Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

579
Vragen van het lid Futselaar (SP) aan de Minister van Landbouw, Natuur en
voedselkwaliteit over de berichten dat er dertig procent minder leven is in de
Noordzee door sleepnetten (ingezonden 1 november 2017).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 5 december 2017).
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Veel minder leven in Noordzee door
sleepnetten»1 en «30 procent minder dieren in Noordzee»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat er in de afgelopen 25 jaar een flinke achteruitgang is
geweest in de populaties van honderdveertig soorten zeedieren, waaronder
schelpdieren, kreeftachtigen en zee-egels in de Noordzee, grotendeels als
gevolg van de boomkorvisserij en klimaatverandering? Deelt u de mening dat
dit een uitermate zorgwekkende ontwikkeling is? Deelt u de mening dat de
schade aan bodemfaunasoorten een buitenproportioneel groot aandeel
inneemt binnen deze toch al dramatische uitslagen?3
Antwoord 2
Een achteruitgang van soorten die essentieel zijn voor het ecosysteem, zoals
beschreven in het CBS-bericht, acht ik ongewenst. Het is belangrijk om inzicht
te hebben in de oorzaken van deze achteruitgang en onderzoek te doen. In de
genoemde berichten worden trends beschreven en oorzaken genoemd, die
niet gebaseerd zijn op het gedane onderzoek. Op basis van wetenschappelijk
onderzoek vanuit Wageningen Marine Research (WMR) blijkt dat de afname
in alle bodemdierpopulaties verschillende oorzaken heeft. Boomkorvisserij
leidt tot sterfte van bodemdieren, maar dit is niet de enige oorzaak van de

1

Telegraaf, 30 oktober 2017: «Veel minder leven in Noordzee door sleepnetten»
CBS: 30 oktober 2017: «30 procent minder dieren in Noordzee», https://www.cbs.nl/nl-nl/
nieuws/2017/44/30-procent-minder-dieren-in-noordzee
3
CBS: 30 oktober 2017: «Bodemfauna in de Noordzee buiten de kustzone, 1991–2015, http://
www.clo.nl/indicatoren/nl1595-benthos-noordzee
2

ah-tk-20172018-579
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

afname van populaties. De intensiteit waarmee boomkorvisserij plaatsvindt in
de onderzochte periode is overigens afgenomen.
Vraag 3
Hoe lang verdedigt u nog dat het uitroeien van het bodemleven slechts een
ongelukkig «bij-effect» is van het mechanisch omploegen van de zeebodem
teneinde meer en efficiënter vis te kunnen vangen? Zijn er vergelijkbare
resultaten bekend met betrekking tot de flora in de Noordzee?
Antwoord 3
Uit onderzoek blijkt dat de boomkorvisserij een negatieve impact heeft op de
populatie van een deel van de bodemdieren. (Dit lijkt bijvoorbeeld uit recente
resultaten van het FP7 project BENTHIS.) Verder blijkt dat de boomkorvisserij
in sommige gebieden bijdraagt aan verandering van de bodemdiergemeenschappen. Voor de flora in de Noordzee is er geen vergelijkbare informatie
beschikbaar. Het kabinet richt zich zowel op het beschermen van ecologisch
kwetsbare gebieden tegen verstorende invloeden waaronder de effecten van
bodemberoerende visserij als op het stimuleren van meer duurzame visserij.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u de juistheid van de informatie waarop het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) deze publicatie heeft gebaseerd? Indien u het oordeel
van het CBS onderschrijft, bent u het dan bereid om de boomkorvisserij in de
Noordzee verder terug te dringen dan wel te verbieden? Hoe beoordeelt u het
succes van de recente maatregelen die zijn genomen om boomkorvisserij
terug te dringen? Had de biodiversiteit er nog slechter voorgestaan als
hiertoe niet was besloten?
Antwoord 4
Ik heb geen reden te twijfelen aan de juistheid van de gegevens die aan de
gevonden trends ten grondslag liggen, noch aan de gebruikte methode om
de trends te berekenen. De gepubliceerde trends geven geen inzicht in de
oorzaken van de achteruitgang. Op basis van de beschikbare kennis zijn
meerdere oorzaken te noemen die waarschijnlijk in enige mate bijdragen aan
de gevonden effecten. Het gaat dan om grootschalige oorzaken zoals
klimaatverandering en visserij, maar ook om effecten van zandwinning en
-suppletie, veranderde nutriëntenvracht uit rivieren, en invasieve soorten. Ook
interacties binnen het ecosysteem, zoals verhoogde consumptie van
bodemdieren door herstelde visbestanden, kunnen niet worden uitgesloten
als oorzaak. Het beleid van het kabinet ten aanzien van boomkorvisserij is
gericht op het beperken van methoden die de bodem beroeren. Zo stimuleert
het kabinet het gebruik van nieuwe, betere technieken. De pulskor is een
belangrijke innovatie in dit verband. Dit tuig heeft minder impact op de
zeebodem in vergelijking met de traditionele boomkor en verbetert hiernaast
de selectiviteit op tong, vermindert het brandstofgebruik, en vermindert de
ongewenste bijvangst van bodemleven en ondermaatse vis. Het kabinet
streeft ernaar dat 10–15% van de bodem van het Nederlandse deel van de
Noordzee niet noemenswaardig wordt beroerd om achteruitgang van het
bodemecosysteem te voorkomen en herstel te bevorderen.
Voor al deze maatregelen geldt echter dat een lange aanlooptijd nodig is
alvorens resultaten in trends van bodemdieren te zien zullen zijn. Hierbij merk
ik op dat de Living Planet Index (LPI) voor bodemdieren in de Noordzee de
laatste jaren geen afname meer laat zien.
Vraag 5
Wat vindt u van het verschil in ontwikkeling van het dierenleven tussen
enerzijds de Noordzee en anderzijds de Oosterschelde en Westerschelde, met
een toename van vijftig procent over vijfendertig diersoorten sinds 1992?
Onderschrijft u de conclusie in de publicatie dat dit voornamelijk het gevolg
is van verbeterde waterkwaliteit en het stoppen met de mechanische
kokkelvisserij?
Antwoord 5
Het is verheugend dat de negatieve trend in de Noordzee niet wordt
waargenomen in andere Nederlandse grote wateren. Ook hier geldt dat geen
onderzoek is gedaan naar oorzaken en dat het onwaarschijnlijk is dat alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

trends van plant en diersoorten dezelfde oorzaak hebben. Het is waarschijnlijk
dat de genoemde oorzaken een bijdrage hebben gespeeld, maar hoe groot
deze is, en hoe deze zich verhoudt tot andere oorzaken, is op basis van dit
onderzoek niet vast te stellen.
Vraag 6
Bent u bereid om de resultaten van dit onderzoek op korte termijn te
bespreken met de Kamer en bent u tevens bereid om dit spoedig te doen met
de ondertekenaars van het akkoord dat de boomkorvisserij heeft teruggeschroefd, te weten Stichting de Noordzee, Natuurmonumenten, Wereld
Natuur Fonds (WNF), de Waddenvereniging, Productschap vis, Vissersbond
en Visnet?
Antwoord 6
Ik neem aan dat gedoeld wordt op het Noordzee Kustvisserijakkoord, dat
naast het Ministerie van Economische Zaken, in het kader van de verduurzaming van de garnalenvisserij op 31 Mei 2017 is ondertekend door PO
Garnalenvissersbond, de Nederlandse Vissersbond, VisNed, PO Wieringen,
Stichting Visserij & Natuur, Stichting de Noordzee, Natuurmonumenten,
Waddenvereniging, Wereld Natuur Fonds, Sportvisserij Nederland. Met deze
partijen ben ik regelmatig in gesprek en ik ben uiteraard bereid om dit
onderzoek met uw Kamer te bespreken.
Vraag 7
Bent u gezien het recent uitgebrachte alarmerende rapport over de ontwikkeling van de insectenstand4 bereid de Kamer een volledig overzicht te
verschaffen van de bij haar bekende recente Living Planet Index-resultaten
van alle diersoorten die in de Nederlandse natuur voorkomen?
Antwoord 7
Alle gevalideerde informatie van CBS en PBL over indicatoren voor de
Nederlandse natuur zijn openbaar toegankelijk op het Compendium van de
Leefomgeving. Het betreft ca. 80 indicatoren over trends in het voorkomen
van plant- en diersoorten, lijsten van bedreigde en niet-bedreigde soorten en
de kwaliteit van ecosystemen. De indicatoren worden gebruikt bij beleidsevaluaties zoals de Balans voor de Leefomgeving en rapportages aan de
Europese Unie en mogen ook (met referentie) door andere organisaties
worden gebruikt. De indicatoren over de trends van plant- en diersoorten zijn
door het CBS gebruikt om Living Planet Indices samen te stellen, waarvan de
uitkomsten door WNF zijn gebruikt in hun rapport.

4

Volkskrant 18 oktober 2017: «Reden tot zorg: dramatische afname insecten»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3