Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 344

Terugkeerbeleid

Nr. 152

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juli 2022
Op 8 juni jl. heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
(hierna: de Afdeling) uitspraak gedaan1 in de zaak die ten grondslag lag
aan het arrest T.Q. van het Hof van Justitie van de EU (hierna: het Hof) d.d.
14 januari 2021.2 In het arrest T.Q. heeft het Hof geoordeeld dat de huidige
Nederlandse praktijk waarin terugkeerbesluiten worden opgelegd aan
amv’s voordat er vast is gesteld of er al dan niet sprake is van adequate
opvang in het land van herkomst/terugkeer, in strijd is met het Unierecht.
Volgens het Hof moet, gelet op het belang van het kind, de situatie van
een alleenstaande minderjarige grondig worden getoetst, waarbij de
mogelijkheden van adequate opvang onderzocht moeten worden, vóór
het nemen van een terugkeerbesluit. Dit om onzekerheid bij de minderjarige te voorkomen met betrekking tot zijn wettelijke status en zijn
toekomst.
In haar uitspraak stelt de Afdeling dat het onderzoek naar adequate
opvang zo spoedig mogelijk nadat een verzoek om asielbescherming is
ingediend, dient te starten. Dit kan aan de hand van verklaringen van de
vreemdeling, verifieerbare adresgegevens en algemene ambtsberichten.
Dit zal echter niet in alle gevallen voldoende zijn. In die gevallen waarin er
individuele deskundigenberichten en traceringsonderzoeken nodig zijn
en/of waarbij de medewerking van hulporganisaties of de autoriteiten van
het land van herkomst nodig is, kan dit onderzoek veel tijdrovender zijn.
Dit kan er aan in de weg staan dat het onderzoek naar adequate opvang
binnen de termijn van de asielprocedure wordt afgerond. De Afdeling
oordeelt dan ook dat er enige tijd gegund moet worden om het onderzoek
naar adequate opvang af te kunnen ronden. Hierbij moet wel voortvarend
gehandeld worden aangezien een kind niet onnodig lang in onzekerheid
mag verkeren over zijn verblijfsstatus. Dit is volgens de Afdeling in strijd
met het belang van het kind en belemmert de verwezenlijking van de
1
2

kst-29344-152
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

ECLI:NL:RVS:2022:1530.
C-441/19, d.d. 14 januari 2021 (ECLI:EU:C:2021:9).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 344, nr. 152

1

doelstelling van de Terugkeerrichtlijn waardoor aan deze richtlijn haar
nuttige werking kan worden ontnomen.
Vorengaande leidt tot de volgende drie manieren waarop voldaan kan
worden aan de uitspraak:
1. De IND concludeert op basis van het gedurende de asielprocedure
verrichte onderzoek dat er adequate opvang aanwezig is en slaat
zowel een afwijzende beschikking als een terugkeerbesluit.
2. De IND concludeert op basis van het gedurende de asielprocedure
verrichte onderzoek dat er evident geen sprake is van adequate
opvang en verleent een buitenschuldvergunning.
3. De IND concludeert dat er op het moment van het besluit in de
asielprocedure nog nader onderzoek vereist is om vast te kunnen
stellen of er sprake is van adequate opvang en neemt enkel een
besluit op de asielaanvraag en draagt het dossier over aan de DT&V
die het onderzoek naar adequate opvang voortvarend zullen
voortzetten en binnen een redelijke termijn zullen afronden.
Rechtmatig verblijf
Om aan de uitspraak van het Hof te voldoen heeft mijn ambtsvoorganger
ervoor gekozen om een vorm van uitstel van vertrek vergelijkbaar met art.
64 Vw 2000 in het leven te roepen. Om dit te bewerkstelligen is een
wetswijziging vereist en mijn ambtsvoorganger heeft de Kamer per brief
d.d. 20 december jl. geïnformeerd over dit voornemen.3 In dezelfde brief
heeft mijn ambtsvoorganger aangekondigd dat hangende deze wetswijziging het beleid reeds gewijzigd zal worden om ook nu opvolging te
kunnen geven aan het arrest T.Q.
Gelet op de Afdelingsuitspraak is het niet langer meer nodig om via de
route van uitstel van vertrek te voorzien in rechtmatig verblijf voor amv’s
zonder een terugkeerbesluit. De Afdeling heeft namelijk geoordeeld dat
amv’s worden verondersteld rechtmatig verblijf te houden op basis van
artikel 8 onder f Vw 2000, in de gevallen waarin het onderzoek na afloop
van de asielprocedure plaatsvindt. Immers, de materiële asielaanspraken
zijn dan al wel beoordeeld, maar de vreemdeling is dan nog steeds in
afwachting van het besluit of hij in aanmerking komt voor een verblijfsrecht op reguliere gronden zo redeneert de Afdeling.
Gelet op vorengaande acht ik het niet langer meer nodig om de wet op
dat punt te wijzigen en zal ik het beleid waarmee momenteel uitstel van
vertrek wordt verleend aan amv’s zonder terugkeerbesluit intrekken.
Redelijke termijn
Zoals reeds vermeld heeft de Afdeling geoordeeld dat er voortvarend
gehandeld moet worden in het onderzoek naar adequate opvang ten
einde amv’s niet onnodig in onzekerheid te laten verkeren ten aanzien van
hun verblijfsstatus. In geval van het voortzetten van het onderzoek na het
uitvaardigen van de asielbeschikking stelt de Afdeling dat deze termijn per
situatie kan verschillen en dat de drie jaar vanaf het moment van het
indienen van de verblijfsaanvraag in ieder geval te lang is.
Ik ben het met de Afdeling eens dat het onwenselijk is om amv’s in
onzekerheid te laten verkeren ten aanzien van hun verblijfsstatus. Om
deze reden is het daarom ook wenselijk om amv’s zo snel mogelijk te
informeren over hun perspectieven. Het is gelet op de rol van de IND
echter niet goed mogelijk voor hen om een duidelijke inschatting te
3

Kamerstuk 29 344, nr. 149.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 344, nr. 152

2

maken van de verschillende factoren die een rol kunnen spelen bij het
vervolgonderzoek door DT&V. In overleg met de DT&V is daarom
geconcludeerd dat een uiterlijke termijn van 1 jaar, startende op het
moment van de afwijzende beschikking op de asielaanvraag een
realistische termijn is om het onderzoek naar adequate opvang af te
kunnen ronden, indien de amv en alle andere relevante partijen hun
volledige medewerking verlenen. Dit jaar betreft een periode om onder
andere een band op te bouwen met de amv en de autoriteiten van het
land van terugkeer te raadplegen zodat er zicht komt op de situatie van de
amv en vertrekmogelijkheden. Gedurende dat jaar zal daarnaast ook
gekeken worden of er vertrekmogelijkheden zijn, die buiten de
medewerking van de amv om, benut kunnen worden.
Het streven blijft onverminderd om zo snel mogelijk duidelijkheid te
verkrijgen over de vraag of er adequate opvang beschikbaar is. Mocht er
eerder duidelijkheid zijn, dan zal de DT&V uiteraard ook eerder advies
uitbrengen aan de IND en hoeft de maximale termijn niet benut te
worden. Ik heb er op basis van vorengaande voor gekozen om in het
beleid op te nemen dat een termijn van 1 jaar voor het onderzoek naar
adequate opvang door de DT&V na afloop van de asielprocedure als
redelijk beschouwd kan worden. Kanttekening hierbij is wel dat in
gevallen waarin een amv een voorlopige voorziening toegewezen krijgt of
een herhaalde dan wel opvolgende asielaanvraag indient de termijn
opgeschort zal worden omdat de DT&V in dergelijke gevallen niet in
contact kan treden met het land van terugkeer.
Verlenging
Hoewel de Afdeling duidelijk is in de opvatting dat er voortvarend
gehandeld moet worden in het onderzoek naar adequate opvang, bestaat
er de mogelijkheid dat een amv niet meewerkt aan dit onderzoek, of het
zelfs actief frustreert door onvolledige of onjuiste informatie te
verstrekken. In dergelijke situaties kan het onderzoek mogelijk niet binnen
de hierboven genoemde termijn afgerond worden. De Afdeling oordeelt in
haar uitspraak weliswaar dat een amv gehouden is medewerking aan het
onderzoek te verlenen, maar velt geen oordeel over de consequenties die
er aan verbonden moeten worden indien de amv niet meewerkt. Volgens
de Afdeling zal het onderzoek altijd leiden tot ofwel een terugkeerbesluit
ofwel een vergunning op grond van het buitenschuldbeleid. Dit wringt
omdat een buitenschuldvergunning enkel verleend kan worden indien een
vreemdeling zich actief heeft ingezet om zijn vertrek te realiseren.
Gelet op vorengaande acht ik het noodzakelijk om een verlenging van de
eerder genoemde termijn mogelijk te maken indien een amv geen
medewerking verleent dan wel het onderzoek anderszins frustreert. Een
dergelijke verlenging zal goed onderbouwd moeten worden en gecommuniceerd worden aan de amv. Het is daarbij van belang dat concreet kan
worden gemaakt dat een amv niet meewerkt of informatie achterhoudt.
Vertrek met onbekende bestemming
De systematiek van de Afdeling zoals hierboven uiteengezet biedt zoals
gezegd drie mogelijkheden om te voldoen aan de uitspraak van het Hof.
Indien een amv met onbekende bestemming vertrekt, kan geen van deze
conclusies echter met zekerheid getrokken worden. Desalniettemin blijft
de amv voorzien van rechtmatig verblijf terwijl hij niet in beeld is bij de
bevoegde instanties en daarmee bovendien het onderzoek naar adequate
opvang frustreert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 344, nr. 152

3

Uit het feit dat een amv met onbekende bestemming vertrekt hangende
het onderzoek naar adequate opvang, kan worden opgemaakt dat de amv
geen behoefte lijkt te hebben aan dit onderzoek. In beginsel kan aangenomen worden dat hij zelf voorzien heeft in een vorm van opvang.
Hoewel de Afdeling zich niet heeft uitgelaten over deze casus acht ik het
onwenselijk dat een amv die met onbekende bestemming vertrekt
desalniettemin rechtmatig verblijf blijft behouden.
Om deze reden heb ik ervoor gekozen om in het beleid op te nemen voor
amv’s die met onbekende bestemming vertrekken aan te nemen dat zij
afzien van het onderzoek naar adequate opvang en dat zij elders adequate
opvang hebben gevonden en om in dergelijke gevallen een terugkeerbesluit te nemen.
Gevolgen voor de uitvoering
Uit de uitspraak van de Afdeling volgt zoals genoemd dat al tijdens de
asielprocedure moet worden gestart met de opsporing van gezinsleden
van amv’s en dat er voortvarend moet worden gehandeld in het
onderzoek naar adequate opvang. Dit betekent voor de IND dat de
doorlooptijd van aanmeldgehoren, waarin in het licht van adequate
opvang wordt gevraagd naar adressen en de aanwezigheid van familieleden, zal toenemen. Verder zal de ambtshalve toets aan het amv
buitenschuld beleid meer werk voor de IND betekenen, met name
vanwege een extra beoordelingsmoment na het onderzoek naar adequate
opvang door de DT&V. De IND verwacht daarnaast omvangrijkere
beroepsprocedures bij een afgewezen asielaanvraag van een amv. Ook
krijgt de IND te maken met een extra beroepsmogelijkheid voor de amv
als deze van mening is dat het onderzoek naar adequate opvang onvoldoende voortvarend verloopt of dat de onderzoekstermijn wordt
overschreden dan wel ten onrechte is verlengd. Ook voor de DT&V
betekent de uitspraak een toename van werkzaamheden, daar zij het
eerder genoemde extra beoordelingsmoment zal moeten voorzien van
ondersteunend advies.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 344, nr. 152

4