Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1703
Vragen van het lid Van Raan (PvdD) aan de Minister van Financiën over de
ING als huisbankier van de overheid (ingezonden 28 januari 2021).
Mededeling van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 15 februari 2021).
Vraag 1
Herinnert u zich uw antwoord van 30 september 2020 op onze vragen over
investeringen in de plasticindustrie, waarin u stelde; «Bij de aanbestedingen
betalingsverkeer spelen meerdere aspecten een rol, waaronder maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Op het gebied van MVO wordt onder
andere gevraagd naar duurzaamheidscriteria. Deze worden voor zover
mogelijk en proportioneel toegepast in de aanbestedingen betalingsverkeer
waarbij het Ministerie van Financiën de aanbestedende dienst is. Zo vraagt
het Ministerie van Financiën bij grote aanbestedingen betalingsverkeer of de
financiële instellingen die zich inschrijven voldoen aan een hoge score op de
duurzaamheidsindices zoals de Robeco-SAM index, de ISS-Oekom rating, of
de Sustainalytics-rating. Daarnaast vraagt het Ministerie van Financiën de
instellingen toe te lichten in welke mate zij bijdragen aan het behalen van de
doelstelling van het Klimaatakkoord zoals op 28 juni 2019 door de Nederlandse regering is gepresenteerd. Een onderdeel hiervan is een toelichting op
het financierings- en beleggingsbeleid ten aanzien van:
– duurzaam gebruik en bescherming van water en mariene hulpbronnen;
– transitie naar een circulaire economie, afvalpreventie en recycling;
– preventie en beheersing van verontreiniging;
– bescherming van gezonde ecosystemen.
Voor de aanbestedingen op het gebied van het betalingsverkeer is de beste
prijskwaliteitverhouding van doorslaggevend belang. Kwaliteit wordt hierbij
deels ingevuld aan de hand van MVO-criteria. Het MVO-beleid wordt hierbij
vanaf nu bovendien zwaarder meegewogen dan voorheen.»?1
Vraag 2
Kunt u toelichten op welke wijze de aanbestedingsprocedure, die heeft geleid
tot de keuze voor ING, is verlopen overeenkomstig bovenstaand antwoord?

1

ah-tk-20202021-1703
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2020–2021, nr. 239.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 3
Indien uw aanbestedingsprocedure conform uw antwoord is verlopen, hoe
kan het dan dat u kiest voor ING, dat volgens het recente rapport van Global
Witness van december 2020 «failed to do meaningful due diligence on their
exposure tot this deforestation and continue backing the companies today
despite many warnings of their failures», volgens Sustainalitics een medium
risico vormt voor environmental, social and corporate governance (ESG)2,
een ESG-score van de SAM heeft van 64 zonder onderscheidingen,3 ook
volgens de Eerlijke Bankwijzer4 één van de slechts scorende banken is op het
gebied van MVO, volgens BankTrack betrokken is bij verschillende «Dodgy
Deals»,5 vaak betrokken is bij ernstige misstanden,6 en bijvoorbeeld blijft
investeren in hoog-risicobedrijven in de keten van rundvlees- en sojaproductie waarmee ING bijdraagt aan de ontbossing van de Amazone en de
Cerrado-savanne,7 en dat het Ministerie van Buitenlandse zaken laat zien dat
er sinds januari 2020 een melding in behandeling is bij het Nederlands
Nationaal Contactpunt (NCP) van Friends of the Earth tegen de ING over het
investeren in palmoliebedrijven8? Heeft u (het gebrek aan) aanpak van ING
van concrete mensenrechtenschendingen en milieuschade door bedrijven die
ING financiert, meegewogen in de aanbestedingsprocedure? Zo niet, waarom
niet?
Vraag 4
Bent u ermee bekend dat ING tientallen Russische energiehandelaren hielp
met belastingontwijking door te bankieren voor klanten met offshoreconstructies,9 en kent u het onderzoek van Greenpeace en Eerlijke Bankwijzer waaruit
blijkt dat ING de afgelopen jaren miljarden heeft geleend aan Lukoil, Norilsk
Mining en Gazprom,10 bedrijven die nauw verbonden zijn aan de entourage
van Russische president Poetin, terwijl er in Rusland mensen in de gevangenis belanden omdat zij zich uitspreken voor democratie? Is er in de beoordeling van het MVO gehalte van ING rekening gehouden met dit aspect van
zaken doen met bedrijven die innig verbonden zijn met autoritaire regimes?

2

Sustainalytics, Company ESG Risk Rating, https://www.sustainalytics.com/esg-rating/ing-groepn-v/1008261708/.
SAM Sustainability Yearbook 2020, https://www.spglobal.com/esg/csa/yearbook/ranking/
?tx_powermail_pi1%5Bfield%5D%5Bname%5D=Ing&tx_powermail_pi1%5Bfield%5D
%5Bname%5D=Ing#i6.
4
Eerlijke Bankwijzer, https://eerlijkegeldwijzer.nl/bankwijzer/banken/ing-bank/.
5
Banktrack, https://www.banktrack.org/bank/ing#dodgy_deals; zie ook https://
www.banktrack.org/page/what_are_dodgy_deals: «BankTrack’s database of Dodgy Deals
includes profiles of projects or companies financed by private sector banks that have been
identified as damaging to the environment or society, which according to BankTrack should
have no place in the portfolio of responsibly operating banks. Most are or have been the
subject of civil society campaigns.»
6
Voorbeelden: Milieudefensie, «Tijdlijn: ING al ruim 20 jaar op de hoogte van misstanden in de
palmolie-industrie», 3 juli 2019, https://milieudefensie.nl/actueel/tijdlijn.pdf en Milieudefensie,
8 maart 2019, «ING financiert nog steeds foute palmolie’ https://milieudefensie.nl/actueel/ingfinanciert-nog-steeds-foute-palmolie en Amnesty International, «ING, Rabobank, ABP en Allianz
financieren verwoesting Amazone», 27 augustus 2020, https://www.amnesty.nl/actueel/ingrabobank-abp-en-allianz-financieren-verwoesting-amazone en Amnesty International, «ABN
Amro, ING en Rabobank negeren mensenrechten», 10 oktober 2018, https://www.amnesty.nl/
actueel/abn-amro-ing-rabobank en Financieel Dagblad, «Oeso behandelt klacht tegen ING over
betrokkenheid bij palmolie», 20 januari 2020, https://fd.nl/ondernemen/1331507/oeso-neemtklacht-van-milieudefensie-tegen-ing-in-behandeling
7
Eerlijke Geldwijzer, «ING, Rabobank en ABN financieren verwoesting Amazone», 26 augustus
2020, https://eerlijkegeldwijzer.nl/bankwijzer/nieuws/2020/ing-rabobank-en-abn-financierenverwoesting-amazone/
8
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Lopende meldingen bij het Nederlands NCP, https://
www.oesorichtlijnen.nl/meldingen/overzicht-meldingen/lopende-meldingen
9
Financieel Dagblad, «ING helpt tientallen Russische energiehandelaren met offshorebankieren», 23 juni 2018, https://fd.nl/economie-politiek/1259307/ing-helpt-tientallen-russischeenergiehandelaren-met-offshorebankieren
10
Greenpeace, «Nederlandse investeringen in oliebedrijven bedreigen Noordpool», 6 februari
2020, https://www.greenpeace.org/nl/klimaatverandering/31012/nederlandse-investeringen-inoliebedrijven-bedreigen-noordpool/
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 5
Bent u bereid om te laten zien hoe ING, als huisbankier van de overheid,
concreet heeft laten zien hoe de bank concrete, langjarige misstanden op het
gebied van mensenrechten, milieu en dierenwelzijn onder zakelijke bankklanten heeft helpen mitigeren en voorkomen, hoe de bank dat nog beter gaat
doen dan dat de bank nu doet en welke concrete afrekenbare targets ze
zichzelf heeft gesteld? Zo nee, waarom niet?
Vraag 6
Erkent u dat ING zijn inzet beperkt tot «alignment of [it’s] lending portfolio
with the well-below 2°C goal of the Paris Agreement», dat ING zich hierbij
beperkt tot inzet gericht op een deel van de leningenportefeuille (bijvoorbeeld
oliehandelaars niet), dat het beleggingen voor eigen rekening in het kader
van vermogensbeheer niet meeneemt in zijn klimaatbeleid,11 en dat de inzet
van ING ten aanzien van de fossiele energiesector een afname is van
financiering hiervan met 1% per jaar in de komende twintig jaar,12 terwijl de
Kamer zich in 2016 al expliciet uitsprak dat «financiële instellingen bijdragen
aan de doelstelling van 1,5°C zoals afgesproken in Parijs»,13 de initiatiefnota
van de leden Snels (GroenLinks), Sneller (D66), Bruins (ChristenUnie) en
Slootweg (CDA) «Van oliedom naar gezond verstand: verduurzaming van de
financiële sector» zich uitspreekt over het belang van inzet op een maximale
temperatuurstijging van 1,5°C, en dat Verenigde Naties (VN)-rapporten in
2020 en de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties benadrukken: «The
science is crystal clear: to limit temperature rise to 1.5-degrees Celsius above
pre-industrial levels, the world needs to decrease fossil fuel production by
roughly 6 per cent every year between now and 2030. 14»?
Vraag 7
Bent u, gezien het belang van een maximale temperatuurstijging van 1,5°C
zoals de Verenigde Naties en de Kamer zelf recentelijk nog hebben uitgesproken, bereid om uw relatie met de huisbankier van de overheid te benutten
om ING aan te sporen klimaatbeleid aan te scherpen naar inzet op maximaal
1,5°C graad temperatuurstijging, opname van nu nog missende investeringscategorieën en bedrijfssectoren in klimaatbeleid, en afname van financiering
van alle fossiele energie met tenminste zes procent per jaar? Zo ja, hoe? Zo
niet, waarom niet?
Vraag 8
Indien de aanbestedingsprocedure niet conform uw antwoord is verlopen,
waarom is de aanbestedingsprocedure niet verlopen zoals u de Kamer heeft
medegedeeld in uw antwoord?
Vraag 9
Op welke manier achtte u de door ING getekende verklaring omtrent het
verbod op clustermunitie en het respecteren van mensenrechten geloofwaardig, met het oog op de in vraag drie genoemde scores en voorbeelden van
misstanden? Waarop is deze verklaring gebaseerd?
Vraag 10
Kunt u toelichten waarom ING als inschrijver tot de top 25% meest duurzame
financiële instellingen behoort volgens u? Erkent u dat internationale
benchmarks, zoals de Dow Jowns Sustanability Index (DJSI), waarin
Nederlandse banken zoals ING het goed doen in vergelijking met andere
banken, vooral kijken naar gepubliceerd beleid en de publieke commitments
van banken, en niet naar hoeveel banken in welke soorten bedrijven of
sectoren investeren?

11

ING, «Terra progress report 2020», https://www.ing.com/MediaEditPage/2020-ING-Terraprogress-report.htm
12
NOS.nl, «ING begint voorzichtig met afstoten oliebelangen», 8 oktober 2020, https://nos.nl/
artikel/2351567-ing-begint-voorzichtig-met-afstoten-oliebelangen.html
13
Kamerstuk 31 793 nr. 143, Motie Dik-Faber/Van Veldhoven, https://
www.parlementairemonitor.nl/9353000/1/j9vvij5epmj1ey0/vk48ato1hjza
14
UNFCCC, 2 december 2020, https://twitter.com/UNFCCC/status/1334135624400515075

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 11
Klopt het dat de ING sinds 2019 de klimaatimpact van een deel van z’n
leningen meet in lijn met de tweegradendoelstelling van Parijs en niet de
1,5°C-doelstelling?
Vraag 12
Bent u bereid na te gaan of ING weigert deze 1,5°C-doelstelling te hanteren?
Zo, nee waarom niet?
Vraag 13
Hoeveel procent van de kwaliteitspunten haalde ING bij het aandeel MVO en
hoeveel bij de andere aandelen? Wat was het gevolg geweest wanneer beide
inschrijvers niet aan 24% van de kwaliteitspunten konden komen?
Vraag 14
Welke weging heeft u aan de selectiecriteria toegekend? Hoe is de toekenning
van het aantal punten voor maatschappelijk verantwoord ondernemen
opgebouwd? Welke weging heeft er binnen dit aandeel plaatsgevonden? Wie
heeft het kwaliteitspuntensysteem voor MVO ontwikkeld?
Vraag 15
Indien u in de aanbestedingsprocedure niet de criteria heeft gebruikt zoals u
de Kamer heeft voorgehouden, bent u dan bereid om de overeenkomst niet
te tekenen of te ontbinden?
Vraag 16
Vindt u dat ING naar uw maatstaven, goed genoeg scoort om het goede
voorbeeld te geven op het gebied van maatschappelijk verantwoord
ondernemen, inclusief duurzaamheid?
Vraag 17
Kunt u zich herinneren dat u in uw reactie van 21 januari 2021 op onze
vragen over belemmeringen voor de verduurzaming van de financiële sector
niet heeft aangegeven bereid te zijn om financiële instellingen aan te sporen
om misstanden aan te pakken?15 Geldt dit ook voor uw huisbankier? Waarom
wilt u wel of niet de huisbankier van de overheid aansporen om misstanden
aan te pakken?
Vraag 18
Indien u de ING wel wil aansporen om misstanden aan te pakken, hoe gaat u
dit doen?
Vraag 19
Erkent u dat door het aangaan van dit contract met ING, u het signaal afgeeft
aan burgers en bedrijven dat ING een maatschappelijk verantwoorde bank is?
Vraag 20
Wat was de rol van ING in de toeslagenaffaire? Wat doet ING nu ten aanzien
van de gevolgen voor de gedupeerde ouders uit de toeslagenaffaire, bijv. op
het gebied van schuldenafhandeling?
Vraag 21
Erkent u dat transparantie eraan kan bijdragen dat burgers en bedrijven
verantwoorde keuzes kunnen maken over waar zij bankieren? Waarom wel of
niet?
Vraag 22
Erkent u dat een waarschuwing in alle reclame-uitingen van banken, die
bestaat uit een waarschuwingszin en een waarschuwingssymbool over hoe zij
scoren op het gebied van duurzaamheid – analoog aan de kredietwaarschuwing «Let op! Geld lenen kost geld» – kan bijdragen aan transparantie op het
gebied van duurzaamheid richting hun (potentiële) klanten? Waarom wel of
niet? Bent u bereid om banken in het algemeen hiertoe te verplichten en bent
15

Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1397, antwoord op vraag 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

u in ieder geval bereid om dit met ING af te spreken, omdat ING zal gaan
profiteren van een soort overheidsgoedkeuring? Waarom wel of niet? Zo niet,
hoe verhoudt dit zich tot uw reactie van 3 juli 2020 op de initiatiefnota van de
leden Snels (GroenLinks), Sneller (D66), Bruins (ChristenUnie) en Slootweg
(CDA): «van oliedom naar gezond verstand: verduurzaming van de financiële
sector», waarin u stelt dat het kabinet zich inzet voor de bevordering van
transparantie, en tot de verkenning naar de markt voor groene financiering
waarin u gedeeld hebt dat u van mening bent dat meer inzichtelijkheid en
transparantie kan bijdragen aan het beter inzichtelijk maken van duurzaamheidsrisico’s16?
Mededeling
De schriftelijke vragen die gesteld zijn door lid Van Raan (PvdD) aan de
Minister van Financiën over ING als huisbankier van de overheid (kenmerk
2021Z01635, ingezonden op 28 januari) kunnen helaas niet binnen de eerste
beantwoordingstermijn worden beantwoord. Ik zal uw Kamer de antwoorden
zo spoedig mogelijk doen toekomen.

16

In de reactie van het kabinet van 21 januari 2021 (Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar
2020–2021, nr. 1397) op onze vragen over belemmeringen voor de verduurzaming van de
financiële sector wordt dit bevestigd (antwoord op vraag 14).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5