Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 250 XVII

Wijziging van de begrotingsstaat van Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking voor het jaar
2022(wijziging samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

3

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

4

1

Leeswijzer

4

2
2.1

Beleid
Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties

5
5

3

Beleidsartikelen
Artikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel
en investeringen
Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid,
water en klimaat
Artikel 3: Sociale vooruitgang
Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling
Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzet

8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

8
11
15
18
20

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige
wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2022 wijzigingen aan te brengen
in:
De begrotingsstaat van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamen­
werking.
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begro­
tingstoelichting).
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,

E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

3

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1 Leeswijzer
De voorliggende Tweede suppletoire begroting bevat de voorgestelde
wijzigingen ten opzichte van de Eerste suppletoire begroting 2022 van
hoofdstuk XVII van de begroting van het Rijk.
In onderdeel 2 worden de belangrijkste mutaties op de begroting voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking toegelicht.
Onderdeel 3 bevat per beleidsartikel een tabel budgettaire gevolgen van
beleid. Na de tabel «budgettaire gevolgen van beleid» wordt een toelichting
op de mutaties gegeven. Hierbij worden per artikel de mutaties die groter
of gelijk zijn aan de ondergrenzen in onderstaande staffel conform de Rijks­
begrotingsvoorschriften toegelicht. De wijzigingen van de verplichtingen
worden alleen toegelicht wanneer deze groter zijn dan 10% ten opzichte van
de vorige stand op artikelniveau.
De budgetten zijn op het niveau van artikelonderdeel verdeeld over een
aantal financiële instrumenten. Bij de uitvoering van BHOS-beleid wordt
het meest effectieve instrument en de uitvoerende organisatie geselecteerd.
De keuze van het instrument is daardoor vooraf meestal niet bekend en is
bij het opstellen van de begroting niet goed te bepalen. Dit verklaart waarom
de budgetten op instrumentniveau in deze suppletoire begroting veelvuldig
wijzigen.
Tabel 1 Ondergrenzen conform RBV
Omvang begrotingsartikel (stand Beleidsmatige mutaties
ontwerpbegroting) in € miljoen (ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

< 50

1

2

=> 50 en < 200

2

4

=> 200 en < 1000

5

10

=> 1000

10

20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

4

2 Beleid
2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
Uitgaven:
In dit wetsvoorstel zijn een aantal begrotingswijzigingen opgenomen die
leiden tot een stijging van de geraamde uitgaven van Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking (XVII) met EUR 96,8 miljoen in 2022.
Hieronder vindt u een overzicht van de meest in het oog springende
wijzigingen in de uitgaven ten opzichte van de Eerste suppletoire begroting
2022 voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII):
Tabel 2 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2022 (Tweede
suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
Art.

Uitgaven 2021

Vastgestelde begroting 2022

3.265.762

Stand 1e suppletoire begroting 2022

3.498.861

Belangrijkste suppletoire mutaties
1) Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie

1.2

17.514

2) Voedselzekerheid

2.1

10.000

3) Humanitaire hulp

4.1

6.000

4) Veiligheid en rechtsstaatontwikkeling

4.3

‒ 15.000

5) Multilaterale samenwerking

5.1

177.763

6) Overig armoedebeleid

5.2

‒ 41.136

7) Nog te verdelen i.v.m. BNI en/of toerekeningen

5,4

‒ 72.187

8) Overige mutaties
Stand 2e suppletoire begroting 2022

‒ 4.123
3.577.692

Artikelonderdeel 1.2 Versterkte Nederlandse Handels- en
Investeringspositie
Per saldo neemt het budget voor artikelonderdeel 1.2 toe. Deze verhoging
is toe te schrijven aan:
– Een ophoging van het budget voor de instrumenten van het Dutch Trade
and Investment Fund (DTIF).
– Verschillende nieuwe programma’s voor internationaal ondernemen.
Artikelonderdeel 2.1 Voedselzekerheid
Het budget van artikelonderdeel 2.1 neemt toe. Deze verhoging is toe te
schrijven aan een ophoging van het budget op het gebied van voedselze­
kerheid voor het PSNP V (Ethiopia’s Productive Safety Net Program)
programma van de Wereldbank in Ethiopië.
Artikelonderdeel 4.1 Humanitaire Hulp
Per saldo neemt het budget van artikelonderdeel 4.1 toe. Deze verhoging is
toe te schrijven aan:
– Een verhoogde bijdrage aan UNRWA.
– Bijdragen aan verschillende noodhulpprogramma’s voor het World Food
Programma.
– Subsidies ten behoeve van het UN Central Emergency Response Fund.
Artikelonderdeel 4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Het budget voor artikelonderdeel 4.3 wordt naar beneden bijgesteld omdat
het landenbudget Afghanistan op het instrument functionerende rechtsorde
is verlaagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

5

Artikelonderdeel 5.1 Multilaterale samenwerking
Het uitgavenbudget van artikelonderdeel 5.1 (Multilaterale samenwerking)
wordt verhoogd. Dit komt hoofdzakelijk door een bijdrage voor het voorbe­
reiden van Oekraïne op de aankomende winter (winterization). Voor deze
bijdrage heeft het kabinet EUR 180 miljoen vrijgemaakt uit de generale
middelen.
Artikelonderdeel 5.2 Overig armoedebeleid
Het budget op artikelonderdeel artikel 5.2 wordt per saldo neerwaarts
bijgesteld. Dit is vooral toe te schrijven aan:
– Een overheveling naar artikel 5.1 (Multilaterale samenwerking) ter
dekking van de technische assistentie van de European Bank for Recon­
struction and Development (EBRD) en bijdragen aan het Joint Fund
2030, UNICEF en UNDP.
– Een overheveling naar artikel 2 (Voedselzekerheid) en artikel 3 (SRGR)
voor de herstart van sociale beschermingsprogramma’s in Ethiopië en
Benin.
– Een overheveling van de Verdragsmiddelen voor Suriname naar het
verdeelartikel 5.4. Deze Verdragsmiddelen komen in 2022 niet meer tot
betaling. Deze middelen worden komend jaar opnieuw beschikbaar
gesteld.
Artikelonderdeel 5.4 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI en/of
toerekeningen
Per saldo neemt de stand van het verdeelartikel 5.4 af. De negatieve
bijstelling van artikel 5.4 wordt veroorzaakt door de raming van de ODAtoerekening voor eerstejaars opvang van asielzoekers uit DAC-landen 2022
(EUR -160 miljoen). In het voorjaar van 2023 wordt het meerjarige deel van
de aangepaste raming verwerkt. Hiertegenover staat onder andere een
verhoging vanuit artikel 5.2 vanwege de Verdragsmiddelen Suriname.
Ontvangsten:
In dit wetsvoorstel zijn een aantal begrotingswijzigingen opgenomen die
leiden tot een stijging van de geraamde ontvangsten van Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII) met EUR 21,4 miljoen in
2022.
Hieronder vindt u de meest in het oog springende wijzigingen in de
ontvangsten ten opzichte van de Eerste suppletoire begroting 2022 voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII):
Tabel 3 Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2022 (Tweede
suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
Art.

Ontvangsten 2022

Vastgestelde begroting 2022

51.574

Stand 1e suppletoire begroting 2022

53.304

Belangrijkste suppletoire mutaties
1) Ontvangsten duurzame economische ontwikkeling,
handel en investeringen

1.10

2) Ontvangsten DGGF

1.30

15.336
7.000

3) Overige mutaties

‒ 918

Stand 2e suppletoire begroting 2022

74.722

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

6

Artikel 1
De ontvangsten op artikelonderdeel 1 zijn verhoogd door een onttrekking
uit de begrotingsreserves ter dekking van uitbetaalde wisselfinancieringen
en door hogere premieontvangsten en terugbetalingen op wisselfinancie­
ringen voor het Dutch Good Growth Fund (DGGF) en het Dutch Trade and
Investement Fund (DTIF).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

7

3 Beleidsartikelen
Artikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 4 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
(Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerp
begroting

Stand 1e
suppletoire
begroting

2022

2022

(1)

(2)

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
Mutaties
Miljoenennota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

2022

2022

2022
(4)=(2+3)

Verplichtingen

575 216

624 319

waarvan garantieverplichtingen

100 000

100 000

399

6 507

631 225
100 000

waarvan overige verplichtingen

475 216

524 319

531 225

550 199

555 346

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch verplicht
1.1

Duurzaam handels- en
investeringssysteem, incl. MVO

399

15 707

91%

571 452
100%

31 525

31 412

257

‒ 1 265

30 404

MVO en beleidsondersteuning (ODA)

13 575

13 575

0

4 300

17 875

MVO en beleidsondersteuning (nonODA)

2 611

2 511

257

‒ 1 380

1 388

2 294

2 281

0

‒ 55

2 226

1 850

1 850

0

0

1 850

MVO en beleidsondersteuning (ODA)

6 000

6 000

0

‒ 4 300

1 700

Contributies internationaal
ondernemen (non-ODA)

5 195

5 195

0

170

5 365

Versterkte Nederlandse Handels- en
Investeringspositie

86 665

93 425

142

17 372

110 939

Programma's internationaal
ondernemen

10 000

10 200

0

8 380

18 580

Versterking concurrentiepositie
Nederland

6 502

6 502

0

0

6 502

Subsidies (regelingen)

Opdrachten
MVO en beleidsondersteuning (nonODA)
Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties

1.2

Subsidies (regelingen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

8

Stand ontwerp
begroting

Stand 1e
suppletoire
begroting

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)

Invest Internationaal

9 000

9 000

0

‒ 4 000

5 000

Dutch Trade and Investment Fund

4 499

4 499

0

0

4 499

1 500

1 500

0

8 500

10 000

11 566

11 566

0

3 450

15 016

450

450

0

100

550

Wereldtentoonstelling Dubaï

0

3 500

0

‒ 500

3 000

Wereldtentoonstelling

0

0

0

500

500

Rijksdienst voor ondernemend
Nederland

43 148

46 208

142

942

47 292

Versterkte private sector en
arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden

432 009

430 509

0

‒ 400

430 109

Garanties
Dutch Trade and Investment Fund
Opdrachten
Programma's internationaal
ondernemen
Dutch Trade and Investment Fund

Bijdrage aan agentschappen

1.3

Subsidies (regelingen)
Marktontwikkeling en markttoegang

8 450

8 450

0

3 690

12 140

Economic governance and institutions

26 400

24 900

0

‒ 7 600

17 300
35 514

Financiële sector ontwikkeling

36 810

33 914

0

1 600

Infrastructuurontwikkeling

36 500

33 400

0

‒ 21 871

11 529

Duurzame productie en handel

39 700

39 700

0

14 000

53 700

(Jeugd)werkgelegenheid

6 000

6 000

0

4 800

10 800

Nexus onderwijs en werk

0

12 350

0

‒ 2 260

10 090

Lokale private sector ontwikkeling

0

1 470

0

965

2 435

Leningen
Infrastructuurontwikkeling

10 000

10 000

0

2 325

12 325

Financiële sector ontwikkeling

34 000

34 000

0

20 300

54 300

1 000

1 000

0

9 000

10 000

Marktontwikkeling en markttoegang

12 000

12 000

0

‒ 2 000

10 000

Economic governance and institutions

18 000

18 000

0

0

18 000

Financiële sector ontwikkeling

5 600

Garanties
Financiële sector ontwikkeling
Opdrachten

4 000

4 000

0

1 600

Infrastructuurontwikkeling

750

750

0

8 550

9 300

(Jeugd)werkgelegenheid

19 305

19 305

0

‒ 700

18 605

34 000

34 000

0

‒ 3 000

31 000

Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
International Labour Organisation

5 700

5 700

0

‒ 1 149

4 551

Lokale private sector ontwikkeling

29 794

31 220

0

‒ 6 480

24 740

Marktontwikkeling en markttoegang

8 500

8 500

0

310

8 810

Partnershipprogramma ILO

5 500

5 500

0

690

6 190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

9

Stand ontwerp
begroting

Stand 1e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)

Stand 2e
suppletoire
begroting

Economic governance and institutions

10 000

10 000

0

‒ 6 000

4 000

Financiële sector ontwikkeling

3 000

3 000

0

13 200

16 200

Infrastructuurontwikkeling

57 000

57 000

0

‒ 27 400

29 600

(Jeugd)werkgelegenheid

3 000

3 000

0

‒ 3 000

0

Nexus onderwijs en werk

22 600

13 350

0

30

13 380

Ontvangsten

6 264

6 264

0

22 336

28 600

1.10

Ontvangsten duurzame economische
ontwikkeling, handel en investeringen

3 264

3.264

0

15 336

18 600

1.30

Ontvangsten DGGF

3 000

3.000

0

7 000

10 000

Toelichting
Verplichtingen
Geen toelichting.
Uitgaven
Mutaties tweede suppletoire begroting 2022
Artikelonderdeel 1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem, incl. MVO
Het budget van artikel 1.1 (Duurzame handels- en investeringssysteem) is
verlaagd met EUR 1,2 miljoen. Deze verlaging is voornamelijk toe te
schrijven aan een overheveling vanuit Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen (MVO) naar internationaal ondernemen op artikel 1.2
(Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie). Verder is het
budget verlaagd door een interdepartementale overheveling naar het
Ministerie voor Economische Zaken en Klimaat voor MVO en beleidsonder­
steuning.
Artikelonderdeel 1.2 Versterkte Nederlandse Handels- en
Investeringspositie
De positieve bijstelling van artikel 1.2 (Versterkte Nederlandse Handels- en
Investeringspositie) met EUR 17,3 miljoen is vooral toe te schrijven aan
een ophoging van het budget voor de instrumenten van het Dutch Trade
and Investement Fund (DTIF) en programma’s internationaal ondernemen.
Deze verhoging is gedekt vanuit het MVO budget, hogere ontvangsten DTIF
en een onttrekking aan de Faciliteit Opkomende Markten (FOM) reserve.
Ontvangsten
Het totaal aan ontvangsten op artikel 1 is verhoogd met een onttrekking uit
de begrotingsreserves ter dekking van uitbetaalde wisselfinancieringen en
door hogere premieontvangsten en terugbetalingen op wisselfinancie­
ringen voor het Dutch Good Growth Fund (DGGF) en het Dutch Trade and
Investement Fund (DTIF).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

10

Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 5 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
(Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerp
begroting

Verplichtingen

Stand 1e
suppletoire
begroting

2022

2022

(1)

(2)

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
Mutaties Miljoe­
nennota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

2022

2022

2022
(4)=(2+3)

636 000

945 040

125

167 014

1 112 179

776 880

806 435

125

10 000

816 560

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch verplicht
2.1 Voedselzekerheid

91%

100%

328 672

328 672

0

10 000

338 672

Realiseren ecologische houdbare
voedselsystemen

20 000

18 000

0

‒ 10 000

8 000

Bevorderen inclusieve, duurzame groei
in de agrarische sect.

38 000

15 500

0

8 500

24 000

Subsidies (regelingen)

Kennis & capaciteitsopbouw ten
behoeve van voedselzekerheid

3 000

3 000

0

‒ 2 000

1 000

Uitbannen huidige honger en voeding

25 327

25 327

0

0

25 327

0

62 396

0

‒ 11 984

50 412

Kennis & capaciteitsopbouw ten
behoeve van voedselzekerheid

33 000

21 000

0

‒ 9 000

12 000

Realiseren ecologische houdbare
voedselsystemen

10 000

10 000

0

‒ 9 000

1 000

0

2 200

0

0

2 200

4 245

3 895

0

‒ 1 559

2 336

Voedselzekerheid
Opdrachten

Voedselzekerheid
Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor ondernemend
Nederland
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Voedselzekerheid

147 650

98 854

0

22 543

121 397

Realiseren ecologische houdbare
voedselsystemen

5 000

5 000

0

8 000

13 000

Bevorderen inclusieve, duurzame groei
in de agrarische sect.

18 450

39 500

0

4 000

43 500

Kennis & capaciteitsopbouw ten
behoeve van voedselzekerheid

20 000

20 000

0

0

20 000

Uitbannen huidige honger en voeding

4 000

4 000

0

10 500

14 500

188 619

187 619

0

0

187 619

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

11

2.2 Water

Stand ontwerp
begroting

Stand 1e
suppletoire
begroting

2022

2022

(1)

(2)

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
Mutaties Miljoe­
nennota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

2022

2022

2022
(4)=(2+3)

Subsidies (regelingen)
Waterbeheer

17 045

27 854

0

‒ 7 800

20 054

Drinkwater en sanitatie

24 429

21 174

0

0

21 174

0

7 391

0

‒ 4 891

2 500

2 000

2 000

0

0

2 000

Waterbeheer

95 050

77 280

0

18 688

95 968

Drinkwater en sanitatie

50 095

51 920

0

‒ 5 997

45 923

259 589

290 144

125

0

290 269

Opdrachten
Waterbeheer
Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor ondernemend
Nederland
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties

2.3 Klimaat
Subsidies (regelingen)
Klimaat algemeen

32 400

34 150

0

300

34 450

Hernieuwbare energie

35 000

26 000

0

0

26 000

Dutch Fund for Climate and
Development

40 000

40 000

0

0

40 000

3 000

3 320

0

0

3 320

Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor ondernemend
Nederland
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Contributie IZA/IZT

357

357

0

0

357

1 150

1 705

125

0

1 830

Klimaat algemeen

123 540

151 470

0

‒ 300

151 170

Hernieuwbare energie

17 000

26 000

0

0

26 000

UNEP

7 142

7 142

0

0

7 142

Klimaatprogramma's (non-ODA)

Toelichting
Verplichtingen
De verhoging van het verplichtingenbudget bedraagt per saldo
EUR 167 miljoen. Deze toename is het gevolg van de per saldo positieve
mutaties op artikelonderdelen 2.1 (voedselzekerheid), 2.2 (water) en 2.3
(klimaat).
Voor artikelonderdeel 2.1 (voedselzekerheid) is de per saldo verhoging toe
te schrijven aan enerzijds meerjarige verplichtingen in het kader van het
uitbannen van honger en ondervoeding met UNICEF en met CARE n.a.v.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

12

een subsidietender gericht op weerbaarheid door gezonde diëten.
Anderzijds zijn er een aantal nieuwe verplichtingen aangegaan op het
gebied van voedselzekerheid waaronder in Ethiopië voor het PSNP V
(Ethiopia’s Productive Safety Net Program) programma van de Wereldbank.
In het kader van het versterken van kennis & capaciteitsopbouw is daarnaast
een nieuwe meerjarige ongeoormerkte verplichting aangegaan met de
organisatie CGIAR (Consultative Group on International Agricultural
Research) en zijn voor het bevorderen van inclusieve, duurzame groei in
de agrarische sector een nieuwe verplichting aangegaan met IFAD CRI
(International Fund for Agricultural Development – Crisis Response
Initiative) en UNCTAD (United Nations Conference on Trade and
Development). Daartegenover staat dat het verplichtingenbudget voor het
realiseren van ecologisch houdbare voedselsystemen voor zowel
opdrachten als subsidies is verlaagd.
De meest in het oog springende mutaties voor artikelonderdeel 2.2 (water)
leiden tot een verhoging van het verplichtingenbudget. Dit zijn enerzijds
mutaties op het gebied van drinkwater & sanitatie, waaronder in
Mozambique voor een WASH activiteit op Ibo Island in verband met een
toestroom van IDP’s (internally displaced persons). Anderzijds zijn dit
mutaties in de Palestijnse gebieden voor een tweetal projecten voor het
nieuwe WLRI (Water, Land and Road Investment) programma in opvolging
van de kamerbrief van 5 januari jl. en in Jemen voor een optopping van
reeds aangegane verplichtingen. Daarnaast is de verhoging het gevolg van
nieuwe verplichtingen op het gebied van waterbeheer in onder andere
Bangladesh voor het Small Scale Water Management Programma met de
ADB (African Development Bank).
Voor artikelonderdeel 2.3 (klimaat) is de verlaging van het verplichtingen­
budget het gevolg van de uitfasering van het bilaterale programma in
Rwanda.
Uitgaven
Mutaties Miljoenennota
Artikelonderdeel 2.3 Klimaat
Er wordt in 2022 op klimaat non-ODA een additionele bijdrage gedaan aan
de organisatie IRENA. Vanuit de begroting van het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat (EZK) wordt hiervoor in 2022 EUR 125.000
overgeheveld naar de BHOS-begroting.
Overige mutaties Tweede suppletoire begroting 2022
Artikelonderdeel 2.1 Voedselzekerheid
Het uitgavenbudget voor voedselzekerheid is per saldo met EUR 10 miljoen
verhoogd als gevolg van een overheveling van artikelonderdeel 5.2 overig
armoedebeleid. Dit betreft een aanvulling van een cash transfer programma
in Ethiopië naar aanleiding van de BHOS-beleidsnota «Doen waar
Nederland goed in is» zoals toegelicht in het bestedingsvoorstel Sociale
Bescherming conform C.W. 3.1. Daarnaast zijn er technische herverdelingen
over instrumenten op het gebied van ecologisch houdbare voedselsys­
temen.
Artikelonderdeel 2.2 Water
Het uitgavenbudget voor water wijzigt niet. Wel zijn er op het gebied van
waterbeheer en drinkwater en sanitatie een aantal technische herverde­
lingen tussen instrumenten die leiden tot de mutaties in tabel 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

13

Artikelonderdeel 2.3 Klimaat
Binnen het budget op artikel 2.3 (klimaat) is een extra bijdrage gedaan van
EUR 7,5 miljoen voor de operatie rondom de verwaarloosde olieopslag­
tanker El Safer die voor de kust van Jemen ligt en potentieel kan zorgen voor
een olieramp met gigantische humanitaire, ecologische en economische
gevolgen. Hiermee is in totaal EUR 15 miljoen bijgedragen aan deze
operatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

14

Artikel 3: Sociale vooruitgang
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 6 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3 Sociale vooruitgang (Tweede suppletoire begroting) (Bedragen
x € 1.000)
Stand ontwerp
begroting

Verplichtingen

Stand 1e
suppletoire
begroting

2022

2022

(1)

(2)

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
Mutaties Miljoe­
nennota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

2022

2022

2022
(4)=(2+3)

964 068

959 403

0

‒ 187 059

772 344

855 456

905 456

0

‒ 2 840

902 616

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch verplicht
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten en hiv/aids

86%

100%

529 119

579 119

0

1 160

580 279

104 343

156 140

0

‒ 9 568

146 572

0

52 000

0

0

52 000

22 000

15 000

0

‒ 5 175

9 825

100

400

0

‒ 300

100

Subsidies (regelingen)
SRGR en hiv/aids
Global Fund to Fight Aids, Malaria and
Tuberculosis
Opdrachten
SRGR en hiv/aids
Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor ondernemend
Nederland
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
WHO/PAHO

6 713

6 713

0

‒ 1 000

5 713

SRGR en hiv/aids

171 950

193 191

0

2 915

196 106

UNFPA

75 000

75 000

0

‒ 11 152

63 848

UNAIDS

20 000

20 000

0

0

20 000

Partnershipprogramma WHO

12 013

15 216

0

557

15 773

Global Fund to Fight Aids, Malaria and
Tuberculosis

52 000

0

0

0

0

UNICEF

9 000

9 000

0

0

9 000

Vrouwenrechten en keuzevrijheid

56 000

36 459

0

24 883

61 342

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

51 643

51 643

0

0

51 643

36 243

36 912

0

2 928

39 840

1 000

1 000

0

‒ 750

250

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

15

Subsidies (regelingen)
Vrouwenrechten
Opdrachten
Vrouwenrechten

Stand ontwerp
begroting

Stand 1e
suppletoire
begroting

2022

2022

(1)

(2)

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
Mutaties Miljoe­
nennota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

2022

2022

2022
(4)=(2+3)

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Vrouwenrechten

8 400

7 731

0

‒ 2 178

5 553

UNWOMEN

6 000

6 000

0

0

6 000

205 144

205 144

0

‒ 4 000

201 144

3.3 Maatschappelijk middenveld
Subsidies (regelingen)
Twinningsfaciliteit Suriname

700

960

0

‒ 858

102

191 861

182 802

0

‒ 3 618

179 184

Versterking maatschappelijk middenveld

4 000

10 000

0

700

10 700

Versterking maatschappelijk middenveld
Monitoringsfonds

0

1 000

0

‒ 820

180

8 583

10 382

0

596

10 978

69 550

69 550

0

0

69 550

1 500

1 500

0

0

1 500

0

200

0

‒ 140

60

48 251

48 251

0

‒ 18 000

30 251

Versterking maatschappelijk middenveld
Opdrachten

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Versterking maatschappelijk middenveld
3.4 Onderwijs
Subsidies (regelingen)
Onderzoeksprogramma's
Opdrachten
Onderwijs
Hoger Onderwijs
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Onderwijs

9 799

9 599

0

‒ 7 128

2 471

Global partnership for education

10 000

10 000

0

25 268

35 268

Toelichting
Verplichtingen
De verlaging van het verplichtingenbudget van artikel 3 bedraagt per saldo
EUR 187 miljoen. Deze afname is het gevolg van de per saldo neerwaartse
mutaties op artikelonderdelen 3.1 (Seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten en hiv/aids) en 3.4 (Onderwijs).
Voor artikelonderdeel 3.1 (Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en hiv/aids) zijn er een aantal verplichtingen gewijzigd. Zo wordt een
voorziene nieuwe bijdrage aan de World Health Organization (WHO) pas in
2023 aangegaan in plaats van 2022. Ook is een bijdrage aan UNFPA met
een jaar verlengd, in plaats van meerjarig. Hierdoor vallen de verplichtingen
lager uit dan verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

16

Voor artikelonderdeel 3.4 (Onderwijs) vallen de verplichtingen voor het
NUFFIC-programma lager uit door het aflopen van het programma.
Uitgaven
Geen toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

17

Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 7 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4 Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling (Tweede suppletoire
begroting) (Bedragen x € 1.000)
Stand ontwerp
begroting

Verplichtingen

Stand 1e
suppletoire
begroting

2022

2022

(1)

(2)

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
Mutaties Miljoe­
nennota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

2022

2022

2022
(4)=(2+3)

992 714

1 464 076

0

192 383

1 656 459

807 652

951 914

0

‒ 9 000

942 914

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch verplicht
4.1 Humanitaire hulp

90%

100%

430 517

512 279

0

6 000

518 279

107 000

107 000

0

20 000

127 000

240 500

314 262

0

‒ 47 000

267 262

1 017

1 017

0

0

1 017

33 000

33 000

0

0

33 000

Subsidies (regelingen)
Noodhulpprogramma's
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Noodhulpprogramma's
Noodhulpprogramma's non-ODA
UNHCR
UNRWA

13 000

13 000

0

6 000

19 000

Wereldvoedselprogramma

36 000

44 000

0

27 000

71 000

162 000

219 000

0

0

219 000

5 000

5 000

0

0

5 000

Opvang in de regio

123 000

180 000

0

0

180 000

Migratie en ontwikkeling

34 000

34 000

0

0

34 000

215 135

220 635

0

‒ 15 000

205 635

Opvang en bescherming in de regio en
4.2 migratiesamenwerking
Subsidies (regelingen)
Opvang in de regio
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Subsidies (regelingen)
Legitieme stabiliteit

7 000

7 000

0

0

7 000

Inclusieve vredes- en politieke processen

8 000

13 500

0

‒ 2 400

11 100

Vredesdividend: werkgelegenheid en
basisvoorzieningen

2 000

2 000

0

‒ 250

1 750

Functionerende rechtsorde

21 205

33 743

0

‒ 576

33 167

0

1 500

0

0

1 500

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

18

Opdrachten
Inclusieve vredes- en politieke processen

Stand ontwerp
begroting

Stand 1e
suppletoire
begroting

2022

2022

(1)

(2)

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
Mutaties Miljoe­
nennota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

2022

2022

Stand 2e
suppletoire
begroting

2022
(4)=(2+3)

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Legitieme stabiliteit

9 000

9 000

0

‒ 5 900

3 100

Functionerende rechtsorde

132 930

121 142

0

‒ 18 545

102 597

Inclusieve vredes- en politieke processen

35 000

32 750

0

12 671

45 421

Toelichting
Verplichtingen
Het verplichtingenbudget is met name verhoogd voor het aangaan van
meerjarige committeringen voor het UN Peace Building Fund, het DPPA
(Department of Political and Peacebuilding Affairs) Multi Year Appeal en
het UNDP-DPPA Joined Programme. Daarnaast zijn er verhogingen voor
UNRWA (zie toelichting onder uitgaven Humanitaire Hulp), Afghanistan in
verband met committeringen voor het Afghanistan Reconstruction and
TrustFund / Special TrustFund for Afghanistan, een nieuw cross border
justice programma in de Grote Meren, Rule of Law en Justice for All
programma's in Ethiopië en het vredesprogramma in Jemen. Verder zijn er
technische ophogingen door in 2021 uitgestelde verplichtingen voor een
Rule of Law programma in Tunesië en in Niger vanwege aanpassingen in
de dollar wisselkoers.
Uitgaven
Mutaties Tweede suppletoire begroting 2022
Artikelonderdeel 4.1 Humanitaire Hulp
Een verhoging van de bijdrage aan UNRWA, de VN-organisatie voor hulp
aan Palestijnse vluchtelingen. Deze bijdrage is - net als in voorgaande jaren
- bedoeld om de continuiteit van de dienstverlening door UNRWA te helpen
garanderen. Deze is extra onder druk komen te staan door prijsstijgingen
vanwege de voedsel- en energiecrisis.
De verhoging met EUR 47 miljoen vanwege de toegenomen honger in de
wereld als gevolg van de voedselcrisis wordt overgeheveld van het
instrument bijdrage aan internationale organisaties voor Noodhulppro­
gramma's naar de instrumenten voor World Food Programme (bijdrage) en
een subsidie voor Noodhulpprogramma's ten behoeve van het UN Central
Emergency Response Fund.
Artikelonderdeel 4.3 Veiligheid en rechtsorde
De per saldo verlaging van artikelonderdeel 4.3 is toe te schrijven aan de
verlaging van het landenbudget Afghanistan voor bijdragen aan interna­
tionale organisaties voor een goed functionerende rechtsorde. Het is
vanwege de situatie daar niet mogelijk om voldoende activiteiten op het
gebied van veiligheid en rechtsorde te implementeren. Het resterende saldo
van mutaties op dit instrument komt door bijstellingen in de uitvoering van
diverse landenprogramma's. De grootste mutaties betreffen verlagingen
van het Justice Law and Order Sector programma in Oeganda en het Rule

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

19

of Law programma in Tunesië, en een verhoging in verband met een cross
border justice en MHPSS (Mental Health and Psychosocial Support)
programma in het Grote Meren gebied.
Verder worden vanuit het instrument Legitieme stabiliteit bijdragen overge­
heveld naar het instrument voor inclusieve vredes- en politieke processen.
De verhoging op dit laatste instrument is nodig in verband met een
programma van IOM (International Organization for Migration) in Jemen en
diverse bijdragen vanuit centrale middelen, waaronder voor het Multi Year
Appeal van het Peace Building Fund van de VN.
Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzet
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 8 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 5 Multilaterale samenwerking en overige inzet (Tweede suppletoire
begroting) (Bedragen x € 1.000)
Stand ontwerp
begroting

Verplichtingen

Stand 1e
suppletoire
begroting

2022

2022

(1)

(2)

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
Mutaties Miljoe­
nennota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

2022

2022

2022
(4)=(2+3)

502 542

505 942

502 542

505 942

275 575

279 710

10 850

‒ 222 260

294 532

waarvan garantieverplichtingen
waarvan overige verplichtingen

294 532

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch verplicht
5.1

Multilaterale samenwerking

54 822

9 618

85%
151 410

344 150
53%

155 090

0

177 763

332 853

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
UNIDO

1 950

1 950

0

‒ 583

1 367

UNDP

28 814

28 814

0

1 186

30 000

UNICEF

31 814

31 814

0

1 186

33 000

Speciale multilaterale activiteiten

4 077

4 077

0

4 000

8 077

Assistent deskundigenprogramma

9 000

9 000

0

‒ 500

8 500

Internationale Financiële Instellingen

5 490

5 490

0

10 474

15 964

Middelenaanvullingen multilaterale
banken en fondsen

63 789

67 289

0

0

67 289

Kapitaalaanvullingen bij regionale
ontwikkelingsbanken

6 476

6 656

0

0

6 656

0

0

0

162 000

162 000

107 314

124 620

10 850

‒ 51 986

83 484

9 905

8 325

0

155

8 480

0

650

0

‒ 60

590

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

20

Bijdrage aan IFI's voor steun Oekraine
5.2

Overig armoedebeleid
Subsidies (regelingen)
Kleine activiteiten posten en cultuur en
ontwikkeling
Nationale SDG Implementatie

Stand ontwerp
begroting

Stand 1e
suppletoire
begroting

2022

2022

(1)

(2)

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
Mutaties Miljoe­
nennota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

2022

2022

2022
(4)=(2+3)

Opdrachten
Nationale SDG Implementatie

0

200

‒ 150

0

50

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
UNESCO

4 400

4 400

0

‒ 317

4 083

Diverse ondersteunende activiteiten

30 041

45 847

11 000

‒ 41 351

15 496

Kleine activiteiten posten en cultuur en
ontwikkeling

410

2 590

0

‒ 155

2 435

62 308

62 308

0

‒ 10 088

52 220

250

300

0

‒ 170

130

Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI
en/of toerekeningen

16 851

0

43 972

‒ 116 159

‒ 72 187

Ontvangsten

45 310

47 040

0

‒ 918

46 122

Ontvangsten en restituties met
betrekking tot leningen

24 134

24 134

0

‒ 918

23 216

5.21

Ontvangsten OS

21 176

21 176

0

0

21 176

5.22

Koersverschillen OS

0

0

0

0

0

5.23

Diverse ontvangsten non-ODA

0

1 730

0

0

1 730

Schuldverlichting
Voorlichting op het terrein van
Ontwikkelingssamenwerking

5.4

5.20

Toelichting
Verplichtingen
De verplichtingenruimte voor artikel 5 is per saldo verlaagd. Dit komt hoofd­
zakelijk doordat de verplichtingenruimte die gereserveerd stond voor de
meerjarige committeringen voor UNDP, UNICEF en het African
Development Fund naar 2023 zal doorschuiven.
Daarnaast wordt het verplichtingenbudget met EUR 162 miljoen verhoogd
voor het voorbereiden van Oekraïne op de aankomende winter (winter­
ization). Ook wordt het verplichtingenbudget verhoogd met EUR 25 miljoen
voor het Resilience and Sustainability Trust (RST) van het IMF,
EUR 2,5 miljoen voor technische assistentie voor de European Bank for
Reconstruction and Development (EBRD) en EUR 5 miljoen voor het Joint
Fund 2030.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

21

Uitgaven
Artikelonderdeel 5.1 Multilaterale samenwerking
Mutaties Tweede suppletoire begroting 2022
Het uitgavenbudget van artikelonderdeel 5.1 (Multilaterale samenwerking)
wordt verhoogd. Dit komt hoofdzakelijk door een bijdrage voor het voorbe­
reiden van Oekraïne op de aankomende winter (winterization). Voor deze
bijdrage heeft het kabinet EUR 162 miljoen vrij gemaakt uit de generale
middelen. Deze uitgaven zijn daarmee beleidsmatig gereserveerd.
In 2022 wordt er een eenmalige betaling gedaan voor technische assistentie
voor Oekraïne via de European Bank for Reconstruction and Development
(EBRD). Ook wordt er een eenjarige committering aangegaan met het Joint
Fund 2030. Daarnaast worden de bijdragen voor UNDP en UNICEF
verhoogd en daarmee teruggebracht naar het gebruikelijke niveau.
Artikelonderdeel 5.2 Overig armoedebeleid
Miljoenennota mutaties
Bij Miljoenennota is het budget op artikel 5.2 verhoogd, hoofdzakelijk
vanwege de geraamde koersverliezen van EUR 11 miljoen.
Overige mutaties Tweede suppletoire begroting 2022
Het uitgavenbudget op artikel 5.2 (Overig armoedebeleid) wordt naar
beneden bijgesteld. Deze verlaging heeft een aantal oorzaken. Een deel van
het budget wordt overgeheveld naar artikel 5.1 Multilaterale samenwerking
ter dekking van de technische assistentie van de European Bank for Recon­
struction and Development (EBRD) en bijdragen aan het het Joint Fund
2030, UNICEF en UNDP. Daarnaast wordt er EUR 20 miljoen overgeheveld
naar artikel 2 (Voedselzekerheid) en artikel 3 (SRGR) voor de herstart van
sociale bescherming programma’s in respectievelijk Ethiopië en Benin. Deze
overheveling is in lijn met de BHOS-nota ("Doen waar Nederland goed in
is") en het verdiepende bestedingsvoorstel. Ook is er sprake van onderuit­
putting op verschillende decentrale budgetten van kleine ODA-activiteiten.
Verder wordt het budget dat gereserveerd staat voor de Verdragsmiddelen
Suriname (EUR 16,5 miljoen) overgeheveld naar verdeelartikel 5.4. De
Verdragsmiddelen zullen in 2022 niet meer tot betaling komen en zullen in
2023 weer beschikbaar zijn
Artikelonderdeel 5.4 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI en/of
toerekeningen
Miljoenennota mutaties
Vanwege de positieve economische ontwikkeling volgens de op Prinsjesdag
gepubliceerde Macro Economische Verkenning (MEV) wordt het verdeelar­
tikel voor 2022 naar boven bijgesteld.
Overige mutaties Tweede suppletoire begroting 2022
Per saldo neemt de stand van het verdeelartikel 5.4 af. De belangrijkste
oorzaak is een tegenvaller van EUR 160 miljoen voor de ODA-toerekening
in 2022 van eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen. Het
meerjarige deel van deze raming wordt komend voorjaar verwerkt. Hierte­
genover staat ondere andere een overheveling vanuit artikel 5.2 vanwege
de Verdragsmiddelen voor Suriname. Deze middelen blijven, conform de
uitvoering van het verdrag, de komende jaren wel beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 250 XVII, nr. 2

22