Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 200 XVII

Jaarverslag en slotwet Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2014

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING (XVII)
Aangeboden 20 mei 2015

kst-34200-XVII-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

2

Uitgaven naar beleidsterrein voor 2014
Totaal 2.813,1 (in EUR mln)

5 Versterkte kaders voor ontwikkeling;
285,1

1 Duurzame handel en investeringen;
391,4

4 Vrede en veiligheid
voor ontwikkeling;
572,9

2 Duurzame
ontwikkeling,
voedselzekerheid
en water;
548,9

3 Sociale vooruitgang;
1.014,8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

3

Ontvangsten naar beleidsterrein voor 2014
Totaal 131,8 (in EUR mln)

1 Duurzame handel en investeringen;
5,1

4 Vrede en veiligheid voor ontwikkeling;
0,0

5 Versterkte kaders voor ontwikkeling;
126,7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

4

Inhoudsopgave Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII)
A.

Algemeen
Aanbieding en dechargeverlening
Leeswijzer

7
7
9

B.

Beleidsverslag
Beleidsprioriteiten

12
12

Overzicht van risicoregelingen

29

Beleidsartikelen:
Belangrijkste financiële ontwikkelingen op hoofdlijnen
1. Duurzame handel en investeringen
2. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
3. Sociale vooruitgang
4. Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
5. Versterkte kaders voor ontwikkeling

30
30
31
39
45
50
55

Bedrijfsvoeringsparagraaf

59

C.

Jaarrekening
Verantwoordingsstaat
Saldibalans
Jaarrekening Topinkomens

61
61
62
71

D.

Bijlagen
1. Sanctiebeleid en malversaties
2. Afgeronde evaluatie- en overige onderzoeken
3. Afkortingen

72
72
80
83

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

6

A. ALGEMEEN
AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
Hierbij bied ik het jaarverslag met betrekking tot de begroting van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII) over het jaar
2014 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking decharge te
verlenen over het in het jaar 2014 gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
1. het gevoerde financieel beheer en materieel beheer;
2. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
3. de financiële informatie in het jaarverslag;
4. de betrokken saldibalans;
5. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
6. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
1. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2014;
2. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt;
3. het rapport van de Algemene Rekenkamer met betrekking tot het
onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist en van
het Financieel jaarverslag van het Rijk;
4. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2013
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2014, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2014 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

7

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van ....

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de Voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van ....

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

8

Leeswijzer
Inleiding
In deze leeswijzer wordt de indeling van het jaarverslag voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking toegelicht, waarbij een beperkt
aantal afwijkingen van de Rijksbegrotingsvoorschriften wordt beschreven.
De begroting van Buitenlandse Zaken is in februari 2013 met een
incidentele Suppletoire Begroting gesplitst in een departementale
begrotingsstaat voor Buitenlandse Zaken (V) en een begrotingsstaat voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII). Met ingang
van het begrotingsjaar 2014 is sprake van separate begrotingswetten voor
beide hoofdstukken.
Dit is het eerste jaarverslag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking conform de nieuwe programmabegroting. Het jaarverslag
2014 vormt in principe een spiegel van de Memorie van Toelichting zoals
deze op Prinsjesdag 2013 aan de Kamer is aangeboden.
De jaarverslagen van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking dienen in nauwe samenhang te worden
bezien. De inzet op het Nederlandse buitenlandbeleid komt tot uitdrukking
in de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS). Door deze
bundeling wordt de onderlinge samenhang geïllustreerd en samenwerking en afstemming binnen de betrokken ministeries bevorderd.
Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland in Europa, Aruba, Curaçao en Sint Maarten, alsmede
de Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied (Bonaire, Sint
Eustatius en Saba). Waar dit jaarverslag spreekt over «Nederland» of
«Nederlands» wordt daarmee bedoeld: «(van) het Koninkrijk der Nederlanden», tenzij het gaat om zaken die specifiek het land Nederland
betreffen, zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamenwerking.
Beleidsverslag
Het beleidsverslag begint met de beleidsprioriteiten waarin wordt
ingegaan op de prioriteiten van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de belangrijkste resultaten die bereikt zijn in 2014.
Daarnaast is een tabel opgenomen met daarin de realisatie van de
beleidsdoorlichtingen en een overzicht van risicoregelingen.
Vervolgens is artikelsgewijs op hoofdlijnen gerapporteerd over de
resultaten van 2014, waarbij ingegaan wordt op de algemene doelstelling,
de rol en verantwoordelijkheid en de beleidsconclusies. In de beleidsconclusies is per artikel aangegeven welke beleidswijzigingen hebben
plaatsgevonden in de uitvoering van het beleid en welke beleidswijzigingen hebben plaatsgevonden als gevolg van het in 2014 afgerond
evaluatieonderzoek waarbij met name wordt ingegaan op de beleidsdoorlichtingen.
Kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren zijn – daar waar zinvol en
haalbaar – naast en in de teksten bij de beleidsartikelen opgenomen om
de voortgang op de doelstellingen van het beleidsprogramma te laten
zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

9

Budgettaire gevolgen van beleid en toelichting
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid zijn de opmerkelijke
verschillen tussen de begroting en de realisatie 2014 opgenomen. In de
toelichting wordt ingegaan op de verschillen tussen de budgettaire
raming en de realisatie in 2014 voor zover deze niet zijn toegelicht bij de
Eerste of Tweede Suppletoire Begroting. Waar nodig is een verwijzing
naar deze begrotingen opgenomen. Met de invoering van verantwoord
begroten worden de tabellen met de budgettaire gevolgen van beleid
rijksbreed uniform opgesteld. Omdat de realisaties op instrumentniveau
jaarlijks verschillen zijn deze voor de voorliggende jaren niet weergegeven. Voor de artikelen zijn verschillen in de realisatie ten opzichte van
de vastgestelde incidentele Suppletoire Begroting vanaf 10% op
sub-artikel toegelicht, met een ondergrens van EUR 2 miljoen. Bij de
verplichtingen en ontvangsten is een afwijking groter dan 10% op
artikelniveau toegelicht.
Verschillen van politiek relevante mutaties, onder meer op de speerpunten
van het BH&OS-beleid (water, voedselzekerheid, SRGR en vrouwenrechten, en veiligheid en rechtsorde), kunnen ook worden toegelicht
wanneer zij niet aan het kwantitatieve criterium voldoen.
Om de leesbaarheid te waarborgen worden alleen de financiële instrumenten die meer dan 3 procent van het artikelonderdeel uitmaken
opgenomen in de financiële tabel. Dat betekent dat er in sommige
gevallen geen uitputtende opsomming is van de financiële instrumenten
per artikelonderdeel.
Conform de toezegging van de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking, gedaan tijdens het wetgevingsoverleg over
het jaarverslag en de Slotwet 2012 d.d. 26 juni 2013, worden opmerkelijke
verschillen tussen bedragen die begroot zijn (zoals gemeld in de HGIS
nota 2014, bijlage 5A) en de realisaties in het kader van de Meerjarige
Strategische Plannen in partnerlanden toegelicht. Een toelichting op deze
opmerkelijke verschillen is onder de betreffende beleidsartikelen
opgenomen. De realisaties op de landenprogramma’s zijn opgenomen in
het HGIS jaarverslag.
Overige onderdelen van het jaarverslag
Na het beleidsverslag volgen de bedrijfsvoeringsparagraaf, de jaarrekening van BH&OS en drie bijlagen: 1) het sanctiebeleid en malversaties
(fraude), 2) overzicht van de afgeronde evaluatieonderzoeken en 3) de
afkortingen. Voor de bijlage externe inhuur en het overzicht van de
topinkomens wil ik u verwijzen naar het jaarverslag van Buitenlandse
Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

10

Bedrijfsvoeringsparagraaf
In de uitvoering van het beleid op het terrein van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking wordt gebruik gemaakt van het apparaat van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het is om deze reden dat in de
bedrijfsvoeringsparagraaf wordt verwezen naar de bedrijfsvoeringsparagraaf in het jaarverslag van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Uitzondering hierop zijn de onderdelen rechtmatigheid en de totstandkoming van de beleidsinformatie.
Groeiparagraaf
Op 20 april 2011 is de aanpassing van de presentatie van de Rijksbegroting onder de naam Verantwoord Begroten in de Tweede Kamer
behandeld. De nieuwe presentatie geeft meer inzicht in de financiële
informatie, de rol en verantwoordelijkheid van de Minister en laat een
duidelijke splitsing tussen apparaat en programma zien. In het voorliggende jaarverslag zijn alle begrotingsartikelen ingevuld volgens de
nieuwe voorschriften.
HGIS jaarverslag
Samen met de jaarverslagen van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse
Handel & Ontwikkelingssamenwerking, wordt het HGIS-jaarverslag 2014
aangeboden aan het parlement. De Nederlandse uitgaven voor buitenlands beleid, die op verschillende departementale begrotingen staan, zijn
gebundeld in de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS).
In aanvulling op de departementale jaarverslagen geeft het
HGIS-jaarverslag een integraal overzicht van de besteding van middelen
voor buitenlands beleid.
Controleverklaring en auditrapport
In het kader van de wettelijke controletaak geeft de Auditdienst Rijk (ADR)
jaarlijks een controleverklaring af bij ieder jaarverslag. Daarnaast heeft de
auditdienst een wettelijke taak om zowel de totstandkoming van de
niet-financiële informatie als het gevoerde financiële en materiële beheer
en de daartoe bijgehouden administraties te onderzoeken. Over de
belangrijkste bevindingen van deze onderzoeken en van eventuele
onderzoeken naar overige aspecten van de bedrijfsvoering brengt de ADR
verslag uit in het jaarlijkse samenvattende auditrapport waarin zowel
hoofdstuk V als XVII is meegenomen. Deze bevindingen vallen niet onder
de reikwijdte van de controleverklaringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

11

B. BELEIDSVERSLAG
BELEIDSPRIORITEITEN
Nederland in de wereld en met de wereld
Het afgelopen jaar was in veel opzichten een bewogen jaar. Er zijn
belangrijke stappen voorwaarts gezet op het terrein van hulp en handel.
Zo is de WTO erin geslaagd tot een akkoord te komen op het gebied van
handelsfacilitatie. Ook is goede voortgang geboekt bij de discussie over
de nieuwe Sustainable Development Goals. De aankomende klimaattop in
Parijs krijgt brede aandacht. Nederland weet, onder andere als
co-voorzitter van het Global Partnership, als «honest broker» bij de
Economische Partnerschapsakkoorden (EPA’s), als partij bij Transatlantic
Trade & Investment Partnership (TTIP), als bemiddelaar in de steenkolendialoog en als aanjager van verbeteringen in de textielsector in
Bangladesh, de noodzaak van het combineren van hulp en handel
internationaal op de kaart te zetten. Maar 2014 was ook het jaar waarin de
internationale politieke verhoudingen op scherp werden gesteld, de groei
van de economie van de eurozone achterbleef bij die van het VK en de VS,
de groeispurt van opkomende markten vertraagde en waarin de instabiliteit in veel landen is toegenomen. Conflict, terrorisme, natuurrampen en
de ebola-uitbraak noodzaakten tot het geven van extra humanitaire hulp
en steun ten behoeve van de internationale veiligheid.
Nederland is met de geïntegreerde benadering op hulp, handel en
investeringen goed geëquipeerd om zich met een duidelijke en gebalanceerde agenda in te zetten voor de doelstellingen zoals in 2013 geformuleerd in Wat de wereld verdient. In het achterliggende jaar is deze agenda
verder geconcretiseerd. Hieronder een korte toelichting per hoofddoelstelling van het beleid.
Duurzame en inclusieve groei wereldwijd
In 2014 trok de discussie over ongelijkheid sterk de publieke en politieke
aandacht, vooral door het boek van de Franse econoom Thomas Piketty.
Het onderstreepte de notie dat handel en investeringen belangrijk zijn
voor groei en ontwikkeling, maar niet afdoende. Groei moet duurzaam en
inclusief zijn, in Nederland en in de rest van de wereld. Daar speelt
Nederland met de combinatie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BH&OS) in één portefeuille op in. Het belang van
inclusiviteit vertaalde zich onder meer in speciale aandacht voor de
armste landen en kwetsbare groepen, vooral door stevig in te zetten op
gelijke rechten en kansen voor vrouwen.
Een belangrijk moment in 2014 was het van start gaan van het Dutch
Good Growth Fund (DGGF) op 1 juli. Dit revolverende fonds verkleint de
risico’s voor investeringen van het bedrijfsleven in lage- en middeninkomenslanden en vormt zo een stimulans voor werkgelegenheid, productiecapaciteit en kennisoverdracht. Het instrumentarium voor het versterken
van de private sector en het ondernemersklimaat in lage- en middeninkomenslanden is eveneens geëvalueerd én herzien. Zo is besloten ORIO in
2015 te vervangen door DRIVE om de Nederlandse infrastructurele inzet
beter in te bedden in het beleid voor hulp, handel en investeringen. Ook is
verkend hoe Nederland kan bijdragen aan de regionale handel in
West-Afrika, naar het voorbeeld van Oost-Afrika. Op die manier werkt
Nederland met, door én voor lokale ondernemers en het Nederlandse
MKB en grootbedrijf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

12

Nederland wil met een aantal landen de overgang maken van een hulpnaar een handelsrelatie. In Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika is met deze
transitie al de nodige ervaring opgedaan. Uiteraard blijft de bilaterale
relatie een breed spectrum van onderwerpen beslaan, ook wanneer
sprake is van een handelsrelatie. Een goed voorbeeld is de inzet van
Nederland om de arbeidsomstandigheden in de textielsector in
Bangladesh te verbeteren: daar komen hulp en handel immers samen.
Een jaar na de instorting van Rana Plaza is belangrijke voortgang gemaakt
in het doordringen van de lokale overheid en de betrokken bedrijven van
hun wederzijdse belang bij een goede, transparante manier van werken.
Ketenverduurzaming, zoals van de textielsector in Bangladesh, de
steenkoolketen in Colombia of de projecten waar het Initiatief Duurzame
Handel (IDH) vorderingen mee maakt zijn essentiële stappen op weg naar
duurzame en inclusieve groei waar handel en investeringen een positieve
rol in spelen. Ook in Nederland motiveert de overheid via de Sector Risico
Analyse (SRA) bedrijven om hun keten in kaart te brengen. Want
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) is de
norm. Vanuit die motivatie is Nederland actief in het tegengaan van
belastingontwijking. Door de inzet van de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking worden ontwikkelingslanden
betrokken bij het overleg daarover in de OESO. De inspanningen om
antimisbruikbepalingen op te nemen in de bilaterale belastingverdragen
met 23 ontwikkelingslanden, zijn voortgezet. Tevens is technische
assistentie aan belastingdiensten in ontwikkelingslanden geïntensiveerd.
Op handelspolitiek terrein heeft de WTO in 2014 een doorbraak behaald
op het gebied van handelsfacilitatie. Dit geeft een belangrijke impuls aan
de toegang tot de wereldhandel voor lage- en middeninkomenslanden.
Ook het afsluiten van de Economische Partnerschapsakkoorden is in 2014
in een nieuwe fase gekomen. De rol die de Minister voor BH&OS als
«honest broker» heeft vervuld droeg bij aan de succesvolle afronding van
de EPA’s met Oost-, West en Zuidelijk Afrika.
Wereldwijd nemen de spanningen tussen de beschikbaarheid en
betaalbaarheid van energiebronnen, economische groei en het klimaat
toe. In 2014 werd daarom verder gewerkt aan de ontwikkeling van een
nieuw ambitieus internationaal klimaatbeleid en een bredere inbedding
van het onderwerp klimaat binnen het ministerie.
Uitbannen van extreme armoede in één generatie
Nederland is gecommitteerd aan het uitbannen van extreme armoede. Dat
betekent onder meer het verstrekken van directe hulp, maar ook het
aangrijpen van verschillende oorzaken van armoede.
De inzet op de speerpunten water, voedselzekerheid, veiligheid en
rechtsorde, en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR)
heeft tot goede resultaten geleid. Door de Nederlandse inzet is de toegang
tot water en sanitatie verbeterd en is een bijdrage geleverd aan
verhoogde waterproductiviteit in de landbouw, verbeterde stroomgebiedbeheer en veilige delta’s. Er is samen met de private sector gewerkt aan
verbetering van landbouw en voedselproductie in de minst ontwikkelde
landen. Tegelijkertijd zijn initiatieven ontplooid die de positie en organisatie van kleinschalige boeren, met name vrouwen, versterken en de strijd
tegen ondervoeding adresseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

13

Goede resultaten zijn er ook voor de laatste twee speerpunten. In fragiele
staten heeft Nederland de veiligheidssituatie en opbouw van de rechtstaat
bevorderd. Er is bijgedragen aan een voorlopig vredesakkoord in Mali,
een hernieuwde VN strategie voor Oost-Congo, en versterking van politie
en justitiële sector in Syrische gebieden onder controle van de gematigde
oppositie. Op het gebied van SRGR is ingezet op meer kennis onder
jongeren over seksuele gezondheid, grotere beschikbaarheid van
anticonceptie en aidsremmers en aan de daling in moedersterfte en
sterfte aan hiv/aids. Tevens is actief ingezet op verbetering van het
ondernemingsklimaat in ontwikkelingslanden, gendergelijkheid en
klimaatsverbetering.
In reactie op de proliferatie van conflicten en humanitaire rampen stelde
het kabinet het Relief Fund in dat het budget voor noodhulp substantieel
verhoogde. De extra middelen werden ingezet voor noodhulp aan Syrië,
Zuid-Sudan, de Centraal Afrikaanse Republiek, Irak en de bestrijding van
ebola. Het nieuwe marineschip Karel Doorman werd ingezet bij de
bestrijding van ebola. Ter bestrijding van chronische crises in de Hoorn
van Afrika en Grote Meren werden partnerschappen aangegaan met
NGO’s.
Vrouwenrechten en gendergelijkheid zijn prioritaire thema’s en
verdienden een betere inbedding in het ministerie. Om die reden werd de
Taskforce Vrouwenrechten en Gendergelijkheid opgericht.
In 2014 werd er actief gewerkt aan verbetering van de kaders voor
internationale samenwerking. In de OESO werden discussies gevoerd
over de ODA-definitie, de VN richtte zich op de MDG-deadline van 2015,
en Minister Ploumen aanvaardde in 2014 het co-voorzitterschap van het
Global Partnership For Effective Development Cooperation. De kaders
voor een post 2015-agenda werden steeds duidelijker. De Nederlandse
prioriteiten, waaronder getting to zero (armoedebestrijding), gendergelijkheid en vrouwenrechten, verkleining van ongelijkheid, water, voedselzekerheid zijn terechtgekomen in de doelen van de Open Working Group
on Sustainable Development .
Vooruitlopend op nieuwe internationale ambities en nieuwe manieren van
werken heeft het ministerie energie gestoken in het identificeren en
concretiseren van trilaterale samenwerking. Trilaterale samenwerking zou
de (politieke/economische) relatie tussen Nederland en de opkomende
economie (het tweede land) moeten versterken door gezamenlijk
activiteiten op te zetten in ontwikkelingslanden. In 2014 resulteerde dit in
een samenwerkingsverband tussen Tunesië, Jemen, Mali en Nederland op
het gebied van SRGR.
Succes voor het Nederlands bedrijfsleven in het buitenland
De buitenlandse handel is een belangrijke motor van de Nederlandse
economie. Ook in 2014 blijkt dit duidelijk. De analyse van de positie van
Nederland in mondiale waardeketens die de Minister in mei met de Kamer
deelde gaf aan dat wij meer dan ooit verweven zijn met het buitenland.
Producten worden niet langer meer in één land gemaakt, maar in de
wereld. Daarin moet elk land c.q. bedrijf zijn eigen niches vinden.
Nederland heeft een goede positie in mondiale waardeketens. Nederland
behield in 2014 de positie van vijfde goederenexporteur van de wereld.
Voor diensten bezette Nederland de zevende plaats, twee plaatsen hoger
dan in 2013. Opnieuw ging bijna driekwart (73%) van de export van
Nederland naar EU-landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

14

Deze grote verwevenheid met het buitenland maakt de economie
eveneens vatbaar voor schokken van buitenaf. Sprekend voorbeeld zijn de
sancties tegen Rusland die ook onze eigen economie raken. De Minister
voor BH&OS zet zich op verschillende manieren in om het succes van het
Nederlands bedrijfsleven in het buitenland te versterken.
Ten eerste door het afsluiten van veelomvattende handelsakkoorden. De
onderhandelingen over een veelomvattend bilateraal vrijhandelsverdrag
tussen de EU en Canada (CETA) zijn voltooid. De onderhandelingen over
een vrijhandelsverdrag tussen de EU en de VS (TTIP) duren voort. Naast
de offensieve belangen is het van belang de maatschappelijke zorgen over
het akkoord te adresseren. Eén van deze zorgen betreft investeringsbescherming, waarover zowel in EU-kader als in Nederland het debat met
alle betrokken stakeholders verder gevoerd wordt.
Ten tweede via economische diplomatie, waaronder de economische
missies. Op kabinetsniveau vonden in 2014 20 uitgaande economische
missies en 13 inkomende missies plaats. Ook zijn in het kader van de
modernisering diplomatie – in samenwerking met vakdepartementen –
extra inspanningen geleverd voor de versterking van de economische
dienstverlening en MKB internationalisering. Voor economische diplomatie betekent dit onder meer dat er regionale medewerkers business
development aangesteld worden.
Europa
De Europese Commissie bracht een nieuwe mededeling uit over de
EU-positie ten aanzien van de post-2015 ontwikkelingsagenda. Hierover
werden Raadsconclusies aangenomen. De Commissie bracht eveneens
een mededeling uit over private sector ontwikkeling; hierover werden
twee sets Raadsconclusies aangenomen. Nederland rondde de ratificatie
af van het Intern Akkoord van het Elfde Europees Ontwikkelingsfonds. Nu
het instrumentarium voor de periode 2014–2020 op poten staat,
besteedde het ministerie in 2014 veel aandacht aan outreach aan
niet-gouvernementele organisaties en het bedrijfsleven over de inrichting
van de Europese ontwikkelingssamenwerking en hoe deze voor hen
toegankelijk is. Met vier gelijkgezinde lidstaten schreef Nederland een
brief aan het extern-cluster van de nieuwe Europese Commissie waarin de
inzet voor de komende periode werd vermeld: de geïntegreerde
benadering van het extern beleid, beleidscoherentie voor ontwikkeling
(waaronder op het gebied van handel, belastingen en textiel) en aandacht
voor gender-gelijkheid staan hierin centraal.
Hieronder wordt nader teruggekeken op de ambities die in de memorie
van toelichting 2014 zijn geformuleerd.
Ambities
Duurzame handel en investeringen
Versterkt internationaal handelssysteem, met aandacht voor MVO
Het multilaterale handelssysteem blijft voor handelsland Nederland van
groot belang. In 2014 werd de impasse rond de inwerkingtreding van het
WTO-akkoord over handelsfacilitatie doorbroken.
Daarmee kunnen de WTO onderhandelaars zich weer volledig richten op
de afronding van de Doha-ontwikkelingsronde. In samenwerking met de
UNCTAD is gewerkt aan het vergroten van de markttoegang voor de minst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

15

ontwikkelde landen door hen te assisteren in gebruik van (preferentiële)
regels van oorsprong.
De onderhandelingen over een vrijhandelsakkoord tussen de EU en
Canada (CETA) zijn in 2014 afgerond. Het betreft het meest veelomvattende vrijhandelsakkoord van de Europese Unie tot nu toe. Ook de
Economische Partnerschapsakkoorden (EPA’s) met Oost-, West- en
Zuidelijk Afrika zijn voltooid, mede door de Nederlandse inzet als «honest
broker» om de impasse in de onderhandelingen te doorbreken. In die
hoedanigheid zijn drie stakeholderbijeenkomsten georganiseerd in de
regio’s die inzicht boden in de zorgen van de betrokken Afrikaanse landen
in de Afrikaanse regio’s.
De onderhandelingen van de EU met de VS over een vrijhandelsakkoord
(TTIP) duren voort. Nederland heeft met succes bij de Europese
Commissie gepleit voor meer transparantie over de onderhandelingen en
onder meer de belangen van de Nederlandse maritieme sector verdedigd.
Een Nederlandse studie naar het opnemen van een investeringsbeschermingsmechanisme in TTIP is naar de Kamer, andere EU-lidstaten en de
Europese Commissie gestuurd.
Verder heeft de EU in 2014 Associatieakkoorden ondertekend met
Oekraïne, Georgië en Moldavië, inclusief afspraken over vergaande
handelsliberalisatie. Met Myanmar zijn onderhandelingen gestart over een
bilaterale investeringsakkoord. Daarnaast hebben de EU en 14 landen,
waaronder Australië, Canada, China, Japan, Zuid-Korea en de VS, de
ambitie uitgesproken de handel in milieugoederen te liberaliseren. Een
«groene goederen akkoord» kan een stimulans voor groene groei vormen.
De Nederlandse inzet op versterking van het internationaal handelssysteem ging gepaard met aandacht voor internationaal verantwoord
ondernemen. In 2014 kwam de Sector Risico Analyse gereed van de
maatschappelijke risico’s in de productieketens van Nederlandse
economische sectoren. De SRA werd geïnitieerd naar aanleiding van de
Rana Plaza ramp in Bangladesh. Met alle relevante sectoren en
maatschappelijke organisaties zijn gesprekken gevoerd over de stappen
die nu nodig zijn om tot een MVO-convenant te komen. De Sociaal
Economische Raad (SER) gaat er vanuit dat er in 2016 convenanten
kunnen zijn met 10 van de 13 geïdentificeerde risicosectoren. In 2014 werd
een convenant gesloten met vijf Nederlandse energiebedrijven voor het
verbeteren van de milieu- en mensenrechtensituatie bij steenkoolmijnen
in Colombia. Ook met de textielsector werd overlegd over het uitwerken
van een MVO-convenant.
MVO Nederland heeft op verzoek van het ministerie een wereldkaart
gemaakt waarop per land is aangegeven wat de daar het meest voorkomende maatschappelijke risico’s zijn. In aanvulling op de MVO risicochecker biedt dit aan (MKB-) bedrijven inzicht die hen helpt om invulling
te geven aan de «responsibility to respect», conform de OESO Richtlijnen
voor Multinationale Ondernemingen en de UN Guiding Principles for
Business and Human Rights (Ruggie).
Versterkte Nederlandse handel- en investeringspositie en economische
naamsbekendheid
De nog steeds tastbare effecten van de economische (euro)crisis,
kredietschaarste en de gevolgen daarvan onderstreepten het belang van
de uitvoer als de voornaamste motor van groei en herstel. Daarnaast was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

16

er wereldwijd meer aandacht voor de balans tussen people, planet en
profit. In dit licht lag het accent op de versterking van het Nederlandse
verdienvermogen en van de internationale positie van het Nederlandse
bedrijfsleven, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf (MKB) en de
Topsectoren.
Conform het kabinetsbeleid werd naast een ambitieuze agenda van
economische missies, steeds meer ingezet op een meer strategische
aanpak van inkomende missies/bezoeken en ontvangst daarvan op
kabinetsniveau. Dit gebeurde, net als in 2013, in samenwerking met de
topsectoren en de Dutch Trade and Investment Board (DTIB). Naast landen
waar ons bedrijfsleven economische belangen heeft wordt nadrukkelijk
ook gekeken naar landen waar door middel van missies synergie tussen
hulp en handel kan worden bereikt. Zo hebben het afgelopen jaar missies
plaatsgevonden naar onder meer China en India maar ook naar landen in
Afrika zoals Tanzania, Mozambique, Ghana, Nigeria, Rwanda en Congo.
In totaal werden in 2014 20 economische missies met een lid van het
kabinet georganiseerd naar 25 landen om Nederlandse bedrijven te
ondersteunen bij het zaken doen in buitenlandse markten. Tevens vonden
5 economische missies op hoogambtelijk niveau plaats en werd een groot
aantal economische missies georganiseerd met de vijf grote economische
steden van Nederland en andere gemeentelijke en provinciale overheden.
Daarnaast vonden er 13 inkomende economische missies/bezoeken plaats
waarvan 5 tijdens de Nuclear Security Summit: staatsbezoek van de
Chinese president, officiële bezoeken van Vietnam en Kazachstan en
werkbezoeken van de vicepresident van Indonesië en de MinisterPresident van Canada.
In 2014 werd de lijst van prioritaire doellanden voor de Topsectoren
geactualiseerd. Eind 2014 werden door kabinet vier nationale icoonprojecten geselecteerd. BH&OS is betrokken bij het internationaal uitdragen
van deze projecten. De gezamenlijke inzet van een aantal topsectoren voor
de Hannover Messe 2014, waar NL partnerland was, bleek succesvol. In
2014 zijn in totaal 14 strategische beurzen georganiseerd.
Als onderdeel van de moderne diplomatie-agenda is een start gemaakt
met de uitwerking van de brief over de MKB internationalisering en de
versterking van de economische dienstverlening voor het bedrijfsleven.
Het MKB, waaronder de start-ups, is van vitaal belang voor onze concurrentiekracht maar benut nog niet alle kansen die het buitenland biedt.
Eind 2014 is een brede informatiecampagne gestart om het belang van
internationaal ondernemen en ook de bestaande dienstverlening beter
onder de aandacht van het MKB te brengen (met de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland en de Kamer van Koophandel).
De Transitiefaciliteit (TF) gericht op de voormalige partnerlanden
Zuid-Afrika, Vietnam en Colombia heeft in 2014 geleid tot verbetering van
het ondernemingsklimaat en circa 100 nieuwe contacten en 25 opdrachten
voor het Nederlands bedrijfsleven. Zo hebben Nederlandse bedrijven en
kennisinstellingen de Vietnamese tuinbouwsector geholpen de stap te
zetten naar teelt in de kas. In Zuid-Afrika heeft een innovatief bedrijf dat
via slimme technologie afval omzet in elektriciteit voet aan de grond
gekregen. Eind 2014 is de TF voor Vietnam beëindigd. In Colombia en
Zuid-Afrika loopt de TF tot medio 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

17

Het naar Nederland halen van buitenlandse bedrijven is een wezenlijk
onderdeel van economische diplomatie. Het Netherlands Foreign
Investment Agency (NFIA), dat onder de beleidsverantwoordelijkheid van
het Ministerie van Economische Zaken valt, haalde in 2014 voor
Nederland een recordbedrag aan investeringen binnen. Met behulp van
een nieuwe acquisitiestrategie worden de inspanningen gericht op die
investeringen die de meeste waarde toevoegen aan de Nederlandse
economie. Er zijn 187 projecten bevestigd, het aantal daarmee gemoeide
banen kwam uit op 6.304. Het investeringsbedrag is uitgekomen op EUR
3.185 miljoen. 54% van de projecten betrof hoogwaardige activiteiten in
met name topsectoren.
Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
Via private sector ontwikkeling heeft Nederland bijgedragen aan een beter
ondernemingsklimaat, waardoor economische groei ontstaat en armoede
wordt bestreden. Het programma bestond uit vijf pijlers.
Voor 1) Versterking van economische wet- en regelgeving is onder andere
de Trade Facilitation Facility ingezet. Dit programma heeft geleid tot
(belasting)hervormingen in de logistieke sector in de East African
Community. Verder zijn in 7 landen belastingdiensten getraind, wat moet
leiden tot effectievere en transparantere belastingstelsels en inning van
meer lokale belastingen.
2) Versterking van economische instituties en bedrijven vond bijvoorbeeld
plaats via institutionele capaciteitsopbouw, zoals in Tanzania in een
project met de National Audit Office voor meer transparantie bij publieke
olie- en gasinkomsten en in Bangladesh en Bhutan in projecten met de
Kadasters. Via FNV en CNV is gewerkt aan de versterking van lokale
vakbonden. Versterking van lokaal bedrijfsleven verliep onder andere via
Programma Uitzending Managers (PUM) dat door kennisoverdracht van
senior experts bijdroeg aan duurzame versterking van 1750
MKB-bedrijven in 70 landen.
3) Versterking van de financiële sector gebeurde zowel bilateraal via onder
andere de Rabobank en FinancieringsMaatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO) als multilateraal via de International Finance Corporation
(IFC), Wereldbank en IMF. FMO heeft onder andere via het MASSIF fonds
technische assistentie verleend voor kredietverlening aan het MKB. Via
het Financial Sector Reform & Strengthening Initiative (FIRST) is bijgedragen aan betere consumentenbescherming bij banken en microfinancieringsinstellingen. Rabobank zette langdurige relaties op met coöperatieve
banken die mogelijkheden zien in landbouwfinanciering. De inzet op
verzekeringen heeft geleid tot succesvolle samenwerking met IFC in de
Global Index Insurance Facility.
4) Aanleg fysieke infrastructuur: Mede naar aanleiding van een onafhankelijke review is het ORIO-programma voor ontwikkelingsrelevante
infrastructuurontwikkeling stopgezet. In 2015 komt DRIVE daarvoor in de
plaats om de Nederlandse infrastructurele inzet beter in te bedden in het
beleid voor hulp, handel en investeringen. De lopende ORIO-projecten
gaan door. Met een road show werd de PIDG (Private Infrastructure
Development Group) geïntroduceerd bij het Nederlandse bedrijfsleven.
Via het Construction Sector Transparency Initiative (CoST) ondersteunde
Nederland de transparantie in de bouwsector in lage- en middeninkomenslanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

18

Bij 5) Toegang tot markten, ketenontwikkeling en handel was er extra
aandacht voor regionale economische samenwerking. In Oost-Afrika werd
met TradeMark East Africa onder andere de transporttijd voor goederen
van de havens van Mombasa en Dar es Salaam naar Rwanda en Burundi
met 10% gereduceerd. In West-Afrika is gestart met onderzoek hoe
intra-regionale handel op strategische handelsroutes kan worden
bevorderd. Het Centrum tot Bevordering van Import uit Ontwikkelingslanden (CBI) ondersteunde midden- en kleinbedrijven bij het verwerven
van toegang tot internationale, vooral Europese, markten. Voor de
verduurzaming van de palmoliesector zat de Minister onder andere een
ronde tafel voor in Beijing met Chinese en internationale bedrijven en
NGO’s.
Dutch Good Growth Fund (DGGF)
Per 1 juli 2014 is het Dutch Good Growth Fund van start gegaan. Het
revolverende fonds verstrekt financiering aan Nederlandse MKB-ers die
zaken willen doen in ontwikkelingslanden en investeringsfondsen die
willen investeren in het lokale MKB, waar reguliere partijen tekort
schieten. Hun activiteiten dienen maatschappelijk verantwoord en
ontwikkelingsrelevant te zijn en bij te dragen aan de sociaaleconomische
ontwikkeling van deze landen. Verzoeken tot financiering en op maat
gesneden dienstverlening worden in behandeling genomen door de drie
uitvoerders van het DGGF, zijnde RVO, Atradius DSB en het consortium
PwC/Triple Jump.
Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
Toename van voedselzekerheid
De uitvoering van het beleid gericht op voedsel- en voedingszekerheid
verloopt volgens planning, zowel binnen de centraal gefinancierde
programma’s als in de partnerlanden via ambassades. Resultaatmeting
blijft een uitdaging, zoals ook in de resultatenrapportage 2013 vermeld. In
november verscheen de beleidsbrief Nederlandse inzet voor wereldwijde
voedselzekerheid. Accenten worden geplaatst bij duurzaamheid en
inclusiviteit, als verdere verbreding van het beleid. In 2014 is de organisatiestructuur van het ministerie zodanig aangepast dat ook deze de
samenhang tussen de grote mondiale uitdagingen weerspiegelt. De start
van een «multi-stakeholder dialoog» tussen Nederlandse overheid,
financiële instellingen, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen, gericht op het bevorderen van landrechten en verantwoordelijk
landgebruik, is een concreet initiatief gericht op de belangen van
kwetsbare groepen.
De Nederlandse private sector speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van landbouw en voedselproductie in de minst ontwikkelde landen.
Kennisdeling en capaciteitsontwikkeling zijn kenmerkende aspecten van
de Nederlandse inzet. Ondersteuning van regionale economische
integratie is uitgebreid van Oost-Afrika naar West-Afrika. In 2014 is een
aantal pilots en studies uitgevoerd en werd met de Economic Community
Of West African States (ECOWAS) overlegd over ondersteuning van
regionale handel in landbouwproducten. Naast de inzet op de economische kant van voedselzekerheid zijn in 2014 nieuwe initiatieven
ontwikkeld die de positie en organisatie van kleinschalige boeren, met
name vrouwen, versterken. Ook in de strijd tegen ondervoeding is
belangrijke vooruitgang geboekt, bijvoorbeeld door de Global Alliance for
Improved Nutrition en UNICEF die beide in samenwerking met de
ambassades in partnerlanden de voedingssituatie van jonge kinderen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

19

verbeterden. Kennis heeft, als publiek goed, ook in 2014 bijgedragen aan
het bereiken van deze doelstellingen. De instituten binnen de Consultative
Group on International Agricultural Research (CGIAR) bereikten met hun
onderzoeksresultaten EUR 23 miljoen kleinschalige boeren (ref.
toezegging aan uw kamer, 7 oktober 2014). Ten behoeve van het International Fund for Agricultural Development (IFAD) vond een succesvolle
middelenaanvulling plaats.
Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
Nederland heeft bijgedragen aan verbeterde waterzekerheid door zowel
de toegang tot water en sanitatie te vergroten als programma’s te
ondersteunen die zijn gericht op een verhoogde productiviteit in de
landbouw, verbeterd stroomgebiedbeheer en veilige delta’s. Klimaatadaptatie en de rol van vrouwen vormden belangrijke aandachtspunten. De
samenwerking met private partijen is verder versterkt, waaronder via de
uitvoering van publiek-private partnerschappen. De hervorming en
reorganisatie van de Wereldbank is in 2014 aangegrepen om het al
bestaande partnerschap met de Bank op watergebied te versterken. In
oktober werd een Memorandum of Understanding (MoU) ondertekend
voor een strategisch partnerschap op het terrein van water door de
Minister en de President van de Wereldbank.
Dankzij Nederlandse financiering kregen ongeveer 2,5 miljoen mensen
toegang tot sanitaire voorzieningen en 2 miljoen tot veilig drinkwater. In
verband met de ebola-crisis is besloten het drinkwater en sanitatieprogramma dat met Nederlandse financiering door UNICEF wordt uitgevoerd
in West-Afrika voor de landen Guinee, Liberia en Sierra Leone, om te
zetten in een programma gericht op de bestrijding van ebola. Dit betekent
dat de structurele voorzieningen op het gebied van drinkwater en sanitatie
voor 750.000 mensen die voor deze drie landen waren voorzien, voorlopig
niet zullen worden gerealiseerd. Er is gewerkt aan gelijke kansen voor
vrouwen en meisjes dankzij structurele aandacht voor menstrual hygiene
management op publieke plaatsen als scholen, kantoren en klinieken.
Nederland steunde samenwerking binnen diverse grensoverschrijdende
stroomgebieden als de Nijl en de Zambezi. Via de Dutch Disaster Risk
Reduction Facility kon Nederland snel reageren met Nederlandse
waterexpertise ter bestrijding van overstromingen in China, Filippijnen,
Libanon, Mexico, Pakistan en Senegal. In samenwerking met de FAO,
UNESCO-IHE en het International Water Management Institute (IWMI) is
een programma ontwikkeld om waterproductiviteit in de landbouw in
Afrika en het Midden-Oosten goed in kaart te brengen.
Samen met de Ministeries van Infrastructuur en Milieu en Economische
Zaken is een aanzet gegeven voor een Internationale Wateraanpak. Doel is
het vergroten van de Nederlandse bijdrage aan waterzekerheid
wereldwijd. De inzet van Nederlandse kennis en kunde bij de ontwikkeling
en uitvoering van door BH&OS gefinancierde waterprogramma’s is in
2014 verder toegenomen. Ruim 100 Nederlandse partners zijn hier in 2014
bij betrokken. Nederland stelt duurzaamheid, gender en klimaat centraal
opdat de resultaten van de inzet beklijven en de Nederlandse watersector
zich kan onderscheiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

20

Duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking tegen
onafwendbare klimaatverandering
In het kader van de internationale klimaatonderhandelingen zet Nederland
in op een ambitieus klimaatakkoord onder meer door het betrekken van
niet-statelijke actoren bij de onderhandelingen. Ook heeft Nederland met
een coördinerende rol in het genderteam van de EU actief bijgedragen
aan de totstandkoming van het Lima Work Programme on Gender tijdens
de VN Klimaatconferentie in Lima (COP20).
Op het vlak van klimaatfinanciering en integratie van klimaat in ontwikkelingssamenwerking zijn belangrijke stappen gezet. Zo heeft de eerste door
BH&OS samengestelde klimaatcursus plaatsgevonden met zowel interne
als externe deelnemers. Voorts is het beleid om private sector klimaatfinanciering te bevorderen versterkt. BH&OS organiseerde onder meer een
bijeenkomst waar de private sector en NGOs innovatieve investeringsvoorstellen presenteerden (MoMo seminar). Dit versterkte het begrip
tussen overheid, bedrijfsleven en NGOs over de kansen en risico’s van
private sector klimaatfinanciering. In dit verband werkt Nederland ook
actief mee aan het Global Innovation Lab for Climate Finance.
Als onderdeel van klimaatfinanciering is geïnvesteerd in hernieuwbare
energie in onder meer Kenia, Ethiopië en Tanzania. Verder is een
publieke-private samenwerking van start gegaan waarin Nederlandse
bedrijven en kennisinstellingen Indonesië ondersteunen bij de ontwikkeling van geothermische energie. In samenwerking met de Wereldbank
worden diverse ontwikkelingslanden geholpen bij het afbouwen van hun
subsidies op fossiele brandstoffen. In maart 2014 kondigde Premier Rutte
in een gezamenlijke verklaring met President Obama aan dat Nederland
geen steun geeft aan nieuwe kolencentrales in het buitenland.
In 2014 startte het Initiatief voor Duurzame Handel (IDH) met een
landschapsprogramma in Brazilië, Ivoorkust, Ghana, Ethiopië, Kenia,
Vietnam en Indonesië om de effecten van klimaatverandering, landdegratie en watervervuiling tegen te gaan. Voorts is in 2014 gestart met het
regionale programma in de Sahel en de Hoorn van Afrika gericht op
watermanagement, verbeteren van voedselzekerheid en markttoegang
van boerenbedrijven in droge gebieden Via het SUSTAIN-Africa
programma droeg Nederland bij aan klimaatadaptatie en duurzame
ontwikkeling in een growth corridor in Tanzania waar economische groei
nog steeds gepaard gaat met vervuiling en uitputting van natuurlijke
hulpbronnen.
Sociale vooruitgang
Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een
halt aan verspreiding van HIV/AIDS
Het Nederlandse SRGR-beleid richtte zich in 2014 op grotere kennis onder
jongeren over SRGR, betere beschikbaarheid van anticonceptie en
aidsremmers, daling in moedersterfte en sterfte aan HIV/AIDS. Daarnaast
bleef Nederland een van de weinige landen die zich consequent inzetten
om meer controversiële onderwerpen als veilige abortus, toegang tot
voorbehoedsmiddelen voor jongeren en de risicogroepen voor
hiv-infectie (homomannen, sekswerkers en injecterende drugsgebruikers)
internationaal op de agenda te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

21

Bij de uitvoering is specifiek aandacht besteed aan de problematiek rond
kindhuwelijken, mede naar aanleiding van het amendement Voordewind.
Concreet zijn hiervoor samenwerkingsverbanden aangegaan met vier
Nederlandse allianties van NGO’s. In samenwerking met UNICEF, UNFPA
en het VK is in 9 landen een programma gestart dat kindhuwelijken
ontmoedigt. De Nederlandse lobby leidde er tevens toe dat een resolutie
over kindhuwelijken in de Derde Commissie van de Algemene Vergadering van de VN werd aanvaard.
Ook werd het innovatieve fonds AmplifyChange gelanceerd. Dit fonds
ondersteunt lokale maatschappelijk organisaties in ontwikkelingslanden
die zich inzetten op taboeonderwerpen zoals geweld tegen vrouwen of
veilige abortus. Via het Global Programme to enhance Reproductive
Commodity Security (UNFPA) werd bijgedragen aan grotere beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen en medicijnen voor reproductieve
gezondheid in de 69 armste landen.
Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
De inzet voor gelijke rechten en kansen voor vrouwen richtte zich
onverminderd op het uitbannen van geweld tegen vrouwen en het
bevorderen van vrouwelijk leiderschap en economische zelfredzaamheid.
De Nederlandse steun aan de uitvoering van de VN-Veiligheidsraadresolutie 1325 over vrouwen, vrede en veiligheid maakte hier deel
van uit. Vrouwenrechten en gendergelijkheid vormde dit jaar voor het
eerst een eigenstandig onderdeel van de Kamerbrief Voortgang prioritaire
thema’s ontwikkelingssamenwerking.
Conform de toezegging aan het lid Van der Staaij (SGP) tijdens het debat
over de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer op 28 november
2013, werd geïnventariseerd in welke landen op genderdiscriminatie
gebaseerde sekseselectie voorkomt. Het onderwerp werd opgebracht in
de mensenrechtenrapportage over 2013 en het is opgenomen in de
toepassing van het mensenrechteninstrumentarium in China, India,
Vietnam, Azerbeidzjan, Armenië en Albanië.
Naar aanleiding van de Nederlandse lobby sprak de VN Commission on
the Status of Women zich in 2014 uit voor een zelfstandige doelstelling
voor gendergelijkheid in de post-2015 ontwikkelingsagenda. De
doelstelling wordt uitgewerkt in de aanloop naar de Finance for
Development-bijeenkomst, voorzien voor juli 2015.
Versterkt maatschappelijk middenveld
In 2014 werd het beleidskader Samenspraak en Tegenspraak gelanceerd
dat de leidraad vormt voor het aangaan van relaties met maatschappelijke
organisaties in de periode 2016–2020. Het doel is maatschappelijke
organisaties in lage- en middeninkomenslanden zo te steunen dat ze hun
bepleitende en agenda-beïnvloedende rol beter kunnen invullen. Het
ministerie ontving een groot aantal voorstellen, ook van organisaties uit
lage- of lage-middeninkomenslanden. In de uitwerking van de strategische partnerschappen wordt speciale aandacht gegeven aan sociale en
gendergelijkheid.
Politieke ruimte voor maatschappelijke organisaties is zowel een
voorwaarde als middel om deze doelstelling te realiseren. In dit verband
heeft Nederland in 2014 samen met Mali het co-voorzitterschap gevoerd
van het Task Team on CSO Development Effectiveness and Enabling
Environment, een samenwerkingsverband tussen landen en NGO’s. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

22

landen waar de politieke ruimte van maatschappelijke organisaties onder
druk staat heeft het Task Team via EU-delegaties en lokale NGO-netwerken
aandacht gevraagd voor verbetering van deze situatie.
Toename van het aantal goed opgeleide professionals, versterking van
hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant onderzoek
In 2014 zijn het beurzenprogramma Netherlands Fellowship Programmes
(NFP) en het capaciteitsversterkingsprogramma van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen (NICHE) verder uitgerold. Via pilots in Ethiopië en
Bangladesh worden nieuwe samenwerkingsmodellen uitgetest binnen het
NICHE en NFP, gericht op een betere aansluiting op de bredere BH&OS
agenda en op een meer langere termijn relatie-opbouw tussen Nederlandse en lokale instellingen. Cuba werd toegevoegd aan de
NFP-landenlijst.
De afbouw van de onderwijsprogramma’s in de partnerlanden alsook van
de centrale onderwijsprogramma’s lag in 2014 op koers.
Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
Humanitaire hulp
De humanitaire noden stegen in 2014 naar ongekende hoogte. De wereld
kende al drie humanitaire crises van de zwaarste categorie: Syrië,
Zuid-Soedan en de Centraal Afrikaanse Republiek. De crisis in Irak en de
ebola-uitbraak kwamen daar nog bij. Nog niet eerder sinds de Tweede
Wereldoorlog was het aantal vluchtelingen en ontheemden zo hoog. De
sterk toegenomen behoefte aan humanitaire hulp maar ook de
complexiteit van gewapende conflicten zette het bestaande humanitaire
systeem onder druk. Aan de oorspronkelijke humanitaire begroting van
EUR 205 miljoen werd in 2014 EUR 12 miljoen toegevoegd: EUR 5 miljoen
voor Zuid-Soedan en EUR 7 miljoen als gevolg van het amendementVoordewind voor humanitaire activiteiten van NGO’s ten behoeve van de
Syrische crisis.
Naast het stijgende aantal acute crises, zijn er ook nog altijd veel
chronische crises; landen die zich in een vicieuze cirkel van armoede en
onveiligheid bevinden en waar de bevolking extra kwetsbaar is voor
ontwrichting door geweld, natuurrampen en ziektes. In 2014 zijn zeven
Nederlandse NGO’s geselecteerd voor een strategisch partnerschap met
het ministerie om in de Hoorn van Afrika en de Grote Meren-regio de
transitie van noodhulp naar wederopbouw en duurzame ontwikkeling te
verbeteren.
In de zomer stelde het kabinet het Relief Fund in dat het budget voor
noodhulp substantieel verhoogde met EUR 570 miljoen voor de periode
2014–2017. Hiervan werd nog in 2014 EUR 100 miljoen bijgedragen aan de
hulpverlening in de vijf hierboven genoemde grootste humanitaire crises.
Extra hulp alleen bleek echter niet voldoende: een kostenefficiëntie-slag is
nodig in de sector. Als top-10-humanitaire donor voelt Nederland de
verantwoordelijkheid bij te dragen aan verbeteringen van het (internationale) humanitaire systeem. Een aantal thema’s (zoals opvang van
vluchtelingen in de regio en paraatheid) is daarom aangemerkt als
deelgebied waarop Nederland zich de komende jaren extra gaat
inspannen om innovaties door te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

23

Voorkomen en terugdringen van conflictsituaties
2014 stond in het teken van het verder verstevigen van de geïntegreerde
benadering ten behoeve van veiligheid en rechtsorde in fragiele staten.
Specifieke programma’s werden uitgevoerd in Mali, Somalië, het Grote
Merengebied, Afghanistan en meer recent in Syrië, Libanon en Irak,
meestal in samenwerking met de Ministeries van Defensie en Veiligheid
en Justitie.
In Mali steunde Nederland het United Nations Department of Political
Affairs (UNDPA) dat onderhandelingen mogelijk maakte tussen overheid
en rebellen. Dit leidde tot een voorlopig vredesakkoord. In de Grote Meren
regio bracht ons land het maatschappelijk middenveld in contact met
onder meer de Speciaal Vertegenwoordigers van de VN, VS en EU om
hun geluid op het hoogste beleidsniveau te laten horen. Ook was
Nederland een van de (financiële) motoren achter de hernieuwde
VN-strategie voor Oost-Congo, die beoogt meer eenheid te brengen in de
internationale steun aan dit gebied.
Meer coherentie in alle internationale politieke en OS-inspanningen is
essentieel om het vredesproces te laten slagen. Nederland zette het
afgelopen jaar een nieuwe stap in het Security Sector Development
Program in Burundi, dat van groot belang is voor de stabiliteit in dat land
en in de Grote Meren-regio. Nederland en Burundi kwamen een aantal
voorwaarden overeen waaraan het land moet blijven voldoen om niet
opnieuw sancties opgelegd te krijgen zoals in 2012 het geval was. Het
programma kreeg positieve internationale reacties. Ook dit programma
wordt in nauwe samenwerking met Defensie en Veiligheid en Justitie
uitgevoerd.
In Syrië werd steun geboden aan de politie en justitiële sector in gebieden
onder controle van de gematigde oppositie, terwijl in Libanon het leger
werd getraind in grensbewaking en CIMIC expertise. Tegelijkertijd werd
bijgedragen aan activiteiten gericht op early recovery van basisvoorzieningen in oppositiegebieden en versterking van basisvoorzieningen in de
omringende landen die dreigen te bezwijken onder de enorme vluchtelingenstroom.
Rechtsstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van de overheid en inclusieve processen
De inzet op het versterken van rechtstaatsontwikkeling bleek onder andere
uit de hervatte sectorale begrotingssteun aan de Rwandese overheid, en
de Nederlandse steun aan het maatschappelijk middenveld aldaar. Dit
maakt het voor NGO’s mogelijk hun belangrijke werk op het gebied van
rechtsstaatontwikkeling te kunnen vervullen. Nederland was tevens een
van de oprichters van het EU Trust Fund voor de Centraal Afrikaanse
Republiek, gericht op wederopbouw. Daarnaast stelde Nederland
MINUSCA financieel in staat een begin te maken met het herstel van de
strafrechtsketen in dit land.
Met Nederlandse steun ontwikkelde de IFC in verschillende Afrikaanse
fragiele staten programma’s voor private sectorontwikkeling en werkgelegenheid. Het gebruik van zowel een «conflict»-als een «gender»-lens in dit
CASA-II-programma, en het meten van resultaten gericht op stabiliteit
(conform de New Deal Peace and Statebuilding Goals) zijn innovatieve
elementen in dit programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

24

Op het gebied van gender in relatie tot vrede en veiligheid ondersteunde
Nederland Syrische vrouwen in het formuleren van een gezamenlijk
standpunt ten aanzien van het vredesproces in Genève. Deze samenwerking met UN Women leidde tot het Syrian Women’s Initative for Peace
and Development (SWIPD), dat de Syrische vrouwen begin 2014
lanceerden.
In 2014 nam het thema grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit
en de koppeling met ontwikkeling een vlucht. Nederland slaagde erin een
aanjagende rol te spelen bij internationale discussies over het negatief
effect van criminaliteit op ontwikkeling.
Versterkte kaders voor ontwikkeling
Versterkte multilaterale betrokkenheid
In 2014 was Nederland bijzonder actief in de werkgroep die de mondiale
post-2015 agenda voor duurzame ontwikkeling heeft voorbereid. In
aanvulling op sociale, economische en ecologische ontwikkeling heeft
Nederland succesvol ingezet op opname van stevige doelen op het terrein
van vrede en veiligheid, gender en SRGR.
De Wereldbank heeft in 2014 ambitieuze institutionele hervormingen
doorgevoerd teneinde de ontwikkelingseffectiviteit van de Bank te
vergroten. Nederland zette hierbij specifiek in op een betere samenwerking met de private sector. Dit resulteerde bijvoorbeeld in een
innovatief partnerschap tussen Nederland en de Wereldbank op het
terrein van water dat, naast een ontwikkelingscomponent, nadrukkelijk
ook de particuliere sector integreert. Verder is substantiële voortgang
geboekt met de stroomlijning van de financieringskanalen van de Bank
door samenvoeging van Trust Funds.
Nederland steunde voorstellen die de stijging van de salarissen van
internationale (VN) ambtenaren inperken. Nederland pleitte ook voor een
financieel soberder pakket van vergoedingen voor VN-personeel. Er is
slechts sprake van trage voorgang op dit thema. Nederland drong in 2014
ook bij alle ontwikkelingsbanken consequent aan op een sober salarisbeleid.
Nederland bepleitte in 2014 intensivering van de samenwerking tussen de
Inter-American Development Bank (IDB) en de Caraïbische landen van het
Koninkrijk. Verder nam het Koninkrijk der Nederlanden deel aan de derde
Small Islands Developing States (SIDS) conferentie op Samoa in
september 2014, gericht op duurzame ontwikkeling. De uitkomsten
worden meegenomen in de uitwerking van de post-2015 ontwikkelingsagenda.
Overig armoedebeleid
Nederland zette zich in voor een gezonde uitleencapaciteit bij de regionale
ontwikkelingsbanken waaronder de Asian Development Bank (AsDB).
Nederland werkte mee aan een voorstel waardoor de uitleencapaciteit van
de AsDB wordt verdubbeld zonder dat extra bijdragen van aandeelhouders en donoren nodig zijn.
Nederland droeg in 2014 bij aan het Debt Management and Financial
Analysis System (DMFAS) programma van UNCTAD. Dit programma geeft
technische assistentie op het gebied van schuldmanagement waardoor
ontwikkelingslanden inzicht krijgen in hun schulden. Dit inzicht is cruciaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

25

voor de schuldhoudbaarheid en een duurzaam financieringsbeleid van
deze landen.
Bijdrage aan migratie en ontwikkeling
In november 2014 is de Kamer geïnformeerd over de gewijzigde prioriteiten binnen het migratie- en ontwikkelingsbeleid. In het licht van de
ongekend grote vluchtelingenstromen en opvang in de regio gaat extra
aandacht naar vermindering van spanningen tussen gastgemeenschappen en vluchtelingen. Nederland biedt ontwikkelingslanden steun bij
de versterking van hun migratiemanagement en bij het bestrijden van
mensensmokkel- en handel en uitbuiting van migranten. Tot slot is
bevordering van vrijwillige terugkeer en herintegratie een prioriteit, zowel
voor ex-asielzoekers uit Nederland als voor gestrande migranten in
transitlanden.
In 2014 zijn diverse nieuwe programma’s gestart op het terrein van
migratie en ontwikkeling. Het gaat hierbij onder meer om programma’s
die migranten in Nederland training en coaching aanbieden bij het
opzetten van een sociale onderneming in het land van herkomst. Ook zijn
programma’s gestart ter bevordering van terugkeer en herintegratie van
ex-asielzoekers uit Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

26

Realisatie beleidsdoorlichtingen1 2
Art

Naam

1

Duurzame handel en
investeringen
Versterkt internationaal
handelssysteem, met
aandacht voor
Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen3
Versterkte Nederlandse
Handels- en Investeringspositie en economische
naamsbekendheid3
Versterkte private sector
en een verbeterd
investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
Dutch Good Growth
Fund4
Duurzame ontwikkeling,
voedselzekerheid en
water
Toename van
voedselzekerheid4
Verbeterd waterbeheer,
drinkwater en sanitatie
Duurzaam gebruik
natuurlijke hulpbronnen,
tegengaan van
klimaatverandering en
vergrote weerbaarheid
van de bevolking tegen
onafwendbare
klimaatverandering
Sociale vooruitgang
Seksuele en
reproductieve gezondheid
en rechten voor iedereen
en een halt aan de
verspreiding van HIV/aids
Gelijke rechten en kansen
voor vrouwen
Versterkt maatschappelijk
middenveld
Toename van het aantal
goed opgeleide
professionals, versterking
van hoger- en
beroepsonderwijsinstellingen
en het bevorderen van
beleidsrelevant onderzoek
Vrede en veiligheid voor
ontwikkeling
Humanitaire hulp
Budget Internationale
Veiligheid; voorkomen en
terugdringen van conflictsituaties6

1.1

1.2

1.3

1.4
2

2.1
2.2
2.3

3
3.1

3.2
3.3
3.4

4
4.1
4.2

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014 Betrekking
op
gehele
artikel?

Nee

X

Nee

X

5

Nee

X

X
5

X

X
Nee
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

27

Art

Naam

4.3

Rechtstaatontwikkeling,
wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
Versterkte kaders voor
ontwikkeling
Versterkte multilaterale
betrokkenheid
Overig armoedebeleid
Bijdrage aan migratie en
ontwikkeling8

5
5.1
5.2
5.3

2008

2009

2010

2011

2012

2013

X
X

X

2014 Betrekking
op
gehele
artikel?

7

Nee

X
X

1
De begroting van BZ is in 2013 opgesplitst in de begroting van BZ (Hoofdstuk V) en BH&OS (Hoofdstuk XVII). Er zijn toen nieuwe beleidsartikelen
en beleidsdoelstellingen geformuleerd. Beleidsdoorlichtingen van voor dat jaar zijn in deze tabel met terugwerkende kracht over de nieuwe beleidsdoelstellingen verdeeld.
2
Bij BZ en BH&OS is het wel de wens om beleidsdoorlichtingen van één beleidsartikel uit te voeren maar inhoudelijk is dat nog niet mogelijk
gebleken. Beleidsdoorlichtingen vinden plaats op één niveau lager namelijk van de beleidsdoelstellingen.
3
Deze beleidsdoelstellingen zijn toegevoegd n.a.v. de toevoeging van de DGBEB aan BZ.
4
Dit is een nieuwe beleidsdoelstelling van dit kabinet.
5
Oplevering is een jaar later, zie brief aan de Tweede Kamer van september 2014 FEZ-2014/292 en december 2014 FEZ-2014/449.
6
Deze beleidsdoelstelling gaat naar het Ministerie van Defensie.
7
Oplevering was gepland in 2015 maar zal in 2016 plaatsvinden vanwege personele omstandigheden in het onderzoeksteam. Zie brief aan de
Tweede Kamer van december 2014 FEZ-2014/449.
8
Dit is gecombineerd met de beleidsdoorlichting van de beleidsdoelstellingen 4.1 en 4.2 van BZ begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

28

Overzicht van risicoregelingen
Risisco van de Staat, te verlenen garanties, vervallen garanties
(bedragen in duizenden euro’s)
Artikel
waarop
garantie
wordt
verantwoord

Omschrijving
garantie

Soort
garantie*

1

Garantie
DGGF
Garantie
FOM
Garanties
IS-NIO
Garanties
IS-Raad van
Europa
Garanties
Regionale
Ontwikkelingsbanken
Garanties IS
OPCW

Kredietgarantie
Kredietgarantie
Kredietgarantie
Deelnemingen

Deelnemingen

1
5
5

5

5

Uitstaande
garantie
ultimo
2013

Verleende
garanties
in 2014
(realisaties)

0

2.554

62.871

5.731

252.062

0

Exploitatie

TOTAAL

Vervallen Uitstaande
garanties
garantie
in 2014
ultimo
(reali2014
saties)

Totaal
plafond

Totaal
stand
begrotingsreserve

2.554

2.554

0

68.602

204.192

102.096

28.432

223.630

223.630

0

176.743

0

176.743

176.743

0

1.854.769

39.727

1.815.042

1.815.042

0

0

0

2.422.161

102.096

0

Garantie
plafond

0

0

0

0

2.346.445

8.285

68.159

2.286.571

0

Ontvangsten
realisatie
2013

Uitgaven
realisatie
2014

Uitgaven en ontvangsten
(bedragen in duizenden euro’s)
Artikel waarop garantie
wordt verantwoord

Omschrijving garantie

Soort
garantie*

1.1 (uitgaven) en 1.10
(ontvangsten)
5.2 (uitgaven) en 5.20
(ontvangsten)

Garantie FOM

Kredietgarantie
Kredietgarantie

Garanties IS-NIO

TOTAAL

Uitgaven
realisatie
2013

Ontvangsten
realisatie
2014

126
776

1.640

702

4.703

776

1.640

702

4.829

Door late melding van de fondsbeheerder kon de mutatie op de garantie
DGGF niet meer worden verwerkt in de saldibalans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

29

BELEIDSARTIKELEN
Belangrijkste financiële ontwikkelingen op hoofdlijnen
Hieronder volgen de belangrijkste financiële ontwikkelingen op hoofdlijnen per beleidsartikel. Een gedetailleerd overzicht treft u aan in de
daaropvolgende financiële toelichting per beleidsartikel.
Hoofdstuk 17 Realisatie begroting op hoofdlijnen (bedragen in miljoenen euro)

1
2
3
4
5

Realisatie 2013

Ontwerpbegroting 2014

Realisatie 2014

Verschil
realisatie – OB

Duurzame handel en investeringen
Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid
en water
Sociale vooruitgang
Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
Versterkte kaders voor ontwikkeling

374

418

391

-27

666
1.116
527
335

587
1.019
693
79

549
1.015
573
285

-38
-4
-120
206

Toaal Begroting BH&OS

3.018

2.796

2.813

17

1. Duurzame handel en investeringen
De lagere realisatie op dit artikel wordt in belangrijke mate veroorzaakt,
doordat het budget voor ORIO verder neerwaarts is bijgesteld. Ook zijn de
budgetten voor de landenprogramma’s, een aantal bedrijfsleveninstrumenten en de bijdragen aan internationale organisaties verlaagd.
2. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
De lagere realisatie op artikel 2 is deels het gevolg van de BNP-korting op
dit artikelonderdeel. Zo werd het landenbudget voedselzekerheid in bijna
alle partnerlanden naar beneden bijgesteld en had de BNP-korting
consequenties voor het landenbudget water. Daarnaast wordt de lagere
realisatie op klimaat onder andere veroorzaakt doordat er vertraging is
opgelopen in de uitvoering van een lopende activiteit in het Grote Meren
Programma.
4. Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
De instelling van het Relief Fund leidde enerzijds tot een verhoging van
artikel 4. Daartegenover stond een lagere realisatie als gevolg van de
overheveling van middelen uit het Budget Internationale Veiligheid (BIV)
naar de begrotingen van het Ministerie van Defensie en van Buitenlandse
Zaken.
5. Versterkte kaders voor ontwikkeling
De mutatie op dit artikel is technisch van aard. De BNP-aanpassingen van
het ODA-budget worden in de begroting in eerste instantie op dit artikel
geparkeerd. Voor 2014 ging het om een BNP-korting van EUR 206,4
miljoen. In de loop van het jaar is deze korting verdeeld over de verschillende thema’s in de begroting. In de realisatie is het geparkeerde bedrag
op artikel 5 dus weggewerkt, waardoor de stand van het artikel hoger
uitvalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

30

Artikel 1: Duurzame handel en investeringen
A: Algemene doelstelling
Duurzame handel en investeringen door versterking van het internationaal
handelssysteem, met aandacht voor maatschappelijk verantwoord
ondernemen (MVO); versterking van de Nederlandse handel- en investeringspositie en economische naamsbekendheid; en versterking van de
private sector en het investeringsklimaat in ontwikkelingslanden. Het
Dutch Good Growth Fund (DGGF) gaat een instrumentele bijdrage
leveren. Dit artikel brengt de synergie tussen handel en ontwikkelingssamenwerking tot uitdrukking.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
• Het voeren van financieel instrumentarium op de beleidsterreinen
export- en investeringsbevordering, marktfacilitatie en markttoegang.
• Het ondersteunen van ontwikkelingsrelevante handel en -investeringen
met het Dutch Good Growth Fund.
• Het financieren van diverse programma’s gericht op duurzame
economische ontwikkeling, private sectorontwikkeling en armoedevermindering in lage- en middeninkomenslanden.
Regisseren
• Op basis van Nederlandse belangen bijdragen aan de verdere
vrijmaking van het internationale handels- en investeringsverkeer via
de World Trade Organisation (WTO)/Doha ronde, vrijhandelsakkoorden
en investeringsbeschermingsovereenkomsten.
• Het versterken van de internationale economische rechtsorde in het
kader van de WTO en OESO.
• Bevorderen van een gelijk speelveld voor Nederlandse ondernemers
op MVO door goede afspraken te maken in de OECD Working Party on
Responsible Business Conduct. Nederland levert het voorzitterschap
via een speciaal vertegenwoordiger voor de OESO Richtlijnen.
• Het mede vormgeven van een nieuwe WTO onderhandelingsagenda.
• Het bevorderen van kaders voor internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen in het kader van de VN, OESO, EU en
voluntary principles on security and human rights.
• Het actief inzetten op het afsluiten van een aantal Economic Partnership Agreements (EPA’s) in EU-verband.
• Het behouden van draagvlak voor globalisering door realistische
invulling van ketenverantwoordelijkheid.
• Het faciliteren van ambities om synergie te bereiken tussen ontwikkelingsdoelstellingen en de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven.
• Opstellen en bewaken van de afgestemde reisagenda van het kabinet
naar economisch belangrijke landen.
• Opstellen en bewaken van de Nederlandse economische diplomatieke
inzet en economische belangen in het buitenland, in samenwerking
met de binnenlandse economische partners en in samenwerking met
de Minister van Economische Zaken.
• Het aansturen van het economische deel van het postennet in
samenwerking met de Minister van Economische Zaken.
• Het versterken van de randvoorwaarden voor private sectorontwikkeling en investeringen in lage- en middeninkomenslanden waaronder
goed bestuur, goede fysieke en financiële infrastructuur, toegang tot
markten en verduurzaming van handelsketens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

31

•

Het opbouwen van een sterke private sector in ontwikkelingslanden
met o.a. de topsectoren Agro & Food, Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, Water en Logistiek en instituten zoals de Nederlandse Belastingdienst en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

Stimuleren
• Actief voorlichtingsbeleid over de OESO-richtlijnen via o.a. het
Nationale Contact Punt (NCP) voor de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen, RVO en MVO Nederland.
• Het faciliteren van (Nederlandse) bedrijven om zaken te doen op
buitenlandse markten, waaronder in ontwikkelingslanden, met behulp
van financiering, informatie en advies.
• Bevorderen van clustergewijze samenwerking van bedrijven op
buitenlandse markten.
• In samenwerking met de private sector, maatschappelijke organisaties
en kennisinstellingen wordt, met aandacht voor mensenrechten,
gender, milieu en klimaataspecten, het ondernemingsklimaat
verbeterd en maatschappelijk verantwoord ondernemen gestimuleerd.
• Het belang van internationaal ondernemen benadrukken en bedrijven
daartoe activeren.
Uitvoeren
• Het behandelen van klachten van bedrijven over oneerlijke concurrentie waar Nederlandse bedrijven in het buitenland mee te maken
hebben.
• Het vorm en inhoud geven aan economische diplomatie, economische
missies en inkomende en uitgaande bezoeken.
• Het monitoren en bevorderen van markttoegang in derde landen via
de EU markttoegangsstrategie.
• De exportcontrole op strategische goederen en sancties in het kader
van de EU, het Wassenaar Arrangement, de Australië groep, de
Nuclear Suppliers Group, Organisation of Chemical Weapons en de
Missile Technology Control Regime.
• Het organiseren van strategische economische missies met aandacht
voor IMVO.
• Het in verzekering nemen van exporttransacties samen met de
Minister van Financien.
C: Beleidsconclusies
Op het gebied van het versterken van de Nederlandse handels- en
investeringspositie en economische naamsbekendheid waren het
uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten het afgelopen jaar
conform de verwachtingen zoals vermeld in de begroting.
In het kader van de modernisering diplomatie zijn extra inspanningen
geleverd voor de agenda hulp, handel en investeringen met een nieuwe
aanpak voor versterking van de economische dienstverlening en MKB
internationalisering. De motie Sjoerdsma gaf de aanzet tot deze
versterking van de Nederlandse inzet in het buitenland, onder andere door
investeringen gericht op regionalisering en economische diplomatie.
Voor de belangrijke afwijkingen tussen de streefwaarden en de realisatie
van de bij dit artikel opgenomen prestatie indicatoren wordt verwezen
naar de toelichtingen bij de indicatoren onder E.
Ook op het gebied van het versterken van de private sector en een
verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden, waren de resultaten
conform de verwachtingen. Op het terrein van arbeidsomstandigheden in
de textielsector is veel bereikt. Zo onderschreven zeven Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

32

regeringen de oproep van de Minister voor bijdragen aan het Rana Plaza
compensatiefonds. Ook heeft Nederland het initiatief genomen tot het
Pakistan Buyers Forum waarin internationale modemerken samenwerken
voor betere naleving van sociale en milieunormen bij hun leveranciers in
Pakistan. Bij het verbeteren van de infrastructuur is minder gedaan dan
voorgenomen omdat de ontwikkeling van projecten en de overgang van
projectontwikkeling naar projectgunning en aanbesteding meer tijd
vergden dan gepland. Bij nader inzien is de deelname aan Private
Infrastructure Development Group (PIDG) niet met EUR 10 miljoen
verhoogd, om ruimte te laten voor een nieuwe investering in het
Infrastructure Development Fund (IDF) van FMO.
Het kabinet presenteerde zijn reactie op de beleidsdoorlichting van de IOB
van het Nederlandse beleid voor private sectorontwikkeling. Nederland
gaat haar beleid voor private sectorontwikkeling aanscherpen door meer
aandacht voor ontwikkelingsrelevantie en impact, versterkte synergie
tussen de programma’s voor private sectorontwikkeling, scherpere
toetsing op additionaliteit van programma’s om marktverstoring te
voorkomen en een sterkere aansturing van de uitvoeringsorganisaties
door het ministerie. Verder is op basis van een IOB Review van het
Initiatief Duurzame Handel (IDH) besloten tot vervolgfinanciering voor de
periode 2016–2020.
Tot slot was 2014 op het gebied van exportcontrole en strategische
goederen een zeer druk jaar. Dit kwam met name doordat de EU sancties
afkondigde tegen Rusland naar aanleiding van de gebeurtenissen in de
Krim en Oost-Oekraïne. Dit leidde onder andere tot een vergunningplicht
voor de olie- en gasindustrie. Daarnaast trad Syrië toe tot het Chemisch
Wapenverdrag en rapporteerde over betrokkenheid van Nederlandse
bedrijven bij het Syrische chemisch wapenprogramma. Dit is gemeld in
een brief aan de Kamer.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Duurzame handel en investeringen
(x EUR 1.000)

Verplichtingen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

153.224

209.837

756.071

947.055

– 190.984

316.842

373.529

391.412

418.256

– 26.844

2.280

10.499

9.707

13.436

– 3.729

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal

1.1

Versterkt
internationaal
handelssysteem,
met aandacht
voor Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen

Bijdrage (inter)nationale organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

33

Realisatie
2012

Realisatie
2013

waarvan WTO en
OESO
waarvan
maatschappelijk
verantwoord
ondernemen

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

5.525

4.870

655

2.671

5.970

– 3.299

1.510

2.590

– 1.080

59.446

81.725

– 22.279

5.726

4.940

786

6.203

6.300

– 97

15.025

15.000

25

253

3.000

– 2.747

539

5.140

– 4.601

2.208

3.340

– 1.132

3.232

2.710

522

250

5.870

– 5.620

25 024

27 560

– 2 536

982

6.580

– 5.598

Opdrachten
waarvan beleidsondersteuning,
eveluaties en
onderzoek
1.2

Versterkte
Nederlandse
Handels- en
Investeringspositie
en
economische
naamsbekendheid

6.223

91.047

Subsidies
waarvan Starters
International
Business (SIB)/
Programma
Strategische
Beurzen
waarvan Partners
for International
Business (PIB)
waarvan Transitiefaciliteit (TF)/
Demonstratiepojecten, Haalbaarheidsstudies en
Kennisverwerving
(DHK)
waarvan
Package4growth
non-ODA
waarvan
Package4growth
ODA
waarvan Overig
Programmatische
Aanpak
waarvan oude
programma’s
(PSO/2g@there)
Leningen
waarvan Finance
for International
Business (FIB)
Bijdragen aan
batenlastendiensten
waarvan
Agenstchap NL
waarvan NBSO’s
(via Agentschap
NL)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

34

1.3

Versterkte private
sector en een
verbeterd
investeringsklimaat
in ontwikkelingslanden

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

308.339

271.983

240.420

273.095

– 32.675

11.281

22.500

– 11.219

7.420
9.909

9.000
59.380

– 1.580
– 49.471

59.212
9.882
2.743

71.540
11.820
0

– 12.328
– 1.938
2.743

11.905

9.500

2.405

25.462

0

25.462

4.961

0

4.961

11.053

23.500

– 12.447

4.570

6.630

– 2.060

23.915

11.600

12.315

10.167

10.040

127

36.173

25.000

11.173

11.767

7.400

4.367

Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies/
Opdrachten
waarvan landenprogramma’s
ondernemingsklimaat
Subsidies
waarvan transitiefaciliteit
waarvan ORIO
waarvan bedrijfsleveninstrumentarium
waarvan PUM
waarvan FMO
waarvan Faciliteit
Duurzaam
Ondernemen en
Voedselzekerheid
waarvan Initiatief
Duurzame Handel
en Solidaridad
waarvan
technische
assistentie t.b.v.
DGGF
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
waarvan
Wereldbank/WTO/
Asian
Development Bank
waarvan International Finance
Corporation
waarvan Infrastructuur
waarvan International Labour
Organization/
partnerprogramma
Bijdragen aan
batenlastendiensten
waarvan CBI
waarvan Agentschap NL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

35

Realisatie
2012

1.4

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

81.839

50.000

31.839

81.839

50.000

31.839

1.833

5.132

9.315

– 4.183

1.833

5.132

9.315

– 4.183

Dutch good
growth fund:
intensivering van
ontwikkelingsrelevante
investeringen in en
handel met
ontwikkelingslanden door het
Nederlandse en
het lokale
bedrijfsleven,
met de focus op
het MKB
Subsidies/
opdracht/garanties
waarvan
programma’s
Dutch Good
Growth Fund
Ontvangsten

1.10

0

Versterkt
internationaal
handelssysteem
met aandacht voor
Maatschappelijk
Verantwoord
Ondernemen

E. Toelichting
Verplichtingen
De daling van het verplichtingenbudget op dit artikel bestaat uit een saldo
van mutaties. Zoals gemeld bij Tweede Suppletoire Begroting, zijn de
verplichtingen voor het Dutch Good Growth Fund (DGGF) grotendeels in
2014 aangegaan. Het verplichtingenbudget is hiervoor opgehoogd. Verder
zijn de programma’s van IDH en Solidaridad overgeheveld vanuit artikel 2
(voedselzekerheid) omdat zij inhoudelijk (verduurzaming handelsketens)
beter onder private sector ontwikkeling passen. Voorts is, zoals gemeld in
de Decemberbrief, een technische negatieve bijstelling van het verplichtingenbudget doorgevoerd als gevolg van de overheveling van verplichtingen van oude naar nieuwe budgetten.
Uitgaven
Artikel 1.1
Zoals in de Tweede Suppletoire Begroting is toegelicht, worden de lagere
uitgaven voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)
veroorzaakt door een lagere behoefte bij de posten aan technische
ondersteuning op het gebied van MVO. Daarnaast wordt de technische
assistentie op het terrein van Fair Trade in het vervolg gefinancierd vanuit
het budget voor het CBI.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

36

Artikel 1.2
De uitgaven voor dit subartikel zijn lager uitgevallen dan in de begroting
voorzien. Zoals in de Tweede Suppletoire Begroting is vermeld, is het
budget voor de Netherlands Business Support Offices neerwaarts
bijgesteld. Dit programma is reeds in 2013 bevoorschot. Tevens was
sprake van een lagere liquiditeitsbehoefte voor de uitfinanciering van het
programma Package4Growth, door vrijval binnen projecten. Ook de
uitgaven voor Finance for International Business zijn lager uitgevallen. Er
is budget overgeheveld naar subartikel 1.3 voor technische assistentie ten
behoeve van het DGGF. Tot slot is de bijdrage aan RVO voor de uitvoering
van het instrumentarium lager dan voorzien in de begroting.
Artikel 1.3
De lagere uitgaven worden door een aantal mutaties veroorzaakt. Bij
Eerste Suppletoire Begroting is budget overgeheveld naar het mensenrechtenartikel op de begroting van Buitenlandse Zaken, ten behoeve van
de bestrijding van kinderarbeid (onderdeel van het amendementVoordewind c.s.). Daarnaast is bij Tweede Suppletoire Begroting het
budget naar beneden bijgesteld. Dit betreft het saldo van de overheveling
van IDH en Solidaridad, de toevoeging van budget voor technische
assistentie voor het DGGF en de verlaging van de budgetten voor de
landenprogramma’s, de transitiefaciliteit, het bedrijfsleveninstrumentarium en de bijdragen aan internationale organisaties. De uitgaven voor
technische assistentie voor het DGGF waren uiteindelijk lager dan
voorzien. Ook het budget voor ORIO is verder neerwaarts bijgesteld als
gevolg van een vertraagde ontwikkelfase van projecten en de uitvoering
hiervan. Daar staat tegenover dat de uitgaven voor het Infrastructure
Development Fund (voorheen MOL fonds FMO) zijn gestegen, doordat
nieuwe verplichtingen zijn aangegaan. Tevens zijn de uitgaven aan het CBI
gestegen, door een additionele opdracht aan het CBI.
Artikel 1.4
Door een kasschuif van 2016 naar 2014 bij Eerste Suppletoire Begroting
en een aanpassing van de liquiditeitsbehoefte voor 2014 bij Tweede
Suppletoire Begroting is het budget voor het DGGF per saldo verhoogd
met EUR 30 miljoen. Uiteindelijk is in 2014 EUR 81,8 miljoen uitgegeven.
Hiervan is EUR 17 miljoen in de interne begrotingsreserve gestort voor de
garanties die worden verstrekt binnen het DGGF. EUR 18,2 miljoen wordt
in latere jaren toegevoegd aan het DGGF (via de eindejaarsmarge voor het
DGGF). De totale omvang van het DGGF (EUR 700 miljoen) verandert dus
niet.
Ontvangsten
In 2014 waren de uitgaven voor het bedrijfsleveninstrument Finance for
International Business (FIB) lager dan oorspronkelijk geraamd (zie ook de
uitgaven), waardoor in 2014 geen beroep is gedaan op de begrotingsreserve en zowel de uitgaven- als de ontvangstenraming bij Tweede
Suppletoire Begroting naar beneden is bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

37

Indicatoren:
Indicator

Realisatie 2013

Streefwaarde
2014

Realisatie 2014

Bron

n.v.t.

500

1.026

RVO

Aantal adviesvouchers voor bedrijven t.b.v. van een
succesvolle en duurzame internationalisering met
behulp van een van de producten gericht op
(individuele) begeleiding van bedrijven

Er zijn in 2014 in totaal 1026 SIB-adviesvouchers uitgegeven. Daarnaast
zijn er nog 19 uitgegeven, die ook weer zijn ingetrokken. De oorspronkelijke streefwaarde was 500 vouchers; halverwege 2014 is dit opgehoogd
tot 1.000 vouchers.
Indicator

Realisatie 2013

Streefwaarde
2014

Realisatie 2014

Bron

18

20

16

RVO

Convenanten met clusters van bedrijven (waarvan
tenminste 80% binnen de topsectoren en focuslanden)

Hoewel er in 2014 minder PIB’s zijn ondertekend is door RVO in samenspraak met BZ wel gestart met tien pre-PIB trajecten. Dit zijn verkennende
missies om te bezien of dat een volledige PIB aanvraag een reële
mogelijkheid is.
Interne begrotingsreserves
Bedragen x EUR 1.000
Interne begrotingsreserve FOM
Stand 31/12/2013
Stand 31/12/2014

102.083
102.096

Interne begrotingsreserve FIB
Stand 31/12/2013
Stand 31/12/2014

33.000
33.000

Interne begrotingsreserve DGGF
Stand 31/12/2013
Stand 31/12/2014

0
17.000

Bovenstaande reserves zijn opgenomen op de saldibalans van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

38

Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
A: Algemene doelstelling
Een toename van voedselzekerheid; verbeterd waterbeheer, drinkwater en
sanitatie; en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, het
tegengaan van klimaatverandering en een vergrote weerbaarheid van de
bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering.
B: Rol en verantwoordelijkheid
In afstemming met de Minister van Economische Zaken en de Minister
van Infrastructuur en Milieu draagt de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking bij aan het zeker stellen dat internationale
publieke goederen zoals een stabiel klimaat, gezonde ecosystemen,
grondstoffen, voedsel en water beschikbaar blijven voor huidige en
toekomstige generaties.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
• De financiering van diverse programma’s gericht op duurzame
ontwikkeling, voedselzekerheid en water, uitgevoerd door multilaterale
instellingen, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, lokale
overheden, centrale programma uitvoerders (zoals FMO, RVO),
samenwerking met andere donoren (DFID, BMZ) en via publiek-private
partnerschappen. Op basis van eerdere ervaringen zullen in publiek
private samenwerking de beoogde uitkomsten voor zowel bedrijven
als ontwikkelingsimpact beter geëxpliciteerd worden.
• De niet-geoormerkte financiering van verschillende multilaterale
instellingen, die een sleutelrol spelen bij de aanpak van vraagstukken
op het gebied van deze thema’s.
Regisseren
• Het regisseren van de Nederlandse aanpak van mondiale problemen
op mondiale schaal.
• Het coördineren van de Nederlandse positie in Brussel en internationale fora voor wat betreft de ontwikkelingsaspecten van het
Europese en internationale beleid ten aanzien van duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water.
Stimuleren
• Het stimuleren van de intensivering van de samenwerking tussen
overheden, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en de
private sector.
• Inzet van Nederlandse deskundigheid bij het realiseren van de
ontwikkelingsdoelstellingen.
C: Beleidsconclusies
Het beleid gericht op toename van voedselzekerheid is conform begroting
voortgezet. Nuffic kon voor het internationaal onderwijsprogramma op
het voedselzekerheidsdeel van NICHE/NFP minder projecten starten dan
was gepland.
Op het terrein van verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie waren
de resultaten conform de verwachtingen. De beleidsinzet op bepaalde
onderdelen liep echter vertraging op, mede vanwege de bezuinigingen op
de OS-begroting. Om de bezuinigingen op het waterbudget op te vangen
zijn verschillende bijdragen getemporiseerd (hieronder een nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

39

overmaking Fonds Duurzaam Water, de bijdrage aan het Wereldbank
«Water Partnership Programme» (WPP)). Daarnaast was de liquiditeitsbehoefte van enkele lopende programma’s lager dan eerder aangenomen.
Dit was het geval voor het «Regional Programme Food and Water in the
Horn of Africa and Sahel» van ICRAF. De opstartfase van dit programma
dat in het najaar van 2013 van start is gegaan, duurt langer dan gepland
als gevolg van complexe onderhandelingen met een groot aantal lokale
partijen. Ook zijn de formaliteiten aan de kant van de Wereldbank ten
behoeve van de tweede fase van het Senegal River/OMVS programma
nog niet afgerond en is de eerste bijdrage doorgeschoven naar 2015.
De voorbereidingen voor een nieuw WASH programma, noodzakelijk voor
het behalen van de doelstelling op het gebied van schoon drinkwater zijn
als gevolg van de budgettaire krapte uitgesteld.
Het contract voor het programma gericht op verbeterd stroomgebiedbeheer Gire in Mali daarentegen werd, eerder dan gepland, in 2014
ondertekend.
De uitvoering van het beleid gericht op duurzaam gebruik van natuurlijke
hulpbronnen, het tegengaan van klimaatverandering en vergroten van de
weerbaarheid van de bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering,
werd eveneens door de bezuinigingen vertraagd.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
(x EUR 1.000)

Verplichtingen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

1.541.245

712.298

209.298

709.650

– 500.352

639.972

666.235

548.937

586.953

– 38.016

280.089

342.790

295.483

311.612

– 16.129

146.157

162.000

– 15.843

32.606
12.888

35.000
12.000

– 2.394
888

11.392

0

11.392

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal

2.1

Toename van
voedselzekerheid
Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies/
Opdrachten
waarvan landenprogramma’s
voedselzekerheid
Subsidies
waarvan internationaal onderwijsprogramma
waarvan Agriterra
waarvan International Fertilizer
Development
Center

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

40

Realisatie
2012

Realisatie
2013

waarvan Faciliteit
Duurzaam
Ondernemen en
Voedselzekerheid

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

18.014

18.600

– 586

35.378

0

35.378

0

23.000

– 23.000

14.888

20.000

– 5.112

21.660

20.000

1.660

2.500

0

2.500

156.794

167.161

– 10.367

31.801

65.000

– 33.199

58.677

45.300

13.377

9.751
2.300

11.700
0

– 1.949
2.300

4.500

0

4.500

2.400

0

2.400

3.600

0

3.600

5.321

6.000

– 679

14.680

13.510

1.170

Bijdragen (inter)
nationale
organisaties
waarvan WB/IFC/
IBRD/FMO
waarvan Consultative Group on
International
Agricultural
Research
waarvan initiatief
duurzame handel
waarvan International Fund for
Agricultural
Development
waarvan Partnerschapsprogramma
FAO
2.2

Verbeterd
waterbeheer,
drinkwater en
sanitatie

139.785

158.018

Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies/
Opdrachten
Landenprogramma’s
waterbeheer
Landenprogramma’s
drinkwater en
sanitatie
Subsidies
waarvan Fonds
Duurzaam Water
waarvan KNVB
waarvan
UNESCO-IHE
waarvan International Water and
Sanitation Centre
waarvan Aqua for
All

Bijdragen (inter)
nationale
organisaties
waarvan stroomgebiedbeheer via
Wereldbank
waarvan UNICEF
WASH

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

41

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

0

8.000

– 8.000

7.125

0

7.125

6.000

0

6.000

1.900

0

1.900

96.660

108.180

– 11.520

waarvan Landenprogramma’s
klimaat- en
milieubeleid

14.714

30.720

– 16.006

waarvan financieringsmaatschappij
voor ontwikkelingslanden
waarvan HIVOS

4.000
2.091

14.400
0

– 10.400
2.091

22.625

20.000

2.625

20.725

0

20.725

2.070
9.540

4.500
7.100

– 2.430
2.440

0

20.000

– 20.000

waarvan International Council for
Research in Agro
Forestery
waarvan water
supply and
sanitation
collaborative
Council/UNOPS
waarvan Asian
Development Bank
waarvan UNDP
Capnet
2.3

Duurzaam gebruik
natuurlijke
hulpbronnen,
tegengaan van
klimaatverandering en vergrote
weerbaarheid van
bevolking tegen
onafwendbare
klimaatverandering

220.098

165.427

Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies

Subsidies

Bijdragen (inter)
nationale
organisaties
waarvan
Wereldbank
waarvan GEF
(Wereldbank
waarvan
DFID/Climate
Development and
Knowledge
Network
waarvan UNEP
Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidie/
opdrachten

LDCF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

42

Realisatie
2012

Bijdragen (inter)
nationale
organisaties

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

waarvan diversen
(WRI, MER,
Tropenbos,
Belgisch MinBuza
en ETC)

17.934

0

17.934

waarvan GIZ en
DGOS

2.960

0

2.960

E. Toelichting
Verplichtingen
De verplichtingen voor artikel 2 zijn lager uitgevallen dan begroot. Een
deel van de verlaging is het gevolg van de BNP-korting die moest worden
ingevuld zoals gemeld in de Eerste Suppletoire Begroting (EUR 123
miljoen). Een ander deel van de mutaties is te verklaren door technische
bijstellingen onder meer als gevolg van een administratieve conversie.
Daarnaast zijn er minder verplichtingen aangegaan dan in eerste instantie
voorzien. Op het gebied van voedselzekerheid geldt dit in het bijzonder
voor de landenprogramma’s in Ethiopië en Burundi en daarnaast voor het
internationaal onderwijsprogramma. In Ethiopië wordt een deel van de
contractuele verplichting met de Wereldbank voor het Productive Safety
Net Programme in 2015 aangegaan daar dit door de te volgen procedures
bij de Wereldbank niet mogelijk was in 2014. In Burundi is vertraging
opgelopen in het voedselzekerheidsprogramma. Ook voor het internationaal onderwijsprogramma geldt dat door Nuffic minder verplichtingen
zijn aangegaan dan voorzien.
Op het gebied van drinkwater en sanitatie zijn in Kenia en de Palestijnse
Gebieden minder verplichtingen aangegaan dan voorzien. In Kenia betreft
het een financieringsfaciliteit op watergebied waarvan de opdrachten
aanbesteed moeten worden en de contracten in later stadium worden
vastgelegd. De ondertekening van het silent partnership met Agence
France Development voor het waterprogramma in de Palestijnse
Gebieden is uitgesteld naar 2015. Het totaal aan nieuwe verplichtingen
voor WASH-programma’s op het gebied van drinkwater en sanitatie is
lager dan begroot vanwege de bezuinigingen.
Voor het waterbeheerprogramma in Mali zijn de verplichtingen daarentegen hoger uitgevallen dan begroot; het contract voor het programma
gericht op verbeterd stroomgebiedbeheer Gire werd in 2014 ondertekend
terwijl dit pas in 2015 was voorzien. Op het centrale waterbeheerprogramma zijn de verplichtingen lager dan gepland. Bij een drietal potentiële activiteiten kon nog geen overeenkomst in 2014 worden afgesloten
en wordt dit doorgeschoven naar 2015. Zo ook voor een aantal activiteiten
onder het centrale klimaatbudget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

43

Uitgaven
Landenprogramma’s
Conform de toezegging aan de Kamer is in het jaarverslag een passage
opgenomen waarin aangegeven wordt of de geplande uitgaven aan een
landenprogramma lager of hoger uitvallen. Dit gebeurt, zoals in de
leeswijzer is aangegeven, bij het betreffende beleidsartikel.
Als gevolg van de BNP-korting werden de landenbudgetten voor
voedselzekerheid in de partnerlanden in totaal met EUR 11 miljoen naar
beneden bijgesteld. Dit geldt met name voor Burundi, Ethiopië en
Rwanda. Daarnaast heeft in Burundi een aantal voedselzekerheidsprojecten vertraging opgelopen in de goedkeuringsfase. Daarentegen is in
Bangladesh het budget voor voedselzekerheid gestegen.
De BNP-korting heeft tevens een daling tot gevolg gehad voor de
landenbudgetten voor water, met name in Bangladesh en Indonesië.
Binnen het landenprogramma van Benin is de realisatie op waterbeheer
lager uitgevallen als gevolg van onderbesteding. In Mozambique en
Rwanda is minder uitgegeven dan begroot vanwege vertraging in de
uitvoering van programma’s.
Op regionaal niveau levert het Grote Meren Programma in op waterbeheer vanwege vertraging van het Lake Kivu-project.
De landenbudgetten voor klimaat werden als gevolg van de BNP-korting
naar beneden bijgesteld in met name Indonesië en Rwanda. In Mozambique is minder uitgegeven vanwege latere contractering. Binnen het
regionale programma Grote Meren is vertraging opgelopen in het
Interconnections-programma.
Artikel 2.3
De lagere realisatie op dit sub-artikel betreft een saldo van verschillende
mutaties.
Zoals gemeld in de Eerste Suppletoire Begroting werd EUR 5 miljoen
bezuinigd op de landenprogramma’s van onder andere Indonesië en
Rwanda als gevolg van de BNP-korting. De resterende bezuiniging werd
op centraal niveau ingevuld. De geplande bijdrage aan het Least
Developed Country Fund heeft in 2014 geen doorgang gevonden. De
bijdragen aan Wereldbank en Hivos zijn in 2014 toegenomen. Daarnaast
zijn, zoals gemeld in de Tweede Suppletoire Begroting, de uitgaven voor
het landenprogramma verder met EUR 10 miljoen verlaagd, met name
vanwege vertragingen in het Interconnections-programma in de Grote
Meren-regio. Voorts heeft het Access to Energy Fund (AEF) van de FMO in
2014 een lagere liquiditeitsbehoefte van EUR 10 miljoen. Om de druk op
de begroting 2015 te verlichten is de bijdrage voor de zesde middelenaanvulling van het Global Environment Fund (GEF) die aanvankelijk in 2015
was gepland, geheel in 2014 voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

44

Artikel 3: Sociale vooruitgang
A: Algemene doelstelling
Menselijke ontplooiing en sociale ontwikkeling ten behoeve van een
duurzame en rechtvaardige wereld, door het bijdragen aan seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt toeroepen
aan de verspreiding van HIV/Aids; het bevorderen van gelijke rechten en
kansen voor vrouwen; versterking van het maatschappelijk middenveld;
en een toename van het aantal goed opgeleide professionals, versterking
van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van
beleidsrelevant onderzoek.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor:
Stimuleren
• Het bijdragen aan structurele armoedebestrijding en bevorderen van
inclusieve groei en ontwikkeling door de mogelijkheden en kansen te
vergroten van mannen en vrouwen in ontwikkelingslanden.
• De Nederlandse inzet voor seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten (SRGR) en hiv-preventie, onder meer in multilaterale fora.
Nederland speelt een actieve rol in de voorbereidingen voor ICPD
beyond 2014 en de post 2015 agenda, in de bilaterale dialoog in de
partnerlanden en in de samenwerking met NGO’s.
• Werken aan goede internationale kaders voor vrouwenrechten in
multilaterale fora (VN, OESO/DAC, EU) en het ondersteunen van lokale
vrouwenorganisaties ter versterking van politieke en economische
empowerment van vrouwen, en de rol van vrouwen in conflictsituaties. Lokale ervaringen worden ingebracht in multilaterale fora, en vice
versa.
• Ambitieuze maar realistische zelfstandige doelstellingen voor «gender
equality» en voor SRGR in de post-2015 ontwikkelingsagenda.
• De samenwerking met het maatschappelijk middenveld in internationale samenwerking, handel en investeringen.
Financieren
• Het financieren van programma’s van multilaterale organisaties,
niet-gouvernementele organisaties internationaal en lokaal, bedrijven,
overheden en kennisinstellingen, die het meest perspectief bieden op
het verwezenlijken van de beoogde resultaten.
• Het financieren van programma’s gericht op het versterken van het
maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden, via onder meer
MFS-II, VMP en SNV.
• De versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen via NICHE
en de opleiding van professionals via NFP; het Kennisplatform
Development Policies.
C: Beleidsconclusies
Sociale gelijkheid krijgt internationaal steeds meer aandacht, onder meer
in de post 2015 agenda. Een uitgevoerde analyse van de portfolio op het
terrein van sociale ontwikkeling heeft het inzicht verbeterd op welke wijze
activiteiten bijdragen aan het bevorderen van sociale gelijkheid. De
conclusies bieden aanknopingspunten hoe programma’s verder kunnen
bijdragen hieraan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

45

Binnen SRGR werd in 2014 speciale aandacht gericht op de integratie van
SRGR en vrouwenrechten, inclusief de bestrijding van kindhuwelijken en
seksueel geweld tegen vrouwen. Als onderdeel van de review van
ICPD+20 nam de VN een vernieuwde agenda aan met meer inzet op
mensenrechten, tegengaan van discriminatie op basis van seksuele
oriëntatie, bestrijden van de HIV/Aids epidemie en bereiken van gendergelijkheid; een opmerkelijk resultaat gezien de weerstand tegen delen van de
SRGR-agenda vanuit meer conservatieve landen en religieuze groepen.
Nederland zocht in 2014 actief samenwerking met gelijkgezinde, maar ook
met minder voor de hand liggende landen en partners, bijvoorbeeld het
Vaticaan. Trilaterale samenwerking werd met Tunesië tot stand gebracht in
onder meer Jemen en Mali. De ramp met vlucht MH17 had ook een
directe impact op de (inter)nationale SRGR-gemeenschap. Aan boord van
de MH17 bevonden zich ook Nederlandse aidsactivisten, onder wie de
onderzoeker Joep Lange, op weg naar de internationale aidsconferentie in
Melbourne.
In een internationale context waar vrouwenrechten en gendergelijkheid
sterk onder druk blijven staan, zette Nederland actief in op de verbetering
van de positie van vrouwen, onder meer door de bijdrage aan internationale consensus over het gendergelijkheidsdoel in de post 2015 agenda,
alsook betere integratie van vrouwenrechten in speerpuntprogramma’s,
waaronder het Dutch Good Growth Fund (artikel 1.4).
In 2014 is verder gewerkt aan uitvoering en vormgeving van beleid en
instrumentarium voor de versterking van het maatschappelijk middenveld
in lage- en middeninkomenslanden. Het beleidskader «Samenspraak en
Tegenspraak» werd uitgewerkt en vormt de leidraad voor het aangaan van
strategische partnerschappen met maatschappelijke organisaties op het
terrein van pleiten en beïnvloeden.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 3 Sociale vooruitgang
(x EUR 1.000)

Verplichtingen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

654.984

184.754

609.348

486.048

123.300

1.132.182

1.115.501

1.014.820

1.018.987

– 4.167

377.004

399.752

415.567

415.756

– 189

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
3.1

Seksuele en
reproductieve
gezondheid en
rechten voor
iedereen en een
halt aan de
verspreiding van
HIV/Aids

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

46

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

81.262

82.540

– 1.278

44.782

42.000

2.782

15.966

12.000

3.966

15.000
20.000

15.000
20.000

0
0

74.321
35.000

75.000
35.000

– 679
0

53.871

48.000

5.871

47.030

43.000

4.030

16.106

16.220

– 114

12.000

15.500

– 3.500

44.055

44.985

– 930

waarvan landenprogramma’s
gelijke rechten en
kansen voor
vrouwen

4.582

6.000

– 1.418

waarvan Funding
Leadership and
Opportunities for
Women

29.184

28.900

284

Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies/
Opdrachten
waarvan landenprogramma’s
SRGR
Subsidies
waarvan
SRGR-fonds
waarvan Product
Development
Partnerships
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
waarvan Unicef
(SRGR)
waarvan UNAIDS
waarvan Global
Fund to Fight Aids,
Malaria and
Tuberculosis
waarvan UNFPA
waarvan Global
Programme to
Enhance Reproductive Health
Commodity
Security via
UNFPA
waarvan Global
Alliance for
Vaccines and
Immunisations
waarvan WHO
Partnership
programma/
WHO-PAHO
waarvan Health
Insurance Fund
3.2

Gelijke rechten en kansen voor vrouwen

43.508

51.694

Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies/
Opdrachten

Subsidies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

47

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

waarvan Nationaal
Actie Plan 1325

4.000

4.000

0

waarvan
UNWOMEN

6.289

6.000

289

450.525

451.250

– 725

12.372

12.000

372

50.000

55.000

– 5.000

386.594

382.000

4.594

104.673

106.996

– 2.323

5.000

4.000

1.000

16.523

22.300

– 5.777

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

3.3

Versterkt
maatschappelijk
middenveld

476.685

452.070

Subsidies
waarvan
Vakbondsmedefinancierings
programma
waarvan SNV
programma
waarvan Medefinancieringsstelsel
3.4

Toename van het
aantal goed
opgeleide
professionals,
versterking van
hoger- en
beroepsonderwijsinstellingen en het
bevorderen van
beleidsrelevant
onderzoek

234.985

211.985

Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies/
Opdrachten
waarvan landenprogramma’s
hoger onderwijs
waarvan landenprogramma’s
onderwijs
algemeen
Subsidies
waarvan internationale onderzoekprogramma’s
waarvan internationale hoger
onderwijsprogramma’s Niche
en NFP

7.271

9.000

– 1.729

39.717

36.500

3.217

waarvan Global
Partnership for
Education

30.000

30.000

0

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

48

E. Toelichting
Verplichtingen
De hogere verplichtingen die in 2014 zijn aangegaan voor Sociale
vooruitgang worden veroorzaakt door verschillende mutaties. Zoals
vermeld in de Eerste Suppletoire Begroting 2014, is de verplichting voor
het Global Fund to Fight Aids, Malaria and Tuberculosis (GFATM)
aangegaan in 2014, in plaats van 2013. Daarnaast is het budget voor
UNICEF SRGR verhoogd vanwege een aantal nieuwe activiteiten onder
andere voor het programma in het kader van Aidswezen (als gevolg van
het amendement Voordewind) en voor een 4-jarig programma met
UNICEF ter bestrijding van kind-huwelijken. Hier staat tegenover dat het
verplichtingenbudget voor UNFPA is bijgesteld op basis van de geraamde
uitgaven voor het programma Global Programme on Reproductive Health
Commodity Security. Ook is het verplichtingenbudget voor vrouwenrechten en gendergelijkheid lager uitgevallen, omdat in 2014 geen grote
meerjarige verplichtingen zijn aangegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

49

Artikel 4: Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
A: Algemene doelstelling
Vrede en veiligheid voor ontwikkeling door het verlenen van humanitaire
hulp; het voorkomen en terugdringen van conflictsituaties; en het
bevorderen van rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw,
versterkte legitimiteit van democratische structuren en het tegengaan van
corruptie.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
• De aanwending van middelen uit het Budget Internationale Veiligheid
(BIV), in overeenstemming met de Ministers van Defensie en van
Buitenlandse Zaken. Besluitvorming wordt interdepartementaal
voorbereid en uitgevoerd. Hiermee is het geïntegreerde karakter van
de inzet van diplomatieke, civiele en/of militaire activiteiten uit het BIV
geborgd.
• Bepaling van de indicatieve planning voor ongeoormerkte bijdragen
aan internationale, bij humanitaire hulp betrokken organisaties per
chronische crisis.
• Bepaling van bijdragen aan acute crises op basis van de ontstane
noden.
• Financiering van stabiliteit- en rechtsstaatsontwikkelingprogramma’s
en partners.
Stimuleren
• Het ondersteunen van programma’s die stabiliteit en rechtsorde
bevorderen in de tien partnerlanden op het gebied van Veiligheid &
Rechtsorde en het Grote Merengebied en de Hoorn van Afrika.
Regisseren
• Bijdragen aan effectieve samenwerking met actoren zoals de VN, de
EU en NGO’s ter verbetering van de noodhulpketen.
• Inzetten binnen de VN op betere samenwerking tussen het Bureau of
Crisis Prevention and Recovery (BCPR) van UNDP (rechtsstaatsontwikkeling) en het Department for Peacekeeping Operations (DPKO)
(veiligheidssector).
• Vroegtijdige ondersteuning van herstel en post-conflict wederopbouw
na crises via NGO’s, als overheden (nog) niet in staat zijn deze taken
zelf uit te voeren. Ook ligt er een belangrijke rol voor het maatschappelijk middenveld bij lokale conflictpreventie en bevorderen van
participatie van burgers.
C: Beleidsconclusies
De uitvoering van het beleid is in grote lijnen volgens plan verlopen. Door
terugval en escalatie in/van conflict (bijvoorbeeld Zuid-Soedan) bleek het
in sommige gevallen moeilijk voortgang te boeken, terwijl problemen in
nieuwe of escalerende conflicthaarden zoals Oekraïne en Irak/Syrië een
urgente aanpak behoefden.
Het overbruggen van de ruimte tussen humanitaire hulp en wederopbouw
heeft op twee manieren een extra impuls gekregen. Het ministerie heeft
met zeven NGO’s strategische partnerschappen afgesloten om drie jaar
lang optimaal steun te geven aan hun inzet voor activiteiten die de
transitie van noodhulp naar wederopbouw bevorderen in de Grote

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

50

Meren-regio en de Hoorn van Afrika. Daarnaast krijgt deze transitie meer
nadruk via het Relief Fund, omdat daarbinnen extra aandacht wordt
besteed aan de thema’s innovatie en de regionale opvang van vluchtelingen.
In onderling overleg met betrokken bewindslieden werd de invulling van
het Budget Internationale Veiligheid (BIV) 2014 vastgesteld en werd het
budget vervolgens over de begrotingen van Buitenlandse Zaken en
Defensie verdeeld.
Op het gebied van rechtsstaatontwikkeling wordt, waar noodzakelijk en
wenselijk, ook aandacht besteed aan de versterking van informele
rechtsinstituties, naast de formele instituties.
De uitvoering van het Politieke Partijen Programma en wederopbouwprogramma’s verliep in 2014 nagenoeg volgens plan, behalve daar waar
terugval in conflict en nieuwe escalaties de uitvoering bemoeilijkten.
Conclusie is dat alleen lange-termijn programma’s kans van slagen
hebben, aangezien die de dalen en pieken in vredesopbouwprocessen
kunnen opvangen.
De besteding van de middelen voor onderzoeksprogramma’s via het
Kennisplatform Veiligheid en Rechtsorde bleef achter op de planning door
vertraging in het beoordelingsproces van onderzoeksvoorstellen. Met
WOTRO (NWO afdeling) is afgesproken om dit proces komend jaar aan te
passen.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 4 Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
(x EUR 1.000)
Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

701.594

559.660

567.816

799.569

– 231.753

Programma-uitgaven totaal

511.063

527.379

572.894

692.469

– 119.575

4.1

258.193

233.892

224.096

212.767

11.329

33.000

33.000

0

47.000

45.000

2.000

46.746

25.000

21.746

36.000
13.000

36.000
13.000

0
0

40.315

50.000

– 9.685

Verplichtingen
Uitgaven:

Humanitaire hulp
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties/
Subsidies
waarvan UNHCR
waarvan
UN-OCHA/CERF
waarvan International Committee
of the Red Cross
waarvan Wereldvoedselprogramma
waarvan UNRWA
waarvan voor
chronische en
accute crises

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

51

Realisatie
2012

Bijdrage aan
andere begrotingshoofdstukken
4.2

Realisatie
2013

waarvan voor
chronische en
accute crises

Budget Internationale Veiligheid;
voorkomen en
terugdringen van
conflictsituaties

waarvan crisisbeheersingsoperaties, incl. BSB,
internationale
criminaliteitsbestrijding, enablers,
overigen
waarvan opbouw
regionale
vredeshandhavingscapaciteit
waarvan veiligheidssectorhervormingen en
vredesopbouw
4.3

Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van
democratische
structuren en
tegengaan van
corruptie

252.870

293.487

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

8.035

0

8.035

0

250.000

– 250.000

0

171.000

– 171.000

0

36.000

– 36.000

0

43.000

– 43.000

248.774

229.702

19.072

88.702

136.070

– 47.368

13.647

14.570

– 923

12.925
30.400

8.000
35.000

4.925
– 4.600

20.000

0

20.000

Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies/
Opdrachten
waarvan landenprogramma’s
wederopbouw
waarvan MiddenAmerika
programma
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
waarvan UNDP
(BCPR)
waarvan UNICEF
waarvan vredesdividend:werkgelegenheid en
basisvoorzieningen via IBRD

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

52

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

0

12.400

– 12.400

15.148

0

15.148

31.054

0

31.054

9.830

0

9.830

27.068

0

27.068

100.024

0

100.024

Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies
waarvan politieke
partijenprogramma/
gemeenteinitiatieven
waarvan vredesdividend: werkgelegenheid en
basisvoorzieningen
waarvan inclusieve
politieke
processen:
vredesdialoog en
conflictpreventie
waarvan functionerende rechtsorde
waarvan legitieme
en capabele
overheid
4.4

Noodhulpfonds
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
WHO
World Food
Programme
UNICEF
UNHCR
UNDP
Red Cross
IPA
Overige

5.000

0

5.000

13.000
5.000
13.000
15.000
6.400
4.998
9.000

0
0
0
0
0
0
0

13.000
5.000
13.000
15.000
6.400
4.998
9.000

World Vision
Save the Children
Cordaid
Care International

9.547
6.600
5.400
7.000

0
0
0
0

9.547
6.600
5.400
7.000

0

0

0

0

0

0

Subsidies

Ontvangsten
4.20

0

Ontvangsten
Budget Internationale Veiligheid

0

E. Toelichting
Verplichtingen
Bij de Eerste Suppletoire Begroting 2014 werd gemeld dat het verplichtingenbudget met EUR 167 miljoen werd verlaagd, met name als gevolg
van de overheveling van middelen uit het Budget Internationale Veiligheid
(BIV) naar Defensie en Buitenlandse Zaken. Daarnaast werd voor
noodhulp minder verplicht, omdat een deel van het kasbudget al was
vastgelegd door eerder aangegane verplichtingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

53

Uitgaven
Landenprogramma’s
Conform de toezegging aan de Kamer is in het jaarverslag een passage
opgenomen waarin aangegeven wordt of de geplande uitgaven aan een
landenprogramma lager/hoger uitvallen. Dit gebeurt, zoals in de
leeswijzer is aangegeven, bij het betreffende beleidsartikel. Er is sprake
van een aantal verlagingen bij de landenprogramma’s binnen het thema
wederopbouw. De verlagingen worden met name veroorzaakt door lagere
uitgaven in Zuid-Soedan (EUR 24 miljoen), Afghanistan (EUR 8 miljoen),
en Oeganda (EUR 7 miljoen). In Zuid-Soedan zijn alle programma’s
vertraagd vanwege de ernstig verslechterde veiligheidssituatie. In het
geval van Afghanistan is in het voorjaar van 2014 besloten het budget
voor wederopbouw te verlagen tot structureel EUR 20 miljoen. In
Oeganda is een programma in samenwerking met de overheid
opgeschort naar aanleiding van het controversiële LGBT-beleid van de
Oegandese overheid.
Artikel 4.2
Zoals gemeld bij Eerste en Tweede Suppletoire Begroting zijn vanuit het
Budget Internationale Veiligheid middelen overgeheveld naar de
begroting van het Ministerie van Defensie en het Ministerie van Buitenlandse Zaken (artikel 2.4).
Artikel 4.4
Zoals gemeld bij Tweede Suppletoire Begroting besloot het kabinet
afgelopen zomer EUR 570 miljoen extra beschikbaar te stellen voor een
noodhulpfonds. Dit fonds is flexibel inzetbaar gedurende de kabinetsperiode (tot 2018). Voor 2014 leidde dit tot een verhoging van EUR 100
miljoen op dit nieuwe sub-artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

54

Artikel 5: Versterkte kaders voor ontwikkeling
A: Algemene doelstelling
Versterkte kaders voor ontwikkeling door versterkte multilaterale
betrokkenheid; de versterking van de cultuur en sportsector in ontwikkelingslanden om een sociale en kansrijke samenleving te stimuleren; het
bevorderen van maatschappelijke betrokkenheid in Nederlanden en
bijdragen aan migratie en ontwikkeling.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
• Het bijdragen aan organisaties die een belangrijke systeemfunctie
hebben binnen de multilaterale ontwikkelingsarchitectuur.
• Het plaatsen van structureel circa 75 assistent-deskundigen uit
Nederland en ontwikkelingslanden op interessante posities bij
multilaterale organisaties.
• Het verlenen van schuldverlichting in de Club van Parijs, de Wereldbank en de African Development Bank. Het in internationaal verband
deelnemen in de kapitaal-aanvullingen van de regionale ontwikkelingsbanken.
• Het ondersteunen van initiatieven voor versterking van de cultuur en
sport sector en voor versterking van het maatschappelijk draagvlak.
• Het ondersteunen van initiatieven op het vlak van migratie en
ontwikkeling.
Stimuleren
• Het leveren van een bijdrage in relevante fora aan het overleg over de
hervorming van de multilaterale ontwikkelingsarchitectuur.
• Het toezien op de uitvoering door multilaterale organisaties van
strategische aanwijzingen die de lidstaten in de VN opstellen.
• Het bevorderen van meer coherent beleid en samenwerking door
multilaterale organisaties op hoofdkantoor- en landenniveau.
• Het bevorderen dat multilaterale organisaties resultaatgericht werken
en hun resultaten zichtbaar maken.
• Beïnvloeding van de formulering en vaststelling van nieuwe duurzame
ontwikkelingsdoelstellingen in het kader van de post 2015 agenda.
• Het toezien op de uitvoering van een nieuwe ontwikkelingsagenda
door multilaterale organisaties.
• In de betrokken multilaterale instellingen een bijdrage te leveren aan
het overleg over schuldhoudbaarheid.
• Het pleiten voor een gezonde kapitaalpositie van de regionale
ontwikkelingsbanken.
• Het verbinden van culturele en sportieve initiatieven met onderwerpen
van internationaal beleid.
• Het stimuleren dat er rekening wordt gehouden met het belang van
ontwikkelingslanden binnen het rijksbrede migratiebeleid.
• De positieve bijdrage van migratie aan ontwikkeling bevorderen en de
negatieve effecten tegengaan.
Regisseren
• De coördinatie van de rijksbrede multilaterale inzet op het terrein van
ontwikkelingssamenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

55

C: Beleidsconclusies
In 2014 heeft Nederland opnieuw veelvuldig aangedrongen op
hervorming van multilaterale organisaties teneinde hun effectiviteit te
vergroten. De inzet op de totstandkoming van partnerschappen met de
private sector heeft onder meer bij WFP en UNHCR geleid tot enkele
interessante initiatieven op dit terrein. Naar aanleiding van de ebola
epidemie in West-Afrika heeft Nederland voorts ingezet op versterking van
de onderlinge samenwerking van (met name) humanitaire organisaties.
In de post 2015 ontwikkelingsagenda zijn, mede op initiatief van
Nederland, de drie elementen van duurzame ontwikkeling opgenomen:
sociale, economische en ecologische ontwikkeling. Nederland heeft
daarnaast ingezet op opname van doelen voor vrede en veiligheid, gender
en SRGR, hetgeen is gelukt.
Op het terrein van migratie en ontwikkeling zijn in 2014 tien nieuwe
programma’s gestart. Het gaat hierbij onder meer om programma’s die
migranten in Nederland training en coaching aanbieden bij het opzetten
van een sociale onderneming in het land van herkomst en een project met
als doel vermindering van spanningen tussen Syrische vluchtelingen en
gastgemeenschappen in Libanon. Daarnaast zijn vijf nieuwe programma’s
gestart ter bevordering van terugkeer en herintegratie van ex-asielzoekers
uit Nederland.
Uit een evaluatie van de NCDO door de IOB blijkt dat de NCDO effectief is
in haar kernfuncties van kennisontsluiting en service en daarmee bijdraagt
aan maatschappelijke betrokkenheid bij internationale samenwerking. Er
is dan ook besloten de subsidierelatie met de NCDO met drie jaar te
verlengen. Inzet is daarbij het gefaseerd verzelfstandigen van de platforms
OneWorld, SamSam en MyWorld.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 5 Versterkte kaders voor ontwikkeling
(x EUR 1.000)

Verplichtingen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

514.319

– 118.106

260.520

425.637

– 165.117

301.630

334.920

285.068

79.011

206.057

206.977

227.589

194.351

189.317

5.034

27.500
19.000
1.433

27.500
19.000

0
0

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal

5.1

Versterkte
multilaterale
betrokkenheid
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
waarvan UNDP
waarvan UNICEF
waarvan UNIDO

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

56

Realisatie
2012

Realisatie
2013

waarvan middelenaanvulling
multilaterale
banken en fondsen
Kapitaalaanvullingen multilaterale banken en
fondsen
Speciale multilaterale activiteiten
waarvan assistentdeskundigen
programma
5.2

Overig armoedebeleid

81.327

99.285

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

124.615

124.500

115

5.286

0

5.286

9.261

0

9.261

7.256

9.000

– 1.744

82.652

– 119.306

201.958

Bijdrage (inter)
nationale
organisaties/
subsidies/
Opdrachten
waarvan kleine
activiteiten posten
en cultuur en
ontwikkeling
waarvan
voorlichting op het
terrein van OS

9.272

7.000

2.272

14.858

0

14.858

waarvan Prins
Claus Fonds

3.500

0

3.500

waarvan Schuldverlichting
waarvan Unesco

47.516
4.433

46.200
0

1.316
4.433

0
3.073

– 206.400
0

206.400
3.073

8.065

9.000

– 935

diversen

2.102

3.100

– 998

waarvan UNHCR
en IOM

4.031

2.800

1.231

waarvan Dienst
terugkeer en
vertrek

1.931

2.500

– 569

Subsidies

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

nog te verdelen
i.v.m. wijzigingen
BNP en/of
toerekeningen
koersverschillen
5.3

Bijdrage aan
migratie en
ontwikkeling

13.326

8.046

Subsidies

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

Bijdragen ZBO

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

57

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Vastgestelde
begroting
2014

Verschil
2014

Ontvangsten

51.603

128.321

126.712

86.715

39.997

Ontvangsten en
restituties met
betrekking tot
leningen

25.869

59.248

62.426

55.539

6.887

5.21

Ontvangsten OS

25.734

19.371

64.286

31.176

33.110

5.22

Koersverschillen
OS

0

49.702

0

0

0

5.20

E. Toelichting
Verplichtingen
De verlaging van het verplichtingenbudget bestaat uit een saldo van
verlagingen en verhogingen. Zoals toegelicht in de Eerste Suppletoire
Begroting 2014 is het verplichtingenbudget aanvankelijk verlaagd als
gevolg van de kortingen op de bijdragen aan met name een aantal
multilaterale instellingen. In de Tweede Suppletoire Begroting 2014 werd
het verplichtingenbudget verhoogd vanwege de Nederlandse bijdrage aan
de 13e middelenaanvulling van het African Development Fund van de
AfDB. Uiteindelijk valt het saldo negatief uit doordat een verwachte
verplichting op het gebied van schuldverlichting (IDA17) niet in 2014 is
aangegaan.
Uitgaven
Artikel 5.2
De mutatie is met name het gevolg van het parkeerkarakter van dit artikel
en is technisch van aard. Wijzigingen in het totale ODA-budget (ten
gevolge van BNP-cijfers) evenals aanpassingen in de toerekeningen
(onder andere eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen)
worden op dit artikel opgevangen. De neerwaartse BNP-bijstelling in 2014
valt in de realisatie weg. Daardoor valt de realisatie op het artikel hoger
uit.
Ontvangsten
De meerontvangsten bestaan – zoals toegelicht in de Tweede Suppletoire
Begroting 2014 – voor EUR 20 miljoen uit ontvangsten uit restfondsen
vanuit trustfunds van de Wereldbank. De overige toename van de diverse
ontvangsten OS komt doordat meer restituties op afgeronde OS projecten
zijn ontvangen dan eerder geraamd. Het restant van de toename wordt
veroorzaakt doordat restituties van garantiebetalingen, door de Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden uit voorgaande jaren
pas in de realisatie op de begroting van BH&OS zijn opgenomen. In
eerdere ramingen is hiermee geen rekening gehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

58

BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
In de uitvoering van het beleid op het terrein van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (BH&OS) wordt gebruik gemaakt van het
apparaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het is om deze reden
dat in deze bedrijfsvoeringparagraaf wordt verwezen naar de bedrijfsvoeringparagraaf in het jaarverslag van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken. Uitzondering hierop zijn de onderdelen rechtmatigheid en
totstandkoming van de beleidsinformatie.
Rechtmatigheid
Op artikel 2 «Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water» en
artikel 4 «Vrede, veiligheid voor ontwikkeling» controleert de Auditdienst
Rijk (ADR) onder meer door middel van een steekproef. Door de inherente
onzekerheid bij het gebruik van steekproeven is de maximale fout groter
dan de rapportagetolerantie. De overschrijding van de rapportagetolerantie op artikel 2 bedraagt EUR 8,8 miljoen (53%) en op artikel 4 EUR 3,9
miljoen (23%). De meest waarschijnlijke fout op artikel 2 bedraagt EUR 9,8
miljoen en op artikel 4 EUR 6 miljoen. Voor beide artikelen geldt dat de
meest waarschijnlijke fout beduidend lager is dan de tolerantie van
EUR 16,4 miljoen respectievelijk EUR 17,3 miljoen.
Totstandkoming van de beleidsinformatie
Verantwoord begroten
Sinds de invoering van de nieuwe begrotingssystematiek Verantwoord
Begroten in 2013 dient voor iedere financiële verplichting het gebruikte
financiële instrument juist te worden vastgelegd in het financiële
administratie systeem. In 2014 is gebleken dat vastlegging van financiële
instrumenten niet altijd of niet juist heeft plaatsgevonden. De achtergronden en noodzaak van de financiële instrumenten, mede in het licht
van een juiste jaarverantwoording aan de Kamer zullen daarom opnieuw
worden verduidelijkt. In 2015 zal dit onderwerp gemonitord worden vanuit
FEZ.
Evaluaties
De opsplitsing van de BZ-begroting en de integratie van de DGBEB in BZ
hebben gevolgen gehad voor de evaluatieprogrammering. Deze
opsplitsing en de opnieuw geformuleerde beleidsdoelen hebben geleid
tot twee afzonderlijke programmeringen en speciale aandacht voor de
dekking per afzonderlijke programmering maar ook voor beide samen
(vanwege coherentie en capaciteitsoverwegingen). Resultaat was de
evaluatieprogrammering BZ 2014 en de evaluatieprogrammering BH&OS
2014 en nu die voor 2015. Ter verantwoording van 2013 zijn er twee
jaarverslagen (BZ en BH&OS) gemaakt, maar wel op basis van de oude
begrotingsartikelen en doelstellingen. De jaarverslagen voor 2014 zijn op
basis van de nieuwe begrotingsartikelen en doelstellingen gemaakt.
Ter verbetering van de kwaliteit van decentrale evaluaties is er sinds 2013
een raamovereenkomst met acht deskundige partijen voor de uitvoering
van kwalitatief goed evaluatieonderzoek. Er wordt nu voor 14 evaluaties
gebruik gemaakt van dit raamwerk. In 2015 zullen de ervaringen worden
geïnventariseerd en besloten worden tot eventuele verlenging. Daarnaast
is in de nieuwe beoordelingssjablonen voor activiteiten een aparte
paragraaf gewijd aan evaluaties waarin de criteria voor decentrale
evaluaties zijn opgenomen en de redenen om een evaluatie te verrichten
moeten worden geëxpliciteerd. Ter ondersteuning van de directies is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

59

helpdesk ingericht en een handleiding opgesteld die te vinden is op het
Rijksportaal.
Kwaliteit van de beleidsinformatie
Om de kwaliteit van de beoordeling vooraf van grote financieringen te
verbeteren en meer inzicht te krijgen in de realisatie van de beleidsprioriteiten is in 2014 binnen BZ het Quality at Entry (Q@E) proces gestart. Een
van de resultaten van het Q@E proces is de kwalitatieve verbetering van
de standaard beoordelingsmemoranda voor activiteiten. De beoordeling
van de beleidsrelevantie en van de kwalitatieve aspecten van de activiteiten wordt hiermee expliciet gemaakt. In 2014 is er geëxperimenteerd
met een activiteitenschouw om eerder sturing te kunnen geven op de
beleidsprioriteiten. Dit experiment is positief ontvangen en de kwaliteit
van de gepresenteerde informatie is hoog geweest. IOB heeft het proces
geëvalueerd en geadviseerd het uit te breiden naar de posten en het Q@E
te verlengen. Dit advies is overgenomen. Het Q@E wordt vanaf 1 januari
2015 ook toegepast op de posten. Eind 2014 is de tweede activiteitenschouw gestart. Begin 2015 zal deze afgerond worden.
Betrouwbaarheid beleidsgegevens
Behalve vooraf bij de beoordeling en de registratie is het ook van belang
dat er ten behoeve van de uitvoering betrouwbare informatie vastgelegd
en bijgehouden wordt. Daarom zijn ten behoeve van interne sturing &
monitoring, de ODA-rapportage aan OESO/DAC en de open data, binnen
FEZ afspraken gemaakt over de registratie en verificatie van de beleidsgegevens van de ODA-activiteiten. Van deze data wordt onder andere
gebruik gemaakt bij de boven vermelde activiteitenschouw, maar ook bij
het in kaart brengen van de inzet op de minst-ontwikkelde landen, de
verdeling van de OS-middelen over de verschillende kanalen, de omvang
van activiteiten en het uitgavenritme. Voor de webpagina met de
begroting is het van belang dat de ramingen van de uitgaven voortdurend
bijgehouden worden om een zo realistisch mogelijk beeld te geven. Zowel
voor intern gebruik als externe presentatie worden de data regelmatig
uitgebreid met nieuwe elementen (bijvoorbeeld geo-locatie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

61

5

3
4

2

1

79.011

692.469

799.569
425.637

586.953
1.018.987

418.256

2.795.676

2.795.676

uitgaven

709.650
486.048

947.055

3.367.959

Beleidsartikelen

Duurzame handel en investeringen
Duurzame ontwikkeling,
voedselzekerheid en water
Sociale vooruitgang
Vrede en veiligheid voor
ontwikkeling
Versterkte kaders voor ontwikkeling

3.367.959

verplichtingen

86.715

9.315

96.030

96.030

ontvangsten

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

TOTAAL

Omschrijving

(1)

260.520

567.816

209.298
609.348

756.071

2.403.053

2.403.053

verplichtingen

Departementale verantwoordingsstaat 2014 Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII)
(Bedragen x EUR 1.000)

C. JAARREKENING

285.068

572.894

548.937
1.014.820

391.412

2.813.131

2.813.131

uitgaven

(2)

126.712

5.132

131.844

131.844

ontvangsten

Realisatie

– 165.117

– 231.753

– 500.352
123.300

– 190.984

– 964.906

– 964.906

verplichtingen

206.057

– 119.575

– 38.016
– 4.167

– 26.844

17.455

17.455

uitgaven

39.997

– 4.183

35.814

35.814

ontvangsten

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

(3)

SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2014 EN TOELICHTING
BEGROTING BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING (XVII)
I Saldibalans per 31 december 2014
x EUR 1.000
2014
1

2013

Uitgaven ten laste
van de begroting
3.017.556

Intra-comptabele activa
2.813.122
Extra-comptabele
vorderingen

12

Voorschotten

13a T.r. garantieverplichtingen
14a T.r. openstaande
verplichtingen
15 Deelnemingen

3.017.556

1.320.749

1.348.015

3.923.024

4.169.329

2013

131.844

80.451

2.681.278

2.937.105

2.813.122

3.017.556

10a T.r. extracomptabele
vorderingen
12a T.r. voorschotten

1.320.749

1.348.015

3.923.024

4.169.329

2.215.415

2.283.574

6.512.308

6.922.384

13
2.215.415

2.283.574

6.512.308

6.922.384

65.693

66.660

14.037.189

14.789.962

Garantieverplichtingen
14 Openstaande
verplichtingen
15a Tegenrekening
deelnemingen
Extra-comptabele
passiva

16.850.311

17.807.518

Totaal passiva

Extra-comptabele activa

Totaal activa

Ontvangsten ten
gunste van de
begroting
4a
Rekening-courant
RHB
Intra-comptabele
passiva

2014
2

2.813.122

10

x EUR 1.000

65.693

66.660

14.037.189

14.789.962

16.850.311

17.807.518

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

62

II Inleiding
1. Algemeen
Per 1 januari 2013 is de balans van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
gesplitst in Buitenlandse Zaken (BZ) (V) en Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (BH&OS) (XVII). Dit betreft de begroting van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Bij het splitsen van
de saldibalans zijn enkele uitgangspunten gekozen. Per hoofdstuk zullen
de uitgangspunten kort worden toegelicht.
De saldibalans is een financiële staat waarop de standen van de intra- en
extracomptabele rekeningen van de begroting van Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking worden verantwoord.
Het intracomptabele deel van de saldibalans geeft inzicht in de
kasstromen. Het gaat hier voornamelijk om de uitgaven en ontvangsten
van dienstjaar 2014, die nog met het Ministerie van Financiën moeten
worden verrekend. Na goedkeuring van de Rijksrekening vindt de
verrekening plaats. De tegenrekening van de uitgaven en ontvangsten is
de post «Rijkshoofdboekhouding» (RHB), de rekening-courant tussen de
Ministeries van Buitenlandse Zaken en Financiën. Voor de BH&OSbegroting wordt deze verrekening periodiek en achteraf gemaakt op basis
van interne verrekenstukken. Hierdoor zit er een vertraging tussen het
saldo van kasstromen en het saldo van de rekening courant RHB voor
BH&OS. Per eindejaar blijft er derhalve een (beperkt) saldo over van nog
te verrekenen kasstromen (zie hoofdstuk 4).
Met uitzondering van de RHB Rekening BH&OS worden alle liquide
middelen verantwoord op de BZ-balans. Ook alle uitgaven en ontvangsten
buiten begrotingsverband, die met derden zullen worden verrekend en
niet ten laste c.q. ten gunste van de begroting zijn gebracht, worden
verantwoord onder de intracomptabele vorderingen en schulden van de
BZ-balans.
Het extracomptabele deel van de saldibalans geeft enerzijds inzicht in de
standen van de uitstaande vorderingen en voorschotten die in het
verleden tot kasstromen hebben geleid (ten laste c.q. ten gunste van de
begrotingen van BH&OS in voorgaande jaren). Anderzijds bevat dit deel
van de saldibalans de post openstaande verplichtingen. Deze post geeft
inzicht in de toekomstige kasstromen. Openstaande verplichtingen
kunnen leiden tot uitgaven ten laste van begrotingen van volgende jaren.
De extracomptabele rekeningen worden met behulp van diverse tegenrekeningen in evenwichtsverband geboekt.
2. Waarderingsgrondslagen
De uitgaven en verplichtingen in vreemde valuta worden gedurende het
jaar met behulp van een vaste koers (corporate rate) omgerekend. De
corporate rate 2014 van de USD was vastgesteld op 1 USD = 0,76 EUR.
Voor 2015 is deze 0,74 EUR.
De balansposten per 31 december worden gewaardeerd tegen de
corporate rate van het volgende boekjaar. Intracomptabel betreft dit de
liquide middelen, extracomptabel betreft het de vorderingen,
voorschotten en openstaande verplichtingen. De herwaardering die
hieruit voortvloeit wordt verwerkt in de kas- en verplichtingenstroom van
het afgelopen jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

63

Voor de geconditioneerde vorderingen geldt de historische waarde of de
lagere (meest recent bekende) asset waarde.
De overige in de saldibalans en de toelichting opgenomen bedragen zijn
gewaardeerd tegen de historische waarde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

64

III Toelichting op de saldibalans per 31 december 2014
1 Uitgaven ten laste van de begroting
(debet 2.813.122 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2014

31 december
2013

2.813.122

3.017.556

Uitgaven ten laste van de begroting

Onder deze post zijn de gerealiseerde uitgaven op de begroting van
BH&OS in het jaar 2014 opgenomen. Splitsing van de uitgaven heeft
plaatsgevonden op basis van de verdeling van de budgeteenheden per
hoofdstuk. Na goedkeuring van de slotwet door de Staten-Generaal wordt
dit bedrag vereffend met het Ministerie van Financiën. Het verschil tussen
de werkelijke uitgaven en de realisatie volgens de departementale
jaarrekening 2014 wordt veroorzaakt door de in deze rekening gehanteerde afrondingsregels.
2 Ontvangsten ten gunste van de begroting
(credit 131.844 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

Ontvangsten ten gunste van de begroting

31 december
2014

31 december
2013

131.844

80.451

Onder deze post zijn de gerealiseerde ontvangsten in het jaar 2014
opgenomen. Splitsing van de ontvangsten heeft plaatsgevonden op basis
van de verdeling van de budgeteenheden per hoofdstuk. Na goedkeuring
van de slotwet door de Staten-Generaal wordt dit bedrag vereffend met
het Ministerie van Financiën.
4a Rekening-courant RHB
(credit 2.681.278 x EUR 1.000)
Omdat de administratie en de liquide middelenstroom voor beide
begrotingen via één administratief systeem verlopen is er voor gekozen
alle lopende rekeningen op te nemen op de balans van BZ en het saldo
van de uitgaven met betrekking tot BH&OS achteraf middels een intern
verrekenstuk tussen de RHB-rekeningen van BZ en BH&OS te verrekenen.
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2014

31 december
2013

Rekening-courant RHB BH&OS
Te verrekenen tussen BZ en BH&OS

2.687.302
-6.024

2.956.930
-19.825

Totaal

2.681.278

2.937.105

Op de rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding is de financiële
verhouding met het Ministerie van Financiën weergegeven. Het verschuldigde saldo op de rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding is in
overeenstemming met de opgave van de RHB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

65

Door de splitsing van de balans tussen BH&OS en BZ is er een te
verrekenen bedrag tussen de twee balansen noodzakelijk om evenwicht te
creëren. Gedurende het jaar wordt er per maand achteraf een verrekening
gemaakt tussen de RHB rekening BH&OS en BZ. Omdat dit alleen achteraf
plaats kan vinden zal er per eindejaar altijd een nog te verrekenen bedrag
overblijven. Het nog te verrekenen bedrag voor 2014 zal meegenomen
worden in de eerste verrekening van 2015.
10 Extra-comptabele vorderingen
(debet 1.320.749 x EUR 1.000)
Dit betreffen vorderingen die reeds ten laste van de begroting zijn
gebracht en extra-comptabel worden bewaakt. Deze vorderingen hebben
vaak een langdurig karakter. Afhankelijk van de begroting waarop het
teruggevorderde bedrag betrekking heeft wordt de vordering toegewezen
aan de balans van BZ of BH&OS.
Specificatie x 1.000 EUR

Te ontvangen aflossingen op begrotingsleningen
Massif fonds
IDF (voorheen MOL fonds)
DGGF Fonds
NIO begrotingslening
Verrichte garantiebetalingen NIO
Diverse extra-comptabele vorderingen
Totaal

31 december
2014

31 december
2013

198.331
311.225
230.825
64.218
149.000
56.136
311.014

222.383
311.225
248.629
0
172.000
60.137
333.641

1.320.749

1.348.015

De extra-comptabele vorderingen met betrekking tot IDF (voorheen MOL
fonds) en het Massif-programma staan uit bij de FMO en betreffen
roulerende fondsen. De betaalde IDF fondsen staan per 31/12/2018 en de
Massiffondsen per 31/12/2015 ter beschikking van de Minister en zijn als
geconditioneerde vordering opgenomen. De asset waarde van IDF tot en
met 2014 is, op basis van informatie van FMO, verlaagd tot EUR 230,8
miljoen. Het aandeel van Buitenlandse Zaken in het Massif fonds is
vastgesteld op EUR 379,0 miljoen. Het totaal van de door BZ ingebrachte
fondsen tot en met 31 december 2014 bedroeg echter EUR 311,2 miljoen,
derhalve wordt dit bedrag opgenomen. De genoemde asset waardes zijn
voorlopige cijfers zoals bekend bij het opstellen van de saldibalans, het
zijn dus nog geen definitieve cijfers. Deze zullen uit de jaarrekening 2014
van het FMO blijken.
Voor het DGGF (Dutch Good Growth Fund) zijn leningen verstrekt aan
RVO en PwC/TJ gericht op het midden- en kleinbedrijf voor investeringen
in ontwikkelingslanden. Aan RVO is een lening verstrekt van EUR
45,8 miljoen. Aan PwC/TJ is een lening vertrekt van EUR 18,4 miljoen.
Navolgend overzicht geeft inzicht in de mate van opeisbaarheid van de
extra-comptabele vorderingen en de ouderdom.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

66

Specificatie x 1.000 EUR

Op termijn opeisbaar aflossing begrotingsleningen
Op termijn opeisbaar begrotingslening
Op termijn opeisbaar overige vorderingen
Totaal op termijn opeisbare vorderingen
Direct opeisbaar garantiebetalingen
Direct opeisbaar overige vorderingen
Totaal direct opeisbare vorderingen
Geconditioneerde vorderingen
Totaal

Totaal

2014

2013

2012

2011
en ouder

198.331
149.000
0
347.331
56.136
32.037
88.173
885.245
1.320.749

0
0
0
0
702
3.744
4.446

0
0
0
0
776
14.757
15.533

0
0
0
0
1.003
44
1.047

198.331
149.000
0
347.331
53.655
13.492
67.147

31 december
2014

31 december
2013

222.383
0
0
24.052
0
198.331

226.922
8.273
7.195
20.007
0
222.383

Te ontvangen aflossingen op begrotingsleningen
Specificatie x 1.000 EUR

Openingsbalans
Bij: Overname Leningen EZ
Bij: Consolidaties
Af: Aflossingen
Af: Kwijtscheldingen
Eindbalans

De begrotingsleningen zijn voornamelijk met OS-landen afgesloten. In
overeenstemming met de in de leningovereenkomsten vastgestelde
aflossingsschema’s zal het saldo per 31 december 2014 in de volgende
jaren worden afgelost. Hierbij is geen rekening gehouden met eventuele
toekomstige kwijtscheldingen en nog op te nemen begrotingsleningen
(consolidaties).
2015
2016
2017
2018
2019
Na 2019
Totaal

23.636
23.351
24.832
24.850
21.948
79.714
198.331

Verrichte garantiebetalingen Ned. Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden (NIO)
Specificatie x 1.000 EUR

Openingsbalans
Bij: Overmakingen aan de NIO (garanties)
Af: Ontvangsten van de NIO (garanties)
Af: Kwijtscheldingen
Af: Consolidaties
Eindbalans

31 december
2014

31 december
2013

60.137
702
0
4.703
0
56.136

67.261
776
0
1.640
6.260
60.137

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

67

Diverse extra-comptabele vorderingen
De post diverse extra-comptabele vorderingen bestaat uit:
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2014

31 december
2013

TCX Currency Exchange Fund
IFC-GAFSP
AEF Fund
Lening PIDG
Stichting ECDPM
Te ontvangen rente op begrotingsleningen en
garantiebetalingen (NIO)
EBRD lening
IFC GTLP Lening Handelsfinanciering
Ingevorderde voorschotten (inclusief restfondsen bij
VN en Wereldbank)
Buiteninvordering gestelde vorderingen
Overige

54.500
57.498
53.320
24.050
0

54.500
59.052
45.018
24.700
18.378

23.677
19
89.115

22.673
19
91.523

8.355
474
6

13.532
1.015
3.231

Totaal

311.014

333.641

12 Extra-comptabele voorschotten
(debet 3.923.024 x EUR 1.000)
Dit betreffen nog openstaande voorschotten, waarvan de uitgaven reeds
ten laste van de begroting zijn gebracht. Afwikkeling vindt plaats op basis
van ontvangen verantwoordingen. Afhankelijk van de begroting waarop
het voorschot is verstrekt wordt het voorschot op de BZ of de BH&OS
balans verantwoord.
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2014

31 december
2013

Voorschotten

3.923.024

4.169.329

Totaal

3.923.024

4.169.329

31 december
2014

31 december
2013

Verstrekt in 2007
Verstrekt in 2008
Verstrekt in 2009
Verstrekt in 2010
Verstrekt in 2011
Verstrekt in 2012
Verstrekt in 2013
Verstrekt in 2014

1.293
23.982
39.111
43.998
107.019
457.494
1.315.259
1.934.868

4.897
70.620
65.458
115.179
372.134
1.267.723
2.273.318
0

Totaal

3.923.024

4.169.329

Ouderdomsanalyse (x 1.000 EUR)

De opbouw van stand per ultimo 2013 naar ultimo 2014 is als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

68

Specificatie x 1.000 EUR

Openingsbalans
Bij: Verstrekte voorschotten
Af: Verantwoorde voorschotten
Af: Herwaardering naar nieuwe corporate rate
Eindbalans

31 december
2014

31 december
2013

4.169.329
2.085.058
2.303.615
27.748
3.923.024

4.186.658
2.559.829
2.503.994
73.164
4.169.329

13 Openstaande garantieverplichtingen
(credit 2.215.415 x EUR 1.000)
Dit betreffen door de Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingssamenwerking (NIO) onder staatsgarantie verstrekte kapitaalmarktleningen aan ontwikkelingslanden.
Met ingang van 2008 is de garantstelling met betrekking tot de niet
volgestorte aandelen bij de regionale ontwikkelingsbanken African
Development Bank (AFDB), Asian Development Bank (ASDB) en InterAmerican Development Bank (IDB) in de administratie van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken opgenomen. Voorheen stonden deze bij het
Ministerie van Financiën.
In 2002 is als gevolg van de vijfde kapitaalsuitbreiding van de Ontwikkelingsbank van de Raad van Europa het bedrag waarvoor Nederland garant
staat toegenomen tot EUR 119,3 miljoen. De ophoging is deels een
overheveling uit de reserves van de Bank.
Opbouw garantieverplichtingen:
Specificatie x 1.000 EUR

Openingsbalans
Bij: Aangegane verplichtingen
Af: Tot betaling gekomen verplichtingen
Eindbalans

31 december
2014

31 december
2013

2.283.574
-67.457
702
2.215.415

2.414.979
-130.629
776
2.283.574

31 december
2014

31 december
2013

1.005.948
240.974
568.120
176.743
184.727
38.903
2.215.415

1.033.136
247.487
574.146
176.743
195.666
56.396
2.283.574

Specificatie:
Specificatie x 1.000 EUR

Asian Development Bank
IDB Inter American Development Bank
African Development Bank
Raad van Europa
NIO
Garantie NIO Indonesië
Garantieverplichtingen per 31 december 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

69

14 Openstaande verplichtingen
(credit 6.512.308 x EUR 1.000)
Opbouw openstaande verplichtingen:
Specificatie x 1.000 EUR

Openingsbalans
Bij: Aangegane verplichtingen
Af: Tot betaling gekomen verplichtingen
Eindbalans

31 december
2014

31 december
2013

6.922.384
2.403.046
2.813.122
6.512.308

8.260.099
1.679.064
3.016.779
6.922.384

Conform deze toelichting worden de negatieve bijstellingen niet separaat
in de toelichting op de saldibalans weergegeven. Overigens worden
omvangrijke negatieve bijstellingen op de verplichtingen wel toegelicht bij
de financiële toelichting van het beleidsartikel waar de negatieve
bijstelling betrekking op heeft.
15 Deelnemingen
(debet 65.693 x EUR 1.000)

Specificatie x 1.000 EUR

Asian Development bank
African Development bank
Inter-American Development Bank
Inter-American Investment Corporation
Totaal

31 december
2014

31 december
2013

28.968
17.972
10.828
7.925
65.693

29.222
18.177
11.121
8.140
66.660

Dit betreft het gestorte aandelenkapitaal bij de regionale ontwikkelingsbanken.
Niet uit de saldibalans blijkende verplichtingen:
• Rente/Aflossing leningenportefeuille NIO
De NIO financiert haar leningenportefeuille met opgenomen obligatieleningen, onderhandse leningen en «Medium Term Notes». De Staat
der Nederlanden heeft zich garant gesteld voor de betaling van rente
en aflossing. De nominale waarde hiervan bedroeg per 31 december
2014 EUR 113 miljoen. Daarnaast is er door gewijzigde financieringsstructuur bij de NIO in 2013 een tijdelijke garantie van EUR 30 miljoen
verstrekt. Deze staat per ultimo 2014 nog open. Deze verplichtingen
zijn niet in de saldibalans opgenomen aangezien de door de NIO
verstrekte leningen en de toekomstige rentesubsidies reeds als
garantieverplichting respectievelijk als acute verplichting zijn opgenomen.
• Verdragsmiddelen Suriname
Het restant van de verplichting uit hoofde van de Verdragsmiddelen
Suriname Schenkingen bedraagt per 31 december 2014 EUR 0,7
miljoen (ongewijzigd ten opzichte van 31 december 2013).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

70

JAARREKENING TOPINKOMENS
De jaarrekening voor topinkomens staat in het jaarverslag van het
moederdepartement, de departementale begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

71

D. BIJLAGEN
BIJLAGE 1: SANCTIEBELEID EN MALVERSATIES
In de nota «beheer en toezicht» die in 1998 aan de Tweede Kamer werd
voorgelegd, is toegezegd dat het parlement bij de jaarlijkse rekening van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken geïnformeerd zal worden over de
bewezen gevallen van malversatie en de daarbij getroffen sancties
respectievelijk de afweging die is gemaakt om geen sanctie te treffen. In
de praktijk worden malversaties als bewezen beschouwd als er zodanig
sterke aanwijzingen zijn, dat het bestaan van een malversatie
logischerwijs niet ontkend kan worden. Het is dus niet zo dat bij alle
gevallen door een uitspraak van de rechter een malversatie als bewezen
wordt aangemerkt.
Ook is toegezegd tekortkomingen zoals het niet (tijdig) ontvangen van
projectrapportages, het niet leveren van prestaties of het anders dan
contractueel is overeengekomen besteden van beschikbaar gestelde
middelen te melden wanneer er een substantieel belang gemoeid is.
De Tweede Kamer heeft tijdens het wetgevingsoverleg van 13 juni 2013 de
wens uitgesproken om in het geval van bewezen malversaties de
informatie over het effect van sancties en het terugvorderen van geld te
delen. Deze informatie is in een tabel toegevoegd.
Malversaties
In 2014 zijn in totaal veertig vermoedens van malversaties gemeld.
Vermoedens van malversaties worden altijd onderzocht. Eind 2014
werden er nog zestien gevallen uit 2014, twee gevallen uit 2013, twee uit
2012 en één uit 2011 onderzocht. Om de Tweede Kamer meer inzicht te
verschaffen in de lopende onderzoeken wordt jaarlijks in mei en oktober
een vertrouwelijke brief met de stand van zaken per vermeende malversatie aangeboden.
Naast de bovengenoemde zestien zaken die nog in onderzoek zijn, zijn er
zestien zaken bewezen en acht zaken als niet-bewezen aangemerkt.
Hieronder worden de in 2014 bewezen gevallen van malversaties (16 uit
2014 en 2 uit 2013) genoemd:
2014
Gulu District NGO Forum (GDNF) – Oeganda
Nederland financierde de Oegandese organisatie Gulu District NGO
Forum (GDNF) met een bijdrage van ongeveer EUR 180.000 in de periode
van oktober 2010 tot februari 2013. Deze NGO vertegenwoordigt de
belangen van kleine maatschappelijke organisaties die actief zijn in het
Gulu District (Noord Uganda). Op basis van een aantal kritische opmerkingen van de accountant werd een aanvullend onderzoek ingesteld.
Hieruit bleek dat bij de bouw van een nieuw kantoorpand de procedures
niet juist gevolgd zijn en dat voldoende toezicht ontbrak. Het ingenieursbureau dat het onderzoek uitvoerde kwam tot de conclusie dat voor een
bedrag van EUR 18.000 geen adequate onderbouwing is. GDNF heeft
inmiddels dit bedrag terugbetaald aan de ambassade.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

72

Center for Democratic Governance (CDG) – Oeganda
Het Deepening Democracy Programme (DDP), een multi-donor
programma waaraan Nederland in de periode 2007–2011 heeft bijgedragen, heeft als doel initiatieven te ondersteunen gericht op het
verankeren van democratische processen in Oeganda. Na vermoedens
van onregelmatigheden heeft DDP een forensische audit laten uitvoeren
bij het Center for Democratic Governance (CDG). De conclusie luidt dat
voor EUR 354.000 waarvan het Nederlandse deel (9,5%) EUR 33.600
bedraagt geen adequate verantwoording is afgelegd. Op advies van de
accountant is in oktober 2013 door de Deense Ambassade aangifte
gedaan bij de Criminal Investigations and Intelligence Department (CIID)
te Kampala. Het onderzoek is in de eindfase. Naar verwachting zal medio
2015 uitspraak plaatsvinden.
Electricity Access Rollout Program (EARP) – Rwanda
Met het Electricity Access Rollout Program (EARP) worden huishoudens,
scholen en gezondheidscentra ondersteund bij de toegang tot het
elektriciteitsnet. Nederland draagt 10% bij aan de totale uitvoeringskosten
die begroot zijn op ongeveer EUR 300 miljoen. De accountant constateerde dat er spullen gestolen zijn uit het magazijn van het Electricity
Access Rollout Program (EARP). Twee bewakers van een beveiligingsbedrijf zijn in staat van beschuldiging gesteld. Er is een gevangenisstraf
geëist van 4 jaar en een boete opgelegd. Bij de diefstal waren geen
werknemers van EARP betrokken. Naar aanleiding van het incident zijn
aanvullende maatregelen op het voorraadbeheer ingevoerd. Van de totale
diefstal bedroeg het deel dat aan de Nederlandse bijdrage is toe te
rekenen EUR 58.000. EARP heeft een claim ingediend bij de verzekering
van het beveiligingsbedrijf. Het verzekeringsbedrijf is nog niet tot
uitbetaling overgegaan.
Common Humanitarian Fund – Somalië
Binnen het Common Humanitarian Fund (CHF) voor Somalië, een
multi-donor fonds in beheer van OCHA (Office for the Coordination of
Humanitarian Affairs), is bij vijf NGO’s fraude geconstateerd in de periode
van de Somalische hongersnood (2010–2012). In totaal is door deze vijf
NGO’s USD 5.454.000 vals geclaimd of niet verantwoord. Het totale fonds
had in de genoemde periode een omvang van USD 220 miljoen.
Nederland heeft hieraan in totaal EUR 26.500.500 bijgedragen. Nederland
beraadt zich over voortzetting van dit hulpkanaal in Somalië. OCHA werkt
aan het terugvorderen van het geld bij de NGO’s waar fraude is gepleegd
via juridische procedures. Nederland volgt deze invorderingsprocedure.
Association Beninoise pour le Marketing Social (ABMS)/Autre vie
– Benin
Nederland draagt EUR 4,5 miljoen bij aan het programma «Amour et Vie»,
een programma op het gebied van reproductieve gezondheidszorg. De
contractpartner van Nederland, de lokale NGO ABMS (gelieerd aan
Population Services International, een Amerikaanse NGO), heeft mogelijke
fraude geconstateerd bij een van haar uitvoerende partners Autre Vie. Het
zou gaan om het opvoeren van uitgaven die in werkelijkheid niet hebben
plaatsgevonden, vervalsing van handtekeningen en van presentielijsten.
ABMS heeft onderzoek ingesteld. Na dit onderzoek is door ABMS de
contractuele relatie met NGO «Autre Vie» verbroken. Het totale bedrag
van de onrechtmatige uitgaven (circa EUR 1.200) is door ABMS in
mindering gebracht op de uiteindelijke betaling voor gedane werkzaamheden aan deze NGO. Andere maatregelen die ABMS nam zijn het
intensiveren van de interne controles op declaraties van al haar NGO

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

73

partners en openheid over de geconstateerde fraude en de consequenties
hiervan.
ICCO/ FUPADE – Nicaragua
Bij FUPADE, een in Nicaragua gevestigde partnerorganisatie van ICCO
voor een programma om mensen te leren voor zichzelf op komen
(Building Protection bij Empowering People), is fraude geconstateerd. Bij
het aantreden van een nieuwe directeur bij FUPADE bleek dat gelden
waren verdwenen waardoor niet aan de contractuele verplichtingen met
ICCO kon worden voldaan. Van de door de organisatie ontvangen EUR
73.329 werd slechts EUR 29.395 teruggestort. Verder contact over het
restant van de vordering blijkt onmogelijk. De organisatie lijkt niet meer te
bestaan. De nieuwe directeur is vertrokken. Zijn voorganger is overleden.
ICCO handelt deze zaak conform eigen protocol af en accepteert de
schade voor hun eigen rekening.
Population Services International (PSI) – Malawi
Population Services International (PSI), een Amerikaanse NGO, ontvangt
een subsidie van EUR 10 miljoen in de periode 2011–2015 voor activiteiten
in 8 Afrikaanse landen (Benin, Kameroen, Malawi, Mali, Somaliland, Togo,
Zambia en Zimbabwe). Het programma richt zich op betere beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen door innovatieve marketingtechnieken. Tijdens een routine controle is kleinschalige fraude vastgesteld bij
het brandstofbeheer op het PSI-kantoor in Malawi. De verantwoordelijke
medewerker zal juridisch vervolgd worden. Daarnaast zullen de procedures aangescherpt worden. Het gefraudeerde bedrag ad EUR 321 zal
verrekend worden bij de vaststelling van de subsidie.
Mombasa Water Company – Kenia
Binnen het programma «Water Operators Partnership» is een strafrechtelijk onderzoek gestart naar Mombasa Water Company nadat er
onregelmatigheden zijn ontdekt bij het leveren van materialen. Een
aanzienlijk deel van de door het programma bestelde materialen bij
Mombasa Water Company ontbrak bij de levering. Hiervan is melding
gemaakt bij de eigenaar van Mombasa Water Company die aangifte van
diefstal heeft gedaan bij de politie. Momenteel loopt de rechtszaak tegen
de verdachte werknemer waarbij getracht wordt de schade van circa EUR
60.000 op hem te verhalen. Binnen Mombasa Water Company zijn
maatregelen genomen om deze onregelmatigheden in de toekomst te
voorkomen.
International Finance Corporation (IFC) – Indonesië
Binnen het «Program for Eastern Indonesia Small and Medium Enterprise
Assistance» (PENSA) heeft een medewerkster van het landenkantoor van
International Finance Corporation (IFC) Indonesië handtekeningen vervalst
en vervolgens opdrachten voor het drukken van brochures en posters
verstrekt aan familieleden en vrienden. IFC tracht de schade te verhalen is
op de medewerkster. Het totaal bedrag van de fraude is USD 66.000,
waarvan circa USD 3.000 toe te rekenen is als deel van de Nederlandse
bijdrage. IFC neemt het bedrag van de schade voor eigen rekening.
International Pregnancy Advisory Services (IPAS) – Zuid-Afrika
International Pregnancy Advisory Services (IPAS) is een strategische
partner voor de uitvoering van het Nederlandse beleid op het gebied van
seksuele en reproductieve gezondheid en rechten. Binnen het landenkantoor van IPAS in Zuid-Afrika heeft een medewerker in een periode van
drie jaar door middel van frauduleuze handelingen USD 341.183

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

74

verduisterd, hiervan is USD 26.122 toe te rekenen aan Nederland. IPAS
heeft aangifte gedaan. De medewerker heeft schuld bekend en stelt een
terugbetalingsregeling voor. Ondertussen heeft de verzekeringsmaatschappij het bedrag gemoeid met de fraude aan IPAS vergoed.
Nuffic – Nederland
Betreft vervalsing van een factuur van een IT-leverancier binnen het
Netherlands Fellowship Programme (NFP) door een medewerker van
Nuffic (ingehuurd via uitzendbureau). Nuffic heeft aangifte gedaan en de
medewerker is gearresteerd en voorgeleid bij de rechter-commissaris.
EUR 100.000 van het totale schadebedrag van EUR 150.000 is reeds
terugontvangen. De fraude is voor rekening en risico van Nuffic.
Population Services International (PSI) / Association Beninoise
pour le Marketing Social (ABMS) – Benin
Population Services International (PSI) ontvangt een subsidie van EUR 10
miljoen voor de periode 2011–2015 voor activiteiten in acht Afrikaanse
landen gericht op betere beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen door
innovatieve marketingtechnieken. Tijdens een routinecontrole is een
kleinschalige fraude geconstateerd bij het brandstofbeheer op het
PSI-kantoor in Benin. De omvang van de fraude betreft EUR 266. De
betrokken medewerker is ontslagen en PSI zegde toe dat het gefraudeerde
bedrag geretourneerd wordt aan Nederland.
International Partnership for Microbicides (IPM) – Verenigde
Staten
International Partnership for Microbicides (IPM) heeft in de periode
2011–2014 een subsidie ontvangen van EUR 9.400.000 voor de ontwikkeling van nieuwe medische interventies op het terrein van armoedegerelateerde ziekten. De financieel directeur van IPM op het hoofdkantoor in
de Verenigde Staten heeft gefraudeerd met valse contracten en op die
manier geld uit de organisatie weggesluisd. De geconstateerde fraude
betreft een totaalbedrag van USD 780.000. Het is nog niet duidelijk in
hoeverre deze fraude de door Nederland verstrekte subsidie raakt. De
financieel directeur is ontslagen en procedures zijn aangescherpt. IPM
heeft een claim ingediend bij de verzekeringsmaatschappij om het totale
bedrag terug te krijgen.
The Vaccine Alliance (GAVI) – Nigeria
Binnen het vaccinatieprogramma in Nigeria heeft de accountant misbruik
van fondsen geconstateerd ter waarde van USD 2.200.000. Misbruik kon
plaatsvinden doordat de procedures en controles bij de National Primary
Health Care Development Authority (NPHCDA) in Nigeria onvoldoende
waren. De financiering van het Nigeria-programma is stopgezet en de
Nigeriaanse autoriteiten hebben toegezegd het bedrag gemoeid met het
misbruik terug te betalen. GAVI stelt aanvullend onderzoek in om de
verantwoordelijken strafrechtelijk te kunnen vervolgen.
SNV – Tanzania
Een accountant heeft onregelmatigheden aangetroffen bij aanbestedingen
in het SNV programma in Tanzania. Drie lokale SNV medewerkers
huurden consultants in van firma’s waar zij zelf eigenaar -dan wel op een
andere manier betrokken zijn. Forensisch onderzoek wees uit dat voor
EUR 31.330 onrechtmatige betalingen gedaan zijn waarvan EUR 18.330
Nederlandse fondsen betreft. SNV neemt de schade voor eigen rekening.
De betrokken medewerkers zijn inmiddels ontslagen en juridische stappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

75

worden ondernomen. De procedures rond het aanbestedingsproces zijn
aangescherpt.
Investing in Children and their Societies (ICS) – Cambodja
In het programma gericht op bevordering van kinderrechten van de
organisatie Investing in Children and their Societies (ICS) in Cambodja is
een fraudegeval gemeld. Onderzoek heeft aangetoond dat een programmamanager persoonlijk een commissie van USD 300 heeft aangenomen
bij aankoop van een auto, zonder dit te melden aan ICS. De programmamanager heeft ontslag genomen. Naar aanleiding van het onderzoek heeft
ICS het programma in Cambodja grondig gereorganiseerd en heeft de
nieuwe landendirecteur de inkoopprocedures aangescherpt.
2013
Tesis/Plan Nederland – Nicaragua
Betreft onregelmatigheden die door PLAN Nederland zijn geconstateerd
bij het «Girl Power» programma in Nicaragua. Bij onderzoek door de
interne accountantsdienst van PLAN International is vastgesteld dat bij
partnerorganisatie TESIS, verantwoordelijk voor de implementatie van
een deel van het programma ter plaatse, fraude heeft plaatsgevonden.
EUR 51.350 van de EUR 76.781 die aan TESIS was overgemaakt is
onrechtmatig besteed. Het contract met TESIS is door Plan ontbonden.
TESIS heeft daarop Plan Nicaragua aangeklaagd voor verlies aan
inkomsten. De rechter heeft de aanklacht verworpen. PLAN Nicaragua
heeft een strafrechtelijke procedure opgestart tegen TESIS.
Law and Order Trust Fund- Afghanistan
UNDP heeft ontdekt dat er onregelmatigheden waren bij bestedingen
door de Afghaanse Politie Coöperatie uit het Law en Order Trust Fund
(LOTFA). Bij het ontdekken daarvan heeft de Afghaanse Minister van
Binnenlandse Zaken een onderzoek gelast en de inhouding van politiesalarissen voor deze coöperatie meteen stopgezet. Op basis van dit
diepgravende onderzoek is geconcludeerd dat tussen 2002 en 2012
goederen zijn aangekocht waarbij de geldende aanbestedingsregels niet
werden nageleefd. Een groot deel van de goederen ligt nog op voorraad.
Daarnaast werden leningen verstrekt aan diverse politieorganisaties,
centrale onderdelen, diverse officieren en provincies. Het Afghaanse
Ministerie van Binnenlandse Zaken heeft een plan opgesteld om de
leningen terug te vorderen en de aangeschafte goederen te veilen. De
opbrengsten zullen ten goede komen aan de fondsen voor de uitbetaling
van salarissen voor politieagenten.
Overzicht van de resultaten van het sanctiebeleid
In onderstaande tabel wordt informatie verstrekt over de nog lopende
sanctiemaatregelen uit eerdere jaren.
Organisatie/Land

Vordering

Terugbetaald

Global Alliance for Vaccines and
Immunisation, Sierra Leone

USD 523.303
door GAVI bij
lokale autoriteiten

Ja, USD 523.303

Aanvullende maatregelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

76

Organisatie/Land

Vordering

Terugbetaald

Aanvullende maatregelen

General Authority Rural Water
Supply Project, Jemen

EUR 1.473.431
door NL bij
GARWSP

Oorspronkelijke vordering van EUR
2.392.720 is verlaagd naar EUR
1.473.431

MPPL Renewable Energy Pvt.
Ltd., Uganda – India

EUR 1.200.000
door RVO bij
MPPL
USD 42.481
door SAT bij
lokale partners
EUR 25.000
door NL bij
LGRP
EUR 398.000
door NL bij
STEPS

Neen, tegen de faillissementsincassoprocedure in India is verweer
ingesteld.
Ja, USD 42.481

Op basis van onderzoek door een
internationale accountantsorganisatie op aanvullende informatie, is
een deel van eerder niet goedgekeurde uitgaven alsnog verantwoord.
Bij het OM in Nederland is aangifte
gedaan. De zaak is geseponeerd.

Star, Pakistan

EUR 7.000

Deels. EUR 1.460 is terugbetaald.
Restsaldo vordering EUR 5.540 is
komen te vervallen.

Stichting Prison Fellowship,
Suriname

EUR 7.800

Neen, naar aanleiding van de
vordering op de stichting dreigt
faillissement en is kwijtscheldingsverzoek ingewilligd.

Free Press Unlimited,
Bangladesh

EUR 4.000 door
FPU bij NGO

Bedrag blijft buiten de door het
ministerie verleende subsidie aan
FPU.

Tribunal Administrativo,
Mozambique
Global Fund to fight Aids,
Tuberculosis and Malaria,
Cambodja
Democratic Governance Facility
(DGF)/Ker Kwaro Acholi, Uganda

EUR 20.000
door NL bij TA
USD 472.841 bij
twee bedrijven

Ja, EUR 20.000

Global Fund to fight Aids,
Tuberculosis and Malaria,
Bangladesh

EUR 1.120.000
door GFATM bij
een lokale NGO

South African Aids Trust (SAT),
Zambia, Malawi, Zimbabwe
Local Governance Reform
Programma (LGRPII), Tanzania
Steps Towards Development,
Bangladesh

EUR 67.000
door DGF bij
KKA

Neen, invorderingsproces loopt.

Neen, overleg met andere donoren
over verder te nemen stappen.

Deels, USD 389.788 is reeds
terugbetaald, USD 83.053 wordt
begin 2015 verwacht.
Neen

De fraude zaak is officieel gemeld
bij het lokale NGO Bureau,
onderdeel van de Prime Minister
Office. Dit bureau is nogmaals
gevraagd STEPS aan te manen de
vordering te voldoen.
Haalbaarheid invordering restsaldo
nihil a.g.v. financiële en gezondheidssituatie betrokkene. Vordering
is kwijtgescholden.
Naast strafrechtelijke procedure,
ziet de Stichting geen mogelijkheid
om via een civielrechtelijke
procedure geld bij de dader te
vorderen. De dader is ingesloten
en veroordeeld.
De fraude zaak is officieel gemeld
bij het lokale NGO Bureau,
onderdeel van de Prime Minister
Office

Bedrijven die smeergeld hebben
betaald hebben sancties opgelegd
gekregen.
Zaak is door DGF overgedragen
aan Uganda Police en de Director
of Public Prosecutions. De
verwachting is dat strafrechtelijke
procedure volgt.

De vordering is bijgesteld omdat
alsnog EUR 507.000 aangemerkt
kon worden als terechte uitgaven.
Van het hernieuwde vorderingbedrag is EUR 170.000 reeds
teruggestort, binnenkort wordt nog
EUR 153.000 teruggestort. Over het
restant ad EUR 290.000 wordt
binnen het Global Fund overleg
gevoerd. Gezien het langdurige
proces en de geringe voortgang is
de verwachting dat dit bedrag niet
teruggestort gaat worden.
Overwogen wordt om het
verschuldigde bedrag in mindering
te brengen op de nieuwe financiële
allocaties voor Bangladesh.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

77

Organisatie/Land

Vordering

Terugbetaald

Aanvullende maatregelen

Save the Children (StC),
Afghanistan

USD 271.651
door NL bij StC

Neen, vordering komt te vervallen
na uitkomst arbitrage.

Rejusco, DR Congo

Afgezien van
vordering

Vrijwel onmogelijk schadebedrag
te bepalen. BTC heeft een aantal
zaken inmiddels gerepareerd.

Op basis van arbitrage en de
conclusie auditrapport is gesteld
dat er weliswaar tekortkomingen
zijn geconstateerd bij ANCC
(onderaannemer StC), maar dat
niet kon worden geconcludeerd dat
er sprake was van frauduleus
handelen.
Krachtig signaal is afgegeven
richting BTC en EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

78

Opgelegde sancties
In totaal zijn 2 sancties in de vorm van een betaalstop opgelegd aan
contractpartijen in 2014. Eén sanctie is na ontvangst van de vereiste
accountantsverklaring inmiddels opgeheven. Sancties worden opgelegd
indien contractueel overeengekomen rapportages ondanks herhaaldelijk
rappel niet zijn ontvangen, prestaties niet geleverd zijn of de beschikbare
middelen anders zijn gebruikt dan contractueel is overeengekomen.
Sancties kunnen permanent of tijdelijk van aard zijn. Tijdelijke sancties
kunnen bestaan uit het aanhouden van betalingen of het tijdelijk uitsluiten
van organisaties tot aan de verplichtingen is voldaan. Permanente
sancties bestaan uit het terugvorderen van voorschotten en eventuele
juridische stappen tegen een organisatie.
In overeenstemming met de afspraak met de Tweede Kamer1 worden
sancties toegelicht, indien er sprake is van één of meerdere van onderstaande punten:
1. uitsluiting van een organisatie;
2. meerdere meldingen ten aanzien van een organisatie;
3. vorderingen van EUR 500.000 of meer.
De in 2014 opgelegde sancties voldoen niet aan deze criteria.
Ontheffing sanctiebeleid
Indien een contractpartij niet tijdig een gevraagde rapportage inlevert is
het ministerie verplicht na het versturen van 2 rappellen een sanctie op te
leggen. Het kan echter voorkomen dat de organisatie met redenen
omkleed aangeeft de deadline niet te kunnen halen maar aannemelijk kan
maken dat binnen afzienbare termijn dit wel te kunnen. In een dergelijk
geval kan tijdelijke ontheffing verleend worden voor het opleggen van een
sanctie. Hiervoor is een besluit van de ambtelijke leiding van de betreffende directoraten-generaal nodig. Nadat het rapport is ontvangen kan de
activiteit regulier afgewikkeld worden. Als duidelijk is dat de contractpartij
toch in gebreke blijft, wordt alsnog een sanctie opgelegd.
In 2014 is in totaal 2 keer een verzoek gedaan voor tijdelijke ontheffing van
het opleggen van een sanctie. In deze gevallen heeft de departementsleiding ingestemd.
De in 2013 verleende ontheffing van het rappel- en sanctiebeleid op
openstaande rapportageverplichting van activiteiten die uit de verdragsmiddelen zijn gefinancierd is in 2014 verlengd met 12 maanden. De
Surinaamse Autoriteiten voldoen slechts met grote vertraging aan de
rapportageverplichtingen die voortvloeien uit de verdragsmiddelen
waardoor de afwikkeling van in het verleden verleende voorschotten
vrijwel tot stilstand is gekomen. Nederland blijft aandringen op verantwoording over de gelden maar gezien de relatie tussen Suriname en
Nederland zal dit een langdurige inspanning vergen.

1

TK 31 444 V, nr 6 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

79

BIJLAGE 2: AFGERONDE EVALUATIE- EN OVERIGE ONDERZOEKEN2 3 4
1

Duurzame handel en investeringen

1a

beleidsdoorlichtingen

1b

Doelstelling

Titel

Jaar van
afronding

1.3

Op zoek naar focus en effectiviteit –
Beleidsdoorlichting van de Nederlandse
inzet voor private sector ontwikkeling
2005–2012

2014

1.3
1.3
1.2

Investment Climate Facility for Africa
Initiatief Duurzame Handel
Netherlands Business Support (NBSO)
netwerk
FMO-CD (capacity development)

2013
2014
2014

2013

1.1
1.2
1.3
1.3
1.3
1.4

Systematic review maatschappelijk
verantwoord ondernemen
Return on aid for Dutch exports
Holland Branding
Publiek Private Partnerschappen
FMO-A
Schoklandakkoorden
Fiscal Treaties

Doelstelling

Titel

Jaar van
afronding

2.2

Van infrastructuur naar duurzame impact:
beleidsdoorlichting van de Nederlandse
bijdrage aan drinkwater en sanitaire
voorzieningen (1990–2011)

2012

2.2
2.2

Water en sanitaire voorzieningen in Benin
Water en sanitaire voorzieningen in
Mozambique
Aqua for all programma «Building bridges
connecting water»
Daey Ouwens Fonds
Energieactiviteiten in Indonesië
Energieactiviteiten in Rwanda
Energising Development (EnDevII)
Fonds Duurzame Biomassa

2011
2011

Systematic review voedselzekerheid
Evaluatie Rio-verdragen (GEO-5)
Evaluatie Interdepartementaal beleidsprogramma biodiversiteit
Systematic review hernieuwbare energie

2012
2012
2012

Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid

1.3
3

1.1

2

Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid
en water

1a

beleidsdoorlichtingen

1b

2014
2013
2013
2014
2014
2014

Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid

2.2
2.3
2.3
2.3
2.3
2.3
3

2011

Overig onderzoek

2013
2014
2014
2014
2014
2013

Overig onderzoek
2.1
2.3
2.3
2.3

2013

2

De begroting van BZ is in 2013 opgesplitst in de begroting van BZ (Hfst. 5) en BH&OS (Hfst. 7).
Er zijn toen nieuwe beleidsartikelen en beleidsdoelstellingen geformuleerd. Beleidsdoorlichtingen van voor dat jaar zijn in deze tabel met terugwerkende kracht over de nieuwe beleidsdoelstellingen verdeeld.
3
Bij BZ en BH&OS is het wel de wens om beleidsdoorlichtingen van één beleidsartikel uit te
voeren maar inhoudelijk is dat nog niet mogelijk gebleken. Beleidsdoorlichtingen vinden plaats
op één niveau lager namelijk van de beleidsdoelstellingen.
4
Alle onderzoeken zijn te vinden op http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/bz/organisatie/
beleidsevaluatie/afgeronde-beleidsevaluatieonderzoeken en http://www.iob-evaluatie.nl/
publicaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

80

3

Sociale vooruitgang

1a

beleidsdoorlichtingen

Doelstelling

Titel

Jaar van
afronding

3.1

Balancing Ideals with Practice – Policy
Evaluation of Dutch Involvement in Sexual
and Reproductive Health and Rights
(2007–2012)
Education matters: Policy review of the
Dutch contribution to basic education
1999–2009

2013

Seksuele en Reproductieve Gezondheid en
Rechten (o.a. Nicaragua, Mali, Bangladesh)
Evaluation of the Dutch support to capacity
development: Facilitating resourcefulness
(case studies Ghana, SNV, Agriterra, PSO,
NCEA)
Evaluation of Dutch support to capacity
development: the case of NIMD
Vakbondsmedefinancieringsprogramma
Useful Patchwork, Direct financing of local
NGO’s
Between ambitions and ambivalence
(SNV)
Investeren in wereldburgerschap (NCDO)
Basisonderwijs Bangladesh
Basisonderwijs Bolivia
Basisonderwijs Zambia
Netherlands Fellowship Programme/
Netherlands Institutional Capacity
Development in Higher Education

2013

2011

3.1
3.3

International Planned Parenthood
Federation
Early childhood development (UNICEF)
Kwaliteitsoordeel programmaevaluaties

Doelstelling

Titel

Jaar van
afronding

4.3

Op zoek naar nieuwe verhoudingen –
Evaluatie van het Nederlandse buitenlandbeleid in Latijns-Amerika
Investeren in stabiliteit. Het Nederlandse
fragiele statenbeleid doorgelicht

2013

Haïti noodhulp
Eindevaluatie ISAF/Uruzgan incl. subsidieregeling «Fonds economische opbouw
Uruzgan»
Conflictpreventie en vredesopbouw in DRC
(multi-donor)

2011
2011

Van noodhulp naar wederopbouw
Central Emergency Response (CERF)
Common Humanitarian Funds
Global logistics WFP (multi-donor)

2013
2011
2011
2012

3.4

1b

Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
3.1
3.3

3.3
3.3
3.3
3.3
3.3
3.4
3.4
3.4
3.4

3

4

Vrede en veiligheid voor ontwikkeling

1a

beleidsdoorlichtingen

4.3

2011
2012
2014
2014
2014
2011
2011
2011
2012

2011
2011

2013

Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
4.1
4.1

4.1
3

2011

Overig onderzoek
3.1

1b

2011

2011

Overig onderzoek
4.1
4.1
4.1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

81

5

Versterkte kaders voor ontwikkeling

1a

beleidsdoorlichtingen

Doelstelling

Titel

Jaar van
afronding

5.2

Begrotingssteun: Resultaten onder
voorwaarden
Evaluatie Consulaire dienstverlening
doorgelicht 2007–20101

2013

Nederlandse inzet bij de Wereldbank
Deelonderzoek relatie begrotingssteun en
armoede (multi-donor): Zambia etc.
Implementatie van de Paris Declaration
Wederzijdse belangen-wederzijdse
voordelen: Evaluatie van de schuldverlichtingsovereenkomst van 2005 tussen de
Club van Parijs en Nigeria
Twinning Suriname

2013
2011

One UN (Delivering as one)
Multilateral Effectiveness Review Unicef
Autonomy, partnership and beyond, a
counterfactual analysis of policy coherence
for Ghana
Evaluatie Stichting Duurzame Terugkeer
Pilot Circulaire Migratie
Migratie en Ontwikkeling

2012
2013
2014

5.3
1b

Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
5.1
5.2
5.2
5.2

5.2
3

2011
2011

2011

Overig onderzoek
5.1
5.1
5.2

5.3
5.3
5.3
1

2011

2011
2012
2012

Dit is gecombineerd met de beleidsdoorlichting van beleidsdoelstelling 4.1 en 4.2 van BZ begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

82

BIJLAGE 3: AFKORTINGEN
ADR
AfDB
ARTF
AsDB
BH&OS
BIV
BMZ
BNP
BZ
CAR
CBI
CERF
CETA
CGIAR
CIMIC
CoST
CSO
DAC
DFID
DGGF
DGOS
DMFAS
DRIVE
DTIB
EBRD
ECOWAS
EPA
EU
EZ
FAO
FIB
FIRST
FMO
FNV
FOM
FPU
GAVI
GAVI
GEF
GFATM
GIZ
HGIS
IBRD
ICPD
ICRAF
ICS
IDB
IDF
IDF
IDH

Auditdienst Rijk
African Development Bank
Afghanistan Reconstruction Trust Fund
Asian Development Bank
Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking
Budget Internationale Veiligheid
Duitse Federale Ministerie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
Bruto Nationaal Product
Buitenlandse Zaken
Centraal-Afrikaanse Republiek
Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden
Central Emergency Response Fund
Comprehensive Economic and Trade Agreement
Consultative Group on International Agricultural
Landmachtbataljon voor civiel-militaire samenwerking
Construction Sector Transparancy Initiative
Civil Society Organisation
Development Assistance Committee
Britse Ministerie van Internationale Ontwikkeling
Dutch Good Growth Fund
Belgische Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking
Debt Management and Financial Analysis System
Developmentally Relevant Infrastructure Investment
Vehicle
Dutch Trade and Investment Board
European Bank for Reconstruction and Development
Economic Community of West African States
Economische Partnerschapsakkoord
Europese Unie
Economische Zaken
Food and Agricultural Organisation of the United Nations
Finance for International Business
Financial Sector Reform & Strengthening Initiative
Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden
Federatie Nederlandse Vakbeweging
Faciliteit Opkomende Markten
Free Press Unlimited
Global Alliance for Vaccines and Immunisation
The Vaccine Alliance
Global Environment Fund
Global Fund to Fight Aids, Malaria and Tuberculosis
Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit
Homogene Groep Internationale Samenwerking
International Bank for Reconstruction and Development
International Conference on Population and Development
The World Agroforestry Centre
Investing in Children and their Societies
Inter-American Development Bank
Infrastructure Development Fund
Infrastructure Development Fund (voorheen: MOL, Minst
Ontwikkelde Landen, Fonds)
Initiatief Duurzame Handel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

83

IFAD
IFC
IMF
IMVO
IOB
IOM
IPAS
IPM
IWMI
LGRP
LOFTA
MDG
MDRI
MFS
MINUSCA
MKB
MoU
MVO
NAVO
NCDO
NFIA
NFP
NGO
NICHE
NIO
NUFFIC
NWO
ODA
OESO
OMVS
ORIO
OS
PIB
PIDG
PSI
PUM
PwC/TJ
RHB
RVO
SER
SIB
SIDS
SNV
SRGR
SWIPD
TF
TTIP
UNCTAD
UNDP

International Fund for Agricultural Development
International Finance Corperation
International Monetair Fonds
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie
International Organisation for Migration
International Pregnancy Advisory Services
International Partnership for Microbicides
International Water Management Institute
Local Governance Reform Programme
Law en Order Trust Fund Afghanistan
Millennium Development Goals
Multilateral Debt Relief Initiative
Medefinanciering Maatschappelijke Organisaties
Multidimensionele Geïntegreerde Stabilisatiemissie van
de Verenigde Naties in de Centraal-Afrikaanse Republiek
Midden- en Kleinbedrijf
Memorandum of Understanding
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
Nationale Commissie voor internationale samenwerking
en Duurzame Ontwikkeling
Netherlands Foreign Investment Agency
Netherlands Fellowship Programmes
Niet-Gouvernementele Organisatie
Netherlands Initiative for Capacity development in Higher
Education
Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden
Netherlands Universities» Foundation for International
Cooperation
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek
Official Development Assistance
Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling
Senegal River Basin Development Authority
Ontwikkelingsrelevante Infrastructuur Ontwikkeling
Ontwikkelingssamenwerking
Partners for International Business
Private Infrastructure Development Group
Population Services International
Programma Uitzending Managers
PricewaterhouseCoopers/Triple Jump
Rijkshoofdboekhouding
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
Sociaal Economische Raad
Starters Internatinal Business
Small Islands Developing States
Stichting Nederlandse Vrijwilligers
Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten
Syrian Women’s Initative for Peace and Development
Transitiefaciliteit
Transatlantic Trade & Investment Partnership
United Nations Conference on Trade and Development
United Nations Development Programme

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

84

UNEP
UNESCO-IHE
UNFPA
UNHCR
UNICEF
UNIDO
UN-OCHA
UNOPS
UNRWA
VK
VMP
VN
VS
WASH
WB
WFP
WHO
WPP
WTO

The United Nations Environment Programme
Institute for Water Education
United Nations Population Fund
United Nations High Commissioner for Refugees
United Nations Children’s Fund
United Nations Industrial Development Organization
Office for the Coordination of Humanitarian Affairs
The United Nations Office for Project Services
The United Nations Relief and Works Agency for Palestine
Refugees
Verenigd Koninkrijk
Vakbondsmedefinancieringsprogramma
Verenigde Naties
Verenigde Staten van Amerika
Water, Sanitatie en Hygiëne alliantie
The World Bank
World Food Programme
World Health Organisation
Water Partnership Programme
World Trade Organisation

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 XVII, nr. 1

85