Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3572
Vragen van het lid Kwint (SP) aan de Minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs over passend onderwijs (ingezonden 7 april 2022).
Antwoord van Minister Wiersma (Primair en Voortgezet Onderwijs)
(ontvangen 15 juli 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 2819.
Vraag 1
Wat is de stand van zaken aangaande de ontwikkeling en invoering van de
landelijke norm voor basisondersteuning?1
Antwoord 1
Om nu echt concrete stappen te zetten voor de ontwikkeling van de landelijke
norm basisondersteuning, heb ik besloten om deze eerst te laten ontwikkelen
voor drie ontwikkelingsgebieden waar veel behoefte aan is: hoogbegaafdheid,
dyslexie en leergedrag. Gezien de aanbestedingsregels is het nodig hiervoor
meerdere partijen een offerte te vragen. Dit is eind april gedaan, waarna in
juni de opdracht is gegund. Begin 2023 stuur ik de invulling van de norm
voor deze drie ondersteuningsgebieden naar de Kamer en ga ik die ook
wettelijk vastleggen. Op basis van de lessen uit het ontwikkeltraject in 2022,
bepaal ik samen met uw Kamer hoe de doorontwikkeling en invulling van de
totale landelijke norm voor basisondersteuning gerealiseerd kan worden.
Daarbij start ik in elk geval met de ondersteuningsgebieden die te maken
hebben met aandacht en concentratie (bijvoorbeeld gelieerd aan ADD en
ADHD). Daarbij start ik in elk geval met de ondersteuningsgebieden die te
maken hebben met aandacht en concentratie (bijvoorbeeld gelieerd aan ADD
en ADHD) zodra de norm voor de eerste drie ontwikkelingsgebieden
ontwikkeld is.
Vraag 2
Hoe komt het dat er na drie jaar nog steeds geen landelijke norm voor
basisondersteuning is ontwikkeld en ingevoerd?

1

ah-tk-20212022-3572
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 31 497, nr. 328.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Allereerst: Ik vind net als u dat het te lang heeft geduurd met de landelijke
norm voor basisondersteuning. Deze norm vind ik belangrijk omdat die
helderheid biedt aan alle betrokkenen over wat elke school ten minste moet
leveren aan ondersteuning aan leerlingen. Die duidelijkheid is belangrijk voor
leerlingen, ouders en leraren.
Daarom trek ik de regie op dit onderwerp meer naar me toe en heb ik in juni
opdracht gegeven om de landelijke norm op de drie genoemde ontwikkelingsgebieden daadwerkelijk te gaan ontwikkelen. Ik blijf daarbij zo goed
mogelijk samenwerken met de verschillende partijen, maar dit mag niet
leiden tot verdere vertraging in het proces.
Zoals gevraagd door uw Kamer is sinds de indiening van de motie met veel
betrokkenen in het veld samengewerkt. Gekeken is op welke manier de
landelijke norm geformuleerd zou kunnen worden. Helaas zonder echt succes.
Het blijkt niet makkelijk, omdat de veldpartijen erg verschillend denken over
of de norm er wel moet komen, hoe concreet deze moet worden en hoe de
hoogte ervan moet worden bepaald. In het kader van het gezamenlijke traject
is de afgelopen periode onderzocht of er een standaard kon komen voor de
protocollen van scholen. Dit heeft geleid tot het stappenplan basisondersteuning,2 dat per brief van 16 december aan uw Kamer is toegestuurd.3 Andere
opties waren om aan de hand van de uitgaven van scholen aan de basisondersteuning een norm te bepalen. Dit bleek niet werkbaar: het was niet
mogelijk om de financiën voor basisondersteuning in kaart te brengen door
de grote verschillen tussen scholen en verschillende manieren waarop zij nu
de basisondersteuning financieren. Ook het bepalen van de norm aan de
hand van de onderzoekskaders van de inspectie was geen haalbare optie,
omdat basisondersteuning niet wettelijk is omschreven en dus niet in de
onderzoekskaders voorkomt.
Vraag 3
Bent u voornemens extra middelen vrij te maken voor de landelijke norm
voor basisondersteuning, zodat kinderen geen last hebben van financiële
problemen van scholen en samenwerkingsverbanden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Ik vind het belangrijk dat de komende tijd eerst wordt gewerkt aan het
inhoudelijk helder krijgen wat alle scholen in de basisondersteuning moeten
bieden. Om dit te bereiken is een ontwikkelopdracht uitgezet (zie het
antwoord op vraag 1). Bij het vaststellen van het minimumniveau dat scholen
moeten bieden in de basisondersteuning zal rekening worden gehouden met
wat een ruime meerderheid van de scholen, binnen de huidige financiële
kaders, nu kan waarmaken. In het kader van het wetsvoorstel waarmee ik de
norm zal vaststellen, ga ik hierover graag nader met u in gesprek.
Vraag 4
Bent u voornemens om een resultaatsverplichting te verbinden aan de
landelijke norm voor basisondersteuning? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Zodra de landelijke norm voor basisondersteuning in de wet is vastgelegd,
zal de Inspectie van het Onderwijs hierop gaan toezien en, afhankelijk van de
invulling van de norm, haar toezichtkader hierop aanpassen. Via die weg zal
daadwerkelijk worden geborgd dat de basisondersteuning ook daadwerkelijk
zal worden geleverd door de scholen.
Vraag 5
Klopt het dat de ontwikkelgroep een norm gaat ontwikkelen voor slechts drie
ondersteuningsgebieden, namelijk dyslexie, hoogbegaafdheid en leergedrag,
en dat pas daarna andere ondersteuningsgebieden worden uitgewerkt?

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/12/16/stappenplanbasisondersteuning-basisondersteuning-in-6-stappen
3
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/12/16/voortgangsrapportageverbeteraanpak-passend-onderwijs-2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Ja, dat klopt. Om nu snel stappen te zetten is het belangrijk om keuzes te
maken en op die manier ook ervaring op te doen met het ontwikkelen van
onderdelen van de norm. Bij de keuze van de eerste ondersteuningsgebieden
is gekeken naar de gebieden waar de roep om duidelijkheid groot is, zowel
bij ouders als bij leraren en de politiek. Het zijn ook ondersteuningsbehoeften
die voor alle leraren herkenbaar zijn.
Vraag 6
Hoe gaat het proces verder nadat de ontwikkelgroep een norm heeft
ontwikkeld voor deze drie ontwikkelingsgebieden? Kunt u tevens een tijdlijn
schetsen?
Antwoord 6
Eind 2022 zal de ontwikkelgroep de norm opleveren voor de drie ontwikkelgebieden. Deze zal ik begin 2023 aan uw Kamer sturen, en daarna zal ik ook de
wetswijziging in gang zetten om deze vast te gaan leggen. Onderdeel van de
opdracht aan de ontwikkelgroep is dat zij, op basis van het resultaat voor de
eerste drie ondersteuningsgebieden, ook adviseren over de verdere doorontwikkeling van de landelijke norm basisondersteuning. Begin 2023 informeer ik
u over de norm voor die ontwikkelgebieden en bespreek ik met u het plan
voor verdere doorontwikkeling inclusief het bijbehorende tijdspad. Ik zal u
dan ook informeren over de wijze waarop ik voornemens ben al te anticiperen op de nieuwe norm voordat het wetsvoorstel ingaat.
Vraag 7
Waarom worden de andere ondersteuningsgebieden niet direct meegenomen? Bent u bereid dit alsnog te doen, zodat de landelijke norm voor
basisondersteuning in zijn geheel zo snel als mogelijk kan worden ingevoerd?
Antwoord 7
Het feit dat het, ondanks vele inspanningen van alle betrokken partijen, nog
steeds niet gelukt is om een norm te hebben, laat zien hoe complex het is. Er
zijn nog veel vragen over hoe de norm uitgewerkt moet worden: de norm
moet bijvoorbeeld duidelijk zijn voor ouders en leraren, maar er niet toe
leiden dat scholen gemakkelijker leerlingen zullen doorverwijzen die ze nu
wel toelaten. Daarom is het niet haalbaar om de hele norm in één keer te
ontwikkelen. Dan is er een groot risico dat het traject vastloopt en dat er
ofwel geen resultaat komt ofwel een resultaat waar leraren en ouders
uiteindelijk niet mee uit de voeten kunnen.
Ik wil deze impasse nu doorbreken door het traject op te knippen. Om deze
reden heb ik nu eerst een opdracht uitgezet voor drie ondersteuningsgebieden. Hiermee zal al een belangrijk deel van de totale norm ingevoerd kunnen
worden vanaf begin 2023. Voor deze aanpak is ook steun van de veldpartijen
die de Kamer in de motie heeft benoemd. De uitwerking hiervan zal richting
geven aan de doorontwikkeling van de totale landelijke norm. De ontwikkelgroep komt ook met een advies hoe ik dit goed en snel kan doen. Daarbij
start ik in elk geval met de ondersteuningsgebieden die te maken hebben met
aandacht en concentratie mee (bijvoorbeeld gelieerd aan ADD en ADHD). Ik
verwacht dat we vanaf begin 2023 snelle stappen kunnen zetten naar een
totale landelijke norm voor basisondersteuning.
Vraag 8
Klopt het dat samenwerkingsverbanden op korte termijn hun ondersteuningsplan opnieuw vaststellen voor enkele jaren? Is het dan nog mogelijk om de
landelijke norm in te voeren voordat de nieuwe periode is afgelopen? Zo nee,
waarom niet en bent u dan bereid dit alsnog wel te doen?
Antwoord 8
Het klopt dat veel samenwerkingsverbanden bezig zijn met de herziening van
hun ondersteuningsplan voor de periode 2022–2026. Omdat de totstandkoming van de norm nog even op zich laten wachten, zal het niet meer mogelijk
zijn deze daarin direct mee te nemen. Samenwerkingsverbanden kunnen hun
ondersteuningsplan wel tussentijds aanpassen. Ik zal hen, zodra de norm er
voor de drie ontwikkelgebieden is, oproepen om dit ook te doen en ik zal
bekijken hoe we dit ook kunnen stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 9
Waarom negeert u de wens van de Kamer door de motie-Kwint over het
beleggen van doorzettingsmacht bij de onderwijsinspectie4 niet uit te voeren,
terwijl er gezien het hoge aantal thuiszitters juist een taak ligt voor de
onderwijsinspectie vanwege het ontbreken van een dekkend onderwijsaanbod
in de samenwerkingsverbanden, zoals ook in de motie-Kwint c.s. wordt
verzocht?
Antwoord 9
Het doel van de motie, namelijk borgen dat er ook voor leerlingen die een
grote zorgvraag hebben, onderwijs is waarmee ze zich kunnen ontwikkelen,
steun ik volledig. Dit sluit goed aan bij de acties voor het tegengaan van
verzuim en schooluitval, waarover ik u in maart heb geïnformeerd.5 Eén van
de manieren waarop ik dat doe is door het, samen met de Staatssecretaris
Jeugd en Preventie, mogelijk maken van onderwijszorgarrangementen. Hierin
kan vanaf 1 januari 2023 op een aantal onderdelen afgeweken van de huidige
wet- en regelgeving, waardoor de samenwerking tussen samenwerkingsverbanden, schoolbesturen, onderwijszorginitiatieven, gemeenten en/of
zorgkantoren wordt versterkt. Binnen het eerste jaar van het experiment
zullen wij starten met een wetswijziging. Ik heb er vertrouwen in dat via deze
weg op steeds meer plekken dit soort initiatieven gaan ontstaan, bijvoorbeeld
via zorgboerderijen.
De motie roept het kabinet op doorzettingsmacht bij de inspectie te beleggen
zodat zij schoolbesturen een aanwijzing kunnen geven om samenwerking met
zorginitiatieven te verplichten. Zoals al eerder aangegeven aan uw Kamer, is
dit geen passende oplossing.6 De inspectie heeft een toezichthoudende rol.
Daarbij past het niet om ook een sturende rol te hebben in het verplichten
van samenwerking.
Tegelijkertijd is een vorm van doorzettingsmacht beleggen in het stelsel
belangrijk, om er zo voor te zorgen dat er iemand is die de knoop door kan
hakken als partijen er onderling niet uitkomen. Daarom neem ik bij het
wetsvoorstel rondom de onderwijszorgarrangementen ook het voorstel mee
om verplicht doorzettingsmacht te beleggen in de regio. Dat houdt in dat een
onafhankelijke persoon of organisatie wordt aangewezen met mandaat die
waar nodig, alles overziende, een school kan verplichten tot het inschrijven
en bieden van onderwijs aan een leerling en de naleving hiervan. Ik neem
daarbij de zorg ter harte van ouders en leerlingen uit de eerdere internetconsultatie, namelijk dat de persoon écht onafhankelijk moet zijn van samenwerkingsverband en gemeente.
Vraag 10
Vindt u niet dat juist succesvolle initiatieven waar zorg en ondersteuning
geboden wordt aan kwetsbare leerlingen – vaak thuiszitters – behouden
moeten blijven als zij ook onderwijs willen gaan verzorgen? Zo ja, waarom
worden deze initiatieven dan op dit moment niet ondersteund en is er een
heel nieuw experiment gestart, waardoor het nog langer duurt voordat zorg
en onderwijs gecombineerd kan worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Op veel plekken in het land zijn al mooie initiatieven die juist voor deze
kwetsbare doelgroep zorg en ondersteuning bieden zodat zij zich kunnen
ontwikkelen. Op dit moment worden bijvoorbeeld al 15 onderwijszorginitiatieven intensief ondersteund en begeleid als «proeftuin», vooruitlopend op de
start van het experiment onderwijszorgarrangementen. Vanaf de start van het
experiment – 1 januari 2023 – kan voor 80 initiatieven worden afgeweken van
verschillende bepalingen uit wet- en regelgeving, met als doel om deze groep
leerlingen een beter passend aanbod te kunnen bieden. Het is daarbij de
verwachting dat in drie jaar tijd 5000 tot 6000 jongeren kunnen deelnemen.
Uiterlijk begin 2024 wordt er een wetstraject gestart om de wet aan te passen

4

Kamerstuk 31 497, nr. 300.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/03/28/verzuimcijfers-2020-2021en-verzuimaanpak
6
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/12/16/voortgangsrapportageverbeteraanpak-passend-onderwijs-2021
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

zodat dit omgezet wordt in structurele ruimte die er nodig is voor deze
jongeren.
Vraag 11, 12 en 13
Waarom bent u niet bereid de regie te pakken als het gaat om het regionaal
opnieuw bekijken van alle dossiers van thuiszitters en hun een passend
onderwijsaanbod te doen zoals in de Kamerbreed aangenomen motie-Kwint
c.s. wordt verzocht?7
Zou u opnieuw kunnen kijken naar welke mogelijkheden er wel zijn om deze
motie alsnog uit te voeren, passend in de nieuwe verzuimaanpak? Zo nee,
waarom niet?8
Deelt u de mening dat als informatie over de reden van thuiszitten regionaal
wordt geïnventariseerd, dit vervolgens landelijk gecategoriseerd kan worden
naar redenen van thuiszitten en ondersteuningsvraag, zodat er meer inzicht
kan worden verschaft in het probleem? Deelt u tevens de mening dat het niet
uitvoeren van dit verzoek politieke onwil is? Kunt u uw antwoorden toelichten?
Antwoord 11, 12 en 13
Ik deel de mening dat het onacceptabel is dat er zoveel kinderen niet naar
school (kunnen) gaan en dat de oplossing veelal in de regio en lokaal moet
worden gevonden. Daarbij hoort ook landelijke regie om nu echt stappen te
gaan zetten. Daarom heb ik recent de nieuwe en aangescherpte verzuimaanpak aangekondigd waarmee ik onder andere toe wil naar een aanwezigheidsbeleid.
Tijdens het debat over passend onderwijs van 30 maart jl. heb ik uw Kamer
toegezegd om een aantal wetsvoorstellen te bundelen. Hieronder valt ook het
wetsvoorstel dat ervoor gaat zorgen dat samenwerkingsverbanden zo snel als
mogelijk verzuimgegevens mogen gaan inzien zodat zij nog beter kunnen
werken aan het voorkomen van langdurige uitval. Hiermee krijgen zij ook
beter zicht op de kinderen die niet naar school gaan binnen de eigen regio
zodat zij hier samen met verschillende betrokken partijen werk van kunnen
maken en die kinderen een passende plek kunnen bieden. Ook geeft dit de
samenwerkingsverbanden meer mogelijkheden om – samen met de scholen
maar ook met de gemeenten – te kijken naar de achterliggende redenen
waarom deze kinderen zijn uitgevallen, waar uw motie om verzoekt.
Wat betreft het deel van de motie over het landelijk categoriseren van deze
redenen sluit ik aan bij het project WEL in ontwikkeling, waarvoor ik subsidie
beschikbaar heb gesteld. In het kader van dit project kunnen samenwerkingsverbanden thuiszitters direct helpen door hen te ondersteunen op die
onderdelen die nodig zijn. Daarnaast wordt er per samenwerkingsverband
een aantal casussen geanalyseerd om te bekijken hoe de situatie heeft geleid
tot thuiszitten om ervoor te zorgen dat dit in de toekomst zoveel mogelijk
wordt voorkomen.
Thuiszitters en hun ouders die de stap willen zetten om terug naar school te
gaan, kunnen hiervoor altijd bij elke school aankloppen die daarbij dan
zorgplicht heeft. Ze kunnen met vragen over het ondersteuningsaanbod of bij
het hulp krijgen bij het (weer) naar school gaan met de juiste ondersteuning,
ook terecht bij het ouder- en jeugdsteunpunt van hun samenwerkingsverband. Dit steunpunt verzorgt ondersteuning en begeleiding, bemiddeling en
afstemming met het belang van jeugdigen en hun ouders voor ogen. Het
Kabinet maakt hiervoor 15 miljoen euro vrij zodat ieder samenwerkingsverband hun steunpunt verder kan doorontwikkelen.
Vanaf dit najaar gaat er een monitor lopen naar het functioneren van de
steunpunten. Zodra de uitkomsten bekend zijn bespreek ik deze graag met uw
Kamer en ga ik, in het kader van het bredere gesprek over het terugdringen
van het aantal leerlingen dat verzuimt, nader in gesprek over hoe de
steunpunten bijdragen aan het terugleiden van thuiszitters naar het onderwijs.

7
8

Kamerstuk 31 497, nr. 350.
Kamerstuk 2022Z05897.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

Vraag 14
Wat is de status van de motie-Kwint/Van den Hul over het monitoren van de
wachtlijsten in het speciaal (basis)onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs9? Wanneer kan de Kamer deze informatie verwachten?
Antwoord 14
Er wordt kort na de zomer een vragenlijst uitgezet waarmee de samenwerkingsverbanden de scholen binnen hun regio onder meer vragen naar het
aantal leerlingen dat op een wachtlijst staat en wat daar de reden van is.
Deze uitvraag wordt twee keer per jaar herhaald. Ik informeer uw Kamer in
het najaar over de uitkomsten.
Vraag 15
Deelt u de mening dat leerlingenvervoer een recht zou moeten zijn voor
kinderen die dit op basis van hun ondersteuningsvraag nodig hebben? Zo ja,
wat vindt u ervan dat dit niet voor alle kinderen beschikbaar is? Zo nee,
waarom niet?10
Antwoord 15
Ik deel de mening dat alle leerlingen die leerlingenvervoer nodig hebben, dit
ook moeten krijgen. De uitvoering van het leerlingenvervoer is gedecentraliseerd in 1987. Gemeenten zijn sindsdien verplicht een regeling vast te stellen
op basis waarvan ouders van leerlingen binnen de randvoorwaarden die de
onderwijswetten stellen, aanspraak kunnen maken op leerlingenvervoer. In
het speciaal onderwijs kunnen in principe alle leerlingen aanspraak op
leerlingenvervoer maken. In het primair en voortgezet (speciaal) onderwijs
geldt dit voor alle leerlingen die vanwege hun beperking niet zelfstandig
kunnen reizen. Daarnaast kunnen leerlingen in het primair onderwijs,
waarvoor binnen 6 kilometer geen school van hun gewenste richting
beschikbaar is, aanspraak maken op leerlingenvervoer, ook wel het afstandsof denominatief vervoer genoemd. Indien het gaat om taxivervoer moet dat
uiteraard ook veilig zijn en met een zo kort mogelijke reistijd. Uit een recent
rapport van Ouders en Onderwijs en signalen van LBVSO blijkt dit niet altijd
het geval te zijn. Ik vind dat ongewenst.
Ik heb in het debat van 30 maart toegezegd om u voor zover mogelijk nog
voor de zomer van 2022 op de hoogte te stellen van de resultaten van de
gesprekken met de VNG over de verkorting van de reistijden en de kwaliteit
in het leerlingenvervoer. De signalen van Ouders en Onderwijs en LBVSO
hierover zijn de afgelopen periode, zoals toegezegd in het debat van 30 maart
jl., samen met de VNG opgepakt. Ook Ouders & en Onderwijs en de
Kinderombudsman zijn hierbij betrokken. Nog voor de zomer wordt de
monitor leerlingenvervoer (uitgevoerd in de periode 2012–2017) opnieuw
aanbesteed, en deze gaat nog in 2022 van start. Het doel van de monitor is
inzichtelijk te maken wat de uitgaven van het leerlingenvervoer zijn, het
aantal leerlingen dat gebruik maakt van het leerlingenvervoer, het type
vervoer en het in kaart brengen van de gemiddelde reisafstand en reistijd.
Uiteraard wordt er daarbij een vergelijking gemaakt met de voorgaande
monitoren. Daarnaast wordt in de monitor ook aandacht besteed aan
ontwikkelingen in het gemeentelijk beleid die van invloed zijn op het
leerlingenvervoer. Verder gaat de VNG in de zomer in nauwe samenwerking
met OCW een representatief onderzoek onder ouders uitzetten naar de reistijd
en de kwaliteit van het leerlingenvervoer.
Mijn inzet blijft het zo snel mogelijk verkorten van de reistijd tot maximaal
45 minuten enkele reis voor (in ieder geval) kinderen in de basisschoolleeftijd.
Ik vind dat de modelverordening hier duidelijkheid over moet bieden. Hier
kan alleen in uitzonderlijke situaties van afgeweken worden als de reistijd van
45 minuten niet haalbaar is omdat een leerling te ver van een passende
school woont. Tegelijkertijd geeft de VNG het signaal af zorgen te hebben
over een kortere reistijd, aangezien er op dit moment een groot tekort aan
chauffeurs is. De uitkomsten van beide onderzoeken moeten er voor zorgen
dat er nog dit najaar gerichte maatregelen worden genomen door gemeenten
om de reistijd niet langer dan 45 minuten te laten zijn. Bovendien moeten de

9
10

Kamerstuk 31 497, nr. 377.
Website Ouders & Onderwijs, 28 maart 2022, Leerlingenvervoer put kwetsbare kinderen uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6

onderzoeken de basis vormen voor aanpassing van de modelverordening van
de VNG. In dat kader belegt de VNG direct na de zomer een bijeenkomst met
betrokkenen uit gemeenten en met Ouders&Onderwijs om de mogelijkheden
in kaart te brengen snel verbeteringen, op het gebied van reistijd en kwaliteit,
aan te brengen in het leerlingenvervoer. De uitkomsten van deze bijeenkomst
benut de VNG ook om te bepalen of de handreiking aanbesteden aanpassing
behoeft. Ik informeer u dit najaar verder over de voortgang op leerlingenvervoer.
Vraag 16
Zijn er bij u signalen bekend dat het leerlingenvervoer voor kinderen met een
bepaalde ondersteuningsvraag concurreert met leerlingenvervoer voor
kinderen op basis van een religieuze grondslag qua chauffeurs? Zou het niet
eerlijker zijn om het vervoer eerst beschikbaar te stellen voor zorgleerlingen?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 16
In het tweeminutendebat na het Commissiedebat Passend onderwijs van
30 maart heb ik toegezegd me te verdiepen hoe het zit met denominatief
leerlingenvervoer en wat we in de gesprekken met de VNG zouden kunnen
meenemen. Er zijn bij mij geen signalen bekend van concurrentie tussen
leerlingenvervoer op basis van een religieuze grondslag. Het is ook wettelijk
niet toegestaan: het recht op leerlingenvervoer is vastgesteld in wet- en
regelgeving en in de verordening van de gemeenten. Dat is leidend voor het
bepalen of een leerling een recht op leerlingenvervoer heeft, niet of er
voldoende middelen zijn. Dit geldt zowel voor het gehandicaptenvervoer als
voor het afstandsvervoer (ook wel denominatief vervoer). In de monitor die
dit najaar wordt uitgevoerd, wordt meegenomen welk type vervoer wordt
ingezet en welke bekostiging daarbij hoort. Eind dit jaar ontvangt uw Kamer
meer informatie over de uitkomsten van de monitor.
Vraag 17
Kunt u een overzicht geven van het eigen vermogen en bovenmatig eigen
vermogen per samenwerkingsverband passend onderwijs basisonderwijs en
voortgezet onderwijs?11
Antwoord 17
In de onderstaande tabel wordt een totaaloverzicht gegeven van het eigen
vermogen (EV) en het mogelijk bovenmatig publiek eigen vermogen (MBEV)
van de samenwerkingsverbanden in de afgelopen jaren.12 Via de website
samenwerkingsverbandenopdekaart.nl is per samenwerkingsverband
zichtbaar wat het (mogelijk bovenmatig) eigen vermogen is. Hier staan
gegevens over de afgelopen jaren en een prognose voor de komende jaren.
Overigens zijn de eigen vermogens van de samenwerkingsverbanden
inmiddels aan het dalen als gevolg van afspraken die ik hierover met de
sector heb gemaakt.

Tabel: overzicht EV en MBEV van samenwerkingsverbanden passend onderwijs
Jaar

Totaal
aantal swv

EV
(in mln.)

Aantal
swv-en met
MBEV

Percentage
swv-en met
MBEV

MBEV
(in mln.)

2016
2017
2018
2019
2020

152
152
152
152
151

€ 206
€ 238
€ 260
€ 259
€ 236

131
129
133
137
129

86%
85%
88%
90%
85%

€ 165
€ 163
€ 179
€ 184
€ 160

11
12

Kamerstuk 31 497, nr. 418.
De gegevens worden getoond tot en met kalenderjaar 2020. Over deze jaren zijn de gegevens
gecontroleerd door accountants. Wanneer de gegevens over 2021 door een accountant zijn
gecontroleerd wordt de Tweede Kamer daarover geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

7

Vraag 18
Welke verschillen zijn er tussen samenwerkingsverbanden die te maken
hadden met positieve verevening en de samenwerkingsverbanden met
negatieve verevening qua financiële staat en het aantal thuiszitters en
vrijstellingen van onderwijs vanaf het begin van de verevening tot nu? Wat
valt u daarin op?
Antwoord 18
Als alleen naar het (mogelijk bovenmatig) eigen vermogen van samenwerkingsverbanden wordt gekeken zijn er geen grote verschillen te zien tussen
samenwerkingsverbanden met een positieve of negatieve verevening. In 2020
had 85% van de samenwerkingsverbanden een (mogelijk) bovenmatig eigen
vermogen. Van de 15% zonder bovenmatig eigen vermogen was er voor
ongeveer de helft van de samenwerkingsverbanden sprake van een positieve
verevening en de andere helft dus negatieve verevening. Wel is te zien dat
samenwerkingsverbanden met een negatieve of kleine vereveningsopgave
relatief meer vermogen hebben dan samenwerkingsverbanden met een grote
positieve verevening. In een onderzoek van Oberon werd onder andere
geconcludeerd dat samenwerkingsverbanden met een grote negatieve
verevening voorzichtiger zijn bij het opstellen van hun begroting.
Er is geen verband te leggen tussen de verevening en het aantal thuiszitters
en vrijstellingen per samenwerkingsverband. De cijfers uit de leerplichttelling
worden aangeleverd door gemeenten. Deze cijfers kunnen niet op samenwerkingsverband gegenereerd worden. Leerlingen staan namelijk niet altijd
ingeschreven bij een school die binnen het samenwerkingsverband valt wat
gekoppeld is aan de gemeente/woonplaats van de leerling.
Vraag 19
Hoeveel geld zou het extra kosten om de samenwerkingsverbanden die geld
tekortkomen om alle kinderen de juiste ondersteuning en zorg te bieden
voldoende te financieren? Welke samenwerkingsverbanden zouden hiervoor
volgens u in aanmerking moeten komen als dit geregeld wordt?
Antwoord 19
Ik heb geen signalen gekregen dat kinderen geen of onjuiste ondersteuning
ontvangen omdat het samenwerkingsverband geld tekort zou komen. De
bekostiging voor samenwerkingsverbanden is zo ingericht dat als het geld dat
verplicht naar de scholen gaat voor ondersteuning meer bedraagt dan het
beschikbare budget, het verschil betaald wordt door de schoolbesturen van
het samenwerkingsverband.
Vraag 20
Is wat u betreft de verevening geslaagd gezien de staat van passend
onderwijs? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 20
Bij de invoering van passend onderwijs is onderzocht of er inhoudelijke
redenen zijn dat de ene regio meer ondersteuningsbudget zou ontvangen dan
de andere.13 Dit bleek niet zo te zijn; daarom is besloten om het totaalbedrag
voor extra ondersteuning, evenredig te verdelen over alle samenwerkingsverbanden op basis van leerlingaantal. Zo is de verdeling van het geld objectief
en transparant, lokt het geen strategisch gedrag uit, wordt voorkomen dat
slecht presterende samenwerkingsverbanden worden beloond en zijn de
uitgaven beheersbaar.
De samenwerkingsverbanden hebben vijf jaar gekregen (tot en met schooljaar 2019–2020) om hier naartoe te groeien. In 2020 had 85% van de
samenwerkingsverbanden een (mogelijk) bovenmatig eigen vermogen. Die
zijn ze nu, zoals afgesproken, aan het afbouwen. Van de resterende 15% heeft
ongeveer de helft een positieve en de helft negatieve verevening. Daarmee
kunnen we zeggen dat het overgrote deel van de samenwerkingsverbanden
in staat is om de kosten voor het dekkende netwerk in hun regio te dragen.
Voor een klein deel van de samenwerkingsverbanden kan het, mede door de

13

Evaluatie- en adviescommissie passend onderwijs (2010). Advies: verevening als verdeelmodel bij de bekostiging van speciale onderwijszorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

8

verevening, een uitdaging zijn om met het budget uit te komen. In deze
regio’s betalen schoolbesturen ook mee als de afdracht van ondersteuningsbekostiging voor leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs hoger is dan het
budget wat het samenwerkingsverband krijgt.
Vraag 21
Bent u bereid om de komende regeerperiode ook te kijken naar oplossingen
buiten het bestaande systeem en meer te kijken naar wat kinderen daadwerkelijk nodig hebben? Kunt uw antwoord toelichten?
Antwoord 21
Daartoe ben ik zeer gemotiveerd. Voor mij staat namelijk het belang van het
kind centraal, en niet het systeem. Zoals ik in het passend onderwijsdebat
van 30 maart heb aangekondigd, pas ik wet- en regelgeving aan op die
onderdelen waar dat nodig is. Ik kom al deze zomer met een bundeling van
wetsvoorstellen over de aanpak van verzuim en een betere positie voor
ouders en leerlingen. Daarnaast krijgen 80 onderwijszorgarrangementen
vanaf januari 2023 meer ruimte in de wet- en regelgeving om onderwijs en
zorg te kunnen bieden aan de kinderen met een complexe ondersteuningsbehoefte en ga ik ook uiterlijk begin 2024 aan de slag om dit wettelijk te borgen.
Daarnaast wil ik met de route naar inclusiever onderwijs niet alleen kijken
naar het huidige systeem, maar juist komen tot een ander systeem waar de
behoefte van de leerling meer centraal staat. Hierover informeer ik u na de
zomer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

9