het OM. Alhoewel deze
leden het wenselijk vinden dat in een toetsingscommissie wordt voorzien,
vragen zij waarom niet is voorzien in systeemtoezicht meer op afstand,
zoals door de Autoriteit Persoonsgegevens wordt bepleit?
Het valt voornoemde leden op dat straks uitvoerige technische kennis bij
de politie aanwezig dient te zijn voor uitvoering van de voorgestelde
bevoegdheid. Daarnaast dient bij ieder regioparket een cybercrime officier
van justitie aanwezig te zijn en wordt voorzien in bijscholing. Bij de
rechtspraak wordt gesproken over een cursus voor rechters. Het valt deze
leden op dat hoe hoger in de controleketen hoe minder de inzet op
specialistische kennis lijkt te zijn, terwijl de inzet op kennis vanwege de
controlerende taak dan juist maximaal dient te zijn. Wat vindt de regering
van het voorstel om ten minste te voorzien in specialistische rechtercommissarissen gelijk aan de cybercrime officieren van justitie bij ieder
regioparket? Wat vindt de regering van het voorstel van de aan het woord
zijnde leden om, net als de gespecialiseerde Ondernemingskamer, een
speciale cyberkamer bij de rechtspraak in te richten die zich met dit soort
zaken zal bezighouden en waarin kennis en ervaring met cyberzaken is
gebundeld?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de positie van (private
en publieke) onderzoekers die nu op het (vrij en eenvoudig toegankelijke)
«darkweb» meekijken en daar allerhande strafrechtelijke feiten tegenkomen. Welke verplichtingen hebben deze onderzoekers als ze strafrechtelijke feiten tegen komen? Heeft de regering overwogen om in dit
wetsvoorstel ook voor hen nadere voorzieningen te treffen? Heeft de
regering een beeld van wat de juridische risico’s zijn van dergelijk
onderzoek? Of is overwogen daar nader onderzoek naar te doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

30

Deze leden vragen wat de regering vindt van het door verschillende
organisaties en experts gedane voorstel om, als extra waarborg, via een
onafhankelijke commissie van toezicht binnendringing binnen opsporingsonderzoeken te laten monitoren?
De leden van de GroenLinks-fractie onderschrijven het advies van de
Afdeling advisering van de Raad van State om te voorzien in structureel
systeemtoezicht op de toepassing van opsporingsbevoegdheden waarbij
gebruik wordt gemaakt van de informatie- en communicatietechnologie in
zaken die niet aan de strafrechter zijn voorgelegd. Dat versterkt immers
het rechtstatelijke gehalte van de toepassing van deze dwangmiddelenbevoegdheid.
De leden van de PvdD-fractie zijn van oordeel dat het toezicht op de
hackbevoegdheid van de politie in het huidige wetsvoorstel ernstig
ontoereikend is. Zo ontbreken technische waarborgen. Bij een
wetsvoorstel dat gaat over de inzet van een technisch middel, zijn
juridische waarborgen niet genoeg. Op dit moment is het niet mogelijk de
technische aanpassingen die worden gedaan op de computer van een
verdachte achteraf te traceren. Zolang er geen toezicht mogelijk is op het
technisch handelen van de politie, is er überhaupt geen volledig toezicht
mogelijk. Is de regering bereid het Besluit technische hulpmiddelen te
herzien voordat de Kamer zich over het wetsvoorstel uitspreekt? Deze
leden zijn van mening dat er een onafhankelijke commissie voor toezicht
op de opsporingsdiensten moet komen. Is de regering bereid hierover
met een voorstel te komen alvorens de Kamer over het wetsvoorstel zal
stemmen?
2.7 De wettelijke regelingen in buurlanden (België, Duitsland en Frankrijk)
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd op grond waarvan het Duitse
Bundesverfassungsgericht heeft geoordeeld dat een heimelijke infiltratie
van een computersysteem alleen is toegestaan als er aanwijzingen zijn
voor een concreet gevaar van een belangrijk rechtsgoed, zoals gevaar
voor leven of de vrijheid van een persoon of het staatsbelang. In hoeverre
voldoet onderhavig wetsvoorstel aan deze eisen? Klopt het dat onderhavig wetsvoorstel sneller leidt tot inzet van de hackbevoegdheid? In
hoeverre houdt dit wetsvoorstel dan ook stand voor de Nederlandse
rechter en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens? Waarom is
niet aangesloten bij het oordeel van het Duitse Bundesverfassungsgericht? Kan de regering reageren op de uitspraak van de Autoriteit
Persoonsgegevens tijdens het rondetafelgesprek over computercriminaliteit d.d. 11 februari 2016 dat zij ernstig twijfelt of onderhavige wet stand
zal houden?
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering met politie en justitie
de wenselijkheid voor de opsporingspraktijk heeft besproken een bevel als
in Duitsland te kunnen opleggen voor maximaal drie maanden met
verlengingsmogelijkheden van telkens drie maanden. Biedt dit niet veel
meer ruimte voor de opsporing om gedurende een langere periode
ongestoord onderzoek te kunnen dan de nu voorgestelde termijn van vier
weken? De Duitse regeling voldoet hiermee toch ook aan de gewenste
(Europese) proportionaliteitstoets? Graag zouden deze leden een
aanpassing op dit punt zien in onderhavig wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie vragen of het klopt dat Nederland met dit
wetsvoorstel de meest vergaande hackwetgeving zou krijgen binnen de
EU. Zij vragen de regering een overzicht te sturen met bevoegdheden
rondom het hacken van geautomatiseerde werken van alle EU-lidstaten.
Hoe verhoudt het wetsvoorstel zich tot de keuze van Frankrijk en Duitsland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

31

om juist af te zien van het gebruik van spyware omdat oneigenlijk gebruik
door derden en de politie niet viel uit te sluiten? De regering verwijst naar
voorafgaande keuring van het technische hulpmiddel. Wil de regering
daarmee zeggen dat de keuze van Frankrijk en Duitsland niet zozeer
principieel als wel door een gebrek van keuring was ingegeven? Hoe
wordt met keuring van het technische hulpmiddel misbruik precies
voorkomen? Zij vragen de regering nader in te gaan op de gevolgen voor
het digitale vestigingsklimaat van Nederland als gevolg van deze situatie.
Voorts vragen deze leden een nadere toelichting van de inschatting van de
regering van het risico dat landen als China of Rusland dit wetsvoorstel
zullen aangrijpen om hacken in het buitenland te rechtvaardigen.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering kennis heeft genomen
van de stellingname van Apple, die juist vanwege de risico’s van
technische kwetsbaarheden voor alle andere gebruikers, weigert de
beveiliging van de iPhone te kraken en een «gevaarlijke achterdeur» in te
bouwen waardoor de FBI zich toegang kan verschaffen tot de iPhone van
een vermeende terrorist. Hoe beschouwt de regering de keuze van Apple
om niet ten behoeve van één persoon de beveiliging van alle iPhones
wereldwijd op het spel te zetten door technische ontsleuteling te creëren
van de beveiliging waar alle gebruikers van de iPhone wereldwijd op
vertrouwen?
2.8 Onderzoek in een geautomatiseerd werk en rechtsmacht
2.8.1 Inleiding
De leden van de PvdA-fractie vragen of zij het goed begrijpen als zij
stellen dat indien bekend is dat een geautomatiseerd systeem in het
buitenland staat dat dan voor de bevoegdheid tot het op afstand
onderzoeken gebruik zal worden gemaakt van een rechtshulpverzoek.
Gebeurt dit standaard of zijn hierop uitzonderingen mogelijk? Wanneer
gaat de noodzaak om snel in te grijpen voor op het achterhalen van de
locatie van een server en het uitvaardigen van een rechtshulpverzoek?
Wat gebeurt er in het geval bekend is dat het geautomatiseerd werk in een
land staat waar Nederland geen relatie heeft voor het uitwisselen van
rechtshulpverzoeken of wanneer de aangezochte staat geen rechtshulp
verleent? Kan dan toch op afstand onderzoek worden gedaan?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen een nadere toelichting op de
vraag of het mogelijk is computers of computergegevens die zich
buitenslands bevinden binnen te dringen. Kan de regering nader
onderbouwen waarom dit niet op internationaalrechtelijke bezwaren zal
stuiten?
2.8.2 Uitvoerende rechtsmacht en de bestrijding van computercriminaliteit
De leden van de VVD-fractie merken op dat in sommige gevallen de
feitelijke locatie van gegevens redelijkerwijs niet is te achterhalen. Dit kan
betekenen dat op afstand heimelijk wordt binnengedrongen in een
geautomatiseerd werk waarvan niet bekend is waar dit zich bevindt en
waarbij geen rechtshulpverzoek kan worden gedaan. Een dergelijk
zelfstandig optreden dient zeer zorgvuldig te worden ingekaderd op basis
van een zoveel mogelijk stapsgewijze aanpak. Deze stappen en criteria
zullen worden uitgewerkt in een aanwijzing door het OM. Wat zijn deze
stappen en criteria?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat toch in een geautomatiseerd werk
kan worden binnengedrongen als de locatie van gegevens niet te
achterhalen is. Volgens het College van procureurs-generaal geldt dan de
ubiqiteitsleer op grond waarvan Nederland rechtsmacht heeft. Deelt de
regering die mening? Kan de regering uitleggen hoe deze leer in dit
verband werkt? Waar binnen het Nederlands recht wordt die leer nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

32

meer gebruikt om rechtsmacht te vestigen? Bestaat er relevante jurisprudentie? Zo ja, wat houdt die in?
Deze leden vragen of de regering het mogelijk acht dat het binnendringen
in een buitenlandse geautomatiseerd werk zonder de toestemming van de
autoriteiten in dat buitenland weliswaar geen schending van de soevereiniteit van dat land betekent, maar dat dat land in kwestie daar weleens
heel anders over zou kunnen denken? Acht de regering het mogelijk dat
dat land dat dan als rechtvaardiging ziet om ook in Nederlandse systemen
binnen te dringen? Gebeurt dat al door opsporingsdiensten van landen
waar reeds de mogelijkheid bestaat om op afstand heimelijk in geautomatiseerde werken binnen te dringen? Acht de regering het mogelijk dat op
het moment dat Nederlandse opsporingsdiensten buitenlandse servers
gaan binnendringen, daarmee het risico bestaat dat buitenlandse
opsporingsdiensten dat andersom gaan doen? Zo ja, wat betekent dat
voor de veiligheid van onze systemen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de PvdA-fractie vragen of de bevoegdheid op afstand
heimelijk onderzoek te doen in een geautomatiseerd werk of het ontoegankelijk maken van gegevens negatieve gevolgen voor het Nederlandse
vestigingsklimaat kan hebben, niet zozeer omdat de Nederlandse overheid
deze bevoegdheid heeft, maar veeleer omdat in het kader van de
wederkerigheid buitenlandse entiteiten mogelijk makkelijker op een
Nederlandse server binnendringen en daarmee Nederland niet veilig is
voor hun gegevens. Hoe verhoudt deze bevoegdheid zich tot het
bovengenoemde WRR-rapport waarin staat dat Nederland de integriteit
van het world wide web zou moeten beschermen tegen statelijke actoren?
De leden van de CDA-fractie zeggen met enige zorgen kennis te hebben
genomen van de opmerking dat internationale uitwisseling in strafzaken
ten aanzien van computercriminaliteit nog niet erg ver gevorderd is. Ziet
de regering voor zichzelf hier een rol weggelegd in de eerste helft van dit
jaar als EU-voorzitter om op dit terrein vooruitgang te boeken? Zo ja, op
welke wijze kan zij komen tot voorstellen om het zogeheten Cybercrime
Verdrag (Verdrag inzake de bestrijding van strafbare feiten verbonden met
elektronische netwerken (Trb. 2002, 18 en Trb. 2004, 290) te verruimen?
Deze leden vragen dit, mede gelet op de aankondiging van de Minister
van Buitenlandse Zaken op 12 februari 2016 dat Nederland komende
maanden landen, bedrijven, denktanks en internetnetdeskundigen bij
elkaar wil brengen om de cybersecurity te verbeteren. Dit lijkt deze leden
niet alleen gewenst met betrekking tot de in het wetsvoorstel genoemde
vormen van criminaliteit, maar ook ten aanzien van de huidige migratiecrisis en de daaraan verbonden samenwerking op terrein van mensensmokkel. Hoe beziet de regering de waarde van onderhavig wetsvoorstel
in dat perspectief? Welke bijdrage levert zij hiertoe en wat is volgens de
regering nog meer nodig om op Europees en internationaal niveau
stappen te zetten tot een betere aanpak van mensenhandel en digitale
voorbereidingen hiertoe?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering ook met welke derde
landen zij een 24/7 contactpunt heeft om rechtshulp snel af te kunnen
handelen en of gewerkt wordt aan uitbreiding van deze lijst teneinde met
zoveel mogelijk landen een dergelijk contact op te bouwen.
De leden van de D66-fractie lezen dat het bepaald niet is uitgesloten dat
meerdere staten rechtsmacht hebben bij de opsporing en vervolging van
vormen van computercriminaliteit. Welke medewerking en bereidheid tot
onderling overleg kan Nederland verwachten in die gevallen zowel binnen
als vooral buiten Europa? De regering verwijst hier naar het Cybercrimeverdrag. Wat zijn de ervaringen tot op heden met overleg in geval van
overlappende rechtsmacht?
Deze leden merken op dat diverse landen een 24/7 contactpunt hebben
ingericht voor de snelle afhandeling van rechtshulpverzoeken in cybercri-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

33

mezaken. Ook Nederland heeft zo’n contactpunt bij het Team High Tech
Crime. Hoeveel verzoeken komen daar jaarlijks binnen en in hoeveel
gevallen is een rechtshulpverzoek van Nederland en aan Nederland
afgewezen?
2.9 De bescherming van grondrechten
De leden van de SP-fractie begrijpen dat bij de afweging om een bevel tot
heimelijk onderzoek in een geautomatiseerd werk sprake moet zijn van
een dringend opsporingsbelang. Wanneer is een opsporingsbelang
dringend en wanneer niet? Er moet voorts onderzoek worden gedaan in
een zo beperkt mogelijk deel van een geautomatiseerd werk. Hoe weet
men van tevoren waar men moet zijn? Men weet toch niet altijd waar
gegevens opgeslagen staan? Wat wordt gedaan met gegevens die niet
relevant zijn voor de opsporing?
De leden van de PvdD-fractie zijn van oordeel dat het voorliggende
wetsvoorstel de privacy en rechten van Nederlanders in een zodanig grote
mate aantast, zonder daar een sluitende legitimering voor te geven, dat
het een grondrechtelijke toetsing waarschijnlijk niet zal doorstaan. Dit is
de conclusie van hoogleraar Informatierecht Nico van Eijk. De afgelopen
jaren zijn op Europees niveau verschillende rechterlijke uitspraken gedaan
die gericht zijn op het vergroten van de privacy van Europese burgers.
Denk hierbij aan de uitspraak in de Schrems-zaak en het opzeggen van het
Safe Harbour-verdrag. In tegenstelling tot de Europese trend, lijkt
Nederland juist het recht op privacy ernstig aan te tasten. Het onderhavige
wetsvoorstel mist een goede toelichting op nut en noodzaak, proportionaliteit en subsidiariteit. De leden van de PvdD-fractie willen weten in
hoeverre de regering recente Europese jurisprudentie heeft meegenomen
in dit wetsvoorstel. Hoe beoordeelt de regering de bewering dat dit
wetsvoorstel de privacy van Nederlanders aantast, zeker gezien de recente
Europese ontwikkelingen om het recht op privacy juist te beschermen?
Deze leden merken op dat daar nog bijkomt dat ook het College
bescherming persoonsgegevens (Cbp) heeft geadviseerd het wetsvoorstel
niet in te dienen. Het bereik van het wetsvoorstel strekt zich volgens het
advies uit tot een zeer grote hoeveelheid gegevens, met volledige toegang
tot historische gegevens die op randapparatuur zijn opgeslagen. Ook de
gegevens die worden opgeslagen en uitgewisseld via alle communicatiekanalen waarmee de apparatuur verbonden is, zijn toegankelijk. Om deze
reden stelt het Cbp dat het van groot belang is dat het wetsvoorstel blijk
geeft van een zorgvuldige afweging binnen de grondwettelijke kaders,
zowel op Nederlands als Europees niveau. Op grond van het EVRM zijn
inbreuken op fundamentele rechten alleen rechtmatig als deze voldoen
aan strikte voorwaarden, zoals noodzakelijkheid, proportionaliteit en
subsidiariteit. Volgens het Cbp wordt het ingrijpende karakter van de
verstrekkende bevoegdheid en de uitgebreide kring van personen die
getroffen kunnen worden onvoldoende onderkend. Het wetsvoorstel zou
een grondwettelijke toetsing daarom ook niet doorstaan. Is de regering
bereid het wetsvoorstel in te trekken? Zo nee, waarom niet?
Tot slot merken de leden van de PvdD-fractie op dat privacy en
bescherming van de persoonlijke levenssfeer een groot goed is en moet
te allen tijde gewaarborgd worden. Hoewel cybercriminaliteit een bekend
en groeiend probleem is, is dit geen vrijbrief om de grondrechten van
miljoenen Nederlanders aan te tasten. Veiligheid moet voorop staan en
een wet die het mogelijk maakt een pacemaker te hacken, mist elke vorm
van proportionaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

34

2.9.1 Het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
De leden van de SP-fractie constateren dat er een aantal uitspraken is van
Europese rechters waarbij ingegaan wordt op de proportionaliteit van het
verzamelen van gegevens. Het gaat dan over de discussie met betrekking
tot dataretentie, de zaak Scherms, de zaak Zakharov en de zaak Szabo. Bij
de laatste twee zaken ging het om de grenzen met betrekking tot de inzet
van elektronische surveillance. Op welke manier voldoet onderhavig
wetsvoorstel aan de randvoorwaarden zoals die in deze rechtszaken door
de verschillende rechters zijn gesteld aan proportionaliteit van de
verzameling van gegevens en inzet van opsporingsbevoegdheden?
De leden van de D66-fractie merken op dat de regering aangeeft dat de
burger erop mag vertrouwen dat de integriteit van zijn computersysteem
gewaarborgd is en dat derden niet zonder toestemming kennis kunnen
nemen van vertrouwelijke documenten of communicatie. Indien de
regering niet kan uitsluiten dat door het gebruik van technische kwetsbaarheden de achterdeur ook open komt te staan voor kwaadwillende
derden die dezelfde achterdeur willen gebruiken, hoe meent zij dan dat de
burger kan vertrouwen op de integriteit van een computersysteem?
2.9.2 Het recht op bescherming van het brief-, telefoon- en telegraafgeheim
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de bevoegdheden ten aanzien
van het aftappen of opnemen van (vertrouwelijke) communicatie zich
verhouden tot de bevoegdheden op dit gebied zoals opgenomen in de
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Komen de bijbehorende
gronden en waarborgen overeen?
3. De ontoegankelijkmaking van gegevens
3.1 De noodzaak tot aanpassing van de huidige wettelijke regeling
De leden van de CDA-fractie vragen (nogmaals) of met het schrappen van
een dwangsom uit het conceptwetsvoorstel ten aanzien van internetproviders nog wel afdoende maatregelen overblijven om handhavend
effectief op te kunnen treden.
Deze leden vragen of het thans in de praktijk voorkomt dat dat de
aanbieder van een communicatiedienst niet bereid is op basis van de
geldende NTD-gedragscode gegevens ontoegankelijk te maken. Hoe kan
daartegen worden opgetreden tot het moment dat onderhavig
wetsvoorstel in werking treedt?
De leden van de CDA-fractie begrijpen de keuze van de regering om het
advies van het College van procureurs-generaal over te nemen om het
gegeven van een bevel tot ontoegankelijk maken van gegevens te
beperken tot misdrijven ex artikel 67 Sv. Uiteraard moet het OM niet al
haar tijd en energie steken in een rol als censurerende internetpolitie.
Tegelijkertijd vragen deze leden of er dientengevolge geen overtreding/
misdrijven gemist worden, waarbij het wel degelijk de moeite waard is
om hieruit voortvloeiende gegevens te verwijderen. Zij vragen de regering
in het kader van bestrijding van radicalisering en het uiten van verheerlijking van geweld en terrorisme, hoe onderhavig wetsvoorstel rekening
houdt met strafbare uitingsdelicten als opruiing, haat zaaien en
belediging. Kan hier wel tegen worden opgetreden door een bevel af te
geven tot ontoegankelijk maken van gegevens?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

35

3.2 De uitvoering van een bevel tot ontoegankelijkmaking van gegevens
De leden van de SP-fractie vragen of het correct lezen als zij constateren
dat degene van wie de gegevens ontoegankelijk worden gemaakt kan
klagen bij de rechtbank. Wat als de eigenaar van de gegevens niet bekend
is of onvindbaar?
4. Het wederrechtelijk overnemen en «helen» van gegevens
4.1 De voorgestelde strafbaarstellingen
De leden van de SP-fractie constateren dat het strafbaar wordt om
niet-openbare gegevens wederrechtelijk over te nemen. Het maakt hierbij
dus niet uit om wat voor gegevens het gaat en wat de schade is van het
delen. Is dat wel proportioneel? Strafbaar is het niet als het gaat om het
algemeen belang. Wanneer is sprake van een algemeen belang? Is dat
alleen wanneer er ophef over ontstaat in de media? Hoe wordt voorts
getoetst of iemand te goeder trouw handelde of niet? Voorkomen moet
worden dat klokkenluiders en journalisten bepaalde informatie niet zullen
durven delen, omdat het nog maar de vraag is of zij voldoen aan de eis
dat sprake moet zijn van een algemeen belang en bovendien te goeder
trouw zijn. Graag ontvangen deze leden een reactie op deze zorgen.
De leden van de D66-fractie constateren dat het strafbaar wordt
niet-openbare gegevens die door misdrijf zijn verkregen over te nemen,
voorhanden te hebben of bekend te maken. Daarmee wordt het helen van
die gegevens strafbaar. Dat roept vragen op over de mogelijkheden van
klokkenluiders en journalisten om misstanden aan de kaak te kunnen
stellen. In de toelichting bij het wetsvoorstel wordt gesteld dat van
strafbaarheid van journalisten en klokkenluiders geen sprake behoort te
zijn wanneer bekendmaking van de gegevens in het algemeen belang
noodzakelijk is. Deze leden hebben instemmend kennisgenomen van het
uitgangspunt dat dit wetsvoorstel niet mag voorzien in de strafbaarstelling van gerechtvaardigde activiteiten van journalisten en klokkenluiders of van degenen die hen daarbij faciliteren. Zij onderschrijven ook
dat een zelfstandige waarborg daartoe in de wet wordt opgenomen. Kan
de regering een nadere toelichting geven op hetgeen op grond van
jurisprudentie en naar haar opvatting als medewetgever wordt verstaan
onder algemeen belang?
De aan het woord zijnde leden vragen de regering nader toe te lichten wat
er gebeurt als gegevens van het internet worden geplukt die niet alleen
niet-openbaar zijn maar ook onvoldoende beveiligd, waardoor als
niet-openbare informatie betitelde informatie feitelijk wel toegankelijk is
en door derden wordt gebruikt.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering een onderscheid maakt
in het soort gegevens dat uit een automatisch werk van een ander zijn
ontvreemd, bekend gemaakt aan een ander, verkocht of op internet
geplaatst? Geldt de niet-openbaarheid als uitsluitend criterium?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat het wetsvoorstel
heling van computergegevens strafbaar maakt. Waarom heeft de regering
niet gekozen voor een nadere differentiatie op grond van de aard van de
betreffende gegevens?
5. De verruiming van de strafbaarheid van grooming en van
verleiding van minderjarigen tot ontucht
De leden van de VVD-fractie merken op dat bij de inzet van lokpubers
gebruik kan worden gemaakt van profielfoto’s. Deze leden lezen dat deze
profielfoto een willekeurige foto of afbeelding kan zijn. Kan dit nader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

36

toegelicht worden? Aan welke voorwaarden dient het gebruik van zo’n
foto te voldoen, bijvoorbeeld ten aanzien van de herkomst van de foto?
De aan het woord zijnde leden lezen dat burgerinitiatieven om pedofielen
op te sporen niet geheel vallen uit te sluiten. Zij vragen wat hier tegenover
staat. Burgers zijn immers toch niet bevoegd om over te gaan tot
opsporing dan wel uitlokking?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat bij de inzet van een lokpuber, mede
in het licht van het Tallon-criterium, moet worden voorkomen dat er
sprake zal zijn van uitlokking in de zin dat iemand tot iets wordt aangezet
wat hij zonder de lokpuber niet van plan zou zijn geweest. In de praktijk
betekent dat dat een opsporingsambtenaar in beginsel de communicatie
niet start, maar afwacht totdat iemand contact met hem legt seksuele
doeleinden. Wat wordt bedoeld met de woorden «in beginsel»? Zijn er
omstandigheden waarin de opsporingsambtenaar wel zelf dat contact
legt? Zo ja, wanneer is daar sprake van? Hoe verhoudt zich dat dan tot het
Tallon-criterium?
Deze leden vragen wat de uitkomst is van het WODC-onderzoek naar de
normstelling en samenhang van de zedentitel in het Wetboek van
Strafrecht. Wanneer kan de Kamer dit onderzoek voorzien van een
beleidsreactie tegemoet zien?
De leden van de SP-fractie vragen of zij het goed begrijpen als zij stellen
dat grooming straks ook strafbaar is als sprake is van uitlokking door een
opsporingsambtenaar die geen minderjarige is (kennelijk jonger dan
achttien jaar). In de praktijk zal volgens de regering geen sprake zijn
uitlokking, omdat de opsporingsambtenaar niet zelf de communicatie in
beginsel zal starten. Wat betekent «in beginsel» in deze context? Hoe
wordt voorkomen dat grooming niet bewezen kan worden omdat sprake
was uitlokking? De regering geeft aan dat er in de jurisprudentie al veel
vastligt over de inzet van een lokpuber en daarom codificatie niet hoeft. Is
het niet verstandig om alsnog in de wet vast te leggen wanneer een
lokpuber mag worden ingezet om misverstanden te voorkomen, vooral in
het kader van rechtszekerheid en potentiële daders weten dat dit mogelijk
is.
Deze leden vragen wat als de verdachte zelf minderjarig is, bijvoorbeeld
zestien, en het slachtoffer bijvoorbeeld tien jaar? In hoeverre kan er dan
ook sprake zijn van een strafbaar feit?
De leden van de CDA-fractie zijn kortgezegd zeer content met het
invoegen van dit onderdeel in onderhavig wetsvoorstel. Zij steunen van
harte het voornemen om hiermee het seksueel benaderen van kinderen
door volwassenen te bestrijden. Ook het gegeven dat hiermee de inzet
van de lokpuber weer mogelijk wordt, stemt deze leden tevreden, gelet op
het feit dat dit een gemis in de huidige opsporingspraktijk is.
Zekerheidshalve vragen deze leden of de regering met onderhavig
wetsvoorstel nu ook haar toezegging volledig gestand heeft gedaan
«sexting» (het verspreiden of delen van seksueel getinte foto’s of
berichten via mobiele telefoons of andere mobiele media) wettelijk te
bestrijden (zie Kamerstuk 28 684, nr. 443).
Ten aanzien van het Verdrag van Lanzarote inzake de bescherming van
kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik vragen de leden
van de CDA-fractie of Nederland als EU-voorzitter voor zichzelf geen rol
ziet weggelegd om juist nu andere lidstaten te bewegen om grooming ook
op nationaal niveau strafbaar te stellen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen zich af of het wenselijk is om
nadere elementen van uitlokking in ons strafrechtelijke stelsel mogelijk te
maken. Kan de regering nader onderbouwen waarom zij de inzet van een
«lokpuber» bij grooming een gerechtvaardigd middel acht. Kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

37

regering aangeven op welke plekken in het Wetboek van Strafrecht
dergelijke uitlokking reeds mogelijk is?
De leden van GroenLinks-fractie onderkennen een zekere spanning bij de
inzet van zogenoemde lokpubers. Zonder afbreuk te doen aan de ernst
van het delict van grooming, vragen deze leden zich af hoe in de praktijk
voorkomen wordt dat verdachten niet op eigen initiatief, maar min of
meer ertoe worden gebracht een afspraak tot stand proberen te brengen.
Kan de regering uiteenzetten hoe uitlokking in de praktijk voorkomen
wordt? Daarnaast zien deze leden dat voor een begin van uitvoering
voldoende wordt geacht dat de verdachte een voorstel voor een
ontmoeting doet. Tussen het moment van het voorstellen voor een
ontmoeting en de ontmoeting zelf zou verdachte op eigen initiatief
kunnen afzien van die geplande ontmoeting. Moet niet voor strafbaarheid
vereist worden dat verdachte ook daadwerkelijk de daad bij het woord
voegt? Het is immers niet uitgesloten dat verdachten pas achteraf in beeld
komen en vervolgd worden voor een groomingafspraak, waarbij
uiteindelijk door verdachte is afgezien van daadwerkelijke uitvoering.
De aan het woord zijnde leden vragen zich voorts af wat in de brief van
het wetenschappelijke bureau van het OM (van 13 april 2015) wordt
bedoeld met de opmerking dat opsporing door het niet-inzetten van
lokpubers vrijwel onmogelijk is geworden. Bestaan er zo beschouwd nog
mogelijkheden tot opsporing? Waaruit bestaan die en in hoeverre bieden
deze opsporingsmogelijkheden subsidiaire alternatieven voor de
voorgestelde wettekst?
6. De online handelsfraude
De leden van de SP-fractie zijn verheugd te lezen dat online handelsfraude
specifiek strafbaar wordt gesteld. Men moet zich bij herhaling schuldig
maken aan het verkopen of aanbieden zonder te leveren. Wat is bij
herhaling? De leden lezen voorts weinig over de rol van online advertentiesites, zoals Marktplaats en Ebay. Wat is hun rol bij de aanpak van online
handelsfraude? Hoe vindt samenwerking plaats tussen overheid,
opsporingsinstanties en deze private partijen?
De leden van de CDA-fractie vragen of de voorgestelde regeling alle
genoemde grenzen in de huidige rechtspraktijk nu volledig wegneemt om
online handelsfraude effectief te kunnen bestrijden.
De leden van de D66-fractie lezen dat vanwege de schaarse capaciteit voor
opsporing en vervolging het OM en de politie prioriteiten moeten stellen
en dat niet bij ieder geval van internetfraude kan worden overgegaan tot
opsporing en vervolging. Hoe wordt die keuze gemaakt? Tegen de
achtergrond van het zeer ingrijpende voorliggende wetsvoorstel vragen
deze leden hoe deze voetnoot bij opsporing en vervolging van internetfraude zich verhoudt tot de verwachtingen die de Wet computercriminaliteit III, en vooral de ronkende persberichten van de regering hierover, bij
mensen zijn gewekt. Wat mag en kan wel worden verwacht bij de aanpak
van internetfraude?
7. Financiële paragraaf
De leden van de SP-fractie lezen dat er wederom als uitgangspunt wordt
genomen dat uitvoerende organisaties de kosten voor de inzet van het
onderzoek in een geautomatiseerd werk dekken binnen het reguliere
budget. Dit lezen voornoemde leden nu zo ongeveer in elk wetsvoorstel
van de regering. In hoeverre zal hier in de gaten worden gehouden of
uitvoerende organisaties, vooral politie en rechtspraak, genoeg middelen
hebben om deze taken uit te voeren? Hoe is er rekening gehouden met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

38

bezuinigingen op ICT bij de politie? Is er voldoende expertise bij de politie
om deze extra bevoegdheden op te vangen? Zijn er bovendien genoeg
middelen om alle experts op te leiden om niet alleen om te gaan met de
bevoegdheid, maar ook met de techniek die erbij komt kijken?
Kan de regering een overzicht geven van de extra bevoegdheden die de
rechter-commissarissen de afgelopen jaren erbij hebben gekregen en welk
(extra) budget daartegenover heeft gestaan?
Deze leden vragen nogmaals aandacht voor de capaciteit bij de politie. Er
wordt 2.000 fte weggehaald bij de politie. Hoeveel extra capaciteit kan dan
worden ingezet bij uitvoering van bevoegdheden op grond van dit
wetsvoorstel? Komt deze capaciteit van binnen de nationale politie? Zo ja,
waar vandaan? Of worden er nieuwe mensen aangetrokken? Kan de
regering haar antwoord toelichten?
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering het verschil in de
werklaststijging voor met name de rechter-commissaris kan weergeven
tussen onderhavig wetsvoorstel en het conceptwetsvoorstel. In hoeverre
is het in dat kader verstandig geweest om de zelfstandige bevelsbevoegdheid uit het conceptwetsvoorstel voor de officier van justitie te
schrappen?
Met verwondering hebben de leden van de CDA-fractie kennisgenomen
van het standpunt dat de uitvoerende organisaties de kosten voor de inzet
van het onderzoek in een geautomatiseerd werk moeten dekken binnen
het reguliere budget zonder dat de regering daarbij aangeeft wat die
precieze kosten zijn. Alleen voor de Raad voor de rechtspraak (Rvdr) is een
verwachte inschatting gegeven (€ 500.000) en alleen al daarvan kunnen
deze leden zich voorstellen dat het geen eenvoudige klus zal zijn voor de
Rvdr om dit binnen de huidige financiële (beperkte) begroting in te
passen. Hoe ziet de regering dit aspect?
De aan het woord zijnde leden vragen of de regering de mening deelt dat
het bizar is dat de Kamer gelijktijdig met onderhavig wetsvoorstel wel een
privacy impactanalyse ontvangt maar geen impactanalyse van de
werklastgevolgen voor de betrokken organisaties. Gelet op de omvangrijke lobby van privacyorganisaties bij onderhavig wetsvoorstel en de
financiële en personele problemen bij de strafrechtsketen, hadden deze
leden dit liever andersom gezien.
De leden van de CDA-fractie lezen echter in de adviezen van de nationale
politie (van 16 juli 2013 en 12 december 2014) dat er wel degelijk een
impactanalyse heeft plaatsgevonden in verband met de consequenties
van het conceptwetsvoorstel. Waarom heeft de regering deze impactanalyse niet aan de Kamer gezonden dan wel de resultaten hiervan
verwerkt in onderhavig wetsvoorstel? Is zij alsnog bereid zo spoedig
mogelijk na ontvangt van dit verslag deze impactanalyse aan de Kamer te
zenden? Wat zijn precies de aanzienlijke consequenties waarover de
nationale politie het heeft in haar advies van 12 december 2014? Wat
betekent onderhavig wetsvoorstel niet alleen budgettair, maar ook qua
aantal benodigde extra fte voor de uitvoering hiervan? In het bijzonder
vragen deze leden of er voldoende capaciteit in de technische teams is
aanwezig is. Valt te verwachten dat er veel meer gebruik zal worden
gemaakt van de voorgestelde bevoegdheden? Zo ja, past zij hierop de
personele bezetting van technische en tactische teams dan ook aan?
Deze leden vragen wat de stand van zaken is van het implementatieplan
van de nationale politie, waarnaar wordt verwezen in het hierboven
genoemde advies.
De leden van de CDA-fractie vragen of er nog meer impactanalyses zijn
opgesteld, bijvoorbeeld ten aanzien van het OM. Indien dat het geval is,
vragen zij de regering deze aan de Kamer te doen toekomen. Zo lezen zij
ook dat er een «quick-scan online handelsfraude» is uitgevoerd. Ook deze
zouden zij graag ontvangen in het kader van de behandeling van dit
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

39

De leden van de D66-fractie constateren dat de regering ervan uitgaat dat
de uitvoerende organisaties de kosten voor de inzet van het onderzoek in
een geautomatiseerd werk dekken binnen het reguliere budget. De Rvdr
verwacht dat de extra kosten zullen oplopen tot 500.000 euro per jaar.
Voor de politie en het OM ontbreken de bedragen. Deze leden missen de
financiële gevolgen die uit het wetsvoorstel zullen voortvloeien voor de
politie. Indien het regering aangeeft dat gevolgen ten koste komen van het
totaal beschikbare budget voor de politie, aan welke bedragen moet dan
gedacht worden en wat betekenen de financiële gevolgen van het voorstel
voor andere activiteiten van de politie die uit hetzelfde bestaande budget
gefinancierd worden?
Deze leden vragen de regering de Kamer een impactanalyse met
kostenplaatje te doen toekomen gelijktijdig met nota naar aanleiding van
het verslag zodat de Kamer ook daar kennis van kan nemen.
De leden van de D66-fractie vragen om een reactie op het bericht van de
politie dat zij de nieuwe online opsporingstaken niet kan gaan uitvoeren
als er voor 40 miljoen euro moet worden bezuinigd op de ICT, zoals de
regering wil. Het plaatsvervangend hoofd van de Landelijke Recherche
noemt de twee ambities van de regering «volstrekt onverenigbaar» en
zegt dat «de politiek heel veel vraagt van de politie en zich goed moet
afvragen waar de prioriteit ligt.» Wat is uw reactie op deze noodklok van
de recherche en hoe denkt u er in te voorzien dat de ICT-faciliteiten van de
politie geschikt zijn om de nieuwe hackbevoegdheden te kunnen
uitvoeren?
8. De adviezen over het wetsvoorstel
8.1 Het onderzoek in een geautomatiseerd werk
De leden van de SP-fractie merken op dat de Autoriteit Persoonsgegevens
erop wijst dat het bereik van de voorgestelde bevoegdheid zich uitstrekt
tot een zeer grote hoeveelheid gegevens. Deze leden hebben hier eerder
al hun zorgen over geuit. Hoe groot is de kans dat opsporingsdiensten
stuiten op gegevens van niet-verdachten? Hoe wordt hiermee omgegaan?
Volgens de regering blijkt uit een masterscriptie dat het voorgestelde
artikel 126nba Sv in beginsel de noodzakelijkheidstoets van artikel 8,
tweede lid, EVRM kan doorstaan. Wat wordt bedoeld met in beginsel?
Wanneer niet?
Ook willen de leden van de SP-fractie weten hoe wordt gecontroleerd of
de software buiten de grenzen van de bevoegdheid kan worden ingezet,
zoals Bits of Freedom opmerkt. Wat zijn de ervaringen van de Duitse
autoriteiten hiermee, maar ook waar het gaat om aanvallen van derden?
In hoeverre zijn IT-bedrijven en instanties betrokken bij de totstandkoming
van onderhavig wetsvoorstel? Zo, nee zij niet betrokken zijn, waarom niet?
De leden van de SP-fractie vragen een reactie op de zorgen van de Rvdr
over de binnendringingsbevoegdheid op buitenlandse geautomatiseerde
werken. Betrokken justitieel personeel zal zich dan namelijk naar het recht
van zeer veel landen schuldig maken aan het misdrijf van computervredebreuk, met alle gevolgen van dien.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering met verbazing de
bijdragen van het OM en in iets mindere mate de nationale politie heeft
beluisterd tijdens het rondetafelgesprek dat de Kamer op 11 februari 216
over onderhavig wetsvoorstel heeft georganiseerd. Het betreft dan
specifiek de standpuntbepaling van de vertegenwoordiger van het OM (en
het zwijgen van de vertegenwoordiger van de Nationale Politie op dit
punt) over de toegevoegde waarde van het encryptiebevel waarmee
verdachten gedwongen kunnen worden gegevens te ontsleutelen.
De betreffende vertegenwoordiger van het OM gaf aan geen kennis te
hebben van eerdere adviezen die het OM hierover had verstrekt, meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

40

specifiek ook het schriftelijke advies van 8 juli 2013 van het College van
procureurs-generaal in de consultatieronde. Los van dat feit verbaasde het
deze leden dat door het OM op deze wijze expliciet afstand werd genomen
van de waarde van het encryptiebevel voor de opsporing. Kan de regering
aangeven hoe het OM de betreffende vertegenwoordiger heeft voorbereid
op deze hoorzitting? Wat is nu precies het standpunt van het OM ten
aanzien van het terugkomen in het wetsvoorstel van het encryptiebevel?
Ook vragen deze leden de regering dit nogmaals te inventariseren bij de
nationale politie en bij andere betrokken veiligheidsdiensten in de keten.
In het genoemde advies van 8 juli 2013 geeft het College van procureursgeneraal aan om het decryptiebevel mogelijk te maken bij verdenking van
een misdrijf waarop 8 jaar of meer gevangenisstraf staat en er aanwijzingen bestaan voor een concreet gevaar voor het leven of de vrijheid van
een persoon of de veiligheid van de staat. Dit verwoordt het College van
procureurs-generaal naar aanleiding van de keuze van de regering in het
conceptwetsvoorstel om enkel dit bevel mogelijk te maken bij terroristische misdrijven en kinderpornografie. Voor beiden is wat betreft de
leden van de CDA-fractie veel te zeggen, maar het volledig schrappen is in
hun ogen een gemiste kans.
De aan het woord zijnde vragen hoe het schrappen van het decryptiebevel
valt te plaatsen in het licht van eerdere uitlatingen van de voormalige
Minister van Veiligheid en Justitie. Naar aanleiding van vragen vanuit de
Kamer heeft de Minister onderzoek laten doen naar de ervaringen met het
decryptiebevel in het Verenigd Koninkrijk. Hierover schrijft hij op
27 januari 2012 dat deze aanpak «positief gewaardeerd» wordt en dat hij
een positieve houding inneemt over de mogelijkheden van een vergelijkbare regeling in Nederland (Kamerstuk 31 015, nr. 77, p. 6). Op
12 oktober 2012 bericht de Minister de Kamer opnieuw over dit
onderwerp. Hij geeft aan deze ontsleutelplicht verenigbaar is met het
nemo tenetur-beginsel (dat verdachten niet actief hoeven mee te werken
aan hun eigen veroordeling) mits de regeling met goede waarborgen is
omkleed (Kamerstuk 31 015, nr. 79, p. 6). Wat is er sedertdien veranderd
dat de regering gevolg heeft gegeven aan de argumentatie van de
Afdeling advisering van de Raad van State dat de ontsleutelplicht zich niet
goed verhoudt tot het nemo tenetur-beginsel als onderdeel van artikel 6
EVRM? Immers, pas na dit advies heeft de regering haar standpunt
gewijzigd. Dat was eerder na de consultatieronde nog niet het geval.
Opmerkelijk genoeg kunnen de leden van de CDA-fractie in het advies van
de Afdeling advisering geen verwijzingen naar Europese jurisprudentie
terugvinden, waaruit zou blijken dat het encryptiebevel niet kan worden
gegeven in het licht van artikel 6 EVRM. Deelt de regering deze mening?
Zo ja, kan de regering dan toelichten waarom zij desalniettemin deze
keuze heeft gemaakt?
De aan het woord zijnde leden vragen de regering voorts in te gaan op de
gevolgen die deze keuze heeft voor de bestrijding op nationaal- en
internationaal niveau van onder meer kinderpornonetwerken. Ziet de
regering nog steeds het nut in van haar oorspronkelijke voorstel dan wel
in de voorgestelde wijziging door het College van procureurs-generaal
(8 juli 2013), zodat in de meest gruwelijke en ernstige feiten het bevel voor
een doorbraak in het opsporingsonderzoek kan zorgen? Zo ja, is zij bereid
dit onderdeel alsnog in het wetsvoorstel op te nemen?
8.2 Het wederrechtelijk overnemen en helen van gegevens
De leden van de CDA-fractie vinden het een gemiste kans dat in het
wetsvoorstel geen regeling is opgenomen om een domeinnaam van een
website te verwijderen. Ondanks de genoemde mogelijkheden om dit te
ontwijken, geeft dit toch een mogelijkheid om tegen misleidende websites
op te treden? Gaat bovendien van deze verwijdering niet een belangrijke
signaalwerking uit, niet in de laatste plaats richting de betreffende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

41

persoon daar hij/zij letterlijk en figuurlijk in beeld is bij politie en justitie?
Wat stelt de regering voor in plaats daarvan te doen? Ook het College van
procureurs-generaal stelt voor een wettelijke bevoegdheid te creëren
waardoor het mogelijk wordt te bevelen dat een domeinnaam wordt
doorgehaald of wordt overgeschreven naar de overheid. De leden van de
CDA-fractie vragen of de regering bereid is haar keuze op dit punt te
heroverwegen.
II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I, onderdeel C
Artikel 138c
De leden van de CDA-fractie delen de mening van de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) dat de voorgestelde strafbedreiging
van een jaar te laag is. De vergelijking met een andere strafbedreiging
gaat hier volgens deze leden mank, gelet op de ernstig en impact die
bijvoorbeeld bedrijfsspionage heeft, hetgeen overigens ook kan worden
beweerd voor schending van een bedrijfsgeheim (artikel 273 Wetboek van
Strafrecht (Sr)). Deze leden vragen hoe de regering er daarom over denkt
om een hogere strafmaat op te nemen voor niet alleen het voorgestelde
artikel maar ook ten aanzien van het al bestaande artikel 273 Sr.
Artikel I, onderdelen F en G
Artikelen 248a en 248e
De leden van de SP-fractie vinden het moeilijk voor te stellen hoe bij
grooming bewezen kan worden dat een verdachte het oogmerk had van
seksueel misbruik van een kind beneden de leeftijd van zestien jaren. Wat
als er slechts een vermoeden is? Er wordt gesteld dat veroordeling kan
plaatsvinden als er meerdere keren is aangedrongen op een ontmoeting.
Daarmee is echter nog niet automatisch vastgesteld dat sprake is van het
oogmerk van seksueel misbruik van een kind van beneden de leeftijd van
zestien jaren of zien deze leden dat verkeerd?
Artikel I, onderdeel I
Artikel 326d
De leden van de CDA-fractie vinden de mogelijkheid van voorlopige
hechtenis verstandig, maar begrijpen niet goed waarom de regering
hieraan heeft gekoppeld dat voor oplegging hiervan eerst vijf jaar moeten
zijn verstreken sinds een eerdere onherroepelijke veroordeling. De ernst
van het gepleegde feit rechtvaardigt volgens deze leden al dat hiervoor
voorlopige hechtenis kan worden opgelegd. Dat kan voorts in het belang
van zijn een effectieve opsporing door politie en justitie, maar ook in het
kader van voorkomen van het plegen van nieuwe strafbare feiten. Hoe ziet
de regering dit?
Artikel II, onderdeel A
Artikel 67
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de regering niet bij meer van
de voorgestelde strafbaarstellingen de toepassing van voorlopige
hechtenis mogelijk maakt, gelet op hierboven genoemde argumenten
(ernst van feiten en in kader van opsporing en het voorkomen van nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

42

strafbare feiten). Zij zouden een aanscherping op dit punt niet meer dan
logisch vinden, in elk geval met betrekking tot artikel 248e (grooming).
Artikel II, onderdeel C
Artikel 125m
De leden van de CDA-fractie vragen wat de sanctionering is wanneer de
geheimhoudingsverplichting wordt geschonden door bijvoorbeeld
webhostingbedrijven.
Artikel II, onderdeel D
Artikel 125p
Vierde lid
De leden van de CDA-fractie vragen (nogmaals)of het wel verstandig is
ook een rechterlijke machtiging te vereisen bij het bevel tot ontoegankelijk
maken van gegevens, juist gezien de spoedeisendheid waar de regering
naar verwijst.
Artikel II, onderdeel G
Artikel 126nba
Eerste lid
De leden van de SP-fractie lezen dat voor de bevoegdheid om te kunnen
hacken vereist is dat het geautomatiseerde werk bij de verdachte in
gebruik is. Kan het ook gaan om werken waar door de verdachte gebruik
van is gemaakt of is echt vereist dat de verdachte er nog steeds gebruik
van maakt?
Deze leden constateren dat de officier van justitie moet onderbouwen
waarom het nodig is dat onderzoek in een geautomatiseerd werk
plaatsvindt. Alternatieven moeten daarbij zijn onderzocht, maar wordt ook
onderbouwd waarom een alternatief niet ingezet kan worden? Wordt er
bovendien aangegeven hoe groot de kans is dat de privacy van
niet-verdachten wordt geschonden en dus inzage kan worden verkregen
in meer gegevens dan nodig voor het opsporingsonderzoek? Zo nee,
waarom niet? Deze leden achten dit noodzakelijk voor de Centrale
toetsingscommissie en de rechter-commissaris om een deugdelijke
belangenafweging te kunnen maken. Worden er voorts strengere eisen
gesteld aan stelselmatige observatie dan eenmalig onderzoek doen in een
geautomatiseerd werk? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke manier?
De leden van de CDA-fractie delen volledig de bezorgdheid die de
nationale politie heeft ten aanzien van de keuze om enkel in te grijpen bij
systemen die bij de verdachte in gebruik zijn. Is het in het kader van een
effectieve opsporing, en dus in de geest van onderhavig wetsvoorstel, niet
van belang een stap voor te kunnen zijn op de digitale crimineel dan wel
maximaal een stap achter te lopen? Houdt het wetsvoorstel wel
voldoende rekening met criminelen die bewust verschillende apparaten
gebruiken als dekmantel voor politie en justitie? Het gebruik van een
apparaat van een partner of huisgenoot zal inderdaad voor de politie nog
wel te voorzien zijn, maar hoe zit het met een verdachte die afwisselend
gebruik maakt van verschillende computer in bijvoorbeeld internetcafés
en bibliotheken? Speelt het wetsvoorstel hiermee wel voldoende in op het
uitlenen en uitwisselen van telefoons in vriendengroepen en familie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

43

kringen (die kunnen fungeren als bende)? Graag vernemen deze leden
hierop een reactie en desgewenst aanpassing van het wetsvoorstel.
Artikel II, onderdeel U
Artikel 126ee
De leden van de SP-fractie vinden het belangrijk dat eisen worden gesteld
aan de software. Zij maken zich alleen zorgen over de controle voorafgaand aan de inzet en tijdens de inzet. Hoe wordt dit gewaarborgd en wie
zal deze controle op zich nemen? Wordt dat gedaan door een onafhankelijke instantie zoals bijvoorbeeld de Autoriteit Persoonsgegevens? Zo nee,
waarom niet?
Artikel II, onderdeel X
Artikel 552a
De leden van de SP-fractie lezen dat de regering het minder wenselijk
vindt om te voorzien in een schadevergoedingsprocedure indien na
beklag is gebleken dat ontoegankelijkmaking niet rechtmatig was.
Waarom is dit minder wenselijk? De betrokkene heeft schade geleden
door overheidshandelen en wordt gedwongen om in een langdurige en
dure civiele procedure zijn of haar schadevergoeding te verhalen, terwijl
reeds is komen vast te staan dat in strijd met de wet is gehandeld. Net als
de Rvdr pleiten deze leden dus voor een afzonderlijke schadevergoedingsprocedure.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
De griffier van de commissie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 372, nr. 5

44