Passende Beoordeling
Ontwerp Nationaal Waterplan
Effecten Natura2000 en uitwerking ADC-criteria

Ministerie van Verkeer en Waterstaat.
Directoraat Generaal Water
31 maart 2009
Eindrapport
9T4834.D0

A COMPANY OF

HASKONING NEDERLAND B.V.
RUIMTELIJKE ONTWIKKELING

Barbarossastraat 35
Postbus 151
6500 AD Nijmegen
+31 (0)24 328 42 84

Telefoon
Fax

info@nijmegen.royalhaskoning.com

E-mail

www.royalhaskoning.com

Internet

Arnhem 09122561

Documenttitel

Passende Beoordeling
Ontwerp Nationaal Waterplan
Effecten Natura2000 en uitwerking ADCcriteria

Verkorte documenttitel

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Status

Eindrapport

Datum

31 maart 2009

Projectnaam

Passende beoordeling
Ontwerp Nationaal Waterplan

Projectnummer

9T4834.D0

Opdrachtgever

Ministerie van Verkeer en Waterstaat.
Directoraat Generaal Water
Dhr. J. van Dalen

Referentie

9T4834.D0/R00002/500917/1

Auteur(s)

Arjen Boon, Marlies van der Welle, Dirk van Est, Madeleine
Inckel, Xenia Hageman, Christiaan Elings

Collegiale toets
Datum/paraaf
Vrijgegeven door
Datum/paraaf

Erik Zigterman, Chris Moes en Ton Brouwer
………………….

………………….

Drs. P.A.A.M Lamberigts
………………….

………………….

KvK

SAMENVATTING
Op dit moment wordt het Nationaal Waterplan voorbereid, het beleidsplan van het Rijk op het gebied
van water. Het Nationaal Waterplan geeft invulling aan dit beleid voor de periode van 22 december
2009 tot en met 21 december 2015. De doelstelling van het Nationaal Waterplan is het op hoofdlijnen
weergeven van het te voeren beleid (met inbegrip van de te nemen maatregelen) ten aanzien van de
landelijke waterhuishouding. In het Nationaal Waterplan wordt onderscheid gemaakt in verschillende
gebieden die een verschillende rol in het nationale watersysteem spelen. Voor een aantal van deze
gebieden zijn vragen of knelpunten aan de orde die in de toekomst moeten worden opgelost. Deze
knelpunten zijn beschreven in de vorm van een opgave voor toekomstige maatregelen in het gebied.
De keuzes die tot 2015 worden gemaakt (planperiode) zijn gericht op het verwezenlijken van een
streefbeeld voor de langere termijn. Dit streefbeeld heeft een prominente plaats gekregen in het
Nationaal Waterplan en hierin zijn huidige inzichten, ontwikkelingen en delen van het advies van de
Deltacommissie over het anticiperen op klimaatverandering verwerkt.
Voor Natura 2000-gebieden geldt op grond van Europese regelgeving een strikt beschermingsregime
om aantasting van de natuurlijke kenmerken van deze gebieden te voorkomen. Voor vaststelling van
het Nationaal Waterplan, dat bij uitvoering mogelijk significante gevolgen heeft voor Natura2000gebieden, moet op grond van de Natuurbeschermingswet een passende beoordeling worden
uitgevoerd om de gevolgen voor die gebieden in beeld te brengen. Het plan kan worden vastgesteld
wanneer zeker is dat de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden niet worden aangetast. De
aanwijzingsbesluiten voor de verschillende gebieden zijn daarbij van groot belang, omdat daarin de
voor de toetsing relevante instandhoudingdoelstellingen zijn of worden opgenomen. Met voorliggende
passende beoordeling wordt de benodigde informatie en de beoordeling geleverd voor vaststelling van
het Nationaal Waterplan. Daar waar over deze aantasting geen zekerheid kan worden gegeven, ook
na het treffen van de nodige mitigerende maatregelen, wordt tevens de informatie geleverd voor de
zogenaamde ADC-toets. Plannen waarvan significante gevolgen niet kunnen worden uitgesloten,
mogen immers alleen doorgang vinden wanneer alternatieve oplossingen voor het plan ontbreken én
wanneer sprake is van dwingende redenen van groot openbaar belang. Indien vervolgens bij de
Europese Commissie om goedkeuring wordt verzocht voor afwijking van de instandhoudingsdoelen,
moet bovendien zeker zijn dat alle schade wordt gecompenseerd.
Voor het ontwerp Nationaal Waterplan is ook een planMER opgesteld, niet alleen omdat het
voorgestelde beleid mogelijk belangrijk nadelige gevolgen heeft voor het milieu, maar ook omdat een
passende beoordeling nodig is. In het planMER zijn de gevolgen voor het milieu beschreven en zijn
alternatieven voor de beleidskeuzes afgewogen, ook de gevolgen voor natuur zijn daarin
meegenomen. Voorliggende passende beoordeling heeft alleen betrekking op de gevolgen die het in
het ontwerp Nationaal Waterplan voorgestelde beleid kan hebben voor de Natura2000-gebieden.
In deze samenvatting zijn eerst de gevolgen voor Natura2000 waarden beschreven als gevolg van de
beleidskeuzes met betrekking tot veiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit. Achtereenvolgens
komen de kustverdediging, de piekafvoer over de rivieren, de rol van het IJsselmeer voor de
zoetwatervoorziening op de korte termijn en de lange termijn en de estuariene dynamiek in de
Zuidwestelijke Delta aan bod. Vervolgens zijn de gevolgen voor Natura2000-gebieden beschreven als
gevolg van de beleidskeuzes met betrekking tot het optimaliseren van het ruimtegebruik. Daarbij gaat

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

-i-

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

het op het IJsselmeer over ruimte voor buitendijkse ontwikkelingen en zoekgebieden voor windenergie.
Voor de Noordzee gaat het over zandwinning, windturbineparken en een energie-eiland.
Waterveiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit
De belangrijkste opgaven voor de langere termijn zijn de bescherming tegen overstromingen en het
garanderen van de beschikbaarheid van voldoende zoetwater in heel Nederland. In het Rivierengebied
wordt de veiligheid op langere termijn bedreigd door hogere piekafvoeren. Veilig afvoeren van dit
rivierwater, via het IJsselmeergebied, de Nieuwe Waterweg en de Zuidwestelijke Delta staat samen
met de hele kustverdediging onder druk door de zeespiegelstijging. Bovendien heeft de Zuidwestelijke
Delta te maken met een verslechterende waterkwaliteit. Ook leidt de klimaatverandering tot warmere
zomers met minder neerslag en grotere verdamping. Hierdoor neemt de hoeveelheid zoetwater in het
IJsselmeer af, terwijl de vraag ernaar in de zomers juist toeneemt. Uitgangspunt voor de keuzes in het
ontwerp Nationaal Waterplan is het zoveel mogelijk aansluiten bij natuurlijke processen en
klimaatsbestendigheid. De keuzes over de veiligheid, zoetwatervoorziening en de waterkwaliteit
hebben mogelijk significante gevolgen voor Natura2000 waarden. Daarom zijn de effecten van deze
beleidskeuzes in de passende beoordeling beschreven en beoordeeld.
Verdediging van de kust
Door klimaatverandering wordt een snellere zeespiegelstijging verwacht, dan waar tot nu toe rekening
mee werd gehouden. Dit leidt in combinatie met de bodemdaling in west Nederland tot een toename
van het overstromingsrisico langs de hele kust. Het huidige beleid voor de kustversterking is
gebaseerd op ‘zacht waar het kan en hard waar het moet’ en dit principe blijft gehandhaafd. In het
ontwerp Nationaal Waterplan wordt dan ook voorgesteld de kustlijn met zandsuppleties op peil te
houden, zoveel mogelijk gebruikmakend van natuurlijke processen om het zand langs de kust te
verspreiden.
Voor de planperiode wordt een toename van zandsuppletie verwacht. Voor de Voordelta is hiervoor
eerder al een passende beoordeling uitgevoerd. Uit deze passende beoordeling is gebleken dat geen
significant negatieve effecten op zullen treden. In de planperiode worden langs de kust geen
significante effecten voor de instandhoudingsdoelstellingen verwacht. In de planperiode treden
cumulatieve effecten treden op tussen de zandsuppletie, de benodigde zandwinning en de windenergie
op de Noordzee. Ook rekeninghoudend met deze cumulatieve effecten zijn significant negatieve
effecten op habitattypen en soorten niet te verwachten, mits de mitigerende maatregelen voor
windenergie op de Noordzee maximaal worden uitgevoerd. Voor de planperiode zijn er vanuit de
Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de beleidskeuze in het
Nationaal Waterplan.
Toch zijn negatieve effecten op termijn mogelijk op bijvoorbeeld schelpdieretende eenden en
bodemvissen zoals grondels en zandspiering. Daarom wordt voor de toekomst (na 2015), waarin de
suppletievolumes sterk zullen stijgen en de technieken mogelijk wijzigen, significante effecten op
beschermde schelpdieretende en visetende soorten niet op voorhand uitgesloten. Deze conclusie is
voornamelijk gebaseerd op de huidige kennisleemten ten aanzien van de mogelijke effecten bij
dergelijke grote hoeveelheden. Speciale aandacht bij stijgende zandsuppleties (na 2015) gaat uit naar
mogelijke effecten op prioritaire habitats: grijze duinen in de verschillende duingebieden. Deze kunnen
vooral bij lokale megasuppleties (die de seaspray veranderen) een negatief effect ondervinden.
Hoewel op het niveau van het kustecosysteem kunnen megasuppleties dit een voordeel zijn, in het
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

- ii -

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

beoordelingssysteem van de Natuurbeschermingswet kunnen lokale effecten die significant kunnen
zijn tot procedurele problemen leiden. Dat is voor de grijze duinen habitats al snel significant negatief,
omdat ze in veel Natura2000-gebieden een verbeterdoelstelling hebben. Andere habitats zoals
embryonale en witte duinen hebben in verschillende Natura2000-gebieden een hersteldoelstelling
(oppervlak/kwaliteit), zodat elk negatief effect hierop als snel een significant negatief effect is. Soorten
als dwergstern, eider, gewone zeehond en de trekvissen hebben hier en daar de verbeterdoelstelling
kwaliteit leefgebied en/of een doelstelling uitbreiding populatie. Effecten op deze soorten zijn om deze
reden ook snel significant negatief.
Mitigerende maatregelen voor de huidige (technieken van) zandsuppleties zijn beperkt aanwezig. Voor
strandsuppleties zijn vaak geschikte periodes al geselecteerd in verband met de zomerrecreatie op de
stranden. Voor vooroeversuppleties is wel ruimte om in de tijd te schuiven, om zodoende in de
winterperiode aanwezige duikers en eenden te ontzien. Aangezien de beleidsuitspraken voor het
streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen passende beoordeling te
worden gemaakt en zijn de opmerkingen in deze passende beoordeling alleen agenderend van aard.
Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke
effecten zijn op Natura2000-gebieden. Bij toekomstige besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADCtoets moet worden doorlopen.
Piekafvoer rivieren
Door klimaatverandering worden hogere piekafvoeren over de rivieren verwacht. In 2015 wordt het, na
3

uitvoering van PKB Ruimte voor de Rivier, mogelijk via de Rijntakken een piek 16.000 m /s af te
3

voeren. In 2100 moet rekening worden gehouden met een piekafvoer tot wel 18.000 m /s op de
Rijntakken. Volgens de PKB Ruimte voor de Rivier is via de Nederrijn/Lek geen extra capaciteit
3

3

beschikbaar om na 2015 een deel van de extra piekafvoer (tussen 16.000 m /s en 18.000 m /s) op te
vangen. De extra afvoerpiek moet geheel via de Waal en de IJssel worden afgevoerd. Hiertoe moeten
de aangegeven binnendijkse reserveringen uit PKB Ruimte voor de Rivier worden ingericht om
waterstanden bij hogere piekafvoeren te verlagen. Daarnaast moeten een aantal buitendijkse
maatregelen worden getroffen.
Uitvoering van het programma Maaswerken zorgt vóór 2015 voor veiligheid tot een
beschermingsniveau van 1/250 jaar achter de DGR-kaden (Deltaplan Grote Rivieren). Daarnaast kan
de Maas vóór 2015 een afvoer van 3.800 m³/s veilig verwerken warbij de DGR-kaden overstromen.
Voor de Maas is een Integrale Verkenning Maas (IVM) uitgevoerd, waarbij is bekeken welke lange
3

termijn maatregelen denkbaar zijn om de in 2100 verwachte afvoer van 4600 m /s, na uitvoering van
de Maaswerken, te kunnen verwerken. Doordat IVM een verkenning zonder status is, zijn de
ruimtelijke reserveringen in het ontwerp Nationaal Waterplan opgenomen. Voor de Maas is binnendijks
extra ruimte nodig om de afvoerpieken in het winterbed op te vangen.
In lijn met de doelstelling om aan te sluiten op natuurlijke processen, zijn verdergaande
dijkversterkingen niet als alternatief onderzocht in het planMER. Als Voorkeursalternatief voor het
Rijnsysteem wordt aangesloten bij PKB Ruimte voor de Rivier. Er zijn momenteel geen andere reële
alternatieven voorhanden. De beoordeling van dit Voorkeursalternatief (Piekafvoer via de Waal en de
IJssel) geeft voldoende houvast om de milieuproblematiek bij de toekomstige studies op een juiste
wijze te betrekken. Ook voor de Maas zijn geen alternatieven voorhanden, buiten de in het kader van

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

- iii -

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

IVM verkende oplossingen. De IVM-oplossingen zijn daarom als Voorkeursalternatief voor het
Maassysteem gebruikt.
Voor de planperiode zijn geen extra maatregelen voorzien in het Nationaal Waterplan. Alle in de
planperiode uit te voeren maatregelen vloeien voor de Rijntakken voort uit de PKB Ruimte voor de
Rivier [Projectorganisatie Ruimte voor de Rivier, 2007] en voor de rivier de Maas uit de Maaswerken
[Maaswerken, 2002]. Voor de planperiode zijn er vanuit de Natuurbeschermingswet 1998 dan ook
geen belemmeringen ten aanzien van de beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.
Voor het streefbeeld zijn significante effecten te verwachten door de ruimtereservering voor
aanvullende rivierverruimende maatregelen langs de Waal, IJssel en Maas. De aanvullende
rivierverruimende maatregelen, bovenop bestaande projecten/programma’s, die de afvoer van extra
piekafvoeren mogelijk maken, zorgen voor vernatting van de uiterwaarden. Hierdoor worden de
Natura2000-gebieden Uiterwaarden Waal, Uiterwaarden IJssel, Gelderse Poort, Oeffelter Meent en
Grensmaas natter dan zonder maatregelen het geval is. Omdat de extra piekafvoer niet via de
Nederrijn plaatsvindt, zullen geen effecten optreden in de Uiterwaarden Nederrijn. Buitendijkse
maatregelen zorgen voor vernatting. Vernatting kan er toe leiden dat de kwaliteit en/of het areaal van
wat drogere vegetatietypes achteruit gaat. Dit kan, afhankelijk van de periode, een effect hebben op
droge tot vochtige graslanden en drogere bostypes. Hiertoe behoren stroomdalgraslanden,
glanshaver- en vossenstaarthooilanden, droge ruigte (bosranden en zomen) en droge hardhout
ooibossen. Vernatting van graslanden kan ertoe leiden dat er minder geschikt foerageer gebied
beschikbaar is voor planten- en bodemfauna etende vogels, zoals zwanen, ganzen en overwinterende
weidevogels (bijv. grutto, wulp). Een uitzondering vormen slobeend en pijlstaart; deze soorten
foerageren bij voorkeur op geïnundeerde graslanden. Effecten op de grond broedende vogels zijn
eveneens niet uit te sluiten, aangezien hoog water zich ook in het (vroege) voorjaar kan voordoen. Ook
zijn effecten op de kamsalamander niet uit te sluiten. Door vernatting kan er landhabitat (overwintering)
verloren gaan. Aangezien het vooralsnog onbekend is welke maatregelen uitgevoerd gaan worden en
waar deze gaan plaatsvinden dicteert het voorzorgsprincipe dat derhalve significant negatieve effecten
niet zijn uit te sluiten.
Aangezien de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre
hier geen passende beoordeling te worden gemaakt en zijn de volgende opmerkingen alleen
agenderend van aard. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure nader onderzocht te
worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-gebieden. Naar verwachting resteren er ook na
‘mitigatie’ significant negatieve effecten, waardoor de stappen van de ADC-toets moeten worden
doorlopen. Uit de conclusies van de in deze passende beoordeling doorlopen voorlopige ADC-toets
blijkt, dat Alternatieven niet voorhanden zijn. Wel kunnen de exacte locaties met zorg worden
uitgekozen om de significant negatieve effecten te minimaliseren. Ook dan zullen niet alle negatieve
effecten kunnen worden voorkomen. De maatregelen zijn echter ter voorkoming van overstromingen
en dat zijn dwingende redenen van groot openbaar belang. Compensatie is in principe goed mogelijk.
De rivierverruimende maatregelen kunnen ten koste gaan van vooral foerageergebied van ganzen en
andere plantenetende vogels. Hiervoor kunnen andere gebieden geschikt worden gemaakt;
compensatie is daarom in principe goed mogelijk. In het geval van bepaalde habitattypen (bijvoorbeeld
stroomdalgraslanden) is dat een stuk moeilijker, omdat deze habitattypen specifieke eisen stellen aan
hun omgeving. Ook voor habitatsoorten zijn mogelijkheden tot compensatie.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

- iv -

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

Zoetwatervoorziening IJsselmeergebied op de korte termijn
Het IJsselmeergebied is het grootste zoetwaterbekken van Nederland. De klimaatverandering leidt tot
warmere zomers waardoor er minder water wordt aangevoerd en meer water verdampt. Hierdoor is er
’s zomers minder zoetwater beschikbaar, terwijl de vraag ernaar juist toeneemt. Om een tekort aan
zoetwater te voorkómen, wordt overwogen het peilbeheer in het IJsselmeergebied al op middellange
termijn aan te passen, binnen de grenzen die het huidige systeem stelt. Wij lezen het Nationaal
Waterplan aldus dat flexibel peilbeheer in het IJsselmeergebied binnen de planperiode (2012) niet
wordt uitgesloten. Flexibel peilbeheer houdt in dat een peilopzet van circa 30 cm in de zomer tot de
mogelijkheden behoort. Het Nationaal Waterplan stelt voor om een flexibel zomerpeil in te stellen. Het
flexibel peilbeheer is gericht op de optimale beschikbaarheid van zoetwater voor de landbouw maar
onder meer ook voor doorspoeling van het watersysteem, het tegengaan van verzilting en voor de
drinkwatervoorziening.
Het in de planperiode invoeren van een flexibel peilbeheer op het IJsselmeer, Markermeer-IJmeer en
de Veluwerandmeren leidt tot significant negatieve effecten op instandhoudingsdoelstellingen van
verschillende Natura2000-waarden. Flexibel peilbeheer heeft negatieve gevolgen op broedende
watervogels, die hun broedbiotoop vooral hebben in de buitendijks gelegen (niet)moerassen, die natter
kunnen worden door toestaan van flexibel peilbeheer, inclusief het toestaan van de 30 cm extra
waterlaag. Voor foeragerende watervogels neemt het areaal aan droogvallende platen met
bijbehorende bodemfauna af. Daarnaast hebben de habitattypen mesofiele graslanden en trilvenen om
juist in de bloeiperiode (voorjaar en zomer) onder water te staan. De habitattypen ruigten en zomen
ondervinden waarschijnlijk juist positieve effecten, het oppervlak waarover strooisel zich kan afzetten
en deze vegetatie zich kan vormen, neemt toe. Geschikte leefgebieden voor de groenknolorchis en de
Noordse woelmuis kunnen verdwijnen. Het peilbesluit voor flexibel peilbeheer is voorzien in 2012.
Voordat het peilbesluit kan worden genomen, is het noodzakelijk om de effecten van flexibel peilbeheer
in detail te onderzoeken. Een mitigerende maatregel voor flexibel peilbeheer kan zijn het toestaan van
een bepaalde bandbreedte in het waterniveau en/of periode gerelateerd aan de natuurwaarden. Voor
de planperiode zijn er negatieve effecten op Natura2000-doelstellingen niet uit te sluiten.
Dientengevolge is de ADC-toets doorlopen.
Uit de conclusies van de in deze passende beoordeling doorlopen ADC-toets blijkt dat alternatieven
voor de korte termijn niet in voldoende mate voorhanden zijn vanwege de grote investeringen en
benodigde tijd om alternatieven op de korte termijn te realiseren. Toenemende droogteperioden in de
zomer leiden tot verzilting en grote schade in de landbouw. De negatieve effecten kunnen worden
gecompenseerd door bijvoorbeeld het lokaal verondiepen van locaties, zodat wetlands en
broedlocaties worden hersteld. Op besluitniveau (2012) zal een nadere passende beoordeling moeten
worden uitgevoerd.
Veiligheid en zoetwatervoorziening IJsselmeergebied op de lange termijn
Door de stijging van de waterstanden op de Waddenzee wordt dit op termijn echter steeds moeilijker.
Om de waterafvoer vanuit het IJsselmeer naar de Waddenzee onder vrij verval op de langere termijn in
stand te kunnen houden, is het derhalve nodig om aanvullende maatregelen te treffen. In het Nationaal
Waterplan wordt aangekondigd dat het IJsselmeer mogelijk gaat dienen als zoetwatervoorraad. Veel
onderzoek hiervoor naar de mogelijkheden en behoefte is nog nodig. Wat de reden ook is (onder vrij
verval spuien of zoetwatervoorziening) in beide gevallen zal het peil van het IJsselmeer verder stijgen.
Ten behoeve van de toekomstige besluitvorming zijn in agenderende zin de milieugevolgen van
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

-v-

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

peilverhoging in beeld gebracht. Een verdere peilverhoging moet gepaard gaan met een versterking
van de waterkeringen langs het IJsselmeer om de veiligheid van het achterland te waarborgen. De
peilregimes in het Markermeer-IJmeer en in de Veluwerandmeren blijven ongeveer gelijk.
Het opzetten van het waterpeil op het IJsselmeer heeft significant negatieve gevolgen voor de meeste
Natura2000-waarden, die veelal (onderdelen van) leefgebieden hebben in de buitendijks gelegen
oeverzones van het IJsselmeer en het Ketelmeer & Vossemeer. Het mogelijk definitief verdwijnen van
kwalitatief leefgebied voor de meeste soorten is dus mogelijk sterk significant negatief op
instandhoudingsdoelstellingen van verschillende Natura2000-gebieden. Door het verdwijnen van
soorten heeft dit ook gevolgen voor de daar foeragerende vogels. Aangezien de beleidsuitspraken voor
het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen passende beoordeling te
worden gemaakt en zijn de volgende opmerkingen alleen agenderend van aard. Te zijner tijd dient in
een daartoe relevante procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op
Natura2000-gebieden.
Naar verwachting resteren er ook na ‘mitigatie’ significant negatieve effecten, waardoor de stappen van
de ADC-toets moeten worden doorlopen. Tijdens het onderzoek zijn reeds een aantal mogelijk
mitigerende en compenserende maatregelen genoemd voor peilstijgingen in het IJsselmeergebied. Ter
voorkoming van een deel van de effecten is het mogelijk om het Zwarte Water te ontzien. Hierdoor
blijven leefgebieden van de bijzondere Natura2000-waarden (zoals Grote karekiet, Roerdomp)
gevrijwaard. Overige mitigerende maatregelen zijn nauwelijks aanwezig. Ter compensatie zouden
delen van het IJsselmeer lokaal worden verondiept en geschikt gemaakt voor de vestiging van
driehoeksmossels, paaigebied voor spiering en vestiging van macrofyten (kranswieren). Andere delen
kunnen tot op of boven waterniveau worden verondiept om de groei van rietlanden en de vestiging van
broedvogels van de kale grond mogelijk te maken.
Natuurlijke estuariene processen in de Zuidwestelijke Delta
Als gevolg van de Deltawerken bestaat de Zuidwestelijke Delta uit een groot aantal geïsoleerd
liggende waterbekkens met elk hun eigen problemen ten aanzien van de waterkwaliteit en het gebruik
van het water. Daarnaast is lokaal de veiligheid tegen overstromingen in het geding doordat, na
afsluiting van de waterbekkens, natuurlijke stromingspatronen zijn veranderd en daarmee de stabiliteit
van dijken en oevers is afgenomen. Uitgangspunt in het ontwerp Nationaal Waterplan is dat in de
Zuidwestelijke Delta de veiligheid tegen overstromingen voorop staat en niet wordt aangetast. Het
beleid dat wordt voorgesteld voor verbetering van zowel de veiligheid als de waterkwaliteit, is het zo
veel mogelijk herstellen van natuurlijke estuariene processen. Voor de komende planperiode wordt het
Volkerak-Zoommeer verzout en verbonden met de omliggende wateren. Op de zeer lange termijn
(streefbeeld) worden de natuurlijke estuariene processen in het gebied zoveel mogelijk maar
gecontroleerd hersteld. Naast het Volkerak-Zoommeer worden gaandeweg ook de overige geïsoleerde
waterbekkens weer met elkaar verbonden. Hierdoor worden de harde zoet/zout grenzen deels
opgeheven en ontstaat langzaam aan meer beperkte mate van uitwisseling tussen de waterbekkens.
Dit heeft een beperkt positief effect voor de waterkwaliteit. Ook wordt meer uitwisseling tussen de
waterbekkens mogelijk gemaakt waarmee natuurlijke processen weer deels terugkeren in het gebied.
Hierdoor is op de lange duur weer een gedempt getij in de delta te introduceren.
Voor Krammer-Volkerak en Zoommeer worden de instandhoudingsdoelstellingen afhankelijk gesteld
van het te nemen besluit voor een ‘zoete of zoute inrichtingsvariant’. Bij de verzilting van het Volkerak9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

- vi -

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

Zoommeer worden significant negatieve effecten verwacht op zoete doelen zoals die momenteel
gelden. Tegelijkertijd is gesteld dat de instandhoudingsdoelstellingen die nog dienen te worden
opgesteld voor het aanwijzingsbesluit, zullen volgen op het besluit om het Volkerak-Zoommeer al of
niet te verzilten en dus hierop zullen worden aangepast. Dat betekent dat de beoordeling van de
effecten als zijnde significant negatief van beperkte waarde is. Immers, als het besluit wordt genomen
dat het Volkerak-Zoommeer wordt verzilt, dan gelden de huidige zoete doelen niet meer en is er de
facto geen sprake van significante effecten. Hierdoor mag er van worden uitgegaan dat geen
significant negatieve effecten optreden als gevolg van de verzilting van het Volkerak-Zoommeer. Voor
de planperiode zijn er vanuit de Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten
aanzien van de beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.
Voor wat betreft de verdergaande plannen voor herstel van de natuurlijke estuariene processen na de
planperiode (streefbeeld), zijn significante effecten te verwachten voor vele habitattypen en soorten.
Voor gebieden als Oosterschelde en Westerschelde zijn vooral positieve effecten te verwachten. Voor
overige gebieden zullen de effecten significant negatief zijn op zeer veel Natura2000 waarden, omdat
ze òf nog op zoet water zijn gericht, òf nog niet gericht zijn op getijdenbewegingen. Aangezien de
beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen
passende beoordeling te worden gemaakt. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure
nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-. Bij toekomstige
besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden doorlopen. Indien het streefbeeld
wordt bezien in de ontwikkelingsgerichte doelstellingen van het beleid zoals verwoord in het ontwerp
Nationaal Waterplan, dan zijn juist positieve veranderingen te verwachten. Immers, de waterkwaliteit,
robuustheid en veerkracht van de gebieden en de daarbij behorende habitats en soorten zal er dan
sterk op vooruit gaan. Dergelijke veranderingen zullen echter moeten worden verantwoord bij de
Europese Commissie
Ruimtelijke aspecten in relatie tot oppervlaktewateren
Naast de bescherming tegen overstromingen en de beschikbaarheid van voldoende zoetwater worden
in het Nationaal Waterplan keuzes gemaakt om het (economisch) gebruik van water te optimaliseren.
Noodzakelijk is dan om de diverse functies beter op elkaar af te stemmen. In de toekomst zal de
voorraad fossiele energiebronnen verder afnemen of zelfs verdwijnen. Daarom zijn keuzes nodig in het
aanwenden van andere energiebronnen of een aangepast energiegebruik. Daarnaast is het
noodzakelijk de toekomstige benodigde hoeveelheid zand voor onder andere kustsuppleties veilig te
stellen. De beleidskeuzes hierover omvatten het ruimtegebruik in het IJsselmeergebied en de
Noordzee en geven richting aan later te nemen besluiten met mogelijk gevolgen voor Natura2000gebieden. Daarom zijn in de passende beoordeling de gevolgen van deze beleidskeuzes beschreven
en beoordeeld.
Buitendijkse ontwikkelingen in het IJsselmeergebied
Buitendijkse ontwikkelingen zijn niet voorzien in de planperiode. Voor de planperiode zijn er vanuit de
Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de beleidskeuze in het
Nationaal Waterplan.
Voor het streefbeeld zijn significante effecten te verwachten door het ruimtebeslag van buitendijkse
ontwikkelingen. Buitendijkse bebouwing is voorzien in het zuidelijk deel van het IJsselmeergebied ten
behoeve van de gemeenten Amsterdam, Almere en Lelystad. Deze gemeenten krijgen respectievelijk

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

- vii -

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

350 hectare, 700 hectare en 150 hectare ruimte voor nieuwe buitendijkse bebouwing. Voor de overige
aanliggende gemeenten wordt de omvang voor nieuwe kleinschalige buitendijkse ontwikkelingen
beperkt tot een maximum van 5 hectare per gemeente tot 2040. Voor alle in het plangebied
aanwezige relevante habitattypen en soorten zijn de effecten significant negatief door het
ruimtebeslag. De mate waarin de effecten daadwerkelijk op zullen treden wordt in de beoordeling
onderschat, omdat slechts het ruimtebeslag wordt beoordeeld. De effecten van verstoring, vooral voor
soorten in aangrenzende gebieden, zullen groter zijn dan nu is aangegeven. Dit geldt in het bijzonder
voor broedvogels. Aangezien de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden,
behoeft in zoverre hier geen passende beoordeling te worden gemaakt en zijn de volgende
opmerkingen alleen agenderend van aard
Het ruimtebeslag door buitendijks bouwen is eigenlijk niet te mitigeren, omdat een bepaald
ruimtebeslag een bepaalde ruimte inneemt. De belangrijkste mitigerende maatregel is dan ook het
ruimtebeslag tot een minimum te beperken, bijvoorbeeld door efficiënt ruimtegebruik. Daarnaast zijn er
diverse maatregelen te bedenken om verstoring te beperken. Er valt hierbij te denken slimme zonering
van bebouwing, De effecten van verstoring worden in dit onderzoek niet passend beoordeeld. Te zijner
tijd dient in een daartoe relevante procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn
op Natura2000-gebieden. Bij toekomstige besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet
worden doorlopen.
Windenergie in het IJsselmeer
Plaatsing van windturbines langs de nieuwe strakke dijken rond het IJsselmeer is voorzien binnen de
planperiode. In de Nota Ruimte is aangegeven dat er langs de kust van Oostelijk Flevoland, de
Noordoostpolder en het Wieringermeer, ook wel de nieuwe kust van het IJsselmeergebied genoemd,
ruimte wordt gereserveerd voor de realisatie van windturbineparken. Deze ruimtereservering is
overgenomen in het ontwerp Nationaal Waterplan. Voor zowel de planperiode als het streefbeeld geldt
dat tijdens aanleg van een enkele windturbines de kans op significant negatieve effecten niet erg groot
is. Als echter meerdere seizoenen achtereen werkzaamheden plaatsvinden om meerdere opstellingen
te realiseren, is de verstoring nog wel tijdelijk, maar significantiegrenzen kunnen dan wel worden
overschreden. Heien is de meest gangbare techniek voor het maken van de funderingen van
windturbines. Dit veroorzaakt veel verstoring van vogels door boven water geluid en zelfs sterfte van
vissen door onderwater geluid. Cumulatie kan optreden met flexibel peilbeheer op het IJsselmeer en
met de andere windparken voorzien in de Noordzee waardoor de significant negatieve effecten eerder
toe- dan afnemen.
Van belang is om bij de aanleg gebruik te maken van technieken die het sterk negatieve effect van
onderwatergeluid beperken door bijvoorbeeld ‘gravity-based’ of het intrillen van palen toe te staan.
Hoewel met gravity-based aanleggen op verschillende plaatsen in de Noordzee proeven gedaan zijn,
zijn dit voor het IJsselmeergebied nog geen bewezen technieken. Verstorende effecten op vogels
tijdens de aanleg kan gemitigeerd worden door rekening te houden met de perioden waarin vogels
aan- of afwezig zijn. Door de aanwezigheid van windturbines zijn vooral significant negatieve effecten
door verstoring te verwachten voor soorten (zoals kuifeend, topper en nonnetje), die relatief dicht tegen
de dijk aanzitten in de buurt van de geplande locaties van windturbines. Belangrijke negatieve effecten
zijn te verwachten voor fuut, aalscholver, wilde eend, tafeleend en verschillende soorten ganzen.
Effecten op vogelsoorten, die periodiek rondom de windturbines verblijven (zoals kluut, grutto en
goudplevier) zullen niet snel significant negatief zijn. Mitigerende maatregelen zijn vooral denkbaar in
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

- viii -

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

de positionering ten opzichte van dominante vliegbanen (parallel beter dan haaks), in het ontwerp
(ononderbroken geeft grote barrièrewerking) en in het type turbine (groter geeft relatief minder
slachtoffers).
De resultaten van deze passende beoordeling kunnen gebruikt worden bij de verdere uitwerking en
besluitvorming op projectniveau waarbij een meer gedetailleerde passende beoordeling noodzakelijk
is.
Zandwinning op de Noordzee
Voor de versterking van de kust zijn in de toekomst grote hoeveelheden zand nodig. Op land is de
ruimte voor zandwinning beperkt, op de Noordzee is voldoende zand beschikbaar. Ook voor
commerciële doeleinden kan op de Noordzee zand worden gewonnen. In het ontwerp Nationaal
Waterplan geeft het Kabinet aan waar op de Noordzee ruimte voor zandwinning kan worden
gevonden, ook op de lange termijn. Effecten als gevolg van zandwinning treden ook al in de
referentiesituatie op, waarbij ook al grootschalig zand wordt gewonnen voor commerciële doeleinden
en kustsuppleties, over het algemeen tot op een winningdiepte van 2 meter. In het ontwerp Nationaal
Waterplan kiest het kabinet ervoor om in het zoekgebied tussen de doorgaande NAP -20 meter
dieptelijn en landwaarts van de 12-mijlszone waar mogelijk diepere zandwinning uit te voeren, tot een
diepte van circa 6 meter.
Uit eerdere studies naar de effecten van zandwinning blijkt dat geen significant negatieve effecten voor
Natura2000 waarden worden verwacht, ook niet bij cumulatie van meerdere winningen tegelijkertijd.
De inschatting is dat voor de planperiode de hoeveelheden te winnen zand niet veel zullen afwijken
van hetgeen waar in de reeds bestaande milieueffectrapporten rekening mee is gehouden. Significante
effecten kunnen daarom worden uitgesloten voor de planperiode. Eventuele cumulatie met effecten
van suppletie en windparken leidt naar verwachting binnen de planperiode niet tot significant negatieve
effecten mits de mitigerende maatregelen voor windparken maximaal worden uitgevoerd. Voor de
planperiode zijn er vanuit de Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten aanzien
van de beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.
Voor de streefperiode, waarin zowel de wijze van zandwinning zullen veranderen (minder locaties,
meer winning per locatie) en de hoeveelheden over de brede linie zullen wijzigen, zullen eerste
aanvullende studies nodig zijn naar de optimale winlocaties ten aanzien van de Natura2000
natuurwaarden voordat significante effecten kunnen worden uitgesloten. Mitigerende maatregelen ten
behoeve van de zandwinningen bestaan vooral uit het schuiven van winningen in de tijd voor zover
mogelijk, om verstoringen (vooral het transport naar de suppletielocatie) op eenden en duikers te
verminderen. Vooral het najaar lijkt een gunstige tijd; in de winter, het voorjaar en de zomer is er
relatief veel activiteit van overwinterende vogels, bruinvissen en zeehonden langs de kust. Bij de
diepere winningen is het ook van belang om goed te onderzoeken naar de optimale locaties voor
winning om eventuele negatieve effecten te minimaliseren. Aangezien de beleidsuitspraken voor het
streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen passende beoordeling te
worden gemaakt. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure nader onderzocht te worden
wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-gebieden. Bij toekomstige besluitvorming is het
waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden doorlopen.
Windenergie op de Noordzee

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

- ix -

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

Als bijdrage van het realiseren van 20% duurzame energie voor 2020 wil het Rijk minimaal 6.000 MW
aan windturbinevermogen op zee realiseren. Hiervoor is een ruimtereservering van minimaal 1.000
2

km nodig. In het ontwerp Nationaal Waterplan zijn daarvoor twee windgebieden aangewezen
waarbinnen geleidelijk ruimte wordt geboden aan windturbineparken; één voor de Zeeuwse kust bij
Borssele en één ver voor de kust bij IJmuiden. Daarnaast wordt ook binnen twee zoekgebieden dichter
voor de Hollandse kust en ten noorden van de Wadden gezocht naar ruimte voor windturbineparken.
Alle gebieden liggen buiten de 12-mijlszone. De effecten van de aanleg en aanwezigheid van
windparken op de Noordzee is zeer sterk afhankelijk van waar deze worden gepland. De posities
relatief dicht bij de noord Noord-Hollandse kust bleken ongunstig. De berekeningen kwamen voor deze
parken met een capaciteit van 200 tot ruim 400 MW al uit op sterk negatief. Vooral de effecten van
aanvaringen van de kleine mantelmeeuw uit verschillende broedkolonies aan de Noord-Hollandse kust
en Texel en de doorwerking van de sterfte van de vislarven op visetende vogels en zeezoogdieren
waren opvallend. Hoe dichter bij de kust een park was gepland, des te sterker waren de effecten van
het onderwatergeluid (tijdens de aanleg) op zeezoogdieren, met name de gewone zeehond. De
effecten op trekvogels bleken zeer gering voor de enkelvoudige parken.
In de planperiode zijn significant negatieve effecten van de plaatsing van windenparken op zee alleen
met zekerheid uit te sluiten indien de mitigerende maatregelen (zie bij streefbeeld) voor windparken op
zee maximaal worden uitgevoerd. Cumulatie met zandwinning en suppletie is mogelijk, maar bij
maximale mitigatie worden significante effecten niet verwacht. Voor de planperiode zijn er vanuit de
Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de beleidskeuze in het
Nationaal Waterplan.
In het streefbeeld, bij verdergaande plaatsing van windparken op zee, zijn significant negatieve
effecten niet uit te sluiten. Bij een doelstelling van 6.000 MW staat het vast dat, bij de huidige stand van
kennis, de gangbare methode van aanleg (heien) en de posities van de parken zoals in de recente
passende beoordelingen gepland, significante effecten op verschillende vogelsoorten en
zeezoogdieren niet zijn uit te sluiten. Een ruwe inschatting van de effecten, geëxtrapoleerd vanuit de
resultaten van de recente passende beoordelingen, geeft aan dat rond de 2.000 MW een omslagpunt
ligt voor wat betreft aanvaringsslachtoffers van de kleine mantelmeeuw. Dit geldt voor windgebieden
die relatief dicht bij de broedkolonies liggen, op minder dan ca. 50 km. Indien we de accumulatie van
vislarven in de effecten meenemen, dan ligt dit omslagpunt al eerder, rond de 1.000 MW, wederom
sterk afhankelijk van de locatie van de windparken
Voor de 4 aangewezen gebieden zijn onderlinge verschillen voor wat betreft de effecten lastig aan te
geven. Dit omdat de verschillen binnen de gebieden ook al vrij groot kunnen zijn. Ten aanzien van de
voorkeur voor locaties kan vóór mitigatie de volgende prioritering worden aangehouden: 1) windgebied
ver uit de kust voor IJmuiden, 2) zoekgebied ten noorden van de Wadden, 3) zoekgebied dichter voor
de Hollandse kust, 4) windgebied voor de Zeeuwse kust. Mogelijk mitigerende maatregelen hebben
bijvoorbeeld betrekking op de afstand van de windparken tot broedkolonies, paaigronden,
opgroeigebieden van vis, de Voordelta, de Noordzeekustzone en de Waddenzee. Ook migratieroutes
kunnen worden vermeden en tijdens periodes van vogeltrek kunnen turbines stil worden gezet tijdens
slecht weer. De belangrijkste en meest effectieve mitigatie kan echter worden bereikt door het
toepassen van minder verstorende aanlegmethoden en funderingstechnieken dan bijvoorbeeld heien.
Bovendien kan daarbij rekening worden gehouden met het tijdstip van aanleg. Als al deze mitigerende
maatregelen worden uitgevoerd dan zijn de meeste negatieve effecten gemitigeerd en is de inschatting

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

-x-

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

dat er rond de 5.000 MW kan worden geplaatst. Er blijven echter nog beperkte significant negatieve
effecten bestaand waardoor een ADC-toets is uitgevoerd.
Aangezien de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre
hier geen passende beoordeling te worden gemaakt. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante
procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-gebieden. Bij
toekomstige besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden doorlopen. De in dit
rapport doorlopen voorlopige ADC-toets geeft de volgende conclusies. Met het oog op de doelstelling
om in 2020 20% duurzame energie te kunnen leveren, zijn er eigenlijk geen redelijke alternatieven. Het
belang van duurzame energieopwekking als alternatief voor fossiele brandstof is geen vraagstuk meer;
de noodzaak daarvan staat als een paal boven water. Als belangrijkste redenen worden daarvoor
genoemd de klimaatverandering, de slinkende voorraden fossiele brandstoffen en de afhankelijkheid
van landen in instabiele regio’s. Directe compensatie voor negatieve effecten van windenergie op zee
is moeilijk te realiseren. Wel is het mogelijk indirecte compenseren door het verbeteren van het
leefgebied van zeezoogdieren en vogels.
Ruimte voor een energie-eiland op de Noordzee
Het Kabinet wil in de toekomst energieopslag, in combinatie met duurzame energieopwekking, op de
Noordzee mogelijk maken. In een periode van energieoverschot wordt daarbij water uit een
binnenmeer de zee ingepompt. In de periode daarna wordt water onder vrij verval, via turbines in de
ringdijk, het binnenmeer ingelaten. Hierdoor wordt duurzame energie opgewekt. Voor de aanleg van dit
binnenmeer is een solide kleilaag in de zeebodem randvoorwaarde. Daarvoor zijn twee zoekgebieden
denkbaar: buiten de 12-mijlszone voor de Zeeuwse kust en in het noorden van het Nederlandse deel
van de Exclusieve Economische Zone. Het gebied voor de Zeeuwse kust heeft daarbij vanwege de
afstand uit de kust de voorkeur in het ontwerp Nationaal Waterplan.
Aanleg van een energie-eiland is niet voorzien in de planperiode. Voor de planperiode zijn er vanuit de
Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de beleidskeuze in het
Nationaal Waterplan.
Het energie-eiland is een mogelijke ontwikkeling in het streefbeeld. Ten aanzien van de effecten van
de aanleg en het gebruik van het energie-eiland zal eerst een meer diepgaande studie plaats dienen te
vinden voordat significante effecten kunnen worden uitgesloten. In het kader van voorliggende
passende beoordeling op planniveau worden significante effecten niet uitgesloten, omdat de gegevens
over aanlegtechniek, ligging, gevolgen voor water- slib/zand- en vislarventransport en gebruik
onvoldoende bekend zijn. Mitigerende maatregelen voor het energie-eiland omvatten een optimalisatie
in ontwerp om eventuele verstorende effecten op stroming en vislarven te verminderen, en een
aanpassing in het ontwerp voor de generatoren die vis(larven)sterfte kunnen veroorzaken. Aangezien
de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen
passende beoordeling te worden gemaakt. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure
onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-gebieden. Bij toekomstige
besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden doorlopen. De in dit rapport
doorlopen voorlopige ADC-toets geeft de volgende conclusies.
Gezien de verwachting dat de negatieve effecten nog steeds aanwezig zijn na het toepassen van een
passende beoordeling is een ADC-toets uitgevoerd. Voor een energie-eiland op de Noordzee zijn
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

- xi -

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

echter op dit moment voldoende alternatieven denkbaar om een surplus aan energie op te vangen.
Daarom kan een onderbouwing op basis van dwingende redenen van groot openbaar belang of
eventueel compenserende maatregelen nu niet aan de orde zijn, conform de Natuurbeschermingswet.
Een alternatief is bijvoorbeeld dat energie kan worden getransporteerd naar gebieden waar op dat
moment de vraag groter is dan het aanbod. Dit kan worden bereikt door bijvoorbeeld aan te sluiten op
een te realiseren elektriciteitsnetwerk op zee (Noordzee grid). Een ander alternatief is het realiseren
van een valmeercentrale op een andere locatie, bijvoorbeeld bij de Afsluitdijk of op land. Recentelijk is
ook de mogelijkheid voorgesteld om energie op te slaan in een ondergronds waterbassin in Limburg
(OPAC), vergelijkbaar met het principe van de valmeercentrale. Daarnaast is het ook mogelijk dat
aanvullende gasgestookte elektriciteitscentrales dalen in het energieaanbod opvangen. In hoeverre
deze alternatieven energetisch en kostentechnisch beter of slechter zijn dan een energie-eiland op de
Noordzee is in het kader van deze passende beoordeling niet onderzocht.
Cumulatie
Cumulatie (alleen voor de planperiode) kan vooral optreden bij de plannen voor de Noordzee en voor
het IJsselmeer.
Voor het IJsselmeer gaat het om de effecten van de windparken langs de nieuwe dijken en het
flexibele peilbeheer (maximale verhoging zomerpeil met 30 cm). Beide hebben een effect op
(schelpdieretende) eenden. De effecten van een verhoogd zomerpeil op de foerageerbare hoeveelheid
schelpdieren voor eenden zijn zeer beperkt. De effecten van windparken zullen sterker zijn, waarbij
significante effecten niet vallen uit te sluiten, dus ook niet in cumulatie met een flexibel peilbeheer.
Voor de Noordzee kunnen zandwinning en zandsuppletie een cumulatief effect hebben op zandbanken
onderwater, zeezoogdieren en schelpdieretende eenden. Windparken, winning en suppletie kunnen
een cumulatief effect hebben op (visetende) kustbroedvogels en zeezoogdieren. Indien de effecten
van de windparken maximaal worden gemitigeerd, dan zijn de effecten van windparken op
zeezoogdieren zeer klein, zo ook de effecten op de kustbroedvogels. Cumulatie van windparken met
een van de andere activiteiten is in dat geval ook zeer beperkt. Ondanks dat bij maximale mitigatie de
negatieve effecten van de windparken veel kleiner zullen zijn dan zonder mitigatie, is het op dit
moment zeer moeilijk om significante effecten geheel uit te sluiten voor het totaal aan 6000 MW. Voor
de planperiode waarin 3000 MW windenergie gepland is, en de wijze en hoeveelheden van
zandwinning en -suppletie niet sterk veranderen, kunnen significante effecten in cumulatie wel worden
uigesloten.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

- xii -

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

INHOUDSOPGAVE
1

INLEIDING
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6

Besluitvorming over het Nationaal Waterplan
Passende beoordeling ter bescherming Natura 2000-gebieden
Wettelijk kader voor de passende beoordeling
Passende beoordeling en planMER
Planning en samenhang met beheerplannen
Leeswijzer

1
1
1
4
6
6
6

2

WERKWIJZE
2.1
Stappen in de passende beoordeling
2.2
Voorgenomen beleid: planperiode en streefbeeld
2.3
Ingreep-effect relaties
2.4
Selectie relevante habitattypen en soorten
2.5
Effectbeschrijving: per Natura2000-gebied, habitattype en soort
2.6
Beoordeling van de effecten
2.7
ADC-toets
2.8
Mitigatie
2.9
Cumulatie

9
9
10
11
13
14
15
16
16
17

3

VERDEDIGING VAN DE KUST
3.1
Referentiesituatie
3.2
Voorgenomen beleid
3.3
Ingreep-effect relaties
3.4
Geclusterde habitattypen en soorten
3.5
Effectbeschrijving
3.6
Beoordeling van de effecten
3.7
Mitigerende maatregelen
3.8
ADC-toets
3.9
Conclusies kustverdediging

19
19
21
21
22
24
30
31
31
31

4

PIEKAFVOER RIVIEREN
4.1
Referentiesituatie
4.2
Voorgenomen beleid
4.3
Ingreep-effect relaties
4.4
Selectie relevante habitattypen en soorten
4.5
Effectbeschrijving
4.6
Beoordeling van de effecten
4.7
Mitigerende maatregelen
4.8
ADC-toets
4.9
Conclusies piekafvoeren rivieren

33
33
34
35
36
38
42
42
43
44

5

VEILIGHEID EN ZOETWATERVOORZIENING IJSSELMEERGEBIED
5.1
Referentiesituatie
5.2
Voorgenomen beleidskeuzen
5.3
Ingreep-effect relaties
5.4
Selectie relevante habitattypen en soorten

45
45
46
48
49

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

5.5
5.6
5.7
5.8
5.9

Effectbeschrijving
Beoordeling van de effecten
Mitigerende maatregelen
ADC-toets zoetwatervoorziening korte termijn
Conclusies zoetwatervoorziening op het IJsselmeer

51
60
60
61
62

6

RUIMTEGEBRUIK IJSSELMEERGEBIED
6.1
Referentiesituatie
6.2
Voorgenomen beleid
6.3
Ingreep-effect relaties
6.4
Selectie relevante habitattypen en soorten
6.5
Effectbeschrijving
6.6
Beoordeling van de effecten
6.7
Mitigerende maatregelen
6.8
Conclusies ruimtelijke ontwikkelingen in het IJsselmeergebied

65
65
66
68
69
72
79
80
81

7

ESTUARIENE DYNAMIEK ZUIDWESTELIJKE DELTA
7.1
Referentiesituatie
7.2
Voorgenomen beleid
7.3
Ingreep-effect relaties
7.4
Selectie relevante habitattypen en soorten
7.5
Effectbeschrijving
7.6
Beoordeling van de effecten
7.7
Mitigerende maatregelen
7.8
ADC-toets
7.9
Conclusies herstel natuurlijke estuariene dynamiek

83
83
84
85
86
88
91
92
92
92

8

RUIMTEGEBRUIK NOORDZEE
8.1
Referentiesituatie
8.2
Voorgenomen beleid
8.3
Ingreep-effect relaties
8.4
Selectie relevante habitattypen en soorten
8.5
Effectbeschrijving
8.6
Beoordeling van de effecten
8.7
Mitigerende maatregelen
8.8
ADC-toets
8.9
Conclusies ruimtegebruik Noordzee

93
93
96
97
102
102
114
116
120
122

9

CUMULATIE
9.1
Introductie
9.2
Rivieren
9.3
IJsselmeergebied
9.4
Zuidwestelijke Delta
9.5
Noordzee en Kustgebied

125
125
125
125
126
126

Bijlagen
I
Literatuur en bronnen
II
Clustering vogelsoorten
III
Natura2000-gebieden: soorten en doelen

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

1

INLEIDING

1.1

Besluitvorming over het Nationaal Waterplan
Op dit moment wordt het Nationaal Waterplan voorbereid, het beleidsplan van het Rijk op
e
het gebied van water. Het is de opvolger van de 4 Nota Waterhuishouding en is wettelijk
verplicht op grond van artikel 3 van de Wet op de waterhuishouding, en zodra de Waterwet
van kracht is op grond van artikel 4.1 van de Waterwet. Voor de ruimtelijke aspecten is het
plan tevens een structuurvisie zoals bedoeld in de Wet ruimtelijke ordening. Het plan wordt
eens in de zes jaar herzien.
Waterbeleid voor thema’s en gebieden…
In het (voor)ontwerp Nationaal Waterplan zijn de nationale beleidsontwikkelingen op het
gebied van water in samenhang beschreven aan de hand van vijf thema’s, te weten
veiligheid tegen overstromingen, wateroverlast, watertekort, waterkwaliteit en gebruik van
water. De verschillende thema’s van het waterbeleid komen op uiteenlopende manieren
samen in een aantal kenmerkende gebieden. Daarmee kent het Nationaal Waterplan twee
ordeningslijnen: thema’s en gebieden.
… voor de korte en langere termijn
Het Nationaal Waterplan bestrijkt een planperiode van 6 jaar vanaf vaststelling op 22
december 2009 tot en met 21 december 2015. De keuzes die tot 2015 worden gemaakt zijn
gericht op het verwezenlijken van een streefbeeld voor de langere termijn (2040). Dit
streefbeeld heeft een prominente plaats gekregen in het Nationaal Waterplan en hierin zijn
huidige inzichten, ontwikkelingen en delen van het advies van de Deltacommissie over het
anticiperen op klimaatverandering verwerkt.
Samenhang met andere plannen
Op dit moment is Nederland op grote schaal bezig met het voorbereiden van het waterbeleid
voor de toekomst. Naast het Nationaal Waterplan wordt op dit moment gewerkt aan een
groot aantal andere waterplannen. Zo worden voor het Nederlandse deel van de
stroomgebieden, Rijn, Maas, Schelde en Eems stroomgebiedbeheerplannen opgesteld met
als doel de waterkwaliteit in de stroomgebieden voor 2015 te verbeteren. Deze
stroomgebiedbeheer-plannen zijn bovendien formeel onderdeel van het Nationaal Waterplan
en zijn daar om die reden als bijlage aan toegevoegd. De doelen en maatregelen ten
aanzien van de waterkwaliteit vloeien voort uit de Kaderrichtlijn Water en zijn opgenomen in
de verschillende waterhuishoudingplannen en omgevingsplannen van provincies, de
waterbeheerplannen van waterschappen en het Beheer- en Ontwikkelplan voor de
Rijkswateren van Rijkwaterstaat. Deze plannen worden eveneens herzien en uiterlijk in 2009
vastgesteld. In het Nationaal Waterplan worden nu de keuzes gemaakt over het te voeren
waterbeleid op nationale schaal. De concretisering van dat beleid is voor de rijkswateren tot
2015 met concrete maatregelen vastgelegd in het Beheer- en Ontwikkelplan voor de
Rijkswateren.

1.2

Passende beoordeling ter bescherming Natura 2000-gebieden
Voor bepaalde natuurgebieden geldt op grond van Europese regelgeving een bijzonder
beschermingsregime. Deze gebieden zijn of zullen binnenkort worden aangewezen als
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
-1-

31 maart 2009

Natura 2000-gebied. Specifiek voor Natura 2000-gebieden dient het strikte
beschermingsregime ertoe dat aantasting van de natuurlijke kenmerken van deze gebieden
wordt voorkomen. Met voorliggende passende beoordeling wordt de benodigde informatie
en beoordeling geleverd of

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
-2-

Eindrapport

Figuur 1.1: Overzicht van relevante en aangewezen Natura2000-gebieden

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
-3-

31 maart 2009

door uitvoering van het Nationaal Waterplan de natuurlijke kenmerken van de Natura 2000gebieden zullen worden aangetast. Als over deze aantasting geen zekerheid kan worden
gegeven, wordt tevens de informatie geleverd voor de zogenaamde ADC-toets (zie verder
paragraaf 1.3).
Voor het ontwerp Nationaal Waterplan is een planMER opgesteld, niet alleen omdat het
voorgestelde beleid mogelijk belangrijk nadelige gevolgen heeft voor het milieu, maar ook
omdat een passende beoordeling moet worden gemaakt. In het planMER zijn de gevolgen
voor het milieu beschreven en zijn alternatieven voor de beleidskeuzes afgewogen, ook de
gevolgen voor natuur zijn daarin meegenomen. Deze passende beoordeling heeft alleen
betrekking op de gevolgen die het in het ontwerp Nationaal Waterplan voorgestelde beleid
kan hebben voor de Natura 2000-gebieden. In figuur 1.1 zijn de aangewezen en
aangemelde Natura 2000-gebieden afgebeeld.

1.3

Wettelijk kader voor de passende beoordeling
Deze paragraaf bevat een overzicht van het relevante wettelijke kader dat ten grondslag ligt
aan deze passende beoordeling.
Europees netwerk Natura 2000
De Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn (richtlijn 79/409/EEG en 92/43/EEG) hebben
als doel het duurzaam beschermen van habitats, planten- en diersoorten en hun
leefgebieden op Europese schaal. De richtlijnen verplichten de lidstaten onder meer tot het
aanwijzen van speciale beschermingszones, de zogenaamde Natura 2000-gebieden. De
essentie van het beschermingsregime voor deze gebieden is dat de natuurlijke kenmerken
in beginsel niet mogen worden aangetast. Voor die gebieden dienen concrete
instandhoudingsdoelen te worden geformuleerd die verbonden zijn aan soorten of
habitattypen. De Habitatrichtlijn schrijft een zorgvuldige afweging van natuurbelangen voor
bij plannen of projecten waarbij Vogel- en Habitatrichtlijngebieden in het geding zijn (de
zogenaamde habitattoets).
Natura 2000 verankerd in de Natuurbeschermingswet 1998
Ook in Nederland is een groot aantal waardevolle natuurgebieden aangewezen als Natura
2000-gebied. Hoewel de speciale beschermingszones van Natura 2000 nog niet allemaal
definitief zijn aangewezen, zijn ze reeds op basis van hun aanmelding beschermd op grond
van de Habitatrichtlijn. In Nederland is de gebiedsbescherming uit de Vogel- en
Habitatrichtlijn verankerd in de Natuurbeschermingswet 1998. Verschillende natuurgebieden
waren eerder al aangewezen als Vogel- en/of Habitatrichtlijngebied. Bovendien waren
sommige van deze gebieden, maar ook andere gebieden, op grond van de
Natuurbeschermingswet 1998 aangewezen als Beschermd Natuurmonument. Bij aanwijzing
als Natura 2000-gebied komt de eventuele eerdere status te vervallen. De
instandhoudingsdoelstelling voor het gedeelte van het gebied, waarop de aanwijzing als
beschermd natuurmonument betrekking had, blijft in beginsel wel bestaan.
Beschermingsregime op land en op zee
Het beschermingsregime van de Natuurbeschermingswet 1998 heeft betrekking op het
gehele Nederlands grondgebied en de territoriale zee (gebied tot 12 zeemijlen uit de kust).
Buiten de territoriale zee is deze wet nog niet van toepassing. De Natuurbeschermingswet
wordt binnenkort ook van toepassing op het Nederlandse deel van de Noordzee buiten de
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
-4-

Eindrapport

territoriale zee. Zodra dat proces is voltooid worden ook de buiten de territoriale zee
aangemelde Natura 2000-gebieden definitief aangewezen. Vooruitlopend op de definitieve
aanwijzing wordt hier uitgegaan van bescherming van deze gebieden rechtstreeks op basis
van de Habitatrichtlijn.
Relatie Nationaal Waterplan en Natura 2000
De beleidskeuzes in het ontwerp Nationaal Waterplan hebben betrekking op alle
watersystemen in Nederland. Het voorgestelde nationale waterbeleid kan enerzijds leiden tot
activiteiten of ingrepen direct in aangewezen of aangemelde Natura 2000-gebieden.
Daarnaast kunnen dergelijke activiteiten of ingrepen invloed hebben op nabij gelegen Natura
2000-gebieden via de zogenaamde externe werking. De habitattoets geldt voor beide
situaties.
Passende beoordeling voor het Nationaal Waterplan
Voor vaststelling van een overheidsplan, dat niet direct verband houdt met het beheer van
een Natura 2000-gebied en mogelijk significante gevolgen kan hebben voor Natura 2000gebieden, moet een passende beoordeling worden uitgevoerd om de gevolgen voor die
gebieden in beeld te brengen. Een plan kan worden vastgesteld wanneer zeker is dat de
natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied, waarvoor instandhoudingsdoelstellingen
zijn/worden geformuleerd, niet worden aangetast. De aanwijzingsbesluiten voor de
betreffende Natura 2000-gebieden zijn daarbij van groot belang, omdat daarin de voor de
toetsing relevante instandhoudingdoelen zijn/worden opgenomen.
Wanneer op basis van een eerste globale beoordeling (voortoets) mogelijk negatieve
gevolgen niet kunnen worden uitgesloten, dan moet een passende beoordeling, meer
informatie leveren voor de onderbouwing van het besluit. Daarbij wordt onderzocht of
significant negatieve effecten kunnen worden uitgesloten en anders of mitigerende
maatregelen bijdragen aan het voorkomen of beperken van eventuele negatieve effecten.
Indien significant negatieve effecten worden verwacht, of meer dan verwaarloosbare
effecten niet kunnen worden uitgesloten, dan dient te worden beoordeeld in hoeverre sprake
is van een aantasting van de natuurlijke kenmerken van het betrokken gebied, waarbij
rekening wordt gehouden met de geformuleerde instandhoudingdoelstellingen.
Uitwerking ADC-criteria voor het Nationaal Waterplan
Plannen en projecten waarvan significante gevolgen, ook na het treffen van de nodige
mitigerende maatregelen, niet kunnen worden uitgesloten, mogen alleen doorgang vinden
wanneer alternatieve oplossingen voor het plan ontbreken én wanneer sprake is van
dwingende redenen van groot openbaar belang. In geval van mogelijk significante effecten
op prioritaire soorten of habitats moet eerst een advies van de Europese Commissie worden
verkregen. Bovendien moet voorafgaand aan de goedkeuring voor afwijking van de
instandhoudingsdoelen zeker zijn dat alle schade gecompenseerd wordt. Daar waar de
uitkomst van de passende beoordeling is dat negatieve gevolgen voor Natura 2000gebieden niet kunnen worden uitgesloten, worden de hiervoor genoemde criteria
Alternatieven, Dwingende redenen van groot openbaar belang en Compenserende
maatregelen uitgewerkt in de zogenaamde ADC-toets.
Grensoverschrijdende effecten op Natura 2000-gebieden
In de Vogel- en Habitatrichtlijn wordt geen onderscheid gemaakt naar effecten op binnen en
buitenlandse Natura 2000-gebieden. Voor zover de Natuurbeschermingswet 1998 hierop

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
-5-

31 maart 2009

niet van toepassing is, wordt uitgegaan van een rechtstreekse werking van de Habitatrichtlijn
en in dat kader dient het geheel aan effecten op Natura 2000-gebieden te worden
beoordeeld.

1.4

Passende beoordeling en planMER
Voor een plan waarvoor een passende beoordeling moet worden gemaakt, moet op grond
van de Wet milieubeheer ook een planMER worden opgesteld. In verband daarmee wordt
voor het Nationaal Waterplan ook een planMER opgesteld. De planmer en de passende
beoordeling hebben elk hun eigen vereisten en doelstellingen. Voorwaarde is dat aan beide
vereisten wordt voldaan. De passende beoordeling wordt herkenbaar opgenomen in het
planMER.
Het planMER richt zich op alle milieueffecten van het Nationaal Waterplan. De passende
beoordeling richt zich specifiek op effecten op Natura 2000-gebieden. In het planMER
worden verschillende alternatieve beleidskeuzen afgewogen op basis van milieueffecten, als
hulpmiddel in de besluitvorming. De passende beoordeling is onderdeel van een wettelijk
voorgeschreven toets (habitattoets) waarbij zekerheid moet worden verkregen over een
eventuele aantasting van natuurlijke kenmerken. Uit voorstaande volgt dat er een wezenlijk
verschil bestaat tussen de passende beoordeling en het planMER.
Indien naast een planMER tevens een passende beoordeling nodig is, dient voor het aspect
natuur een verplichte onafhankelijke toetsing van het planMER door de Commissie m.e.r.
plaats te vinden. Doel van de verplichte inzet van de Commissie m.e.r. is advisering over
een juiste toepassing van de strenge beschermingsregimes die in deze gevallen van
toepassing zijn en de volledigheid van de informatie die hiervoor is benodigd.

1.5

Planning en samenhang met beheerplannen
De Minister van Verkeer en Waterstaat is belast met de voorbereiding van het Nationaal
Waterplan, inclusief de vier stroomgebiedbeheerplannen, het opstellen van het planMER én
deze passende beoordeling. Het Nationaal Waterplan wordt uiteindelijk vastgesteld door de
Ministers van Verkeer en Waterstaat (VenW), Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer (VROM) en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), die daarmee het
bevoegd gezag zijn voor de plannen.
Het (voor)ontwerp Nationaal Waterplan is in december 2008 door genoemde Ministers
vastgesteld. Het ontwerp Nationaal Waterplan zal vanaf 11 mei 2009 tot en met 22 juni 2009
gedurende een periode van zes weken voor inspraak ter inzage wordt gelegd, samen met
het planMER en als bijlage daarbij deze passende beoordeling. De verwachting is dat het
Nationaal Waterplan in december 2009 kan worden vastgesteld door het kabinet.

1.6

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 is de gevolgde aanpak van de passende beoordeling beschreven en zijn de
begrippen die daarbij worden gehanteerd toegelicht. In de daarop volgende hoofdstukken 3
tot en met 8 komt de passende beoordeling per relevant beleidsonderwerp inhoudelijk aan
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
-6-

Eindrapport

de orde. Deze onderwerpen komen daarbij overeen met de onderwerpen die in het planMER
zijn beschreven én waarbij is geconstateerd dat significant negatieve gevolgen voor Natura
2000-gebieden niet kunnen worden uitgesloten. Deze zogenaamde ‘voortoets’ is voor het
planMER uitgevoerd bij de beschrijving van effecten voor natuurgebieden. De onderwerpen
in deze passende beoordeling zijn respectievelijk:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Verdediging van de kust
Piekafvoer rivieren
Veiligheid en zoetwatervoorziening IJsselmeergebied
Ruimtegebruik IJsselmeergebied (buitendijkse ontwikkelingen en windenergie)
Natuurlijke processen in de Zuidwestelijke Delta
Ruimtegebruik Noordzee (zandwinning, windenergie, energie-eiland)

In de voornoemde 6 hoofdstukken is ingegaan op respectievelijk de in beschouwing
genomen referentiesituatie (huidige situatie met daarbij de zogenaamde autonome
ontwikkelingen), het voorgenomen beleid, de onderscheidde relaties tussen ingrepen en
optredende effecten, de relevante Natura 2000-gebieden, een beschrijving van de te
verwachten effecten, de beoordeling van die effecten, een overzicht van denkbare
mitigerende maatregelen en waar van toepassing ten slotte een uitwerking van de
zogenaamde ADC-toets. Hoofdstuk 9 bevat afsluitend een totaaloverzicht van de gevolgen
voor Natura2000-gebieden, alle plannen tezamen overziend. Dit hoofdstuk geeft daarmee
invulling aan de beschrijving van cumulatieve effecten.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
-7-

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
-8-

Eindrapport

2

WERKWIJZE

2.1

Stappen in de passende beoordeling
In het geval van voorliggende passende beoordeling is een Voortoets, conform de
Natuurbeschermingswet 1998, niet aan de orde. Uit het planMER behorend bij het Nationaal
Waterplan volgt dat significant negatieve effecten voor een aantal maatregelen niet kunnen
worden uitgesloten. Dit is deels ingegeven doordat op grond van het voorzorgbeginsel in een
aantal gevallen is uitgegaan van een worst-case benadering. Op grond daarvan is het
noodzakelijk voor het Nationaal Waterplan een passende beoordeling uit te voeren.
Om voor dit Nederland dekkend beleidsplan te komen tot een passende beoordeling voor
een 50-tal Natura2000-gebieden, is een aantal stappen doorlopen. Deze stappen zijn in
figuur 2.1 weergegeven. In de volgende paragrafen worden de stappen nader uitgelegd.

beleidskeuze
planperiode

Beleidskeuze
streefbeeld

ingreep-effect-relaties

eerste selectie

geen effect

mogelijk effect

effectbeschrijving:
- per Natura2000-gebied
- per habitattype
- per soort

effectbeoordeling

niet
significant

geen effect

significant

mogelijkheden mitigatie

te mitigeren

niet te mitigeren

ADC-toets

Figuur 2.1: Stappen in passende beoordeling
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
-9-

31 maart 2009

2.2

Voorgenomen beleid: planperiode en streefbeeld
In het ontwerp Nationaal Waterplan en het bijbehorende planMER is onderscheid gemaakt
naar uitvoering van de initiatieven in de tijd. Dit eerste Nationaal Waterplan beschrijft het
beleid voor de planperiode 22 december 2009 tot en met 21 december 2015. Daarnaast
geeft het Nationaal Waterplan een doorkijk naar de verdere toekomst: het gewenste
streefbeeld.
In de planperiode wordt het beleid voor onder andere verbetering van de waterkwaliteit,
zoals de stroomgebiedbeheersplannen, uitgevoerd. Verder zal de verbinding tussen het
Volkerak-Zoommeer en de Oosterschelde weer tot stand worden gebracht. Dit gebeurd
echter alleen in indien de zoetwatervoorziening in de regio wordt opgelost. Deze
maatregelen zijn concreet beschreven (hard beleid) en de passende beoordeling vindt dan
ook op concreet niveau plaats. Verder worden er gedurende de planperiode de nodige
onderzoeken uitgevoerd en worden vervolgbesluiten genomen. Daaruit volgt meer
duidelijkheid over de maatregelen, die aan het voorgestelde beleid inhoud zullen gaan
geven. Uitvoeringsdetails daarvan zijn bij vaststelling van het Nationaal Waterplan nog niet
bekend (zacht beleid). De passende beoordeling zal voor deze onderwerpen geen bindende
uitspraak kunnen doen, maar zal wel agenderend zijn.
Voor de decennia na 2015 bevat het Nationaal Waterplan een streefbeeld. Het kabinet heeft
aangegeven de ambities te willen vergroten en te streven naar een duurzaam en
klimaatbestendig waterbeheer. Het formuleren van beleid voor een goede bescherming
tegen overstromingen, het zoveel mogelijk voorkómen van wateroverlast en droogte en het
bereiken van een goede waterkwaliteit reikt verder dan de huidige planperiode. Voor de
verschillende beleidsonderwerpen gelden verschillende planhorizons, afhankelijk van de
complexiteit en schaal van de problematiek en het voorgestelde beleid. Voor bijvoorbeeld
windparken op zee is het beleidsvoornemen gericht op de plaatsing van 6.000 MW aan
opgesteld vermogen in het jaar 2020. Maatregelen ter verdediging van de kust omvatten een
e
horizon die verder in de 21 eeuw reikt. De in het streefbeeld geformuleerde maatregelen
zijn veelal niet concreet. De passende beoordeling zal ook voor deze onderwerpen geen
bindende uitspraak kunnen doen, maar zal wel agenderend zijn.
In het Nationaal Waterplan wordt naar ons oordeel een besluit aangekondigd dat het flexibel
peilbeheer in het IJsselmeergebied mogelijk maakt waarbij het zomerpeil tot maximaal 30
cm boven het huidige zomerpeil mag stijgen. In het planMER en in de passende beoordeling
zijn de mogelijke milieu effecten van dit voorgenomen besluit meegenomen. Hiermee wordt
het mogelijk het komende besluit beter te onderbouwen en eventueel mitigerende
maatregelen te nemen. Tevens wordt in het Nationaal Waterplan aangekondigd dat ook in
de toekomst onder vrij verval gespuid zal gaan worden naar de Waddenzee en dat het
IJsselmeer mogelijk gaat dienen als zoetwatervoorraad. In beide gevallen zal het peil van
het IJsselmeer verder stijgen. Ook hiervan zijn in agenderende zin de gevolgen van dit
mogelijke beleid beoordeeld.
Samenvattend is in tabel 2.1 aangegeven voor welke onderwerpen voorliggende passende
beoordeling een bindende uitspraak doet en voor welke onderwerpen de passende
beoordeling agenderend is voor de toekomst.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 10 -

Eindrapport

Tabel 2.1: Overzicht bindende en agenderende uitspraken
Beleidsvoornemen

Planperiode

Streefbeeld

Verdediging van de kust:
- meer zand suppleren

Besluit

-

- meer zand suppleren op natuurlijke wijze

-

Agenderend

-

Agenderend

Piekafvoeren rivieren
- Aanvullende rivierverruimende maatregelen
Veiligheid

en

zoetwatervoorziening

IJsselmeergebied:
- flexibel peilopzet

Besluit

-

- waterpeil verhoging 1,5 m

-

Agenderend

Ruimtegebruik IJsselmeergebied
- Windenergie

Agenderend

Agenderend

- Buitendijkse ontwikkelingen

-

Agenderend

Estuariene dynamiek ZW Delta
- verbinden Volkerak-Zoommeer

Besluit

-

- zoveel mogelijk herstel estuariene processen

-

Agenderend

- Zandwinning

Besluit

Agenderend

- Windenergie

Agenderend

Agenderend

- Energie-eiland

-

Agenderend

Ruimtegebruik Noordzee

2.3

Ingreep-effect relaties
In plaats van te beginnen met een (gedetailleerde) effectbeschrijving zijn eerst de effecten
globaal geschat. Hierbij is op hoofdlijnen nagegaan welke effecten zijn te verwachten. Doel
is het bepalen welke effecten van belang kunnen zijn en welke zeker niet. Een dergelijk
overzicht is te verkrijgen door de beschikbare informatie in een schema of tabel samen te
voegen. Een van de hulpmiddelen is het opstellen van ingreep-effect relaties.
Veel van de ingreep-effect relaties zijn gebaseerd op algemene kennis. Daarnaast komt de
verantwoording voor de relaties uit literatuurbronnen, aangevuld met expert judgement.
Bijvoorbeeld oppervlakteverlies van habitat door peilbeheer is een eenvoudig af te leiden
effect. Dit geldt ook voor sterfte van vissen en vogels in fuiken, sterfte en barrièrewerking
voor vissen in gemalen en waterinnamepunten, en sterfte en barrièrewerking voor vogels
door windturbines. Belangrijke noemenswaardige categorieën effecten zijn verstoring van
vogels en zeehonden door beweging en geluid van schepen en mensen. In verschillende
bronnen worden bijvoorbeeld verstoringsafstanden vermeld [Drewitt & Langston, 2006].
Relaties gebruikt voor de eerste selectie
Voor de eerste selectie welke effecten van belang kunnen zijn en welke zeker niet, is gebruik
gemaakt van de effectenindicator. De effectenindicator is een instrument van Ministerie van
LNV waarmee mogelijke schadelijke effecten ten gevolge van de activiteit en plannen
kunnen worden verkend. De effectenindicator geeft informatie over de gevoeligheid van
soorten en habitattypen voor de meest voorkomende storende factoren. Deze informatie is
generiek en bedoeld om te bepalen:
-

tot welke storende factoren de beleidskeuze kunnen leiden;

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 11 -

31 maart 2009

-

welke soorten en habitattypen in principe gevoelig zijn voor deze storende factoren.

De effectenindicator is te vinden op de webpagina’s van het Ministerie van LNV [LNV, 2005].
Op deze website is aangegeven voor welke verstoringsfactoren afzonderlijke soorten en
habitats gevoelig zijn. Deze verstoringsfactoren zijn hoofdzakelijk gericht op de terristische
natuur. Om deze reden is de LNV-lijst aangevuld met verstoringsfactoren voor aquatische en
mariene milieus. Daarnaast zijn enkele verstoringsfactoren aangepast om een betere
aansluiting te krijgen bij de diverse onderscheiden ingrepen. In deze passende beoordeling
zijn voor de eerste selectie alle in het plangebied voorkomende habitattypen en soorten,
binnen de relevante Natura2000-gebieden, geclusterd. De effectindicator van LNV zijn dan
ook toegepast op deze clusteringen. Aan de verschillende ingrepen, die volgens de
beleidskeuze zijn voorzien, zijn verstoringsfactoren toegekend. Op deze manier zijn de
(fysieke) ingrepen, via de effectindicatoren, gekoppeld aan de clusteringen van habitattypen
en soorten. In tabel 2.2 is een overzicht gegeven van de gebruikte verstoringsfactoren.
Figuur 2.2 geeft de ingreep-effect relatie schematisch weer.

effect op
geclusterde
habitattypen
Beleidskeuze

Ingreep

Effectindicator

effect op
geclusterde
soorten

Figuur 2.2: Ingreep-effect relaties

Relaties gebruikt voor gedetailleerde effectbeschrijving
Het vaststellen van effecten op de afzonderlijke soorten en habitats per Natura 2000-gebied
is verricht met behulp van meer specifieke kennis over ingreep-effect relaties. Een voorbeeld
hiervan is de aanleg en aanwezigheid van windturbines op zee of zandsuppleties. Deze
meer specifieke ingreep-effect relaties worden in deze passende beoordeling besproken in
de hoofdstukken bij de betreffende beleidskeuzes. Deze relaties zijn per ingreep tekstueel
beschreven. Ingreep-effect relaties, die zijn overgenomen uit literatuur, zijn met
bronvermelding opgenomen in het betreffende hoofdstuk. Bij de effectbeschrijvingen per
Natura2000-gebied is een kwalificatie toegevoegd aan de effecten.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 12 -

Eindrapport

Tabel 2.2: Overzicht en beschrijving van verstoringsfactoren
Verstoringsfactor

Beschrijving

Aantasting habitat land

Verlies van kwaliteit van habitat

Aantasting habitat water

Verlies van kwaliteit van habitat

Barrièrewerking vis*

Belet vis (deels) door gebieden te trekken

Barrièrewerking vogels*

Belet vogel (deels) door gebieden te trekken

Barrièrewerking zeezoogdieren

Belet zeezoogdieren (deels) door gebieden te
trekken

Beweging water*

Verstoring door beweging op en onder water,
bijvoorbeeld door scheepvaart

Doorwerking primaire productie

Ecosysteemeffect – effect op productie, bijvoorbeeld

Doorwerking schelpdieren

Ecosysteemeffect – effect op hoeveelheid

door vertroebeling
schelpdieren, bijvoorbeeld door bedekking of
verwijdering schelpdieren
Doorwerking vis

Ecosysteemeffect – effect op hoeveelheid vis,
bijvoorbeeld door vertroebeling

Eutrofiëring*

Verrijking van habitat of leefgebied met nutriënten

Geluid land*

Verstoring door geluid op land

Geluid water*

Verstoring door geluid op water

Oppervlakteverlies land*

Verlies van leefgebied of habitat op land

Oppervlakteverlies water*

Verlies van leefgebied of habitat op water

Sterfte trekvis/vislarven direct*

Sterfte die direct optreedt, niet door doorwerking
ecosysteem, b.v. bij de generator energie-eiland of
onderwatergeluid

Sterfte vogels direct*

Sterfte die direct optreedt, niet door doorwerking
ecosysteem, b.v. door windturbines

Trilling*

Verstoring door geluid onderwater

Verandering overstromingsfrequentie*

Wijziging in peilbeheer of invloed getijde

Verontreiniging*

Inwerking van milieuvreemde stoffen

Verzilting*

Inwerking van zout(er) water

Verzoeting*

Inwerking van zoet(er) water

* Verstoringsfactor LNV

2.4

Selectie relevante habitattypen en soorten
Om te komen tot een overzichtelijke passende beoordeling voor een 50-tal Natura2000gebieden heeft de beschrijving volgens een trechtering plaatsgevonden. Allereerst zijn de in
het plangebied voorkomende habitattypen en soorten geclusterd. Op basis van mogelijke
overeenkomsten in effecten heeft per activiteit, voor alle binnen het plangebied
voorkomende habitattypen en soorten, een clustering plaatsgevonden. In deze eerste
selectie is geen onderscheid gemaakt naar Natura2000-gebied of naar afzonderlijke
habitattypen en soorten. Zo zijn bijvoorbeeld habitattypen als de verschillende soorten
duinhabitats voor de beoordeling in één cluster samengevoegd, omdat de effecten van
nieuwe technieken van kustsuppletie mogelijkerwijs een vermindering van de aanvoer van
zout (door middel van zoutnevel) op de verschillende duinhabitats tot gevolg heeft. Voor
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 13 -

31 maart 2009

vogels zijn soorten zoals schelpdiereters, viseters en bodemfauna-eters geclusterd, omdat
effecten op vogels voor een groot deel via effecten op hun voedsel lopen. De toegepaste
clustering is opgenomen in bijlage II.
Vervolgens is op basis van de ingreep-effect relaties (paragraaf 2.3) per beleidskeuze
gekeken in hoeverre (negatieve) effecten optreden per geclusterd habitattype en soort. Deze
eerste selectie geeft een overzicht van de aard en reikwijdte van de effecten van de
voorgestelde beleidskeuzen. Het beoordelingsniveau van de eerste selectie is kwalitatief: het
gaat in dit geval om het kunnen uitsluiten van effecten. Zo kan bijvoorbeeld voor de aanleg
en gebruiksfase van de windparken op zee, een effect op duinhabitats worden uitgesloten.
Alleen die geclusterde habitattypen en soortengroepen waarvoor een effect niet kan worden
uitgesloten, zijn meegenomen in de vervolg-stappen: de effectbeschrijving en beoordeling
per Natura2000-gebied.

2.5

Effectbeschrijving: per Natura2000-gebied, habitattype en soort
Voor die effectgroepen waarvoor een significant negatief effect niet kan worden uitgesloten
is per Natura2000-gebied en per afzonderlijke relevant habitattype en soort een inschatting
gemaakt van de aard en mate van effecten. Gelet op het gebrek aan inzicht in details van de
uiteindelijke uitvoering van het beleid, is de effectenanalyse vooral gericht op de aard van
het effect, en minder op de mate ervan. Daarmee is deze passende beoordeling, in
overeenstemming met de aard van het Nationaal Waterplan, hoofdzakelijk kwalitatief
uitgevoerd. Waar mogelijk is wel een semi-kwantitatieve inschatting gemaakt van de mate
van het effect.
Typen effecten
Effecten kunnen worden onderscheiden in directe versus indirecte, en in interne versus
externe effecten. Directe effecten omvatten effecten zoals sterfte van vogels, zoals duikende
kuifeenden in het IJsselmeer door bijvangst in fuiken. Dit type effect is ook intern te noemen
omdat het binnen het Natura2000-gebied zelf plaatsvindt. Met name aan de werking van
externe effecten is de laatste jaren veel aandacht besteed. In principe dient elk type effect
dat een aantasting van de instandhoudingsdoelstellingen van een soort of habitat tot gevolg
kan hebben te worden overwogen. Effecten buiten een Natura2000-gebied dienen derhalve
ook te worden overwogen, waarbij kan worden opgemerkt dat er in principe geen ruimtelijke
grens is aan een extern effect. Een extern effect kan van buiten naar binnen optreden,
bijvoorbeeld verstoring een Natura2000-gebied dat een effect heeft op soorten binnen dat
gebied, zoals met windturbines of verkeer. Een extern effect kan ook van binnen naar buiten
optreden, dat wil zeggen als een mobiele soort zoals een broedvogel voor zijn broedsucces
afhankelijk is van foerage buiten dat gebied (kustbroedvogels zoals sterns) en op de
foerageertocht moet omvliegen vanwege of een aanvaring krijgt met een windturbine (zie
ook onderstaand kader over externe werking).
In abstractere zin gaat het om die effecten die op enig moment van de populatiedynamica
van een soort, die in een nabijgelegen Natura2000-gebied is beschermd, kunnen optreden,
zodanig dat de gunstige staat van instandhouding van die soort in dat gebied kan worden
aangetast. Een ander voorbeeld is de bescherming van bijvoorbeeld de Kolgans in het
IJsselmeer, dat voor deze soort dienst doet als rustgebied, terwijl deze populatie foerageert
op binnendijkse graslanden. Windturbines geplaatst tussen het rustgebied en het (niet in het
Natura2000-gebied gelegen foerageergebied van deze soort kan het instandhoudingsdoel
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 14 -

Eindrapport

van deze soort in het Natura2000-gebied IJsselmeer schaden. Dergelijke relaties zijn – in
theorie – vaak te leggen, maar kennen een grens. Indien een trekvogel op weg naar zijn
broedgebied hinderende of bedreigende objecten tegenkomt, dan kan dit uiteindelijk het
instandhoudingsdoel van die soort in een Natura2000-gebied schaden.
Externe werking
In de Natuurbeschermingswet 1998 zelf wordt het begrip externe werking als zodanig niet genoemd. In
artikel 16, lid 4, wordt gesproken over ‘handelingen die buiten een beschermd natuurmonument
kunnen worden verricht’. In de memorie van toelichting (TK 28771, nr. 3) wordt het begrip uitgebreider
behandeld, waarbij ook een relatie met de artikelen 19d en 19f van de Natuurbeschermingswet 1998
wordt gelegd: “De plannen, projecten of andere handelingen als bedoeld in het voorgestelde artikel 19f,
behoeven niet in het betreffende vogel- of habitatrichtlijngebied zelf te worden gerealiseerd. Het kan
ook gaan om plannen, projecten of handelingen die elders, buiten het aangewezen vogel- of
habitatrichtlijngebied, worden voorzien. Leidend voor het van toepassing zijn van de voorgestelde
bepalingen zijn de gevolgen van de uitvoering voor het gebied. Deze zogenoemde externe werking is
tot uitdrukking gebracht in het verbod, bedoeld in artikel 19d van het wetsvoorstel. Externe werking
geldt ook voor beschermde natuurmonumenten ingevolge artikel 16 van de Natuurbeschermingswet
1998. […] Concrete duiding van activiteiten die, verricht buiten de aangewezen vogel- of
habitatrichtlijngebieden, negatieve gevolgen voor de natuurwaarden in die gebieden kunnen hebben,
zijn niet ten algemene te geven. Dat zal steeds afhangen van zowel de aard van die activiteiten als die
van de aard van het betreffende gebied” (Intern werkdocument toepassing begrippenkader Nb-wet
versie 17-09-2007). Overigens, voor effecten die zich op de Noordzee manifesteren is voorlopig nog
niet de NB-wet van toepassing, maar het kader van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Alhoewel de
toetsingsprocedure hiervoor licht afwijkt van die in de NB-wet, is het begrippenkader voor ‘externe
effecten’ en ‘significantie’ geheel overeenkomend.

2.6

Beoordeling van de effecten
Bij de beoordeling van de effecten wordt gekeken naar de significantie van de effecten op de
instandhoudingsdoelstellingen. Een significant negatief effect op een instandhoudingsdoel
van een Natura2000-gebied is een aantasting of het niet bereikbaar maken van dit
instandhoudingsdoel. In de Natuurbeschermingswet is dat als volgt verwoord in art. 19d,
eerste lid:
“Het is verboden zonder vergunning [...] projecten of andere handelingen te realiseren
onderscheidenlijk te verrichten die gelet op de instandhoudingsdoelstelling de kwaliteit van de
natuurlijke habitats en de habitats van de soorten [...] kunnen verslechteren of een significant
verstorend effect kunnen hebben voor de soorten waarvoor het gebied is aangewezen. Zodanige
projecten of andere handelingen zijn in ieder geval projecten of handelingen die de natuurlijke
kenmerken van het desbetreffende gebied kunnen aantasten.”

Een vaak gehanteerde – kwantitatieve – richtlijn voor significantie is de uitspraak van het
Europese Hof van Justitie van 7 september 2004 (C-127/02, AB 2004, 365) dat een ‘kleine
hoeveelheid’ ten aanzien van de exploitatie (in casu jacht) van een vogelpopulatie is
toegestaan, rekening houdende met de voortplantingssituatie van de soort. Het Hof
hanteerde bij deze uitspraak een door het ORNIS comité geformuleerd criterium: iedere tol
van minder dan 1% van de totale jaarlijkse sterfte van de betrokken populatie (gemiddelde
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 15 -

31 maart 2009

waarde) kan als ‘kleine hoeveelheid’ worden beschouwd. De ‘betrokken populatie’ wordt
hierin voor de winterperiode gedefinieerd als de ‘minimale overwinterende populatie
aanwezig in de regio waarin toepassing van de afwijking wordt verlangd’. Dit kan dus gelden
voor populaties in Natura2000-gebieden (waarbij van de populatie en de
beheersdoelstellingen van de betreffende soort dient te worden uitgegaan) als voor
populaties in de gehele Noordzee (waarbij een andere biogeografische populatie als
referentie wordt gebruikt). Het 1% criterium is echter niet juridisch bindend voor de lidstaten,
en er zijn dan ook voorbeelden waarin hiervan wordt afgeweken.
Tijdelijke effecten kunnen ook significant zijn. Relevante factoren in dit kader zijn afname van
areaal, duur van de tijd, omvang van het effect, zekerheid van het herstel, omvang
natuurlijke dynamiek, staat van in standhouding en het instandhoudingdoel.

2.7

ADC-toets
De consequentie van het in het ontwerp Nationaal Waterplan voorgestelde beleid is, dat er
de komende jaren activiteiten worden ontplooid als gevolg waarvan significant negatieve
effecten op bepaalde soorten en habitats niet kunnen worden uitgesloten. Om die reden is
een passende beoordeling uitgevoerd. Vergunningverlening in het kader van de
Natuurbeschermingswet 1998 is nu niet aan de orde. Vergunningverlening voor bepaalde
beleidskeuzen kan aan de orde zijn bij later te nemen besluiten, over concrete maatregelen.
Op dat moment kan wederom een passende beoordeling nodig zijn, op een abstractieniveau
dat past bij het dan te nemen besluit.
Voor uitspraken als gevolg waarvan significant negatieve effecten niet kunnen worden
uitgesloten, is een zogenaamde ADC-toets noodzakelijk. Deze ADC toets bekijkt
achtereenvolgens (en noodzakelijkerwijs ook in die volgorde) de opties voor de
Alternatieven. Daarna of er Dwingende redenen van groot openbaar belang zijn, bij
prioritaire habitattypen of soorten is ook advies van de Europese Commissie nodig. Tot slot
moeten de mogelijkheden voor Compensatie worden onderzocht.
Voor een aantal te verwachten besluiten of maatregelen uit het Nationaal Waterplan en die
ook in het planMER zijn opgenomen, is een globale ADC-toets uitgevoerd vooral wanneer
het besluit of maatregel tijdens de planperiode genomen wordt. Vanwege het planmatige
karakter van het Nationaal Waterplan, en aansluitend op het abstractieniveau van
voorliggende passende beoordeling, kent de ADC-toets een hoog abstractieniveau.

2.8

Mitigatie
Uit de effectbeoordeling kan blijken dat voor een aantal beleidskeuzes significant negatieve
effecten op Natura2000-waarden niet zijn uit te sluiten. Volgens de Natuurbeschermingswet
kunnen deze beleidskeuzes dan niet zonder nadere stappen worden doorgevoerd. Om de
effecten te verminderen of zelfs geheel te voorkomen is onderzoek naar mitigerende
maatregelen een optie. Een optie is dat de effecten door middel van mitigerende
maatregelen, zodanig zijn te verminderen dat geen sprake meer is van ‘significant negatieve
effecten’. In dat geval hoeft de ADC-toets niet te worden doorlopen en kan de beleidskeuze
worden uitgevoerd, onder voorwaarden dat de noodzakelijke mitigerende maatregelen

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 16 -

Eindrapport

daarvan onderdeel uitmaken. In het geval dat de significant negatieve effecten (slechts)
gedeeltelijk zijn te mitigeren dient toch de ADC-toets geheel te worden doorlopen.

2.9

Cumulatie
De Natuurbeschermingswet 1998 bepaalt nadrukkelijk dat effecten van een ingreep in
samenhang met die van andere plannen en projecten/activiteiten moeten worden
beschouwd. Met andere woorden, cumulatieve effecten moeten in de beoordeling worden
meegewogen. Wanneer in het vervolg wordt gesproken over (de significantie van) ‘een
effect’, wordt dan ook bedoeld het totale effect van een ingreep op een beschermd habitat of
beschermde soort, inclusief directe, indirecte en cumulatieve effecten. In deze passende
beoordeling zijn alleen de cumulatieve effecten in beschouwing genomen van ingrepen die
binnen de context van het ontwerp Nationaal Waterplan worden voorgesteld. Dit betekent
ook dat buitenlandse plannen op het niveau van het Nationaal Waterplan worden
overwogen. Bovendien heeft de beschrijving van cumulatieve effecten alleen betrekking op
ingrepen die zijn voorgesteld binnen de planperiode van het ontwerp Nationaal Waterplan.
De ingrepen die worden voorgesteld voor de decennia daarna, het zogenaamde streefbeeld,
zijn daarin niet meegenomen. Vanwege onzekerheid over de termijn waarop de
beleidskeuzes voor het streefbeeld betrekking hebben en door de onduidelijkheid over de
aard van die ingrepen, kan daarvoor op dit moment nog geen verantwoorde beschouwing
van cumulatieve effecten worden gegeven. Nadere studies en vervolgbesluitvorming,
bijvoorbeeld in het volgende Nationaal Waterplan, moeten daarvoor eerst plaatsvinden. Ook
kunnen effecten niet kwantitatief worden gecumuleerd omdat in deze passende beoordeling
geen kwantitatieve effecten zijn vastgesteld. Bij vervolgbesluitvorming zal deze kwantitatieve
onderbouwing voor de betreffende onderdelen alsnog moeten worden geleverd in passende
beoordelingen.
Logischerwijs de cumulatie gericht op de ruimtelijk overeenkomende of overlappende
effecten. Zo ligt cumulatie - of optelling - van verschillende effecten op de Noordzee wel voor
de hand en is optelling van die effecten met effecten in het rivierengebied niet zinvol; de
ingrepen en effecten hebben geen ruimtelijke overlap. Tenslotte zijn de effecten
gecumuleerd op het niveau van geclusterde habitattypen en soorten. Zo zullen sommige
effecten sterfte veroorzaken en andere habitatverlies voor een soort. Alhoewel beide
effecten betrekking kunnen hebben op de populatie van een soort, en dus aantasting van
instandhoudingsdoelstellingen kunnen veroorzaken, kunnen dergelijke effecten lastig
worden ‘opgeteld’. Optellen van effecten op een geclusterd niveau, uitgaande van de
overeenkomsten in ingreep-effect relaties en in een kwalitatieve zin is in dat geval wel
mogelijk.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 17 -

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 18 -

Eindrapport

3

VERDEDIGING VAN DE KUST

3.1

Referentiesituatie
Het kustfundament bestaat uit de combinatie van zee, strand, zeedijken, dammen en
duingebied en wordt door de kustlijn NAP -20m begrensd. Landwaarts omvat het
kustfundament alle duingebieden en alle harde zeeweringen inclusief de ruimtereservering
voor de zeespiegelstijging in de komende tweehonderd jaar. In de praktijk valt de begrenzing
in brede duingebieden samen met de gebieden van de Natuurbeschermingswet, de
Ecologische Hoofdstructuur en Natura2000. In het kustfundament liggen ook (delen van)
kustplaatsen, havens, industriegebieden, natuurgebieden en waardevolle landschappen. De
kust is niet alleen een belangrijk gebied voor wonen en werken, maar is door de weidse
natuur en de recreatiemogelijkheden van grote waarde voor de bevolking in aangrenzende
gebieden. Figuur 3.1 geeft een overzicht van de ligging van de Natura2000-gebieden langs
de kust met de harde en zachte zeeweringen.
Het is een permanente opgave om de bescherming van Nederland tegen overstroming
vanuit zee te blijven waarborgen. Het huidige beleid voor de kustverdediging is ‘zacht waar
het kan, hard waar het moet’. Om structurele erosie tegen te gaan en de functies in het
zandige kustsysteem te behouden, wordt met zandsuppleties de basiskustlijn in stand
gehouden en het zandvolume in het kustfundament op peil gehouden. Naar verwachting is
het huidige volume van zandsuppletie op termijn onvoldoende om de zeespiegelstijging bij te
houden. Daarbij komen nog de effecten van bodemdaling en verschillende zandverliezen uit
het kustfundament waar tot nu toe onvoldoende rekening mee gehouden is. Het
suppletievolume zal daarom flink moeten worden opgevoerd. Dit zal plaats moeten vinden
aanvullend op de al in gang gezette versterking van de zogenoemde ‘Zwakke Schakels’
langs de kust.
De relevante Natura2000-gebieden zijn:
- Abtskolk & De Putten

- Manteling van Walcheren

- Coepelduynen

- Meijendel & Berkheide

- Duinen Ameland

- Noordhollands Duinreservaat

- Duinen Den Helder - Callantsoog

- Noordzeekustzone

- Duinen en Lage Land Texel

- Schoorlse Duinen

- Duinen Goeree & Kwade Hoek

- Solleveld & Kapittelduinen

- Duinen Schiermonnikoog

- Voordelta

- Duinen Terschelling

- Voornes duin

- Duinen Vlieland

- Waddenzee

- Kennemerland-Zuid

- Westduinpark & Wapendal

- Kop van Schouwen

- Zwanenwater & Pettemerduinen

- Noordzeekustzone

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 19 -

31 maart 2009

Figuur 3.1: Overzicht van de Natura2000-gebieden langs de kust

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 20 -

Eindrapport

3.2

Voorgenomen beleid
Het voorgenomen beleid voor de planperiode en het streefbeeld is het laten meegroeien van
de hoogte van het kustfundament met de zeespiegelstijging door het toevoegen van zand.
Zo wordt de basiskustlijn op zijn plaats gehouden en het kustfundament op peil gehouden.
Voor de planperiode betekent dit het suppleren van de vooroever en de kust met een
3
3
geschatte autonome ontwikkeling van de huidige circa 12 miljoen m naar 20 miljoen m in
2015.
In het streefbeeld is voorzien dat het toevoegen van zand gebeurt op een nieuwe wijze.
Daarbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van natuurlijke verspreiding en verplaatsing
van zand langs de kust. Omdat zandsuppletie een zeer flexibele maatregel is, kiest het
kabinet vooralsnog voor het volgen van de zeespiegelstijging en het ‘juist voldoende’ laten
meegroeien van de kust, en niet voor het ‘vooruitwerken’ op basis van een plausibele
bovengrens voor 2100. Het voorgenomen beleid heeft alleen betrekking op het suppleren
van de vooroever en op enkele gevallen van kustsuppletie voor wat betreft de planperiode.

3.3

Ingreep-effect relaties
In deze paragraaf zijn de relaties tussen voorgestelde ingrepen en mogelijk optredende
effecten toegelicht. De beschrijving van ingreep-effect relaties levert daarmee een
afbakening van de passende beoordeling voor de Nederlandse kust.
De belangrijkste effecten van de ingrepen hebben betrekking op de verstoring door
beweging en onderwatergeluid, verandering van het stromingsregime, bedekking van
bodemdieren, vertroebeling van de (bovenste) waterlaag, verandering van het
onderwaterprofiel en de verhoogde suppletie zelf. Bij de nieuwere vormen van suppletie in
het streefbeeld kunnen lokale effecten optreden die de duinhabitats beïnvloeden. Figuur 3.2
geeft een overzicht van de relevante ingreep-effect realties voor de verdediging van de kust.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 21 -

31 maart 2009

Ingreep

Verstoringsfactor

Verstoring door
beweging en
onderwatergeluid

Toelichting

Effect

Verstoring van
zeezoogdieren en in de
kustwateren verblijvende
vogels
Aantasting habitat en
paai/opgroeigebieden vis,

Bedekking door
sediment

sterfte bodemdieren met
doorwerking op
schelpdieretende eenden,
verandering
bodemgemeenschap

Directe en indirecte

Doorwerking op lichtregime

soorten en habitats

effecten op

Suppletie
Vertroebeling

en op primaire productie en
foerageersucces visetende
vogels
Verandering sea spray

Verandering
onderwaterprofiel

(aanvoer zout en zand via de
wind), windpatronen en
verstuiving met beïnvloeding
duinhabitats

Verhoogde suppletie
(lokaal)

Vastlegging duinhabitats,
vermindering pionierstadia
duin

Figuur 3.2: Overzicht van relevante ingreep-effect relaties voor de verdediging van de kust

3.4

Geclusterde habitattypen en soorten
Het beleidsvoornemen voor de kustverdediging omvat vooral het suppleren van de
vooroever en enkele gevallen van strandsuppletie voor wat betreft de planperiode. Het
onderwaterprofiel van de vooroever wordt hierbij in een soort gemiddeld constante toestand
gehouden, de netto jaarlijkse erosie wordt dan aangevuld door middel van suppletie op een
aantal strategische plekken.
Niet alle habitattypen of soorten worden door de ingrepen beïnvloed. Zo kan een aantal
typen en groepen worden uitgesloten. Om deze eerste selectie te maken zijn alle in het
plangebied aanwezige habitattypen en soorten geclusterd. De wijze van clustering is
opgenomen in bijlage II. Langs de Nederlandse kust zijn diverse duingebieden aangemeld
als Natura2000-gebied. Bij de op langere termijn mogelijk optredende veranderingen aan het
onderwaterprofiel van de vooroever kunnen mogelijk negatieve effecten optreden op de
duinhabitats waarvoor in de ontwerp aanwijzingsbesluiten doelen zijn opgesteld.
Vermindering van de hoeveelheid seaspray is hiervan een mogelijke oorzaak. Ook de
verstoring van de dynamische successiepatronen kan een verandering in de habitattypen en
bijbehorende vegetatie veroorzaken. Dit kan ook doorwerken op de vegetatietypen die in
deze duingebieden zijn aangewezen. Negatieve effecten zijn daarom niet uit te sluiten.
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 22 -

Eindrapport

Negatieve effecten op overige kust- en zeehabitattypen (o.a. slikken, zandplaten, etc) zijn
niet op voorhand uit te sluiten. Het gaat hier bijvoorbeeld om duingebieden, permanent
overstroomde zandbanken in de Noordzeekustzone en de Voordelta en slik- en zandplaten,
schorren, zilte graslanden en slijkgraslanden in en rond de Waddenzee en de zuidwestelijke
Delta.
In de (ontwerp)aanwijzingsbesluiten voor de Noordzeekustzone en de Voordelta zijn
daarnaast doelen opgenomen voor trekvissen en zeezoogdieren. Bij zandsuppletie in deze
gebieden kunnen negatieve effecten op deze soortgroepen niet worden uitgesloten. Vooral
zeezoogdieren kunnen gevoelig zijn voor onderwatergeluid. Daarnaast zijn negatieve
effecten op niet-broedvogels in deze gebieden niet uit te sluiten als gevolg van doorwerking
in het voedselweb. Bij de broedvogels zijn negatieve effecten niet uit te sluiten op de
zogenaamde kalegrondbroeders (verstoring en verandering habitat door verandering
successiecycli van de duinhabitats) en op soorten die voor hun voedsel afhankelijk zijn van
de Noordzee (doorwerking voedselweb). Tabel 3.1 geeft aan op welke geclusterde
habitattypen en soorten de kustsuppletie effecten heeft.
Tabel 3.1: Overzicht van relevante geclusterde habitattypen en soorten

Duinen

Waddenzee

Noordzeegebieden

Kustsuppletie

Geclusterde habitattypen
x

Duintypen + vegetaties
Kwelders, schorren

x

Slikken

x
x

Zandbanken onderwater
Geclusterde soorten
Trekvogels

x

Broedvogels
x

Schelpdieretende vogels (duikeenden)

x

Bodemfauna-eters (steltlopers)
(x)

Visetende vogels

x

Plantenetende vogels
Rustende vogels

x

Zeehonden

x

Bruinvissen

x

Vissen/Vislarven

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

x
x

x

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 23 -

31 maart 2009

x = mogelijk negatief effect; (x) = effect mogelijk, maar onduidelijk of positief of negatief.

3.5

Effectbeschrijving
Effecten planperiode
In de planperiode wordt de vooroever op natuurlijke wijze gesuppleerd en in enkele gevallen
van strandsuppletie. De scheepvaart die nodig is voor de kustsuppletie wordt behandeld
onder het onderdeel zandwinning, en zal hier niet verder in de effectenanalyse worden
meegenomen.
Effecten op habitattypen
Het suppleren van de vooroever en het strand is sinds 1990 erop gericht om de op dat
moment aanwezige kustlijn, de basiskustlijn, te handhaven. In eerste instantie werd dat
vooral gedaan door te suppleren op het strand, maar met name sinds de tweede helft van de
negentiger jaren wordt dat meer en meer gedaan door het suppleren van de vooroever. Op
enkele locaties blijft het suppleren van het strand noodzakelijk.
Het suppleren van de vooroever en de kust is een bestaand gebruik met een geschatte
3
3
autonome ontwikkeling van de huidige ca. 12 miljoen m naar 20 miljoen m in 2015. Het
suppleren in de Voordelta is al passend beoordeeld [Poot et al., 2007]. Hieruit blijkt dat er
geen significante effecten op habitattypen en soorten worden verwacht. De verwachte
3
3
toename van 12 miljoen m naar 20 miljoen m in 2015 zal hier weinig aan veranderen. In
hoeverre grote hoeveelheden suppletiemateriaal bij de Waddeneilanden tot effecten leidt op
de soorten en habitats in de Waddenzee is nog niet duidelijk. Effecten op vogelsoorten en
duin- en strandhabitats worden niet onmogelijk geacht [RWS, 2008], maar op basis van de
passende beoordeling van de Voordelta worden voor de suppleties tot en met 2015 geen
significante effecten verwacht [Poot et al., 2007].
Effecten op soorten
De locatiespecifieke suppletiehoeveelheden hebben vanaf de negentiger jaren tot 2003 een
grote variatie laten zien [Holzhauer en Van der Valk, 2009], waarbij geen wezenlijke effecten
zijn gesignaleerd. Anderzijds heeft Leopold in een notitie over zandsuppleties aangegeven
dat effecten op zwarte zee-eend, grote stern en gewone zeehond niet op voorhand uit te
sluiten zijn [Leopold, 2007]. De effecten op soorten kunnen in verschillende categorieën
worden verdeeld.
Effecten op broedvogels:
Effecten op broedvogels in aangrenzende Natura2000-gebieden worden veroorzaakt
doordat de vogels foerageren op vis in de kustwateren, die door de suppletie vertroebelen
zodat vis minder zichtbaar is. Hierbij kan worden aangetekend dat voor sommige soorten
sterns de effecten sterker kunnen gelden dan voor andere, afhankelijk van de afstand die ze
vanaf hun broedkolonie kunnen foerageren. Duikers zullen eerder een effect ondervinden
van verstoring door het aanwezige schip of de activiteit van het suppleren. In Poot et al.
(2007) wordt voor de Voordelta niet verwacht dat deze effecten meer dan zeer beperkt
negatief zullen zijn. Tegelijkertijd is vastgesteld dat soorten als grote stern profijt kunnen
hebben van een zekere mate van vertroebeling [Baptist & Leopold, 2007]. Of de effecten van
vertroebeling positief of negatief uitvallen is mede afhankelijk van de concentratie zwevend
slib in de uitgangssituatie. Echter, er is een sterke vertroebeling nodig om een opvallend
(lokaal) negatief effect te krijgen. Voorts zal de vertroebeling zeer lokaal zijn, omdat de
hoogste concentraties zwevend slib aan het wateroppervlak zich niet erg ver zullen

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 24 -

Eindrapport

verspreiden, enkele honderden meters [Boon et al. 2006]. Deze effecten kunnen dan ook als
niet significant worden beoordeeld, zeker voor de planperiode.
Effecten op niet-broedvogels:
Zandsuppletie kan leiden tot beweging met verstorende effecten op foeragerende nietbroedvogels in de kustwateren, zoals schelpdieretende eenden en duikers. Bedekking van
vooroever en strand kan voorts leiden tot verlies van foerageermogelijkheden van dezelfde
vogels en - op de kust – drieteenstrandlopers. Zandwinning kan de voor de eenden
aanwezige schelpdieren bedekken en voor de drieteenstrandlopers kunnen suppleties op de
kust verstorende effecten hebben. In Holzhauer & Van der Valk (2009) wordt aangegeven
dat gebieden met hoge schelpdierdichtheden en suppleties elkaar raken, zodat kleine
verschuivingen grote gevolgen kunnen hebben voor de bedekking van deze schelpdieren.
Vooralsnog kan er van worden uitgegaan dat de huidige suppleties geen significante
effecten hebben gehad op de betreffende schelpdiervoorkomens (Spisula subtruncata, Ensis
sp. en Lutraria lutraria). Ten aanzien van Lutraria lutraria (otterschelp) is het zeer
twijfelachtig of deze soort, die relatief diep in de bodem ingegraven is, als voedsel voor
schelpdieretende eenden kan dienen. Als dat niet het geval is, is er ook geen doorwerking
op de beschermde eenden en speelt bedekking in het kader van deze beoordeling geen rol.
Effecten op visetende vogels en zeezoogdieren:
Effecten op visetende vogels en zeezoogdieren door onderwatergeluid, bedekking van
paai/opgroeigronden, of vis in sediment, zoals bij grondels en zandspiering zijn mogelijk. Er
is vooralsnog weinig bekend van dergelijke effecten. Van grotere vis wordt aangenomen dat
deze kan wegzwemmen bij suppleties, maar bij kleinere soorten is dit minder evident. Juist
deze kleinere soorten zijn vaak stapelvoedsel voor vogels en zeezoogdieren (m.n. bruinvis).
Opvallende negatieve effecten zijn niet geconstateerd, mogelijk doordat het
suppletiemoment niet samenviel met de aanwezigheid van broedende vogels.
Effecten op trekvissen:
De laatste categorie soorten die mogelijk een effect kunnen ondervinden zijn de trekvissen
zoals elft en fint en de prikken. Momenteel wordt er niet van uitgegaan dat
suppletieactiviteiten effecten hebben op het trekgedrag van deze soorten [RWS, 2008].
Effecten streefbeeld
Op den duur zal de techniek voor instandhouding van de basiskustlijn veranderen, maar de
techniek waarmee dat zal gebeuren is vooralsnog niet duidelijk. De effecten van deze, in de
streefperiode toe te passen, methoden op Natura2000-gebieden kunnen derhalve ook enkel
in algemene termen worden beschreven.
In de streefperiode kunnen dus effecten ontstaan die nu niet goed te voorzien zijn. Enerzijds
kunnen suppleties doorgaan met de huidige technieken maar met sterk vergrote
hoeveelheden zand op zowel de vooroever als het strand. Hoe groter de
suppletiehoeveelheden worden, des te sterker de effecten. In dat geval kunnen ook andere
habitattypen in de duinen negatieve gevolgen ondervinden van de strandsuppleties.
Anderzijds kunnen de nieuwe technieken onvoorziene effecten met zich meebrengen.
Megasuppleties zoals beschreven in Holzhauer en Van der Valk (2009) kunnen het
ecosysteem in de kustwateren op allerlei manieren lokaal sterker beïnvloeden dan de
gangbare technieken doen, ondanks dat het effect langs de gehele kust wellicht afneemt. Op
het niveau van het kustecosysteem kan dit een voordeel zijn, in het beoordelingssysteem

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 25 -

31 maart 2009

van de Natuurbeschermingswet kunnen lokale effecten die significant kunnen zijn tot
procedurele problemen leiden.
Effecten op habitattypen
Habitattypen die door de gangbare suppletietechnieken een effect kunnen ondervinden zijn
de typen H1110, de permanent onderwater staande zandbanken. Deze kunnen door de
bedekking een achteruitgang in kwaliteit ondervinden. Strandsuppleties kunnen nodig zijn bij
de zogenaamde zwakke schakels, maar in Zeeland ligt een relatief grote nadruk op
strandsuppleties en minder op vooroeversuppleties [Poot et al. 2007].Hieruit blijkt dat deze
suppleties effecten kunnen hebben op de habitattypen H2110 Embryonale duinen doordat
de dynamiek verminderd wordt en zo embryonale duinen worden omgezet in witte duinen,
en op H2130 Grijze duinen door het inwaaien van nutriëntenrijk en kalkrijk zand. Deze
effecten worden in Poot et al. (2007) als niet significant beoordeeld.
In het geval van de vooroeversuppletie en de strandsuppletie in de streefperiode kunnen
effecten optreden die sterker zijn dan die zijn aangegeven voor de planperiode. Daarnaast
kunnen de effecten op de duinhabitats bij toenemende suppletievolumes op het strand ook
sterker worden. Suppletietechnieken die afwijken van wat nu gangbaar is, zoals
megasuppleties, kunnen lokaal veel sterkere effecten op de nabij gelegen Natura2000gebieden veroorzaken dan de gangbare suppleties. Zoals eerder aangegeven zijn ook
effecten op strandhabitats zoals slik- en zandplaten zilte pionierbegroeiingen (A en B) en
schorren en zilte graslanden niet uitgesloten.
Effecten op soorten
De effecten op soorten kunnen in verschillende categorieën worden verdeeld.
Effecten op broedvogels:
Voor de streefperiode kan niet worden uitgesloten dat er effecten op broedvogels optreden
als gevolg van watervertroebeling door suppletie. Nu is echter nog niet zeker welke
hoeveelheden zand waar dienen te worden aangebracht en met welke techniek dit zal
gebeuren.
Effecten op niet-broedvogels:
In de toekomst kunnen in de streefperiode significante effecten als gevolg van bedekking
door zandwinning op niet-broedvogels niet op voorhand worden uitgesloten vanwege de
sterk toenemende volumes en de mogelijk veranderde technieken.
Effecten op visetende vogels en zeezoogdieren:
In de toekomst, bij grotere suppletievolumes en veranderde technieken kunnen significant
negatieve effecten op visetende vogels en zeezoogdieren niet op voorhand worden
uitgesloten, vooral indien wordt gesuppleerd nabij kolonies broedende sterns of
mantelmeeuwen, of in de eerste helft van het jaar als bruinvissen zich in relatief grote
aantalen onder onze kust begeven.
In tabel 3.2 is per Natura2000-gebied weergegeven op welke soorten en habitats een effect
mogelijk wordt geacht als gevolg van zandsuppleties in de planperiode.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 26 -

Eindrapport

Tabel 3.2: Overzicht effecten van kustsuppletie per Natura2000-gebied
Zandsuppletie

handhaving basiskustlijn
met huidige techniek
Natura2000-gebied

Soort of habitat

Coepelduynen

Grijze duinen

ht

x

Duinen Ameland

Grijze duinen

ht

x

Eider

b

x

Grijze duinen

ht

x

Embryonale duinen

ht

x

Grijze duinen

ht

x

Eider

b

x

Kleine mantelmeeuw

b

x

Dwergstern

b

x

Embryonale duinen

ht

x

Grijze duinen

ht

x

Drieteenstrandloper

nb

x

Grijze duinen

ht

x

Eider

b

x

Embryonale duinen

ht

x

Grijze duinen

ht

x

Duinen Den HelderCallantsoog
Duinen en Lage Land
Texel

Duinen Goeree & Kwade
Hoek

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Terschelling

Duinen Vlieland

Grevelingen

Haringvliet

Kennemerland-Zuid

Kop van Schouwen

type

Dwergstern

b

x

Grijze duinen

ht

x

Aalscholver

b

x

Eider

b

x

Kleine mantelmeeuw

b

x

Dwergstern

b

x

Grote stern

b

x

Visdief

b

x

Dwergstern

b

x

Grote stern

b

x

Visdief

b

x

Zeeprik

hs

x

Rivierprik

hs

x

Elft

hs

x

Fint

hs

x

Zalm

hs

x

Embryonale duinen

ht

x

Grijze duinen

ht

x

Embryonale duinen

ht

x

Grijze duinen

ht

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 27 -

31 maart 2009

Zandsuppletie

handhaving basiskustlijn
met huidige techniek
Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Krammer-Volkerak

Kleine mantelmeeuw

b

x

Visdief

b

x

Dwergstern

b

x

Manteling van Walcheren

Grijze duinen

ht

x

Meijendel & Berkheide

Grijze duinen

ht

x

Grijze duinen

ht

x

Embryonale duinen

ht

x

Dwergstern

b

x

Noordhollands
Duinreservaat
Noordzeekustzone (incl
uitbreiding HR)

Oosterschelde

Zeeprik

hs

x

Rivierprik

hs

x

Fint

hs

x

Bruinvis

hs

x

Grijze zeehond

hs

x

Gewone zeehond

hs

x

Roodkeelduiker

nb

x

Parelduiker

nb

x

Aalscholver

nb

x

Toppereend

nb

x

Eider

nb

x

Zwarte zee-eend

nb

x

Dwergmeeuw

nb

x

Drieteenstrandloper

nb

x

Dwergstern

b

x

Grote stern

b

x

Noordse stern

b

x

Visdief

b

x

Gewone zeehond

hs

x

Embryonale duinen

ht

x

Grijze duinen

ht

x

Solleveld & Kapittelduinen

Grijze duinen

ht

x

Veerse Meer

Aalscholver

b

x

Kleine mantelmeeuw

b

x

Vlakte van de Raan

Permanent overstroomde
zandbanken
(Noordzeekustzone)
Grijze zeehond

ht

x

hs

x

Gewone zeehond

hs

x

Bruinvis

hs

x

Schoorlse Duinen

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 28 -

Eindrapport

Zandsuppletie

handhaving basiskustlijn
met huidige techniek
Natura2000-gebied

Soort of habitat

Voordelta

Zeeprik

hs

x

Rivierprik

hs

x

Elft

hs

x

Fint

hs

x

Grijze zeehond

hs

x

Gewone zeehond

hs

x

Embryonale duinen

ht

x

Voornes duin

Waddenzee

type

Permanent overstroomde
zandbanken
(Noordzeekustzone)
Roodkeelduiker

ht

x

nb

x

Fuut

nb

x

Kuifduiker

nb

x

Aalscholver

nb

x

Toppereend

nb

x

Eider

nb

x

Zwarte zee-eend

nb

x

Brilduiker

nb

x

Middelste zaagbek

nb

x

Dwergmeeuw

nb

x

Grote stern

nb

x

Visdief

nb

x

Drieteenstrandloper

nb

x

Geoorde fuut

b

x

Aalscholver

b

x

Grijze duinen

ht

x

Eider

b

x

Kleine mantelmeeuw

b

x

Grote stern

b

x

Visdief

b

x

Noordse stern

b

x

Dwergstern

b

x

Drieteenstrandloper

nb

x

Zeeprik

hs

x

Rivierprik

hs

x

Fint

hs

x

Grijze zeehond

hs

x

Gewone zeehond

hs

x

Embryonale duinen

ht

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 29 -

31 maart 2009

Zandsuppletie

handhaving basiskustlijn
met huidige techniek
Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Grijze duinen

ht

x

Waddenzee

Permanent overstroomde
zandbanken (getijdengebied)

ht

x

Westduinpark & Wapendal

Grijze duinen

ht

x

Westerschelde

Dwergstern

b

x

Grote stern

b

x

Visdief

b

x

Zwanenwater &
Pettemerduinen

Zwin & Kievittepolder

Zeeprik

ht

x

Rivierprik

ht

x

Fint

ht

x

Gewone zeehond

ht

x

Aalscholver

b

x

Kleine mantelmeeuw

b

x

Grijze duinen

ht

x

Embryonale duinen

ht

x

Grijze duinen

ht

x

X = mogelijk negatief effect; (X) = effect mogelijk, onduidelijk of negatief of positief
ht = habitattype; hs = habitatsoort; b = broedvogel; nb = niet-broedvogel

3.6

Beoordeling van de effecten
Zoals uit de voorgaande tekst blijkt, worden voor de suppleties in de planperiode geen
significante effecten op de instandhoudingsdoelstellingen verwacht. Toch zijn negatieve
effecten mogelijk op bijvoorbeeld schelpdieretende eenden, strandlopers en strand- en
duinhabitats. In het recente verleden zijn dergelijke effecten niet opgevallen maar gericht
onderzoek heeft zelden plaatsgevonden. Daarom wordt voor de toekomst (na 2015) waarin
de suppletievolumes sterk zullen stijgen en de technieken mogelijk wijzigen significante
effecten op beschermde schelpdieretende en visetende vogelsoorten en strandlopers niet op
voorhand uitgesloten, voornamelijk vanwege de kennisleemten ten aanzien van de mogelijke
effecten bij dergelijke grote hoeveelheden.
Speciale aandacht gaat uit naar mogelijke effecten (streefperiode) op prioritaire habitats:
grijze duinen in de verschillende duingebieden. Deze kunnen vooral bij lokale
megasuppleties die de seaspray veranderen een negatief effect ondervinden, dat al snel
significant negatief is, omdat ze in veel Natura2000-gebieden een verbeterdoelstelling
hebben. Andere habitats zoals embryonale en witte duinen in verschillende Natura2000gebieden en habitats zoals slik- en zandplaten en schorren in de Waddenzee hebben een
hersteldoelstelling (oppervlak/kwaliteit), zodat elk negatief effect hierop als snel een
significant negatief effect is. Soorten als dwergstern, eider, gewone zeehond hebben hier en
daar een verbeterdoelstelling kwaliteit leefgebied en/of een doelstelling uitbreiding populatie.
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 30 -

Eindrapport

Effecten op deze soorten zijn om deze reden ook snel significant negatief, alhoewel voor een
soort als de gewone zeehond in de Waddenzee op het moment de trend zeer positief is.

3.7

Mitigerende maatregelen
Mitigerende maatregelen voor de huidige (technieken van) zandsuppleties zijn beperkt
aanwezig. Voor strandsuppleties zijn vaak geschikte periodes al geselecteerd in verband
met de zomerrecreatie op de stranden. Voor vooroeversuppleties is wel ruimte om in de tijd
te schuiven, om zodoende in de winterperiode aanwezige duikers en eenden te ontzien.
Zolang de gangbare vooroeversuppleties worden gehandhaafd, is mitigatie naar locatie op
grote schaal niet mogelijk in verband met de veiligheid. Aanpassingen op relatief kleine
schaal in verband met de aanwezigheid van belangrijke schelpdierbanken is wellicht een
mogelijkheid, voor zover dit niet reeds is opgenomen in de vergunningverlening voor
suppleties. Voor de toekomst, als technieken zoals megasuppleties mogelijk worden, dan
kunnen overwegingen voor locaties wel een rol gaan spelen. Analoog hieraan zou dan
kunnen worden onderzocht of belangrijke paaigronden voor tong en voorkomens van
zandspiering en grondels negatief kunnen worden beïnvloed door suppleties, indien
aanwijzingen bestaan dat zoiets het geval kan zijn. Vooral bij de sterk toenemende volumes
na 2015 kan dit (lokaal) een rol gaan spelen.

3.8

ADC-toets
In de planperiode worden geen significant negatieve effecten verwacht. Een ADC-toets is
derhalve niet nodig. Voor de toekomst waarin veel grotere hoeveelheden suppletiezand
zullen worden aangebracht dient te zijner tijd in een daartoe relevante procedure onderzocht
te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-gebieden, of significante effecten
zijn uit te sluiten of niet, en of aansluitend een ADC-toets nodig is.

3.9

Conclusies kustverdediging
Voor de planperiode wordt een toename van zandsuppletie verwacht. Voor de Voordelta is
hiervoor eerder al een passende beoordeling uitgevoerd. Uit deze passende beoordeling is
gebleken dat geen significant negatieve effecten op zullen treden. Voor de Waddenzee en
de Noordzeekustzone worden negatieve effecten op habitats en vogelsoorten worden niet
uitgesloten. Echter, significante effecten zijn niet te verwachten. In de planperiode treden
cumulatieve effecten treden op tussen de zandsuppletie, de benodigde zandwinning en de
windenergie op de Noordzee (zie paragraaf 9.5). Ook rekeninghoudend met deze
cumulatieve effecten zijn significant negatieve effecten op habitattypen en soorten niet te
verwachten, mits de mitigerende maatregelen voor windenergie op de Noordzee maximaal
worden uitgevoerd. Voor de planperiode zijn er vanuit de Natuurbeschermingswet 1998 dan
ook geen belemmeringen ten aanzien van de beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.
Voor het streefbeeld zijn er wel significante effecten te verwachten voor habitattypen (zoals
embryonale duinen, witte duinen) en soorten (zoals dwergstern, eider, gewone zeehond,
trekvissen). Rekeninghoudend met cumulatieve effecten van zandwinning en energie
(paragraaf 9.5) nemen deze significant negatieve effecten nauwelijks toe. Mitigerende
maatregelen voor de huidige (technieken van) zandsuppleties zijn beperkt aanwezig. Voor
strandsuppleties zijn vaak al periodes geselecteerd in verband met de zomerrecreatie op de
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 31 -

31 maart 2009

stranden. Voor vooroeversuppleties is wel ruimte om in de tijd te schuiven, om zodoende in
de winterperiode aanwezige duikers en eenden te ontzien. Aangezien de beleidsuitspraken
voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen passende
beoordeling te worden gemaakt en zijn de opmerkingen in deze passende beoordeling
alleen agenderend van aard. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure nader
onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-gebieden. Bij
toekomstige besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden doorlopen

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 32 -

Eindrapport

4

PIEKAFVOER RIVIEREN

4.1

Referentiesituatie
Primaire functie van de rivieren is een veilige afvoer van (hoog) water en, sediment richting
zee. Daarnaast worden de rivieren gebruikt voor onder andere scheepvaart, landbouw,
grondstoffenwinning en recreatie. Er zijn twee grote rivierensystemen in Nederland, de Maas
en de Rijntakken. De Maas komt bij Eijsden ons land binnen als Bovenmaas en gaat
stroomafwaarts over in de Grensmaas en vervolgens in de Zandmaas. De Maas is een
typische regenrivier met grote afvoerfluctuaties. Zij is grotendeels gestuwd om scheepvaart
mogelijk te maken in perioden met lage afvoer. De Rijn is een typische smelt- en
regenwaterrivier, waardoor in het voorjaar hoge waterstanden optreden en de rivier in de
zomer geschikt blijft voor scheepvaart. De Rijn komt bij Lobith ons land binnen en splitst zich
in de Waal en het Pannerdensch Kanaal, die bij de IJsselkop overgaat in de Nederrijn en de
IJssel. Ongestuwd wordt circa 2/3 van de Rijnafvoer te Lobith via de Waal, circa 2/9 via de
Nederrijn en circa 1/9 via de IJssel afgevoerd. De Waal heeft een breed, licht meanderend
rivierbed. De Nederrijn is een middelgrote, gestuwde rivier. De waterstanden fluctueren
daardoor niet sterk en de uiterwaarden overstromen beperkt. De Nederrijn vloeit over in de
Lek. De IJssel is een smalle rivier die flink meandert door een breed dal. Dit
rivierenlandschap is zeer karakteristiek en in de brede uiterwaarden bevinden zich veel
waardevolle landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden.
Naar aanleiding van de dreigende overstromingen in 1993 en 1995 zijn rivierdijken en
kaden, die toen niet voldeden aan de geldende veiligheidsnormen, in korte tijd versterkt en
verhoogd. Aanvullend zijn momenteel twee rivierverruimingsprogramma’s in uitvoering om
de hogere normafvoeren zodanig op te vangen dat er zo weinig mogelijk dijkverhoging nodig
is. Dit gebeurt door meer stromingsruimte in de rivierbedding zelf (buitendijks) en zonodig in
de naaste omgeving (binnendijks) te creëren. Uitvoering van de PKB Ruimte voor de Rivier
zorgt eind 2015 voor veiligheid bij Rijnafvoeren tot 16.000 m³/s. Uitvoering van het
programma Maaswerken zorgt voor 2017 voor veiligheid tot een beschermingsniveau van
1/250 jaar achter de DGR-kaden (Deltaplan Grote Rivieren). Daarnaast kan de Maas voor
2017 een afvoer van 3800 m³/s veilig verwerken (de DGR-kaden zijn dan overstroomd).
Deze lopende programma’s voor de Rijntakken en de Maas staan niet meer ter discussie.
Langs de grote rivieren is een aantal gebieden onderdeel van het Europese netwerk van
beschermde natuurgebieden. Figuur 4.1 geeft een overzicht van de ligging van de
Natura2000-gebieden in het Rivierengebied.
In het rivierengebied zijn de volgende gebieden aangewezen als Natura2000-gebied:
-

IJsselmeer

-

Uiterwaarden Waal

-

Gelderse Poort

-

Grensmaas

-

Uiterwaarden Ijssel

-

Oeffeltermeent

-

Uiterwaarden Neder-Rijn

-

Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem

Het rivierengebied is van groot belang voor rivierbegeleidende vegetatietypes, waaronder de
habitattypen slikkige rivieroevers, stroomdalgraslanden en ooibossen. De graslanden in de
uiterwaarden vormen een belangrijk foerageergebied voor overwinterende vogels,
waaronder veel ganzensoorten. Daarnaast vormt het rivierengebied een belangrijk

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 33 -

31 maart 2009

leefgebied voor een aantal vogel- en habitatsoorten, waaronder de bever, kamsalamander,
kwartelkoning en diverse weidevogelsoorten.

Figuur 4.1: Overzicht van de relevante Natura2000-gebieden in het Rivierengebied

4.2

Voorgenomen beleid
Planperiode
Binnen de planperiode (2009-2015) worden geen extra maatregelen genomen, die
beoordeeld moeten worden. Alle maatregelen die in deze periode worden uitgevoerd, vallen
voor de rivier de Rijn onder de PKB Ruimte voor de Rivier [Projectorganisatie Ruimte voor
de Rivier, 2007] en voor de rivier de Maas onder de Maaswerken [Maaswerken, 2002] en
3
www.demaaswerken.nl. Deze maatregelen zijn afdoende om een piekafvoer tot 16.000 m /s
af te voeren via de Neder-Rijn, de Waal en de IJssel. De uitvoering van het programma
Maaswerken zorgt voor 2017 voor veiligheid tot een beschermingsniveau van 1/250 jaar
achter de rivierkader (in hetkader van de Deltaplan Grote Rivieren) en een afvoer van
3.800 m³/s veilig verwerken.
Streefbeeld
In het streefbeeld (na 2015) is een aantal maatregelen voorgesteld, die ervoor zorgen dat
3
3
ook de extra 2.000 m /s via IJssel en Waal en de extra 800 m /s via de Maas (dit zijn
mogelijk piekafvoeren in het jaar 2100) veilig kan worden afgevoerd. Langs de Waal en

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 34 -

Eindrapport

IJssel betreft het vooral buitendijkse maatregelen en binnendijkse reserveringen. Langs de
Maas zijn de lange termijn (2015) vooral binnendijkse reserveringen aan de orde.

Rivierverruimende maatregelen binnendijks zijn bijvoorbeeld:
-

aanleg retentiegebied;
dijk- of kadeverlegging;
aanleg hoogwatergeul;
dijkverhoging (alleen Maas en alleen als uiterste maatregel).

Rivierverruimende maatregelen buitendijks zijn bijvoorbeeld:
-

verlaging zomerdijken;
aanleg van nevengeulen;
verruiming van het zomerbed;
verlaging van het winterbed.

Voor zowel de binnendijkse als de buitendijkse maatregelen zijn geen specifieke locaties
aangewezen. Wel is in het Nationaal Waterplan aangegeven op welke trajecten specifiek
extra ruimte nodig is. Dit is langs het Pannerdensch kanaal en langs de Waal tussen Druten
en Gorinchem. De meest kritieke trajecten bevinden zich langs de Waal tussen Druten en
Tiel en tussen Rossum en de Breemwaard. Ook langs de Maas bevinden zich een aantal
kritieke trajecten, met name in het zuidelijke deel.

4.3

Ingreep-effect relaties
In deze paragraaf zijn de relaties tussen voorgestelde ingrepen en mogelijk optredende
effecten toegelicht. De beschrijving van ingreep-effect relaties levert daarmee een
afbakening van de passende beoordeling voor maatregelen langs de Waal, IJssel en Maas.
Bij de ingrepen wordt onderscheid gemaakt tussen binnendijkse en buitendijkse
maatregelen. De belangrijkste effecten bij deze maatregelen is bij de aanleg de verstoring
en/of vernietiging van habitattypen en soorten. Na aanleg kan permanente vernatting
(bijvoorbeeld door uiterwaardverlaging) leiden tot verlies van drogere vegetatietypen en
verminderde kwaliteit van vochtige tot natte vegetaties. Hierdoor kan ook verlies aan
foerageer- en rustgebied voor wintervogels optreden. Daarnaast biedt het toestaan van
natuurlijke processen, waaronder een toename van sedimentatie en erosie, kansen voor
pioniervegetaties.
Binnendijkse maatregelen vinden vrijwel overal buiten Natura2000-gebieden plaats, met
uitzondering van de Gelderse Poort. Delen van de Gelderse Poort liggen binnendijks.
Binnendijkse maatregelen hebben hier in principe dezelfde effecten als buitendijkse
maatregelen, omdat ook deze maatregelen gericht zijn op het realiseren van extra ruimte
voor het water.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 35 -

31 maart 2009

Ingreep

Verstoringsfactor

Verstoring door
geluid, licht en
mensen

Afgraven grond

Toelichting

Effect

Verstoring door geluid, licht,
aanwezigheid mensen leidt tot
(tijdelijke) verstoring van
habitattypen en soorten.

Verstoring
habitattypen en
soorten

Vernietiging van habitat door

Vernietiging

afgraven en/of verplaatsen

habitatttypen en

van grond (dijken).

soorten

Tijdelijke of permanente

Verlies drogere

vernatting (door

vegetatietypen

uiterwaardverlaging) leidt tot

Verlies habitat

verlies van drogere

landgebonden soorten

vegetatietypes, habitats voor
landgebonden soorten en
Rivierverruimende
maatregelen
(binnendijks en
buitendijks)

drogere vegetaties, verlies

Verstoring

aan foerageer/rustgebied voor

trek/wintervogels

wintervogels (te nat).
Vernatting

Vernatting (door
uiterwaardverlaging) leidt tot

Verlies kwaliteit

verminderde kwaliteit van

vochtig/natte

habitat voor vochtig tot natte

vegetaties

vegetaties
Introductie rust- en
foerageergebied voor wateren/of moerasvogels, met

Toename watervogels

name watervogels door
vernatting
Meer natuurlijke processen en
toename van
Toename dynamiek

sedimentatie/erosie biedt

Toename habitat

kansen voor pioniervegetaties

pioniervegetatie

en/of verbetering kwaliteit
habitat
Figuur 4.2: Overzicht van relevante ingreep-effect relaties voor aanvullende rivierverruimende maatregelen

4.4

Selectie relevante habitattypen en soorten
De maatregelen die de piekafvoer mogelijk maken zorgen ervoor dat grotere delen van de
uiterwaarden onder water kunnen lopen. Vernatting kan er toe leiden dat de kwaliteit en/of
het areaal van wat drogere vegetatietypes achteruit gaat. Daarnaast kunnen de
uiterwaarden door vernatting minder geschikt raken voor op de grond broedende vogels en
overwinterende amfibieën. Afhankelijk van de mate van vernatting kan er meer geschikt
foerageer en rustgebied voor wintervogels ontstaan of juist minder. Afhankelijk van de
periode (temperatuur!) kan vernatting zorgen voor eutrofiëring en toxiciteit, wat ervoor kan
zorgen dat de kwaliteit van de verschillende habitattypen afneemt.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 36 -

Eindrapport

Vernatting wordt versterkt doordat buitendijks rivierverruimende maatregelen worden
genomen om meer water te kunnen bergen in de uiterwaarden van Waal, IJssel en Maas.
Tijdens de uitvoering van deze maatregelen kan er verstoring van op het land levende
habitatsoorten optreden en kan er habitat vernietigd worden. Na uitvoering van de
rivierverruimende maatregelen wordt het gebied natter. De effecten daarvan zijn reeds in de
vorige alinea beschreven.
Er worden ook binnendijks maatregelen genomen. De uitvoer hiervan kan leiden tot
verstoring van op het land levende habitatsoorten. Na uitvoering hebben deze maatregelen
wellicht effecten op soorten en/of habitattypen in de Gelderse Poort, omdat alleen in dit
gebied ook binnendijkse gebieden tot het Natura-2000 gebied behoren.
Niet alle habitattypen of soorten worden door de rivierverruimende maatregelen langs de
Waal, IJssel en de Maas beïnvloed. Zo kan een aantal habitattypen en soorten worden
uitgesloten. Om deze eerste selectie te maken zijn alle in het plangebied aanwezige
habitattypen en soorten geclusterd. De wijze van clustering is opgenomen in bijlage II. In
tabel 4.1 is aangegeven op welke geclusterde soorten de rivierverruimende maatregelen
effecten hebben.
Tabel 4.1: Overzicht van relevante geclusterde habitattypen en soorten

x

x

x

Vochtig-natte graslanden

x

x

x

x

x

Nat bos/struweel

x

x

x

x

x

x

x

Grensmaas

x

Oefelter Meent

Gelderse Poort

x

Boezem

Uiterwaarden IJssel

Droge graslanden

Loevestein,

Uiterwaarden Waal

Pompveld, Kornsche

Rivierverruimende maatregelen

Geclusterde habitattypen
Slikken/rivieroevers

Droog bos/struweel
Geclusterde soorten
Amfibieën
Bever

x

Broedvogels

x

x

x

Grondbroeders

x

x

x

Niet-grondbroeders

x

x

x

Plantenetende vogels

x

x

x

x

x = mogelijk negatief effect; (x) = effect mogelijk, maar onduidelijk of positief of negatief.
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 37 -

31 maart 2009

Externe effecten
In een aantal nabij gelegen Natura-2000 gebieden vinden geen activiteiten plaats, maar
kunnen wel effecten optreden, bijvoorbeeld door een verhoogde grondwaterstand. Dit zijn
Zuider Lingedijk en Diefdijk zuid en de Biesbosch, die allemaal nabij de Waal liggen. In deze
gebieden zijn negatieve effecten uit te sluiten. De betreffende soorten en habitattypen zullen
waarschijnlijk profiteren van vernatting.

4.5

Effectbeschrijving
Effecten planperiode
Tijdens de planperiode zijn er geen effecten ten aanzien van de beleidskeuze volgens het
Nationaal Waterplan. Alle ingrepen die in de planperiode worden uitgevoerd vallen al onder
andere projecten die in uitvoering zijn: voor de Rijntakken de PKB Ruimte voor de Rivier en
voor de Maas het project de Maaswerken. De effecten hiervan worden dan ook niet in deze
passende beoordeling beschouwd.
Effecten streefbeeld
Maatregelen die de afvoer van de extra piekafvoer mogelijk maken zorgen voor vernatting
van de uiterwaarden. Hierdoor worden de Natura2000 gebieden Uiterwaarden Waal,
Uiterwaarden IJssel, Gelderse Poort, Oeffelter Meent en Grensmaas natter dan zonder
maatregelen het geval is. Omdat de extra piekafvoer niet via de Nederrijn plaatsvindt, zullen
er geen effecten optreden in de Uiterwaarden Nederrijn.
Vernatting kan er toe leiden dat de kwaliteit en/of het areaal van wat drogere vegetatietypes
achteruit gaat. Dit effect is sterker wanneer overstroming plaatsvindt bij een (relatief) hoge
temperatuur of tijdens het groeiseizoen (in voorjaar). Bij een hoge temperatuur kan
vernatting zorgen voor eutrofiëring en toxiciteit, wat ervoor kan zorgen dat de kwaliteit van
de verschillende habitattypen afneemt. Daarnaast kunnen de uiterwaarden door vernatting
minder geschikt raken voor op de grond broedende vogels en overwinterende amfibieën.
Afhankelijk van de mate van vernatting kan er meer geschikt foerageer- en rustgebied voor
wintervogels ontstaan of juist minder.
Tijdens het streefbeeld vinden een aantal ingrepen plaats die binnendijks voor meer ruimte
moeten zorgen. Tijdens de aanleg kunnen effecten optreden door verstoring van
overwinterende amfibieën (Kamsalamander), broedvogels of op het land foeragerende
vogels (bodemfauna- en plantenetende vogels) in de betreffende Natura2000-gebieden. Na
aanleg zijn er geen effecten te verwachten op habitattypen en -soorten in de Natura2000gebieden Uiterwaarden Rijn, Uiterwaarden Waal en Uiterwaarden IJssel, omdat deze
gebieden alleen buitendijkse gebieden omvatten. Wel kunnen binnendijkse maatregelen
effect hebben op plantenetende vogels (met name ganzen), doordat foerageergebied buiten
de Natura2000 gebieden dat eerst tijdens hoog water droog stond nu ook onder water komt
te staan. Dijkverlegging kan leiden tot vernietiging van habitat van habitattypen die
voornamelijk op dijken worden aangetroffen. Dit kan het geval zijn bij Glanshaverhooilanden
in de Uiterwaarden IJssel en Stroomdalgrasland in de Gelderse Poort . Effecten van
dijkverlegging op de betreffende habitattypen zijn dan ook niet uit te sluiten. Daarnaast kan
in de binnendijks gelegen delen van de Gelderse Poort liggen vernietiging en/of vernatting
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 38 -

Eindrapport

van habitattypen plaatsvinden. Hierdoor kan er geschikt habitat verloren gaan voor op de
grond broedende vogels, daar voorkomende drogere habitattypen en overwinterende
Kamsalamanders. Ook kan er foerageergebied voor wintervogels (planteneters en
bodemfauna-eters) verloren gaan doordat de graslanden te nat worden. Buitendijkse
maatregelen zorgen voor vernatting. Dit kan, afhankelijk van de periode, een effect hebben
op droge tot vochtige graslanden en drogere bostypes. Hiertoe behoren
stroomdalgraslanden, glanshaver- en vossenstaarthooilanden, droge ruigte (bosranden en
zomen) en droge hardhoutooibossen. Vernatting van graslanden kan ertoe leiden dat er
minder geschikt foerageergebied beschikbaar is voor planten- en bodemfauna etende
vogels, zoals zwanen, ganzen en overwinterende weidevogels (bijv. grutto, wulp). Een
uitzondering vormen slobeend en pijlstaart; deze soorten foerageren bij voorkeur op
geïnundeerde graslanden. Effecten op op de grond broedende vogels zijn eveneens niet uit
te sluiten, aangezien hoog water zich ook in het (vroege) voorjaar kan voordoen. Ook zijn
effecten op de kamsalamander niet uit te sluiten. Door vernatting kan er landhabitat
(overwintering) verloren gaan. In tabel 4.2 is een overzicht gegeven van de soorten en
habitats waarvoor een negatief effect niet is uit te sluiten.
Tabel 4.2: Overzicht van effecten van rivierverrruimende maatregelen per Natura2000-gebied
Binnendijkse

Buitendijkse

maatregelen

maatregelen

Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Gelderse Poort

Aalscholver

b

x

x

Blauwborst

b

x

x

Dodaars

b

x

x

Grote karekiet

b

x

x

IJsvogel

b

x

x

Kwartelkoning

b

x

x

Oeverzwaluw

b

x

x

Porseleinhoen

b

x

x

Roerdomp

b

x

x

Woudaapje

b

x

x

Zwarte stern

b

x

x

Bever

hs

x

x

Kamsalamander

hs

x

x

Meervleermuis

hs

*Stroomdalgraslanden

ht

Droge hardhoutooibossen
Glanshaver- en
vossenstaarthooilanden
(glanshaver)
Ruigten en zomen (droge
bosranden)
Aalscholver

ht

Fuut
Grauwe gans

nb

x

x

Grutto

nb

x

x

ht

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

x
x

x

x

ht

x

nb

x

nb

x

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 39 -

31 maart 2009

Natura2000-gebied

Uiterwaarden IJssel

Buitendijkse

maatregelen

maatregelen

Soort of habitat

type

Kievit

nb

x

x

Kleine zwaan

nb

x

x

Kolgans

nb

x

x

Krakeend

nb

x

x

Meerkoet

nb

x

Nonnetje

nb

x

Pijlstaart

nb

x

x

Slobeend

nb

x

x

Smient

nb

x

x

Tafeleend

nb

x

x

Wilde zwaan

nb

x

x

Wintertaling

nb

x

x

Wulp

nb

x

x

Aalscholver (Broedvogel)

b

x

x

IJsvogel

b

x

x

Kwartelkoning

b

x

x

Porseleinhoen

b

x

x

Zwarte stern

b

x

x

Bever

hs

x

Kamsalamander

hs

x

Kleine modderkruiper

hs

*Stroomdalgraslanden

ht

Droge hardhoutooibossen
Glanshaver- en
vossenstaarthooilanden
(glanshaver)
Ruigten en zomen (droge
bosranden)
Aalscholver

ht

nb

x

Fuut

nb

x

Grauwe gans

nb

ht

x

x

x

ht

x

x

Grutto

nb

x

x

Kievit

nb

x

x

Kleine zwaan

nb

x

x

Kolgans

nb

x

x

Krakeend

nb

x

x

Kuifeend

nb

x

Meerkoet

nb

x

Nonnetje

nb

x

Pijlstaart

nb

Scholekster

nb

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

Binnendijkse

x

x
x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 40 -

Eindrapport

Natura2000-gebied

Uiterwaarden Waal

Binnendijkse

Buitendijkse

maatregelen

maatregelen

Soort of habitat

type

Slobeend

nb

x

x

Smient

nb

x

x

Tafeleend

nb

x

x

Tureluur

nb

x

Wilde eend

nb

Wilde zwaan

nb

x

x

Wintertaling

nb

x

x

Wulp

nb

x

x

Kwartelkoning

nb

x

x

Porseleinhoen

nb

x

x

Zwarte stern

nb

x

x

Bever

hs

x
x

x

Kamsalamander

hs

x

*Stroomdalgraslanden
Glanshaver- en
vossenstaarthooilanden
(glanshaver)
Aalscholver

ht

x

ht

x

Brandgans

nb

Fuut

nb

Grauwe gans

nb

x

x

Grutto

nb

x

x

Kievit

nb

x

x

Kleine zwaan

nb

x

x

Kolgans

nb

x

x

Krakeend

nb

x

x

Kuifeend

nb

x

Meerkoet

nb

x

Nonnetje

nb

x

nb

x
x

x
x

Pijlstaart

nb

x

x

Slobeend

nb

x

x

Smient

nb

x

x

Tafeleend

nb

x

x

Wulp

nb

x

x

*Stroomdalgraslanden
Glanshaver- en
vossenstaarthooilanden
(glanshaver)
Kamsalamander

ht

x

ht

x

ht

x

Grensmaas

Bever

hs

x

Oeffelter Meent

*Stroomdalgraslanden

ht

x

Loevestein,
Pompveld &
Kornsche Boezem

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 41 -

31 maart 2009

Natura2000-gebied

Soort of habitat

Binnendijkse

Buitendijkse

maatregelen

maatregelen

type

Glanshaver- en
vossenstaarthooilanden
(glanshaver)
Kamsalamander

ht

x

hs

x

X = mogelijk negatief effect; (X) = effect mogelijk, onduidelijk of negatief of positief
ht = habitattype; hs = habitatsoort; b = broedvogel; nb = niet-broedvogel

4.6

Beoordeling van de effecten
De beoordeling van de mate van de mogelijke effecten voor de periode na de uitvoering van
het programma’s Ruimte voor de Rivier en van de Maaswerken is zeer moeilijk. De
maatregelen spelen op een termijn, waarop al zeer veel in de gebieden langs de Waal,
IJssel en Maas zal zijn veranderd door deze programma’s. Additionele effecten door extra
maatregelen zijn uiteraard waarschijnlijk. Een realistische inschatting van de mate van de
effecten is niet te geven: het is onbekend wat het reeds gerealiseerde effect van de
programma’s op de Natura2000-natuurwaarden zal zijn. Daarnaast is onbekend welke
maatregelen waar zullen worden uitgevoerd. Het voorzorgsprincipe dicteert in deze dat
derhalve significant negatieve effecten niet zijn uit te sluiten. Alle in de tabel 4.2 genoemde
habitattypen en soorten die zijn gemarkeerd als een (mogelijk) negatief effect zijn daarom
beoordeeld als mogelijk significant negatieve effecten.
Aanvullend onderzoek zal hierop een antwoord dienen te geven tegen de tijd dat
programma’s Ruimte voor de Rivier en van de Maaswerken voor een groot gedeelte zijn
uitgevoerd. Dan zijn ook de effecten van de verschillende maatregelen beter bekend en zijn
de locaties van de aanvullende maatregelen bekend.

4.7

Mitigerende maatregelen
Op dit moment is niet definitief besloten, waar en welke maatregelen in het streefbeeld
zullen worden genomen. Om significante effecten op Natura2000-gebieden te voorkomen,
heeft het de voorkeur om de maatregelen zoveel mogelijk buiten deze gebieden uit te
voeren. De meest belangrijke mitigerende maatregel is dan ook het zoveel mogelijk
uitvoeren van maatregelen buiten de Natura-2000 gebieden. Dit is in een groot aantal
gevallen lastig. Met name de Natura2000-gebieden Uiterwaarden langs de Waal en
Uiterwaarden langs de IJssel zijn zeer langgerekte natuurgebieden, waardoor bijna alle
buitendijkse maatregelen zullen overlappen met een Natura2000-gebied. Om de meest
kwetsbare natuur te beschermen is een aantal andere mitigerende maatregelen mogelijk.
Deze worden hieronder puntsgewijs toegelicht.
Mitigerende maatregelen voor binnendijkse ingrepen:
-

Aanlegfase: uitvoering zoveel mogelijk buiten broedseizoen en seizoen voor wintervogels en geen
(tijdelijke) gronddepots buitendijks maken om habitattypen te sparen;
Aanleg retentiegebied: aanleg retentiegebied buiten Natura2000-gebieden (dus bijvoorbeeld niet
in Gelderse Poort);

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 42 -

Eindrapport

-

Dijk- of kadeverlegging (winterdijk): sparen van dijk- of kadedelen met bijzondere vegetatie;
Aanleg hoogwatergeulen: sparen van dijk- of kadedelen met bijzondere vegetatie;
Dijkverhoging: heeft alleen betrekking op de Maas en alleen als uiterste maatregel
[Rijkswaterstaat, 2006].

Mitigerende maatregelen voor buitendijkse ingrepen:
-

-

4.8

Aanlegfase: uitvoering zoveel mogelijk buiten broedseizoen en seizoen voor wintervogels en geen
(tijdelijke) gronddepots buitendijks maken om habitattypen te sparen;
Verleggen zomerdijk (verbreden zomerbed): sparen van bijzondere vegetatietypes op dijk en in
uiterwaard;
Aanleg van nevengeulen : zoveel mogelijk buiten Natura2000-gebieden, sparen van bijzondere
vegetaties, sparen leefgebied van habitatsoorten (in het bijzonder bever en kamsalamander).
Poeltjes en kleinschalige landschapselementen ontzien;
Verlagen van het zomerbed: zoveel mogelijk buiten Natura2000-gebieden, sparen van bijzondere
vegetaties, sparen leefgebied van habitatsoorten (in het bijzonder bever en kamsalamander).
Poeltjes en kleinschalige landschapselementen ontzien. Niet integraal verlagen, maar enig reliëf
behouden, zodat voor verschillende vogelsoorten geschikt foerageergebied blijft bestaan. Zorg
ervoor dat drogere delen met kleinschalige landschapselementen blijven behouden of opnieuw
worden gecreëerd als winterhabitat voor kamsalamanders.

ADC-toets
Aangezien de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft
in zoverre hier geen passende beoordeling te worden gemaakt en zijn de volgende
opmerkingen alleen agenderend van aard. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante
procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000gebieden. Naar verwachting resteren er ook na ‘mitigatie’ significant negatieve effecten,
waardoor de stappen van de ADC-toets moeten worden doorlopen.
Alternatieven
De extra ruimtelijke maatregelen die nodig zijn om de verwachte piekafvoeren van 18.000
3
3
m /s over de Rijntakken en 4.600 m /s over de Maas te kunnen afvoeren, zijn nodig in het
kader van het blijven garanderen van veiligheid tegen overstromingen. Alternatieven voor de
maatregelen zijn er niet, deze zijn in het kader van het PlanMER Nationaal Waterplan reeds
onderzocht. Alternatieve locaties voor de voorgestelde maatregelen zijn op dit moment niet
aan de orde; omdat de exacte locaties van maatregelen nog niet definitief zijn vastgesteld.
De exacte locaties dienen, in samenhang met de benodigde ruimte voor Natura2000-doelen
te worden onderzocht voor vervolgbesluiten.
Dwingende redenen van groot openbaar belang
De maatregelen zijn ter voorkoming van overstromingen en daarom van groot openbaar
belang.
Compensatie
De maatregelen kunnen ten koste gaan van vooral foerageergebied van ganzen en andere
plantenetende vogels. Daarnaast kunnen de maatregelen ervoor zorgen dat habitattypen
verdwijnen (bijv. door dijkverlegging) of in kwaliteit afnemen door toegenomen inundatieduur
en daaraan gekoppeld mogelijk effecten van veranderde bodemchemie (toxiciteit,
eutrofiëring). Wat betreft foerageergebieden voor plantenetende vogels (m.n. ganzen)
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 43 -

31 maart 2009

kunnen andere geschikt worden gemaakt; compensatie is daarom in principe goed mogelijk.
In het geval van bepaalde habitattypen (bijv. stroomdalgraslanden) is dat een stuk moeilijker,
omdat deze habitattypen specifieke eisen stellen aan hun omgeving. Eventuele
compensatiegebieden moeten dan ook met zorg worden uitgekozen.
Ook voor habitatsoorten zijn mogelijkheden tot compensatie. Voor de kamsalamander kan
nieuw geschikt habitat worden gerealiseerd in de hoger gelegen delen van de uiterwaarden.
Geschikt habitat bestaat uit poeltjes (min. 50 cm diep) met waterplanten en zonder vissen
voor voortplanting en kleinschalige landschapselementen die in winter droog blijven voor
overwintering (Smit et al., 2007). Overwinteringshabitat ligt niet te ver van
voortplantingswateren af (afstand maximaal ongeveer 350 m).

4.9

Conclusies piekafvoeren rivieren
Voor de planperiode zijn geen extra maatregelen voorzien in het Nationaal Waterplan. Alle in
de planperiode uit te voeren maatregelen vloeien voor de Rijntakken voort uit de PKB
Ruimte voor de Rivier [Projectorganisatie Ruimte voor de Rivier, 2007] en voor de rivier de
Maas uit de Maaswerken [Maaswerken, 2002]. Voor de planperiode zijn er vanuit de
Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de
beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.
Voor het streefbeeld zijn significante effecten te verwachten door de ruimtereservering voor
aanvullende rivierverruimende maatregelen langs de Waal, IJssel en Maas. Naast de
afname van oppervlakte aan habitattypen (stroomdalgraslanden, glanshaver- en
vossenstaarthooilanden, droge ruigte, droge hardhout ooibossen) en leefgebied van soorten
(planten- en bodemfauna etende vogels), zal ook plaatselijk vernatting optreden ten gevolge
binnendijkse en buitendijkse maatregelen.
Aangezien de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden,
behoeft in zoverre hier geen passende beoordeling te worden gemaakt en zijn de
volgende opmerkingen alleen agenderend van aard. Te zijner tijd dient in een daartoe
relevante procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op
Natura2000-gebieden. Naar verwachting resteren er ook na ‘mitigatie’ significant negatieve
effecten, waardoor de stappen van de ADC-toets moeten worden doorlopen. Uit de
voorlopige conclusies van de in deze passende beoordeling doorlopen ADC-toets blijkt,
dat Alternatieven niet voorhanden zijn. Wel kunnen de exacte locaties met zorg worden
uitgekozen om de significant negatieve effecten te minimaliseren. Ook dan zullen niet alle
negatieve effecten kunnen worden voorkomen. De maatregelen zijn echter ter voorkoming
van overstromingen en dat zijn dwingende redenen van groot openbaar belang.
Compensatie is in principe goed mogelijk.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 44 -

Eindrapport

5

VEILIGHEID EN ZOETWATERVOORZIENING IJSSELMEERGEBIED

5.1

Referentiesituatie
Het IJsselmeergebied omvat het IJsselmeer, het Markermeer-IJmeer en de
(Veluwe)randmeren. Het IJsselmeer wordt van het Markermeer gescheiden door de
Houtribdijk. Aan de Noordkant beschermt de Afsluitdijk het IJsselmeergebied tegen hoge
waterstanden op de Noordzee en de Waddenzee. De overige dijken langs de meren
beschermen de bewoners in de omringende gebieden tegen overstromingen vanuit de
meren.
Onder invloed van de klimaatveranderingen stijgen de waterstanden op de Waddenzee. Het
spuien onder vrij verval wordt hierdoor steeds moeilijker. Om de waterafvoer in de verdere
toekomst onder vrij verval in stand te kunnen houden wordt op de korte termijn een nieuw
spuimiddel (Extra Spuicapaciteit 2) gebouwd. Deze is waarschijnlijk voor 2015 gereed en
e
creëert tientallen jaren voldoende spuicapaciteit (tot ongeveer het midden van de 21 eeuw)
.
Het IJsselmeergebied is, als zoet laaglandmeer, een natuurgebied van (inter)nationale
betekenis en vormt een onmisbare schakel in de vogeltrekroutes tussen Siberië en Afrika.
De rust en het zoete, voedselrijke, relatief ondiepe systeem met een rijk bodem- en
waterleven trekt het hele jaar grote aantallen watervogels. Ondiepten en aansluitende
buitendijkse droge gronden zijn vooral aanwezig langs de Friese kust, waar
waterplantenvelden en veenmosrietlanden voorkomen, met daarin soorten als
groenknolorchis en Noordse woelmuis. Het kent een intensieve visserij en een belangrijke
recreatiefunctie. Met betrekking tot de ecologische betekenis is de openheid en
grootschaligheid van het gebied cruciaal. Door de schaal van het gebied in combinatie met
de beperkte diepte en het overvloedige voedselaanbod worden van diverse soorten
internationaal belangrijke aantallen naar het gebied gelokt. Dat zijn vooral viseters en
bodemfauna-eters. Bij de viseters gaat het met name om fuut, aalscholver, nonnetje, grote
zaagbek, dwergmeeuw, visdief en zwarte stern. Voor veel van de genoemde vogelsoorten is
het IJsselmeer het belangrijkste gebied in Nederland. Nagenoeg het gehele gebied is
onderdeel van het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden. Figuur 5.1 geeft een
overzicht van de ligging van de Natura2000-gebieden in het IJsselmeergebied.
In het IJsselmeergebied zijn de volgende gebieden aangewezen als Natura 2000-gebied:
- IJsselmeer

- Markermeer & IJmeer

- Ketelmeer & Vossemeer

- Veluwerandmeren

- Zwarte Meer

- Eemmeer en Gooimeer Zuidoever
2

Ongeveer 20.000 km landoppervlak watert af op het IJsselmeergebied. De IJssel voert
veruit het meeste water aan, gemiddeld 70%. Daarnaast stroomt er water via de
Overijsselse Vecht, de Veluwse beken en Eem via de Veluwerandmeren naar het
Markermeer en het IJsselmeer. Er wordt ook water uit de aangrenzende polders uitgeslagen
op het IJsselmeergebied via gemalen en sluizen.
Het IJsselmeergebied speelt niet alleen een rol bij het afvoeren van water en het op deze
manier waarborgen van de veiligheid in het achterland. Het gebied heeft ook een belangrijke
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 45 -

31 maart 2009

functie in de zoetwatervoorziening van Noord- en West-Nederland. Ruim 30% van
Nederland is direct of indirect afhankelijk van zoetwater uit het IJsselmeer, Markermeer en
randmeren.
In het IJsselmeergebied zijn voor de verschillende onderdelen van het watersysteem
streefpeilen vastgelegd. Tabel 5.1 geeft een overzicht van deze peilen.
Tabel 5.1 Streefpeilen in het IJsselmeergebied

IJsselmeer

Streefpeil Winter

Streefpeil Zomer

NAP-0,40 meter

NAP-0,20 meter

Markermeer en IJmeer

NAP-0,40 meter

NAP-0,20 meter

Veluwerandmeren

NAP-0,30 meter

NAP-0,05 meter

Normaal gesproken kan ‘s zomers, onder handhaving van het zomerstreefpeil, aan de vraag
naar zoetwater worden voldaan. Bij droogte kan de waterschijf tussen zomer- en
winterstreefpeil worden benut. Bij een grote, langdurige droogte is deze schijf nu al niet meer
toereikend, waardoor in het waterbeheer de verdringingsreeks moet worden toegepast.

Figuur 5.1 Overzicht van de relevante Natura2000-gebieden in het IJsselmeergebied

5.2

Voorgenomen beleidskeuzen
In het Nationaal Waterplan wordt binnen de planperiode een besluit aangekondigd dat het
flexibel peilbeheer in het IJsselmeergebied mogelijk maakt waarbij het zomerpeil tot
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 46 -

Eindrapport

maximaal 30 cm boven het huidige streefpeil in de zomer mag stijgen. In het planMER en in
de passende beoordeling zijn de mogelijke milieueffecten van dit voorgenomen besluit
meegenomen. Hiermee wordt het mogelijk het komende besluit (voorzien in 2012) beter te
onderbouwen en eventueel besluiten over mitigerende maatregelen te nemen.
Tevens wordt in het Nationaal Waterplan voor de lange termijn (periode tot ver na 2015)
aangekondigd dat ook in de toekomst onder vrij verval gespuid zal gaan worden naar de
Waddenzee en dat het IJsselmeer mogelijk gaat dienen als zoetwatervoorraad voor grote
delen van Nederland. In beide gevallen zal het peil van het IJsselmeer verder stijgen.
Hiervan zijn in agenderende zin de gevolgen van dit mogelijke beleid beoordeeld.
Benutten zoetwatervoorziening in de planperiode
De aanvoer van zoet rivierwater vormt een belangrijke factor bij het in stand houden van de
zoetwatervoorraad in het IJsselmeergebied. De omvang van de aanvoer kan relatief goed
voorspeld worden. Zeker wanneer sprake is van een extreem droge zomer, is de kans groot
dat de gewenste voorraad niet gerealiseerd wordt. Door de waterpeilen flexibel te beheren,
is het ook in droge zomers makkelijker de noodzakelijke waterschijf in het IJsselmeer te
laten ontstaan. Zo komt bijvoorbeeld de benodigde zoetwateraanvoer voor
landbouwgewassen niet in het geding. Ook blijft er voldoende water beschikbaar voor de
drinkwaterbereiding. Het voorgenomen beleid gaat uit van het benutten van de huidige
ruimte die in het systeem aanwezig is door een beperkte aanpassing in het peilbeheer. Het
vaste peil wordt vervangen door een bandbreedte, waarvan de bovengrens maximaal 0,30
meter boven het huidige zomerstreefpeil kan liggen. Met dit peilregime zijn geen
aanpassingen aan dijkhoogten noodzakelijk.
Bescherming tegen overstromingen en zoetwatervoorziening in de streefperiode
Klimaatverandering leidt er op termijn toe, dat er drogere en warmere zomers ontstaan.
Hierdoor neemt de aanvoer van rivierwater af en neemt de verdamping van water uit het
IJsselmeer toe. Dit zal leiden tot een afnemende beschikbaarheid van zoetwater in het
IJsselmeergebied in de zomerperiode, terwijl juist gezien de warmere zomers de vraag naar
zoetwater voor de landbouw en de drinkwaterbereiding toeneemt. Wanneer dit zoete water
niet in voldoende mate beschikbaar is, kan er droogteschade ontstaan en neemt de
verzilting toe.
Er is gekozen het water vanuit het IJsselmeer ook in de verre toekomst onder vrij verval naar
de Waddenzee te spuien en dat het IJsselmeer mogelijk gaat dienen als zoetwatervoorraad
voor grote delen van Nederland. Het is op voorhand duidelijk dat de hiermee gepaard
gaande verhoging van het waterpeil in het IJsselmeer ingrijpende gevolgen heeft voor de
omliggende gebieden. Hoe hoog deze stijging gaat worden is nog niet bekend en is de
komende jaren onderwerp van veel onderzoek. In het Nationaal Waterplan wordt
aangegeven dat de peilstijging op het IJsselmeer wellicht kan oplopen tot 1,5 m in 2100. Om
dit te kunnen realiseren is het nodig de meeste waterkeringen langs het IJsselmeer, inclusief
de Houtribdijk, te versterken. Dit geldt ook voor de capaciteit van de op het IJsselmeer
uitwaterende sluizen en gemalen, inclusief een gemaal in de Houtribdijk. Het MarkermeerIJmeer en de Veluwerandmeren worden losgekoppeld van het IJsselmeer waardoor alleen
op deze meren alleen het flexibele peilbeheer van toepassing is.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 47 -

31 maart 2009

5.3

Ingreep-effect relaties
In deze paragraaf zijn de relaties tussen voorgestelde ingrepen en mogelijk optredende
effecten toegelicht. De beschrijving van ingreep-effect relaties levert daarmee een
afbakening van de passende beoordeling voor de veiligheid en zoetwatervoorziening
IJsselmeergebied.
De belangrijkste effecten van de ingreep hebben betrekking op:
1.

2.
3.
4.

Het instellen van flexibel peilbeheer in de planperiode in het IJsselmeergebied. Met dit peilregime
zijn geen aanpassingen noodzakelijk aan bestaande dijk(hoogt)en om de binnendijkse veiligheid
te garanderen.
Het verhogen van het waterpeil in de streefperiode met maximaal 1,5 meter in het IJsselmeer,
Ketelmeer & Vossenmeer en Zwarte Meer, zodat spuien onder vrij verval mogelijk blijft.
Aanpassing van waterkeringen en kunstwerken langs het IJsselmeer, Ketelmeer en Vossemeer
en Zwarte Meer ten behoeve van de veiligheid;
Het loskoppelen van het Markermeer-IJmeer en de Veluwerandmeren met een
seizoensgebonden peilbeheer. Met dit peilregime zijn aanpassingen noodzakelijk aan bestaande
dijken, gemalen en sluizen om de binnendijkse veiligheid te garanderen. Het loskoppelen van het
Markermeer/IJmeer heeft positieve effecten op de soorten en habitattypen. Het peilbeheer kan
binnen het voorgenomen beleid worden afgestemd op natuurlijke processen in vergelijking met
het huidige gereguleerde zomer- en winterpeil. Er zijn geen negatieve effecten te verwachten als
gevolg van deze activiteit. Daarom wordt dit niet meegenomen in de passende beoordeling.

In figuur 5.2 zijn de relevante ingreep-effect relaties weergegeven.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 48 -

Eindrapport

Ingreep

Verstoringsfactor

Toelichting

Effect

Kwaliteitsverlies habitats door
achteruitgang gradiënten op
de overgang nat - droog
Instellen flexibel

Afname geschikte

peilbeheer

broedplaatsen

(planperiode)
Afname geschikt
foerageergebied vogels
Zoetwatervoorziening

Afname geschikte

op korte termijn

groeiplekken voor

(planperiode)
&

habitattypen
Peilverhoging met
max 1,5 meter

Zoetwatervoorziening

(streefperiode)

op lange termijn
(streefperiode)

Directe en indirecte

Afname foerageergebieden

effecten op

watervogels

soorten en habitats

Afname paaigebieden vissen
Afname leefgebieden
habitatrichtlijnsoorten

Aanpassingen aan
kunstwerken en
waterkeringen t.b.v.

Verstoring door geluid,
trillingen, mensen in
aanlegfase

veiligheid
Verlies areaal land- en
waterhabitats

Figuur 5.2: Overzicht van relevante ingreep-effect relaties voor zoetwatervoorziening IJsselmeer

5.4

Selectie relevante habitattypen en soorten
Er zijn verschillende meren in het IJsselmeergebied aangewezen als Natura2000-gebied.
Deze zijn vooral aangewezen voor broedvogels van rietvegetaties, voor rustende en
foeragerende watervogels en voor enkele bijzondere habitattypen en -soorten. In de
planperiode zijn in alle in het rondom het IJsselmeer gelegen Natura2000-gebieden effecten
mogelijk als gevolg van het instellen van een flexibel peilbeheer. Deze uiten zich in
algemene zin in een mogelijke wijziging in water- en landhabitats met een (indirecte)
doorwerking op de Natura2000-waarden.
De bovenbeschreven effecten bij een flexibel peilbeheer, doen zich mogelijk in verergerde
vorm voor bij het opzetten van het waterpeil met maximaal 1,5 meter in het streefbeeld (voor
het IJsselmeer, Ketelmeer & Vossenmeer en Zwarte Meer). De kans bestaat dat er een
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 49 -

31 maart 2009

permanente wijziging optreedt in water- en landhabitats met een (indirecte) doorwerking op
soorten en habitattypen, waar een instandhoudingsdoelstelling voor geldt. Dit uit zich in
direct oppervlakteverlies of aantasting van de kwaliteit van leefgebieden. De noodzakelijke
aan te brengen aanpassingen aan waterkeringen en kunstwerken bij een peilverhoging van
maximaal 1,5 meter hebben mogelijk ook effecten op natuurwaarden die zijn gebonden aan
de oeverzones, vooral als gevolg van verstoring en aantasting van leefgebieden.
Hieronder volgt een eerste selectie van habitattypen of soorten die door het flexibel
peilbeheer (planperiode) en de peilverhoging (streefbeeld) in het IJsselmeer worden
beïnvloed. Deze eerste selectie vindt plaats aan de hand van een clustering van alle
habitattypen en soorten die in het plangebied voorkomen. De wijze van clustering is
opgenomen in bijlage II. In tabel 5.2 is aangegeven op welke geclusterde soorten het flexibel
peilbeheer en de peilverhoging effect kunnen hebben. Er is hier geen onderscheid gemaakt
in de plan- en streefperiode. Dit vindt plaats bij de nadere analyse, waarbij ook effecten zijn
uitgesplitst per soort (zie paragraaf 5.3).
Tabel 5.2: Overzicht van relevante geclusterde habitattypen en soorten

x

x

x

Broedvogels

x

x

x

x

x

x

Grondbroeders

x

x

x

x

x

x

Niet-grondbroeders

x

x

x

Schelpdieretende vogels

x

x

x

Bodemfauna-eters (steltlopers)

x

x

x

Visetende vogels

x

x

x

Plantenetende vogels

x

x

x

x

x

Geclusterde habitattypen
Venen

x

Stilstaande wateren

x
x

Stromende wateren

x

Mesofiele graslanden
Ruigte/zoom

x

x

Geclusterde soorten

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 50 -

Eindrapport

Zuidoever

Eem- en Gooimeer en

Trekvogels

Markermeer & IJmeer

x

Zwarte Meer

x

Vossemeer

x

Ketelmeer &

Bodemfauna

IJsselmeer

Veluwerandmeren

Zoetwatervoorziening korte en lange termijn

Rustende vogels

x

Noordse woelmuis

x

Vleermuizen

x

Vissen/Vislarven

x

x

x

x
x

x

x = mogelijk negatief effect; (x) = effect mogelijk, maar onduidelijk of positief of negatief.

5.5

Effectbeschrijving
De effectbeschrijving is zoveel mogelijk per soort en per maatregel toegespitst. De effecten
op het IJsselmeer, Ketelmeer & Vossenmeer en Zwarte Meer zijn hier vooral gericht op de
effecten van een peilverhoging van maximaal 1,5 meter, hoewel de effecten van het instellen
van een flexibel peilbeheer ook van toepassing zijn op deze gebieden.

Effecten planperiode
De belangrijkste effecten van flexibel peilbeheer hebben betrekking op kwaliteitsverlies van
land- en waterhabitat, omdat verschillende gradiënten en structuren op de overgang tussen
nat naar drogere condities verloren gaan. Het is daarnaast mogelijk dat er een nivellering
optreedt in leefgebieden en groeiplaatsen, waar levensgemeenschappen, die zijn gebonden
aan permanente wateren, domineren. Ook is sprake van een afname van geschikte
broedplaatsen voor verschillende soorten grondbroeders en niet grondbroeders, zoals
vogelsoorten die voor de broedbiotoop zijn gebonden aan riet- en overige moerasvegetaties.

Er is bij de analyse van mogelijke effecten uitgegaan van het ‘worst case’-scenario, dat
wil zeggen dat de effecten worden beoordeeld van een flexibel peilbeheer van maximaal
0,3 meter boven de huidige bovengrens in alle Natura2000-gebieden. Soorten,
waarvoor geen negatieve effecten worden verwacht, zijn buiten beschouwing gelaten.
Effecten op habitats
De habitattypen mesofiele graslanden en trilvenen ondervinden mogelijk negatieve effecten
als gevolg van een flexibel zomerpeil. Deze habitats hebben dan een verhoogde kans om in
de bloeiperiode van planten in het voorjaar en de zomer (permanent) onder water te staan.
Het toestaan van een bandbreedte van maximaal 30 cm boven het huidige zomerpeil heeft
naar verwachting weinig tot geen negatieve effecten op habitattypen van stromende en
stilstaande wateren (Kranswierwateren in het IJsselmeer uitgezonderd). De toe te nemen
waterdiepte is niet zodanig dat de waterkwaliteit verandert en ook niet dusdanig dat de
kiemingskansen voor waterplanten zullen afnemen.
Kranswierwateren in geïsoleerde poelen en wateren in het IJsselmeer zijn erg gevoelig voor
overstroming met voedselrijk IJsselmeerwater, ook bij het instellen van een flexibel
peilbeheer. Er is dan een verhoogde kans aanwezig op inundatie met voedselrijk
IJsselmeerwater. De Kranswierwateren, die voorkomen in de Gouwzee en in de kustzone bij
Muiden, worden niet negatief beïnvloed, omdat deze in de huidige situatie al in direct contact
staan met voedselrijk IJsselmeerwater en voorkomen over grote oppervlakte. Er is geen
negatieve verandering in de waterkwaliteit te verwachten bij een flexibel peilbeheer.
Ruigten en zomen ondervinden mogelijk positieve effecten als gevolg van een meer flexibel
peilbeheer. Het vrij stabiele peil in het IJsselmeergebied zorgt er in de huidige situatie voor
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 51 -

31 maart 2009

dat er over een relatief kleine oppervlakte strooisel wordt afgezet, waar zich deze vegetaties
kunnen vormen. Met een flexibel peil kan er meer strooisel op het achterland worden
afgezet, waardoor er meer geschikte vestigingsplekken kunnen ontstaan.
Effecten op soorten
Effecten op broedvogels:
Het toestaan van een bandbreedte boven het huidige zomerpeil heeft mogelijk negatieve
effecten op grond- en niet grondbroedende soorten watervogels, die hun broedbiotoop
vooral kennen in buitendijks gelegen (riet)moerassen. Deze biotopen liggen buitendijks,
zowel langs de Friese en Noord-Hollandse IJsselmeerkust, de oostkant van het Ketelmeer &
Vossenmeer als het Zwarte Meer en liggen qua hoogte deels onder de maximaal toegestane
bandbreedte. Dit leidt mogelijk tot een afname in het areaal aan geschikte rietlanden of
andere oevervegetaties, mede door de peilopzet.
Effecten op niet-broedvogels:
Het beschikbaar geschikte voedselgebied voor bodemfauna-eters op droogvallende platen
of oeverzones kan door een flexibel peilbeheer (in kwaliteit) afnemen door het mogelijk
kleiner worden van het areaal aan droogvallende platen met de bijbehorende bodemfauna,
voornamelijk in het IJsselmeer, maar ook in het Ketelmeer & Vossemeer en het Zwarte Meer
(aangewezen voor de grutto). Er zijn geen effecten te verwachten op andere geclusterde
vogelgroepen, omdat de effecten van de peilopzet niet direct leidt tot een afname in
foerageermogelijkheden, vanwege de relatief geringe stijging van de waterkolom.
Het toestaan van een bandbreedte boven het huidige zomerpeil heeft naar verwachting geen
negatieve effecten op visetende watervogels. De waterkwaliteit verandert naar verwachting
niet zodanig, dat de helderheid van het water afneemt ten opzichte van de huidige situatie.
De diepte voor duikende vis- en schelpdiereters neemt ook niet zodanig toe, dat ze veel
extra energie moeten steken voor hun voedselvoorziening. De foerageermogelijkheden voor
plantenetende watervogels worden ook niet beperkt bij een dergelijke toename van het
waterpeil, omdat er voldoende foerageermogelijkheden beschikbaar blijven.
Effecten op habitatsoorten:
Er zijn mogelijk positieve en negatieve effecten te verwachten op de Noordse woelmuis.
Door een flexibel peilbeheer kunnen bepaalde rietvegetaties geïsoleerd komen te liggen,
waardoor de soort een voordeel heeft ten opzichte van andere soorten concurrerende
woelmuizen, die meer aan drogere condities zijn gebonden. De peilopzet kan echter ook tot
gevolg hebben dat de geschikte leefgebieden onder water komen te staan, waardoor deze
minder geschikt worden als leefgebied voor de soort. Daarnaast kunnen aanpassingen aan
waterkeringen leiden tot het verdwijnen van actuele en potentiële leefgebieden van de soort
in de directe omgeving van de dijken en hierbij kunnen Noordse woelmuizen worden
verstoord.
Er zijn mogelijk ook negatieve effecten te verwachten op de groenknolorchis, als de tot nu
toe redelijk geïsoleerde zandplaten een verhoogde kans hebben om te worden geïnundeerd
met voedselrijk IJsselmeerwater.
Er zijn geen negatieve effecten te verwachten op de soortgroepen vleermuizen en vissen. Er
blijft voor deze soorten voldoende leefgebied beschikbaar of neemt zelfs toe. Voor

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 52 -

Eindrapport

vleermuizen geldt dat er voldoende insectenaanbod aanwezig blijft in de Natura2000gebieden.
Effecten streefbeeld
Er is bij de analyse van mogelijke effecten uitgegaan van het ‘worst case’-scenario, dat wil
zeggen dat de effecten worden beoordeeld van een peilopzet van maximaal 1,5 meter op
het moment van het verhogen wat het waterpeil in het IJsselmeer, Ketelmeer & Vossemeer
en het Zwarte Meer. Er is hieronder voor broedvogels en habitatsoorten op soortenniveau op
negatieve effecten ingegaan. Soorten waarvoor geen negatieve effecten worden verwacht
zijn buiten beschouwing gelaten.
Effecten op habitats
Kranswierwateren komen voor in geïsoleerde poelen en wateren in buitendijkse gebieden in
het IJsselmeer (Gebiedendocument IJsselmeer), zoals vermoedelijk in de Workumer
Noordwaard. Deze vegetaties zijn gevoelig voor overstroming met voedselrijk
IJsselmeerwater. Er is een verhoogde kans op inundatie van deze kenmerkende vegetaties
door een peilopzet van maximaal 1,5 meter. Deze hydrologische isolatie kan helemaal
verdwijnen bij een degelijke peilopzet, omdat deze wateren ook in de huidige situatie al
periodiek worden geïnundeerd met voedselrijk IJsselmeerwater, met negatieve gevolgen.
Ruigten en zomen van subtype A komen in het IJsselmeer vooral voor in het Kooiwaard,
subtype B komt o.a. voor in de Makkumer Zuidwaard & Workumerwaard. Deze vegetaties
zijn gebonden aan vochtige zones met strooiselophoping langs rivieren en andere grote
wateren, die een enkele keer overstromen. Het habitattype is gevoelig voor een peilopzet
door een verhoogde kans op permanent water in de huidige aanspoelgordels. Bovendien
zijn er mogelijk negatieve effecten te verwachten als gevolg van dijkversterking als gevolg
van direct oppervlakteverlies of randinvloeden.
Vossenstaarthooilanden (mesofiele graslanden) komen voor in de uiterwaarden van het
Zwarte water. Inundatie in het winterhalfjaar is mogelijk gunstig, maar inundaties in de
periode van bloei wordt slecht verdragen. Door peilopzet is het mogelijk dat er ook in de
bloeiperiode water in de graslanden blijft staan. Hierdoor zijn er mogelijk minder
kiemingskansen voor kenmerkende soorten van dit habitattype. Negatieve effecten zijn niet
uit te sluiten.
Overgangs- en trilvenen ondervinden mogelijk significant negatieve effecten als gevolg van
zowel peilopzet als dijkversterking, omdat er trilvenen in de kustzone van het IJsselmeer
voor komen (o.a. Stoenckherne/Workumer Nieuwland, Makkumer Noordwaard). Effecten
kunnen zijn teveel inundatie tijdens de bloeiperiode, of oppervlakteverlies ten behoeve van
dijkversterking.
Meren met Krabbescheer en grote fonteinkruiden komen voor in het Zwarte Meer. Dit
habitattype is gevoelig voor het opzetten van het waterpeil (optimale waterdiepte 1 meter)
met maximaal 1,5 meter. Mogelijk spelen er ook effecten van een dijkversterking als gevolg
van direct oppervlakteverlies een rol en randeffecten.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 53 -

31 maart 2009

Effecten op soorten
Effecten op broedvogels:
De roerdomp en porseleinhoen zijn grondbroeders in uitgestrekte rietvelden en komen
vooral voor in de Makkumerwaarden (Gebiedendocument IJsselmeer). Beide soorten komen
vermoedelijk voor als broedvogel in rietkragen langs de oevers aan de oostzijde van het
Ketelmeer en Vossemeer. In het Zwarte Meer komen beide soorten voor in de buitendijkse
rietlanden. Het opzetten van het waterpeil tot maximaal 1,5 meter heeft mogelijk de
consequentie tot gevolg dat de geschikte broedbiotopen (rietmoerassen) tijdens het
broedseizoen onder water komen te staan. Deze geschikte leefgebieden kunnen dus
ongeschikt worden als broedlocatie.
De dijkverbeteringen hebben tot gevolg dat er oppervlak aan geschikt leefgebied voor de
soorten verloren kan gaan en verstoring is ook mogelijk tijdens de broedtijd. Er is vanuit
gegaan dat er in de directe omgeving van de Makkumerwaarden dijkversterking zal
plaatsvinden, daardoor zijn er significant negatieve effecten als gevolg van verstoring
denkbaar. In het Zwarte Meer & Vossemeer zijn significante negatieve effecten ook
denkbaar, omdat hier ook geschikt moerasbiotoop aanwezig is in de nabijheid van de dijken.

De bruine kiekendief heeft broedterritoria in de Makkumerwaarden. De peilopzet kan tot
gevolg hebben dat geschikte rietmoerassen te vaak zullen inunderen met IJsselmeerwater
en daardoor als broedbiotoop ongeschikt kunnen worden. Er is vanuit gegaan dat er in de
directe omgeving van de Makkumerwaarden ook dijkversterking zal plaatsvinden, daardoor
zijn er ook negatieve effecten als gevolg van verstoring denkbaar.
De grote karekiet en purperreiger zijn broedvogels van de rietkragen langs de oevers aan de
oostzijde van Ketelmeer en Vossemeer. De grote karekiet broedt in oeverzones met stevig
overjarig waterriet, de purperreiger nestelt zowel in moerassen als in struweel. De soorten
zijn aanwezig in het Zwarte Meer in de buitendijkse rietlanden. Het nest wordt ongeveer 50100 cm boven het wateroppervlak vastgemaakt aan stevige stengels in rietvelden. Hoewel
beide soorten geen grondbroeder zijn, zijn de effecten als beschreven voor de roerdomp en
het porseleinhoen ook van toepassing op deze soorten. De bovenbeschreven effecten op de
roerdomp en porseleinhoen zijn ook van toepassing op de soorten snor en rietzanger, omdat
dit ook soorten zijn die broeden in riet- en moerasvegetaties.
De kemphaan komt vooral voor langs de Friese IJsselmeerkust, langs de Makkumer- en
Workumerwaarden. De soort broedt op schaars begroeide plekken, de foerageergebieden
bestaan uit zand- en modderbanken en oeverzones van rivieren en plassen. Door het
opzetten van het waterpeil is een verhoogde kans op overstroming in het broedseizoen
(inundatie door hoog peil of door storm) en de geschikte foerageergebieden kunnen
verdwijnen (zand, modderbanken, oeverzones). Er zijn directe negatieve effecten mogelijk
door verstoring en oppervlakteverlies van geschikt foerageergebied (mede door de nabije
ligging bij dijken in de Workumerwaarden) en door verstoring/oppervlakte verlies als gevolg
van dijkversterking.
De visdief komt voor op platen, eilandjes en buitendijkse graslanden in het
IJsselmeergebied. Door het opspuiten van geschikte broedeilandjes groeide de populatie
sterk (Gebiedendocument IJsselmeer). Op de schelpenbanken ten westen van de

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 54 -

Eindrapport

Workumerbuitenwaard broeden bijvoorbeeld veel visdieven. Ook in het Krabbegat broeden
veel visdieven. Door het opzetten van het waterpeil is het mogelijk dat de bestaande
geschikte broedplaatsen verdwijnen door bijvoorbeeld een verhoogde kans op overstroming.
Ook verstoring als gevolg van dijkversterking is mogelijk, mede door de nabije ligging van
een kolonie nabij het Krabbegat.
Er zijn effecten te verwachten op broedende aalscholvers. De bekende kolonie in de Ven bij
Enkhuizen bevinden zich of in overhangende takken in bomen of op de grond. Het opzetten
van het waterpeil houdt in dat er broedgelegenheden verdwijnen door de continue
aanwezigheid van water.
Effecten op niet-broedvogels:
Duikende visetende watervogels (aalscholver, fuut, nonnetje, grote zaagbek) gebruiken het
IJsselmeergebied, Ketelmeer & Vossemeer en het Zwarte Meer (alleen fuut en aalscholver)
als foerageergebied en rustgebied. De soorten ondervinden mogelijk negatieve effecten als
een indirect gevolg van een verminderd prooiaanbod door het verdwijnen van paaigebied
voor vissen door peilopzet.
De soorten hebben naar verwachting minder te lijden van mogelijk verminderd zicht (door
minder lichtinval op grotere diepte), omdat deze soorten op grote diepte kunnen duiken en
niet alleen afhankelijk zijn van zicht zoals jagende visetende watervogels (Van Rijn et al,
2004). De soorten ondervinden mogelijk ook negatieve effecten als gevolg van verstoring
van rustgebieden door dijkwerkzaamheden.
Vliegende jagende visetende watervogels gebruiken het IJsselmeergebied (zwarte stern,
dwergmeeuw, reuzenstern en visarend), het Ketel & Vossemeer (reuzenstern) en het Zwarte
Meer (zwarte stern) als foerageergebied en rustgebied. Door de peilopzet kan het doorzicht
in ondiepe zones en oeverkanten in het water worden verminderd door minder lichtinval op
de bodem. Dit heeft mogelijk beperkingen in de foerageermogelijkheden voor tot gevolg voor
deze soorten. De soorten ondervinden mogelijk ook negatieve effecten als gevolg van
verstoring op rustgebieden door dijkwerkzaamheden.
Schelpdieretende watervogels (kuifeenden, toppereenden en brilduiker) gebruiken het
IJsselmeergebied, Ketelmeer & Vossemeer en Zwarte Meer (kuifeend) als rust- en
foerageergebied. Door de peilopzet zullen deze soorten meer energie moeten steken in het
duiken naar driehoeksmosselen. Dit heeft mogelijk beperkingen in de
foerageermogelijkheden tot gevolg voor deze soorten. De soorten ondervinden mogelijk ook
negatieve effecten als gevolg van verstoring op rustgebieden door dijkwerkzaamheden.
Plantenetende watervogels gebruiken het IJsselmeergebied, Ketel- en Vossemeer en het
Zwarte Meer als rust- en foerageergebied. Door de peilopzet zijn negatieve effecten mogelijk
als gevolg van het verdwijnen van ondiepe waterzones (vogels foerageren tussen de 0,35 en
2 meter) en graslanden. Dit heeft mogelijk beperkingen in de foerageermogelijkheden tot
gevolg voor deze soorten. De soorten ondervinden mogelijk ook negatieve effecten als
gevolg van verstoring op rustgebieden door werkzaamheden.
Bodemfauna-eters gebruiken het IJsselmeergebied, Ketel- en Vossemeer (alleen grutto) en
het Zwarte Meer (alleen grutto) als rust- en foerageergebied. Door de peilopzet zijn
significante negatieve effecten mogelijk als gevolg van het verdwijnen van geschikte

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 55 -

31 maart 2009

foerageergebieden zoals droogvallende platen en ondiepe oeverzones. Dit heeft mogelijk
beperkingen in de foerageermogelijkheden tot gevolg voor deze soorten. De soorten
ondervinden mogelijk ook negatieve effecten als gevolg van verstoring van rustgebieden
door dijkwerkzaamheden.
Effecten op habitatsoorten
Het toestaan van een peilverhoging van max. 1,5 meter boven het huidige waterpeil heeft
mogelijk negatieve effecten op de habitatrichtlijnsoort groenknolorchis in het IJsselmeer. Het
is niet uit te sluiten dat een hoger peil kan leiden tot teveel (voedselrijk) water in de
wortelzone tijdens de bloeiperiode in de gebieden waarin deze soort (potentieel) voorkomt
(o.a. op zandig kalkrijk substraat in Stoenckherne/Workumer Nieuwland, Makkumer
Noordwaard, Kooiwaard).
De Noordse woelmuis komt in een gering deel van de Friese IJsselmeergebied (potentieel)
voor, onder andere in de Makkumer Waarden. De soort leeft in rietlanden, oeverlanden van
meren, langs beken en rivieren en in drassige extensief gebruikte hooi- en weilanden. De
effecten op de Noordse woelmuis zijn negatief als gevolg van de vernatting van buitendijks
gelegen geschikte gebieden in het IJsselmeer. Het is mogelijk dat geschikte leefgebieden
een verhoogde kans hebben om onder water te staan. Hierdoor is er een verschuiving in
vegetatietypen en waterdiepte mogelijk in de oeverzones buitendijks, waarbij negatieve
effecten op de kwaliteit van het leefgebied niet is uit te sluiten.
De Meervleermuis gebruikt het IJsselmeer en het Zwarte Meer als foerageergebied. Het is
mogelijk dat er door de geplande peilopzet minder gradiënten ontstaan in
levensgemeenschappen en dit kan mogelijk leiden tot verminderd foerageeraanbod voor de
soort (als gevolg van een verminderd insectenaanbod). Negatieve effecten als een indirect
gevolg van peilopzet kunnen daarom niet worden uitgesloten. De dijkverzwaring heeft
mogelijk negatieve effecten op de soort, maar deze zijn niet significant, omdat er voor de
soort voldoende pendelroutes aanwezig blijven (open waterrijk landschap om langs te
vliegen). De soort maakt namelijk naast houtwallen, ook gebruik van water als vluchtroute in
het landschap.
Het verhogen van het IJsselmeerpeil en de dijkwerkzaamheden heeft negatieve effecten op
de rivierdonderpad, maar ze zijn niet significant. De soort komt in de huidige situatie voor in
de oeverzones langs de IJsselmeerkust met een kunstmatige stenige oeververdediging - en
bodem. Door de dijkversterking en peilopzet schuift het leefgebied wellicht op, maar op de
lange termijn blijft er voor deze soort voldoende leefgebied beschikbaar in de versterkte
oeverzones. Dit geldt mogelijk niet voor de Kleine en Grote modderkruiper. Door peilopzet
en dijkversterking is het mogelijk dat actuele leefgebieden worden verstoord of verloren
kunnen gaan.
In tabel 5.3 is per Natura 2000-gebied weergegeven op welke soorten en habitats een effect
mogelijk wordt verwacht. De effecten zijn de mogelijke gevolgen van het instellen van een
flexibel waterpeil (planperiode) respectievelijk een peilverhoging van maximaal 1,5 meter, de
noodzakelijke dijkversterking en de loskoppeling van het Markermeer, Veluwerandmeren en
het Eem- en Gooimeer en Zuidoever op Natura 2000-waarden (streefperiode).

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 56 -

Eindrapport

Tabel 5.3: Overzicht van effecten van rivierverrruimende maatregelen per Natura2000-gebied

Flexibel

Verhoging

Versterking

peilbeheer

waterpeil

waterkering

(planperiode)

(streefbeeld)

(streefbeeld)

Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

IJsselmeer

Aalscholver

nb

x

x

Aalscholver

b

x

x

x

Roerdomp

b

x

x

x

Bruine kiekendief

b

x

x

x

Porseleinhoen

b

x

x

x

Bontbekplevier

b

x

x

x

Kemphaan

b

x

x

x

Visdief

b

x

x

x

Snor

b

x

x

x

Rietzanger

b

x

x

Rivierdonderpad

nb

Meervleermuis

hs

*Noordse woelmuis

hs

Groenknolorchis

hs

Kranswierwateren
Ruigten en zomen
(moerasspirea)
Ruigten en zomen (harig
wilgenroosje)
Overgangs- en trilvenen
(trilvenen)
Fuut

nb

x

x

Aalscholver

nb

x

x

Lepelaar

nb

x

x

Kleine zwaan

nb

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

ht

x

x

x

ht

x

x

x

ht

x

x

x

ht

x

x

x

Toendrarietgans

nb

x

x

Kleine rietgans

nb

x

x

Kolgans

nb

x

x

Grauwe gans

nb

x

x

Brandgans

nb

x

x

Bergeend

nb

x

x

x

Smient

nb

x

x

Krakeend

nb

x

x

Wintertaling

nb

x

x

Wilde eend

nb

x

x

Pijlstaart

nb

x

x

Slobeend

nb

x

x

Tafeleend

nb

x

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

x
x

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 57 -

31 maart 2009

Natura2000-gebied

Ketelmeer & Vossemeer

Zwarte Meer

Verhoging

Versterking

waterpeil

waterkering

(planperiode)

(streefbeeld)

(streefbeeld)

Soort of habitat

type

Kuifeend

nb

x

x

Toppereend

nb

x

x

Brilduiker

nb

x

x

Nonnetje

nb

x

x

Grote zaagbek

nb

x

x

Meerkoet

nb

Kluut

nb

x

x

x

Goudplevier

nb

x

x

x

Kemphaan

nb

x

x

x

Grutto

nb

x

x

x

Wulp

nb

x

x

x

Dwergmeeuw

nb

x

x

Reuzenstern

nb

x

x

Zwarte stern

nb

x

x

Roerdomp

b

x

x

x

Porseleinhoen

b

x

x

x

Snor

b

x

x

x

Grote karekiet
Beken en rivieren met
waterplanten (grote
fonteinkruiden)
Fuut

b

x

x

x

ht

x

x

nb

x

x

x

Aalscholver

nb

x

x

Lepelaar

nb

x

x

Kleine zwaan

nb

x

x

Toendrarietgans

nb

x

x

Kolgans

nb

x

x

Grauwe gans

nb

x

x

Krakeend

nb

x

x

Wintertaling

nb

x

x

Pijlstaart

nb

x

x

Tafeleend

nb

x

x

Kuifeend

nb

x

x

Nonnetje

nb

x

x

Grote zaagbek

nb

x

x

Visarend

nb

x

x

Meerkoet

nb

Grutto

nb

Reuzenstern

nb

Roerdomp

b

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

Flexibel
peilbeheer

x
x

x

x

x

x

x

x

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 58 -

Eindrapport

Natura2000-gebied

Eemmeer & Gooimeer
Zuidoever
Markermeer & IJmeer
Veluwerandmeren

Soort of habitat

Verhoging

Versterking

waterpeil

waterkering

(planperiode)

(streefbeeld)

(streefbeeld)

type

Purperreiger

b

x

x

x

Porseleinhoen

b

x

x

x

Snor

b

x

x

x

Rietzanger

b

x

x

x

Grote karekiet

b

x

x

x

Grote modderkruiper

hs

x

Kleine modderkruiper

hs

x

Rivierdonderpad

hs

x

Meervleermuis

hs

x

x

Meren met krabbenscheer
Ruigten en zomen
(moerasspirea)
Glanshaver- en
vossenstaarthooilanden
(grote vossenstaart)
Fuut

ht

x

x

ht

x

x

x

x

nb

x

x

Aalscholver

nb

x

x

ht

x

Lepelaar

nb

x

x

Kleine zwaan

nb

x

x

Toendrarietgans

nb

x

x

Kolgans

nb

x

x

Grauwe gans

nb

x

x

Smient

nb

x

x

Krakeend

nb

x

x

Wintertaling

nb

x

x

Pijlstaart

nb

x

x

Slobeend

nb

x

x

Tafeleend

nb

x

x

Kuifeend

nb

x

x

Meerkoet

nb

Grutto

nb

Zwarte Stern

nb

Visdief

b

Visdief

x
x

x

x

x

x

n.v.t.

n.v.t.

b

x

n.v.t.

n.v.t.

Roerdomp

b

x

n.v.t.

n.v.t.

Grote karekiet

b

x

n.v.t.

n.v.t.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

Flexibel
peilbeheer

x

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 59 -

31 maart 2009

5.6

Beoordeling van de effecten
De verschillende Natura2000-waarden, die genoemd zijn in tabel 5.3, ondervinden mogelijk
significant negatieve effecten als gevolg van de maatregelen die in de plan- en streefperiode
zijn voorzien.
Het instellen van een flexibel peilbeheer heeft mogelijk zeer negatieve gevolgen op
broedende vogelsoorten, foeragerende soorten watervogels (bodemfauna), een aantal
habitattypen, groenknolorchis. Voor de Noordse woelmuis zijn mogelijk licht negatieve
effecten te verwachten. De gevolgen kunnen zo negatief zijn, dat significant negatieve
effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van verschillende Natura2000-waarden niet
zijn uit te sluiten als gevolg van het verlies aan kwalitatief leefgebied. Het instellen van het
flexibel peilbeheer wordt al ingesteld in de planperiode, zodat er op korte termijn al inzicht
noodzakelijk is in de effecten van het opzetten van dit waterpeil.
Het opzetten van het waterpeil met maximaal 1,5 meter heeft mogelijk negatieve gevolgen
op de meeste Natura2000-waarden, die veelal (onderdelen van) leefgebieden hebben in de
buitendijks gelegen oeverzones van het IJsselmeer en het Ketelmeer & Vossemeer. Het
mogelijk definitief verdwijnen van kwalitatief leefgebied voor de meeste soorten is dus
mogelijk significant negatief op de instandhoudingsdoelstellingen van verschillende
Natura2000-waarden.

5.7

Mitigerende maatregelen
Flexibel peilbeheer in de planperiode
Het is lastig om mitigerende maatregelen op te stellen voor het instellen van een flexibel
peilbeheer in de planperiode. Er zijn verschillende varianten mogelijk, zoals het instellen van
een variabel peilbeheer met een maximale bandbreedte van minder dan 30 centimeter, het
ontzien van bepaalde gebieden door hier geen flexibel zomerpeilbeheer toe te laten of het
toestaan van een bepaalde bandbreedte vanaf een bepaalde periode in het jaar. Het is
echter niet bekend wat de effecten zijn van het toelaten van een maximale bandbreedte van
minder dan 30 centimeter op de Natura2000-waarden, zodat hier geen uitspraken over
kunnen worden gedaan. Er is hier sprake van een kennislacune in de effecten op Natura
2000-waarden als gevolg van het instellen flexibel peilbeheer. Het ontzien van Natura2000gebieden betekent dat het zomerpeil dient te worden losgekoppeld van het zomerpeil van
andere Natura2000-gebieden. Het loskoppelen van bepaalde gebieden in de planperiode
wordt echter niet genoemd in het Nationaal Waterplan en wordt op de korte termijn ook niet
haalbaar geacht. Het toestaan van een bepaalde bandbreedte in de loop van het voorjaar en
zomer is ook niet realistisch, omdat het broedseizoen voor vogels globaal loopt van maart
t/m medio oktober (rekening houdend met klimaateffecten). Het instellen van flexibel
peilbeheer is juist noodzakelijk in de zomer, omdat de landbouw dan een verhoogde kans
heeft op watertekorten.
Peilopzet (streefbeeld)
Er zijn verschillende mogelijkheden om mitigerende maatregelen te nemen bij een peilopzet
van maximaal 1,5 meter. Het is mogelijk om bepaalde waardevolle Natura2000-gebieden te
ontzien, zoals het Zwarte Water. Dit houdt dan in dat de leefgebieden van de verschillende
bijzondere Natura2000-waarden, zoals de grote karekiet en de roerdomp, gevrijwaard blijven
van de peilopzet in het IJsselmeer en het Ketel & Vossenmeer. Het ontzien van het Zwarte
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 60 -

Eindrapport

Water kan worden gerealiseerd door het peil los te koppelen van het peil van het IJsselmeer
en het Ketelmeer & Vossenmeer. Het is ook mogelijk om een lagere peilopzet te realiseren
dan 1,5 meter. Er is echter in de vorige paragrafen al geconcludeerd dat bij een flexibel
zomerpeilbeheer met maximaal 30 centimeter als bovengrens er negatieve effecten te
verwachten zijn op verschillende Natura2000-waarden. Er is hier sprake van een
kennislacune in de effecten op Natura 2000-waarden als gevolg van het instellen een flexibel
zomerpeil.
Aanpassingen aan kunstwerken en waterkeringen
Er zijn voor de verschillende aanpassingswerkzaamheden aan dijken en kunstwerken
mogelijkheden om verstoring tegen te gaan, door bepaalde waardevolle leefgebieden te
ontzien of door te werken in de minst kwetsbare periode van een bepaalde soort.

5.8

ADC-toets zoetwatervoorziening korte termijn
In het Nationaal Waterplan wordt binnen de planperiode een besluit aangekondigd (voorzien
in 2012) dat het flexibel peilbeheer in het IJsselmeergebied mogelijk maakt waarbij het
zomerpeil tot maximaal 30 cm boven het huidige streefpeil in de zomer mag stijgen. In
principe is het dan nog binnen de planperiode mogelijk om hier gebruik van te maken.
Mitigerende maatregelen zullen naar verwachting niet alle negatieve effecten kunnen
mitigeren. Dientengevolge is de ADC-toets doorlopen.
Alternatieven
Verhoging van het zomerpeil is nodig om de in de nabije toekomst verwachte watertekorten
in de omliggende provincies gedurende de zomers op te lossen. Een alternatief zou zijn het
langer vasthouden van zoetwater in de betreffende provincies, maar dit vergt grote
investeringen in de kwaliteit en het oppervlak van de bestaande watersystemen. De
totstandkoming van dergelijke maatregelen zijn niet op korte termijn te realiseren en vergen
vaak langdurige processen. Voor de korte termijn is het gebruik maken van de
mogelijkheden die het IJsselmeergebied biedt het enige alternatief.
Dwingende redenen van groot openbaar belang
De watertekorten zouden, indien niet aangevuld, tot verzilting en verdroging leiden met grote
gevolgen voor onder andere de landbouw. Dergelijke effecten zijn maatschappelijk niet
acceptabel en er zijn daarom dwingende redenen van groot openbaar belang voor het
nemen van deze maatregel.
Compensatie
De effecten van het instellen van een maximale bandbreedte voor het zomerpeil zijn relatief
groot op vooral broedvogels en habitattypen, maar ze kunnen met name ten aanzien van de
habitats gecompenseerd worden door geschikte locaties te verondiepen tot op of net boven
waterniveau. Zodoende worden habitats voor wetlands en broedlocaties hersteld. Er zijn
verschillende specifieke maatregelen mogelijk om mogelijk negatieve effecten te voorkomen
voor de specifieke soort of habitattype. Zo is het mogelijk om poelen met Kranswierwateren
op te schonen, zodat deze minder voedselrijk worden, of er kunnen nieuwe poelen worden
aangelegd, die alleen sporadisch worden geïnundeerd met water uit het IJsselmeer.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 61 -

31 maart 2009

5.9

Conclusies zoetwatervoorziening op het IJsselmeer
Wij lezen het Nationaal Waterplan aldus dat flexibel peilbeheer in het IJsselmeergebied
binnen de planperiode (2012) niet wordt uitgesloten. Flexibel peilbeheer houdt in dat het het
zomerpeil tot maximaal 30 cm boven het huidige streefpeil in de zomer mag stijgen. In het
planMER en in de passende beoordeling zijn de mogelijke milieueffecten van dit
voorgenomen besluit meegenomen. Hiermee wordt het mogelijk het komende besluit beter
te onderbouwen en eventueel besluiten over mitigerende of compenserende maatregelen te
nemen.
Het in de planperiode invoeren van een flexibel peilbeheer op het IJsselmeer, MarkermeerIJmeer en de Veluwerandmeren leidt tot significant negatieve effecten op soorten
(broedende en foeragerende watervogels, groenknolorchis, Noordse woelmuis) en
habitattypen (zoals mesofiele graslanden en trilvenen). Habitattypen ruigten en zomen
ondervinden waarschijnlijk juist positieve effecten. Realistische mitigerende maatregelen zijn
niet voorhanden. Voor de planperiode zijn negatieve effecten op Natura2000-doelstellingen
niet uit te sluiten. Dientengevolge is de ADC-toets doorlopen. Uit de conclusies van de in
deze passende beoordeling doorlopen ADC-toets blijkt dat alternatieven voor de korte
termijn niet in voldoende mate voorhanden zijn vanwege de grote investeringen en
benodigde tijd om alternatieven op de korte termijn te realiseren. Toenemende
droogteperioden in de zomer leiden tot verzilting en grote schade in de landbouw. De
negatieve effecten kunnen worden gecompenseerd door habitats (vooral voor broedvogels)
te maken. Op besluitniveau (2012) zal een nadere passende beoordeling moeten worden
uitgevoerd.
Voor de lange termij n (streefbeeld) wordt in het Nationaal Waterplan ervan uitgegaan dat
ook in de toekomst onder vrij verval gespuid zal gaan worden naar de Waddenzee en dat
het IJsselmeer mogelijk gaat dienen als zoetwatervoorraad voor grote delen van Nederland.
In beide gevallen zal het peil van het IJsselmeer verder stijgen. Hiervan zijn in agenderende
zin de gevolgen van dit mogelijke beleid beoordeeld.
Dit mogelijke toekomstperspectief heeft significant negatieve gevolgen voor de meeste
soorten, die hun leefgebieden hebben in de buitendijks gelegen oeverzones van het
IJsselmeer en het Ketelmeer & Vossemeer. Door het verdwijnen van soorten heeft dit ook
gevolgen voor de daar foeragerende vogels.
Aangezien de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft
in zoverre hier geen passende beoordeling te worden gemaakt en zijn de volgende
opmerkingen alleen agenderend van aard. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante
procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000gebieden. Naar verwachting resteren er ook na ‘mitigatie’ significant negatieve effecten,
waardoor de stappen van de ADC-toets moeten worden doorlopen.
In deze passende beoordeling is reeds een aantal mogelijke mitigerende en
compenserende maatregelen genoemd voor peilstijgingen in het IJsselmeergebied. Ter
voorkoming van een deel van de effecten is het mogelijk om het Zwarte Water te ontzien.
Hierdoor blijven leefgebieden van de bijzondere Natura2000-waarden (zoals Grote
karekiet, Roerdomp) gevrijwaard. Ook kunnen delen van het IJsselmeer lokaal worden
verondiept en geschikt gemaakt voor de vestiging van driehoeksmossels, paaigebied voor
spiering en vestiging van macrofyten (kranswieren). Andere delen kunnen tot op of boven
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 62 -

Eindrapport

waterniveau worden verondiept om de groei van rietlanden en de vestiging van
broedvogels van de kale grond mogelijk te maken..

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 63 -

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 64 -

Eindrapport

6

RUIMTEGEBRUIK IJSSELMEERGEBIED

6.1

Referentiesituatie
De huidige vorm van het gebied is ontstaan door de uitvoering van de Zuiderzeewerken.
Hierbij werd de voormalige Zuiderzee afgesloten door de Afsluitdijk. Deze vormt de
scheidslijn tussen de Waddenzee en het IJsselmeer en verbindt de oevers van Friesland en
Noord-Holland. Bovendien zijn grote nieuwe polders aangelegd: de Wieringermeer, de
Noordoostpolder en Flevoland. Aanvankelijk werd de aanleg van de Markerwaard voorzien.
Als voorbereiding hierop is de Houtribdijk aangelegd, waardoor het IJsselmeer en het
Markermeer zijn ontstaan en waardoor Enkhuizen en Lelystad met elkaar verbonden zijn. De
Markerwaard zal echter niet aangelegd worden. Deze ontstaansgeschiedenis heeft ertoe
geleid dat het IJsselmeer en het Markermeer-IJmeer deels omringd zijn door de oude Friese
en Hollandse kust, en deels door nieuwe kust van de nieuwe polders.
Het IJsselmeergebied is, als zoet laaglandmeer, een natuurgebied van (inter)nationale
betekenis en vormt een onmisbare schakel in de vogeltrekroutes tussen Siberië en Afrika.
De rust en het zoete, voedselrijke, relatief ondiepe systeem met een rijk bodem- en
waterleven trekt het hele jaar grote aantallen watervogels. Ondiepten en aansluitende
buitendijkse droge gronden zijn vooral aanwezig langs de Friese kust, waar
waterplantenvelden en veenmosrietlanden voorkomen, met daarin soorten als
groenknolorchis en noordse woelmuis. Het kent een intensieve visserij en een belangrijke
recreatiefunctie. Met betrekking tot de ecologische betekenis is de openheid en
grootschaligheid van het gebied cruciaal. Door de schaal van het gebied in combinatie met
de beperkte diepte en het overvloedige voedselaanbod worden van diverse soorten
internationaal belangrijke aantallen naar het gebied gelokt. Dat zijn vooral viseters en
bodemfauna-eters. Bij de viseters gaat het vooral om fuut, aalscholver, nonnetje, grote
zaagbek, dwergmeeuw, visdief en zwarte stern. Voor veel van de genoemde vogelsoorten is
het IJsselmeer het belangrijkste gebied in Nederland. Nagenoeg het hele gebied is
onderdeel van het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden. In het
IJsselmeergebied zijn acht gebieden aangewezen als Natura2000-gebied, die in het kader
van ruimtegebruik in het IJsselmeergebied relevant zijn. Figuur 6.1 geeft een overzicht van
de ligging van de relevante Natura2000-gebieden.
De relevante Natura2000-gebieden zijn:
-

IJsselmeer

-

Oostvaardersplassen

-

Markermeer-IJmeer

-

Lepelaarsplassen

-

Ketelmeer & Vossemeer

-

Eemmeer & Gooimeer

-

Waddenzee

De waterkwaliteit vormt de basis voor dit rijke ecosysteem. De natuur is één van de
kernkwaliteiten van het gebied. Andere kernkwaliteiten van het IJsselmeergebied zijn
cultuurhistorie en landschappelijke kwaliteit. Ook heeft het IJsselmeergebied naast de
natuurfunctie een veelzijdige gebruikswaarde, zoals zoetwatervoorziening (waarvan een
klein gedeelte voor drinkwater), beroepsscheepvaart, zandwinning, koelwatervoorziening en
sport- en beroepsvisserij. Het IJsselmeergebied is van groot belang voor de recreatie. Voor
de grotere watersport is het gebied van landelijke en zelfs internationale betekenis. Ook is
het van groot belang voor de kleine watersport, wandelen, fietsen en verblijfsrecreatie. Er
zijn twee hoofdvaarwegen: van Amsterdam naar Lemmer en de aftakking daarvan over het
Ketelmeer richting Kampen.
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 65 -

31 maart 2009

Het oude land heeft over het algemeen een gevarieerde kustlijn, kronkelige dijken en wegen,
onregelmatige verkaveling en hoogteverschillen. De nieuwe inpolderingen hebben een
grootschalig karakter met lange, rechte dijken.

Figuur 6.1: Overzicht van de relevante Natura2000-gebieden voor ruimtegebruik in het IJsselmeergebied

6.2

Voorgenomen beleid
Het IJsselmeergebied biedt ook ruimte aan andere functies. In het ontwerp Nationaal
Waterplan is aangegeven, dat vanuit andere beleidsvelden dan het waterbeleid ruimte
geclaimd wordt in het IJsselmeergebied. Het betreft hier de aanleg van windturbines en de
buitendijkse ruimteclaim voor wonen en werken. In het voorgenomen beleid van het
Nationaal Waterplan zijn windturbines voorzien langs de strakke dijken van de nieuwe
polders Wieringermeer, Noordoostpolder en Oostelijk Flevoland. Daarnaast wordt in het
IJsselmeergebied ruimte gereserveerd om buitendijks wonen en werken mogelijk te maken
Er is grootschalige ruimte gereserveerd in het Markermeer & het IJmeer bij een drietal
gemeenten. Voor de overige aanliggende gemeenten wordt de omvang voor nieuwe
kleinschalige buitendijkse ontwikkelingen beperkt tot een maximum van 5 hectare per
gemeente tot 2040.

6.2.1

Windenergie IJsselmeer
Voor de plaatsing van buitendijkse windturbines geldt, dat deze kunnen worden geplaatst
langs nieuwe strakke dijken rond het IJsselmeer, conform het beleid uit de Nota Ruimte.
Aanvullend daarop geldt dat van geval tot geval beoordeeld moet worden of plaatsing
mogelijk is, dit laatste conform het bepaalde in deel 1 van het Derde Structuurschema
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 66 -

Eindrapport

Elektriciteitsvoorziening. In deze passende beoordeling worden de effecten op Natura2000
doelstellingen beoordeeld.
De resultaten hiervan kunnen gebruikt worden bij de verdere uitwerking en besluitvorming op
projectniveau waarbij een meer gedetailleerde passende beoordeling noodzakelijk is. De
plaatsing van windturbines kan nog binnen de planperiode starten.
Het voorgenomen beleid voor windenergie op het IJsselmeer valt uiteen in deze ingrepen:
-

6.2.2

Aanleg windturbines aan de buitenzijde dijken langs nieuwe polders in het IJsselmeer
Aanwezigheid van windturbines
Verwijdering van windturbines

Buitendijkse ontwikkelingen IJsselmeergebied
Buitendijkse ontwikkelingen in het IJsselmeergebied zijn mogelijk voorzien na 2015. In het
Nationaal Waterplan is aangegeven, dat het ruimtebeslag hiervoor geen belemmeringen
geeft voor het waterbeheer in het IJsselmeergebied. Deze passende beoordeling is daarom
slechts agenderend bedoeld en te gebruiken in besluitvormingsprocessen die volgen.
Het voorgenomen beleid in het ontwerp Nationaal Waterplan betreft de ruimtelijke
reserveringen voor grootschalige buitendijkse ontwikkelingen in het zuidelijk deel van het
IJsselmeergebied: in de gemeenten Amsterdam, Almere en Lelystad. Aan deze gemeenten
wordt respectievelijk 350 hectare, 700 hectare en 150 hectare ruimte voor nieuwe
buitendijkse bebouwing toebedeeld. Bij Amsterdam zijn ontwikkelingen in het IJmeer
voorzien, waarbij wordt aangesloten op de reeds in gang gezette ontwikkeling van IJburg. Bij
Almere betreft het de ontwikkeling van een grote buitendijkse locatie ten westen van Almere,
aansluitend op de ontwikkelingen van Almere-Oost. Bij Lelystad betreft het een relatief kleine
buitendijkse locatie, ten westen van Lelystad, aansluitend op het stedelijk gebied. Als
voorwaarde voor alle buitendijkse ontwikkelingen geldt dat ze een toegevoegde waarde
moeten hebben voor de bestaande kernkwaliteiten en karakteristieken van het bestaande
(water)landschap.
Het voorgenomen beleid in het ontwerp Nationaal Waterplan betreft tevens ruimtelijke
reserveringen voor kleinschalige buitendijkse ontwikkelingen in het IJsselmeergebied. Hier
wordt de beperking aan gesteld dat er per gemeente maximaal 5 hectare ruimte is
toegestaan voor deze ontwikkelingen tot 2040. Daarnaast is herstructurering van bestaande
buitendijkse bebouwing toegestaan onder dezelfde kwalitatieve voorwaarden. Het gaat hier
om Gemeenten met grondgebied dat is gelegen in het IJsselmeergebied.
Deze passende beoordeling richt zich alleen op de effecten op Natura2000 doelstellingen
van het ruimtebeslag van de buitendijkse ontwikkelingen, niet op de effecten van de aanleg
bebouwing en infrastructuur of het gebruik. De resultaten van deze passende beoordeling
kunnen gebruikt worden in het toekomstige besluitvormingtraject dat voortkomt uit het
project Rijksbesluiten Amsterdam-Almere-Markermeer (RAAM). Het RAAM-project zal
resulteren in de samenhangende principebesluiten over onder andere de Schaalsprong
Almere, Openbaar vervoer verbinding Schiphol - Amsterdam - Almere - Lelystad en de
Toekomstagenda Markermeer-IJmeer. Bij het RAAM gaat het dan om de drie grootschalige
buitendijkse ontwikkelingen.
Het voorgenomen beleid voor buitendijkse ontwikkelingen is in deze passende beoordeling
beschrijven als één ingreep:
-

Aanwezigheid buitendijkse ontwikkeling (voor bebouwing)

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 67 -

31 maart 2009

6.3

Ingreep-effect relaties
In deze paragraaf zijn de relaties tussen voorgestelde ingrepen en mogelijk optredende
effecten toegelicht. De beschrijving van ingreep-effect relaties levert daarmee een
afbakening van de passende beoordeling voor het ruimtegebruik in het IJsselmeergebied.

6.3.1

Windenergie IJsselmeer
Bij de ingrepen wordt onderscheid gemaakt tussen de aanleg, aanwezigheid en afbraak van
windturbines in meren. De belangrijkste effecten bij aanleg hebben betrekking op het
verstoren van vogels door beweging en geluid. De aanwezigheid van de windturbines
veroorzaken voornamelijk aanvaringen of vormen een barrièrewerking voor vogels en
vleermuizen. In figuur 6.2 zijn de relevante ingreep-effect relaties met betrekking tot
windenergie weergegeven.
Ingreep

Verstoringsfactor

Toelichting

Effect

Verstoring door
heien, beweging
en geluid
Aanleg windturbines

Vooral verstoring van vogels

Foeragerende

die op het water rusten,

broedvogels en niet-

foerageren of in kolonies

broedvogels

broeden en vissen
Beweging op land

Barrièrewerking voor
Barrièrewerking

Foeragerende

trekkende en (ook uit

broedvogels en niet-

kolonies) foeragerende

broedvogels

vogels en vleermuizen
Aanwezigheid

Verstoring door

Verstoring van vogels en

windturbines

aanwezigheid

vleermuizen

Vogels

Sterfte van trekkende en (ook
Sterfte door

uit kolonies) foeragerende

aanvaring

vogels en vleermuizen door

Vogels, Vleermuizen

aanvaringen
Figuur 6.2: Overzicht van relevante ingreep-effect relaties voor windturbines op het IJsselmeer

6.3.2

Buitendijkse ontwikkelingen IJsselmeergebied
Bij de ingrepen wordt alleen het effect van het ruimtebeslag op de Natura2000-gebieden
meegenomen en is dus alleen de aanwezigheid van de buitendijkse ontwikkeling voor
bebouwing relevant.
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 68 -

Eindrapport

Er is in de effectenanalyse zowel rekening gehouden met de grootschalige ruimtereservering
in het Markermeer en IJmeer als de kleinschalige reservering per gemeente in het gehele
IJsselmeergebied.
De belangrijkste effecten zijn hierdoor de afname aan oppervlakte leefgebied voor vogels,
habitattypen en –soorten, het verlies aan foerageergebied voor vogels (schelpdieretend en
visetend) en de afname kwaliteit leefgebied. In figuur 6.3 zijn de relevante ingreep-effect
relaties met betrekking tot het ruimtebeslag buitendijkse ontwikkelingen weergegeven.
Ingreep

Verstoringsfactor

Toelichting

Effect

Afname van oppervlakte
leefgebied voor vogels,
habitattypen en soorten
Ruimtebeslag

Oppervlakteverlies

Verlies van foerageergebied

Doorwerking op

(aanwezigheid)

leefgebied

voor vogels (schelpdieren en

vogels

vis)
Afname kwaliteit leefgebied
Figuur 6.3: Overzicht van relevante ingreep-effect relaties voor ruimtebeslag buitendijkse ontwikkelingen

6.4

Selectie relevante habitattypen en soorten

6.4.1

Windenergie IJsselmeer
Niet alle habitattypen of soortgroepen worden door de aanleg en aanwezigheid van
windturbines langs het IJsselmeer beïnvloed. Zo kan een aantal habitattypen en soorten
worden uitgesloten. Om deze eerste selectie te maken zijn alle in het plangebied aanwezige
habitattypen en soorten geclusterd. De wijze van clustering is opgenomen in bijlage II. De
aanleg van windturbines heeft mogelijk effecten op vogelsoorten (bovengrondse
werkzaamheden) en vissen (onderwater werkzaamheden) die zich in aangrenzende
Natura2000-gebieden bevinden. Aangenomen wordt dat de werkzaamheden niet gedurende
de nacht zullen plaatsvinden. Op grond hiervan zullen overnachtende soorten, of ’s avonds
en ’s nachts foeragerende soorten zoals meervleermuizen geen hinder ondervinden van
verstoring of verlies leefgebied.
De aanwezigheid van windturbines heeft effect op alle vogels die hun leefgebied op het
IJsselmeer hebben en op vogels en vleermuizen die over of naar het IJsselmeer vliegen. Of
een negatief effect optreedt op de populatie in een bepaald gebied is onder andere
afhankelijk van de afstand van het Natura2000-gebied tot de windturbines en het gedrag van
de vogelsoorten waarvoor het externe Natura2000-gebied is aangewezen. Voor overige
soorten zijn ten aanzien van de aanwezigheid geen effecten te verwachten. Onderwater
vormt het stortsteen rondom de fundering een mogelijke vestigingsplaats voor andere
organismen dan gangbaar op het zachte substraat van het IJsselmeer. Echter, dergelijke
organismen zijn ook onder water aanwezig op de harde dijken van de polders, en zijn in
oppervlakte dermate beperkt dat enig effect verwaarloosbaar klein is. Effecten op habitats
zoals kranswiervegetaties zijn niet te verwachten.
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 69 -

31 maart 2009

In tabel 6.1 is aangegeven op welke geclusterde soorten de aanleg en aanwezigheid van
windturbines effecten hebben. Er zijn geen effecten op habitattypen.
Tabel 6.1: Overzicht van relevante geclusterde soorten
Aanleg en gebruik

Landgebieden

IJsselmeer

windtrubines

Geclusterde soorten
Bodemfauna

x

Trekvogels

x

Broedvogels

x

x

Niet-broedvogels

x

x

Vleermuizen

x

x = mogelijk negatief effect; (x) = effect mogelijk, maar onduidelijk of positief of negatief.

6.4.2

Buitendijkse ontwikkelingen IJsselmeergebied
Inleiding
De buitendijkse ontwikkelingen bestaan uit grootschalig toekomstig ruimtegebruik in het
Markermeer en IJmeer en uit kleinschalig ruimtegebruik in het gehele IJsselmeergebied.
In tabel 6.2 is aangegeven op welke geclusterde habitattypen en soorten en welke
Natura2000-gebieden het ruimteverlies door de buitendijkse ontwikkelingen een effect kan
hebben.
Niet alle habitattypen of soortgroepen worden door het ruimtebeslag voor buitendijkse
ontwikkelingen beïnvloed. Zo kan een aantal habitattypen en soorten worden uitgesloten.
Om deze eerste selectie te maken zijn alle in het plangebied aanwezige habitattypen en
soorten geclusterd. De wijze van clustering is opgenomen in bijlage II.
Grootschalig ruimtegebruik Marker- en IJmeer
Er is voor de analyse van effecten op Natura 2000-gebieden vanuit gegaan dat de effecten
van grootschalig ruimtegebruik zich met name voordoen in het Marker- en IJmeer zelf,
waarbij ook extenre effecten mogelijk zijn in het geval van soorten, die vanuit andere Natura
2000-gebieden het Marker- en IJmeer als onderdeel van het leefgebied kunnen gebruiken
(zoals de Lepelaarsplassen en Oostvaardersplassen).

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 70 -

Eindrapport

Het grootschalig ruimtelijke gebruik van de buitendijkse gebieden in het Marker- en IJmeer
heeft een mogelijk negatief effect op het leef- en foerageergebied van vogelsoorten en
vleermuizen die zich in het Natura2000-gebied Markermeer & IJmeer bevinden. Ook
betekent het verlies van ruimte voor het habitattype Kranswierwateren. In een aantal
binnendijks gelegen Natura2000-gebieden vinden geen activiteiten plaats, maar kunnen wel
effecten optreden, doordat minder foerageergebied voor vogels uit die gebieden (in het
Markermeer en IJmeer) beschikbaar is (extern effect). Het gaat daarbij om de nabijgelegen
Natura2000-gebieden Lepelaarplassen, Oostvaarders-plassen, IJsselmeer,
Veluwerandmeren en Eemmeer & Gooimeer. De effecten op deze Natura2000-gebieden zijn
dan ook in ogenschouw genomen.
Kleinschalig ruimtegebruik IJsselmeergebied
Er is bij de analyse van effecten voor het kleinschalig ruimtegebruik in het IJsselmeer vanuit
gegaan dat het moet aansluiten bij bestaande bebouwing en infrastructuur (als is verwoord
in het Nationaal Waterplan). Dit houdt in dat buitendijkse ontwikkelingen vooral zijn getoetst
aan de ligging nabij bij de steden langs de IJsselmeerkust, zoals Stavoren en Enkhuizen. De
Natura 2000-gebieden Ketel & Vossemeer en Zwarte Meer liggen niet direct nabij grote
steden, effecten op Natura 2000-waarden kunnen daarom worden uitgesloten.
Het kleinschalig ruimtelijke gebruik van de buitendijkse gebieden in het IJsselmeer,
Eemmeer & Gooimeer en de Veluwerandmeren heeft een mogelijk negatief effect op het
rust- en foerageergebied van vogelsoorten die zich in het Natura2000-gebied Markermeer &
IJmeer bevinden als gevolg van oppervlakteverlies. Er zijn ook mogelijk negatieve effecten
te verwachten op habitattypen en habitatsoorten als gevolg van oppervlakteverlies.
Tabel 6.2: Overzicht van relevante geclusterde habitattypen en soorten

Eemmeer & Gooimeer

Veluwerandmeren

x

Oostvaardersplassen

IJsselmeer

x

Lepelaars- en

Markermeer & IJmeer

Buitendijkse ontwikkelingen

Geclusterde habitattypen
Kranswierwateren

x

Krabbescheervegetaties
Trilvenen

x

Natte ruigte

x

Geclusterde soorten
Noordse woelmuis

x

Groenknolorchis

x

Broedvogels

x

Schelpdieretende vogels (nb)

x

x

Bodemfauna-eters (nb)

x

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

x
x

x

x

x

x

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 71 -

31 maart 2009

Visetende vogels (nb)

x

x

Plantenetende vogels (nb)

x

x

Vleermuizen

x

x

x

x

x

x

x

x

x = mogelijk negatief effect; (x) = effect mogelijk, maar onduidelijk of positief of negatief.

6.5

Effectbeschrijving

6.5.1

Windenergie IJsselmeer
Effecten planperiode en streefperiode
Het is mogelijk dat de aanleg van windsturbines langs de kust van de nieuwe polders in het
IJsselmeer start tijdens de planperiode. De aanleg zal verder doorgaan in de periode erna.
De aanwezigheid van windturbines langs het IJsselmeer geldt met name voor het
streefbeeld.
Effecten op habitattypen
Op habitattypen worden geen effecten verwacht.
Effecten op soorten
De aanleg van windturbines veroorzaakt twee effecten: beweging en geluid. Voor de
aanvoer en aanleg van de turbines zijn schepen en pontons nodig die verstoring
veroorzaken. Het heien van de funderingen van de turbines veroorzaakt hoge geluidsdruk
onder en boven water. Het geluid zowel boven water als onderwater kan ver reiken en in
principe allerlei diergroepen verstoren binnen en buiten het Natura2000-gebied IJsselmeer.
Onder water is het niet ondenkbaar dat een groot oppervlak dermate sterk verstoord wordt
dat vissen uit het gebied trekken; in een kleiner gebied waar zij dit niet bijtijds kunnen, kan
directe sterfte optreden met een doorwerking naar visetende vogels zoals Visdief. Op land
kan de rivierdonderpad zich op dijkvoeten bevinden, zodat aanleg van de turbines nabij een
dijk dit dier sterk kunnen verstoren of zelfs doen sterven. Ook typische broedvogels op land
(aan de randen van het IJsselmeer) zoals roerdomp, snor en porseleinhoen staan op de lijst
in verband met het mogelijke geluidsniveau boven water. De combinatie van geluid en
beweging veroorzaakt verstoring voor alle in principe op het water verblijvende vogelsoorten.
Soorten zoals de meeste ganzen, en plantenetende eenden gebruiken het IJsselmeer vooral
’s avonds en ’s nachts als rustplaats. Dit geldt voor een deel ook voor de grote zaagbek, die
overdag in de Waddenzee vist. Deze soorten staan wel op de lijst, maar het verstorend
effect van geluid en beweging zal op deze soorten minder zijn dan op eendensoorten, die op
overdag het IJsselmeer foerageren en rusten.
De aanwezigheid van de turbines veroorzaakt verschillende effecten: verstoring door
aanwezigheid, sterfte door aanvaring en barrièrewerking. Alle ter plaatse verblijvende en
rondvliegende soorten vogels en de Meervleermuis ondervinden hinder. Ook trekvogels
ondervinden hinder gedurende hun seizoenstrek of dag/nacht trek (bijvoorbeeld ganzen en
zaagbekken). Ook vogelsoorten die elders broeden, zoals de Visdief uit het Markermeer of
de Kleine mantelmeeuw uit de Waddenzee, het Zwanenwater & Pettemerduinen en vanaf
Texel en Vlieland kunnen hier last van hebben. Deze laatste soort kan meer dan 100
kilometer vanaf de kolonie vliegen op zoek naar voedsel en zo in aanvaring komen met of

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 72 -

Eindrapport

hinder ondervinden van de windturbines langs het IJsselmeer. Vogels die beschermd zijn in
de Waddenzee en ook op het IJsselmeer kunnen foerageren, zoals de verschillende soorten
sterns, kunnen dezelfde effecten ondervinden.
In tabel 6.3 staat per Natura2000-gebied aangegeven op welke habitattypen en soorten een
negatief effect te verwachten is.
Tabel 6.3: Overzicht van effecten van windenergie op het IJsselmeer per Natura2000-gebied

Aanleg windturbines

Aanwezigheid
windturbines

Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Duinen en Lage Land
Texel

Kleine mantelmeeuw

b

x

Kleine mantelmeeuw

b

x

Eemmeer & Gooimeer
Zuidoever

Visdief

b

x

IJsselmeer

Aalscholver

b

x

Roerdomp

b

x

Bruine Kiekendief

b

x

Porseleinhoen

b

x

Bontbekplevier

b

x

Kemphaan

b

x

Visdief

b

x

x

Snor

b

x

x

Rietzanger

b

x

x

Rivierdonderpad

hs

x

Meervleermuis

hs

*Noordse woelmuis

hs

x

Fuut

nb

x

x

Aalscholver

nb

x

x

Lepelaar

nb

x

Kleine Zwaan

nb

x

x

Toendrarietgans

nb

x

x

Kleine Rietgans

nb

x

x

Kolgans

nb

x

x

Grauwe Gans

nb

x

x

Brandgans

nb

x

x

Bergeend

nb

x

x

Smient

nb

x

x

Krakeend

nb

x

x

Duinen Vlieland

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

effect

effect

X

x

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 73 -

31 maart 2009

Aanleg windturbines
Natura2000-gebied

Aanwezigheid
windturbines

Soort of habitat

type

effect

effect

Wintertaling

nb

x

x

Wilde eend

nb

x

x

Pijlstaart

nb

x

x

Slobeend

nb

x

x

Tafeleend

nb

x

x

Kuifeend

nb

x

x

Toppereend

nb

x

x

Brilduiker

nb

x

x

Nonnetje

nb

x

x

Grote Zaagbek

nb

x

x

Meerkoet

nb

x

x

Kluut

nb

x

x

Goudplevier

nb

x

x

Grutto

nb

x

x

Wulp

nb

x

x

Dwergmeeuw

nb

x

x

Reuzenstern

nb

x

x

Zwarte Stern

nb

x

x

Lepelaarplassen

Aalscholver

b

x

Markermeer & IJmeer

Visdief

b

x

Oostvaardersplassen

Dodaars

b

x

Aalscholver

b

x

Kleine Mantelmeeuw

b

x

Grote stern

b

x

Visdief

b

x

Noordse Stern

b

x

Dwergstern

b

x

Grijze zeehond

hs

x

Gewone zeehond

hs

x

Kleine mantelmeeuw

b

Waddenzee

Zwanenwater &
Pettemerduinen

x

X = mogelijk negatief effect; (X) = effect mogelijk, onduidelijk of negatief of positief
ht = habitattype; hs = habitatsoort; b = broedvogel; nb = niet-broedvogel

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 74 -

Eindrapport

6.5.2

Buitendijkse ontwikkelingen IJsselmeergebied
Effecten planperiode en streefbeeld
Het beleid ten aanzien van de buitendijkse ontwikkelingen geldt al voor de planperiode. De
verwachting is echter dat eventuele uitvoering pas in de periode daarna zal plaatsvinden.
Effecten op habitattypen
Buitendijks ruimtebeslag in het Markermeer en IJmeer leidt tot een verlies aan oppervlakte
voor Kranswierwateren. Buitendijks kleinschalig ruimtebeslag in het IJsselmeergebied leidt
tot een verlies aan oppervlakte van de habitattypen zomen en ruigten, kranswierwateren,
trilveen en wateren met krabbenscheer. Deze habitattypen kunnen (potentieel) juist aan de
oeverzone voorkomen van de IJsselmeerkust en langs de oeverzone van de
Veluwerandmeren.
Effecten op soorten
Het grootschalig buitendijkse ruimtebeslag in het Markermeer en IJmeer en het kleinschalig
ruimtegebruik in het IJsselmeergebied leidt tot een verlies aan leef- en foerageergebied voor
niet-broedvogels. Het effect is echter wel groter in het Marker- en IJmeer, omdat er hier veel
grotere oppervlakten aan (potentieel) geschikte foerageergebieden verdwijnen.
Het effect is op broedvogels in het IJsselmeer en de Veluwerandmeren groot, omdat er juist
in (de oeverzones van) deze gebieden geschikte riet- en moerasvegetaties beschikbaar zijn
voor zeldzame soorten, zoals de roerdomp en de grote karekiet. Er verdwijnen ook geschikte
leefgebieden van habitatsoorten, die zijn gebonden aan riet- en moerasvegetaties (Noordse
woelmuis). Daarnaast is er minder foerageergebied beschikbaar voor de meervleermuis.
Naast deze directe effecten op soorten die in het Natura2000-gebied Markermeer en IJmeer
voorkomen, treden er ook effecten op in aangrenzende Natura2000-gebieden. Ook voor
vogels die in deze gebieden voorkomen gaat foerageergebied verloren. Het gaat daarbij om
vis- en schelpdieretende (broed)vogels die vanuit aangrenzende gebieden foerageren in het
Markermeer en IJmeer (Lepelaars- en Oostvaardersplassen).
In tabel 6.4 staat per Natura2000-gebied aangegeven op welke habitattypen en soorten een
negatief effect te verwachten is.
Tabel 6.4: Overzicht van effecten van buitendijkse bebouwing per Natura2000-gebied
Grootschalig

Kleinschalig

ruimtegebruik

ruimtegebruik

Markermeer en

IJsselmeergebied

IJmeer
Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Effect

Effect

Markermeer & IJmeer

Kranswierwateren

ht

x

x

Eemmeer & Gooimeer

Fuut

nb

x

x

Aalscholver

nb

x

x

Kleine zwaan

nb

x

Grauwe gans

nb

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 75 -

31 maart 2009

Grootschalig

Kleinschalig

ruimtegebruik

ruimtegebruik

Markermeer en

IJsselmeergebied

IJmeer
Soort of habitat

type

Smient

nb

x

Krakeend

nb

x

Slobeend

nb

x

Tafeleend

nb

x

Kuifeend

nb

x

x

Nonnetje

nb

x

x

Meerkoet

nb

x

x

Roerdomp

b

x

Bruine Kiekendief

b

x

Porseleinhoen

b

x

Bontbekplevier

b

x

Kemphaan

b

x

Visdief

b

x

Snor

b

x

Rietzanger

b

x

*Noordse woelmuis

hs

x

Groenknolorchis

hs

x

Kranswierwateren

ht

x

Ruigten en zomen

ht

x

(moerasspirea)
Overgangs- en trilvenen

ht

x

(trilvenen)
Fuut

nb

x

Aalscholver

nb

x

Lepelaar

nb

x

Kleine Zwaan

nb

x

Toendrarietgans

nb

x

Kleine Rietgans

nb

x

Kolgans

nb

x

Grauwe Gans

nb

x

Brandgans

nb

x

Bergeend

nb

x

Smient

nb

x

Krakeend

nb

x

Wintertaling

nb

x

Natura2000-gebied

IJsselmeer

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

Effect

Effect

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 76 -

Eindrapport

Grootschalig

Kleinschalig

ruimtegebruik

ruimtegebruik

Markermeer en

IJsselmeergebied

IJmeer
Natura2000-gebied

Lepelaarplassen

Markermeer & IJmeer

Soort of habitat

type

Wilde eend

nb

x

Pijlstaart

nb

x

Slobeend

nb

x

Tafeleend

nb

x

Kuifeend

nb

x

Toppereend

nb

x

Brilduiker

nb

x

Nonnetje

nb

x

Grote Zaagbek

nb

x

Meerkoet

nb

x

Kluut

nb

x

Goudplevier

nb

x

Kemphaan

nb

x

Grutto

nb

x

Wulp

nb

x

Dwergmeeuw

nb

x

Reuzenstern

nb

x

Zwarte Stern

nb

x

Aalscholver

nb

x

Lepelaar

b

x

Kuifeend

nb

x

Lepelaar

nb

x

Visdief

b

x

Meervleermuis

hs

x

Rivierdonderpad

hs

x

Aalscholver

nb

x

Brandgans

nb

x

Brilduiker

nb

x

Dwergmeeuw

nb

x

Fuut

nb

x

Grauwe Gans

nb

x

Grote Zaagbek

nb

x

Krakeend

nb

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

Effect

Effect

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 77 -

31 maart 2009

Grootschalig

Kleinschalig

ruimtegebruik

ruimtegebruik

Markermeer en

IJsselmeergebied

IJmeer
Soort of habitat

type

Effect

Krooneend

nb

x

Kuifeend

nb

x

Lepelaar

nb

x

Meerkoet

nb

x

Nonnetje

nb

x

Slobeend

nb

x

Smient

nb

x

Tafeleend

nb

x

Toppereend

nb

x

Zwarte Stern

nb

x

Aalscholver

b

x

Grote Zilverreiger

b

x

Lepelaar

b

x

Grote Zilverreiger

nb

x

Kuifeend

nb

x

Lepelaar

nb

x

Nonnetje

nb

x

Zeearend

nb

x

Roerdomp

b

x

Grote karekiet

b

x

Kleine modderkruiper

hs

x

Rivierdonderpad

hs

x

Meervleermuis

hs

x

Kranswierwateren

ht

x

Meren met krabbenscheer

ht

x

Fuut

nb

x

x

Aalscholver

nb

x

x

Grote Zilverreiger

nb

x

x

Lepelaar

nb

x

x

Kleine Zwaan

nb

x

Smient

nb

x

Krakeend

nb

x

Pijlstaart

nb

x

Natura2000-gebied

Oostvaardersplassen

Veluwerandmeren

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

Effect

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 78 -

Eindrapport

Grootschalig

Kleinschalig

ruimtegebruik

ruimtegebruik

Markermeer en

IJsselmeergebied

IJmeer
Soort of habitat

type

Slobeend

nb

x

Krooneend

nb

x

Tafeleend

nb

x

Kuifeend

nb

Brilduiker

nb

Nonnetje

nb

x

x

Grote Zaagbek

nb

x

x

Meerkoet

nb

Natura2000-gebied

Effect

x

Effect

x
x

x

X = mogelijk negatief effect; (X) = effect mogelijk, onduidelijk of negatief of positief
ht = habitattype; hs = habitatsoort; b = broedvogel; nb = niet-broedvogel

6.6

Beoordeling van de effecten

6.6.1

Windenergie IJsselmeer
Wat de mate van effect is, en in hoeverre deze effecten significant kunnen zijn wordt
bepaald door de verspreiding van de verschillende soorten vogels op het IJsselmeer. Een
studie naar lijnopstellingen van windturbines langs de Noordoostpolderdijken [Schekkerman
2007] geeft voor een enkelvoudige lijnopstelling aan dat de aanwezigheid van windturbines
vooral leidt tot significante effecten voor soorten die relatief dicht tegen de dijk aanzitten in
de buurt van de geplande locaties van de windturbines. Het gaat dan vooral om verstoring
voor eenden en in mindere mate om barrièrewerking voor ganzen die op het achterliggende
akkerland foerageren. Soorten met significante effecten zijn vooral Kuifeend, Topper en
Nonnetje. Belangrijke negatieve effecten zijn te verwachten voor Fuut, Aalscholver, Wilde
eend, Tafeleend en verschillende soorten ganzen.
De effecten tijdens de aanleg van een enkele set turbines in een jaar zijn tijdelijk en,
ondanks dat ze momentaan opvallend zullen zijn, is de kans dat ze significant negatief zijn,
niet erg groot. Dit kan een ander verhaal worden als er meerdere seizoenen achtereen
geheid wordt om meerdere opstellingen te realiseren. De verstoring is dan nog wel tijdelijk,
maar het effect kan dan zo omvangrijk zijn dan op populatieniveau zeer sterke effecten
kunnen optreden en mogelijk de significantiegrens wordt overschreden.
De effecten op soorten die niet een groot deel van de tijd op of rondom de planlocaties van
de turbines verblijven zal het effect beduidend lager zijn. Van soorten zoals Kluut, Grutto en
Goudplevier is het onwaarschijnlijk dat ze regelmatig turbines tegen zullen komen. Effecten
op deze soorten zullen niet snel significant negatief zijn. Toch blijven deze soorten op de lijst
staan. De planlocaties van de turbines zijn niet bekend, noch is bekend hoeveel turbines of
welke capaciteit is gepland. Om die reden worden de effecten als potentieel significant
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 79 -

31 maart 2009

negatief aangemerkt, waarbij wel wordt opgemerkt dat dit niet voor alle in de tabel
genoemde soorten zal optreden.

6.6.2

Buitendijkse ontwikkelingen IJsselmeergebied
Voor vele in het plangebied aanwezige relevante habitattypen en soorten zijn de effecten
sterk en waarschijnlijk significant negatief door het grote ruimtebeslag. De mate waarin de
effecten daadwerkelijk op zullen treden in voorliggende beoordeling onderschat, omdat
slechts het ruimtebeslag wordt beoordeeld. Naast de aanleg van woningen en infrastructuur
op de bedoelde grote locaties in het Markermeer en IJmeer zal ook het gebruik negatieve
effecten opleveren. Dit geldt ook voor de kleinschalige buitenwikkelingen per gemeente.
Naast verlies van foerageergebied zullen dan ook nog verstorende effecten optreden op
aanwezige vogels.

6.7

Mitigerende maatregelen

6.7.1

Windenergie IJsselmeer
De aanleg van windturbines kent grote verstorende effecten door de manier van aanleg van
de funderingen: heien. Met een dieselblok worden de funderingspalen de grond ingeslagen,
waarbij een onderwatergeluid van 200 tot 250 dB re 1µPa wordt gegenereerd. Er zijn andere
manieren om de fundering van palen in water aan te leggen, zoals gravity-based en het
intrillen van palen. Bij gravity-based funderingen worden grote betonnen sokkels op de
bodem geplaatst, waaraan geen heien te pas komt en ook geen hoge geluidsniveaus
worden gegenereerd. Dergelijke funderingen zijn toegepast bij windturbines in de westelijke
Oostzee en voor windturbines in de Belgische Noordzee. Of deze funderingen ook in ondiep
zoet water kunnen worden aangelegd is onbekend. Het intrillen van de palen is een
onbeproefde, maar wel voorgestelde methode voor fundatie. Het is wel beproefd bij palen
voor boorplatforms, hetgeen impliceert dat dit technisch gezien ook voor palen van
windturbines zou kunnen.
Verstorende effecten op vogels tijdens de aanleg kan gemitigeerd worden door rekening te
houden met de perioden waarin vogels aan- of afwezig zijn. Mitigerende maatregelen om de
effecten van de aanwezigheid van windturbines te verzachten zitten vooral in positionering
ten opzichte van dominante vliegbanen (parallel beter dan haaks), ontwerp (ononderbroken
geeft grote barrièrewerking), locaties ten opzichte van de verspreiding van vogels (geen
echte mitigerende maatregel), type turbine (groter geeft relatief minder slachtoffers).

6.7.2

Buitendijkse ontwikkelingen Markermeer en IJmeer
Ruimtebeslag door buitendijks bouwen is lastig te mitigeren, omdat een bepaald
ruimtebeslag nu eenmaal een bepaalde ruimte inneemt. De belangrijkste mitigerende
maatregel is dan ook het ruimtebeslag tot een minimum te beperken, bijvoorbeeld door
efficiënt ruimtegebruik. Daarnaast zijn er diverse maatregelen te bedenken om verstoring te
beperken. Er valt hierbij te denken slimme zonering van bebouwing. Omdat de effecten van
verstoring echter niet passend beoordeeld worden zijn deze maatregelen hier verder niet
relevant.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 80 -

Eindrapport

6.8

Conclusies ruimtelijke ontwikkelingen in het IJsselmeergebied
Windenergie
Plaatsing van windturbines langs de nieuwe strakke dijken rond het IJsselmeer is voorzien
binnen de planperiode. De aanleg van windturbines kent significant verstorende effecten
door de manier van aanleg en door de aanwezigheid. Cumulatie kan optreden met flexibel
peilbeheer op het IJsselmeer en met de andere windparken voorzien in de Noordzee
(paragraaf 9.3), waardoor de significant negatieve effecten eerder toe- dan afnemen.
Mitigerende maatregelen zijn vooral denkbaar in de manier van aanleggen, door
bijvoorbeeld ‘gravity-based’ of het intrillen van palen toe te staan in plaats van het
gangbare heien, waardoor de geluidshinder wordt beperkt. Hoewel met gravity-based
aanleggen op verschillende plaatsen in de Noordzee proeven gedaan zijn, zijn dit voor het
IJsselmeergebied nog geen bewezen technieken. Mitigerende maatregelen voor de
aanwezigheid is te vinden in de positionering ten opzichte van dominante vliegbanen
(parallel beter dan haaks), in het ontwerp (ononderbroken geeft grote barrièrewerking) en
in het type turbine (groter geeft relatief minder slachtoffers). De resultaten van deze
passende beoordeling kunnen gebruikt worden bij de verdere uitwerking en besluitvorming
op projectniveau waarbij een meer gedetailleerde passende beoordeling noodzakelijk is.
Buitendijkse ontwikkelingen
Buitendijkse ontwikkelingen zijn niet voorzien in de planperiode. Voor de planperiode zijn er
vanuit de Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de
beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.
Voor het streefbeeld zijn significante effecten te verwachten door het ruimtebeslag van
buitendijkse ontwikkelingen. Aangezien de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de
planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen passende beoordeling te worden
gemaakt en zijn de volgende opmerkingen alleen agenderend van aard. Het ruimtebeslag
door buitendijks bouwen is eigenlijk niet te mitigeren, omdat een bepaald ruimtebeslag een
bepaalde ruimte inneemt. De belangrijkste mitigerende maatregel is dan ook het
ruimtebeslag tot een minimum te beperken, bijvoorbeeld door efficiënt ruimtegebruik.
Daarnaast zijn er diverse maatregelen te bedenken om verstoring te beperken. Er valt hierbij
te denken slimme zonering van bebouwing. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante
procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000gebieden. Bij toekomstige besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden
doorlopen.
De resultaten van deze passende beoordeling kunnen gebruikt worden in het toekomstige
besluitvormingtraject dat voortkomt uit het project Rijksbesluiten Amsterdam-AlmereMarkermeer (RAAM). Het RAAM-project zal resulteren in de samenhangende
principebesluiten over onder andere de Schaalsprong Almere, Openbaar vervoer verbinding
Schiphol - Amsterdam - Almere - Lelystad en de Toekomstagenda Markermeer-IJmeer.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 81 -

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 82 -

Eindrapport

7

ESTUARIENE DYNAMIEK ZUIDWESTELIJKE DELTA

7.1

Referentiesituatie
De Zuidwestelijke Delta wordt begrensd door de Nieuwe Waterweg/Nieuwe Maas, de
Biesbosch en het Schelde-estuarium. Drie internationale rivieren, de Schelde, de Maas en
gedeeltelijk de Rijn, monden via de Zuidwestelijke Delta uit in de Noordzee. De
Zuidwestelijke Delta is een blauwgroene zone tussen twee hoog geïndustrialiseerde en
dichtbevolkte gebieden. De Biesbosch en Oosterschelde zijn een Nationaal Park. Tevens
bevinden zich hier de nationale landschappen Zuidwest Zeeland: Walcheren, Zak van ZuidBeveland, westelijk Zeeuws-Vlaanderen en de Hoeksche Waard. Bovendien zijn
verschillende gebieden aangewezen als Natura2000-gebied. Figuur 7.1 geeft een overzicht
van deze relevante gebieden Natura2000-gebieden.
De relevante Natura2000-gebieden zijn:
-

Biesbosch

-

Oosterschelde

-

Grevelingen

-

Oude Maas

-

Haringvliet

-

Veerse meer

-

Hollands Diep

-

Voordelta

-

Krammer-Volkerak

-

Westerschelde & Saeftinghe

-

Markiezaat

-

Zoommeer

De economie in de delta is sterk gerelateerd aan water. De havens van Rotterdam en
Antwerpen, maar die van Moerdijk, Vlissingen, Terneuzen en Gent profiteren van de
aanwezige waterinfrastructuur. De schelpdiervisserij in de Oosterschelde en het
Grevelingenmeer is een regionaal sterke bedrijfstak. Het economische belang van
(water)recreatie en toerisme is groot en wordt nog groter. Het grootste deel van het
omliggende land wordt gebruikt als landbouwgebied. De Deltawerken hebben in de
Zuidwestelijke Delta veiligheid gebracht. Maar door het wegvallen van de eb- en
vloedwerking en de inpoldering van buitendijkse gebieden in een overgroot deel van het
gebied zijn natuurlijke processen verstoord. Hoewel de getijdenbeweging in de
Oosterschelde gedeeltelijk in stand is gehouden, is het evenwicht tussen getij en morfologie
sterk verstoord; geulen worden minder diep en intergetijdegebieden verdwijnen. Doordat
slikken, platen en schorren niet meer worden opgebouwd en langzaam onder water
verdwijnen, kunnen in de toekomst ook problemen met de waterveiligheid ontstaan. De
golfdempende werking op de dijken neemt af. Ook zijn, door de afsluiting van het Haringvliet,
hogere stroomsnelheden ontstaan in de Dordtsche Kil, het Spui en de Oude Maas. De
erosie door deze wateren neemt toe waardoor in de toekomst de stabiliteit van de oevers en
dijken in gevaar kan komen.
De voorheen zoute wateren zijn brak of zoet geworden en de getijdenwerking en
doorstroming is op verschillende plaatsen verdwenen. Door het wegvallen van de zoet/zout
overgangen zijn geïsoleerde (zoet)waterbekkens ontstaan met elk haar eigen knelpunten.
Deze zijn allen samen te vatten tot een slechte waterkwaliteit en afnemende natuurwaarden.
In het Haringvliet, het Krammer-Volkerak en het Zoommeer zijn bloeien van ongewenste
plaagalgen ontstaan, die de waterkwaliteit sterk aantasten. Voor het Haringvliet is reeds
besloten om de invloed van de Noordzee deels terug te laten keren door de keersluizen op
een kier te zetten. Het zoute Grevelingenmeer kent vergelijkbare problemen: de stratificatie
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 83 -

31 maart 2009

van waterlagen veroorzaakt zuurstofloosheid nabij de bodem. De Oosterschelde verliest
meer en meer oppervlak van zandplaten doordat te water te langzaam stroomt, en de
Westerschelde heeft door inpoldering van buitendijkse gebieden en verdieping van de
geulen voor de schepvaart vergelijkbare problemen: verlies van intergetijdengebied.

Figuur 7.1: Overzicht van de relevante Natura2000-gebieden in Zuidewestelijke Delta

7.2

Voorgenomen beleid
In de Zuidwestelijke Delta blijft het werken aan de veiligheid tegen overstroming prioritair.
Ook het verbeteren van de waterkwaliteit, door het geleidelijk aan terugbrengen van
natuurlijke estuariene processen, is een belangrijke opgave voor de toekomst. Voor de
kortere termijn vindt in het kader van Ruimte voor de Rivier-Rijntakken een planstudie plaats
naar het creëren van waterberging in relatie tot waterafvoer en waterkwaliteit in het
Volkerak-Zoommeer.
In het ontwerp Nationaal Waterplan wordt voorgesteld de scheidingen tussen de diverse
waterbekkens op termijn gecontroleerd op te heffen. Voor de planperiode komt dit neer op
het verbinden van het Volkerak-Zoommeer met de Oosterschelde. De resterende
waterbekkens zijn reeds in meer of mindere mate verbonden met elkaar en/of de Noordzee.
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 84 -

Eindrapport

Op zich kunnen nog meer verbindingen worden gerealiseerd, zoals tussen de Grevelingen
en het Volkerak en de Oosterschelde. Dergelijke verkenningen zijn momenteel gaande
[Turlings & Nieuwkamer, 2009], maar het is niet waarschijnlijk dat ze nog binnen de
planperiode worden besloten en gerealiseerd.
Voor de langere termijn, het streefbeeld, wordt in het ontwerp Nationaal Waterplan
voorgesteld om verdergaand herstel van natuurlijke processen voor estuariene ontwikkeling
in te zetten. Dat wil zeggen zowel de werking van de zee en de rivier zo veel mogelijk terug
te laten keren als nodig is om het evenwicht tussen zand en water en zoet en zout weer te
herstellen. Afhankelijk van de maatregelen die daarvoor in de toekomst worden gekozen,
kan dit op langere termijn het zelfreinigend en natuurlijk productievermogen van het water
vergroten en geeft een betere verdeling van de nutriëntenbelasting over de wateren, en de
terugkeer van de voor estuaria karakteristieke overgangsnatuur (van zoet naar zout, van
droog naar nat, van hoog naar laag, van harde stroming naar stilstaand water) bevorderen.
Belangrijk in dit alternatief is ook dat de zandhonger in de Oosterschelde wordt bestreden.
Vismigratie van zee naar rivieren en andersom is weer mogelijk. Naast het bieden van
kansen voor de natuur, dient dit proces bij te dragen aan het verhogen van de
waterveiligheid en een meer klimaatbestendig en duurzaam watersysteem.
Het voorgenomen beleid valt dus uiteen in twee ingrepen:
-

7.3

Verbinden Volkerak-Zoommeer met Oosterschelde (planperiode)
Gecontroleerd en geleidelijk herstel natuurlijke estuariene processen (streefbeeld)

Ingreep-effect relaties
In deze paragraaf zijn de relaties tussen voorgestelde ingrepen en mogelijk optredende
effecten toegelicht. De beschrijving van ingreep-effect relaties levert daarmee een
afbakening van de passende beoordeling voor de Zuidwestelijke Delta. Hiertoe heeft de
eerdere planstudie van Royal Haskoning [Van den Broek et al., 2007] als basis gediend.
Momenteel is een vervolg planstudie gaande welke naar verwachting medio 2009 gereed is.
De resultaten hiervan zijn daarom nog niet beschikbaar.
De belangrijkste effecten van de ingreep hebben betrekking op het ontstaan van een zoetzoutgradiënt (verzilting) en een toename van de getijdeninvloed (getijdenslag). Bovendien
wordt tevens een barrière voor vismigratie opgeheven. In figuur 7.2 zijn de relevante
ingreep-effect relaties weergegeven.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 85 -

31 maart 2009

Ingreep

Verstoringsfactor

Toelichting

Effect

Verdwijnen zoetwaterhabitats,
zoals alluviale bossen
Soortensamenstelling
verandert, minder zoetwater
Verzilting
Verbinden

vissen en schelpdieren
Vergroting zelfreinigend en

Volkerak-Zoommeer

natuurlijk productievermogen

(planperiode)

van het water en daarmee

&

verbetering waterkwaliteit

Directe en indirecte

(minder algenplaag)

effecten op
soorten en habitats

Betere verdeling van de

Herstel natuurlijke

nutriëntenbelasting over de

estuariene processen
(streefbeeld)

Getijdenslag

wateren
Omvang en kenmerken van
oevers en platen veranderen

Herstel open
verbinding

Herstel mogelijkheid voor
vismigratie tussen zee en
rivieren

Figuur 7.2: Overzicht van relevante ingreep-effect relaties voor herstel esturariene processen

7.4

Selectie relevante habitattypen en soorten
Niet alle habitattypen of soorten worden door de ingrepen beïnvloed. Zo kan een aantal
typen en groepen worden uitgesloten. Om inzage te krijgen in de relevante habitattypen en
soorten zijn deze geclusterd, onafhankelijk van de betreffende Natura2000-gebieden. De
wijze van clustering is opgenomen in bijlage II. De sterkst negatieve effecten kunnen
optreden bij soorten en habitattypen van zoete wateren, omdat het areaal zoet water sterk
zal afnemen. Daarnaast kunnen indirect negatieve effecten optreden bij soorten die
afhankelijk zijn van zoete habitattypen of zoetwatersoorten. Aangezien de grootste
verandering de verzilting van water inhoudt, zijn negatieve effecten op zilte habitattypen en
vogelsoorten die foerageren in zout water zeer beperkt. Een enkel gebied kan iets
verzoeten, maar vaak zijn habitats en soorten van brakke wateren van nature goed bestand
tegen een lichte verzoeting.
In tabel 7.1 is aangegeven of effecten zijn te verwachten op de geclusterde habitattypen en
soorten, als gevolg van de verbinding van het Volkerak-Zoommeer met de Oosterschelde en
het verdergaande herstel van de estuariene dynamiek. De geclusterde habitattypen en
soorten waarop effecten zijn uit te sluiten, zijn in de effectbeschrijving en -beoordeling buiten
beschouwing gelaten.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 86 -

Eindrapport

processen

Herstel estuariene

Zoommeer

Verbinden Volkerak-

Tabel 7.1: Overzicht van relevante habitattypen en soortgroepen

Geclusterde habitattypen
Duintypen

x

x

Bossen

x

x

Ruigte/zoom

(x)

x

Kwelders, schorren
Slikken/rivieroevers
Zandbanken onderwater

Gras- Hooilanden

(x)

Venen

(x)

Geclusterde soorten
Grondbroeders

(x)

x

Niet-grondbroeders

x

Schelpdieretende vogels

x

x

Bodemfauna-etende vogels

x

x

x

x

x

x

Visetende vogels
Plantenetende vogels
Vleeseters (vliegend/jagend)
Overig niet-broedvogels (meerkoet)
Bever
Vleermuizen
Noordse woelmuis
Planten/mossen

(x)

Trekvissen
Zoetwatervissen

x

Zout-/Brakwatervissen
x = mogelijk negatief effect; (x) = effect mogelijk, maar onduidelijk of positief of negatief.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 87 -

31 maart 2009

7.5

Effectbeschrijving
De belangrijkste effecten hebben betrekking op het ontstaan van een zoet-zoutgradiënt
(verzilting) en een toename van de getijdeninvloed (getijdenslag). Bovendien wordt tevens
een barrière voor vismigratie opgeheven. In principe zal een verdergaande introductie van
natuurlijke estuariene processen voor verschillende soorten en habitats een achteruitgang
betekenen, vooral diegene die aan stilstaand en zoet water zijn gebonden. Echter, op
(estuarien) systeemniveau betekent een herstel van stroming, getijdeslag en brak of zout
water een impuls voor zowel de biodiversiteit als de draagkracht van het systeem voor
verschillende habitats en soorten. Van verbinden naar herstel van natuurlijke estuariene
processen is feitelijk meer een kwestie van een graduele mate van veranderingen. Hierdoor
zijn de te verwachten effecten sterk vergelijkbaar.
Effecten planperiode
In de planperiode wordt de verbinding tussen het Volkerak-Zoommeer en de Oosterschelde
hersteld door de Philipsdam te openen en duikers aan te leggen. Hierdoor verzilt het
Volkerak-Zoommeer en komt er een (beperkte) getijdenslag. Zoet water wordt dan weer
afgevoerd via de Oosterschelde, dus daar ontstaat vooral nabij de Philipsdam een iets
minder zout milieu.
Effecten op habitats
Het verziltingsproces wordt na het verbinden van Krammer-Volkerak & Zoommeer met de
Oosterschelde op gang gebracht en heeft positieve effecten op die habitattypen die zijn
gebonden aan zilte omstandigheden (zilte pionierbegroeiingen, zilte graslanden en ruigten
en zomen met harig wilgenroosje). Het heeft echter negatieve effecten op die habitattypen
die hebben geprofiteerd van de voortschrijdende verzoeting van de afgelopen jaren
(vochtige duinvalleien en alluviale bossen).
Effecten op soorten
Voor een beoordeling van de effecten op vogels is gekeken naar de aantalsontwikkeling
voor en na de afsluiting van het Krammer-Volkerak en het Zoommeer. Indien aantallen niet
sterk toegenomen zijn na afsluiting wordt niet verwacht dat het weer verbinden met de
Oosterschelde een negatief effect zal opleveren. Indien aantallen na een aanvankelijke
toename weer afvlakten, tot een peil zoals voor de afsluiting, is geoordeeld dat niet bekend
is wat de effecten (zullen) zijn - het gaat hier veelal ook om overwinterende vogels waarvan
de aantalsontwikkeling in heel Nederland is afgevlakt, mogelijk ook door klimatologische
oorzaken (zachtere winters in Europa). Negatieve effecten worden mogelijk geacht wanneer
aantallen na afsluiting op een blijvend hoog niveau bleven staan; dit zijn veelal typisch
soorten van zoet water.
Verdergaande verzoeting en daarmee ook verbossing zal een negatief effect hebben op de
Noordse woelmuis. Het zout worden van het gebied, en de daarmee gepaard gaande
verandering in habitattypen, zal dus een positief effect hebben op deze soort.
Effecten streefbeeld

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 88 -

Eindrapport

In het streefbeeld zijn meerdere harde scheidingen tussen de Deltawateren verwijderd of
verzacht, en ontstaat een natuurlijke gradiënt tussen zoet en zout. Hierdoor worden zoete
wateren (deels) zouter, wat ervoor zorgt dat er geschikt habitat verdwijnt voor
zoetwatersoorten. Indirect kan hierdoor minder geschikt habitat ontstaan voor soorten die
afhankelijk zijn van zoetwatersoorten, bijvoorbeeld (zoetwater)schelpdieretende vogels. Dit
geldt niet of in mindere mate voor zoetwatergetijdegebieden, zoals de Biesbosch. Negatieve
effecten kunnen voor dit gebied worden uitgesloten. In de Oude Maas zal mogelijk wel zout
water verder landinwaarts doordringen wanneer het Haringvliet (verder) wordt geopend,
waardoor significant negatieve effecten op instandhoudingsdoelstellingen voor het zoete
water niet kunnen worden uitgesloten. De Grevelingen kan, indien het zoete water vanuit de
rivier wordt toegelaten, juist iets verzoeten, en een zoet-zout gradiënt wordt geïntroduceerd.
In gebieden waarin reeds een natuurlijke zoet-zout gradiënt aanwezig is (Westerschelde &
Saeftinghe) zullen geen negatieve effecten optreden.
Door het verdere herstel van de natuurlijke estuariene processen zullen op de lange termijn
overal getijdenverschillen ontstaan. In gebieden waar reeds sprake is van getijdeninvloed
zullen geen effecten optreden. Zoetwaterhabitats zoals alluviale bossen, maar ook duinen
kunnen negatieve effecten ondervinden.
Overzicht van effecten
In tabel 7.2 is een overzicht opgenomen van de effecten die per Natura2000-gebied worden
verwacht op afzonderlijke habitattypen en soorten. Hier worden alleen de effecten van de
plannen in de planperiode besproken. Zoals reeds aangegeven zijn de veranderingen van
verbinding naar herstel estuariene processen eerder gradueel in mate, dan anders van aard.
Omdat het streefbeeld zeer algemeen is omschreven is het niet goed mogelijk om aan te
geven wat de precieze aard en mate van effecten zal zijn op de andere Natura2000gebieden dan het Volkerak-Zoommeer. Punt hierbij is dat natuurlijk wel is aan te geven dat,
vergelijkbaar met wat er verandert in het Volkerak-Zoommeer, ook voor andere gebieden
geldt, maar voegt dermate weinig toe aan een effectbeschrijving zoals die in zeer korte
bewoordingen in de vorige paragraaf is gegeven. Een inschatting van de effecten op
Natura2000-gebieden in het streefbeeld is daarom hier verder achterwege gelaten.
Een ander punt van belang is dat in de beschrijving van de effecten zoals in de
onderstaande tabel is weergegeven uit is gegaan van de instandhoudingsdoelstellingen voor
de zoete doelen van het Volkerak-Zoommeer. In het doelendocument (bijlagendocument juni
2006, Ministerie van LNV) staat per soort en habitattype wel aangegeven wat de mogelijke
veranderingen zijn bij herstel zoet-zout overgang. Hierin wordt vaak ook aangegeven dat
bepaalde soorten inderdaad achteruit kunnen gaan in aantallen als zout water wordt
geïntroduceerd in het Volkerak-Zoommeer. Daar een ontwerp- of concept-aanwijzingsbesluit
ontbreekt, geldt momenteel nog het aanwijzingsbesluit voor Krammer-Volkerak als
Vogelrichtlijngebied uit 1995, waarin het gebied als zoet wetland van belang voor vogels
wordt geacht. Derhalve worden de instandhoudingsdoelstellingen voor de zoete variant
aangehouden in de effectenbeschrijving en -beoordeling.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 89 -

31 maart 2009

Tabel 7.2: Overzicht van effecten van het verbinden van het Volkerak-Zoommeer met de Oosterschelde
Verbinden
Volkerak-Zoommeer
Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Volkerak

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

ht

x

Zoommeer

Vochtige alluviale bossen*
(essen-iepenbossen)
Vochtige alluviale bossen*
(zachthoutooibossen)
Ruigten en zomen
(moerasspirea)

ht

x

ht

x

ht

(x)

Zwartkopmeeuw

nb

(x)

Bergeend

nb

(x)

Grutto

nb

x

Meerkoet

nb

(x)

Grauwe Gans

nb

(x)

Krakeend

nb

x

Pijlstaart

nb

(x)

Slobeend

nb

x

Smient

nb

(x)

Tafeleend

nb

x

Wilde eend

nb

(x)

Wintertaling

nb

x

Brilduiker

nb

x

Kuifeend

nb

x

Bergeend

nb

(x)

Meerkoet

nb

(x)

Grauwe Gans

nb

x

Smient

nb

(x)

Kuifeend

nb

x

X = mogelijk negatief effect; (X) = effect mogelijk, onduidelijk of negatief of positief
ht = habitattype; hs = habitatsoort; b = broedvogel; nb = niet-broedvogel

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 90 -

Eindrapport

7.6

Beoordeling van de effecten
Deze paragraaf geeft inzicht in de beoordeling van effecten, zoals die in voorgaande
paragraaf zijn beschreven. Daarbij is de beoordeling uitgevoerd voor zowel de planperiode
als ook voor het streefbeeld.
Planperiode
Habitattypen
Voor habitattype alluviale bossen kan de verzilting een achteruitgang betekenen in kwaliteit
van de habitat. Anderzijds remt de verzilting ook de verdergaande verbossing van dit
habitattype, dat zonder ingrijpend beheer ook een verdere achteruitgang van dit habitattype
zou betekenen.
Habitatsoorten
Per saldo – op basis van de leefgebiedbenadering - wordt het effect op het potentiële areaal
leefgebied van de Noordse woelmuis als neutraal beoordeeld. Dit betekent dat op niveau
van de (deel)populatie er derhalve geen sprake is van een significant negatief effect.
Vogels
Op niveau van de speciale beschermingszone van de Natura2000-gebieden is geschat dat
voor de slobeend, wintertaling, krakeend, tafeleend, kuifeend, de brilduiker en de grutto een
forse reductie plaatsvindt bij verzilting van het Volkerak-Zoommeer. Deze reducties
bedragen 50 tot 80% binnen het speciale beschermingszone. Op het niveau van het
speciale beschermingszone is dit een wezenlijke achteruitgang en kan worden gesproken
van een significant effect op het niveau van de speciale beschermingszone op deze soorten.
Indien het besluit wordt genomen om het Volkerak-Zoommeer te verzouten, dan dienen de
doelen voor dit water daaraan te worden aangepast. Of, zoals in het hoofddocument van het
doelendocument (juni 2006, Ministerie van LNV) wordt gesteld:
“Voor Krammer-Volkerak (114) en Zoommeer (120) worden de doelen afhankelijk gesteld
van de uitkomsten van de inrichtingsvariant zoet of zout. Zou dit consequenties voor de
landelijke doelen hebben dan worden deze daarop aangepast.”
Dat betekent dat de beoordeling van de effecten als zijnde significant van beperkte waarde
is. Immers, als het besluit wordt genomen dat het Volkerak-Zoommeer wordt verzilt, dan
gelden de huidige zoete doelen niet meer en is er de facto geen sprake van significante
effecten.
Streefbeeld
Voor wat betreft de verdergaande plannen voor herstel van de natuurlijke estuariene
processen in het streefbeeld zijn ingrijpende effecten te verwachten voor vele habitattypen
en soorten, zoals eerder aangegeven. Voor gebieden als Oosterschelde en Westerschelde
zijn vooral positieve effecten te verwachten. Voor overige gebieden zullen de effecten
significant negatief zijn op zeer veel Natura2000 natuurwaarden, omdat ze òf nog op zoet
water gericht zijn (Haringvliet, Krammer-Volkerak, Hollands Diep, Oude Maas), òf nog niet
gericht zijn op getijdenbewegingen (Grevelingen, Veerse Meer). Echter, indien dit
streefbeeld wordt bezien in de ontwikkelingsgerichte doelstellingen van het beleid zoals
verwoord in het ontwerp Nationaal Waterplan, dan zijn vele, juist positieve veranderingen te
verwachten. Immers, de waterkwaliteit, robuustheid en veerkracht van de gebieden en de
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 91 -

31 maart 2009

daarbij behorende habitats en soorten zal er sterk op vooruit gaan. Het wettelijk kader van
de Natuurbeschermingswet laat aanpassingen niet eenvoudig toe; dergelijke veranderingen
zullen goed beargumenteerd dienen te worden bij de Europese Commissie.

7.7

Mitigerende maatregelen
De verandering van het Volkerak-Zoommeer van een zoetwaterbekken in een bekken met
een brak of estuarien karakter betekent een sterke wijziging in de doelstellingen (zie eerder
citaat uit hoofddocument van het Doelendocument van het Ministerie van LNV, juni 2006).
Dit citaat volgend, zijn mitigerende maatregelen niet nodig omdat er de facto geen sprake
kan zijn van significant negatieve effecten indien nieuwe zilte doelstellingen worden
opgesteld als het besluit is genomen dat het Volkerak-Zoommeer wordt verzilt.

7.8

ADC-toets
Omdat significant negatieve effecten niet worden verwacht als gevolg van het verzouten van
het Volkerak-Zoommeer, doordat hierop aangepaste instandhoudingsdoelstellingen worden
geformuleerd, hoeft de ADC-toets niet te worden doorlopen.

7.9

Conclusies herstel natuurlijke estuariene dynamiek
Voor de zuidwestelijke Deltawateren omvatten de plannen voor de planperiode het
verbinden van het Volkerak-Zoommeer met de Oosterschelde. Bij de verzilting van het
Volkerak-Zoommeer worden significant negatieve effecten verwacht op zoete doelen zoals
die momenteel gelden. Tegelijkertijd is gesteld dat de instandhoudingsdoelstellingen die
nog dienen te worden opgesteld voor het aanwijzingsbesluit zullen volgen op het besluit
om het Volkerak-Zoommeer al of niet te verzilten en dus hierop zullen worden aangepast.
Hierdoor mag er van worden uitgegaan dat geen significant negatieve effecten optreden
als gevolg van de verzilting van het Volkerak-Zoommeer. Voor de planperiode zijn er vanuit
de Natuurbeschermingswet 1998dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de
beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.
In het streefbeeld wordt een verdergaand herstel van estuariene processen voorgesteld.
Significante effecten zijn hierdoor niet uit te sluiten. Aangezien de beleidsuitspraken voor
het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen passende
beoordeling te worden gemaakt. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure nader
onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-. Bij toekomstige
besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden doorlopen.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 92 -

Eindrapport

8

RUIMTEGEBRUIK NOORDZEE

8.1

Referentiesituatie
De Noordzee is een complex en open marien ecosysteem, relatief ondiep en voedselrijk.
Bovendien biedt het gebied ruimte aan een groot aantal functies. Het is dan ook één van de
meest intensief gebruikte zeeën ter wereld. Het Nederlandse deel van de Exclusieve
2
Economische Zone (EEZ) van de Noordzee beslaat een oppervlakte van circa 58.000 km .
Dit is 10% van de gehele Noordzee. De Noordzee heeft een belangrijke functie voor natuur,
de mariene biodiversiteit staat dan ook hoog op de internationale beleidsagenda. In 2015
worden waterkwaliteitsmaatregelen gepresenteerd die invulling geven aan de Europese
Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM).
Ook voor economische en maatschappelijke gebruiksfuncties speelt de Noordzee een
belangrijke rol. Er zijn drukke scheepvaartroutes, sommigen daarvan op basis van
internationale afspraken vastgelegd. Verder wordt op de Noordzee wordt olie en gas
gewonnen. De komende jaren zullen ook velden met kleinere voorraden worden aangeboord
en op termijn, naar verwachting vanaf 2020, zal de infrastructuur voor olie- en gaswinning
geleidelijk aan afnemen als gevolg van de afnemende voorraad. Op zee liggen verder
oefenterreinen van defensie en ook de beroepsvisserij blijft gebruik maken van het water.
Daarnaast is de Noordzee een bron voor zandwinning voor de bescherming van onze kust
en voor ophoogzand voor infrastructuur en nieuwbouw. De winning van duurzame energie is
een nieuwe speler op de Noordzee. Inmiddels zijn twee windturbineparken op zee
gerealiseerd, goed voor een vermogen van 228 Megawatt. Nog gedurende deze
kabinetsperiode zal het Rijk zich committeren aan nog eens 450 MW.
De kustzone van de Noordzee vormt samen met de Waddenzee een zeer belangrijk gebied
voor kustvogels. Daarnaast zijn deze gebieden een belangrijk leefgebied voor
zeezoogdieren, zoals de gewone zeehond en de bruinvis. Trekvissen, zoals elft, zeeprik en
zalm trekken via de kustzone richting hun paaigebieden die gelegen zijn in de bovenloop van
rivieren. De duingebieden langs de kust zijn van groot belang voor een groot aantal
habitattypen die aan duingebieden gebonden zijn, waaronder het zeldzame habitattype
vochtige duinvalleien. Daarnaast broeden in de duingebieden diverse kustvogels, waaronder
sterns en meeuwen.
Figuur 8.1 geeft onder andere een overzicht van de volgende relevante gebieden op de
Noordzee én in de Noordzeekustzone, aangewezen als Natura2000-gebied:
-

Abtskolk & De Putten

-

Meijendel & Berkheide

-

Coepelduynen

-

Noordhollands Duinreservaat

-

Duinen Ameland

-

Noordzeekustzone

-

Duinen Den Helder - Callantsoog

-

Schoorlse Duinen

-

Duinen en Lage Land Texel

-

Solleveld & Kapittelduinen

-

Duinen Goeree & Kwade Hoek

-

Voordelta

-

Duinen Schiermonnikoog

-

Voornes duin

-

Duinen Terschelling

-

Waddenzee

-

Duinen Vlieland

-

Westduinpark & Wapendal

-

Kennemerland-Zuid

-

Zwanenwater & Pettemerduinen

-

Kop van Schouwen

-

Zwin & Kievittepolder

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 93 -

31 maart 2009

-

Manteling van Walcheren

Vermoedelijk in 2010 zal het Kabinet ook een aantal op de Noordzee gelegen gebieden
aanwijzen als Natura2000 gebied. De (habitatrichtlijn)gebieden Doggersbank en Klaverbank
zijn daar reeds voor aangemeld bij Brussel. Daarnaast zijn twee kustgebieden als
habitatgebied onder Natura 2000 aangemeld: de Vlakte van de Raan, en de uitgebreide
Noordzeekustzone (aanpassing zeewaartse begrenzing naar doorgaande NAP -20m
dieptelijn). Naar verwachting volgen snel het Friese Front en de uitbreiding van de
Noordzeekustzone van Petten naar Bergen als vogelrichtlijngebieden. Vogelrichtlijngebieden
hebben geen aanmelding bij Brussel nodig, habitatrichtlijngebieden wel. Voorts zijn er nog
enkele andere gebieden die wel als ecologisch interessant gebied zijn aangemerkt, maar
voorlopig nog in onderzoek zijn naar hun geschiktheid om als habitat- of vogelrichtlijngebied
te worden meegenomen, zoals de Bruine Bank, Borkumse stenen en Gasfonteinen. Deze
gebieden zullen niet worden meegenomen in de beoordeling.
Het gaat op de Noordzee dus om de volgende aangemelde of binnenkort aan te wijzen
gebieden die naast de voorgaande N2000 gebieden worden meegenomen in de
beoordeling:
-

Doggersbank (habitatrichtlijn)

-

Klaverbank (habitatrichtlijn)

-

Friese Front (vogelrichtlijngebied)

-

Vlakte van de Raan (habitatrichtlijn)

-

Uitbreiding Noordzeekustzone (vogelrichtlijngebied)

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 94 -

Eindrapport

Figuur 8.1: Overzicht van de relevante Natura2000-gebieden in de Noordzee

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 95 -

31 maart 2009

8.2

Voorgenomen beleid
In het ontwerp Nationaal Waterplan wordt een aantal keuzes gemaakt die een beroep doen
op de Noordzee. Voor de passende beoordeling zijn zandwinning, windenergie en een
energie-eiland van belang. Significant negatieve effecten als gevolg van CO2-opslag worden
op voorhand niet verwacht. In figuur 8.1 zijn de zoekgebieden voor deze ingrepen op de
Noordzee afgebeeld.

8.2.1

Zandwinning
In het ontwerp Nationaal Waterplan geeft het kabinet aan dat de kust de komende decennia
wordt versterkt. Daarvoor is een grote hoeveelheid zand nodig, die op de Noordzee kan
worden gewonnen. Ook voor de maatregelen om onszelf te beschermen tegen hogere
piekafvoeren over de rivieren en voor de maatregelen om een peilverhoging in het
IJsselmeer mogelijk te maken, is extra zand nodig. Voor de winning van grote hoeveelheden
zand, voor maatregelen tegen overstromingsrisico’s en voor commerciële doeleinden, is op
land onvoldoende ruimte voorhanden. Daarom moet worden uitgeweken naar zee. Daar is
bovendien voldoende zand beschikbaar. Winning van grote hoeveelheden zand ver uit de
kust is niet haalbaar, gezien de hoge kosten als gevolg van een grote transportafstand naar
de te versterken kust of aanvoerhavens. Voor zandwinning wordt daarom gezocht naar
ruimte voor de Zeeuwse kust, de Hollandse kust en ten noorden van de Waddeneilanden.
Om in de vraag naar zand te kunnen voorzien en het ruimtegebruik te optimaliseren, is in het
Nationaal Waterplan voorgesteld, voor zowel de planperiode als het streefbeeld,
zandwinning waar mogelijk tot op grotere diepte uit te voeren, namelijk circa 6 meter onder
de zeebodem. Om het kustfundament te beschermen, geldt voor deze diepe zandwinningen
een zoekgebied zeewaarts van de doorgaande 20 meter dieptelijn, maar nog binnen de 12
mijlszone.
Het voorgenomen beleid voor zandwinning op de Noordzee valt uiteen in twee ingrepen:
-

8.2.2

Winnen van zand (waar mogelijk diep, waar niet anders kan ook ondiep)
Vaarbewegingen (t.b.v. zandwinning en zandsuppletie)

Windenergie
Voor het realiseren van de ambitie van 20% duurzame energie in 2020 wil het kabinet 6.000
MW aan windturbinevermogen op zee mogelijk maken, waarvoor een ruimtereservering van
2
minimaal 1.000 km nodig is. Binnen de planperiode van het Nationaal Waterplan zijn vier
2
windgebieden aangewezen, een voor de kust bij Borssele (circa 344 km ), een boven de
Waddeneilanden, een vlak voor de Hollandse kust en een ver voor de kust bij IJmuiden
2
(circa 1.170 km ). Daarbinnen wordt gefaseerd ruimte geboden aan initiatieven voor
windturbineparken. Daarnaast wordt ook binnen twee andere zoekgebieden, die dichter bij
de aanlandingspunten liggen, gezocht naar ruimte voor windturbineparken. Deze twee
zoekgebieden liggen voor de Hollandse kust en ten noorden van de Waddeneilanden.
Het voorgenomen beleid voor windenergie op de Noordzee valt uiteen in een aantal
ingrepen:
-

Aanleg windturbines
Aanwezigheid windturbines
Afbraak windturbines

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 96 -

Eindrapport

8.2.3

Ruimte voor een energie-eiland
Op de langere termijn doet zich mogelijk de vraag voor om ruimte beschikbaar te stellen
voor een kunstmatig eiland op de Noordzee. Daarbij wordt met name gedacht aan benutting
voor economisch-maatschappelijke doeleinden, zoals energieopslag en -productie en
experimenteerruimte voor innovatieve oplossingen. In het geval van een energie-eiland
kunnen fluctuaties in de energievraag op land worden opgevangen door middel van de
opslag van energie en duurzame energieproductie. Elektriciteitsopslag heeft een
toegevoegde waarde voor de energiesector. Opslag van energie verhoogt de technische
betrouwbaarheid van de energievoorziening.
Verondersteld wordt dat zich voor de Zeeuwse kust een gebied met een voldoende dikke
kleilaag bevindt. Het zoekgebied strekt zich uit langs de grens met de Belgische Exclusieve
Economische Zone (EEZ) op de Noordzee, buiten de 12-mijlszone voor de monding van de
Westerschelde. Daarmee valt dit zoekgebied voor een eventueel energie-eiland samen met
het zoekgebied voor windenergie, 20-30 kilometer voor de Zeeuwse kust. De aanlanding van
benodigde elektriciteitskabels is in dit geval voorzien in Borssele.
Het voorgenomen beleid voor een energie-eiland op de Noordzee valt uiteen in deze
ingrepen:
Aanleg energie-eiland
Aanwezigheid energie-eiland
Gebruik generator (opwekking energie) en pomp (water van binnen naar buiten)

8.3

Ingreep-effect relaties
In deze paragraaf zijn de relaties tussen voorgestelde ingrepen en mogelijk optredende
effecten toegelicht. De beschrijving van ingreep-effect relaties levert daarmee een
afbakening van de passende beoordeling voor de Noordzee. Hierna zijn achtereenvolgens
de relevante ingreep-effect relaties voor zandwinning, windenergie en een energie-eiland
toegelicht.

8.3.1

Zandwinning
De belangrijkste effecten van de ingreep hebben betrekking op verstoring van vogels en
zeezoogdieren boven water (scheepsbewegingen), verstoring van zeezoogdieren onder
water, aantasting van het (bodem)habitat (winning), sterfte van bodemdieren en de
vertroebeling van water door uitspoeling [Haskoning 2007, Grontmij 2007, 2008]. Het effect
van onderwatergeluid is relatief beperkt en veroorzaakt alleen verstoring in de directe
omgeving. De concentraties van organisch materiaal en verontreinigende stoffen kan wel
iets toenemen in het omringende water, maar leidt niet tot opvallende effecten. Van
aantasting van paaigebieden van vis is nog niets gebleken; meestal zijn deze paaigebieden
dermate uitgestrekt dat een eventueel effect kwantitatief ook zeer beperkt zal zijn. De
invloed van slib op uitzakken visseneieren of sterfte van vissenlarven is wel aangetoond in
de literatuur, maar alleen bij veel hogere concentraties slib in het water dan zich in onze
kustwateren voordoet, ook als gevolg van zandwinning [Isono et al. 1998]. In figuur 8.2 zijn
de meest relevante ingreep-effect relaties, die in deze passende beoordeling aan de orde
komen, samengevat.
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 97 -

31 maart 2009

Ingreep

Verstoringsfactor

Toelichting

Effect

Aantasting habitat
(sedimentopbouw, organisch
materiaal en korrelgrootte)
Aantasting bodem

door opzuigen sediment

Doorwerking op
vogels

Sterfte bodemdieren door
opzuigen bodem
Opwerveling bodemsediment
en een slibpluim door

Winnen van zand
Vertroebeling

Doorwerking op

uitspoeling leidt tot
vertroebeling met gevolgen
voor lichtregime en daarmee

zeezoogdieren en
vogels via vis

primaire productie
Vertroebeling door
Bedekking met

opwerveling en slibpluim leidt

sediment

tot bedekking van benthos
door uitzakken van sediment

Vaarbewegingen

Beweging en geluid

Verstoring door beweging en

Doorwerking op

geluid voor vogels en

zeezoogdieren en

zeehonden

vogels

Figuur 8.2: Overzicht van relevante ingreep-effect relaties voor zandwinning op de Noordzee

8.3.2

Windenergie
Bij de aanleg en het gebruik van windparken zijn niet alle effecten even belangrijk. Het
onderwatergeluid als gevolg van het heien is veruit het belangrijkste effect. Habitatverlies of verstoring bij de aanleg is zeer beperkt en de effecten ervan zijn verwaarloosbaar klein, ook
bij het ingraven van kabels. Het gaat om zeer kleine oppervlaktes, en een zeer geringe
opwerveling van zand. Vergelijkbare activiteiten zoals zandwinning of -suppletie hebben op
dat vlak veel sterkere effecten. Het toevoegen van habitat (hard substraat) voor benthos en
de refugiumfunctie van een park voor vis zijn interessante functies, maar kwantitatief zet het
weinig zoden aan de dijk. Het effect op lokale secundaire productie is verwaarloosbaar klein.
De effecten van afbraak zijn zeer beperkt; verwijdering van palen vindt plaats door het onder
de bodem afsnijden van de palen (van binnenuit) en ze vervolgens uit de grond trekken. Dit
geeft lokaal weer verstoring van bodemmateriaal en opwerveling van zand en slib, maar ook
weer zeer lokaal en in geen verhouding tot de effecten van bijvoorbeeld zandwinning.
Verstoring van schepen tijdens aanleg en afbraak is verwaarloosbaar; eens per drie dagen
worden palen vervoerd vanuit een haven. De verstoring die dit oplevert indien er door een
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 98 -

Eindrapport

Natura2000-gebied moet worden gevaren, is zeer gering in vergelijking met de gangbare
scheepvaart.
Vogelsterfte en vleermuissterfte door aanvaring is een belangrijk effect van de aanwezigheid
van (draaiende) windparken. Vogels kunnen gedurende hun seizoensmigratie, of vanuit hun
foerageertochten vanuit hun broedkolonies in windparken terecht komen en tegen een
turbine aankomen en overlijden. Voor over de Noordzee trekkende vleermuizen is dit ook
mogelijk gebleken, alhoewel voor specifieke in N2000 beschermde soorten in Nederland het
onwaarschijnlijk wordt geacht dat deze zich voor foerage zo ver op ze begeven dat zijn in
een windpark terecht kunnen komen. Het aanvaringseffect op vleermuizen zal daarom niet
verder worden meegenomen in de beoordeling.
Wel moet worden opgemerkt dat in deze passende beoordeling niet de aanleg van kabels
door Natura2000-gebieden wordt besproken. Kabelaanleg door een Natura2000-gebied is
geen activiteit die in het kader van de voorliggende passende beoordeling relevant is.
Gezien voorgaande beschouwing van relevante en minder relevante ingreep-effect relaties,
zijn in figuur 8.3 alleen de relevante ingreep-effect relaties, die in deze passende
beoordeling aan de orde komen, samengevat.
Ingreep

Verstoringsfactor

Aanleg windturbines

Onderwatergeluid

Toelichting

Effect

Verstoring en sterfte vislarven

Doorwerking op

en zeezoogdieren door

vissen, zeezoogdieren

onderwatergeluid door heien

en vogels

Door aanvaringen met turbines
Aanvaring

mogelijk sterfte van trekkende
en foeragerende vogels

Aanwezigheid
windturbines

Habitatverlies

Habitatverlies foeragerende

Doorwerking vogels

vogels en zeezoogdieren

Verstoring door

Omvliegen trekkende en

aanwezigheid

foeragerende vogels

Figuur 8.3: Overzicht van relevante ingreep-effect relaties voor windenergie op de Noordzee

8.3.3

Energie-eiland
Een onderscheid tussen relevante en minder relevante effecten die kunnen optreden bij de
aanleg en aanwezigheid van het energie-eiland zijn niet eenvoudig aan te geven, omdat
weinig bekend is over de wijze van aanleg en ontwerp. De kortste afstand tot de kust is circa
22 kilometer, net tegen de 12-mijlszone aan. Het is onzeker of op die afstand effecten op de
morfologische dynamiek van de kust optreden, of dat aantasting plaatsvindt van de Zeeuwse
Banken of habitattype H1110, permanent overstroomde zandbanken. Ten aanzien van
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 99 -

31 maart 2009

toetsing op de instandhoudingsdoelstellingen van Natura2000-gebieden is de toevoeging
van hard substraat voor bodemdieren, de mogelijke introductie van niet-endemische soorten
en van rust- en broedlocaties voor vogels van minder belang. Sterfte van vis (en evt.
zeezoogdieren) door de generator in het valmeer is geen onwaarschijnlijk effect. In figuur 8.4
zijn de relevante ingreep-effect relaties samengevat.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 100 -

Eindrapport

Ingreep

Verstoringsfactor

Toelichting

Effect

Aantasting habitat en
Aantasting bodem

bodemleven door aanbrengen
sediment

Doorwerking op
vogels

Opwerveling sediment en

Vertroebeling

slibpluim door uitspoeling leidt

Doorwerking op

tot vertroebeling met gevolgen

zeezoogdieren en

voor lichtregime en daarmee

vogels

primaire productie
Opwerveling sediment en

Aanleg energie-eiland

slibpluim leidt tot verminderd
doorzicht met gevolgen voor
migratie vis

Doorwerking op

Vertroebeling door opwerveling
Bedekking met

en slibpluim leidt tot bedekking

sediment

van benthos door uitzakken van

vogels

sediment

Beweging en
geluid

Verstoring door beweging en

Doorwerking op

geluid voor vogels en

zeezoogdieren en

zeehonden

vogels

Verlies foerageer- en
Habitatverlies

leefhabitat vogels, vissen,
zeezoogdieren en bodemleven
Beïnvloeding stroming, effecten
erosie en sedimentatie aan

Aanwezigheid

Verandering

loef- en lijzijde van eiland met

Doorwerking op

hydrologisch

mogelijk doorwerking

zeezoogdieren, vissen

regime

sedimentatie-patroon vooroever

en vogels

energie-eiland

en kust, primaire productie en
aanvoerpatroon vislarven
Stimulatie groei hard substraat
soorten stepping stone voor
Nieuw habitat

Gebruik
generator

Sterfte

invasieve soorten
Introductie van rust- en

Doorwerking op

broedlocaties voor vogels

vogels

Sterfte van vooral vis door

Doorwerking op

terecht komen in generator of

zeezoogdieren en

pomp

vogels

Figuur 8.4: Overzicht van relevante ingreep-effect relaties voor een energie-eiland op de Noordzee

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 101 -

31 maart 2009

8.4

Selectie relevante habitattypen en soorten
Niet alle habitattypen of soorten worden door de ingrepen op de Noordzee beïnvloed. Zo kan
een aantal typen en groepen worden uitgesloten. Om deze eerste selectie te maken, zijn alle
in het plangebied aanwezige habitattypen en soorten geclusterd. De wijze van clustering is
opgenomen in bijlage II. Om inzage te krijgen in de relevante habitattypen en soorten zijn
deze geclusterd, onafhankelijk van de betreffende Natura2000-gebieden. In tabel 8.1 is
aangegeven of effecten zijn te verwachten op de geclusterde habitattypen en soorten. De
habitattypen en soorten waarop effecten zijn uit te sluiten, zijn in de effectbeschrijving en beoordeling buiten beschouwing gelaten.
Tabel 8.1: Overzicht van relevante habitattypen en soortgroepen

Gebruik generator

Aanwezigheid

Aanleg

Energie-eiland

Afbraak

Aanwezigheid

Aanleg

Windenergie

Vaarbewegingen

(waar niet anders kan ondiep)

Winnen van zand

(waar mogelijk diep)

Winnen van zand

Zandwinning

Geclusterde habitattypen
Zandbanken onderwater

x

x

x

Geclusterde soorten
Trekvogels

x

x
x

Broedvogels

x

x

x

x

Schelpdiereters

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Bodemfauna-eters
Viseters

x

x

x

x

x

x

Rustende vogels

x

x

x

x

x

x

Zeehonden

x

x

x

x

x

x

x

x

Bruinvissen

x

x

x

x

x

x

x

x

Vissen/Vislarven

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x = mogelijk negatief effect

8.5

Effectbeschrijving
In deze paragraaf zijn de effecten van het voorgenomen beleid voor de Noordzee
beschreven; zandwinning, windenergie en een energie-eiland.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 102 -

Eindrapport

x

8.5.1

Zandwinning
Effecten van zandwinning op habitats en soorten in de Natura2000-gebieden
Noordzeekustzone en Voordelta zijn niet op voorhand uit te sluiten. Immers, zandwinning
verwijdert substraat nabij zandbanken, waarin schelpdieren en vissen aanwezig zijn,
scheepsbewegingen veroorzaken verstoring van op het water aanwezige vogels en in het
water aanwezige zeezoogdieren. Er worden geen negatieve externe effecten verwacht op
terrestrische habitats zoals aangrenzende duingebieden en de hierin aanwezige soorten.
Effecten planperiode
Diepe zandwinning waar mogelijk, tot circa 6 meter diepte onder de zeebodem, is voorzien
in de planperiode. Ondiepe zandwinning, tot 2 meter beneden de zeebodem, vindt nu al
plaats en behoeft een relatief groot oppervlak ten opzicht van diepe winning. Het effect van
zandwinning is tweeledig; enerzijds de effecten van de winning zelf, anderzijds van de
scheepvaart door hopperzuigers tijdens de winning en het transport naar de suppletieplaats
of haven. Het meest opvallende verschil tussen ondiepe zandwinning en diepe zandwinning
is bij diepe zandwinning dat de lokale effecten mogelijk sterker zullen zijn (langere
zandwinning op een plek), maar dat ze minder verspreid zijn en op systeemniveau minder
negatieve effecten hebben dan de huidige ondiepe zandwinningen.
Effecten op habitattypen
Diepere winning, tot 6 meter beneden de zeebodem, beperkt het verstoorde oppervlak met
ruwweg een derde, waardoor de effecten ten aanzien van verlies van bodemhabitat en
daarin voorkomende soorten met ruwweg een derde vermindert. Waarschijnlijk zal dit iets
minder dan een derde zijn, omdat door het talud een groter deel dan alleen het gewonnen
oppervlak wordt aangetast. In geval van diepere winning zal het oppervlak van het talud
relatief groter zijn dan bij ondiepe winning. De winning duurt daarentegen lokaal langer,
waardoor lokaal sterkere effecten kunnen optreden, zoals vertroebeling en verstoring. De
aard van de effecten zijn vergelijkbaar met wat hierboven is beschreven. Voorts zal het
herstel langer duren van een diepere put (zie bijvoorbeeld Holzhauer & Van der Valk 2008).
Effecten op soorten
Door aantasting van de bodem: Direct verlies van habitat en de stapelvoedselsoorten (m.n.
schelpdieren) die zich hierin bevinden betekent een verlies aan voedselmogelijkheden voor
vooral eenden. Alhoewel deze voorraad zich buiten de doorgaande NAP -20m dieptelijn
bevindt, en daardoor minder bereikbaar is voor eenden die meestal minder diep duiken, kan
een dergelijke voedselvoorraad van groot belang zijn als zich in ondieper water een
voedselgebrek voordoet.
Door vertroebeling: Vertroebeling kan een effect hebben op het foerageersucces van
zichtjagende visetende vogels zoals meeuwen en sterns. Gezien de afstand waarop de
zandwinning plaatsvindt, buiten de doorgaande NAP -20m dieptelijn, blijft een ruime strook
langs de kust vrij van winning. Gedurende de broedperiode zijn zowel mantelmeeuwen als
sterns afhankelijk van relatief kleine vissen zoals haring, sprot maar vooral ook zandspiering.
Een deel van de vis zoals zandspiering zal zich door grote sterns juist makkelijker laten
vangen in een licht vertroebelde situatie, maar het vangstsucces kent een
troebelheidsoptimum, en andere soorten zoals aalscholvers kunnen juist een negatief effect
van troebel water ondervinden (Baptist & Leopold 2007). In hun analyse geven ze aan dat
near-field effecten (enkele honderden meters) met een verhoging van 6-8 mg/l zwevend stof
een licht negatief effect op vangstsucces kunnen hebben, terwijl far-field effecten (een tiental
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 103 -

31 maart 2009

kilometers) juist weer een licht positief effect kunnen hebben. Vertroebeling door winning is
meestal over een relatief beperkt oppervlak, zodat een eventueel negatief effect zich over
een beperkt oppervlak verspreidt. Daar tegenover staat de toename van simultane
zandwinningen langs de kust, waardoor relatief beperkte effecten vermeerderd worden. Het
is onwaarschijnlijk dat op de schaal waarop negatieve effecten kunnen optreden (enkele
honderden meters) een significant negatief effect optreedt, ook omdat elders ook weer een
positief effect mogelijk is.
Door bedekking met sediment: Effecten van bedekking rondom de zandwinput, waardoor
bodemfauna als voedselbron verloren kan gaan, is meestal beperkt tot een zeer beperkt
oppervlak direct rondom de zandwinput. Het gaat vooral om zand dat snel uitzakt en tot op
enkele honderden meters stroomafwaarts neerkomt. Het effect hiervan is zo beperkt dat het
zeker geen significante effecten op Natura2000-gebieden of soorten veroorzaakt.
Door beweging en geluid: Verstoring door beweging van de baggerende hopperzuiger en het
transportschip heeft vooral effect op overwinterende eiders en zwarte zee-eenden en de
meer nabij de kust verblijvende duikers.
Doorwerking externe effecten: Als het gaat om Natura2000-gebieden waar vogels als nietbroedvogels zijn beschermd, dan is het gebied van belang als foerageer-, rust- en/of
ruigebied voor deze soort. In dat geval kunnen externe effecten (van buiten naar binnen) niet
optreden omdat de functie van het gebied door veranderingen buiten het gebied niet wordt
aangetast. Vermindering van vangstmogelijkheden buiten een Natura2000-gebied (die niet
in het Natura2000-gebied zelf reiken) worden dus niet meegenomen in de effecten op
soorten die als niet-broedvogel binnen dit gebied zijn beschermd. Als het gaat om
broedvogels, dan kunnen effecten buiten het gebied wel een effect hebben op de vogels
binnen dit gebied. Immers, broedvogels kunnen voor hun broedsucces afhankelijk zijn van
de voedselvoorraad buiten het Natura2000-gebied. In dat geval kunnen externe effecten
(van binnen naar buiten) wel optreden en zijn in de beoordeling ook meegenomen.
Effecten streefbeeld
In het streefbeeld wordt zandwinning, bij voorkeur diep, naar verwachting op grotere schaal
voortgezet. Zoals voor de planperiode al is omschreven, kunnen de effecten lokaal sterker
zijn dan bij ondiepe winning. Het is goed mogelijk dat de effecten van nog meer diepe
winning op het totaal langs de kust minder zijn dan bij ondiepe winning. Van belang is dat
per geval goed wordt onderzocht in hoeverre de effecten lokaal versterkt worden en wat dit
betekent voor de Natura2000-gebieden. Dit hangt sterk af van de locaties waar zal worden
gewonnen, zodat op voorhand geen beschrijving kan worden gegeven. De aard van de
effecten zullen vergelijkbaar zijn met die van de planperiode. De mate van de effecten zal
afhangen van de locatie en snelheid waarmee gewonnen wordt op de locaties.
Overzicht van effecten
In tabel 8.2 is een overzicht opgenomen van de effecten die per Natura2000-gebied worden
verwacht op afzonderlijke habitattypen en soorten. Het onderscheid tussen planperiode en
streefbeeld is daarbij minimaal omdat in beide perioden in wordt gezet op diepe winning
waar mogelijk. In het streefbeeld zal de hoeveelheid te winnen zand naar verwachting wel
verder toenemen.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 104 -

Eindrapport

Tabel 8.2: Overzicht effecten van zandwinning op de Noordzee per Natura2000-gebied
Winnen van

Winnen van

Vaar-

zand (diep)

zand (ondiep)

bewegingen

Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Duinen Ameland

Eider

b

x

x

x

Duinen en Lage Land
Texel

Eider

b

x

x

x

Kleine
mantelmeeuw

b

x

x

Dwergstern

b

x

x

Aalscholver

nb

x

x

x

Eider

b

x

x

x

Dwergstern

b

x

x

Aalscholver

b

x

x

Eider

b

x

x

Kleine
mantelmeeuw

b

x

x

Dwergstern

b

x

x

Grote stern

b

x

x

Visdief

b

x

x

Dwergstern

b

x

x

Grote stern

b

x

x

Visdief

b

x

x

Elft

hs

x

x

Fint

hs

x

x

Zalm

hs

x

x

Kleine
mantelmeeuw

b

x

x

Visdief

b

x

x

Dwergstern

b

x

x

Duinen Goeree &
Kwade Hoek
Duinen
Schiermonnikoog
Duinen Terschelling
Duinen Vlieland

Grevelingen

Haringvliet

Krammer-Volkerak

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

x

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 105 -

31 maart 2009

Winnen van

Winnen van

Vaar-

zand (diep)

zand (ondiep)

bewegingen

Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Noordzeekustzone

Dwergstern

b

x

x

Fint

hs

x

x

Bruinvis

hs

x

Grijze zeehond

hs

x

Gewone zeehond

hs

x

Permanent
overstroomde
zandbanken
(Noordzeekustzone)

ht

Roodkeelduiker

nb

x

Parelduiker

nb

x

Toppereend

nb

x

x

x

Eider

nb

x

x

x

Zwarte zee-eend

nb

x

x

x

Dwergmeeuw

nb

x

x

Dwergstern

b

x

x

Grote stern

b

x

x

Noordse stern

b

x

x

Visdief

b

x

x

(incl uitbreiding HR)

Oosterschelde

x

x

Gewone zeehond

ht

Veerse Meer

Kleine
mantelmeeuw

b

x

x

Vlakte van de Raan

Permanent
overstroomde
zandbanken
(Noordzeekustzone)

ht

x

x

Grijze zeehond

hs

x

Gewone zeehond

hs

x

Bruinvis

hs

x

Elft

hs

x

x

Fint

hs

x

x

Grijze zeehond

hs

x

Gewone zeehond

hs

x

Voordelta

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 106 -

Eindrapport

Natura2000-gebied

Waddenzee

Winnen van

Vaar-

zand (diep)

zand (ondiep)

bewegingen

Soort of habitat

type

Permanent
overstroomde
zandbanken
(getijdengebied)

ht

x

x

Permanent
overstroomde
zandbanken
(Noordzeekustzone)

ht

x

x

Roodkeelduiker

nb

x

x

Fuut

nb

x

x

Kuifduiker

nb

x

x

Toppereend

nb

x

x

Eider

nb

Zwarte zee-eend

nb

x

x

x

Brilduiker

nb

x

x

x

Middelste
Zaagbek

nb

x

x

x

Dwergmeeuw

nb

x

x

Grote stern

nb

x

x

Visdief

nb

x

x

Eider

b

x

x

Kleine
mantelmeeuw

b

x

x

Grote stern

b

x

x

Visdief

b

x

x

Noordse stern

b

x

x

Dwergstern

b

x

x

Fint

hs

x

x

Grijze zeehond

hs

x

Gewone zeehond

hs

x

Permanent
overstroomde
zandbanken
(getijdengebied)

ht

x

x

Fuut

nb

x

x

Toppereend

nb

x

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

Winnen van

x

x

x

x

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 107 -

31 maart 2009

Winnen van

Winnen van

Vaar-

zand (diep)

zand (ondiep)

bewegingen

Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Westerschelde

Dwergstern

b

x

x

Grote stern

b

x

x

Visdief

b

x

x

Fint

ht

x

x

Gewone zeehond

ht

Kleine
mantelmeeuw

b

Zwanenwater &
Pettemerduinen

x
x

x

X = mogelijk negatief effect; ht = habitattype; hs = habitatsoort; b = broedvogel; nb = niet-broedvogel

8.5.2

Windenergie
Effecten van de aanleg en afbraak van windparken op zee op habitats en soorten in de
Natura2000-gebieden zijn niet op voorhand uit te sluiten. Hierbij wordt vooral gedacht aan
directe effecten het onderwatergeluid dat wordt gegenereerd tijdens het heien van de
funderingen van de turbines op zeezoogdieren. Ook directe effecten door het
onderwatergeluid op vislarven en vissen en daardoor indirecte effecten op visetende soorten
zoals zeezoogdieren en vogels kunnen verwacht worden. Bij ingebruikname van de
windparken is bovendien mogelijk een negatief effect te verwachten op trekkende en
foeragerende vogels en vleermuizen uit de (aangrenzende) Natura2000-gebieden. Effecten
op terrestrische habitattypen zijn wel op voorhand uit te sluiten.
Effecten planperiode en streefbeeld
De effecten van windturbineparken op zee kennen drie fasen, bij de ingreep-effect relaties
aangeduid als ingrepen. Effecten kunnen betrekking hebben op de aanleg, aanwezigheid en
verwijdering van de windturbines. Effecten als gevolg van afbraak (inclusief verwijdering
funderingen) zijn naar verwachting beperkt en zeker niet significant. De ruimte voor 6.000
MW windenergie op zee kan al gedurende de planperiode worden aangesproken. Hier is er
verder van uitgegaan dat de helft daarvan binnen de planperiode wordt gerealiseerd en de
rest daarna, tot aan 2020. Effecten op beschermde habitats worden niet verwacht. Daarom
heeft de effectbeschrijving verder betrekking op beschermde soorten.
Effecten op soorten
Gedurende de aanleg wordt sterke verstoring door onderwatergeluid veroorzaakt op
zeezoogdieren en vislarven. Vislarven kunnen in een bepaalde omtrek van het heipunt
sterven, waardoor een verminderde aanvoer optreedt van vislarven in de opgroeigebieden
langs de kust, de Deltawateren en de Waddenzee. Dit kan leiden tot een verminderd aanbod
van juveniele vissen als stapelvoedsel voor broedende meeuwen en sterns, maar ook voor
zeezoogdieren zoals zeehonden en bruinvis. De verstorende effecten op zeezoogdieren
kunnen leiden tot barrièrewerking voor migrerende bruinvis en vooral zeehonden. Zwangere
vrouwtjes van de gewone zeehond die vanuit de Deltawateren naar de Waddenzee migreren
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 108 -

Eindrapport

om daar te bevallen kunnen tijdens de heiwerkzaamheden hinder ondervinden van de te
hoge geluidsdruk.
In de operationele fase is het effect van het onderwatergeluid veel minder en vermijding van
de parken door zeezoogdieren is mogelijk, maar (zeer) beperkt. De sterkste effecten van de
windparken vinden vooral plaats op de vogels. Turbines veroorzaken verlies van leefgebied
voor op zee verblijvende vogels. Indien deze vogels afkomstig zijn uit Natura2000-gebieden,
zoals broedende kustvogels, dan is verlies van foerageergebied voor deze soorten mogelijk.
Soorten die vanuit hun broedgebied op zee komen foerageren zoals sterns en meeuwen
kunnen in aanvaring komen met de turbines en sterven. Ook trekvogels kunnen in aanvaring
komen met turbines, maar de sterkste effecten zijn te verwachten op kustbroedvogels. De
enige soorten die ver genoeg op zee foerageren om in aanraking te kunnen komen met de
windparken zijn de aalscholver, de kleine mantelmeeuw en de grote stern. Vanwege het
opvallende afwijkende gedrag van de aalscholver kan overigens verwacht worden dat deze
soort geen nadelige effecten ondervindt van de windparken. De aalscholver gebruikt de
parken als uitvalsbasis voor foerageertochten.
In de operationele fase kunnen ook trekvogels in aanvaring komen met de windparken.
Gezien het grote aantal soorten en de vele Natura2000-gebieden waar vandaan ze kunnen
komen, is voor het overzicht deze groep vogels niet opgenomen in de tabel. De soorten en
Natura2000-gebieden waaruit deze afkomstig zijn, zowel Nederlandse als buitenlandse, zijn
weergegeven in de recent verschenen passende beoordelingen voor windparken op de
Noordzee. Het gaat in dit geval om vele tientallen soorten die twee keer per jaar tussen het
Verenigd Koninkrijk en Nederland, of tussen Scandinavië en Nederland heen en weer
vliegen. Uit de passende beoordeling voor windparken in de Zuidelijke Bocht blijkt dat de
aanvaringskans voor deze soorten per jaar zeer gering zijn. Voor een enkel park gaat het om
zeer lage aantallen. Echter, indien de capaciteit naar 6.000 MW gaat, dan kunnen de
aantallen slachtoffers behoorlijk toenemen.
Op het moment van schrijven van voorliggend document zijn alleen de passende
beoordelingen en van windparken West-Rijn en Breeveertien II publiekelijk beschikbaar.
Gegevens over trekvogels tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk zijn in deze
passende beoordelingen beschikbaar. Voor gegevens over trekvogels tussen Scandinavië
en Nederland zijn gegevens beschikbaar in de passende beoordelingen voor de windparken
voor initiatiefnemer BARD, tegen de Duitse grens van het NCP.
Overzicht van effecten
In tabel 8.3 is een overzicht opgenomen van de effecten die per Natura2000-gebied worden
verwacht op afzonderlijke habitattypen en soorten.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 109 -

31 maart 2009

Tabel 8.3: Overzicht effecten van windenergie op de Noordzee per Natura2000-gebied

Aanleg

Aanwezigheid

Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Doggersbank

Grijze zeehond

hs

x

x

Gewone zeehond

hs

x

x

Bruinvis

hs

x

Kleine
mantelmeeuw

b

x

Aalscholver

nb

(x)

Aalscholver

b

(x)

Kleine
mantelmeeuw

b

x

Friese Front

Zeekoet

nb

x

Grevelingen

Grote stern

b

x

Haringvliet

Grote stern

b

x

Klaverbank

Grijze zeehond

hs

x

x

Gewone zeehond

hs

x

x

Bruinvis

hs

x

x

Krammer-Volkerak

Kleine
mantelmeeuw

b

Noordzeekustzone

Bruinvis

hs

x

Grijze zeehond

hs

x

x

Gewone zeehond

hs

x

x

Gewone zeehond

ht

x

x

Grote stern

b

x

Veerse Meer

Kleine
mantelmeeuw

b

x

Vlakte van de Raan

Grijze zeehond

hs

x

x

Gewone zeehond

hs

x

x

Bruinvis

hs

x

Grijze zeehond

hs

x

x

Gewone zeehond

hs

x

x

Aalscholver

b

Duinen en Lage Land
Texel
Duinen Goeree &
Kwade Hoek
Duinen Vlieland

(incl uitbreiding HR)

Oosterschelde

Voordelta

Voornes duin

x

(x)

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 110 -

Eindrapport

Aanleg

Aanwezigheid

Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Waddenzee

Kleine
mantelmeeuw

b

x

Grote stern

b

x

Grijze zeehond

hs

x

x

Gewone zeehond

hs

x

x

Gewone zeehond

ht

x

x

Grote stern

b

x

Zwanenwater &

Aalscholver

b

(x)

Pettemerduinen

Kleine
mantelmeeuw

b

x

Westerschelde &
Saeftinghe

X = mogelijk negatief effect; (X) = effect mogelijk, onduidelijk of negatief of positief
ht = habitattype; hs = habitatsoort; b = broedvogel; nb = niet-broedvogel
* de trekvogels zijn niet in de tabel opgenomen, zie hiervoor de tekst

8.5.3

Energie-eiland
Een energie-eiland tast de habitat voor schelpdieren aan, wat kan doorwerken op
schelpdieretende vogels. Een eiland zal ook een aantrekkende werking hebben op
broedvogels, rustende vogels en foeragerende vogels. Dit kan doorwerken op de
aanwezigheid van vogels in andere Natura2000-gebieden. Vissen kunnen door een
generator en pomp sterven, wat kan doorwerken op visetende vogels en zeezoogdieren.
Alhoewel zeezoogdieren geacht worden voldoende slim te zijn om niet in een dergelijke
generator terecht te komen, kunnen op voorhand directe effecten (sterfte) niet worden
uitgesloten. Eventuele effecten zullen zich concentreren op soorten en habitats in de
zuidwestelijke Delta.
Effecten streefbeeld
De effecten van het energie-eiland hebben alleen betrekking op het streefbeeld. Aanleg
wordt immers niet binnen de planperiode mogelijk gemaakt. Onderstaande effecten zijn
opgedeeld in drie fasen ofwel ingrepen: aanleg, aanwezigheid en gebruik van generator
en/of pompen.
Effecten op habitattypen
De aanleg van een energie-eiland veroorzaakt vergelijkbare effecten als zandwinning, zoals
vertroebeling, verstoring door onderwatergeluid, en verstoring door beweging. Deze effecten
hebben vooral een relatief kort bereik, waarbij vooral de Voordelta en de Vlakte van de Raan
beïnvloed kunnen worden (extern effect van buiten naar binnen).
Effecten op soorten
Vooral zichtjagende en visetende vogels, zeehonden en schelpdieretende eenden kunnen
nadelige effecten ondervinden als gevolg van doorwerking van effecten op habitat. Dit
vanwege een verminderd foerageersucces. Zwevend materiaal kan een negatief effect
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 111 -

31 maart 2009

hebben op trekvis als gevolg van barrièrewerking (troebelheid, andersoortige chemische
cues). Ook kunnen effecten optreden of de lokale primaire productie. Een verlaging hiervan
kan doorwerken in het voedselweb op hogere organismen.
Aanwezigheid van het eiland kan een aantrekkende werking hebben op broedvogels,
waardoor broedende aantallen in nabij gelegen Natura2000-gebieden verminderen. Het kan
dan alleen gaan om soorten die van nature een stuk de zee op vliegen om te foerageren
zoals aalscholvers en mantelmeeuwen. Het lijkt echter onwaarschijnlijk dat dit een significant
negatief effect zal zijn. Deze soorten kennen veel exemplaren die niet tot broeden komen
(zogenaamde floaters) die de vrijgekomen broedplekken snel kunnen innemen. Een ander
effect van het eiland kan en lokale verstoring van de water, zand en slibstromen zijn. De
afstand tot de kust is echter dermate groot, dat een effect op de kust onwaarschijnlijk is. Wel
kunnen slibstromen en vislarvenstromen veranderd worden, waardoor minder larven in de
kustwateren terecht komen. Dit kan een effect hebben op de verminderde hoeveelheid
foerageerbare vis in de kustwateren en dus op visetende dieren in deze kustwateren, zoals
meeuwen sterns, zeehonden en bruinvis.
In het eiland is een pomp en een generator aanwezig om het water uit het valmeer te
pompen en respectievelijk stroom op te wekken door het er in te laten stromen. In het laatste
geval kunnen vooral vissen naar binnen gezogen worden; dit kan bij regelmatig gebruik een
aanzienlijke cumulatieve sterfte opleveren dat doorwerkt op visetende dieren in de omgeving
van het eiland. Vergelijkbare problemen zijn bekend bij getijdengeneratoren.
Overzicht van effecten
In tabel 8.4 is een overzicht opgenomen van de effecten die per Natura2000-gebied worden
verwacht op afzonderlijke habitattypen en soorten.
Tabel 8.4: Overzicht effecten van een energie-eiland op de Noordzee per Natura2000-gebied

Aanleg

Aanwezigheid

Gebruik
generator

Natura2000-gebied

Soort of habitat

type

Duinen Vlieland

Aalscholver

b

x

Kleine
mantelmeeuw

b

x

Grevelingen

Grote stern

b

x

x

Haringvliet

Grote stern

b

x

x

Zeeprik

hs

x

x

Rivierprik

hs

x

x

Elft

hs

x

x

Fint

hs

x

x

Zalm

hs

x

x

Krammer-Volkerak

Kleine
mantelmeeuw

b

Oosterschelde

Grote stern

b

x

x

Noordse stern

b

x

x

x

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 112 -

Eindrapport

Natura2000-gebied

Veerse Meer
Vlakte van de Raan

Voordelta

Voornes duin

Westerschelde

Soort of habitat

type

Visdief

b

Gewone zeehond

ht

Kleine
mantelmeeuw
Permanent
overstroomde
zandbanken
(Noordzeekustzone)

Aanwezigheid

x

x

b

Gebruik
generator

x

x

ht

x

Grijze zeehond

hs

x

x

x

Gewone zeehond

hs

x

x

x

Bruinvis

hs

x

x

Zeeprik

hs

x

x

Rivierprik

hs

x

x

Elft

hs

x

x

Fint

hs

x

x

Grijze zeehond

hs

x

x

x

Gewone zeehond

hs

x

x

x

Permanent
overstroomde
zandbanken

ht

x

Roodkeelduiker

nb

x

Fuut

nb

x

Kuifduiker

nb

x

Aalscholver

nb

x

Toppereend

nb

x

Eider

nb

x

Zwarte zee-eend

nb

x

Brilduiker

nb

x

Middelste
Zaagbek

nb

x

Dwergmeeuw

nb

x

Grote stern

nb

x

Visdief

nb

Geoorde fuut

b

x

Aalscholver

b

x

Grote stern

b

x

Zeeprik

ht

x

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

Aanleg

x

x

x
x

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 113 -

31 maart 2009

Aanleg
Natura2000-gebied

Aanwezigheid

Gebruik
generator

Soort of habitat

type

Rivierprik

ht

x

x

Fint

ht

x

x

Gewone zeehond

ht

x

x

x

X = mogelijk negatief effect; (X) = effect mogelijk, onduidelijk of negatief of positief
ht = habitattype; hs = habitatsoort; b = broedvogel; nb = niet-broedvogel

8.6

Beoordeling van de effecten

8.6.1

Zandwinning
In eerdere studies naar de effecten van zandwinning (Haskoning 2007, Grontmij 2007,
2008), ook indien meerdere jaren achtereen wordt gewonnen. In geen van de studies naar
meerjarige winningen (Grontmij 2007, 2008 voor winningen van suppletiezand tot 2012 en
van ophoogzand tot 2017) worden significante effecten op Natura2000 natuurwaarden
verwacht (de op korte termijn geplande diepere winningen inbegrepen), ook niet in
cumulatie. Indien de verwachte winningen in de planperiode de in deze studies behandelde
winningshoeveelheden niet in sterke mate overschrijden, dan kunnen voor de
zandwinningen in de planperiode ook geen significante effecten worden verwacht.
3

In geval van winning voor suppletiezand gaat het om 130 miljoen m tot 2012, voor het
3
ophoogzand gaat het om 250 miljoen m tot 2018. In de Ontwerp Beleidsnota Noordzee is
een schatting gemaakt voor de langer termijn (na de planperiode); deze bedraagt 110
3
miljoen m per jaar tot 2100.
De inschatting is daarom dat voor de planperiode de hoeveelheden winning voor suppletiemetsel- en ophoogzand niet veel zal afwijken van hetgeen waar reeds een
milieueffectrapport is opgesteld in voornoemde studies. Significante effecten kunnen daarom
worden uitgesloten voor de planperiode. Voor de streefperiode, waarin zowel de
wintechnieken zullen veranderen (meer diepere winningen op minder locaties, meer winning
per locatie) en de hoeveelheden over de brede linie zullen toenemen, zullen aanvullende
studies nodig zijn naar de optimale winlocaties ten aanzien van de Natura2000
natuurwaarden voordat significante effecten kunnen worden uitgesloten.

8.6.2

Windenergie
De effecten van de aanleg en aanwezigheid van windparken op het NCP is zeer sterk
afhankelijk van waar deze worden gebouwd. De posities relatief dicht bij de noord NoordHollandse kust zijn ongunstig. De berekeningen kwamen voor deze parken met een
capaciteit van 200 tot ruim 400 MW al uit op sterk negatief. Vooral de effecten van
aanvaringen van de kleine mantelmeeuw uit verschillende broedkolonies aan de NoordHollandse kust en Texel en de doorwerking van de sterfte van de vislarven op visetende
vogels en zeezoogdieren waren opvallend sterk. Hoe dichter bij de kust een park was
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 114 -

Eindrapport

gepland, des te sterker waren de effecten van het onderwatergeluid (tijdens de aanleg) op
zeezoogdieren, met name de gewone zeehond. De effecten op trekvogels bleken zeer
gering voor de enkelvoudige parken.
Bij een doelstelling van 6.000 MW staat het vast dat, bij de huidige stand van kennis, de
gangbare methode van aanleg (heien) en de posities van de parken zoals in de recente
passende beoordelingen gepland, significante effecten op verschillende vogelsoorten en
zeezoogdieren niet zijn uit te sluiten. Het is lastig om aan te geven waar de grens voor
significante effecten ligt voor wat betreft de capaciteit. Zoals aangegeven, is dit sterk
afhankelijk van waar de parken worden aangelegd. Een ruwe inschatting van de effecten,
geëxtrapoleerd vanuit de resultaten van de recente passende beoordelingen, geeft aan dat
rond de 2.000 MW een omslagpunt ligt voor wat betreft aanvaringsslachtoffers van de kleine
mantelmeeuw. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat deze parken dan relatief dicht bij de
broedkolonies worden gepland, op ca. 50 kilometer vanaf de kolonies. Indien we de
accumulatie van vislarven in de effecten meenemen, dan ligt dit omslagpunt al eerder, rond
de 1.000 MW, wederom sterk afhankelijk van de locatie van de windparken. Het verlies aan
foerageergebied is klein voor een enkel park, tussen de 0,2% en 0,3% voor de kleine
mantelmeeuw, rond de 0,01% voor de jan van gent. Indien de 1% grens ook voor verlies van
foerageerhabitat wordt aangehouden als een significantiegrens, betekent dat bij een vier- tot
vijftal parken (ca. 1000 MW) binnen het bereik van een enkele broedkolonie van de kleine
mantelmeeuw significant negatieve effecten optreden.
Voor de geplande windparken op zee zijn 4 gebieden geselecteerd. Verschillen tussen de
gebieden voor wat betreft de effecten zijn lastig aan te geven, omdat de verschillen in
mogelijke effecten binnen de gebieden ook al vrij groot kunnen zijn. Hieronder wordt
aangegeven wat de belangrijkste factoren zijn die de mate van een effect bepalen.
Afstand tot broedkolonies van kustvogels
Grote sterns vliegen tot 40 kilometer de zee op, kleine mantelmeeuwen ca. 100 kilometer.
Parken die buiten deze respectievelijke afstanden liggen zijn gevrijwaard van
aanvaringskansen door deze twee soorten afkomstig uit Nederlandse Natura2000-gebieden.
Een aanvullende soort die aanvaringskansen geeft is de jan van gent. Deze soort kan tot
meer dan 500 kilometer vanaf zijn broedkolonies foerageren. Beschermde kolonies binnen
bereik van de windparken zijn Bempton Cliffs (VK), Bass Rock (VK) en Helgoland (D).
Echter, de effecten van de windparken op het aantal aanvaringsslachtoffers zijn zeer klein,
omdat het foerageergebied van deze soort zo groot is. Effecten komen met name voor de
kolonie van Helgoland op 0,05% van de natuurlijke jaarlijkse sterfte voor een enkel park
(West Rijn). In dat geval zouden bij een twintigtal parken de breed geaccepteerde grens van
1% van de natuurlijk sterfte worden overschreden. Bij een gemiddelde capaciteit per park
van 250 MW ligt voor deze soort de significantiegrens bij 5000 MW, als ervan wordt
uitgegaan dat de parken voornamelijk voor de Hollandse kust worden aangelegd (ver,
dichtbij of Borssele). Bij aanleg boven de Wadden kunnen significante effecten veel eerder
optreden, vanaf ca. 1000 MW.
Afstand tot Natura2000-gebieden en paaiplaatsen voor vis
Voor de vissoorten die zijn gemodelleerd in de recente passende beoordelingen geldt: hoe
dichter bij een opgroeigebied voor juvenielen (Waddenzee, Noordzeekustzone en
Deltawateren) of hoe dichter bij de paaigrond van vissen, des te sterker is het effect van
vislarvensterfte op de doorwerking naar visetende broedvogels (meeuwen, sterns) en

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 115 -

31 maart 2009

zeezoogdieren. Grofweg kan worden gesteld dat gunstige locaties zo ver mogelijk verwijderd
zijn van de Deltawateren, de Noordzeekustzone en de Waddenzee, en zo noordwestelijk
mogelijk liggen in verband met de afstand tot de paaigronden van belangrijke
stapelvoedselsoorten. Voor windpark West Rijn werden populatie-effecten berekend van
0,4% voor de grote stern en 0,3% voor de kleine mantelmeeuw. Voor de gewone zeehond
en de bruinvis werden populatie-effecten bepaald op respectievelijk 0,1% en 0,3%.
Routes migrerende vogels
Voor trekvogels over de Zuidelijke Bocht zijn relatief belangrijke oversteekplaatsen vanuit de
Delta naar het Thames estuarium in Engeland en vanuit de Waddenzee naar de Wash in
Engeland. Vanuit de Wadden naar het noorden, over de Duitse Bocht trekken ook veel
vogels, en dat kan ook als een relatief gevoelige route worden beschouwd. Parken die op
deze routes liggen zullen relatief meer slachtoffers veroorzaken op steltlopers die vooral in
Nederlandse en Britse Natura2000-gebieden beschermd zijn. Voor windpark West Rijn
werden de effecten op minder dan 0,01% berekend.
Verstoringsafstand onderwatergeluid
De effecten van onderwatergeluid door heien hebben een maximale verstoringsafstand van
80 kilometer op de gewone zeehond, volgens de meest recente modelberekeningen. Indien
deze afstand en een extra 20 kilometer erbij wordt gehouden vanaf de kust, dan treedt in
ieder geval geen blokkering op van de migratieroute voor de gewone zeehond vanuit de
Voordelta naar Waddenzee. Voor een enkel park werd een enkelvoudige verstoring van
deze route geaccepteerd, omdat dit in dat geval een tijdelijke verstoring betrof, die naar
deskundigenoordeel geen significant effect zou hebben op de mogelijkheden van migratie
door de gewone zeehond langs de Hollandse kust. Voor de grijze zeehond zijn grotere
afstanden vanaf de kust ook gunstig, maar de soort migreert ook wel naar Engeland en
Schotland. Voor de bruinvis zijn weinig plekken beter of slechter; de soort migreert door de
hele zuidelijke Noordzee. Vanuit Natura2000 perspectief is een afstand van 20 kilometer
vanaf de Noordzeekustzone gunstig, omdat dan de kwaliteit van het leefgebied voor deze
soort bewaard blijft. Hierbij treden dan wel sterk negatieve effecten op voor de gewone en
grijze zeehond.

8.6.3

Energie-eiland
Ten aanzien van de effecten van de aanleg en het gebruik van het energie-eiland zal eerst
een meer diepgaande studie plaats dienen te vinden voordat significante effecten kunnen
worden uitgesloten. In het kader van voorliggende passende beoordeling op planniveau
worden significante effecten niet uitgesloten, omdat de gegevens over aanlegtechniek,
ligging, gevolgen voor water- slib/zand- en vislarventransport en gebruik onvoldoende
bekend zijn.

8.7

Mitigerende maatregelen

8.7.1

Zandwinning
Mitigerende maatregelen ten behoeve van de zandwinningen bestaan vooral uit het
schuiven van winningen in de tijd voor zover mogelijk, om verstoringen (vooral het transport
naar de suppletielocatie) op eenden en duikers te verminderen. Mogelijk dat ten behoeve
van vooroeversuppleties nog andere periodes dan de winterperiode gewonnen kan worden
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 116 -

Eindrapport

ten behoeve van suppleties. Vooral het najaar lijkt een gunstige tijd; in de winter, het
voorjaar en de zomer is er relatief veel activiteit van overwinterende vogels, bruinvissen en
zeehonden langs de kust. Bij de diepere winningen is het ook van belang om goed te
onderzoeken naar de optimale locaties voor winning om eventuele negatieve effecten te
minimaliseren.

8.7.2

Windenergie
Mitigerende maatregelen, mogelijkheden om de effecten van de aanleg en aanwezigheid
van windparken op zee te verzachten, zijn de volgende:
Afstand tot broedkolonies kustbroedvogels
Indien windparken worden gebouwd op voldoende afstand van de broedkolonies van met
name de kleine mantelmeeuw, zijn (significante) effecten uitgesloten. Honderd kilometer
wordt als grens voor effecten aangehouden, maar wellicht is tachtig of negentig kilometer
voldoende. Deze afstanden zijn te behalen door plaatsing op grote afstand vanaf kolonies op
de Wadden, Texel, noord Noord-Holland en de Deltawateren. Voorkeursgebieden zijn dan
ver boven de Wadden, en het midden en zuidwestelijke gedeelte van ‘IJmuiden ver weg’.
Voor de jan van gent dient een afstand van meer dan vijfhonderd kilometer te worden
aangehouden, maar dit is geen reële grens. De aanvaringseffecten zijn voor deze soort voor
windparken West Rijn en Breeveertien II hetzelfde (0,05%). De verwachting is dat alleen
1
voor de parken boven de Wadden het effect groter zal zijn . Voor deze soort zijn geen
mitigerende maatregelen mogelijk die het effect op nul zetten; wel is er een voorkeur
mogelijk voor plaatsing: voor de Hollandse kust, en niet boven de Wadden.
Afstand paaigronden en opgroeigebieden vis
Het effect van de sterfte van vislarven als gevolg van het heien van de funderingspalen voor
de turbines is het sterkst als het windpark dicht bij de paaigronden van de betreffende
vissoort is gepland, of dicht bij het opgroeigebied van deze vissoort in een Natura2000gebied (Waddenzee, Noordzeekustzone, Deltawateren). Indien dicht bij een paaigrond wordt
geheid, is de dichtheid van de larven in het water relatief hoog. Plaatsing dicht bij een
opgroeigebied voort vis heeft een relatief sterk effect op het deel van de larven dat wordt
aangevoerd in het opgroeigebied. De belangrijkste paaigronden voor de
stapelvoedselsoorten zitten op de kust, in het Engelse Kanaal, en het midden van de
Zuidelijke Bocht (grens NCP en BCP ter hoogte van de Bruine Bank). De beste locaties voor
plaatsing zijn derhalve het noordelijk deel van ‘IJmuiden ver weg’ en ‘Wadden Noord’. Bij de
laatste locatie zijn er wel relatief grote effecten te verwachten op Duitse Natura2000gebieden.
Afstand van Deltagebieden, Noordzeekustzone en Waddenzee
Het heien veroorzaakt onderwatergeluid dat met name voor de gewone zeehond een
verstoring kan veroorzaken waardoor het foerageergebied verkleind wordt alsmede de
mogelijkheden tot migratie tussen de Deltawateren en de Waddenzee. Voor deze
verstoringsafstand wordt 80 kilometer aangehouden (zie Prins et al. 2008 en de passende
beoordelingen West Rijn en Breeveertien II) voor de gewone zeehond. Deze afstand is
maatgevend voor de effecten van de windparken. De verstoringsafstand voor de bruinvis is
kleiner (12 km), maar op deze afstand treden nog wel sterk negatieve effecten op voor de
1

In de passende beoordeling voor het windpark van initiatiefnemer BARD (zie www.inspraakpunt.nl), is het
aanvaringseffect voor de jan van gent vanaf Helgoland berekend op 0,27% van de natuurlijke jaarlijkse sterfte.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 117 -

31 maart 2009

gewone zeehond. Indien een migratiecorridor van 20 kilometer langs de Hollandse kust
wordt aangehouden, dan betekent dit dat een afstand van 100 kilometer vanaf de kust elk
effect op deze migratiecorridor voorkomt tijdens het heien van de funderingspalen. Een
kleinere afstand geeft verstoring van de migratiecorridor, maar of dan ook verstoring
optreedt wordt mede bepaald door het tijdstip van heien (zie hieronder).
Tijdstip heien voor aanleg park
Verstoring van zeezoogdieren en sterfte van vislarven door het onderwatergeluid tijdens
heien treedt niet de gehele tijd in even sterke mate op. Het effect is mede afhankelijk van het
tijdstip van heien. Voor de migratie van zwangere zeehonden is de periode mei, juni en juli
het belangrijkst. Voor vislarven van de belangrijkste stapelvoedselsoorten (haring, sprot,
zandspiering, tong en schol) is de periode vanaf december tot en met mei van belang. Heien
in de periode augustus tot en met november voorkomt een groot deel van de effecten op
zeehonden en vislarven.
Vermijden plaatsing op routes wetlands NL-VK en NL-Scandinavië
Tussen de Waddenzee en The Wash (VK) en tussen de Deltawateren en de Thames
Estuary (VK) loopt een trekroute van trekvogels vooral steltlopers. Ook tussen de Hollandse
kust en het VK steken vogels de Noordzee over, maar vanwege de hoge aantallen vogels in
de overgangsgebieden Deltawateren en vooral de Waddenzee zijn de voornoemde routes
waarschijnlijk drukker bevlogen dan die tussen de Hollandse kust en het Verenigd Koninkrijk.
In dat verband is het zinvol om plaatsing te concentreren voor de Hollandse kust. Hetzelfde
geldt voor de route over de Duitse Bocht. Alhoewel de concentratie trekvogels die de Duitse
Bocht oversteekt naar de Waddenzee zijn zwaartepunt heeft richting de Duitse Waddenzee,
zijn in de trekperiodes ook grote aantallen vogels waargenomen boven het Nederlandse
gedeelte van de wateren boven de Waddenzee (Jelmer van Belle, pers. med.). In dit kader is
plaatsing voor de Hollandse kust beter dan plaatsing boven de Waddeneilanden.
Stilzetten turbines tijdens slecht weer
Alhoewel de berekeningen van de effecten van de windparken op trekvogels zeer beperkte
gevolgen te zien gaven op de extra sterfte ten opzichte van de natuurlijke sterfte, is de
verwachting dat bij cumulatie de effecten kunnen oplopen. Ondanks dat er bij de
berekeningen wel is uitgegaan van een worst-case scenario, is de inschatting van het
realiteitsgehalte van dit scenario moeilijk. In het geval van een enkel of twee windparken is
deze afweging irrelevant vanwege de verwaarloosbare effecten. Als daarentegen 6.000 MW
wordt geplaatst kunnen deze effecten en daarmee de overweging wel relevant worden. Een
kleine wijziging in vlieghoogte kan dan sterke gevolgen hebben voor het aantal
aanvaringsslachtoffers. Vooral tijdens (zeer) slecht weer situaties kunnen vogels massaal
laag vliegen waardoor relatief grote aantallen slachtoffers kunnen vallen. Tijdens zulke falls
kan het daarom zinvol zijn om de turbines stil te zetten, indien met een verticale radar hoge
concentraties vogels op rotorhoogte worden waargenomen.
Aanlegmethode funderingen
Een zeer belangrijke mitigerende methode, althans op planniveau, is de aanlegmethode van
de fundering aan te passen. De gangbare, beproefde, methode is aanleg door heien. Echter,
in de westelijke Oostzee (Nysted) is een windpark aangelegd met zogenaamde gravitybased funderingen. Dit zijn zware, betonnen delen waarop de turbines worden geplaatst, die

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 118 -

Eindrapport

2

op de bodem worden geplaatst zonder dat daar, onder normale omstandigheden , heien
voor nodig is. Dergelijke funderingen zijn als proef ook toegepast in de zuidelijke Noordzee
(op het Belgisch Continentaal Plat), en er zijn verschillende Nederlandse initiatieven die dit
hebben gepland. Ook andere methoden passeren de revue, zoals het intrillen van palen,
maar deze methode is onbeproefd voor windturbines en vooralsnog in het speculatieve
stadium. Indien de aanleg door middel van heien wordt vervangen door gravity-based
fundatie, dan vallen verschillende onderdelen van de effecten weg. Alle effecten van het
onderwatergeluid, te weten de verstoring van zeezoogdieren en vissen, en de sterfte van
vislarven en de doorwerking naar vogels en zeezoogdieren, worden dan voorkomen. Dit
geeft veel ruimte voor de toekomstige aanleg van windparken op de Noordzee.
Voorkeurslocaties
Ten aanzien van de voorkeur voor locaties kan vóór mitigatie de volgende prioritering
worden aangehouden:
1. ‘IJmuiden ver weg’: ver weg van broedlocaties, Natura2000-gebieden Noordzeekustzone,
Voordelta en Waddenzee en migratiecorridor gewone zeehond. Noordelijk deel ligt op de
trekroute van de Waddenzee naar The Wash, zuidelijke punt ligt nabij ecologisch (mogelijk)
waardevol gebied Bruine Bank (vogels).
2. ‘Wadden noord’: (minder) ver weg van broedlocaties en ver weg migratiecorridor gewone
zeehond. Broedlocaties kleine mantelmeeuw en jan van gent iets dichter bij dan IJmuiden
ver weg’. Een deel van de trekroute van vogels over de Duitse Bocht loopt over dit gebied,
westelijk deel het minst. Dit deel ligt echter weer dichter bij (toekomstig Vogelrichtlijngebied)
het Friese Front.
3. Midwest Hollandse Kust: Het gehele gebied ‘Hollandse Kust” ligt in de buurt van
broedlocaties van de kleine mantelmeeuw en de migratiecorridor van de gewone zeehond.
Minst ongunstige locatie in dit gebied is dan het midden en het westen (“midwest”).
4. ‘Borssele’: Deze locatie ligt van alle voornoemde gebieden het dichtst bij de
migratiecorridor gewone zeehond (begint bij Westerschelde en Oosterschelde), het dichtst
bij de Voordelta (effecten vislarvensterfte) en dicht bij de Natura2000-broedlocaties voor de
kleine mantelmeeuw in het Veerse Meer en Krammer-Volkerak.
Op basis van de meest realistische mitigerende maatregel, ‘gravity-based fundatie’, valt de
prioritering niet anders uit; effecten op vislarven en de gewone zeehond vallen dan weg.
Feitelijk telt dan nog alleen het effect van de aanwezigheid van de parken op broedvogels
(aanvaring, verlies foerageergebied) en trekvogels (aanvaring). Ervan uitgaande dat turbines
kunnen worden stilgezet tijdens falls, dan valt ook dit laatste bezwaar weg. In dat geval telt
het argument afstand van broedkolonies nog. Dan zijn ook de gebieden ‘IJmuiden ver weg’
en ‘Wadden-noord’ de beste gebieden ten aanzien van de effecten. Borssele valt dan nog
steeds iets ongunstiger uit dan ‘midwest IJmuiden dichtbij’, omdat de afstand tot de
dichtstbijzijnde broedkolonie van de kleine mantelmeeuw, Veerse Meer, kleiner is dan de
afstand van ‘midwest IJmuiden dichtbij’ vanaf Zwanenwater & Pettemerduinen.

2

In Nysted is bij een enkele turbinelocatie wel geheid om de grond te consolideren, maar dit geen gangbare
handeling.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 119 -

31 maart 2009

Als deze mitigerende maatregelen worden uitgevoerd dan zijn de meeste negatieve effecten
gemitigeerd en is de inschatting dat rond de 5.000 MW kan worden geplaatst. In verband
met de beperkte kennis over de effecten van plaatsing van een capaciteit van die omvang
kunnen significant negatieve effecten rond en boven de 5.000 MW niet worden uitgesloten,
zodat een ADC-toets is uitgevoerd. Nader onderzoek dient (beter) aan te geven waar de
grens voor significantie ligt, zowel zonder als met mitigerende maatregelen.

8.7.3

Energie-eiland
Mitigerende maatregelen voor het energie-eiland omvatten een optimalisatie in ontwerp om
eventuele verstorende effecten op stroming en vislarven te verminderen, en een aanpassing
in het ontwerp voor de generatoren die vis(larven)sterfte kunnen veroorzaken.

8.8

ADC-toets

8.8.1

Zandwinning
Voor de zandwinningen is geen ADC-toets nodig; er worden geen significante effecten
verwacht in de planperiode.

8.8.2

Windenergie
In de planperiode zijn significant negatieve effecten van de plaatsing van windenparken op
zee alleen met zekerheid uit te sluiten indien de mitigerende maatregelen voor windparken
op zee maximaal worden uitgevoerd.
In het streefbeeld, bij verdergaande plaatsing van windparken op zee, zijn significant
negatieve effecten niet uit te sluiten, ook niet na maximale mitigatie. Hetzelfde geldt dan ook
voor mogelijke cumulatie met zandwinning en -suppletie. Aangezien de beleidsuitspraken
voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen passende
beoordeling te worden gemaakt. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure nader
onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-gebieden. Bij
toekomstige besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden doorlopen. In
dit rapport is ten behoeve vna het streefbeeld een voorlopige ADC-toets doorlopen. Deze
geeft de volgende conclusies.
Alternatieven
De discussie rondom de ’beste’ vorm van duurzame energie is divers en complex. Elke vorm
van alternatieve, duurzame energieopwekking kent zijn voor- en nadelen. Windenergie heeft
een aantal bekende nadelen, zoals geluidoverlast, horizonvervuiling en slechte
inpasbaarheid in het landschap. Deels is dit ook een kwestie van voorkeur.
Zonne-energie (PV) is een alternatief dat op land kan worden gerealiseerd. Deze is goed
toepasbaar op bijvoorbeeld daken, maar heeft per energetische opbrengst (kWh) meer
subsidie nodig om hetzelfde financiële rendement te halen. Bovendien is zonne-energie
moeilijker te centraliseren en grootschalig te clusteren. Toch gaan de ontwikkelingen op het
gebied van zonne-energie ook zeer snel en zal het naar verwachting niet lang duren voordat
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 120 -

Eindrapport

zonne-energie een volwaardig alternatief is voor windenergie als grootschalige alternatieve
energie opwekking. Schaalvergroting in ontwikkeling en toepassing is hierbij een belangrijk
onderdeel in kostenefficiëntie. Het is niet te verwachten dat zonne-energie nog tijdens de
planperiode van het Nationaal Waterplan een volwaardig alternatief zal vormen voor
windenergie. De oplossing van het energievraagstuk zal echter niet zozeer een ‘òf’ maar een
‘èn’ alternatief moeten zijn, naast andere vormen van energieopwekking.
Als het gaat om locaties voor opwekking van windenergie is veel ruimte voorhanden op zee,
waar aspecten als horizonvervuiling en geluidoverlast voor mensen niet relevant zijn.
Daarnaast is de windsituatie op zee beter voor windturbines dan op land. Op zee is over het
algemeen meer en een meer constante wind en kan in combinatie met andere windparken
op zee een stabiele opbrengst van energie worden gegenereerd. Hiertoe zijn er inmiddels
initiatieven voor een zogenaamd ’supergrid’, een netwerk dat windparken met elkaar en met
aansluitingen op de wal verbindt.
Het kabinet heeft besloten tot de invoering van grootschalige duurzame alternatieve energie,
en windenergie is dan een vanzelfsprekende (eerste) stap. Van alle locaties op Nederlands
grondgebied zijn die op zee energetisch het meest voordelig, en stuiten maatschappelijk op
de minste weerstand. Alternatieven op land zijn ook aanwezig, maar kennen de nadelen
zoals hiervoor benoemd. Deze alternatieven maken geen onderdeel uit van het waterbeleid
uit het Nationaal Waterplan, maar zijn onder andere opgenomen in het ruimtelijk beleid van
het rijk, de provincies en gemeenten.
Dwingende redenen van groot openbaar belang
Het belang van duurzame energieopwekking als alternatief voor fossiele brandstof is geen
vraagstuk meer; de noodzaak daarvan staat als een paal boven water. Als belangrijkste
redenen worden daarvoor genoemd de klimaatverandering, de slinkende voorraden
(makkelijk bereikbare) fossiele brandstoffen en de afhankelijkheid van landen in instabiele
regio’s.
Compensatie
Compensatie voor negatieve effecten van windenergie op zee is moeilijk te realiseren. Direct
compensatie (meer leefgebied creëren) is niet mogelijk. Wel is het mogelijk om indirect te
compenseren, door het verbeteren van het leefgebied van zeezoogdieren en vogels en
daarmee de negatieve effecten op populatieniveau te compenseren.

8.8.3

Energie-eiland
In de planperiode vindt er geen plaatsing van het energie-eiland plaats en zijn significant
negatieve effecten niet aan de orde.
In het streefbeeld zijn significant negatieve effecten niet uit te sluiten, ook niet na maximale
mitigatie. Aangezien de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden,
behoeft in zoverre hier geen passende beoordeling te worden gemaakt. Te zijner tijd dient in
een daartoe relevante procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn
op Natura2000-gebieden. Bij toekomstige besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADCtoets moet worden doorlopen. In dit rapport is ten behoeve van het streefbeeld een
voorlopige ADC-toets doorlopen. Deze geeft de volgende conclusies.
Alternatieven
PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 121 -

31 maart 2009

Het doel van een energie-eiland op zee is het afvlakken van het energieaanbod door opvang
van het surplus aan door wind gegenereerde energie middels een valmeercentrale. Er zijn
alternatieven voorhanden om een surplus aan energie op te vangen. Zo kan energie
bijvoorbeeld worden getransporteerd naar gebieden waar op dat moment de vraag groter is
dan het aanbod. Dit kan worden bereikt door bijvoorbeeld aan te sluiten op een te realiseren
elektriciteitsnetwerk op zee (Noordzee grid). Een ander alternatief is het realiseren van een
valmeercentrale op een andere locatie, bijvoorbeeld bij de Afsluitdijk of op land. Recentelijk
is ook de mogelijkheid voorgesteld om energie op te slaan in een ondergronds waterbassin
in Limburg (OPAC), vergelijkbaar met het principe van de valmeercentrale. Daarnaast is het
ook mogelijk dat aanvullende gasgestookte elektriciteitscentrales dalen in het energieaanbod
opvangen. In hoeverre deze alternatieven energetisch en kostentechnisch beter of slechter
zijn dan een energie-eiland op de Noordzee is in het kader van deze passende beoordeling
niet onderzocht.
Dwingende redenen van groot openbaar belang
Mede gezien het voorhanden zijn van alternatieven, zijn er op dit moment geen dwingende
redenen van groot openbaar belang voor de realisatie van een energie-eiland op de
Noordzee.
Compensatie
Gezien voorgaande is compensatie van mogelijk te verliezen Natura2000-waarden niet aan
de orde.

8.9

Conclusies ruimtegebruik Noordzee
Zandwinning
Voor de zandwinning worden in de planperiode geen significant negatieve effecten verwacht.
Eventuele cumulatie met effecten van suppletie en windparken leidt naar verwachting binnen
de planperiode niet tot significant negatieve effecten mits de mitigerende maatregelen voor
windparken maximaal worden uitgevoerd. Voor de planperiode zijn er vanuit de
Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de
beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.
In het streefbeeld zijn, bij gewijzigde manieren en toegenomen hoeveelheden van
zandwinning, significant negatieve effecten niet op voorhand uit te sluiten. Aangezien de
beleidsuitspraken voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier
geen passende beoordeling te worden gemaakt. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante
procedure nader onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000gebieden. Bij toekomstige besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden
doorlopen.
Windenergie
In de planperiode zijn significant negatieve effecten van de plaatsing van windenparken op
zee alleen met zekerheid uit te sluiten indien de mitigerende maatregelen voor windparken
op zee maximaal worden uitgevoerd. Cumulatie met zandwinning en suppletie is mogelijk,
maar bij maximale mitigatie worden significante effecten niet verwacht. Voor de planperiode
zijn er vanuit de Natuurbeschermingswet dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de
beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 122 -

Eindrapport

In het streefbeeld, bij verdergaande plaatsing van windparken op zee, zijn significant
negatieve effecten niet uit te sluiten, ook niet na maximale mitigatie. Hetzelfde geldt dan ook
voor mogelijke cumulatie met zandwinning en -suppletie. Aangezien de beleidsuitspraken
voor het streefbeeld de planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen passende
beoordeling te worden gemaakt. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure nader
onderzocht te worden wat de mogelijke effecten zijn op Natura2000-gebieden. Bij
toekomstige besluitvorming is het waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden doorlopen.
Energie-eiland
Aanleg van een energie-eiland is niet voorzien in de planperiode. Voor de planperiode zijn er
vanuit de Natuurbeschermingswet 1998 dan ook geen belemmeringen ten aanzien van de
beleidskeuze in het Nationaal Waterplan.
Het energie-eiland is een mogelijke ontwikkeling in het streefbeeld. Significant negatieve
effecten zijn niet uitgesloten. Aangezien de beleidsuitspraken voor het streefbeeld de
planhorizon overschrijden, behoeft in zoverre hier geen passende beoordeling te worden
gemaakt. Te zijner tijd dient in een daartoe relevante procedure onderzocht te worden wat
de mogelijke effecten zijn op Natura2000-gebieden. Bij toekomstige besluitvorming is het
waarschijnlijk dat de ADC-toets moet worden doorlopen.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 123 -

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 124 -

Eindrapport

9

CUMULATIE

9.1

Introductie
Dit hoofdstuk bevat een beschouwing van mogelijk optredende cumulatieve effecten; dat wil
zeggen de effecten van verschillende plannen tezamen. Daarbij zijn alleen de cumulatieve
effecten in beschouwing genomen van ingrepen die binnen de context van het ontwerp
Nationaal Waterplan worden voorgesteld. Samengevat zijn de uitgangspunten voor de
cumulatie, zoals beschreven in hoofdstuk 2:
-

9.2

Alleen effecten die in de planperiode optreden
Kwalitatief
Ruimtelijke logischerwijs overeenkomende effecten
Op geclusterd niveau van soorten en habitats, uitgaande van overeenkomst in ingreep-effect
relaties

Rivieren
De ingrepen om in de toekomst extra piekafvoeren over de rivieren op te kunnen vangen,
bovenop de maatregelen die worden uitgevoerd in het kader van Ruimte voor de Rivier, zijn
voorzien voor de decennia na de planperiode. Een bespreking van mogelijk cumulatieve
effecten binnen het streefbeeld zijn hier, gezien de vele onzekerheden en de nog te nemen
vervolgbesluiten, hier niet besproken (zie uitgangspunten paragraaf 9.1).

9.3

IJsselmeergebied
Verschillende plannen zijn besproken voor het IJsselmeergebied. Voor het IJsselmeer zelf
gaat het in de planperiode om windparken langs de nieuwe dijken en flexibel peilbeheer
(verhoging maximaal zomerpeil met 0,3 meter. De effecten van deze plannen kunnen
cumuleren. Door windparken kunnen vogels rust- en foerageergebied verliezen, en door het
flexibele peilbeheer (verhoging maximaal zomerpeil) kan de voor eenden bereikbare
hoeveelheid driehoeksmossels verminderen (door diepte). De cumulatie kan dan vooral
optreden voor schelpdieretende eenden zoals kuifeenden. De effecten van windparken op
het IJsselmeer kunnen cumuleren met de effecten van (aanleg en aanwezigheid van)
windparken op zee. Het gaat dan met name om kleine mantelmeeuw en visdief, soorten die
zowel op zoet als op zout water kunnen foerageren.
De effecten van de ruimtelijke reserveringen in het Markermeer en IJmeer kunnen
interacteren met de effecten van flexibel peilbeheer en windparken op het IJsselmeer. Dit is
strikt gesproken geen cumulatief effect. Het gaat hierbij erom dat overwinterende eenden
foerageer- en rustgebied kwijtraken in beide Natura2000-gebieden. Hierdoor kan het zo zijn
dat de uitwijkmogelijkheden voor deze diergroep verminderen en de draagkracht van beide
systemen daardoor wordt aangetast. Dit hoeft geen directe problemen op te leveren voor de
instandhoudings-doelstellingen, maar op termijn betekent het wel een vermindering van de
veerkracht van de verschillende populaties op regionaal of landelijk niveau. Cumulatie van
effecten met andere plannen zoals op de rivieren is niet mogelijk.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 125 -

31 maart 2009

9.4

Zuidwestelijke Delta
In de Zuidwestelijke Delta is in de planperiode een enkel type ingreep voorzien; het
verbinden en verzilten - van het Volkerak-Zoommeer. Binnen de regio zijn er dus geen
andere effecten die kunnen cumuleren. Voorts is er ook geen cumulatie mogelijke met
andere plannen op de Noordzee of de Rivieren

Noordzee en Kustgebied
Cumulatieve effecten van het voorgestelde beleid voor de Noordzee (tot aan 2015), kunnen
optreden voor effecten als gevolg van de zandsuppleties, de zandwinningen en de aanleg en
aanwezigheid van windturbines op zee. Voor windturbines is er van uitgegaan dat de eerste
3.000 MW binnen de planperiode wordt gerealiseerd. Een energie-eiland is niet voorzien
binnen de planperiode en is daarom niet betrokken in de cumulatie (zie uitgangspunten
boven). In tabel 9.1 zijn de effecten weergegeven zoals uit de analyse naar voren gekomen,
geclusterd per soortgroep en habitat voor zandsuppletie, zandwinning en windenergie op de
Noordzee.

Toevoeging zand

Kustsuppletie

Aanwezigheid

Windenergie

Scheepvaart

Zandwinning

Aanleg

Tabel 9.1: Cumulatie van effecten op de Noordzee

Verwijderen zand

9.5

Habitattypen
Duintypen

x

Zandbanken onderwater

x

x

Soorten
Trekvogels

x

Broedvogels

x

Schelpdieretende vogels

x

Visetende vogels

x

x

x

x

x

x
x

x

x

Zeehonden

x

x

x

x

Bruinvissen

x

x

x

x

Trekvissen

x

x

x

Uit voorgaande tabel blijkt dat mogelijk cumulatie optreedt voor verschillende diergroepen.
Op habitatniveau treedt mogelijk cumulatie op voor het type permanent onder water staande
zandbanken. Hierna is de cumulatie voor de Noordzee per cluster verder toegelicht.
9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 126 -

Eindrapport

Zandbanken onderwater
Zowel zandwinning als zandsuppletie hebben mogelijk een effect op het habitattype
permanent onder water staande zandbanken. Aangezien er geen ruimtelijke overlap is
tussen de twee activiteiten, kunnen alleen externe effecten cumuleren. Dit kan op
verschillende manieren: een morfologische verandering van het profiel van de zandbanken
door een veranderde dynamiek rond zandwinlocaties en suppletielocatie, of een kwalitatieve
verandering van het habitattype, bijvoorbeeld door verandering van de
sedimentsamenstelling. Alhoewel lokale veranderingen van het profiel en de
sedimentsamenstelling kunnen optreden (zie de betreffende hoofdstukken) zijn de effecten
zeer beperkt in omvang. Indien de (effecten van de) ingreep binnen hetzelfde Natura2000gebied vallen, is het mogelijk dat er cumulatie optreedt op dit habitattype.
Broedvogels
Het cluster broedvogels omvat hier de kustbroedvogels in de Nederlandse duinen, de
Waddenzee en de zuidwestelijke Deltawateren: meeuwen en sterns. Deze dieren foerageren
in meer of mindere mate in de kustwateren van de Zuidelijke Bocht, waar meerdere
activiteiten plaatsvinden. Zandwinning kan zeer lokaal een verminderd foerageersucces tot
gevolg hebben (vertroebeling), maar dit effect is naar verwachting verwaarloosbaar klein.
Windenergie kan tijdens de aanleg een verminderd aanbod van juveniele vis veroorzaken.
Om in 2020 een capaciteit van 6.000 MW te hebben gerealiseerd, kan aanleg niet als een
tijdelijke activiteit worden gezien, maar als een continue activiteit. Daarnaast heeft
kustsuppletie mogelijk ook een negatief effect op juveniele vissoorten door bedekking van
paaigronden en verhoogde sterfte van vislarven door uitzinking. Alhoewel de aanleg van de
windturbines een effect heeft op andere soorten visjuvenielen dan de zandsuppleties, zijn
deze effecten merkbaar voor visetende broedvogels die op deze verschillende soorten
foerageren. Het effect van kustsuppletie is naar verwachting zeer klein, en leidt zelfstandig
zeker niet tot significante effecten. Het is niet de verwachting dat dit in cumulatie leidt tot
significante effecten.
Daarnaast kunnen broedvogels door windparken het slachtoffer worden van barrièrewerking
en aanvaring. Deze effecten kunnen, indien ze aangrijpen op één en dezelfde broedkolonie,
binnen deze kolonie een cumulatie van effecten veroorzaken. De bijdrage van zandwinning
hieraan zal zeer beperkt zijn, omdat het een zeer lokaal effect is.
Bepaalde soorten zoals de kleine mantelmeeuw en visdief zijn soorten die vanuit hun
broedkolonie zowel op zoet als op zout water kunnen foerageren. Hierdoor kunnen in
principe effecten van de effecten van suppletie in de kustwateren, barrièrewerking en
aanvaring van windparken op de Noordzee en op het IJsselmeer cumuleren. Voor visdief
tellen dan de effecten van windparken op zee niet mee omdat deze soort niet meer dan een
tiental kilometer vanaf de kolonie foerageert.
Indien de mitigerende maatregelen voor de windparken op zee maximaal worden uitgevoerd,
zal de cumulatie van de effecten van de windparken op zee op broedvogels zeer klein zijn.
Dit kan bijvoorbeeld door vooral in het windgebied ‘IJmuiden ver weg’ te bouwen gedurende
de planperiode. Voorts, als er geen effecten zijn op vislarven (niet heien) en de
kustbroedvogels niet, of alleen met een zeer kleine kans, in aanvaring kunnen komen met de
windparken op zee, zijn effecten op deze diergroep zeer beperkt.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 127 -

31 maart 2009

Ook de effecten van zandwinning en suppletie leiden in cumulatie naar verwachting niet tot
significante effecten binnen de planperiode op broedvogels.
Schelpdieretende vogels
Zee-eenden, zoals eider, topper en zwarte zee-eend zijn verspreid in de kustzone waarbij de
hoogste dichtheden voorkomen binnen de doorgaande NAP -20m dieptelijn en voor de kust
van de Waddenzee en de Zuidwestelijke Delta. Zandwinning en zandsuppletie kunnen wel
een cumulatie in effect geven, windenergie niet, want dit ligt buiten de 12-mijlszone en dit is
ruim buiten de doorgaande NAP -20m dieptelijn, dus ruim buiten het verspreidingsgebied
van de schelpdieretende eenden.
De grootste directe effectenbron voor de eenden is de verstoring door beweging van
scheepvaart. De zandwinning, het transport en het suppleren zal - lokaal - een constante
bron van verstoring zijn. Daarnaast kan door zowel winning als suppletie schelpdierbanken
worden beïnvloed. De zandwinning vindt plaats buiten de doorgaande NAP -20m dieptelijn
en dit is niet het voorkeursgebied voor foeragerende eenden. Indien de voorraden beperkt
zijn binnen de doorgaande NAP -20m dieptelijn is het mogelijk dat de dieren ook in iets
dieper water gaan duiken. In die zin kan zandwinning in principe een effect hebben op de
voorraad bereikbare schelpdieren. Echter, het is een voorwaarde in de vergunning dat
vooraf aan winning onderzocht wordt of er geen hoge concentraties schelpdieren aanwezig
zijn binnen het wingebied. Hierdoor wordt de kans dat er daadwerkelijk schelpdierbanken
worden verwijderd gedurende de winning zeer klein. Voorts zal het lokale effect van
bedekking door ‘morsen’ van gewonnen zand beperkt blijven tot enkele tientallen meters
rondom de winput, en daarom qua effect te verwaarlozen ten opzichte van een eventueel
effect door verwijdering van het substraat.
Suppletie is wel een potentiële kandidaat voor bedekking schelpdierbanken. In Holzhauer &
Van der Valk (2009) wordt ook aangegeven dat dit een mogelijk conflict blijft en dat van
geval tot geval bezien dient te worden wat de effecten van suppletie kunnen zijn.
Concluderend kan worden gesteld dat de kans dat de effecten van verwijdering of bedekking
van schelpdierbanken van winning en suppletie van zand met elkaar cumuleren niet volledig
nul is, maar wel zeer klein.
Visetende vogels
De mogelijke cumulatie van effecten op visetende vogels is feitelijk al besproken bij de
broedvogels. Soorten uit Natura2000-gebieden die op vis foerageren buiten het betreffende
Natura2000-gebied, en daardoor een negatief effect kunnen ondervinden, betreft altijd
broedvogels. Daarom wordt er hier niet verder op deze cumulatie ingegaan.
Zeezoogdieren
Er zijn twee effectenbronnen voor zeezoogdieren; onderwatergeluid en doorwerking voedsel
(vis). Onderwatergeluid kan afkomstig zijn van aanleg van windturbines, en scheepvaart
tijdens zandwinning en suppletie. De effecten op vis lopen eveneens via de effecten van
heien (vislarvensterfte) en de al bij broedvogels besproken effecten van bedekking van
(paai) en opgroeigronden voor vis onder de kust.
Voor bruinvissen betekent dit en cumulatie van verlies aan verblijfsruimte (heien,
scheepvaart) en foerageergebied in combinatie met een mogelijke lager aanbod van vooral

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 128 -

Eindrapport

haring, sprot en zandspiering (suppletie). Voor zeehonden treden vergelijkbare effecten op,
waarbij effecten van heien die tot aan de kust voorverstoring zorgen in combinatie met de
continue scheepvaart door winning en suppletie in de kustwateren een probleem kan
vormen voor migratie vaan de Voordelta naar de Waddenzee. Nu vindt winning en suppletie
vaak niet in de zomer plaats (als de noodzaak tot migratie voor zwangere gewone
zeehonden groot is), zodat de kans op cumulatie vrij klein is. Zeehonden hebben een breder
palet aan eetbare vissoorten en zijn minder afhankelijk van haring, sprot en zandspiering.
Toch is een zekere mate van cumulatie van verlies van foerageergebied door
onderwatergeluid van heien en scheepvaart door winning en suppletie mogelijk, waarbij
vooral de gebieden voor de Zuidwestelijke Delta en voor de Noordzeekustzone en de
Waddenzee gevoelig zijn (hogere dichtheden zeehonden).
Indien er gemitigeerd wordt voor de effecten van de windparken op zee, door bijvoorbeeld
niet te heien of de aanleg te concentreren in het windgebied ‘IJmuiden ver weg’ (zo ver
mogelijk van de kust), dan is cumulatie van verstoring door aanleg en scheepvaart tijdens
zandwinning en -suppletie minimaal, of geheel afwezig (bij geen heien).
Trekvissen
De effecten op trekvissen van de geplande activiteiten zijn slecht onderzocht en beschreven.
In het algemeen wordt er van uitgegaan dat onderwatergeluid door scheepvaart en
vertroebeling van water geen effect hebben op soorten zoals elft, fint, rivierprik en zeeprik.
De zeer lage dichtheid van deze dieren in de Nederlandse kustwateren is hier mede debet
aan; om die reden en vanwege het gebrek aan kennis over de biologie van deze soorten in
onze kustwateren worden de effecten van de aanleg en aanwezigheid van windparken op
trekvissen als niet relevant geacht [Prins et al., 2008]. Andere effecten zoals beperking van
migratie of foerage door vertroebeling (zandwinning, suppletie) zijn niet bekend. Over het
algemeen wordt aangenomen dat barrièrewerking voor migratie door kunstwerken in de
Nederlandse kust en stroomopwaarts het belangrijkste probleem vormt voor de verdere
ontwikkeling van deze soorten in onze wateren. Cumulatie van effecten door de geplande
activiteiten is niet onmogelijk (vooral vanwege kennisleemten) maar worden niet
waarschijnlijk geacht.
Buitenlandse windenergieplannen
Zowel het Verenigd Koninkrijk als Duitsland hebben recentelijk hun plannen naar buiten
gebracht voor windenergie op de Noordzee. De Duitse plannen omvatten planlocaties die
aansluiten op de planlocatie voor windparken ten noorden van de Waddenzee. De Britse
plannen omvatten een drietal gebieden die grenzen aan het Nederlandse deel van de
Noordzee: een ter hoogte van de Hollandse kust, een ter hoogte van de Klaverbank, en een
die overlapt met de Doggersbank.
Cumulatie van de effecten van deze parken met die zijn gepland op het Nederlandse deel
van de Noordzee is vooral te verwachten voor trekvogels, de jan van gent (niet in
Nederlandse Natura2000-gebieden beschermd), en - afhankelijk van de aanlegmethode voor zeezoogdieren. Het is niet waarschijnlijk dat effecten van de buitenlandse windparken
op vislarven doorwerken op beschermde soorten in Nederlandse Natura2000-gebieden.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 129 -

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 130 -

Eindrapport

Bijlage I
Literatuur en bronnen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 131 -

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 132 -

Eindrapport

LITERATUUR EN BRONNEN

[1]
[2]

Alterra (2009). www.senternovem.nl/mmfiles/00102_004 Notitie Leopold Alterra_tcm24-182682.pdf.
Alterra (2009). Www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/effectenindicator.aspx?subj=effectenmatrix,
verantwoording in Broekmeyer et al. (2005) Effectenindicator Natura 2000-gebieden. Achtergronden en
verantwoording ecologische randvoorwaarden en storende factoren, Alterra rapport 1375.

[3]

Baptist M.J., Leopold M.F (2007). De relatie tussen zichtdiepte en vangstsucces van de Grote Sterns
van De Petten, Texel. Imares rapport C097/07, Texel.

[4]

Boon, A. R., G.W.R. Gerrits, M. van Ledden, J.M. Meulepas, M.C. de Vriend (2006). MER winning
suppletiezand Noordzee 2007, Achtergrondrapport, Royal Haskoning.

[5]

Deltares (2008). Development of a framework for Appropriate Assessments of Dutch offshore wind
farms.

[6]

Deltares (2008). Ruimtelijk perspectief voor de Noordzee, kansen voor windmolenparken. Concept
oktober 2008.

[7]

Deltares (2008). Ruimtelijke quickscan Energie-eiland.

[8]

Drewitt AL, Langston RHW (2006). Assessing the impacts of wind farms on birds. Ibis 148: 29-42.

[9]

Holzhauer, H. & Van der Valk, B. (red) (2009) Megasuppleties langs de Nederlandse kust. Deltares
rapport Z4792, pp. 97, Deltares, Delft.

[10] Interdepartementale projectgroep Een ander IJsselmeer (2008). Een ander IJsselmeergebied, een
ander beleid. Opgesteld voor het Ministerie van Verkeer en Waterstaat.
[11] Isono R., Kita S., Setoguma S (1998). Acute effects of kaolinite suspension on eggs and larvae of some
marine teleosts. Comparative Biochemistry and Physiology Part C: Pharmacology, Toxicology and
Endocrinology, vol. 120 : 449-455.
[12] Milieueffectrapport Ruimte voor de Rivier. 2005.
[13] Ministerie van LNV. Diverse aanwijzingsbesluiten Natura 2000-gebieden. Via www.minlnv.nl.
[14] Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2006). Integraal Beheerplan Noordzee 2015.
[15] Ministerie van Verkeer en Waterstaat, DG Water (2008). Ontwerp Nationaal Waterplan. Versie 22
december 2008.
[16] Poot, M. et al. 2007. Passende Beoordeling bestaand gebruik Voordelta. BuWa rapport.
[17] Prins T. C., Twisk F., Van den Heuvel-Greve M.J., Troost T.A., Van Beek, J.K.L. (2008). Development
of a framework for Appropriate Assessments of Dutch offshore wind farms, Deltares rapport Z4513,
Deltares Delft.
[18] Projectorganisatie Ruimte voor de Rivier, 2007. Planologische Kernbeslissing Ruimte voor de Rivier.
Vastgesteld besluit en Nota van toelichting deel 4, januari 2007. Ministeries van V&W, VROM en LNV,
Den Haag.
[19] Rijkswaterstaat (2008). Samenvatting voortoets bestaand gebruik - Beheerplan Natura 2000
Waddenzee en Noordzeekustzone, 10 december 2008.

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 133 -

31 maart 2009

[20] Rijkswaterstaat Dienst Limburg, 2006. Integrale verkenning Maas 2. Ministerie van Verkeer en
Waterstaat en Rijkswaterstaat Dienst Limburg, Den Haag/Maastricht.
[21] Rijkswaterstaat projectdirectie Maaswerken, 2002. Tracébesluit Zandmaas/Maasroute, maart 2002.
[22] Royal Haskoning (2007). Offshore windpark “Breeveertien II”, Milieueffectrapport. Opgesteld voor
Airtricity.
[23] Schekkerman H., Van der Winden J., Prinsen H.A.M., Van Horssen P.W. (2007). Effecten op vogels
van Windenergieontwikkeling langs de dijken van de Noordoostpolder, concept rapport Alterra/Bureau
Waardenburg.
[24] Smit, G.J.J., F.L.A. Brekelmans, L.S.A. Anema en R. van Eekelen, 2007. Kansen voor de
kamsalamander: beschermingsplan voor de kamsalamander in Noord-Brabant. I.o.v. Provincie NoordBrabant: Bureau Waardenburg, Culemborg.
[25] Turlings LG, Nieuwkamer RLJ (2009). Verkenning Grevelingen Water en Getij, Witteveen & Bos, pp.
40.
[26] Van den Broek T, Grootjans K-H, Boon AR (2007). Zoute variant Planstudie Waterkwaliteit VolkerakZoommeer en Natura 2000 - Effecten alternatief Zout in het licht van de concept
instandhoudingsdoelen Natura 2000. Rapport 9R4329/R00001/501663/Rott1, pp. 133.
[27] Rijn, S. van, M. Koolen, M. roos en M.R. van Eerden & P. Cornellissen , Bergen van baggerspecie in
Flevoput 12A, gevolgen voor vogels?, RIZA Werkdocumentnr.: 2004.076X, Lelystad.
[28] Bijlsma, R.G., Hustings, F. en Camphuysen, C.J.; 2001, Algemene en schaarse vogels van Nederland,
GMB uitgeverij, Haarlem, Stichting uitgeverij van de KNNV, Utrecht.
[29] Links naar internetpagina’s en naar het gebiedendocument zijn apart weergegeven tussen haakjes.

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 134 -

Eindrapport

Bijlage II
Clustering vogelsoorten

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
Eindrapport

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 135 -

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
31 maart 2009

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 136 -

Eindrapport

Woudaapje

Kleine Zilverreiger

Grote Zilverreiger

Purperreiger

A022

A026

A027

A029

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Roerdomp

Kuifduiker

A007

A021

Fuut

A005

Geoorde fuut

Dodaars

A004

Aalscholver

Parelduiker

A002

A017

Roodkeelduiker

A001

A008

Naam voluit

Code

Broedvogels

x

x

x

x

x

x

x

x

Grondbroeder
(x)

(x)

(x)

x

x

x

x

-1-

NietX

X

X

X

Nietx

x

x

x

x

x

x

x

x

eters
nvt

nvt

nvt

Bodemfaunaeters

(duikeenden)

nvt

x

x

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nvt

nvt

nvt

x

x

x

x

x

x

x

Viseters

Schelpdier-

grondbroeder

Foerageren (niet-broedvogels)
Planteneters

Broed / niet-broedvogels
Voorkeur
Zoet en zout

Zoet

Zoet en zout

Zoet

Zoet

Zoet

Zoet

Zout

Zoet en zout

water

broedvogels

Opmerking

Om de eerste selectie te kunnen maken tussen het wel/niet voorkomen van effecten op vogelsoorten zij deze geclusterd:
− Onderscheid is gemaakt tussen broedvogels en niet-broedvogels;
− Broedvogels zijn opgedeeld in grondbroeders en niet-grondbroeders;
− Niet-broedvogels zijn opgedeeld in groepen op basis van voedselkeuze: schelpdieren, bodemfauna, vis of planten;
− Daarnaast is aangegeven of de vogelsoort een specifieke voorkeur heeft voor zoet of zout water.
− Van de trekvogels is geen lijst met soorten opgenomen. Het gaat hier om een zeer uitgebreide lijst met soorten die \voor de Noordzee in staat zijn om de
Zuidelijke Bocht en/of de Duitse Bocht over te steken, dan wel via het IJsselmeer in noordelijke of zuidelijke richting trekken èn beschermd zijn in een
Natura 2000 gebied in Nederland of een buurland.

BIJLAGE IIa: Clustering vogelsoorten

zoet of zout

Lepelaar

Kleine Zwaan

Wilde Zwaan

Toendrarietgans

Kleine Rietgans

Kolgans

Dwerggans

Grauwe Gans

Brandgans

Rotgans

Bergeend

Smient

Krakeend

Wintertaling

Wilde eend

Pijlstaart

Slobeend

Krooneend

Tafeleend

Kuifeend

Toppereend

Eider

Zwarte zee-eend

A034

A037

A038

A039b

A040

A041

A042

A043

A045

A046

A048

A050

A051

A052

A053

A054

A056

A058

A059

A061

A062

A063

A065

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam voluit

Code

Broedvogels

x

x

Grondbroeder
X

x

-2-

NietX

Nietx

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

eters

x

eters

(duikeenden)

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

x

x

Bodemfaunax

x

Viseters

Schelpdier-

grondbroeder

Foerageren (niet-broedvogels)
Planteneters

Broed / niet-broedvogels

water

Voorkeur
Zout

Zout

Zoet

Zoet en zout

Zoet

Zoet

Zoet

Zoet en zout

Zoet en zout

Zoet

Zoet

Zoet

Zoet en zout

Zout

-

-

-

Zoet

Zoet

-

Zoet

Zoet

Zoet en zout

zoet of zout

broedvogels

Alleseter

Opmerking

Brilduiker

Nonnetje

Middelste Zaagbek

Grote Zaagbek

Zeearend

Bruine Kiekendief

Blauwe Kiekendief

Visarend

Slechtvalk

Porseleinhoen

Kwartelkoning

Meerkoet

Scholekster

Kluut

Bontbekplevier

Strandplevier

Goudplevier

Zilverplevier

Kievit

Kanoet

Drieteenstrandloper

Krombekstrandloper

Bonte strandloper

A067

A068

A069

A070

A075

A081

A082

A094

A103

A119

A122

A125

A130

A132

A137

A138

A140

A141

A142

A143

A144

A147

A149

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Naam voluit

Code

Broedvogels

x

x

x

x

x

x

x

Grondbroeder
X

X

X

X

X

X

-3-

NietX

Nietx

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

eters
nvt

nvt

nvt

nvt

x

Bodemfaunaeters

(duikeenden)

nvt

nvt

x

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

nvt

nvt

nvt

nvt

x

x

x

x

Viseters

Schelpdier-

grondbroeder

Foerageren (niet-broedvogels)
Planteneters

Broed / niet-broedvogels

water

Voorkeur
Zoet en zout

Zout

Zout

Zout

Zoet

Zoet en zout

-

Zout

Zoet en zout

Zoet en zout

Zoet en zout

Zoet

Zoet en zout

Zoet en zout

Zoet en zout

Zoet

Zout

Zoet

Zoet en zout

zoet of zout

broedvogels

Alleseter

Opmerking

Kemphaan

Grutto

Rosse grutto

Wulp

Zwarte ruiter

Tureluur

Groenpootruiter

Steenloper

Zwartkopmeeuw

Dwergmeeuw

Kleine Mantelmeeuw

Reuzenstern

Grote stern

Visdief

Noordse Stern

Dwergstern

Zwarte Stern

Velduil

IJsvogel

Oeverzwaluw

Blauwborst

Paapje

Roodborsttapuit

A151

A156

A157

A160

A161

A162

A164

A169

A176

A177

A183

A190

A191

A193

A194

A195

A197

A222

A229

A249

A272

A275

A276

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam voluit

Code

Broedvogels

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Grondbroeder
X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

-4-

Niet(x)

X

X

X

X

Nietx

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

eters

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

x

x

x

x

x

x

x

eters

(duikeenden)

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

x

nvt

nvt

x

x

x

nvt

x

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

Bodemfaunax

Viseters

Schelpdier-

grondbroeder

Foerageren (niet-broedvogels)
Planteneters

Broed / niet-broedvogels

water

Voorkeur
Zoet

Zoet en zout

Zout

Zoet

Zout

Zout

Zoet en zout

Zoet en zout

Zoet en zout

Zoet en zout

Zoet en zout

-

Zoet en zout

zoet of zout

broedvogels

Opmerking

Tapuit

Snor

Rietzanger

Grote karekiet

Grauwe Klauwier

A277

A292

A295

A298

A338

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Naam voluit

Code

Broedvogels

x

x

x

x

x

Grondbroeder
X

X

X

-5-

x

Nietx

eters
nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

Bodemfaunaeters

(duikeenden)

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

Viseters

Schelpdier-

Niet-

grondbroeder

Foerageren (niet-broedvogels)
Planteneters

Broed / niet-broedvogels
zoet of zout
water

Voorkeur

broedvogels

Opmerking

H6120

H91E0B

H91E0A

H91F0

H6510A

H3270

H1110A

H1110B

H1140A

H1140B

H1310A

H1310B

H1320

H1330A

H1330B

H2110

H2120

H2130A

H2130B

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Code

Type

Clustering habitattypen

-6-

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

Schorren en zilte graslanden (binnendijks)

Schorren en zilte graslanden (buitendijks)

Slijkgrasvelden

Zilte pionierbegroeiingen (zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

Slik- en zandplaten (Noordzee-kustzone)

Slik- en zandplaten (getijdengebied)

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Kwelders, schorren

Kwelders, schorren

Kwelders, schorren

Kwelders, schorren

Kwelders, schorren

Slikken

Slikken

Zandbanken onderwater

Zandbanken onderwater

Slikken/rivieroevers

Vochtig-natte graslanden

Droog bos/struweel

Nat bos/struweel

Nat bos/struweel

Droge graslanden

Clusternaam

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Permanent overstroomde zandbanken (Noordzee-kustzone)

Permanent overstroomde zandbanken (getijdengebied)

Slikkige rivieroevers

Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver)

Droge hardhoutooibossen

*Vochtige alluviale bossen (zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen)

*Stroomdalgraslanden

Naam voluit

BIJLAGE IIb: Clustering habitattypen en soorten (niet-vogelsoorten)

H2140A

H2140B

H2150

H2160

H2170

H2180A

H2180B

H2180C

H2190A

H2190B

H2190C

H2190D

H3140

H3150

H3260A

H3260B

H6230

H6410

H6430A

H6430B

H6430C

H6510B

H7140A

H7210

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

*Galigaanmoerassen

Eindrapport

-7-

Overgangs- en trilvenen (trilvenen)

Venen

Venen

Vochtig-natte graslanden

Droog bos/struweel

Nat bos/struweel

Nat bos/struweel

Vochtig-natte graslanden

Droge graslanden

Watervegetaties

Watervegetaties

Watervegetaties/Stilstaande wateren

Watervegetaties/Stilstaande wateren

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Duintypen

Clusternaam

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart)

Ruigten en zomen (droge bosranden)

Ruigten en zomen (harig wilgenroosje)

Ruigten en zomen (moerasspirea)

Blauwgraslanden

*Heischrale graslanden

Beken en rivieren met waterplanten (grote fonteinkruiden)

Beken en rivieren met waterplanten (waterranonkels)

Meren met krabbenscheer

Kranswierwateren

Vochtige duinvalleien (hoge moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

Naam voluit

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

H2130C

Code

ht

Type

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
-8-

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

H1337

H1134

H1106

H1014

H1042

H1095

H1099

H1102

H1103

H1145

H1149

H1163

H1166

H1318

H1340

H1351

H1364

H1365

H1831

H1903

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

Groenknolorchis

Eindrapport

-9-

Drijvende waterweegbree

Gewone zeehond

Grijze zeehond

Bruinvis

*Noordse woelmuis

Meervleermuis

Kamsalamander

Rivierdonderpad

Kleine modderkruiper

Grote modderkruiper

Fint

Elft

Rivierprik

Zeeprik

Gevlekte witsnuitlibel

Nauwe korfslak

Zalm

Bittervoorn

Bever

Naam voluit

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Code

Type

Clustering habitatsoorten (niet-vogelsoorten)

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Planten

Watervegetaties

Zeezoogdieren

Zeezoogdieren

Zoogdieren

Zoogdieren

Zoogdieren

Amfibiën

Vissen/vislarven

Vissen/vislarven

Vissen/vislarven

Vissen/vislarven

Trekvis

Trekvis

Trekvis

Overige soorten (geleedpotigen)

Overige soorten (weekdieren)

Trekvis

Vissen/vislarven

Zoogdieren

Clusternaam

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 10 -

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan
- 11 -

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Natura2000 gebieden per thema: soorten en doelen

Bijlage III

ht

Duinen Ameland

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

Duinen Ameland

b

Duinen Ameland

ht

b

Duinen Ameland

ht

b

Duinen Ameland

Duinen Ameland

b

Duinen Ameland

Duinen Ameland

b

Duinen Ameland

ht

b

Duinen Ameland

Duinen Ameland

b

Duinen Ameland

ht

b

Duinen Ameland

ht

ht

Coepelduynen

Duinen Ameland

ht

Coepelduynen

Duinen Ameland

ht

Coepelduynen

b

ht

Coepelduynen

hs

ht

Coepelduynen

Duinen Ameland

nb

Abtskolk & De Putten

Duinen Ameland

Type

Natura2000-gebied

- 12 -

H2150

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H1903

A338

A295

A277

A222

A119

A082

A081

A063

A021

H2190A

H2170

H2160

H2130A

H2120

A042

Code

+

-

-

--

--

--

-

--

--

-

--

--

--

--

+

--

--

-

+

+

--

-

+

SVI

Eindrapport

=

=

=

=

>

>

=

=

>

>

=

>

>

=

>

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

>

=

=

>

>

=

>

>

=

>

=

>

=

>

=

=

=

>

=

kwal

>

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Groenknolorchis

Grauwe Klauwier

Rietzanger

Tapuit

Velduil

Porseleinhoen

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Roerdomp

Vochtige duinvalleien (open water)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Dwerggans

Naam habitattype / soort

BIJLAGE IIIa: Natura2000-gebieden, habitattypen & soorten en doelstellingen: KUSTVERDEDIGING

20

vogels

5

230

100

20

2

20

40

100

2

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

++

++

-

+

-

+

-

-

-

+

+

-

+

+

-

-

-

-

+

++

-

++

Belang

n.b.

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

ht

Type

Duinen Ameland

Natura2000-gebied

- 13 -

H6410

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180B

H2170

H2160

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2120

A277

H6230

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

Code

Blauwgraslanden

moerasplanten)

--

-

-

-

-

-

+

+

-

-

--

--

-

--

--

-

-

-

-

+

+

+

SVI

31 maart 2009

>

>

>

>

>

=

>

=

=

= (<)

=

=

=

>

>

=

=

>

=

=

=

=

= (<)

=

>

>

>

>

>

=

>

=

=

=

=

=

>

>

>

=

>

>

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (vochtig)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

Witte duinen

Tapuit

*Heischrale graslanden

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

Naam habitattype / soort
vogels

30

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-

-

-

-

+

-

-

+

+

+

+

-

?

+

++

++

+

+

?

?

?

-

+

Belang

Trend

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

b

Type

Duinen en Lage Land Texel

Natura2000-gebied

- 14 -

H2130A

H2120

H2110

H1330B

H1330A

H1310B

H1310A

H1140A

H1903

H1340

A277

A276

A222

A195

A183

A137

A132

A082

A081

A063

A034

A021

Code

--

-

+

-

-

+

-

--

--

--

+

--

--

+

--

-

--

+

--

+

--

SVI

Eindrapport

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

>

=

>

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

>

>

=

>

=

=

=

=

=

=

kwal

=

=

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(binnendijks)

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Zilte pionierbegroeiingen (zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

Slik- en zandplaten (getijdengebied)

Groenknolorchis

*Noordse woelmuis

Tapuit

Roodborsttapuit

Velduil

Dwergstern

Kleine Mantelmeeuw

Bontbekplevier

Kluut

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Lepelaar

Roerdomp

Naam habitattype / soort
vogels

100

40

20

40

14000

20

120

20

30

110

120

5

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

+

+

-

+

+

?

++

++

+

-

++

+

++

-

?

++

+

-

+

-

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

hs

hs

ht

ht

ht

ht

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

ht

Type

Duinen en Lage Land Texel

Natura2000-gebied

- 15 -

H1320

H1310B

H1310A

H1140A

H1340

H1014

A138

H7210

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

Code

Slijkgrasvelden

--

+

-

-

--

-

--

-

-

-

-

-

+

+

+

+

-

-

--

--

SVI

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

= (<)

= (<)

=

= (<)

=

=

= (<)

>

>

=

=

=

=

>

=

=

=

>

>

>

>

>

>

>

=

=

=

=

=

>

>

kwal

>

=

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

Zilte pionierbegroeiingen (zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

Slik- en zandplaten (getijdengebied)

*Noordse woelmuis

Nauwe korfslak

Strandplevier

*Galigaanmoerassen

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

Naam habitattype / soort
vogels

220*

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

+

?

+

-

+

++

++

+

++

++

?

?

?

+

+

?

+

+

++

++

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

Type

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Natura2000-gebied

- 16 -

A045

A043

A034

A017

A005

H6430C

H6430B

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2160

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1330A

Code

Brandgans

Grauwe Gans

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

+

+

+

+

-

-

-

-

-

-

-

+

--

--

--

-

+

-

SVI

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

= (<)

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

>

=

>

=

>

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Ruigten en zomen (droge bosranden)

Ruigten en zomen (harig wilgenroosje)

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Naam habitattype / soort

slaap(max)

32400

foer(gem)/

110

240

20

250

60

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-/s+

-

-

-

-

?

+

+

+

+

+

+

++

+

+

+

+

+

Belang

++

++

++

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

b

b

b

b

b

b

b

hs

ht

ht

ht

ht

ht

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nb

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

nb

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

nb

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

nb

Type

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Natura2000-gebied

- 17 -

H2140B

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H1903

A277

A275

A222

A082

A081

A063

A021

A162

A160

A157

A149

A144

A141

A137

A132

A130

A056

A054

A052

A048

Code

-

--

--

--

-

--

--

--

--

--

+

--

--

-

+

+

+

-

+

+

-

--

+

-

-

+

SVI

31 maart 2009

=

>

>

=

=

=

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

=

=

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Groenknolorchis

Tapuit

Paapje

Velduil

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Roerdomp

Tureluur

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Drieteenstrandloper

Zilverplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Slobeend

Pijlstaart

Wintertaling

Bergeend

Naam habitattype / soort

390

420

130

800

80

130

130

180

790

20

200

530

280

vogels

30

10

2

10

25

200

3

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

+

+

+

+

+

-

-

+

-

++

-

-

-

-

-

-

-

+

-

-

-

-

-

-

Belang

+

+

+

+

++

+

+

0

-

n.b.

+

+

+

Trend

ht

ht

ht

b

b

b

b

b

b

b

b

b

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

ht

Duinen Schiermonnikoog

hs

ht

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Terschelling

ht

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Terschelling

ht

Duinen Schiermonnikoog

b

ht

Duinen Schiermonnikoog

hs

ht

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Terschelling

ht

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Terschelling

ht

Type

Duinen Schiermonnikoog

Natura2000-gebied

- 18 -

H1310A

H1903

H1831

A295

A277

A275

A222

A195

A138

A137

A082

A081

A004

H6410

H6230

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

Code

-

--

-

-

--

--

--

--

--

--

--

+

+

--

--

-

-

-

-

-

-

+

+

+

SVI

Eindrapport

=

=

=

=

>

>

>

>

>

>

>

=

=

>

>

=

=

>

=

>

>

>

= (<)

=

=

=

=

=

>

>

>

>

>

>

>

=

=

=

>

=

=

>

>

>

>

=

=

=

kwal

=

=

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

Groenknolorchis

Drijvende waterweegbree

Rietzanger

Tapuit

Paapje

Velduil

Dwergstern

Strandplevier

Bontbekplevier

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Dodaars

Blauwgraslanden

*Heischrale graslanden

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

Naam habitattype / soort
vogels

120

100

25

10

20

10

10

40

45

20

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

++

-

-

+

-

++

-

+

-

++

+

-

+

+

++

+

++

+

+

+

+

+

+

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

b

b

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 19 -

A063

A034

A017

H6230

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1330A

H1310B

Code

Eider

Lepelaar

Aalscholver

--

+

+

--

-

-

-

-

-

+

+

+

+

-

-

--

--

-

+

-

+

SVI

31 maart 2009

=

=

=

>

=

>

>

>

=

>

>

= (<)

=

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

=

>

=

>

>

=

=

=

>

>

>

>

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

*Heischrale graslanden

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Zilte pionierbegroeiingen (zeevetmuur)

Naam habitattype / soort
vogels

2100

170

870

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+

+

+

+

++

++

+

?

+

+

+

+

?

++

++

-

++

+

+

+

-

+

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

ht

nb

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

ht

Duinen Vlieland

ht

ht

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

ht

Duinen Vlieland

ht

ht

Duinen Vlieland

ht

ht

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

ht

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

b

b

Duinen Vlieland

hs

b

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

b

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

b

Type

Duinen Vlieland

Natura2000-gebied

- 20 -

A017

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H1330A

H1310A

H1903

A277

A183

A119

A082

A081

Code

Aalscholver

moerasplanten)

+

-

-

-

-

-

+

+

+

+

-

-

--

-

-

-

--

--

+

--

--

+

SVI

Eindrapport

=

=

>

>

=

>

>

=

=

=

=

= (<)

=

>

=

=

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

>

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

>

=

=

>

=

kwal

=

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrjk)

Witte duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

Groenknolorchis

Tapuit

Kleine Mantelmeeuw

Porseleinhoen

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Naam habitattype / soort

610

vogels

35

2500

4

9

20

paren

aantal

Draagkracht
aantal

s-

-

++

+

-

-

-

+

+

?

++

++

?

++

+

+

-

-

+

+

+

-

+

-

Belang

+

Trend

nb

nb

nb

nb

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nb

Type

Duinen Vlieland

Natura2000-gebied

- 21 -

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1330A

H1310B

H1903

H1042

H1014

A162

A132

A056

A054

A034

Code

-

-

-

-

+

+

+

+

--

--

--

-

+

-

+

--

--

-

-

-

+

-

+

SVI

31 maart 2009

>

>

=

=

=

= (<)

= (<)

=

>

=

>

>

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

>

>

=

>

=

=

=

=

>

>

>

>

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

kwal

>

>

=

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Zilte pionierbegroeiingen (zeevetmuur)

Groenknolorchis

Gevlekte witsnuitlibel

Nauwe korfslak

Tureluur

Kluut

Slobeend

Pijlstaart

Lepelaar

Naam habitattype / soort

2100

220

260

220

90

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

++

++

+

-

+

+

-

+

++

+

-

-

-

-

?

++

s+

s-

s-

s-

s-

Belang

+

0

n.b.

+

++

Trend

ht

ht

ht

ht

Manteling van Walcheren

Manteling van Walcheren

Manteling van Walcheren

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

ht

Kop van Schouwen

Manteling van Walcheren

ht

Kop van Schouwen

Manteling van Walcheren

ht

Kop van Schouwen

hs

ht

Kop van Schouwen

Manteling van Walcheren

ht

Kop van Schouwen

ht

ht

Kop van Schouwen

ht

ht

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

ht

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

ht

Kop van Schouwen

ht

ht

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

hs

Kop van Schouwen

ht

hs

Kop van Schouwen

ht

hs

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

ht

Kennemerland-Zuid

Kop van Schouwen

Type

Natura2000-gebied

- 22 -

H2180C

H2180A

H2160

H2150

H2130B

H1014

H6410

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1903

H1340

H1014

H2190D

Code

-

+

+

+

--

-

--

-

-

-

-

-

+

+

+

+

--

--

--

-

+

--

--

-

-

SVI

Eindrapport

=

=

= (<)

=

>

=

>

>

>

>

= (<)

= (<)

= (<)

= (<)

= (<)

=

>

>

>

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

=

=

>

>

>

=

>

=

=

=

=

>

>

>

>

=

=

>

=

>

kwal

=

=

=

=

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (droog)

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (kalkarm)

Nauwe korfslak

Blauwgraslanden

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

Groenknolorchis

*Noordse woelmuis

Nauwe korfslak

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Naam habitattype / soort
vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

++

+

-

+

-

-

+

+

+

+

+

+

-

++

++

++

+

+

+

-

+

+

+

+

Belang

Trend

ht

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

b

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Manteling van Walcheren

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

ht

Type

Manteling van Walcheren

Natura2000-gebied

- 23 -

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H1042

H1014

A277

A275

H2190D

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2160

H2130B

H2130A

H2120

H1318

H1042

H1014

H2190B

H2190A

Code

-

-

--

--

--

-

--

-

--

--

-

-

-

-

-

+

+

--

--

-

-

--

-

-

-

SVI

31 maart 2009

=

=

>

>

>

>

>

=

>

>

>

>

>

=

=

=

= (<)

>

>

=

=

>

=

=

=

=

>

>

>

>

>

>

=

>

>

>

>

>

>

>

=

=

>

>

>

=

>

=

=

=

kwal

>

=

=

>

=

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Gevlekte witsnuitlibel

Nauwe korfslak

Tapuit

Paapje

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Meervleermuis

Gevlekte witsnuitlibel

Nauwe korfslak

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Naam habitattype / soort
vogels

30

5

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

+

+

++

+

?

+

?

?

+

-

+

+

++

+

++

-

++

-

++

?

++

+

-

Belang

Trend

ht

ht

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

hs

b

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

b

Noordzeekustzone

hs

ht

Noordhollands Duinreservaat

Noordzeekustzone

ht

Noordhollands Duinreservaat

hs

ht

Noordhollands Duinreservaat

hs

ht

Noordhollands Duinreservaat

Noordzeekustzone

ht

Noordhollands Duinreservaat

Noordzeekustzone

ht

Noordhollands Duinreservaat

hs

ht

Noordhollands Duinreservaat

Noordzeekustzone

ht

Noordhollands Duinreservaat

b

ht

Noordhollands Duinreservaat

hs

ht

Noordhollands Duinreservaat

Noordzeekustzone

ht

Noordhollands Duinreservaat

Noordzeekustzone

ht

Type

Noordhollands Duinreservaat

Natura2000-gebied

- 24 -

H1140B

H1110B

H1365

H1364

H1351

H1103

H1099

H1095

A195

A138

A137

H7210

H6410

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

Code

kustzone)

+

-

+

-

--

--

-

-

--

--

--

-

--

-

-

-

-

-

-

+

+

+

+

SVI

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

=

>

>

>

>

>

=

=

=

= (<)

= (<)

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

=

>

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

kwal

=

=

=

>

>

>

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Slik- en zandplaten (Noordzee-

(Noordzee-kustzone)

Permanent overstroomde zandbanken

Gewone zeehond

Grijze zeehond

Bruinvis

Fint

Rivierprik

Zeeprik

Dwergstern

Strandplevier

Bontbekplevier

*Galigaanmoerassen

Blauwgraslanden

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

Naam habitattype / soort
vogels

20

30

20

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

++

++

++

++

+

+

+

-

+

+

-

+

+

+

+

+

+

++

++

++

+

+

Belang

Trend

nb

nb

nb

nb

ht

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Schoorlse Duinen

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nb

nb

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

nb

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

nb

Noordzeekustzone

nb

nb

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

nb

Noordzeekustzone

nb

nb

Noordzeekustzone

nb

nb

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

nb

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

nb

Noordzeekustzone

ht

Noordzeekustzone

ht

ht

Noordzeekustzone

nb

ht

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

ht

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Type

Natura2000-gebied

- 25 -

H2110

A177

A169

A160

A157

A149

A144

A143

A141

A137

A132

A130

A065

A063

A062

A048

A017

A002

A001

H2190B

H2110

H1330A

H1310B

H1310A

Code

Embryonale duinen

Dwergmeeuw

Steenloper

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Drieteenstrandloper

Kanoet

Zilverplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Zwarte zee-eend

Eider

Toppereend

Bergeend

Aalscholver

Parelduiker

Roodkeelduiker

+

-

--

+

+

+

-

-

+

+

-

--

-

--

--

+

+

?

-

-

+

-

+

-

SVI

31 maart 2009

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Zilte pionierbegroeiingen (zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

Naam habitattype / soort

geen

160

640

1800

7400

2000

560

3200

510

120

3300

51900

26200

geen

520

1900

geen

geen

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

++

+

s-

s-

s-

++

s-

s+

s+

s-

s-

+++

++

-

-

+

+++

+++

+

++

+

+

+

Belang

n.b.

+

+

+

+

++

n.b.

+

+

0

-

-

-

-

+

+

?

?

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

hs

hs

hs

hs

hs

hs

Schoorlse Duinen

Schoorlse Duinen

Schoorlse Duinen

Schoorlse Duinen

Schoorlse Duinen

Schoorlse Duinen

Schoorlse Duinen

Schoorlse Duinen

Schoorlse Duinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

Type

Schoorlse Duinen

Natura2000-gebied

- 26 -

H1365

H1364

H1103

H1102

H1099

H1095

H2190B

H2180C

H2180A

H2160

H2150

H2130B

H2130A

H2120

H1014

H3260A

H2190C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2140B

H2140A

H2130B

H2120

Code

Gewone zeehond

Grijze zeehond

Fint

Elft

Rivierprik

Zeeprik

+

-

--

--

-

-

-

-

+

+

+

--

--

-

-

-

-

-

+

+

+

-

-

--

-

SVI

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

=

= (<)

=

= (<)

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

>

>

=

=

>

>

=

=

=

=

>

>

>

>

kwal

>

=

>

>

>

>

=

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (droog)

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Nauwe korfslak

(waterranonkels)

Beken en rivieren met waterplanten

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (kalkarm)

Witte duinen

Naam habitattype / soort
vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

++

++

+

++

-

+

+

-

++

+

+

+

-

+

+

+

++

+

-

+

+

+

-

Belang

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nb

Voordelta

ht

Voordelta

Voordelta

ht

Voordelta

nb

ht

Voordelta

Voordelta

ht

Voordelta

ht

ht

Voordelta

nb

ht

Voordelta

Voordelta

ht

Voordelta

Voordelta

ht

Type

Voordelta

Natura2000-gebied

- 27 -

A054

A052

A051

A050

A048

A043

A034

A017

A007

A005

A001

H2110

H1330A

H1320

H1310B

H1310A

H1140B

H1140A

H1110B

H1110A

Code

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Grauwe Gans

Lepelaar

Aalscholver

Kuifduiker

Fuut

Roodkeelduiker

Embryonale duinen

(buitendijks)

-

-

+

+

+

+

+

+

+

-

-

+

-

--

+

-

+

-

-

-

SVI

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

Zilte pionierbegroeiingen (zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

kustzone)

Slik- en zandplaten (Noordzee-

Slik- en zandplaten (getijdengebied)

(Noordzee-kustzone)

Permanent overstroomde zandbanken

(getijdengebied)

Permanent overstroomde zandbanken

Naam habitattype / soort

250

210

90

380

360

70

10

480

6

280

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-

-

-

-

-

-

-

-

-

+

+

+

-

-

+

++

+

++

+

Belang

+

+

++

0

+

++

++

+

++

-

?

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

b

b

b

b

hs

hs

hs

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nb

Type

Voordelta

Natura2000-gebied

- 28 -

H1903

H1340

H1014

A034

A026

A017

A008

A193

A191

A177

A169

A162

A160

A157

A149

A144

A141

A137

A132

A130

A069

A067

A065

A063

A062

A056

Code

Groenknolorchis

--

--

-

+

+

+

-

--

-

+

+

+

-

+

+

-

--

+

+

-

--

--

+

SVI

Eindrapport

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

>

>

=

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

*Noordse woelmuis

Nauwe korfslak

Lepelaar

Kleine Zilverreiger

Aalscholver

Geoorde fuut

Visdief

Grote stern

Dwergmeeuw

Steenloper

Tureluur

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Drieteenstrandloper

Zilverplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Middelste Zaagbek

Brilduiker

Zwarte zee-eend

Eider

Toppereend

Slobeend

Naam habitattype / soort

70

460

980

190

620

350

210

70

150

2500

120

330

9700

2500

80

90

vogels

110

15

1100

5

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

++

+

?

+

-

?

?

+

+

+

-

-

-

+

-

+

-

-

+

+

++

+

-

-

Belang

n.b.

n.b.

n.b.

+

+

+

+

+

++

+

+

0

-

0

0

-

-

-

n.b.

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

ht

Type

Voornes duin

Natura2000-gebied

- 29 -

H1014

A222

A195

A194

A193

A191

A183

A138

A137

A132

A082

A081

A063

A034

H2190D

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2130C

H2130A

H2120

Code

Nauwe korfslak

Velduil

Dwergstern

Noordse Stern

Visdief

Grote stern

Kleine Mantelmeeuw

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Lepelaar

moerasplanten)

-

--

--

+

-

--

+

--

--

-

--

+

--

+

-

-

-

-

-

+

+

+

--

--

-

SVI

31 maart 2009

=

=

>

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

>

=

= (<)

= (<)

= (<)

= (<)

= (<)

>

>

=

=

=

>

=

=

=

=

>

=

>

=

=

>

=

=

>

=

=

=

>

=

=

>

>

=

kwal

=

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Naam habitattype / soort
vogels

5

200

1500

5300

16000

19000

50

60

3800

3

30

5000

430

paren

aantal

Draagkracht
aantal

?

++

++

+++

++

+++

++

+

++

++

+

+

++

++

?

++

+

+

++

+

-

++

+

+

-

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

nb

nb

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

nb

Waddenzee

ht

ht

Waddenzee

Waddenzee

hs

Waddenzee

ht

hs

Waddenzee

ht

hs

Waddenzee

Waddenzee

hs

Waddenzee

Waddenzee

hs

Type

Waddenzee

Natura2000-gebied

- 30 -

A034

A017

A005

H2190B

H2160

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1330B

H1330A

H1320

H1310B

H1310A

H1140A

H1110A

H1365

H1364

H1103

H1099

H1095

Code

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

+

+

-

-

+

--

-

+

-

-

--

+

-

-

-

+

-

--

-

-

SVI

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

kwal

>

=

>

>

>

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(binnendijks)

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

Zilte pionierbegroeiingen (zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

Slik- en zandplaten (getijdengebied)

(getijdengebied)

Permanent overstroomde zandbanken

Gewone zeehond

Grijze zeehond

Fint

Rivierprik

Zeeprik

Naam habitattype / soort

520

4200

310

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+

-

+

?

-

-

+

++

-

++

-

++

++

++

++

++

++

++

+

+

Belang

++

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nb

Type

Waddenzee

Natura2000-gebied

- 31 -

A140

A137

A132

A130

A103

A070

A069

A067

A063

A062

A056

A054

A053

A052

A051

A050

A048

A046

A045

A043

A039b

A037

Code

Goudplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Slechtvalk

Grote Zaagbek

Middelste Zaagbek

Brilduiker

Eider

Toppereend

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Rotgans

Brandgans

Grauwe Gans

Toendrarietgans

Kleine Zwaan

--

+

-

--

+

--

+

+

--

--

+

-

+

-

+

+

+

-

+

+

+

-

SVI

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

19200

1800

6700

160000

140000-

40

70

150

100

115000

90000-

3100

750

5900

25400

5000

320

33100

38400

26400

36800

7000

geen

1600

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+++

+++

+++

++

+

+

+

+++

++

+

+++

+

+

-

+

+++

+++

++

+

s+

s+

Belang

+

+

0

-

n.b.

-

0

0

-

-

n.b.

+

0

+

++

0

+

0

++

++

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

ht

ht

ht

ht

b

b

b

b

b

ht

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Westduinpark & Wapendal

Westduinpark & Wapendal

Westduinpark & Wapendal

Westduinpark & Wapendal

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nb

nb

Waddenzee

nb

Waddenzee

Waddenzee

nb

Type

Waddenzee

Natura2000-gebied

- 32 -

H2120

A277

A183

A034

A021

A017

H2180A

H2160

H2150

H2130A

A197

A169

A164

A162

A161

A160

A157

A156

A149

A147

A144

A143

A142

A141

Code

Witte duinen

Tapuit

-

--

+

+

--

+

+

+

+

--

--

--

+

-

+

+

+

--

+

+

-

-

-

+

SVI

Eindrapport

=

>

=

=

=

=

=

= (<)

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

=

=

=

>

=

=

>

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

kwal

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Kleine Mantelmeeuw

Lepelaar

Roerdomp

Aalscholver

Duinbossen (droog)

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (kalkrijk)

Zwarte Stern

Steenloper

Groenpootruiter

Tureluur

Zwarte ruiter

Wulp

Rosse grutto

Grutto

Bonte strandloper

Krombekstrandloper

Drieteenstrandloper

Kanoet

Kievit

Zilverplevier

Naam habitattype / soort

23000

2300-3000

1900

16500

1200

96200

54400

1100

206000

2000

3700

44400

10800

22300

vogels

20

100

70

2

300

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

-

+

-

+

-

-

++

+

s+++

+++

+++

+++

+++

+++

+++

+

+++

+++

++

+++

+

+++

Belang

n.b.

+

0

+

-

+

+

n.b.

+

n.b.

++

n.b.

0

+

Trend

ht

nb

nb

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

Type

Zwanenwater & Pettemerduinen

Natura2000-gebied

- 33 -

H2110

H1330B

H1330A

H1320

H1310A

H1140A

H1166

H1014

A056

A042

H7210

H6230

H2190D

H2190C

H2190A

H2180B

H2180A

H2170

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

Code

Embryonale duinen

(binnendijks)

+

-

-

--

-

-

-

-

+

+

-

--

-

-

-

-

+

+

-

-

--

--

SVI

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

>

>

kwal

=

=

pop

Doelstellingen
opp

9T4834.D0/R00002/500917/1

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

Slik- en zandplaten (getijdengebied)

Kamsalamander

Nauwe korfslak

Slobeend

Dwerggans

*Galigaanmoerassen

*Heischrale graslanden

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

Naam habitattype / soort

90

20

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

+

-

+

?

+

+

-

s++

++

+

++

+

+

+

+

+

+

+

++

+

Belang

n.b.

n.b.

Trend

ht

ht

ht

nb

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 34 -

A026

H2160

H2130A

H2120

Code

Kleine Zilverreiger

+

+

--

-

SVI

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

>

kwal

pop

Doelstellingen
opp

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Naam habitattype / soort

9

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

-

+

Belang

n.b.

Trend

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

ht

ht

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

b

Gelderse Poort

Type

Gelderse Poort

Natura2000-gebied

- 35 -

H3270

H3150

H1337

H1318

H1166

H1163

H1149

H1145

H1134

H1106

H1102

H1099

H1095

A298

A272

A249

A229

A197

A122

A119

A022

A021

A017

A004

Code

Slikkige rivieroevers

-

-

-

-

-

-

+

-

-

--

--

-

-

--

+

+

+

--

-

--

--

--

+

+

SVI

>

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

>

>

>

=

=

=

>

>

>

>

>

=

=

opp

31 maart 2009

>

>

=

=

=

=

=

>

=

=

=

>

>

>

=

=

=

>

>

>

>

>

=

=

kwal

>

=

=

=

=

>

=

>

>

>

>

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Meren met krabbenscheer

Bever

Meervleermuis

Kamsalamander

Rivierdonderpad

Kleine modderkruiper

Grote modderkruiper

Bittervoorn

Zalm

Elft

Rivierprik

Zeeprik

Grote karekiet

Blauwborst

Oeverzwaluw

IJsvogel

Zwarte Stern

Kwartelkoning

Porseleinhoen

Woudaapje

Roerdomp

Aalscholver

Dodaars

Naam habitattype / soort
vogels

40

80

420

10

150

40

10

20

20

230

40

paren

aantal

Draagkracht
aantal

BIJLAGE IIIb: Natura2000-gebieden, habitattypen & soorten en doelstellingen: PIEKAFVOEREN RIVIEREN

++

+

++

-

+

+

+

-

+

++

++

++

++

+

-

-

+

+

+

-

+

+

-

-

Belang

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

Gelderse Poort

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nb

Gelderse Poort

ht

Gelderse Poort

ht

ht

Gelderse Poort

nb

ht

Gelderse Poort

Gelderse Poort

ht

Gelderse Poort

Gelderse Poort

ht

Type

Gelderse Poort

Natura2000-gebied

- 36 -

A156

A142

A125

A068

A059

A056

A054

A052

A051

A050

A043

A041

A038

A037

A017

A005

H91F0

H91E0A

H6510A

H6430C

H6430A

H6120

Code

Grutto

Kievit

Meerkoet

Nonnetje

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Smient

Grauwe Gans

Kolgans

Wilde Zwaan

Kleine Zwaan

Aalscholver

Fuut

--

-

-

-

--

+

-

-

+

+

+

+

-

-

+

-

--

-

-

-

+

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

= (<)

= (<)

= (<)

=

=

=

=

>

>

>

=

=

>

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

>

=

=

>

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Droge hardhoutooibossen

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

(glanshaver)

vossenstaarthooilanden

Glanshaver- en

bosranden)

Ruigten en zomen (droge

Ruigten en zomen (moerasspirea)

*Stroomdalgraslanden

Naam habitattype / soort

70

2500

2000

10

250

170

40

410

140

2600

2500

10600

2

3

320

180

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

+

+

-

-

-/s+

-

+

++

+

+

+

++

Belang

n.b.

0

0

0

-

n.b.

+

+

++

0

++

+

n.b.

-

+

-

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

ht

hs

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

hs

Uiterwaarden IJssel

ht

hs

Uiterwaarden IJssel

ht

hs

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

hs

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

hs

Uiterwaarden IJssel

hs

b

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

b

Uiterwaarden IJssel

hs

b

Uiterwaarden IJssel

hs

b

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

b

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

nb

Type

Gelderse Poort

Natura2000-gebied

- 37 -

H6430B

H6430A

H6120

H6120

H3270

H3270

H3260B

H3150

H3150

H1337

H1337

H1166

H1166

H1163

H1149

H1145

H1145

H1134

A229

A197

A122

A119

A017

A160

Code

wilgenroosje)

-

+

--

--

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

+

-

-

-

+

--

-

--

+

+

SVI

=

=

>

>

>

>

>

>

>

>

>

>

>

=

=

>

>

=

=

=

>

>

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

>

>

>

>

=

>

>

>

>

>

>

=

=

>

>

=

=

=

>

>

=

=

kwal

>

>

>

>

=

=

>

>

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Ruigten en zomen (harig

Ruigten en zomen (moerasspirea)

*Stroomdalgraslanden

*Stroomdalgraslanden

Slikkige rivieroevers

Slikkige rivieroevers

waterplanten (grote fonteinkruiden)

Beken en rivieren met

Meren met krabbenscheer

Meren met krabbenscheer

Bever

Bever

Kamsalamander

Kamsalamander

Rivierdonderpad

Kleine modderkruiper

Grote modderkruiper

Grote modderkruiper

Bittervoorn

IJsvogel

Zwarte Stern

Kwartelkoning

Porseleinhoen

Aalscholver

Wulp

Naam habitattype / soort
360

vogels

10

50

60

20

280

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

++

++

+

+

+

+

+

?

?

-

-

+

+

+

+

-

-

+

+

+

-

-

Belang
+

Trend

ht

ht

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nb

nb

Uiterwaarden IJssel

nb

ht

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

ht

Uiterwaarden IJssel

ht

ht

Uiterwaarden IJssel

nb

ht

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

ht

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Type

Natura2000-gebied

- 38 -

A053

A052

A051

A050

A043

A041

A038

A037

A017

A005

H91F0

H91F0

H91E0B

H91E0A

H91E0A

H6510B

H6510A

H6430C

Code

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Grauwe Gans

Kolgans

Wilde Zwaan

Kleine Zwaan

Aalscholver

Fuut

+

-

+

+

+

+

-

-

+

-

--

--

--

-

-

--

-

-

SVI

=

=

=

= (<)

= (<)

= (<)

=

=

=

=

>

>

>

=

>

>

>

>

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

>

=

>

>

>

>

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Droge hardhoutooibossen

Droge hardhoutooibossen

iepenbossen)

*Vochtige alluviale bossen (essen-

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

vossenstaart)

vossenstaarthooilanden (grote

Glanshaver- en

(glanshaver)

vossenstaarthooilanden

Glanshaver- en

bosranden)

Ruigten en zomen (droge

Naam habitattype / soort

2600

380

100

8300

2600

16700

30

70

550

220

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

-

-

+

+

+

-

-

-

++

++

+

+

+

+

++

+

Belang

0

+

++

0

++

+

n.b.

-

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

b

b

b

b

hs

hs

hs

hs

ht

ht

nb

nb

nb

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden IJssel

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 39 -

A037

A017

A005

H91F0

H6510A

H1166

H1145

H1099

H1095

A249

A229

A122

A119

A162

A160

A156

A142

A130

A125

A068

A061

A059

A056

A054

Code

Kleine Zwaan

Aalscholver

Fuut

-

+

-

--

-

-

-

-

-

+

+

-

--

-

+

--

-

--

-

-

-

--

+

-

SVI

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

>

=

=

=

>

>

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

=

>

>

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Droge hardhoutooibossen

(glanshaver)

vossenstaarthooilanden

Glanshaver- en

Kamsalamander

Grote modderkruiper

Rivierprik

Zeeprik

Oeverzwaluw

IJsvogel

Kwartelkoning

Porseleinhoen

Tureluur

Wulp

Grutto

Kievit

Scholekster

Meerkoet

Nonnetje

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Naam habitattype / soort

20

130

80

30

230

490

3400

210

3600

20

690

450

90

50

vogels

80

5

40

10

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

-

+

++

?

?

++

++

-

-

+

+

-

-

+

-

-

-

-

-

-

-

-

Belang

-

+

-

+

+

n.b.

0

-

0

0

0

-

n.b.

+

Trend

nb

nb

nb

b

b

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

hs

hs

hs

hs

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

hs

hs

Uiterwaarden Waal

hs

nb

Uiterwaarden Neder-Rijn

hs

nb

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Waal

nb

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Waal

nb

Uiterwaarden Neder-Rijn

hs

nb

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Waal

nb

Uiterwaarden Neder-Rijn

b

nb

Uiterwaarden Neder-Rijn

hs

nb

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Waal

nb

Uiterwaarden Neder-Rijn

Uiterwaarden Waal

nb

Type

Uiterwaarden Neder-Rijn

Natura2000-gebied

- 40 -

H1145

H1145

H1106

H1106

H1102

H1102

H1099

H1099

H1095

H1095

A197

A122

A119

A160

A156

A142

A125

A068

A061

A059

A056

A054

A051

A050

A043

A041

Code

-

-

--

--

--

--

-

-

-

-

--

-

--

+

--

-

-

-

-

--

+

-

+

+

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

>

>

>

>

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

= (<)

= (<)

= (<)

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

>

>

>

>

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

=

>

>

>

>

>

>

>

>

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Grote modderkruiper

Grote modderkruiper

Zalm

Zalm

Elft

Elft

Rivierprik

Rivierprik

Zeeprik

Zeeprik

Zwarte Stern

Kwartelkoning

Porseleinhoen

Wulp

Grutto

Kievit

Meerkoet

Nonnetje

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Krakeend

Smient

Grauwe Gans

Kolgans

Naam habitattype / soort

100

60

1400

1700

5

630

100

50

10

50

2400

880

2900

vogels

20

30

10

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

++

++

++

++

++

++

++

++

-

+

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Belang

+

n.b.

0

0

0

0

-

n.b.

+

++

0

++

+

Trend

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 41 -

A061

A059

A056

A054

A051

A050

A045

A043

A041

A037

A017

A005

H91E0A

H91E0A

H6510A

H6120

H6120

H3270

H3270

H1337

H1166

H1166

Code

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Krakeend

Smient

Brandgans

Grauwe Gans

Kolgans

Kleine Zwaan

Aalscholver

Fuut

-

--

+

-

+

+

+

+

+

-

+

-

-

-

-

--

--

-

-

-

-

-

SVI

=

=

=

=

=

= (<)

=

= (<)

= (<)

=

=

=

=

>

>

>

=

>

=

=

>

>

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

>

>

>

>

>

=

>

>

kwal

>

=

>

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

(glanshaver)

vossenstaarthooilanden

Glanshaver- en

*Stroomdalgraslanden

*Stroomdalgraslanden

Slikkige rivieroevers

Slikkige rivieroevers

Bever

Kamsalamander

Kamsalamander

Naam habitattype / soort

530

190

90

30

50

4700

610

2400

5500

9

260

90

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

-

-

-

-

-

+

+

-

-

-

+

+

++

+

+

++

++

-

-

-

Belang

0

-

n.b.

+

++

0

++

++

+

-

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

Uiterwaarden Waal

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 42 -

A160

A156

A142

A125

A068

Code

Wulp

Grutto

Kievit

Meerkoet

Nonnetje

+

--

-

-

-

SVI

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Naam habitattype / soort

160

70

790

780

6

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

-

-

-

Belang

+

n.b.

0

0

0

Trend

b

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

hs

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 43 -

A034

A017

A005

H7140A

H6430B

H6430A

H3140

H1903

H1340

H1318

H1318

H1163

A295

A292

A193

A151

A137

A119

A081

A021

A017

Code

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

+

+

-

--

-

+

--

--

--

-

-

-

-

--

-

--

--

--

+

--

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

>

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

>

=

kwal

=

>

=

=

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Overgangs- en trilvenen (trilvenen)

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

Ruigten en zomen (moerasspirea)

Kranswierwateren

Groenknolorchis

*Noordse woelmuis

Meervleermuis

Meervleermuis

Rivierdonderpad

Rietzanger

Snor

Visdief

Kemphaan

Bontbekplevier

Porseleinhoen

Bruine Kiekendief

Roerdomp

Aalscholver

Naam habitattype / soort

30

8100

1300

vogels

aantal

990

40

2000

20

10

15

20

7

8000*

paren

aantal

Draagkracht

+

++

+

+

-

+

+

-

+

+

+

+

+

+

+

-

+

+

-

+

+

Belang

BIJLAGE IIIc: Natura2000-gebieden, habitattypen & soorten en doelstellingen: VEILIGHEID & ZOETWATER IJSSELMEERGEBIED

++

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 44 -

A067

A062

A061

A059

A056

A054

A053

A052

A051

A050

A048

A045

A043

A041

A040

A039b

A037

Code

Brilduiker

Toppereend

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Brandgans

Grauwe Gans

Kolgans

Kleine Rietgans

Toendrarietgans

Kleine Zwaan

+

--

-

--

+

-

+

-

+

+

+

+

+

+

+

+

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Naam habitattype / soort

310

15800

11300

310

60

60

3800

280

200

10300

210

max

26200

foer/

1500

580

slaap

19000

foer/

4400

30

slaap

1600

20 foer/

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+++

+

-

-

-

-

-

-

+

-

-/s+

-

-/s+

-/s++

s+

-/s+

Belang

0

-

0

-

n.b.

+

0

+

++

0

+

++

++

+

++

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

b

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

Ketelmeer & Vossemeer

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

b

nb

IJsselmeer

Ketelmeer & Vossemeer

nb

IJsselmeer

b

nb

IJsselmeer

b

nb

IJsselmeer

Ketelmeer & Vossemeer

nb

IJsselmeer

Ketelmeer & Vossemeer

Type

Natura2000-gebied

- 45 -

A298

A292

A119

A021

A197

A190

A177

A160

A156

A151

A140

A132

A125

A070

A068

Code

Grote karekiet

Snor

Porseleinhoen

Roerdomp

Zwarte Stern

Reuzenstern

Dwergmeeuw

Wulp

Grutto

Kemphaan

Goudplevier

Kluut

Meerkoet

Grote Zaagbek

Nonnetje

--

--

--

--

--

+

-

+

--

-

--

-

-

--

-

SVI

>

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

>

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

slaap

11800

110 foer/

40

50

slaap

3500

310 foer/

slaap

2200

290 foer/

slaap

17300

foer/

2100

9700

20

3600

1300

180

vogels

40

10

2

5

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-

-

-

+++/s++

++

++

-/s-

-/s-

+/s++

+

-

-

++

+

Belang

n.b.

n.b.

n.b.

+

n.b.

n.b.

+

0

0

-

0

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

b

b

b

b

b

b

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nb

nb

Ketelmeer & Vossemeer

nb

nb

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

nb

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

nb

Ketelmeer & Vossemeer

nb

nb

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

nb

Ketelmeer & Vossemeer

nb

nb

Ketelmeer & Vossemeer

nb

nb

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

ht

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Type

Natura2000-gebied

- 46 -

A298

A295

A292

A119

A029

A021

A190

A156

A125

A094

A070

A068

A061

A059

A054

A052

A051

A043

A041

A039b

A037

A034

A017

A005

H3260B

Code

Grote karekiet

Rietzanger

Snor

Porseleinhoen

Purperreiger

Roerdomp

Reuzenstern

Grutto

Meerkoet

Visarend

Grote Zaagbek

Nonnetje

Kuifeend

Tafeleend

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Grauwe Gans

Kolgans

Toendrarietgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

--

-

--

--

--

--

+

--

-

+

--

-

-

--

-

-

+

+

+

+

-

+

+

-

-

SVI

>

=

>

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

>

=

>

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

waterplanten (grote fonteinkruiden)

Beken en rivieren met

Naam habitattype / soort

10

20

1700

3

70

30

4500

350

50

360

160

680

220

5

8

870

350

vogels

40

270

50

7

20

6

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-

-

+

+

-

+

-/s-

-

+

+

+

+

-

-

-

-

-

-/s-

s+

-/s+

-

+

-

++

Belang

n.b.

n.b.

0

n.b.

-

0

0

-

+

+

++

++

+

+

-

++

+

-

Trend

hs

hs

hs

hs

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 47 -

A197

A156

A125

A061

A059

A056

A054

A052

A051

A050

A043

A041

A039b

A037

A034

A017

A005

H6510B

H6430A

H3150

H1318

H1163

H1149

H1145

Code

Zwarte Stern

Grutto

Meerkoet

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Smient

Grauwe Gans

Kolgans

Toendrarietgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

vossenstaart)

--

--

-

-

--

+

-

-

+

+

+

+

+

-

+

+

-

--

+

-

-

-

+

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

=

=

=

=

kwal

=

=

=

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

vossenstaarthooilanden (grote

Glanshaver- en

Ruigten en zomen (moerasspirea)

Meren met krabbenscheer

Meervleermuis

Rivierdonderpad

Kleine modderkruiper

Grote modderkruiper

Naam habitattype / soort

10

1800

1700

240

10

10

470

90

1300

630

740

2

3

330

170

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-/s+

-

-

-

-

-

+

+

++

-

+

-

-

Belang

n.b.

n.b.

0

0

-

n.b.

+

+

++

0

++

+

+

-

++

+

-

Trend

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1
- 48 -

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

hs

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

hs

b

IJsselmeer

IJsselmeer

b

IJsselmeer

IJsselmeer

b

IJsselmeer

b

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

IJsselmeer

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

b

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

b

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

IJsselmeer

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

IJsselmeer

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

b

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

IJsselmeer

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

b

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

b

nb

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

IJsselmeer

nb

IJsselmeer

b

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

Type

Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

WINDENERGIE

Natura2000-gebied

- 49 -

H1318

H1163

A295

A292

A193

A151

A137

A119

A081

A021

A017

A125

A068

A061

A059

A056

A051

A050

A043

A037

A017

A005

A193

Code

Meervleermuis

Rivierdonderpad

Rietzanger

Snor

Visdief

Kemphaan

Bontbekplevier

Porseleinhoen

Bruine Kiekendief

Roerdomp

Aalscholver

Meerkoet

Nonnetje

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Krakeend

Smient

Grauwe Gans

Kleine Zwaan

Aalscholver

Fuut

Visdief

-

-

-

--

-

--

--

--

+

--

+

-

-

-

--

+

+

+

+

-

+

-

-

SVI

=

=

=

=

=

>

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

>

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

1700

10

2700

790

5

90

4900

300

2

160

160

vogels

aantal

990

40

2000

20

10

15

20

7

8000*

400

paren

aantal

Draagkracht

BIJLAGE IIId: Natura2000-gebieden, habitattypen & soorten en doelstellingen: RUIMTEGEBRUIK IJSSELMEERGEBIED

+

+

+

+

+

-

+

+

-

+

+

-

-

+

+

-

-

-

-

-

-

-

+

Belang

0

0

0

-

n.b.

++

0

++

-

+

-

Trend

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 50 -

A048

A045

A043

A041

A040

A039b

A037

A034

A017

A005

H7140A

H6430B

H6430A

H3140

H1903

H1340

H1318

Code

Bergeend

Brandgans

Grauwe Gans

Kolgans

Kleine Rietgans

Toendrarietgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

+

+

+

+

+

+

-

+

+

-

--

-

+

--

--

--

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

>

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Overgangs- en trilvenen (trilvenen)

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

Ruigten en zomen (moerasspirea)

Kranswierwateren

Groenknolorchis

*Noordse woelmuis

Meervleermuis

Naam habitattype / soort

210

max

26200

foer/

1500

580

slaap

19000

foer/

4400

30

slaap

1600

20 foer/

30

8100

1300

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-/s+

-

-/s+

-/s++

s+

-/s+

+

++

+

+

-

+

+

-

+

+

Belang

+

++

++

+

++

+

-

++

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 51 -

A160

A156

A151

A140

A132

A125

A070

A068

A067

A062

A061

A059

A056

A054

A053

A052

A051

A050

Code

Wulp

Grutto

Kemphaan

Goudplevier

Kluut

Meerkoet

Grote Zaagbek

Nonnetje

Brilduiker

Toppereend

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

+

--

-

--

-

-

--

-

+

--

-

--

+

-

+

-

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

slaap

3500

310 foer/

slaap

2200

290 foer/

slaap

17300

foer/

2100

9700

20

3600

1300

180

310

15800

11300

310

60

60

3800

280

200

10300

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-/s-

-/s-

+/s++

+

-

-

++

+

+

+++

+

-

-

-

-

-

-

+

Belang

+

n.b.

n.b.

+

0

0

-

0

0

-

0

-

n.b.

+

0

+

++

0

Trend

nb

nb

nb

b

b

b

b

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

IJsselmeer

IJsselmeer

IJsselmeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 52 -

A070

A068

A061

A059

A054

A052

A051

A043

A041

A039b

A037

A034

A017

A005

H3260B

A298

A292

A119

A021

A197

A190

A177

Code

Grote Zaagbek

Nonnetje

Kuifeend

Tafeleend

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Grauwe Gans

Kolgans

Toendrarietgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

--

-

-

--

-

-

+

+

+

+

-

+

+

-

-

--

--

--

--

--

+

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

waterplanten (grote fonteinkruiden)

Beken en rivieren met

Grote karekiet

Snor

Porseleinhoen

Roerdomp

Zwarte Stern

Reuzenstern

Dwergmeeuw

Naam habitattype / soort

70

30

4500

350

50

360

160

680

220

5

8

870

350

slaap

11800

110 foer/

40

50

vogels

40

10

2

5

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

+

-

-

-

-

-

-/s-

s+

-/s+

-

+

-

++

+

-

-

-

+++/s++

++

++

Belang

-

0

0

-

+

+

++

++

+

+

-

++

+

-

n.b.

n.b.

n.b.

Trend

nb

nb

nb

nb

b

b

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

b

hs

hs

hs

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Ketelmeer & Vossemeer

Lepelaarplassen

Lepelaarplassen

Lepelaarplassen

Lepelaarplassen

Lepelaarplassen

Lepelaarplassen

Lepelaarplassen

Lepelaarplassen

Lepelaarplassen

Lepelaarplassen

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 53 -

A051

A050

A045

A043

A034

A017

A005

H3140

H1318

H1318

H1163

A193

A156

A132

A061

A056

A054

A051

A043

A034

A034

A017

A190

A156

A125

A094

Code

Krakeend

Smient

Brandgans

Grauwe Gans

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

Kranswierwateren

Meervleermuis

Meervleermuis

Rivierdonderpad

Visdief

Grutto

Kluut

Kuifeend

Slobeend

Pijlstaart

Krakeend

Grauwe Gans

Lepelaar

Lepelaar

Aalscholver

Reuzenstern

Grutto

Meerkoet

Visarend

+

+

+

+

+

+

-

--

-

-

-

-

--

-

-

+

-

+

+

+

+

+

+

--

-

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

=

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

90

15600

160

510

2

2600

170

5

4

2500

140

20

210

240

10

10

20

1700

3

vogels

630

20

8000*

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

-

-

-

+

-

++

+

+

+

+

-

-

s-

-

-

-

-

-

-

+

+

-/s-

-

+

Belang

++

0

++

++

++

+

-

n.b.

0

0

n.b.

+

++

++

++

n.b.

n.b.

0

n.b.

Trend

b

b

b

b

b

b

b

b

b

nb

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

b

Oostvaardersplassen

nb

Markermeer & Ijmeer

b

nb

Markermeer & Ijmeer

Oostvaardersplassen

nb

Markermeer & Ijmeer

b

nb

Markermeer & Ijmeer

b

nb

Markermeer & Ijmeer

Oostvaardersplassen

nb

Markermeer & Ijmeer

Oostvaardersplassen

nb

Markermeer & Ijmeer

nb

nb

Markermeer & Ijmeer

b

nb

Markermeer & Ijmeer

Oostvaardersplassen

nb

Markermeer & Ijmeer

Markermeer & Ijmeer

Type

Natura2000-gebied

- 54 -

A027

A298

A295

A292

A275

A272

A119

A082

A081

A034

A027

A022

A021

A017

A004

A197

A177

A125

A070

A068

A067

A062

A061

A059

A058

A056

Code

Grote Zilverreiger

Grote karekiet

Rietzanger

Snor

Paapje

Blauwborst

Porseleinhoen

+

--

-

--

--

+

--

--

+

+

+

--

--

+

+

--

-

-

--

-

+

--

-

--

-

+

SVI

=

=

=

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Lepelaar

Grote Zilverreiger

Woudaapje

Roerdomp

Aalscholver

Dodaars

Zwarte Stern

Dwergmeeuw

Meerkoet

Grote Zaagbek

Nonnetje

Brilduiker

Toppereend

Kuifeend

Tafeleend

Krooneend

Slobeend

Naam habitattype / soort

30

4500

40

80

170

70

18800

3200

20

vogels

3

800

680

5

190

40

4

40

200

40

1

40

8000*

40

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

-

+

++

-

-

+

+

+

+

+++

+

+

++

+

+

+

+

-

+

+

-

++

+

++

-

Belang

n.b.

n.b.

n.b.

0

-

0

0

-

0

-

n.b.

n.b.

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

hs

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Oostvaardersplassen

Polder Zeevang

Polder Zeevang

Polder Zeevang

Polder Zeevang

Polder Zeevang

Polder Zeevang

Polder Zeevang

Polder Zeevang

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 55 -

A142

A140

A050

A045

A043

A041

A037

H1318

A156

A151

A132

A075

A068

A061

A059

A056

A054

A052

A051

A050

A048

A045

A043

A041

A038

A034

Code

Kievit

Goudplevier

Smient

Brandgans

Grauwe Gans

Kolgans

Kleine Zwaan

Meervleermuis

Grutto

Kemphaan

Kluut

Zeearend

Nonnetje

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Brandgans

Grauwe Gans

Kolgans

Wilde Zwaan

Lepelaar

-

--

+

+

+

+

-

-

--

-

-

+

-

-

--

+

-

-

+

+

+

+

+

+

-

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

2200

790

12400

70

190

1000

30

90

210

100

280

10200

11900

1900

80

1300

480

2100

90

1800

4200

600

20

110

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

+

-

-

-

-

?

-

-

-

++

s+

s++

s++

+

-

+

+

-

-

-

+

-

+

+

Belang

0

+

0

++

++

+

-

n.b.

n.b.

0

n.b.

0

0

-

n.b.

+

+

++

0

+

++

++

+

n.b.

++

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

b

nb

Veluwerandmeren

Waddenzee

nb

Veluwerandmeren

nb

ht

Veluwerandmeren

nb

ht

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

hs

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

hs

Veluwerandmeren

nb

hs

Veluwerandmeren

Veluwerandmeren

b

Veluwerandmeren

nb

b

Veluwerandmeren

nb

nb

Polder Zeevang

Veluwerandmeren

nb

Polder Zeevang

Veluwerandmeren

Type

Natura2000-gebied

- 56 -

A034

A125

A070

A068

A067

A061

A059

A058

A056

A054

A051

A050

A037

A034

A027

A017

A005

H3150

H3140

H1318

H1163

H1149

A298

A021

A160

A156

Code

Lepelaar

Meerkoet

Grote Zaagbek

Nonnetje

Brilduiker

Kuifeend

Tafeleend

Krooneend

Slobeend

Pijlstaart

Krakeend

Smient

Kleine Zwaan

Lepelaar

Grote Zilverreiger

Aalscholver

Fuut

+

-

--

-

+

-

--

-

+

-

+

+

-

+

+

+

-

-

--

-

-

+

--

--

+

--

SVI

=

=

=

=

=

= (<)

= (<)

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

= (<)

=

>

>

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

=

kwal

=

=

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Meren met krabbenscheer

Kranswierwateren

Meervleermuis

Rivierdonderpad

Kleine modderkruiper

Grote karekiet

Roerdomp

Wulp

Grutto

Naam habitattype / soort

11000

50

60

220

5700

6600

30

50

140

280

3500

120

3

40

420

400

210

790

vogels

430

30

5

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+

-

+

+

+

++

+++

-

-

-

-

+

-

s+

-

+

++

++

+

+

++

+

-

-

s-

Belang

0

-

0

0

0

-

n.b.

n.b.

+

++

0

-

++

n.b.

+

-

+

n.b.

Trend

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

hs

hs

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 57 -

H1310B

H1310A

H1140A

H1110A

H1365

H1364

H1103

H1099

H1095

H1014

A222

A195

A194

A193

A191

A183

A138

A137

A132

A082

A081

A063

Code

(zeevetmuur)

+

-

-

-

+

-

--

-

-

-

--

--

+

-

--

+

--

--

-

--

+

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

=

>

=

=

>

kwal

>

=

>

>

>

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

(getijdengebied)

Slik- en zandplaten

zandbanken (getijdengebied)

Permanent overstroomde

Gewone zeehond

Grijze zeehond

Fint

Rivierprik

Zeeprik

Nauwe korfslak

Velduil

Dwergstern

Noordse Stern

Visdief

Grote stern

Kleine mantelmeeuw

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Naam habitattype / soort
vogels

5

200

1500

5300

16000

19000

50

60

3800

3

30

5000

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

++

++

++

++

++

++

+

+

?

++

++

+++

++

+++

++

+

++

++

+

+

++

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 58 -

A056

A054

A053

A052

A051

A050

A048

A046

A045

A043

A039b

A037

A034

A017

A005

H2190B

H2160

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1330B

H1330A

H1320

Code

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Rotgans

Brandgans

Grauwe Gans

Toendrarietgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

+

-

+

-

+

+

+

-

+

+

+

-

+

+

-

-

+

--

-

+

-

-

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(binnendijks)

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

Naam habitattype / soort

750

5900

25400

5000

320

33100

38400

26400

36800

7000

geen

1600

520

4200

310

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-

+

+

-

+

+++

+++

++

+

s+

s+

++

+

-

+

?

-

-

+

++

-

++

-

Belang

n.b.

+

0

+

++

0

+

0

++

++

+

-

++

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 59 -

A162

A161

A160

A157

A156

A149

A147

A144

A143

A142

A141

A140

A137

A132

A130

A103

A070

A069

A067

A063

A062

Code

Tureluur

Zwarte ruiter

Wulp

Rosse grutto

Grutto

Bonte strandloper

Krombekstrandloper

Drieteenstrandloper

Kanoet

Kievit

Zilverplevier

Goudplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Slechtvalk

Grote Zaagbek

Middelste Zaagbek

Brilduiker

Eider

Toppereend

-

+

+

+

--

+

+

-

-

-

+

--

+

-

--

+

--

+

+

--

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

>

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

16500

1200

96200

54400

1100

206000

2000

3700

44400

10800

22300

19200

1800

6700

160000

140000-

40

70

150

100

115000

90000-

3100

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+++

+++

+++

+++

+

+++

+++

++

+++

+

+++

++

+++

+++

+++

++

+

+

+

--

--

Belang

+

-

+

+

n.b.

+

n.b.

++

n.b.

0

+

+

+

0

-

n.b.

-

0

0

-

-

Trend

nb

nb

nb

b

b

b

b

b

b

hs

hs

hs

hs

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 60 -

A043

A041

A039b

A037

A034

A017

A005

H6510B

H6430A

H3150

H1318

H1163

H1149

H1145

A298

A295

A292

A119

A029

A021

A197

A169

A164

Code

Grauwe Gans

Kolgans

Toendrarietgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

vossenstaart)

+

+

+

-

+

+

-

--

+

-

-

-

+

-

--

-

--

--

--

--

--

--

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

=

=

=

=

>

=

>

=

>

>

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

=

=

=

=

>

=

>

=

>

>

=

>

=

kwal

=

=

=

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

vossenstaarthooilanden (grote

Glanshaver- en

Ruigten en zomen (moerasspirea)

Meren met krabbenscheer

Meervleermuis

Rivierdonderpad

Kleine modderkruiper

Grote modderkruiper

Grote karekiet

Rietzanger

Snor

Porseleinhoen

Purperreiger

Roerdomp

Zwarte Stern

Steenloper

Groenpootruiter

Naam habitattype / soort

630

740

2

3

330

170

23000

3000

2300-

1900

vogels

40

270

50

7

20

6

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-/s+

-

-

-

-

-

+

+

++

-

+

-

-

+

-

-

+

+

-

s+++

+++

+++

Belang

++

+

+

-

++

+

-

n.b.

+

0

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

Zwarte Meer

hs

hs

hs

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

b

Markermeer & IJmeer

BUITENDIJKSE ONTWIKKELINGEN

Type

Natura2000-gebied

- 61 -

A059

A058

A056

A051

A050

A045

A043

A034

A017

A005

H3140

H1318

H1318

H1163

A193

A197

A156

A125

A061

A059

A056

A054

A052

A051

A050

Code

Tafeleend

Krooneend

Slobeend

Krakeend

Smient

Brandgans

Grauwe Gans

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

Kranswierwateren

Meervleermuis

Meervleermuis

Rivierdonderpad

Visdief

Zwarte Stern

Grutto

Meerkoet

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Smient

--

-

+

+

+

+

+

+

+

-

--

-

-

-

-

--

--

-

-

--

+

-

-

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

=

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

3200

20

90

15600

160

510

2

2600

170

10

1800

1700

240

10

10

470

90

1300

vogels

630

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

++

-

-

+

-

-

-

+

-

++

+

+

+

+

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Belang

-

n.b.

n.b.

++

0

++

++

++

+

-

n.b.

n.b.

0

0

-

n.b.

+

+

++

0

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

Markermeer & IJmeer

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 62 -

A197

A177

A125

A070

A068

A067

A062

A061

Code

Zwarte Stern

Dwergmeeuw

Meerkoet

Grote Zaagbek

Nonnetje

Brilduiker

Toppereend

Kuifeend

--

-

-

--

-

+

--

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Naam habitattype / soort

4500

40

80

170

70

18800

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

+

-

+

+

-

++

Belang

n.b.

n.b.

0

-

0

0

-

0

Trend

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

ht

ht

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 63 -

H3270

H3260B

H1387

H1340

H1337

H1318

H1163

H1149

H1145

H1134

H1106

H1103

H1102

H1099

H1095

A295

A292

A272

A229

A119

A081

A021

A017

Code

Slikkige rivieroevers

-

-

-

--

-

-

-

+

-

-

--

--

--

-

-

-

--

+

+

--

+

--

+

SVI

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

>

=

=

=

=

=

=

=

>

>

>

>

>

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

waterplanten (grote fonteinkruiden)

Beken en rivieren met

Tonghaarmuts

*Noordse woelmuis

Bever

Meervleermuis

Rivierdonderpad

Kleine modderkruiper

Grote modderkruiper

Bittervoorn

Zalm

Fint

Elft

Rivierprik

Zeeprik

Rietzanger

Snor

Blauwborst

IJsvogel

Porseleinhoen

Bruine Kiekendief

Roerdomp

Aalscholver

Naam habitattype / soort
vogels

aantal

260

130

2000

20

5

30

4

310

paren

aantal

Draagkracht

++

+

++

++

++

-

-

+

+

+

++

++

++

++

++

-

+

++

+

-

+

-

-

Belang

Trend

BIJLAGE IIIe: Natura2000-gebieden, habitattypen & soorten en doelstellingen: ESTUARIENE PROCESSEN ZUIDWESTELIJKE DELTA

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 64 -

A043

A041

A037

A034

A027

A017

A005

H91E0B

H91E0A

H6510B

H6510A

H6430B

H6430A

H6120

Code

Grauwe Gans

Kolgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Grote Zilverreiger

Aalscholver

Fuut

iepenbossen)

+

+

-

+

+

+

-

--

-

--

-

-

+

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

=

>

>

>

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

*Vochtige alluviale bossen (essen-

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

vossenstaart)

vossenstaarthooilanden (grote

Glanshaver- en

(glanshaver)

vossenstaarthooilanden

Glanshaver- en

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

Ruigten en zomen (moerasspirea)

*Stroomdalgraslanden

Naam habitattype / soort

2300

slaap

34200

foer/

1800

10

10

10

330

450

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-/s+

-

-

+/s+

-

+

+

++

++

+

++

++

++

Belang

++

+

-

++

n.b.

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

b

b

b

b

b

b

b

hs

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Biesbosch

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 65 -

H1340

A195

A193

A191

A138

A137

A132

A081

A156

A125

A094

A075

A070

A068

A061

A059

A056

A054

A053

A052

A051

A050

A045

Code

*Noordse woelmuis

Dwergstern

Visdief

Grote stern

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Bruine Kiekendief

Grutto

Meerkoet

Visarend

Zeearend

Grote Zaagbek

Nonnetje

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Brandgans

--

--

-

--

--

--

-

+

--

-

+

+

--

-

-

--

+

-

+

-

+

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

60

3100

6

2

30

20

3800

130

270

70

4000

1100

1300

3300

slaap

4900

870 foer/

vogels

300*

6500*

4000*

220*

100*

2000*

20

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+

+

++

+

+

+

-

-

-

+

++

-

-

+

-

+

-

-

+

+

-

-/s-

Belang

n.b.

0

n.b.

n.b.

-

0

0

-

n.b.

+

0

+

++

0

++

Trend

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 66 -

A048

A046

A045

A043

A041

A037

A034

A026

A017

A008

A007

A005

A004

H6430B

H2190B

H2170

H2160

H2130B

H1330B

H1310B

H1310A

H1903

Code

Bergeend

Rotgans

Brandgans

Grauwe Gans

Kolgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

+

-

+

+

+

-

+

+

+

-

+

-

+

-

-

+

+

--

-

+

-

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal
=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Kleine Zilverreiger

Aalscholver

Geoorde fuut

Kuifduiker

Fuut

Dodaars

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (kalkarm)

(binnendijks)

Schorren en zilte graslanden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

Groenknolorchis

Naam habitattype / soort

700

1700

1900

630

140

4

70

50

310

1500

20

1600

70

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

-

-

-

-

+

++

-

+++

++

+

+

+

++

+

+

--

+

+

+

++

Belang

+

0

++

++

+

-

++

n.b.

+

++

++

-

+

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Grevelingen

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

b

nb

Grevelingen

Haringvliet

nb

Grevelingen

b

nb

Grevelingen

b

nb

Grevelingen

Haringvliet

nb

Grevelingen

Haringvliet

nb

Grevelingen

b

nb

Grevelingen

Haringvliet

nb

Grevelingen

nb

nb

Grevelingen

b

nb

Grevelingen

Haringvliet

nb

Grevelingen

Grevelingen

Type

Natura2000-gebied

- 67 -

A176

A138

A137

A132

A081

A169

A162

A160

A157

A149

A141

A140

A138

A137

A132

A130

A125

A103

A069

A067

A056

A054

A053

A052

A051

A050

Code

Zwartkopmeeuw

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Bruine Kiekendief

Steenloper

Tureluur

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Zilverplevier

Goudplevier

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Meerkoet

Slechtvalk

Middelste Zaagbek

Brilduiker

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

+

--

--

-

+

--

-

+

+

+

+

--

--

+

-

--

-

+

+

+

+

-

+

-

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

30

170

440

30

650

130

2600

20

50

80

560

2000

10

1900

620

50

60

2900

510

320

4500

vogels

400*

220*

100*

2000*

20

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+

-

+

-

-

-

-

-

-

-

+

+

-

-

-

-

+

+++

+

-

-

-

-

-

-

Belang

+

+

+

+

+

+

+

--

+

0

-

0

n.b.

0

0

n.b.

+

0

+

++

0

Trend

b

b

b

b

b

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 68 -

A037

A034

A017

A005

H91E0B

H91E0A

H6430B

H3270

H1330A

H1340

H1163

H1134

H1106

H1103

H1102

H1099

H1095

A295

A272

A195

A193

A191

Code

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

iepenbossen)

-

+

+

-

--

-

-

-

-

--

-

-

--

--

--

-

-

-

+

--

-

--

SVI

=

=

=

=

>

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

>

>

>

=

=

=

=

=

>

>

>

>

>

=

=

=

=

=

kwal

=

=

=

>

>

>

>

>

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

*Vochtige alluviale bossen (essen-

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

Slikkige rivieroevers

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

*Noordse woelmuis

Rivierdonderpad

Bittervoorn

Zalm

Fint

Elft

Rivierprik

Zeeprik

Rietzanger

Blauwborst

Dwergstern

Visdief

Grote stern

Naam habitattype / soort

160

240

160

vogels

420

300

300*

6500*

4000*

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

-

-

-

-

++

++

-

++

+

-

++

++

++

++

++

-

+

++

+

-

Belang

-

++

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Haringvliet

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

hs

nb

Haringvliet

Hollands Diep

nb

Haringvliet

hs

nb

Haringvliet

hs

nb

Haringvliet

Hollands Diep

nb

Haringvliet

Hollands Diep

nb

Haringvliet

hs

nb

Haringvliet

Hollands Diep

nb

Haringvliet

nb

nb

Haringvliet

hs

nb

Haringvliet

Hollands Diep

nb

Haringvliet

Haringvliet

Type

Natura2000-gebied

- 69 -

H1102

H1099

H1099

H1095

H1095

A160

A156

A142

A140

A132

A125

A103

A094

A062

A061

A056

A054

A053

A052

A051

A050

A048

A045

A043

A042

A041

Code

Elft

Rivierprik

Rivierprik

Zeeprik

Zeeprik

Wulp

Grutto

Kievit

Goudplevier

Kluut

Meerkoet

Slechtvalk

Visarend

Toppereend

Kuifeend

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Brandgans

Grauwe Gans

Dwerggans

Kolgans

--

-

-

-

-

+

--

-

--

-

-

+

+

--

-

+

-

+

-

+

+

+

+

+

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

>

>

>

>

>

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

210

290

3700

1600

160

2300

8

3

120

3600

90

30

6100

770

860

8900

820

14800

6600

20

400

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

+

+

+

-

-

-

+

-

-

+

+

-

+

-

-

-

-

+

-

-

+

+

++

-

Belang

+

n.b.

0

+

0

0

n.b.

n.b.

-

0

n.b.

+

0

+

++

0

+

++

++

n.b.

+

Trend

hs

hs

hs

hs

hs

hs

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

b

b

b

b

b

b

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Hollands Diep

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 70 -

A176

A138

A137

A132

A081

A034

A061

A053

A051

A050

A045

A043

A041

A034

H91E0B

H91E0A

H6430B

H1340

H1106

H1106

H1103

H1103

H1102

Code

Zwartkopmeeuw

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Bruine Kiekendief

Lepelaar

Kuifeend

Wilde eend

Krakeend

Smient

Brandgans

Grauwe Gans

Kolgans

Lepelaar

iepenbossen)

+

--

--

-

+

+

-

+

+

+

+

+

+

+

--

-

-

--

--

--

--

--

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

=

=

kwal

>

>

>

>

>

>

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

*Vochtige alluviale bossen (essen-

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

*Noordse woelmuis

Zalm

Zalm

Fint

Fint

Elft

Naam habitattype / soort

1300

1900

230

540

160

1200

660

4

vogels

400*

220*

100*

2000*

10

30

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+

+

+

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

+

+

+

+

+

+

+

+

Belang

0

0

++

0

++

++

+

++

Trend

b

b

b

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 71 -

H91E0A

H6430B

H6430B

H2190B

H2190B

H1330A

H1330A

H1310B

H1310B

H1310A

H1310A

H1340

H1340

A195

A193

A183

Code

-

-

-

-

-

-

-

+

+

-

-

--

--

--

-

+

SVI

>

>

= (<)

>

= (<)

>

geen

>

geen

>

geen

>

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

>

=

=

=

=

>

geen

>

geen

>

geen

=

=

=

=

=

kwal

>

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

*Noordse woelmuis

*Noordse woelmuis

Dwergstern

Visdief

Kleine Mantelmeeuw

Naam habitattype / soort
vogels

300*

6500*

810

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

+

+

+

-

-

-

-

-

-

+

+

-

-

-

Belang

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nb

nb

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

nb

Krammer-Volkerak

nb

nb

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

nb

Krammer-Volkerak

nb

ht

Krammer-Volkerak

nb

ht

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

ht

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Type

Natura2000-gebied

- 72 -

A061

A059

A056

A054

A053

A052

A051

A050

A048

A046

A045

A043

A037

A034

A017

A007

A005

H91E0B

H91E0B

H91E0A

Code

Kuifeend

Tafeleend

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Rotgans

Brandgans

Grauwe Gans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Kuifduiker

Fuut

iepenbossen)

-

--

+

-

+

-

+

+

+

-

+

+

-

+

+

+

-

--

--

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

= (<)

=

=

= (<)

>

= (<)

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

= (<)

>

= (<)

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

*Vochtige alluviale bossen (essen-

iepenbossen)

*Vochtige alluviale bossen (essen-

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

Naam habitattype / soort

4000

130

310

180

5300

670

480

2500

1200

160

1100

slaap

12720

foer/

2100

5

40

490

2

1100

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-

+

-

++

-

+

-

+

-

-

+

-

+

-

+

+

-

-

-

Belang

0

-

n.b.

+

0

+

++

0

+

0

++

++

-

++

+

++

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

hs

hs

hs

hs

hs

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Krammer-Volkerak

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Markiezaat

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 73 -

A054

A052

A051

A050

A048

A045

A043

A037

A034

A017

A008

A005

A138

A137

A132

A034

A004

A162

A156

A137

A132

A125

A103

A094

A069

A067

Code

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Brandgans

Grauwe Gans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Geoorde fuut

Fuut

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Lepelaar

Dodaars

Tureluur

Grutto

Bontbekplevier

Kluut

Meerkoet

Slechtvalk

Visarend

Middelste Zaagbek

Brilduiker

-

-

+

+

+

+

+

-

+

+

-

-

--

--

-

+

+

-

--

+

-

-

+

+

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

480

700

280

1600

250

130

510

30

50

680

50

200

60

140

40

430

1300

5

2

20

640

vogels

220*

100*

2000*

20

20

paren

aantal

Draagkracht
aantal

s-

-

-

-

-

-

-

-

+

s-

+

-

+

-

-

-

-

-

-

-

+

-

-

-

-

+

Belang

+

+

++

0

+

++

++

-

++

+

++

-

+

n.b.

+

0

0

n.b.

n.b.

0

0

Trend

b

b

b

b

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

b

Oosterschelde

nb

Markiezaat

Oosterschelde

nb

Markiezaat

b

nb

Markiezaat

Oosterschelde

nb

Markiezaat

nb

nb

Markiezaat

b

nb

Markiezaat

Oosterschelde

nb

Markiezaat

Markiezaat

Type

Natura2000-gebied

- 74 -

H1330B

H1330A

H1320

H1310A

H1160

H1365

H1340

A195

A194

A193

A191

A138

A137

A132

A161

A149

A143

A141

A137

A132

A125

A056

Code

(binnendijks)

-

-

--

-

--

+

--

--

+

-

--

--

--

-

+

+

-

+

+

-

-

+

SVI

>

=

=

>

=

=

>

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

geen

=

>

>

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

>

>

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

Grote baaien

Gewone zeehond

*Noordse woelmuis

Dwergstern

Noordse Stern

Visdief

Grote stern

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Zwarte ruiter

Bonte strandloper

Kanoet

Zilverplevier

Bontbekplevier

Kluut

Meerkoet

Slobeend

Naam habitattype / soort

210

6400

1600

1300

360

140

920

150

vogels

300*

20

6500*

4000*

220*

100*

2000*

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+

-

+

++

-

+

+

-

+

-

+

+

+

s+

s-

s-

s-

s+

-

-

-

Belang

-

+

n.b.

+

+

0

0

n.b.

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nb

nb

Oosterschelde

ht

Oosterschelde

Oosterschelde

Type

Natura2000-gebied

- 75 -

A137

A132

A130

A125

A103

A069

A067

A056

A054

A053

A052

A051

A050

A048

A046

A045

A043

A037

A034

A026

A017

A007

A005

A004

H7140B

Code

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Meerkoet

Slechtvalk

Middelste Zaagbek

Brilduiker

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Rotgans

Brandgans

Grauwe Gans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Kleine Zilverreiger

Aalscholver

Kuifduiker

Fuut

Dodaars

(veenmosrietlanden)

+

-

--

-

+

+

+

+

-

+

-

+

+

+

-

+

+

-

+

+

+

+

-

+

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Overgangs- en trilvenen

Naam habitattype / soort

280

510

24000

1100

10

350

680

940

730

5500

1000

130

12000

2900

6300

3100

2300

30

20

360

8

370

80

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

++

-

+

+

+

+

+

-

-

-

+

+

++

+

+

+

+

+

+

++

+

+

-

Belang

+

0

-

0

n.b.

0

0

n.b.

+

0

+

++

0

+

0

++

++

-

++

n.b.

+

++

-

+

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

hs

ht

ht

ht

b

b

b

nb

nb

nb

nb

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oosterschelde

Oude Maas

Oude Maas

Oude Maas

Oude Maas

Veerse Meer

Veerse Meer

Veerse Meer

Veerse Meer

Veerse Meer

Veerse Meer

Veerse Meer

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nb

Oosterschelde

nb

Oosterschelde

nb

nb

Oosterschelde

nb

nb

Oosterschelde

Oosterschelde

nb

Oosterschelde

Oosterschelde

Type

Natura2000-gebied

- 76 -

A026

A017

A005

A004

A183

A034

A017

H91E0A

H6430B

H3270

H1340

A169

A164

A162

A161

A160

A157

A149

A144

A143

A142

A141

A140

A138

Code

+

+

-

+

+

+

+

-

-

-

--

--

+

-

+

+

+

+

-

-

-

+

--

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

>

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Kleine Zilverreiger

Aalscholver

Fuut

Dodaars

Kleine Mantelmeeuw

Lepelaar

Aalscholver

(zachthoutooibossen)

*Vochtige alluviale bossen

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

Slikkige rivieroevers

*Noordse woelmuis

Steenloper

Groenpootruiter

Tureluur

Zwarte ruiter

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Drieteenstrandloper

Kanoet

Kievit

Zilverplevier

Goudplevier

Strandplevier

Naam habitattype / soort

7

170

290

160

580

150

1600

310

6400

4200

14100

260

7700

4500

4400

2000

50

vogels

700

10

300

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

-

-

-

-

+

++

++

+

+

++

+

+

++

+

+

+

+

++

-

++

+

+

Belang

n.b.

+

-

+

+

0

+

-

+

+

+

++

n.b.

0

+

+

--

Trend

ht

Voordelta

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

ht

nb

Veerse Meer

Voordelta

nb

Veerse Meer

hs

nb

Veerse Meer

hs

nb

Veerse Meer

Voordelta

nb

Veerse Meer

Voordelta

nb

Veerse Meer

hs

nb

Veerse Meer

hs

nb

Veerse Meer

Voordelta

nb

Veerse Meer

Voordelta

nb

Veerse Meer

hs

nb

Veerse Meer

Voordelta

nb

Veerse Meer

nb

nb

Veerse Meer

hs

nb

Veerse Meer

Voordelta

nb

Veerse Meer

Veerse Meer

Type

Natura2000-gebied

- 77 -

H1110B

H1110A

H1365

H1364

H1103

H1102

H1099

H1095

A140

A132

A125

A069

A067

A061

A056

A054

A053

A051

A050

A046

A045

A041

A037

A034

Code

-

-

+

-

--

--

-

-

--

-

-

+

+

-

+

-

+

+

+

-

+

+

-

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

>

=

>

>

>

>

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

zandbanken (Noordzee-kustzone)

Permanent overstroomde

zandbanken (getijdengebied)

Permanent overstroomde

Gewone zeehond

Grijze zeehond

Fint

Elft

Rivierprik

Zeeprik

Goudplevier

Kluut

Meerkoet

Middelste Zaagbek

Brilduiker

Kuifeend

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Krakeend

Smient

Rotgans

Brandgans

Kolgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Naam habitattype / soort

820

90

4200

320

420

760

40

50

3200

60

4000

210

600

4

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+

+

+

++

++

+

++

-

-

+

+

+

-

-

--

-

++

+

-

-/s+

-

-

-

Belang

+

0

0

0

0

0

n.b.

+

0

++

0

0

++

+

-

++

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 78 -

A063

A062

A056

A054

A052

A051

A050

A048

A043

A034

A017

A007

A005

A001

H2110

H1330A

H1320

H1310B

H1310A

H1140B

H1140A

Code

Eider

Toppereend

Slobeend

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Grauwe Gans

Lepelaar

Aalscholver

Kuifduiker

Fuut

Roodkeelduiker

--

--

+

-

-

+

+

+

+

+

+

+

-

-

+

-

--

+

-

+

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

kustzone)

Slik- en zandplaten (Noordzee-

(getijdengebied)

Slik- en zandplaten

Naam habitattype / soort

2500

80

90

250

210

90

380

360

70

10

480

6

280

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-

-

+

-

-

-

-

-

-

-

+

-

+

+

+

-

-

+

++

+

Belang

-

-

n.b.

+

+

++

0

+

++

++

+

++

-

?

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nb

b

Voordelta

nb

nb

Voordelta

Voordelta

nb

Voordelta

nb

nb

Voordelta

nb

nb

Voordelta

Voordelta

nb

Voordelta

Voordelta

Type

Natura2000-gebied

- 79 -

H1014

A272

A195

A193

A191

A176

A138

A137

A132

A081

A193

A191

A177

A169

A162

A160

A157

A149

A144

A141

A137

A132

A130

A069

A067

A065

Code

Nauwe korfslak

Blauwborst

Dwergstern

Visdief

Grote stern

Zwartkopmeeuw

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Bruine Kiekendief

Visdief

Grote stern

Dwergmeeuw

Steenloper

Tureluur

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Drieteenstrandloper

Zilverplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Middelste Zaagbek

Brilduiker

Zwarte zee-eend

-

+

--

-

--

+

--

--

-

+

-

--

-

+

+

+

-

+

+

-

--

+

+

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

70

460

980

190

620

350

210

70

150

2500

120

330

9700

vogels

450

300*

6500*

4000*

400*

220*

100*

2000*

20

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

++

+

++

+

+

+

+

-

?

?

+

+

+

-

-

-

+

-

+

-

-

+

+

++

Belang

n.b.

n.b.

n.b.

+

+

+

+

+

++

+

+

0

-

0

0

-

Trend

hs

hs

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 80 -

A043

A041

A034

A026

A005

H2190B

H2160

H2120

H2110

H1330B

H1330A

H1320

H1310B

H1310A

H1130

H1110B

H1903

H1365

H1103

H1099

H1095

Code

Grauwe Gans

Kolgans

Lepelaar

+

+

+

+

-

-

+

-

+

-

-

--

+

-

--

-

--

+

--

-

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

kwal

=

>

>

>

>

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Kleine Zilverreiger

Fuut

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Duindoornstruwelen

Witte duinen

Embryonale duinen

(binnendijks)

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

Estuaria

zandbanken (Noordzee-kustzone)

Permanent overstroomde

Groenknolorchis

Gewone zeehond

Fint

Rivierprik

Zeeprik

Naam habitattype / soort

16600

380

30

40

100

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

-/s-

+

++

-

-

-

-

-

-

+

-

+

+

++

+

+

-

-

-

-

Belang

++

+

++

n.b.

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nb

nb

nb

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

nb

Westerschelde & Saeftinghe

Westerschelde & Saeftinghe

Type

Natura2000-gebied

- 81 -

A169

A164

A162

A161

A160

A157

A149

A144

A143

A142

A141

A140

A138

A137

A132

A130

A103

A075

A069

A056

A054

A053

A052

A051

A050

A048

Code

Steenloper

Groenpootruiter

Tureluur

Zwarte ruiter

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Drieteenstrandloper

Kanoet

Kievit

Zilverplevier

Goudplevier

Strandplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Slechtvalk

Zeearend

Middelste Zaagbek

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

--

+

-

+

+

+

+

-

-

-

+

--

--

+

-

--

+

+

+

+

-

+

-

+

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

230

90

1100

270

2500

1200

15100

1000

600

4100

1500

1600

80

430

540

7500

8

2

30

70

1400

11700

1100

40

16600

4500

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

+

+

-

-

+

+

-

-

+

+

++

+

+

+

+

++

-

-

+

+

+

-

+

+

Belang

+

0

+

-

+

+

+

++

n.b.

0

+

+

--

+

0

-

n.b.

n.b.

0

n.b.

+

0

+

++

0

+

Trend

b

b

b

b

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

Zoommeer

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 82 -

A132

A125

A061

A056

A054

A052

A051

A050

A048

A046

A043

A005

A193

A176

A138

A132

Code

Kluut

Meerkoet

Kuifeend

Slobeend

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Rotgans

Grauwe Gans

Fuut

Visdief

Zwartkopmeeuw

Strandplevier

Kluut

-

-

-

+

-

-

+

+

+

-

+

-

-

+

--

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Naam habitattype / soort

geen

710

850

90

90

370

180

800

200

220

470

170

vogels

6500*

400*

220*

2000*

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

-

+

+

-

Belang

0

0

0

n.b.

+

+

++

0

+

0

++

-

Trend

ht

ht

ht

ht

b

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Coepelduynen

Coepelduynen

Coepelduynen

Coepelduynen

Coepelduynen

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

nb

ht

Abtskolk & De Putten

Type

Natura2000-gebied

- 83 -

H2160

H2150

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H1903

A338

A295

A277

A222

A119

A082

A081

A063

A021

H2190A

H2170

H2160

H2130A

H2120

A042

Code

Duindoornstruwelen

+

+

-

-

--

--

--

-

--

--

-

--

--

--

--

+

--

--

-

+

+

--

-

+

SVI

=

=

=

=

>

>

=

=

>

>

=

>

>

=

>

=

>

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

>

>

>

=

=

>

>

=

>

>

=

>

=

>

=

>

=

=

=

>

=

kwal

>

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Groenknolorchis

Grauwe Klauwier

Rietzanger

Tapuit

Velduil

Porseleinhoen

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Roerdomp

Vochtige duinvalleien (open water)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Dwerggans

Naam habitattype / soort
20

vogels

aantal

5

230

100

20

2

20

40

100

2

paren

aantal

Draagkracht

BIJLAGE IIIf: Natura2000-gebieden, habitattypen & soorten en doelstellingen: RUIMTEGEBRUIK NOORDZEE

+

+

++

++

-

+

-

+

-

-

-

+

+

-

+

+

-

-

-

-

+

++

-

++

Belang

n.b.

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Ameland

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen Den Helder - Callantsoog

Duinen en Lage Land Texel

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 84 -

A021

H6410

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180B

H2170

H2160

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2120

A277

H6230

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

Code

Roerdomp

Blauwgraslanden

moerasplanten)

--

--

-

-

-

-

-

+

+

-

-

--

--

-

--

--

-

-

-

-

+

+

SVI

=

>

>

>

>

>

=

>

=

=

= (<)

=

=

=

>

>

=

=

>

=

=

=

=

= (<)

opp

Eindrapport

=

>

>

>

>

>

=

>

=

=

=

=

=

>

>

>

=

>

>

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (vochtig)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

Witte duinen

Tapuit

*Heischrale graslanden

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Naam habitattype / soort
vogels

5

30

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

-

-

-

-

+

-

-

+

+

+

+

-

?

+

++

++

+

+

?

?

?

-

Belang

Trend

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 85 -

H2130A

H2120

H2110

H1330B

H1330A

H1310B

H1310A

H1140A

H1903

H1340

A277

A276

A222

A195

A183

A137

A132

A082

A081

A063

A034

Code

--

-

+

-

-

+

-

--

--

--

+

--

--

+

--

-

--

+

--

+

SVI

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

>

=

>

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

>

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

>

>

=

>

=

=

=

=

=

kwal

=

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(binnendijks)

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

(getijdengebied)

Slik- en zandplaten

Groenknolorchis

*Noordse woelmuis

Tapuit

Roodborsttapuit

Velduil

Dwergstern

Kleine Mantelmeeuw

Bontbekplevier

Kluut

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Lepelaar

Naam habitattype / soort
vogels

100

40

20

40

14000

20

120

20

30

110

120

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

+

+

-

+

+

?

++

++

+

-

++

+

++

-

?

++

+

-

+

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

hs

hs

ht

ht

ht

ht

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen en Lage Land Texel

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 86 -

H1320

H1310B

H1310A

H1140A

H1340

H1014

A138

H7210

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

Code

Slijkgrasvelden

(zeevetmuur)

--

+

-

-

--

-

--

-

-

-

-

-

+

+

+

+

-

-

--

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

= (<)

= (<)

=

= (<)

=

=

= (<)

>

>

opp

Eindrapport

=

=

=

=

>

=

=

=

>

>

>

>

>

>

>

=

=

=

=

=

>

>

kwal

>

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

(getijdengebied)

Slik- en zandplaten

*Noordse woelmuis

Nauwe korfslak

Strandplevier

*Galigaanmoerassen

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

Naam habitattype / soort
vogels

220*

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

+

?

+

-

+

++

++

+

++

++

?

?

?

+

+

?

+

+

++

++

Belang

Trend

ht

ht

ht

nb

nb

nb

nb

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

ht

Duinen Goeree & Kwade Hoek

ht

Duinen Goeree & Kwade Hoek

ht

ht

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

ht

Duinen Goeree & Kwade Hoek

ht

ht

Duinen Goeree & Kwade Hoek

ht

ht

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

ht

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Type

Natura2000-gebied

- 87 -

A045

A043

A034

A017

A005

H6430C

H6430B

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2160

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1330A

Code

Brandgans

Grauwe Gans

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

bosranden)

+

+

+

+

-

-

-

-

-

-

-

+

--

--

--

-

+

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

= (<)

=

=

>

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

>

=

>

=

>

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Ruigten en zomen (droge

wilgenroosje)

Ruigten en zomen (harig

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Naam habitattype / soort

slaap(m

32400

m)/

foer(ge

110

240

20

250

60

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-/s+

-

-

-

-

?

+

+

+

+

+

+

++

+

+

+

+

+

Belang

++

++

++

+

-

Trend

b

b

b

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

b

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

b

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Schiermonnikoog

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Schiermonnikoog

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

b

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Schiermonnikoog

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

nb

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

b

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Schiermonnikoog

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

nb

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

nb

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Duinen Goeree & Kwade Hoek

Type

Natura2000-gebied

- 88 -

A277

A275

A222

A082

A081

A063

A021

A162

A160

A157

A149

A144

A141

A137

A132

A130

A056

A054

A052

A048

Code

Tapuit

Paapje

Velduil

--

--

--

--

+

--

--

-

+

+

+

-

+

+

-

--

+

-

-

+

SVI

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Roerdomp

Tureluur

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Drieteenstrandloper

Zilverplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Slobeend

Pijlstaart

Wintertaling

Bergeend

Naam habitattype / soort

390

420

130

800

80

130

130

180

790

20

200

530

280

ax)

vogels

30

10

2

10

25

200

3

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-

-

+

-

++

-

-

-

-

-

-

-

+

-

-

-

-

-

-

Belang

+

+

+

+

++

+

+

0

-

n.b.

+

+

+

Trend

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

b

b

b

b

b

b

b

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Schiermonnikoog

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 89 -

A275

A222

A195

A138

A137

A082

A081

A004

H6410

H6230

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2140B

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H1903

Code

Paapje

Velduil

Dwergstern

Strandplevier

Bontbekplevier

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Dodaars

Blauwgraslanden

--

--

--

--

--

--

+

+

--

--

-

-

-

-

-

-

+

+

+

-

--

--

--

-

--

SVI

>

>

>

>

>

>

=

=

>

>

=

=

>

=

>

>

>

= (<)

=

=

>

>

=

=

=

opp

31 maart 2009

>

>

>

>

>

>

=

=

=

>

=

=

>

>

>

>

=

=

=

=

>

>

=

=

=

kwal
=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

*Heischrale graslanden

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Groenknolorchis

Naam habitattype / soort
vogels

25

10

20

10

10

40

45

20

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

++

-

+

-

++

+

-

+

+

++

+

++

+

+

+

+

+

+

-

+

+

+

+

+

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

Duinen Terschelling

ht

Duinen Terschelling

ht

ht

Duinen Terschelling

ht

ht

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

ht

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

ht

Duinen Terschelling

ht

ht

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

hs

Duinen Terschelling

ht

hs

Duinen Terschelling

ht

b

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

b

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Type

Natura2000-gebied

- 90 -

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1330A

H1310B

H1310A

H1903

H1831

A295

A277

Code

-

-

-

-

+

+

+

+

-

-

--

--

-

+

-

+

-

--

-

-

--

SVI

>

>

>

=

>

>

= (<)

=

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

opp

Eindrapport

>

=

>

=

>

>

=

=

=

>

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

kwal

=

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

Groenknolorchis

Drijvende waterweegbree

Rietzanger

Tapuit

Naam habitattype / soort
vogels
120

100

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

++

+

?

+

+

+

+

?

++

++

-

++

+

+

+

-

+

+

++

-

-

+

Belang

Trend

ht

ht

b

b

b

b

b

b

b

b

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Duinen Terschelling

Duinen Terschelling

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 91 -

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H1330A

H1310A

H1903

A277

A183

A119

A082

A081

A063

A034

A017

H6230

H2190D

Code

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

+

+

+

+

-

-

--

-

-

-

--

--

+

--

--

+

--

+

+

--

-

SVI

>

=

=

=

=

= (<)

=

>

=

=

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

=

>

=

opp

31 maart 2009

>

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

=

>

=

kwal

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrjk)

Witte duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

Groenknolorchis

Tapuit

Kleine Mantelmeeuw

Porseleinhoen

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Lepelaar

Aalscholver

*Heischrale graslanden

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Naam habitattype / soort
vogels

35

2500

4

9

20

2100

170

870

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

+

?

++

++

?

++

+

+

-

-

+

+

+

-

+

-

++

+

+

+

+

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

hs

nb

Duinen Vlieland

hs

nb

Duinen Vlieland

Kennemerland-Zuid

nb

Duinen Vlieland

Kennemerland-Zuid

nb

Duinen Vlieland

hs

ht

Duinen Vlieland

Kennemerland-Zuid

ht

Duinen Vlieland

nb

ht

Duinen Vlieland

nb

ht

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

ht

Duinen Vlieland

Duinen Vlieland

Type

Natura2000-gebied

- 92 -

H2160

H2150

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1330A

H1310B

H1903

H1042

H1014

A162

A132

A056

A054

A034

A017

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180B

Code

+

+

--

--

--

-

+

-

+

--

--

-

-

-

+

-

+

+

-

-

-

-

-

SVI

= (<)

=

>

=

>

>

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

>

>

=

>

opp

Eindrapport

=

=

>

>

>

>

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

>

kwal

>

>

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

Groenknolorchis

Gevlekte witsnuitlibel

Nauwe korfslak

Tureluur

Kluut

Slobeend

Pijlstaart

Lepelaar

Aalscholver

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (vochtig)

Naam habitattype / soort

2100

220

260

220

90

610

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

-

+

++

+

-

-

-

-

?

++

s+

s-

s-

s-

s-

s-

-

++

+

-

-

Belang

+

0

n.b.

+

++

+

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kennemerland-Zuid

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Kop van Schouwen

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 93 -

H6410

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

H2110

H1903

H1340

H1014

H2190D

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

Code

Blauwgraslanden

--

-

-

-

-

-

+

+

+

+

--

--

--

-

+

--

--

-

-

-

-

-

-

+

+

SVI

>

>

>

>

= (<)

= (<)

= (<)

= (<)

= (<)

=

>

>

>

=

=

=

=

=

>

>

>

=

=

=

= (<)

opp

31 maart 2009

=

>

>

>

=

>

=

=

=

=

>

>

>

>

=

=

>

=

>

>

>

=

>

=

=

kwal

=

=

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

Groenknolorchis

*Noordse woelmuis

Nauwe korfslak

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Naam habitattype / soort
vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

+

+

+

+

+

+

-

++

++

++

+

+

+

-

+

+

+

+

+

+

++

++

+

-

Belang

Trend

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

b

hs

hs

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Meijendel & Berkheide

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

ht

Manteling van Walcheren

hs

ht

Manteling van Walcheren

Meijendel & Berkheide

ht

Manteling van Walcheren

Manteling van Walcheren

ht

ht

ht

Manteling van Walcheren

Manteling van Walcheren

hs

Manteling van Walcheren

Manteling van Walcheren

Type

Natura2000-gebied

- 94 -

H1042

H1014

A277

A275

H2190D

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2160

H2130B

H2130A

H2120

H1318

H1042

H1014

H2190B

H2190A

H2180C

H2180A

H2160

H2150

H2130B

H1014

Code

--

-

--

--

-

-

-

-

-

+

+

--

--

-

-

--

-

-

-

-

+

+

+

--

-

SVI

>

=

>

>

>

>

>

=

=

=

= (<)

>

>

=

=

>

=

=

=

=

=

= (<)

=

>

=

opp

Eindrapport

>

=

>

>

>

>

>

>

>

=

=

>

>

>

=

>

=

=

=

=

=

=

=

>

=

kwal

>

=

=

>

=

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Gevlekte witsnuitlibel

Nauwe korfslak

Tapuit

Paapje

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Meervleermuis

Gevlekte witsnuitlibel

Nauwe korfslak

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (droog)

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (kalkarm)

Nauwe korfslak

Naam habitattype / soort
vogels

30

5

paren

aantal

Draagkracht
aantal

?

+

?

?

+

-

+

+

++

+

++

-

++

-

++

?

++

+

-

+

++

+

-

+

-

Belang

Trend

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

b

b

hs

hs

hs

hs

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordhollands Duinreservaat

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 95 -

H1351

H1103

H1099

H1095

A195

A138

A137

H7210

H6410

H2190D

H2190C

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2150

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2130A

H2120

Code

Bruinvis

Fint

Rivierprik

Zeeprik

Dwergstern

Strandplevier

Bontbekplevier

*Galigaanmoerassen

Blauwgraslanden

moerasplanten)

--

--

-

-

--

--

--

-

--

-

-

-

-

-

-

+

+

+

+

-

-

--

--

--

-

SVI

=

=

=

=

>

>

=

=

>

>

>

>

>

=

=

=

= (<)

= (<)

=

=

=

>

>

>

>

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

>

>

=

=

>

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

>

>

>

>

>

kwal

=

>

>

>

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Naam habitattype / soort
vogels

20

30

20

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

+

+

+

-

+

+

-

+

+

+

+

+

+

++

++

++

+

+

+

+

+

+

++

+

Belang

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nb

ht

Noordzeekustzone

nb

ht

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

ht

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

ht

Noordzeekustzone

ht

ht

Noordzeekustzone

ht

hs

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

hs

Noordzeekustzone

Noordzeekustzone

Type

Natura2000-gebied

- 96 -

A143

A141

A137

A132

A130

A065

A063

A062

A048

A017

A002

A001

H2190B

H2110

H1330A

H1310B

H1310A

H1140B

H1110B

H1365

H1364

Code

Kanoet

Zilverplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Zwarte zee-eend

Eider

Toppereend

Bergeend

Aalscholver

Parelduiker

Roodkeelduiker

-

+

+

-

--

-

--

--

+

+

?

-

-

+

-

+

-

+

-

+

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal
=

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

kustzone)

Slik- en zandplaten (Noordzee-

zandbanken (Noordzee-kustzone)

Permanent overstroomde

Gewone zeehond

Grijze zeehond

Naam habitattype / soort

560

3200

510

120

3300

51900

26200

geen

520

1900

geen

geen

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

s-

s+

s+

s-

s-

+++

++

-

-

+

+++

+++

+

++

+

+

+

++

++

++

++

Belang

n.b.

+

+

0

-

-

-

-

+

+

?

?

Trend

ht

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Schoorlse Duinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Solleveld & Kapittelduinen

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

ht

Schoorlse Duinen

ht

Schoorlse Duinen

ht

ht

Schoorlse Duinen

Schoorlse Duinen

ht

Schoorlse Duinen

ht

ht

Schoorlse Duinen

ht

nb

Noordzeekustzone

Schoorlse Duinen

nb

Noordzeekustzone

Schoorlse Duinen

nb

Noordzeekustzone

ht

nb

Noordzeekustzone

ht

nb

Noordzeekustzone

Schoorlse Duinen

nb

Noordzeekustzone

Schoorlse Duinen

Type

Natura2000-gebied

- 97 -

H2180C

H2180A

H2160

H2150

H2130B

H2130A

H2120

H1014

H3260A

H2190C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2140B

H2140A

H2130B

H2120

H2110

A177

A169

A160

A157

A149

A144

Code

-

+

+

+

--

--

-

-

-

-

-

+

+

+

-

-

--

-

+

-

--

+

+

+

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

>

=

= (<)

=

= (<)

>

>

>

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

>

=

>

>

>

=

=

>

>

=

=

=

=

>

>

>

>

=

=

=

=

=

=

=

kwal

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (droog)

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Nauwe korfslak

waterplanten (waterranonkels)

Beken en rivieren met

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (kalkarm)

Witte duinen

Embryonale duinen

Dwergmeeuw

Steenloper

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Drieteenstrandloper

Naam habitattype / soort

geen

160

640

1800

7400

2000

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+

-

++

+

+

+

-

+

+

+

++

+

-

+

+

+

-

+

++

+

s-

s-

s-

++

Belang

n.b.

+

+

+

+

++

Trend

ht

hs

hs

hs

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

nb

nb

nb

Solleveld & Kapittelduinen

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 98 -

A007

A005

A001

H2110

H1330A

H1320

H1310B

H1310A

H1140B

H1140A

H1110B

H1110A

H1365

H1364

H1103

H1102

H1099

H1095

H2190B

Code

Kuifduiker

Fuut

Roodkeelduiker

+

-

-

+

-

--

+

-

+

-

-

-

+

-

--

--

-

-

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

kwal

>

=

>

>

>

>

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Embryonale duinen

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

kustzone)

Slik- en zandplaten (Noordzee-

(getijdengebied)

Slik- en zandplaten

zandbanken (Noordzee-kustzone)

Permanent overstroomde

zandbanken (getijdengebied)

Permanent overstroomde

Gewone zeehond

Grijze zeehond

Fint

Elft

Rivierprik

Zeeprik

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Naam habitattype / soort

6

280

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

+

+

+

-

-

+

++

+

++

+

+

+

++

++

+

++

-

Belang

++

-

?

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Voordelta

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 99 -

A191

A177

A169

A162

A160

A157

A149

A144

A141

A137

A132

A130

A069

A067

A065

A063

A062

A056

A054

A052

A051

A050

A048

A043

A034

A017

Code

Grote stern

Dwergmeeuw

Steenloper

Tureluur

Wulp

Rosse grutto

Bonte strandloper

Drieteenstrandloper

Zilverplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Middelste Zaagbek

Brilduiker

Zwarte zee-eend

Eider

Toppereend

Slobeend

Pijlstaart

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Grauwe Gans

Lepelaar

Aalscholver

-

--

-

+

+

+

-

+

+

-

--

+

+

-

--

--

+

-

-

+

+

+

+

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

70

460

980

190

620

350

210

70

150

2500

120

330

9700

2500

80

90

250

210

90

380

360

70

10

480

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

?

+

+

+

-

-

-

+

-

+

-

-

+

+

++

+

-

-

+

-

-

-

-

-

-

-

Belang

n.b.

n.b.

+

+

+

+

+

++

+

+

0

-

0

0

-

-

-

n.b.

+

+

++

0

+

++

++

+

Trend

nb

b

b

b

b

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

b

b

b

b

b

b

Voordelta

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Voornes duin

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

Type

Natura2000-gebied

- 100 -

A137

A132

A082

A081

A063

A034

H2190D

H2190B

H2190A

H2180C

H2180B

H2180A

H2170

H2160

H2130C

H2130A

H2120

H1903

H1340

H1014

A034

A026

A017

A008

A193

Code

Bontbekplevier

Kluut

--

-

--

+

--

+

-

-

-

-

-

+

+

+

--

--

-

--

--

-

+

+

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

>

=

= (<)

= (<)

= (<)

= (<)

= (<)

>

>

=

>

>

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

>

=

=

>

=

=

>

=

=

=

>

=

=

>

>

=

=

>

=

=

=

=

=

=

kwal

>

>

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Blauwe Kiekendief

Bruine Kiekendief

Eider

Lepelaar

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (binnenduinrand)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Groenknolorchis

*Noordse woelmuis

Nauwe korfslak

Lepelaar

Kleine Zilverreiger

Aalscholver

Geoorde fuut

Visdief

Naam habitattype / soort
vogels

60

3800

3

30

5000

430

110

15

1100

5

paren

aantal

Draagkracht
aantal

++

++

+

+

++

++

?

++

+

+

++

+

-

++

+

+

-

+

+

++

+

?

+

-

?

Belang

n.b.

Trend

b

b

b

b

b

b

b

hs

hs

hs

hs

hs

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 101 -

H1330B

H1330A

H1320

H1310B

H1310A

H1140A

H1110A

H1365

H1364

H1103

H1099

H1095

H1014

A222

A195

A194

A193

A191

A183

A138

Code

(binnendijks)

-

-

--

+

-

-

-

+

-

--

-

-

-

--

--

+

-

--

+

--

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

opp

31 maart 2009

=

>

=

=

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

>

kwal

>

=

>

>

>

=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

(zeevetmuur)

Zilte pionierbegroeiingen

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

(getijdengebied)

Slik- en zandplaten

zandbanken (getijdengebied)

Permanent overstroomde

Gewone zeehond

Grijze zeehond

Fint

Rivierprik

Zeeprik

Nauwe korfslak

Velduil

Dwergstern

Noordse Stern

Visdief

Grote stern

Kleine Mantelmeeuw

Strandplevier

Naam habitattype / soort
vogels

5

200

1500

5300

16000

19000

50

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

++

-

++

++

++

++

++

++

++

+

+

?

++

++

+++

++

+++

++

+

Belang

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

nb

Waddenzee

ht

Waddenzee

ht

ht

Waddenzee

ht

ht

Waddenzee

Waddenzee

ht

Waddenzee

Waddenzee

Type

Natura2000-gebied

- 102 -

A067

A063

A062

A056

A054

A053

A052

A051

A050

A048

A046

A045

A043

A039b

A037

A034

A017

A005

H2190B

H2160

H2130B

H2130A

H2120

H2110

Code

Brilduiker

Eider

Toppereend

Slobeend

Pijlstaart

Wilde eend

Wintertaling

Krakeend

Smient

Bergeend

Rotgans

Brandgans

Grauwe Gans

Toendrarietgans

Kleine Zwaan

Lepelaar

Aalscholver

Fuut

+

--

--

+

-

+

-

+

+

+

-

+

+

+

-

+

+

-

-

+

--

-

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

Eindrapport

=

>

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

Duindoornstruwelen

*Grijze duinen (kalkarm)

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

Naam habitattype / soort

100

115000

90000-

3100

750

5900

25400

5000

320

33100

38400

26400

36800

7000

geen

1600

520

4200

310

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

+++

++

+

+++

+

+

-

+

+++

+++

++

+

s+

s+

++

+

-

+

?

-

-

+

++

Belang

0

-

-

n.b.

+

0

+

++

0

+

0

++

++

+

-

++

+

-

Trend

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

nb

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Waddenzee

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 103 -

A197

A169

A164

A162

A161

A160

A157

A156

A149

A147

A144

A143

A142

A141

A140

A137

A132

A130

A103

A070

A069

Code

Zwarte Stern

Steenloper

Groenpootruiter

Tureluur

Zwarte ruiter

Wulp

Rosse grutto

Grutto

Bonte strandloper

Krombekstrandloper

Drieteenstrandloper

Kanoet

Kievit

Zilverplevier

Goudplevier

Bontbekplevier

Kluut

Scholekster

Slechtvalk

Grote Zaagbek

Middelste Zaagbek

--

--

+

-

+

+

+

--

+

+

-

-

-

+

--

+

-

--

+

--

+

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

opp

31 maart 2009

=

>

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

>

=

=

=

kwal

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

Naam habitattype / soort

23000

3000

2300-

1900

16500

1200

96200

54400

1100

206000

2000

3700

44400

10800

22300

19200

1800

6700

160000

140000-

40

70

150

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

s+++

+++

+++

+++

+++

+++

+++

+

+++

+++

++

+++

+

+++

++

+++

+++

+++

++

+

+

Belang

n.b.

+

0

+

-

+

+

n.b.

+

n.b.

++

n.b.

0

+

+

+

0

-

n.b.

-

0

Trend

ht

ht

ht

nb

nb

hs

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwin & Kievittepolder

31 maart 2009

9T4834.D0/R00002/500917/1

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

b

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

b

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

b

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

b

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

b

Zwanenwater & Pettemerduinen

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

Westduinpark & Wapendal

ht

ht

Westduinpark & Wapendal

ht

ht

Westduinpark & Wapendal

Zwanenwater & Pettemerduinen

ht

Westduinpark & Wapendal

Zwanenwater & Pettemerduinen

Type

Natura2000-gebied

- 104 -

H1014

A056

A042

H7210

H6230

H2190D

H2190C

H2190A

H2180B

H2180A

H2170

H2140B

H2140A

H2130C

H2130B

H2120

A277

A183

A034

A021

A017

H2180A

H2160

H2150

H2130A

Code

Nauwe korfslak

Slobeend

Dwerggans

-

+

+

-

--

-

-

-

-

+

+

-

-

--

--

-

--

+

+

--

+

+

+

+

--

SVI

=

=

=

=

>

=

=

>

=

=

=

=

=

>

>

=

>

=

=

=

=

=

= (<)

=

>

opp

Eindrapport

=

=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

=

>

>

>

>

=

=

=

=

>

=

=

>

kwal

=

pop

Doelstellingen

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

*Galigaanmoerassen

*Heischrale graslanden

moerasplanten)

Vochtige duinvalleien (hoge

Vochtige duinvalleien (ontkalkt)

Vochtige duinvalleien (open water)

Duinbossen (vochtig)

Duinbossen (droog)

Kruipwilgstruwelen

*Duinheiden met kraaihei (droog)

*Duinheiden met kraaihei (vochtig)

*Grijze duinen (heischraal)

*Grijze duinen (kalkarm)

Witte duinen

Tapuit

Kleine Mantelmeeuw

Lepelaar

Roerdomp

Aalscholver

Duinbossen (droog)

Duindoornstruwelen

*Duinheiden met struikhei

*Grijze duinen (kalkrijk)

Naam habitattype / soort

90

20

vogels

20

100

70

2

300

paren

aantal

Draagkracht
aantal

+

-

s++

++

+

++

+

+

+

+

+

+

+

++

+

-

+

-

+

-

+

-

-

++

+

Belang

n.b.

n.b.

Trend

hs

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

ht

nb

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Zwin & Kievittepolder

Eindrapport

PB Ontwerp Nationaal Waterplan

Type

Natura2000-gebied

- 105 -

A026

H2160

H2130A

H2120

H2110

H1330B

H1330A

H1320

H1310A

H1140A

H1166

Code

Kleine Zilverreiger

Duindoornstruwelen

=o=o=o=

+

+

--

-

+

-

-

--

-

-

-

SVI

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

>

opp

31 maart 2009

=

=

=

>

=

=

=

=

=

=

>

kwal
=

pop

Doelstellingen

9T4834.D0/R00002/500917/1

*Grijze duinen (kalkrijk)

Witte duinen

Embryonale duinen

(binnendijks)

Schorren en zilte graslanden

(buitendijks)

Schorren en zilte graslanden

Slijkgrasvelden

(zeekraal)

Zilte pionierbegroeiingen

(getijdengebied)

Slik- en zandplaten

Kamsalamander

Naam habitattype / soort

9

vogels

paren

aantal

Draagkracht
aantal

-

-

-

+

+

+

+

-

+

?

+

Belang

n.b.

Trend