Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 XIV

Vaststelling van de begrotingsstaat/staten van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(XIV) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2022

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
Geraamde uitgaven en ontvangsten

3

A.

Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingswetsvoorstel

4

B.

Artikelsgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen

5

1.

Leeswijzer

5

2.
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

Beleidsagenda
Beleidsprioriteiten
Belangrijkste beleidsmatige mutaties
Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven
Planning Strategische Evaluatie Agenda
Overzicht risicoregelingen

7
7
22
27
29
30

3.

Beleidsartikelen
Artikel 11 Een weerbaar, veerkrachtig en veilig agro-,
voedsel- en visserijsysteem
Artikel 12 Natuur en biodiversiteit
Artikel 21 Land- en tuinbouw
Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
Artikel 23 Kennis en innovatie
Artikel 24 Uitvoering en toezicht

35
35
37
39
54
69
77

4.

Niet-beleidsartikelen
Artikel 50 Apparaat
Artikel 51 Nog onverdeeld

81
81
84

5.

Begroting agentschappen
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

85
85

6.

Begroting Diergezondheidsfonds
Artikel 1 Bewaking en bestrijding van dierziekten en
voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen

89

Bijlagen
Bijlage 1: ZBO's en RWT's
Bijlage 2: Verdiepingshoofdstuk
Bijlage 3: Moties en toezeggingen
Bijlage 4: Subsidieoverzicht
Bijlage 5: Strategische Evaluatieagenda (SEA)
Bijlage 6: Overzicht kengetallen en indicatoren
Bijlage 7: Rijksuitgaven Caribisch Nederland
Bijlage 8: Europese geldstromen
Lijst van afkortingen

99
99
101
110
120
123
138
151
152
157

7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

90

2

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen
(bedragen x € 1 mln.). Totaal € 1.845 mln.
21. Land- en tuinbouw
22. Natuur, visserij en
gebiedsgericht werken
23. Kennis en innovatie
24. Uitvoering en toezicht
50. Apparaat
51. Nog onverdeeld
0

200

400

600

Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en nietbeleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 92 mln.
21. Land- en tuinbouw
22. Natuur, visserij en
gebiedsgericht werken
23. Kennis en innovatie
24. Uitvoering en toezicht
50. Apparaat
51. Nog onverdeeld
0

10

20

30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

40

50

3

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET
BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat/begro­
tingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijks­
begroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is
opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen
begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van
toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het
saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van
de in de staat opgenomen baten-lastenagentschappen voor het
onderhavige jaar vastgesteld en worden de verplichtingen, ontvangsten en
uitgaven van verplichtingen-kasagentschappen voor het onderhavige jaar
vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden
toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie van
toelichting en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

4

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswijzer
Begrotingsstructuur
Beleidsagenda
De beleidsagenda begint met het onderdeel beleidsprioriteiten, waarin de
hoofdlijnen van het (budgettair) beleid uiteen worden gezet. Daarnaast
zullen de belangrijkste begrotingsmutaties voor zowel de uitgaven als
ontvangsten worden weergegeven en toegelicht. Tot slot is de beleids­
agenda voorzien van een overzicht van de niet-juridisch verplichte uitgaven,
een toelichting op de Strategische Evaluatie Agenda en een overzicht van
de risicoregelingen.
Beleidsartikelen
Aansluitend op de beleidsagenda volgt de toelichting op de beleidsarti­
kelen. Per beleidsartikel is een algemene doelstelling en een beschrijving
van de rol en verantwoordelijkheid van de bewindspersoon opgenomen.
De beleidsartikelen bevatten een tabel waarin de meerjarige budgetten voor
de financiële instrumenten zijn opgenomen. De financiële instrumenten zijn
voorzien van een korte toelichting. Beleidswijzigingen ten opzichte van het
voorgaande jaar worden in ieder beleidsartikel separaat toegelicht.
Begrotingsreserves
De begrotingsreserves op de begroting van het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) worden ingezet voor de volgende doelen:
– Als borg voor de afgegeven garantstellingen (borgstellingsfaciliteit voor
de landbouw). Uit deze begrotingsreserve kan een eventuele mismatch
in de tijd tussen (premie-)inkomsten en uitgaven (verliesdeclaraties)
worden opgevangen.
– De uitfinanciering (op kasbasis) van reeds aangegane en deels nog aan
te gane verplichtingen (reserves voor landbouw en visserij). Via de
reserves blijven de middelen beschikbaar voor het specifieke doel tot
het moment van uitbetaling.
– Uitgaven als gevolg van financiële correcties die zijn opgelegd door de
Europese Commissie (begrotingsreserve voor apurement).
In de beleidsartikelen 21 en 22 van deze begroting worden de bovenge­
noemde begrotingsreserves apart toegelicht (conform artikel 2.21, lid
2 Comptabiliteitswet 2016). Conform de motie Van Veldhoven en Koolmees
(Kamerstuk 34 475-XIII, nr. 12) zijn de eventuele aanvullende afspraken over
de begrotingsreserves opgenomen. In opvolging van de motie Geurts
(Kamerstuk 34 000-XIII, nr. 64) worden de geraamde wijzigingen gedurende
het begrotingsjaar in de 1e en 2e suppletoire begroting inzichtelijk gemaakt.
Niet-beleidsartikelen
In de LNV-begroting zijn twee niet-beleidsartikelen opgenomen: artikel 50
«Apparaat» en artikel 51 «Nog onverdeeld». In artikel 50 wordt ingegaan op
de personele en materiële kosten van zowel het kerndepartement als de
totale apparaatskosten van de NVWA en de begrotingsgefinancierde ZBO’s
en RWT’s. Artikel 51 gaat in op de loonbijstelling, prijsbijstelling en middelen
die nog worden verdeeld over de betreffende onderdelen op de LNVbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

5

Begroting agentschappen
In de Begroting agentschappen is een overzichtstabel van het agentschap
de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) opgenomen.
Daarnaast wordt in de agentschapsparagraaf verder ingegaan op de
begroting van de NVWA, waarbij ook een kasstroomoverzicht en een
overzicht van doelmatigheidsindicatoren zijn opgenomen.
Begroting Diergezondheidsfonds (DGF)
De begroting van het DGF bevat een separate leeswijzer waarin de
begroting nader wordt toegelicht.
Bijlagen
De bijlagen van de LNV-begroting zijn:
– Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke
Taak;
– Verdiepingshoofdstuk;
– Moties en toezeggingen;
– Subsidieoverzicht;
– Evaluatie- en overig onderzoek;
– Rijksuitgaven Caribisch Nederland;
– Europese geldstromen; en
– Lijst van afkortingen.
Groeiparagraaf
De wijzigingen in deze ontwerpbegroting betreffen voornamelijk het
toevoegen van de bijlage Overzicht kengetallen en indicatoren en de bijlage
Rijksuitgaven Caribisch Nederland.
Bijlage Indicatoren en kengetallen
Met ingang van deze begroting zijn diverse indicatoren en kengetallen
opgenomen als aparte bijlage bij de begroting. Om de samenhang met de
Strategische Evaluatie Agenda (SEA) te bevorderen zijn deze ingedeeld in
de thema's van de SEA.
Bijlage Rijksuitgaven Caribisch Nederland
Naar aanleiding van de voorlichting van de Afdeling Advisering van de Raad
van State (RvS) en het Interdepartementale Beleidsonderzoek Koninkrijks­
relaties (IBO) heeft het kabinet besloten het overzicht Rijksuitgaven (ten
behoeve van) Caribisch Nederland uit te breiden (Kamerstukken II 2019/20,
35300 IV, nr. 11). Ter uitvoering hiervan is er aan deze begroting een bijlage
toegevoegd waarin alle uitgavenreeksen ten behoeve van Caribisch
Nederland zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

6

2. Beleidsagenda
2.1 Beleidsprioriteiten
Inleiding
Op het werkveld van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwa­
liteit (LNV) liggen complexe opgaven. Nationaal en internationaal heeft
Nederland zich gecommitteerd aan fundamentele doelen op het gebied van
natuur en biodiversiteit (Vogel- en Habitatrichtlijn), klimaat (Klimaatak­
koord) en waterkwaliteit (Kaderrichtlijn Water). Met onder meer de LNV visie
Waardevol en Verbonden (Kamerstuk 35 000-XIV, nr. 5) en het bijbehorende
Realisatieplan is veel werk in uitvoering gebracht. LNV zet in op een
duurzame productie binnen de grenzen van de milieugebruiksruimte en in
evenwicht met de natuur1. In de komende jaren zijn hiervoor verdere
stappen nodig die gepaard zullen gaan met nieuwe en soms moeilijke
keuzes. Van álle betrokken partijen zullen ingrijpende veranderingen
worden gevraagd. In dit proces neemt LNV de regie. Door duidelijk te zijn
over de doelen en door samenspel te organiseren met betrokken partijen
om deze doelen te kunnen realiseren. Drie samenhangende strategische
lijnen stelt LNV daarbij centraal:
1. Versterken natuur en biodiversiteit, bewegen naar een natuurinclusieve
samenleving
Mondiaal en ook in ons land staan de natuur en de biodiversiteit zwaar
onder druk. Dit is een bedreiging voor het leven op aarde. Zonder goed
functionerende ecosystemen komen diensten die de natuur levert in gevaar,
zoals onze voedsel- en drinkwatervoorziening. Internationaal zijn realis­
tische afspraken en concrete acties nodig om de mondiale biodiversiteit te
herstellen. Binnen Nederland werkt LNV, met de provincies, aan herstel en
ontwikkeling van nieuwe natuur. Klassiek natuurbeleid is echter niet
voldoende. Niet alleen in natuurgebieden moeten we de natuur versterken,
maar ook in het stedelijk en agrarisch gebied. Hiervoor is een omslag nodig
in ons gedrag, waarmee we de beweging maken naar een natuurinclusieve
samenleving. Dit betekent dat in alle besluiten en handelingen de effecten
op de natuur en de kansen die natuur en natuurlijke processen bieden als
vertrekpunt genomen worden. Natuurlijke processen kunnen dan beter
benut worden in het realiseren van maatschappelijke opgaven zoals brede
welvaart, klimaatadaptatie en een toekomstbestendige voedselvoorziening.
2. Duurzaam perspectief voor de Nederlandse landbouw, tuinbouw en
visserij
De Nederlandse landbouw, tuinbouw en visserij zijn van grote waarde.
Hoogwaardige productie gaat samen met een hoog niveau van kennis,
technologie en innovatie. Dit draagt bij aan de verduurzaming van ketens
en sectoren. Ondanks grote inspanningen in de afgelopen decennia, gaan
de landbouw, tuinbouw en visserij nog over de grenzen van de milieuge­
bruiksruimte. Om deze situatie beheersbaar te houden zijn overheden en
ondernemers klem komen te zitten in een stapeling van regelgeving en
handhaving. Met de omslag naar kringlooplandbouw werken we aan
efficiënt gebruik van grondstoffen en een productie die samen gaat met
de natuur. Dit stelt ons in staat om ruim van de grenzen af te komen en nieuw
perspectief te bieden aan ondernemers. Daarbij is het belangrijk om

1

Dat wil zeggen: binnen de mogelijkheden die natuur en milieu bieden aan de maatschappij zonder
afbreuk te doen aan toekomstige gebruiksmogelijkheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

7

gestelde doelen helder door te vertalen naar gebieden en bedrijven. Met
kritische prestatie indicatoren wil LNV langjarig duidelijkheid bieden over
de duurzame prestaties die van ondernemers verwacht worden én over
de wijze waarop zij voor die prestaties beloond kunnen worden. Er ligt
een gezamenlijke verantwoordelijkheid bij marktpartijen, consumenten en
overheden om duurzame prestaties beter te laten renderen.
3. Brede welvaart in het landelijk gebied
In de komende jaren zullen agrarisch ondernemers in met name sectoren
en gebieden met grote externe effecten stappen moeten zetten naar exten­
sivering en het emissiearmer maken van hun bedrijfsvoering. Ook zullen er
ondernemers zijn die stoppen. Tegelijk speelt in het landelijk gebied een
veelheid aan andere ruimtelijke opgaven, waaronder het inpassen van
duurzame energieopwekking, klimaatadaptatie, woningen en infra­
structuur. Bezien vanuit het perspectief van brede welvaart gaat het óók om
sociale en economische aspecten. Zoals de beschikbaarheid van voorzie­
ningen en de structuur van economie en arbeidsmarkt. Het landelijk gebied
is veerkrachtig, maar er bestaat tegelijk onbehagen over toenemende
welvaartsverschillen tussen gebieden en de afstand die gevoeld wordt tot
‘Den Haag’. In recente adviezen van de Studiegroep Ruimtelijke inrichting
landelijk gebied en het Interdepartementaal Beleidsonderzoek Ruimtelijke
Ordening komt het belang van een actieve rol van de Rijksoverheid naar
voren (Kamerstukken 35334 nr. 141 en 34682, nr. 82). De breedte van ontwik­
kelingen in het landelijk gebied vraagt om het maken van integrale
afwegingen en keuzes. Er ligt een opgave om duidelijkheid te verschaffen
over de betekenis van nationale doelen voor de te onderscheiden gebieden.
Waarbij het belangrijk is om in samenwerking met gebiedspartijen tot
plannen te komen en deze in uitvoering te brengen. In aansluiting op de
identiteit en het landschap van een gebied evenals processen die eerder in
gang zijn gezet.
Met de voorgaande drie strategische lijnen laat LNV zien waar het in de
komende jaren naartoe werkt. Dat vraagt uitwerking, ook voor politieke
besluitvorming over bijvoorbeeld de inzet van maatregelen en middelen. In
de navolgende delen van deze Beleidsagenda zijn de prioritaire activiteiten
van LNV voor 2022 beschreven. Als eerste komen de overkoepelende
thema’s stikstof, klimaat en kennis & innovatie aan bod. Vervolgens worden,
langs de drie strategische lijnen, de activiteiten op de meer specifieke
beleidsdossiers gepresenteerd. De Beleidsagenda sluit af met de beleids­
prioriteiten van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) voor
2022. Een nadere toelichting op de activiteiten en wat LNV daarmee in 2022
wil bereiken is te vinden in de artikelsgewijze delen van deze begroting. Voor
alle activiteiten geldt dat LNV actief de samenwerking zoekt met betrokken
partijen en bij aanvang van deze samenwerking duidelijk is over wat het
daarmee wil bereiken.
Overkoepelende thema’s
Structurele aanpak stikstofproblematiek
Om invulling te geven aan de resultaatverplichtingen voor reductie van
stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden, zoals opgenomen in de Wet
Stikstofreductie en Natuurverbetering (Wsn), implementeert LNV een
pakket stikstofreducerende bronmaatregelen en maatregelen voor natuur­
behoud. LNV hecht groot belang aan de legalisering van PAS-melders. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

8

samenwerking met de bevoegde gezagen is het doel om de PAS-melders2
en meldingsvrije activiteiten uiterlijk drie jaar na het vaststellen van het
legaliseringsprogramma te legaliseren. Met andere departementen maakt
LNV inzichtelijk welke stikstofontwikkelruimte er nodig is voor de vergun­
ningverlening voor verdere ruimtelijk-economische ontwikkelingen, zoals
woningbouw en energieopwekking. In 2022 is de Stikstofdepositiebank
operationeel.
LNV presenteert in 2022 het programma Stikstofreductie en Natuurverbe­
tering. Dit bevat een beleids- en afwegingskader voor invulling van de
doelstellingen in de Wsn, voor het verminderen van stikstofdepositie op
stikstofgevoelige habitats in Natura 2000-gebieden en voor het bereiken
van de instandhoudingsdoelstellingen voor deze habitats. Het opstellen van
het programma gebeurt in samenhang met andere opgaven, zoals klimaat
en economisch herstel. In het programma Stikstofreductie en Natuurverbe­
tering verankert LNV ook de kaders voor interbestuurlijke samenwerking.
De samenwerking met departementen, provincies, waterschappen en
gemeenten is essentieel voor doorvertaling van de landelijke doelstellingen
voor stikstofreductie naar de aanpak van de meer specifieke problematiek
in gebieden. Provincies stellen hiervoor gebiedsplannen op die uiterlijk in
2023 gereed zijn. Aan de hand van natuurdoelanalyses is in de gebieds­
plannen opgenomen hoe bronmaatregelen een gebiedsgerichte invulling
krijgen.
Samen met de overheden van Vlaanderen, Noordrijn-Westfalen en
Nedersaksen geeft LNV uitvoering aan de afspraken om te komen tot grens­
overschrijdende samenwerking in de aanpak van het stikstofprobleem in
de grensgebieden. In Europees verband spant LNV zich in voor een
uitvoering van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid die ten goede komt
aan het behalen van stikstofdoelen en verankering van stikstofreductie in
instrumenten zoals de richtlijnen voor de Green Deal en Nationale Emissie­
plafonds.
De uitvoering van het Nationaal Kennisprogramma Stikstof resulteert in
een meer robuuste wetenschappelijke onderbouwing van het stikstofbeleid.
Daarmee worden onzekerheden over het proces van stikstofemissie tot
depositie gereduceerd. Een consortium onder regie van het Planbureau
voor de Leefomgeving monitort de voortgang van stikstofreductie en
rapporteert in 2022 voor het eerst over de omvang van de stikstofdepositie
op de stikstofgevoelige habitats in relatie tot de in de wet bepaalde
omgevingswaarden. Met de van het consortium verkregen inzichten bepaalt
LNV waar bijsturing van het stikstofbeleid mogelijk aan de orde is.
Realiseren klimaatopgave landbouw en landgebruik
De urgentie om de broeikasgasemissies in de landbouw en het landgebruik
omlaag te brengen neemt verder toe. De aarde warmt namelijk sneller op
dan gedacht en de reductie van de broeikasgassen gaat langzamer dan
beoogd. Dit blijkt uit de achterblijvende prestaties op de doelstellingen in
het Klimaatakkoord (Kamerstuk 32 813, nr. 342) en het Urgendavonnis
(Kamerstuk 32813, nr. 496). Bovendien is inmiddels een hoger Europees
klimaatdoel vastgelegd met 55% reductie van broeikasgassen in 2030.

2

PAS-meldingen zijn activiteiten met een kleine stikstofdepositie die tijdens het PAS onder de
meldingsplicht vielen, en waarvoor destijds een melding is gedaan. Door de PAS-uitspraak van
de Raad van State zijn deze meldingen niet meer geldig. Deze meldingen worden in het legalise­
ringsprogramma omgezet in vergunningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

9

In 2022 moet het tempo van de uitvoering van het Klimaatakkoord flink
omhoog. LNV zet met de toepassing van routekaarten in op een betere
sturing en borging van de uitvoering. Dit geeft meer richting aan de acties,
randvoorwaarden en te behalen tussenresultaten op weg naar 2030. Indien
uit de monitoring en uit emissieramingen van het Planbureau voor de
Leefomgeving blijkt dat er te weinig vordering is, stuurt LNV bij om het
doelbereik zeker te stellen.
De EU besluit in 2022 op welke wijze de lidstaten gezamenlijk de overeen­
gekomen 55% reductie van broeikasgasemissies moeten realiseren. Dan
wordt ook duidelijk wat de consequenties van het Europees klimaatbeleid
zijn voor de landbouw en het landgebruik in Nederland. Om hier op in te
kunnen spelen zal LNV aanvullende maatregelen en instrumenten
verkennen op de thema’s veehouderij, veenweiden, glastuinbouw en
voedsel. Uitgangspunt daarbij is dat de te verkennen maatregelen
structureel effectief zijn en dat ze onderdeel zijn van de transitie om in de
periode ná 2030 te komen tot het gestelde doel: klimaatneutraal in 2050
(Kamerstuk 32813, nr. 808). In het bijzonder voor maatregelen in de
veehouderij is er sprake van een belangrijke samenhang met de structurele
aanpak stikstof en met de gebiedsgerichte invulling van deze opgaven.
Tegelijk speelt LNV in op de gevolgen van klimaatverandering voor de
natuur en de landbouw, in het bijzonder de toenemende droogte. Als
onderdeel van de Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS) geeft LNV,
samen met partners, uitvoering aan de Actielijnen klimaatadaptatie natuur
en het Actieprogramma klimaatadaptatie landbouw. Gewerkt wordt aan
het optimaliseren van het water- en bodemsysteem, de toepassing van
robuuste rassen en teeltsystemen, de verspreiding van kennis en innovatie
en een verbeterd risicomanagement. Na evaluatie van het programma
bepaalt LNV de vervolgstappen om te komen tot een landbouw die meer
weerbaar is tegen klimaatverandering.
Doorontwikkelen van het missiegedreven kennis- en innovatiebeleid
Met een integrale programmering geeft LNV verder vorm aan het missie­
gedreven kennis- en innovatiebeleid voor Landbouw, Water en Voedsel
(LWV) (Kamerstuk 33 009, nr. 81). Dit houdt enerzijds in dat LNV, in samen­
werking met bedrijven en kennisinstellingen, investeert in publiek-private
samenwerkingen en anderzijds dat LNV zelfstandig investeert in kennisont­
wikkeling, innovatie, kennisoverdracht en onderwijs voor onderwerpen
waarvoor (nog) geen markt bestaat, maar die wel maatschappelijk urgent
zijn. De instrumenten zijn geheel gericht op het realiseren van de missies
van het thema LWV. Op basis van een tussenevaluatie van het Kennis- en
Innovatieconvenant (KIC) en van de Kennis- en innovatieagenda (KIA) LWV,
waarover het ministerie van Economische Zaken en Klimaat eind 2021
rapporteert, wordt bepaald of voorgenomen budgetten voor de periode
2022-2023 aanpassing vragen.
In Europees verband participeert LNV in het programma Horizon Europe.
Voor LNV is ‘gezonde bodem en voedsel’ een belangrijk missiegebied. LNV
geeft invulling aan drie partnerschappen voor internationaal onderzoek op
het gebied van biodiversiteit, water en bio-economie.
In vervolg op de LNV-digitaliseringsvisie start LNV met de uitvoering van
het Actieprogramma om agrarische sectoren meer datagedreven te kunnen
laten werken. Hierbij gaat het om onderzoek en opschaling van innovaties
gericht op betrouwbare data, data-infrastructuur, datapositie van de boer
en de ontwikkeling van digitale competenties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

10

Versterken natuur en biodiversiteit, bewegen naar een natuurinclusieve
samenleving
Een ambitieuze internationale aanpak voor biodiversiteitsherstel
Nederland verkent samen met andere lidstaten hoe het in de komende jaren
uitvoering kan geven aan de Europese Biodiversiteitsstrategie. Volgend op
de afspraken die Nederland maakt op de 15e verdragsvergadering van het
Verdrag Inzake de Biologische Diversiteit (CBD), geeft LNV ook uitvoering
aan de acties die daar gemaakt worden over het stoppen van de afbraak van
natuurlijke systemen en het herstel van de biodiversiteit. Als toegezegd aan
de Tweede Kamer (Kamerstuk 26 407, nr. 137) stelt LNV een National Biodi­
versity Strategy and action plan op om de internationale en nationale
doelen en acties op elkaar aan te laten sluiten.
Uitvoering programma Natuur
Met de uitvoering van het Programma Natuur werken LNV en de provincies
aan natuurherstel en -ontwikkeling om de negatieve gevolgen van
overmatige stikstofdepositie tegen te gaan. Na een eerste tussenevaluatie
bepaalt LNV in 2022 waar aanscherping van het programma Natuur nodig
is. Om tot systeemherstel in de Natura 2000-gebieden te komen is het van
belang ook maatregelen in de overgangsgebieden te nemen. LNV inventa­
riseert de kansen en knelpunten in deze gebieden en neemt hierna een
besluit over de inzet van het instrumentarium om de gestelde doelen te
realiseren.
Uitbreiding van het natuur- en bosareaal
LNV brengt samen met de provincies het Natuurnetwerk Nederland (NNN)
versneld in uitvoering om de afgesproken doelstelling van 80.000 hectare
extra natuur in 2027 te behalen. Tegelijk komt de Bossenstrategie in
uitvoering. De ambitie van deze strategie is het realiseren van in totaal
37.000 hectare nieuw bos in 2030. Voor een deel hiervan zijn op dit moment
de benodigde financiële middelen beschikbaar.
Natuurversterking in de Noordzee, Waddenzee en Grote Wateren
In lijn met het Noordzeeakkoord neemt LNV beschermende maatregelen in
zeven gebieden in de Noordzee om biologische rijkdommen in stand te
houden. Ook onderzoekt LNV hoe de ecologische kansen van de aanleg van
windparken op de Noordzee beter benut kunnen worden. Binnen de
Programmatische Aanpak Grote Wateren worden streefbeelden opgesteld
om de toekomstige maatregelen voor realisatie van Natura2000-doelen te
bepalen. LNV stelt een natuurwinstplan op voor het realiseren van een
ecologisch robuuste deltanatuur. Voor de regeringsconferentie met
Duitsland en Denemarken zet LNV in op het maken van nieuwe trilaterale
afspraken ter versterking van het ecosysteem in de Waddenzee. In het
Nederlandse deel van de Waddenzee geeft de Beheerautoriteit Waddenzee
uitvoering aan het Integraal Beheerplan.
Bouwen aan de Agenda Natuurinclusief
Samen met maatschappelijke partijen en overheden geeft LNV in 2022
uitvoering aan de acties in de Agenda Natuurinclusief. Om in de landbouw
een natuurinclusieve werkwijze meer gebruikelijk te maken, werkt LNV
onder meer aan het verduurzamen en natuurinclusief maken van pacht. Dat
gebeurt in een samenwerkingsproject met experimenten dat LNV opzet met
Staatsbosbeheer. Bij het natuurinclusief maken van pacht zal LNV ook het
Rijksvastgoedbedrijf betrekken. Als onderdeel van de Green Deal ‘Natuur­
inclusieve landbouw in het groene onderwijs’, stelt LNV gebiedsspecifieke
biodiversiteitsdoelen op en zorgt het voor verspreiding van de kennis over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

11

natuurinclusieve landbouw via onder meer het opnemen hiervan in
curricula. In leernetwerken ondersteunt LNV goede voorbeelden van
natuurinclusieve landbouwpraktijken, zoals agroforestry.
Duurzaam perspectief voor de Nederlandse landbouw, tuinbouw en visserij
Gemeenschappelijk landbouwbeleid dat bijdraagt aan klimaat,
biodiversiteit en landschap
Het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) treedt op 1 januari
2023 in werking. Met het Nationaal Strategisch Plan treft LNV, samen met
betrokken partijen, de voorbereidingen voor een effectieve uitvoering. Het
nieuwe GLB zal meer gericht zijn op doelgerichte betalingen voor duurzame
en innovatieve landbouw. Met deze omslag kan, meer dan voorheen
gestuurd worden op de verduurzaming van de productie en het realiseren
van doelen voor klimaat en verdere emissiereductie, biodiversiteit en de
versterking van het landschap.
Versterken agrarisch ondernemerschap en verdienvermogen
Met het Omschakelprogramma biedt LNV ondersteuning in de financiering
die nodig is voor het maken van de omslag naar een meer duurzame
landbouw. Met de inzichten uit het programma True Cost Accounting in
Agri&Food en de Agro-nutrimonitor van Autoriteit Consument en Markt
evenals de nieuwe Europese Verordening over markttransparantie, verkent
LNV nieuw beleid over prijsvorming in de agrarische sector. De verwachte
wijziging in de Mededingingswet (Kamerstuk 35770, nr. 3) verduidelijkt
mogelijkheden tot samenwerking van ondernemers. Op basis van het
advies van de kwartiermaker verkent LNV het aanstellen van een Samen­
werkingsambassadeur met als doel om meer samenwerking in de
agrarische sector te stimuleren (Kamerstuk 35000-XIV-81).
Verduurzaming veehouderij
LNV ondersteunt dierlijke sectoren in de uitvoering van hun integrale
plannen voor verduurzaming. LNV zet extra in op het vergroten van de vraag
naar duurzame dierlijke producten in Noordwest-Europa. Dit gebeurt door
het stimuleren van nieuwe productiemethoden en harmonisering van
criteria voor duurzaamheid. LNV stelt gefaseerd onderdelen van de Subsi­
diemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen
(Sbv) open. Veehouders kunnen hiermee innovatieve technieken en/of
managementmaatregelen ontwikkelen en deze vervolgens breder
toepassen. Dit moet resulteren in een vermindering van de uitstoot van
ammoniak, methaan, geur en fijnstof, waarmee tegelijk bijgedragen wordt
aan herstel van de biodiversiteit.
Verminderen stikstofdepositie met het beëindigen van
veehouderijbedrijven en pilot grondfonds stikstofaanpak
Met de Landelijke beëindigingsregeling voor veehouderijlocaties (Lbv) en
de Maatregel gerichte opkoop (MGO) werkt LNV aan de reductie van de
stikstofdepositie vanuit de veehouderij. De Lbv wordt opengesteld voor
houders van melkvee, varkens en pluimvee die veel stikstofdepositie op
Natura 2000-gebieden veroorzaken en op vrijwillige basis hun bedrijf willen
beëindigen. De MGO is gericht op het opkopen van de grootste piekbe­
lasters en wordt zodanig toegepast dat er maatwerk geboden kan worden
in de gebiedsprocessen onder leiding van de provincies. Hierop aansluitend
werkt LNV aan het uitvoeringsgereed maken van een pilot grondfonds
stikstofaanpak (motie lid Dik-Faber c.s., Kamerstuk 35 600, nr. 47). Het doel
van deze pilot is om gronden, die vrijkomen bij het vrijwillig opkopen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

12

agrarische ondernemingen, te verwerven en voor hernieuwde inzet te
verkopen. Onderzocht wordt of dit bijdraagt aan het versneld en in
samenhang realiseren van de beleidsopgaven in het landelijk gebied.
Verbeteren dierenwelzijn en diergezondheid
In vervolg op de evaluatie van de Wet Dieren (Kamerstuk 28286, nr. 1139)
zet LNV zich in om lastig handhaafbare open normen van deze wet verder
in te vullen. Dit komt de handhaafbaarheid en daarmee bescherming van
dieren ten goede. LNV presenteert een voorstel om vervolg te geven aan
de aanbevelingen uit het onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid
(Ovv) naar de aanpak van stalbranden (Kamerstuk 35570-XIV nr. 74). Het
Plan van aanpak voor verbetering van het dierenwelzijn tijdens hittepe­
riodes voert LNV uit. Dat geldt eveneens voor de acties ter verbetering van
het slachtsysteem (Kamerstuk 28 286, nr. 1169).
Om de fysieke en mentale gezondheid van gezelschapsdieren te verbeteren
is het belangrijk om de welzijnsrisico’s bij de fok, handel en het houden van
deze dieren te verminderen. LNV geeft uitvoering aan de beleidsregel
kortsnuitigen en regels voor de identificatie en registratie van honden. Ook
geeft LNV voorlichting over het houden van dieren en doet het onderzoek
naar trainingsmethoden.
Om het risico op het ontstaan en de verspreiding van zoönosen te beperken
versterkt LNV, samen met het ministerie van VWS, het zoönosebeleid
(Kamerstuk 25 295, nr. 990). Het recent opgeleverde rapport ‘Zoönosen in
het vizier’ van de expertgroep zoönosen is daarbij het uitgangspunt
(Kamerstuk 25 295, nr. 1357).
Beter benutten mest, verbeteren waterkwaliteit, minder gebruik kunstmest
LNV hervormt het mestbeleid om de kwaliteit van het grond- en oppervlak­
tewater te verbeteren (Kamerstuk 33037, nr. 374). Tevens speelt het
mestbeleid een belangrijke rol bij het behalen van de stikstof- en klimaat­
doelstellingen. Uitgangspunten van het toekomstig mestbeleid zijn een
grondgebonden melk- en rundveehouderij, afvoer en verwerking van alle
mest van niet-grondgebonden bedrijven en een gebiedsgerichte aanpak in
gebieden waar doelen voor waterkwaliteit niet gehaald worden. Met deze
aanpak zal er op termijn in de melk- en veehouderij niet langer sprake zijn
van een mestoverschot. In de overige sectoren zal de mest van niet-grond­
gebonden bedrijven worden verwerkt tot producten die zo goed mogelijk
aansluiten bij de behoefte van bodem en gewas.
Parallel aan de hervorming van het mestbeleid bereidt LNV het zevende
actieprogramma Nitraatrichtlijn 2022-2025 voor. Met dit actieprogramma
wordt invulling gegeven aan de verplichtingen van de Nitraatrichtlijn.
Tevens zet LNV met het actieprogramma in op een verbetering van de
waterkwaliteit en daarmee het tijdig behalen van de doelen van de Europese
Kaderrichtlijn Water. Het zevende actieprogramma is meer dan eerdere
actieprogramma’s gericht op gebieden en teelten met problematiek ten
aanzien van nutriëntenuitspoeling- en afspoeling. Teneinde het gebruik van
kunstmest te reduceren zet LNV in op verruiming van de Europese afspraken
voor het gebruik van hoogwaardige producten uit dierlijke mest. Met een
digitale realtime verantwoording van het transport van mest versterken
LNV, NVWA en RVO de handhaving. Om de ammoniakemissie bij mestaan­
wending te verminderen ondersteunt LNV het verdund aanwenden van
mest met water.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

13

Gewasbeschermingsmiddelen en weerbare planten en teeltsystemen
LNV geeft uitvoering aan de afspraken in het Uitvoeringsprogramma
Toekomstvisie gewasbescherming 2030 (Kamerstuk 27 858, nr. 518).
Centraal daarin staat het benutten van natuurlijke processen, via het
versterken van de weerbaarheid van planten en teeltsystemen. Daarmee
wordt het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen omlaag gebracht, wat
resulteert in minder emissies naar het milieu. Bij de toelating van gewas­
beschermingsmiddelen baseert LNV zich op actuele wetenschappelijke
inzichten en streeft het naar Europese harmonisatie. Daarnaast zet LNV zich
in Europees verband in voor een toekomstbestendig wettelijk kader voor
innovatieve veredelingstechnieken, zoals Crispr-Cas. Deze technieken
zorgen ervoor dat gewassen beter bestand zijn tegen ziektes, droogte, hitte
en verzilting. Voorwaarde voor toelating van nieuwe veredelingstechnieken
is dat soortengrenzen niet overschreden worden.
Verduurzamen energiegebruik in de glastuinbouw
In het Klimaatakkoord is de ambitie opgenomen om te komen tot een
klimaatneutrale glastuinbouw in 2040. In het najaar van 2021 legt LNV met
Glastuinbouw Nederland, Greenports Nederland en de ministeries van
Financiën en Economische Zaken en Klimaat afspraken vast in een nieuw
convenant energietransitie glastuinbouw. Daarin zijn de tussendoelen,
acties en maatregelen opgenomen voor de periode 2021-2030. In 2022 komt
het convenant in uitvoering. Daarnaast verkent LNV, samen met de
ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Financiën, verbeteringen
in generieke beleidsinstrumenten zoals de Opslag Duurzame Energie. Het
doel is te komen tot meer prikkels voor energiebesparing en gebruik van
duurzame energie.
Stimuleren groei van biologische productie en consumptie
Volgend op de ambities in de Farm-to-Fork mededeling van de Europese
Commissie, stelt LNV een nationale strategie op voor het vergroten van
biologische productie en consumptie in Nederland. LNV geeft hiermee
tegelijk een impuls aan natuurinclusieve landbouw
(Kamerstuk 22 112, nr. 3106).
Verminderen voedselverspilling en vergroten consumptie duurzaam
voedsel
Met partners in de Stichting Samen Tegen Voedselverspilling werkt LNV aan
het doel om in 2030 1 miljoen ton grondstoffen binnen de Nederlandse
voedselketen te houden of een hoogwaardige bestemming te geven
(Kamerstuk 31 532, nr. 242). Voor verschillende schakels van de voedsel­
keten maakt de stichting inzichtelijk wat het aandeel in de verspilling van
voedsel is. In het verminderen van voedselverspilling ligt de focus op het
wegnemen van belemmeringen in het verwaarden van reststromen. In
samenwerking met het Voedingscentrum stimuleert LNV de bewust­
wording onder consumenten van een gezonde balans tussen plantaardige
en dierlijke eiwitten en van de voordelen van niet te veel eten. Met een
benchmark biedt LNV consumenten inzicht in de betekenis van verschil­
lende duurzaamheidskenmerken voor voeding.
Verminderde afhankelijkheid van de import van eiwitrijke grondstoffen
LNV geeft uitvoering aan de Nationale Eiwitstrategie (Kamerstuk 35570XIV-70). Dit resulteert in het vergroten van de teelt van eiwitrijke gewassen
in Nederland, ontwikkeling van nieuwe eiwitrijke gewassen en eiwit­
bronnen, insectenteelt, benutting van reststromen en het verhogen van
het aandeel plantaardige consumptie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

14

Toekomstbestendige visserij
Uitgangspunt van het visserijbeleid is dat de visserij aan het ecosysteem
niet meer onttrekt dan het dragen kan. LNV werkt hiervoor gebiedsgericht
in de Noordzee, de Noordzeekustzone, het Waddengebied en het
IJsselmeer. De uitvoering van afspraken uit de Kottervisie en het Noordzee­
akkoord (Kamerstukken 29675 nr. 195 en 33450 nr. 68) resulteren de
komende jaren in een kleinere, maar ook meer duurzame en rendabele
visserijsector.
De middelen uit de Europese Brexit Adjustment reserve zet LNV in voor
herstructureringsmaatregelen om de Nederlandse vlootcapaciteit in balans
te brengen met toekomstige vangstmogelijkheden. Samen met de kotter­
vissers maakt LNV een innovatieagenda, gericht op minder bodembe­
roering, minder uitstoot van broeikasgassen en afval en meer selectief
vissen. De middelen die Nederland ontvangt uit het Europees Maritiem
Visserij en Aquacultuur Fonds zet LNV primair in voor innovatie in de kotter­
visserij en garnalensector, maar deze worden ook gebruikt voor verduur­
zaming in de aquacultuur evenals Mosselzaadinvanginstallaties. Om de
effectiviteit van controle en handhaving te vergroten en de nalevingsbe­
reidheid onder vissers te vergroten heeft LNV een wetsvoorstel tot wijziging
van de Visserijwet 1963 in procedure gebracht die het mogelijk maakt om
bij overtredingen een bestuurlijke boete op te leggen.
In vervolg op de convenanten Visserij in Beschermde Gebieden (VIBEG2) en
VisWad werkt LNV met de garnalensector en natuurorganisaties aan een
toekomstperspectief voor de garnalensector (Kamerstuk 29675, nr. 200).
Samen met de NVWA start LNV de toepassing van de nieuwe black box met
als doel de naleving van regelgeving in de garnalensector te verbeteren.
Voor de visserij in het IJsselmeergebied stelt LNV, na een staatssteuntoets
door de Europese Commissie, een saneringsregeling open voor de schub­
visvisserij met staand net en zegen. Ook hier is het doel om de visserij in
balans te brengen met de draagkracht van het ecosysteem.
Bijdragen aan de verduurzaming van het internationale voedselsysteem
In een nieuwe strategie zet LNV uiteen hoe het wil bijdragen aan het
vergroten van de internationale voedselzekerheid en de verduurzaming van
het voedselsysteem (Kamerstuk 33 625, nr. 280). Het landbouwattaché­
netwerk ontwikkelt zich door als internationale partner in het vinden van
duurzame oplossingen voor lokale opgaven. Nederlandse producten,
kennis en innovaties worden daarbij proactief aangedragen. Naast het
bestaande initiatief Seed NL zet LNV een nieuw internationaal publiekprivaat programma op voor ‘klimaatslim voedsel produceren’.
Bevordering handelstoegang en inzet handelspolitiek
LNV maakt afspraken met derde landen over het wegnemen van veterinaire
en fytosanitaire belemmeringen voor Nederlandse agrofoodbedrijven.
Nederland zet zich bij handelsakkoorden tussen de Europese Unie en derde
landen in voor de belangen van de Nederlandse land- en tuinbouw met
meer aandacht voor duurzaamheid en dierenwelzijn en bevordering van
het gelijk speelveld. Samen met andere departementen monitort LNV de
gevolgen van de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst tussen de
Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk. Waar nodig wordt, in
samenspraak met het bedrijfsleven en uitvoerende diensten, actie
ondernomen om handelsstromen met het Verenigd Koninkrijk optimaal te
laten verlopen.
Brede welvaart in het landelijk gebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

15

In samenwerking met regionale partijen geeft LNV uitvoering aan dertig
Regio Deals (Kamerstuk 29 697, nr. 90). Deze verschillende deals hebben tot
doel om de brede welvaart in de regio te versterken. LNV stimuleert het
delen van ervaringen, kennis en resultaten tussen de partijen die betrokken
zijn bij Regio Deals. Dit gebeurt in samenwerking met het Planbureau voor
de Leefomgeving, het Centraal Bureau voor de Statistiek en de regionale
(plan)bureaus.
Daarnaast komen de regionale gebiedsprocessen en gebiedsplannen in
het kader van de Nationale Omgevingsvisie -en als onderdeel daarvan het
Nationaal Programma Landelijk Gebied- verder in uitvoering. LNV sluit aan
bij de in gang gezette gebiedsprocessen voor onder meer de aanpak van
de klimaat- en stikstofopgave. De governance en het instrumentarium voor
de gebiedsprocessen worden verder geoperationaliseerd, met als doel om
in allianties van Rijk en regio’s tot effectieve planvorming en uitvoering te
komen.
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
De NVWA vult haar toezichttakken risicogericht in. In de meerjarenagenda
geeft de NVWA weer wat de belangrijkste risico’s zijn op de zeven publieke
belangen waar zij toezicht op houdt. Hieruit volgt dat de focus in het werk
van de NVWA de komende jaren ligt op de naleving van regels bij het
houden en het doden van productiedieren, het tegengaan van nieuwe dieren plantziekten via handelsstromen en de online handel en naleving van
regels voor verboden producten en exotische dieren.
Naast toezicht bestaat een deel van het werk van de NVWA uit verplichte
(keurings)werkzaamheden. Het gehele takenpakket van de NVWA is
daarmee omvangrijk en, als weergegeven in het onderzoek van Deloitte,
momenteel niet in balans met de beschikbare middelen. Om het toezicht
van de NVWA toekomstbestendig te kunnen organiseren is het belangrijk
dat de taken en middelen van de NVWA bestendig in balans worden
gebracht. Hiertoe zijn voorstellen gedaan die keuzes vragen van een
volgend kabinet.
Parallel start de NVWA een project om de diensten van de NVWA duidelijker
te definiëren, opdat kosten transparanter en directer toegerekend kunnen
worden. Het streven is om aan de hand hiervan tot afronding van de
heroverweging van de financieringssystematiek te komen. Met uitvoering
van de voortrollende agenda werkt de NVWA aan de professionalisering en
het vakmanschap in de organisatie. De verbetering van het specifiek inter­
ventiebeleid zorgt ervoor dat inspecteurs van de NVWA meer uniform
kunnen interveniëren. Dit draagt bij aan de rechtsgelijkheid in het handelen
naar ondernemers. De NVWA voert verder het ICT-Actieplan uit om de infor­
matiepositie te versterken en zodoende het toezicht nog meer risicogericht
in te kunnen vullen en ook te scoren op Kritische Prestatie Indicatoren.
Overzicht coronamaatregelen
De afgelopen maanden zijn voor een belangrijk deel getekend door de
coronacrisis. Het kabinet heeft diverse (nood)maatregelen genomen om
de crisis het hoofd te bieden. Deze paragraaf geeft een overzicht van de
maatregelen die op de begroting van het Ministerie van LNV zijn genomen.
Een uitgebreid overzicht is te vinden op https://www.rijksfinancien.nl/
corona-visual .

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

16

Overzicht Coronamaatregelen op begroting LNV (bedragen x € mln.)
Maatregel

Bedrag 2020

Tijdelijke Borgstelling MKB-Landbouwkredieten
corona (BL-C)

Bestrijding COVID-19 in de pelsdierhouderij

Beleidsregel nadeelcompensatie pelsdierhouderij

Bedrag 2023

Relevante Kamer­
stukken

28

73,6

Kamerstukken
28 286,
Kamerstuk 35 539,
nr. 2

0,5

Kamerstuk 28 286,
nr. 1124,
Kamerstuk 35 539,
nr. 2 en Kamerstuk
35 633, nr. 6

158

Regeling ongedekte vaste kosten land- en tuinbouw
COVID-19

Bedrag 2022

Kamerstuk 35 414,
nr. 2 en
Kamerstuk 35 442,
nr. 2

Tijdelijke Regeling subsidie dierentuinen
Regeling tegemoetkoming land- en
tuinbouwondernemers

Bedrag 2021

136,6

1

1

39

Kamerstuk 35 420,
nr. 105

43

Kamerstuk 35 650XIV, nr. 4

20

Kamerstuk 35 420,
nr. 349

Tijdelijke Borgstelling MKB-Landbouwkredieten corona (BL-C)
Vanaf maart 2020 is de Borgstelling Landbouw tijdelijk verruimd om liqui­
diteitsproblemen bij ondernemers als gevolg van de coronacrisis op te
kunnen vangen (BL-C). De overheid staat borg voor 70% van een werkkapi­
taalkrediet van maximaal € 1,2 mln. per onderneming. Indien een bedrijf
de maximale ruimte van de reguliere BL borgstelling reeds heeft benut, kan
de borgstelling met € 300.000 worden verruimd zodat aan elk bedrijf in ieder
geval werkkapitaal beschikbaar kan worden gesteld. De BL-C heeft een totaal
garantie plafond (over de jaren heen) van € 180 mln.
De middelen (€ 28 mln.) zijn ten behoeve van de BL-C in de risicovoorziening
Borgstellingsfaciliteit afgestort. Dit geld is bedoeld om eventuele verliesde­
claraties (als gevolg van faillissement) te dekken die zich bij afgegeven
garantstellingen kunnen voordoen. Tot op heden (31-05-2021) zijn 211 BL-C
garantstellingen verleend, waarbij de overheid in totaal voor circa € 60 mln.
garant staat. Verliesdeclaraties hebben zich nog niet voorgedaan.
De verruiming van de BL regeling met de BL-C geldt tot 31 december 2021
en is toegankelijk voor bedrijven in de land- en tuinbouw en voor visserij en
aquacultuurbedrijven. Bij onderuitputting na definitieve beëindiging van
de crisismaatregelen vloeien de middelen terug naar het algemene beeld.
Bestrijding COVID-19 in de pelsdierhouderij
In 2020 is voor € 73,6 mln. aan middelen beschikbaar gekomen op de
begroting van LNV t.b.v. de bestrijding van COVID-19 in de pelsdierhouderij.
Naar verwachting zal in het najaar van 2021 de eindafrekening in het Dierge­
zondheidsfonds plaatsvinden. Daarnaast is in 2020 een bedrag beschikbaar
gesteld voor onderzoek naar onder andere besmettingsroutes van
COVID-19, welk onderzoek deels doorloopt in 2021. In 2022 zijn geen
uitgaven meer voorzien in het kader van de bestrijding.
Beleidsregel nadeelcompensatie pelsdierhouderij
In 2021 vindt uitvoering plaats van de beleidsregel nadeelcompensatie.
Hiervoor zijn de middelen in 2021 beschikbaar op de LNV-begroting. Voor
2022 zijn alleen uitvoeringskosten (beroep en bezwaar) voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

17

Tijdelijke regeling subsidie dierentuinen
In 2021 heeft een eerste openstelling plaatsgevonden van de regeling en is
een tweede in voorbereiding. Het beschikbaar budget voor de eerste
openstelling bedraagt € 39 mln. inclusief uitvoeringskosten. Voor de tweede
openstelling zijn nog geen middelen op de LNV-begroting ontvangen; deze
staan nog op de Aanvullende Post bij het ministerie van Financiën.
Regeling tegemoetkoming land- en tuinbouwondernemers
Op 30 november 2020 is de termijn voor de aanvraag van definitieve subsi­
dievaststelling van de tegemoetkoming voor de sierteelt/voedingstuinbouw
en fritesaardappelen gesloten. In de eerste helft van 2021 is de uitvoering
door RVO afgerond en zijn alle subsidies betaald (totaal meerjarig € 201
mln.). Heden vinden nog wel terugbetalingen door ondernemers plaats van
verstrekte subsidies. Dit komt omdat ondernemers in het beginstadium van
de coronacrisis een inschatting hebben moeten maken van winst- of omzet­
derving en op basis daarvan is door RVO een subsidievoorschot verstrekt.
Achteraf blijkt dat een aantal ondernemers meer terugval had verwacht dan
dat zich werkelijk heeft voorgedaan. Daarnaast zijn ook bezwaarzaken in
behandeling genomen waaruit nog betalingen kunnen voortkomen.
Regeling ongedekte vaste kosten land- en tuinbouw COVID-19
De regeling Ongedekte vaste kosten land- en tuinbouw (OVK) heeft als doel
om de maxima van het steunpakket voor de primaire landbouwbedrijven
gelijk te trekken met die van niet-landbouwbedrijven. Dit is noodzakelijk
omdat het Europese tijdelijke staatssteunkader 3.1 voor landbouwbedrijven
een lager maximum kent (€ 225.000) dan voor niet- landbouwbedrijven
(€ 1,8 miljoen). Dit acht het kabinet onwenselijk en daarom is besloten om
onder een andere paragraaf van het tijdelijke staatssteunkader (3.12) een
regeling op te stellen die het mogelijk maakt om ook middelgrote land- en
tuinbouwbedrijven substantieel te helpen. De regeling is op 7 juli 2021
opengesteld. Het kabinet reserveert in totaal € 20 miljoen voor deze regeling
in het eerste en tweede kwartaal van 2021.
Bestemming envelopmiddelen LNV Regeerakkoord, Klimaatakkoord,
Urgenda en Aanpak Stikstof
In het Regeerakkoord, Klimaatakkoord en ten behoeve van klimaatmaatre­
gelen inzake Urgenda en de Aanpak Stikstof zijn voor LNV intensiverings­
middelen beschikbaar gekomen. De onderstaande tabel geeft een overzicht
hiervan. Daarbij is inzichtelijk gemaakt waar de betreffende middelen
voornamelijk zijn geland op de LNV-begroting. Toelichting op de besteding
van deze investeringen is terug te vinden in de betreffende beleidsartikelen
en in meer detail in de Kamerbrieven over de specifieke onderwerpen.
Overzicht intensiveringen enveloppes LNV begroting (bedragen in € mln.)
Herkomst middelen

Maatregel

2021

2022

Regeerakkoord,
Urgenda en Aanpak
Stikstof

Warme sanering
Art. 21 / Duurzame
varkenshouderijen (F29) veehouderij (subsidies);

Artikel/instrument

2023

2024

2025

2026

196

70

Regeerakkoord en
Klimaatakkoord

Brongerichte
verduurzaming stallen
(F29)

Art. 21 / Duurzame
veehouderij (subsidies)

13,7

15,9

19,8

18,5

51,6

10

Regeerakkoord

Flankerende
maatregelen
pelsdierhouderij (F29)

Art. 21 / Sociaal
economische positie
boeren (subsidies)

2

2

2

Cofinanciering
innovatie visserij (F31)

Art. 22 / Duurzame
visserij (subsidies)

2

2

2

2

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

18

Herkomst middelen

Klimaatakkoord

Maatregel

Artikel/instrument

Fonds
Bedrijfsopvolging
agrarische sector (F30)

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Artikel 11 / Garanties

Capaciteit NVWA (F28)

Artikel 24 / Bijdrage aan
NVWA

15,6

13,3

13,3

13,3

13,3

13,3

Natuur en
Waterkwaliteit (6e
Actieprogramma
Nitraatrichtlijn) (E28)

Art. 21 / Mestbeleid
(opdrachten)

Toegepast onderzoek
Wageningen Research
(G37)

Art. 23 / Missiegedreven
topsectoren en
innovatiebeleid en
Bijdrage aan
Wageningen Research

25,4

25,4

25,4

25,4

25,4

25,4

Bodemkoolstof

Art. 21 / Glastuinbouw
en weerbare planten en
teeltsystemen
(opdrachten)

3,6

4,4

3

2

2

1

Geïntegreerde aanpak
uitstoot methaan en
ammoniak

Art. 21 / Duurzame
veehouderij
(opdrachten); en Art.
23 Beleidsondersteunend
onderzoek

6

5

5

5

5

5

Brongerichte
maatregelen (pilots en
demo's)

Art. 21 / Duurzame
veehouderij
(opdrachten)

5

4

4

4

4

4

Randvoorwaarden voor
Art. 21 / Duurzame
verdienmodel /
veehouderij
klimaatvriendelijke
(opdrachten)
producten

1

2

1

15

Veenweiden impuls

Art. 22 / Klimaatimpuls
natuur en biodiversiteit

43

Veenweiden pilots en
demo's

Art. 22 / Klimaatimpuls
natuur en biodiversiteit

19,5

10,5

8,6

7,6

3,8

1,5

Bodem, bos en natuur

Art. 22 / Klimaatimpuls
natuur en biodiversiteit;
Art. 23 /
Beleidsondersteunend
onderzoek en
Kennisverspreiding en
groen onderwijs

6

6

6

6

3,5

3,5

2

1

1

1

1

1

Biomassa, restromen en Art. 21 / Integraal
voedselverspilling
voedselbeleid
Innovatieagenda
Energie

Art. 21 / Glastuinbouw
en weerbare planten en
teeltsystemen
(opdrachten)

10,5

7,5

8,5

8,5

8,5

15

Energie-efficiëntie
glastuinbouw (EG)

Art. 21 / Glastuinbouw
en weerbare planten en
teeltsystemen
(subsidies)

12,5

16

17

18

28

53

Led verlichting

Art. 21 / Glastuinbouw
en weerbare planten en
teeltsystemen
(subsidies)

13

12

Kunstmestvervanging
en mestverwerking

Art. 21 / Mestbeleid
(subsidies)

0,5

3

6

6

5,5

11

Klimaatakkoord en
Aanpak Stikstof
(voormalig
begrotingsreserve
stikstof)

Gerichte opkoop

Art. 21 / Duurzame
Veehouderij (subsidies);
Art. 22 / Natuur en
biodiversiteit op land
(opdrachten)

230,5

249,3

0,8

0,6

0,2

Aanpak Stikstof
(voormalig
begrotingsreserve
stikstof)

Natuurherstel door
terreinbeherende
organisaties

Art. 22 / Natuur en
biodiversiteit op land
(subsidies en
opdrachten)

9,5

20,9

23,8

21,9

10,5

Klimaatakkoord en
Urgenda

Urgenda
Klimaatakkoord en
Aanpak Stikstof

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

19

Herkomst middelen

Maatregel

Artikel/instrument

2021

2022

2023

2024

2025

Natuurbank

Art. 22 / Natuur en
biodiversiteit op land
(opdrachten)

8

10

25

35,7

40

Natuurherstelpakket

Art. 22 / Natuur en
biodiversiteit op land
(opdrachten)

200

250

300

300

300

Art. 21 / Duurzame
veehouderij
(opdrachten);
Art. 23 /
Kennisontwikkeling en
innovatie

14,2

16,4

13,5

5

0,9

Mestverdunning

Art. 21 / Mestbeleid
(subsidies)

0,9

56,9

45,6

1,6

Mestbeleid

Art. 21 / Mestbeleid
(opdrachten)

Vergroten aantal uren
weidegang

Art. 21 / Duurzame
veehouderij
(opdrachten)

0,5

0,5

Aanpak Stikstof
Verlagen ruw
eiwitgehalte veevoer

300

18,2
0,5

Art. 21 / Sociaal
Omschakelprogramma ecomomische positie
boeren (subsidies)
PAS-melders

2026

1

15

Art. 22 /
Vermaatschappelijking
Natuur en Biodiversiteit
(opdrachten)

4,8

Overzicht gereserveerde middelen op de aanvullende post (bedragen in € mln.)
Herkomst

Maatregel

2021

Regeerakkoord

Reservering
regionale
knelpunten
(L105)

40

Klimaatakkoord
Klimaatakkoord en Urgenda

Aanpak Stikstof

2022

2023

2024

2025

2026

Veenweiden
uitrol mix van
maatregelen

11

11

17

11

10

Warmtesysteem
Westland

6,5

5,4

2,7

0,8

Maatwerksubsidie
CO2-levering
glastuinbouw

9,2

9,2

4,6

Landelijke
beëindigingsmaatregel
piekbelasters
veehouderij

130

345

230

9

9

3

35

Verlagen ruw
eiwitgehalte
veevoer
(restant)
Stalmaatregelen
Omschakelfonds

3,6

110

Handhaving
Programmakosten
DG stikstof
Reservering
stikstof Cie
Hordijk

20

Urgenda

Glastuinbouw

5

Corona

Tijdelijke
regeling
subsidie
dierentuinen
COVID-19.

64,5

95

200

35

35

35

6

6

7

8

14,5

14,5

14,5

12

45

70

15

50

7,5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

20

Herkomst

Maatregel
Vervroegd
verbod
pelsdierhouderijen

2021

2022

2023

0,9

5

5

2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

2025

2026

21

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties
Belangrijkste beleidsmatige uitgavenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
Art.
Stand begroting 2021

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2.065.497

1.423.462

1.406.996

1.294.556

1.336.680

1.263.362

‒ 65.315

65.315

14.859

3.600

1.603

3.558

‒ 8.442

‒ 8.442

1.793

35.000

211.353

752

593

200

20.902

23.805

21.920

10.498

Belangrijkste mutaties
Kasschuiven Subsidieregeling sanering
varkenshouderijen

21

Onderuitputting Srv inzet Walstroom en
MIRT (stikstofmiddelen)

21

Kasschuif Regelig waterbassins mest
(stikstofmiddelen)

21

‒ 20.062

Tegemoetkoming vaste lasten land- en
tuinbouw

21

20.000

LED in de glastuinbouw (Urgenda 2.0)

21

25.000

Kasschuif Energie glastuinbouw (Urgenda
2.0)
Nadeelcompensatie vervroegd verbod
pelsdierhouderij

‒ 34.000

‒ 23.467
21

122.500

Onttrekking tbv sloop- en ombouwregeling
pelsdierhouderij
21

10.274

Tijdelijke regeling subsidie dierentuinen

21

39.000

Steunmaatregelen tuinbouw en
fritesaardappelsector

21

43.000

Mestbeleid

21

Onttrekking tbv Maatregel gerichte opkoop
(stikstofmiddelen)
22

18.200
209.529

Kasschuif Maatregel gerichte opkoop
(stikstofmiddelen)

22

‒ 212.898

Regeling versneld natuurherstel
(stikstofmiddelen)

22

21.600

Kasschuiven Regeling versneld
natuurherstel (stikstofmiddelen)

22

‒ 77.125

Natuurbank (stikstofmiddelen)

22

112.143

Kasschuif Natuurbank (stikstofmiddelen)

22

‒ 110.673

10.000

25.000

35.673

40.000

Kasschuif Veenweide

22

‒ 14.476

3.996

2.080

6.130

2.270

Agroprogramma Groningen

22

4.000

3.750

3.750

3.750

3.750

Aanvalsplan Grutto

22

2.000

3.000

Retributiedemping NVWA

24

13.900

10.800

NVWA Reistijd = werktijd

24

4.800

9.000

9.000

9.000

9.000

9.000

Loon en prijsbijstellingstranche 2021

alle

41.464

29.773

29.445

27.184

28.061

26.535

Overige mutaties
Stand ontwerpbegroting 2022

10.800

65.906

51.412

935

12.685

6.449

9.899

2.276.597

1.845.380

1.507.721

1.404.652

1.438.701

1.343.796

Toelichting
Kasschuiven Subsidieregeling sanering varkenshouderijen
Bij de uitvoering van de Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv)
is gebleken dat ondernemers die een subsidiebeschikking hadden
ontvangen meer tijd nodig hadden om tot een afgewogen besluit voor
deelname te komen. De termijn voor het retourneren van de modelover­
eenkomst is verlengd tot 1 april 2021. Dit heeft geleid tot ramingsbijstelling
van de verwachte uitbetaling van de subsidievoorschotten.
Onderuitputting Srv inzet Walstroom en MIRT (stikstofmiddelen)
Aan de Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv) doen minder
ondernemers mee dan eerder werd verwacht (Kamerstuk 28 973, nr. 244).
De regeling levert daarmee minder stikstofreductie op. De onderuitputting
op het budget van de regeling wordt daarom voor aanvullende reductie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

22

ingezet voor onder andere de intensivering van de regeling voor Walstroom
zeevaart (€ 19 mln.) en voor de projectspecifieke mitigatie van de 7 MIRTprojecten (€ 15 mln.). Deze middelen zijn overgeheveld naar de begroting
van het Ministerie van IenW.
Kasschuif Regeling waterbassins mest (stikstofmiddelen)
De middelen voor de Regeling waterbassins mest worden onder andere
door de benodigde EU-goedkeuring pas later dan verwacht opengesteld.
Door de openstelling in het 4e kwartaal van dit jaar is uitputting van de
middelen in het huidige kasritme niet haalbaar. Om deze reden worden de
middelen doorgeschoven naar latere jaren.
Tegemoetkoming vaste lasten land- en tuinbouw
Voor het derde kwartaal reserveert het kabinet € 20 mln. om middelgrote
bedrijven in de land- en tuinbouw gebruik te laten maken van de hogere
subsidiegrens voor de tegemoetkoming vaste lasten (TVL). De verwachting
is dat er meer land- en tuinbouwbedrijven tegen de grens van de reguliere
TVL aanlopen.
LED in de glastuinbouw (Urgenda 2.0)
Het budget voor subsidies in de bestaande Energie-efficiënte Glastuinbouw
(EG-) regeling wordt verhoogd met € 25 mln. Hiermee kan de SONTverlichting (de algemeen toegepaste assimilatieverlichting in kassen)
worden vervangen door full spectrum LED-verlichting met een equivalente
lichtopbrengst bij een lager energieverbruik. Met deze maatregel kan op
circa 100 ha SONT-verlichting worden vervangen door LED, wat ongeveer
een reductie van 0,025 Mton CO2 per jaar oplevert. Deze maatregel maakt
deel uit van het Urgenda 2.0 pakket.
Kasschuif Energie glastuinbouw (Urgenda 2.0)
Deze kasschuif betreft Urgenda middelen. Bij Voorjaarsnota is € 25 mln.
overgeheveld van de Aanvullende Post naar de LNV-begroting. Dit betreft
de regeling voor LED in de glastuinbouw. Met deze kasschuif wordt € 12
mln. daarvan doorgeschoven naar 2022, omdat de regeling dit jaar wordt
gepubliceerd en opengesteld, en de uitgaven later zullen plaatsvinden.
Tevens worden er door een kasschuif middelen naar 2025 en 2026 doorge­
schoven (€ 11,5 mln. in 2021, € 8,4 mln. per jaar van 2022 tot en met 2024)
zodat deze alsnog ingezet kunnen worden wanneer de subsidieregeling
naar verwachting meer aanvragen zal hebben.
Nadeelcompensatie vervroegd verbod pelsdierhouderij
Voor het vervroegd verbod pelsdierhouderij is in totaal € 140 mln. gereser­
veerd op de Aanvullende Post. Hiervan wordt € 122,5 mln. toegevoegd aan
de LNV-begroting 2021 voor de nadeelcompensatie. De resterende € 17,5
mln. dient als reservering voor zowel de nadeelcompensatie van € 7,5 mln.
en € 10 mln. voor de uitvoering ervan.
Onttrekking tbv sloop- en ombouwregeling pelsdierhouderij
Dit betreft een onttrekking van € 10,3 mln. aan de begrotingsreserve
Landbouw ten behoeve van de gewijzigde sloop- en ombouwregeling voor
de pelsdierhouderij.
Tijdelijke regeling subsidie dierentuinen
Door het kabinet is € 39 mln. beschikbaar gesteld voor dierentuinen in het
derde steun- en herstelpakket i.v.m. Corona (Kamerstuk 35420, nr. 105).
De steun was bedoeld ter voorkoming van faillissementen en dierenwel­
zijns-problemen. Dit bedrag is overgeheveld naar de LNV-begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

23

Steunmaatregelen tuinbouw en fritesaardappelsector
De definitieve vaststelling en uitkering van deze steunmaatregelen is over
de jaargrens van 2020 geschoven (Kamerstuk 35650-XIV, nr. 4). Dit is met
name ontstaan door vertraging bij de vaststelling van de benodigde contro­
leprotocollen. De beoordeling en afhandeling van de tegemoetkomingen
zijn begin 2021 afgerond. Hierdoor is voor de voedingstuinbouw € 36 mln.
en voor de fritesaardappelsector € 7 mln. van het subsidiebudget doorge­
schoven naar 2021.
Mestbeleid
Door het uitblijven van een regeerakkoord na de Tweede Kamer verkie­
zingen van 17 maart 2021 komt de continuïteit van de uitvoering van
maatregelen in gevaar die noodzakelijk zijn voor het voldoen aan de
Europese nitraat- en waterrichtlijnen.
Deze middelen zijn bedoeld om in 2022 de uitvoering, monitoring en
handhaving van het mestbeleid voort te zetten om aan de Europese verplich­
tingen te kunnen blijven voldoen.
Onttrekking tbv Maatregel gerichte opkoop (stikstofmiddelen)
Eind 2020 is de Regeling provinciale aankoop veehouderijen nabij natuur­
gebieden opengesteld. Bij Slotwet 2020 zijn de resterende middelen van
€ 99,5 mln. voor de eerste tranche van deze regeling teruggestort in de
begrotingsreserve Stikstof. Deze middelen worden aan de begrotingsre­
serve onttrokken en aan de LNV-begroting toegevoegd ten behoeve van
de regeling. Daarnaast resteert in de begrotingsreserve Stikstof € 110 mln.
als reservering voor de 3e tranche van de Maatregel gerichte opkoop. Omdat
de begrotingsreserve in 2021 ophoudt te bestaan, worden deze middelen
onttrokken en aan de LNV-begroting toegevoegd.
Kasschuif Maatregel gerichte opkoop (stikstofmiddelen)
De gereserveerde middelen op de begroting voor de Maatregel gerichte
Opkoop 2e en 3e tranche worden middels een kasschuif doorgeschoven naar
2022. Daarnaast wordt het budget voor de uitvoeringkosten van de 1e
tranche doorgeschoven naar de jaren waarin deze uitgegeven zullen
worden.
Regeling versneld natuurherstel (stikstofmiddelen)
Met deze mutatie wordt € 21,6 mln. uit de begrotingsreserve Stikstof
onttrokken en aan de LNV-begroting toegevoegd. Deze middelen zijn bij
Najaarsnota 2020 in de begrotingsreserve Stikstof gestort. De middelen
worden ingezet voor de Regeling versneld natuurherstel (€ 20,1 mln.) en
voor de uitvoeringkosten van deze regeling (€ 1,5 mln.).
Kasschuiven Regeling versneld natuurherstel (stikstofmiddelen)
Begin 2021 is de 1e tranche van de Regeling versneld natuurherstel
opengesteld. De tweede tranche zal naar verwachting in het najaar van 2021
open gaan. De deelnemers aan de Regeling ontvangen gedurende de
periode dat het project wordt uitgevoerd meerdere voorschotten conform
de bevoorschottingsmethodiek die bij dergelijke langlopende regelingen
wordt gehanteerd. Middels de kasschuif wordt het budget naar de jaren
geschoven waarin de middelen naar verwachting tot uitfinanciering zullen
komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

24

Natuurbank (stikstofmiddelen)
De in de begrotingsreserve Stikstof gereserveerde middelen voor de
Natuurbank worden overgeheveld naar artikel 22 van de LNV-begroting.
Deze middelen (€ 112,1) worden ingezet voor de realisatie van natuurcom­
pensatie van schade als gevolg van projecten in het kader van rijksinfra- en
waterveiligheid en defensieprojecten die een veiligheidsbelang vertegen­
woordigen. De ambitie is om circa 1.100 tot 2.000 hectare aan natuurmaat­
regelen te realiseren gedurende de periode 2022-2025.
Kasschuif Natuurbank (stikstofmiddelen)
De gereserveerde middelen voor de Natuurbank (€ 112,1 mln.) worden
ingezet voor de realisatie van natuurcompensatie van schade als gevolg van
projecten in het kader van rijksinfra- en waterveiligheid en defensiepro­
jecten die een veiligheidsbelang vertegenwoordigen. De ambitie is om circa
1100 tot 2000 hectare aan natuurmaatregelen te realiseren gedurende de
periode 2022-2025. Omdat de begrotingsreserve Stikstof in 2021 ophoudt
te bestaan, zijn de middelen in 2021 aan de reserve onttrokken en worden
ze met deze mutatie doorgeschoven over de jaren waarin deze ingezet zullen
worden.
Kasschuif Veenweide
De Klimaatakkoordmiddelen voor pilots en onderzoeken veenweiden zijn
bedoeld voor de periode 2020-2030 (Kamerstuk 32 813 nr. 562). Met de
uitvoering van pilots – onder meer in het kader van het Interbestuurlijk
Programma Vitaal Platteland -, de uitvoering van het Nationaal Onderzoeks­
programma Broeikasgassen Veenweiden (NOBV) 2020-2024 en een daarop
aanvullend in 2022 te starten nationaal innovatieprogramma veenweide
voor de jaren 2022-2025 worden de beschikbare klimaatakkoordmiddelen
vrijwel geheel binnen de aanjaag en opbouwfase (2020-2022) en de eerste
jaren van de 2e fase van het Veenplan uitgevoerd. Dit om op basis van de
resultaten uit dit onderzoek en de uitkomsten van de gebiedsprocessen
onder regie van provincies de komende jaren duidelijkheid te krijgen welke
maatregelen in welke gebieden uitgevoerd gaan worden en rond 2024 de
uitrol van concrete maatregelen te kunnen intensiveren. Met de kasschuif
wordt de verwachte uitgave van de middelen in overeenstemming gebracht
met deze planning.
Agroprogramma Groningen
Het Rijk heeft voor de periode 2021 ‒ 2025 € 19 mln. beschikbaar gesteld
voor het Agroprogramma Groningen. Dit programma ondersteunt boeren
die te maken hebben met de complexe problematiek in het aardbevings­
gebied om weer perspectief te krijgen op de toekomst (Kamerstuk 33 525
nr. 846). Dit gebeurt o.a. middels individuele begeleiding.
Aanvalsplan Grutto
Het Aanvalsplan Grutto heeft tot doel om kansgebieden te creëren met
een optimaal leef- en foerageergebied voor weidevogels. Om dit te kunnen
realiseren is het van belang dat agrariërs in deze gebieden een verdien­
model kunnen ontwikkelen. Voor een voortvarende start van het
Aanvalsplan Grutto is een bedrag van € 5 mln. gereserveerd voor 2021 en
2022 (€ 2 mln. in 2021 en € 3 mln. in 2022) op de begroting van LNV.
Retributiedemping NVWA
Dit betreft een aanvullende dekking die nodig is om de tarieven voor het
bedrijfsleven met niet meer dan het CPB-indexcijfer, dat gebaseerd is op
de macro economische verkenningen, te laten stijgen. Het bedrag ziet
enerzijds op de demping van de gevolgen van integrale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

25

kostprijssystematiek vanaf 2020 en toerekening van de werkelijke kosten
aan alle producten en diensten van de NVWA. Anderzijds ziet het op
demping van tarieven met kostenverhogingen als gevolg van herinrichting
van processen of nieuwe regelgeving. Op dit moment loopt een programma
dat voorziet in het wijzigen van de productdefiniëring, kostentoerekening
en financieringsstelsel van de NVWA. Omdat nog niet op de uitkomsten
hiervan vooruit kan worden gelopen, loopt de aanvullende dekking na 2024
niet door.
NVWA Reistijd = werktijd
Voor het terugdraaien van de taakstelling Reistijd = werktijd wordt er in 2021
€ 4,8 mln. aan het budget toegevoegd. Daarbij wordt voor de jaren hierna
€ 9 mln. toegevoegd. Deze uit 2014 stammende taakstelling was opgelegd
om de reistijd van ambulante medewerkers niet meer als werktijd te zien.
Loon- en prijsbijstelingstranche 2021
De loon- en prijsbijstellingstranche 2021 is aan de LNV begroting
toegevoegd. De loonbijstelling betreft de vergoeding voor de stijging van
de contractloonontwikkeling en de stijging van de sociale lasten voor de
overheidswerkgever. De prijsbijstelling is bestemd voor de verwerking van
de stijging van de diverse prijsindexen.
Belangrijkste beleidsmatige ontvangstenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
Art.
Stand begroting 2021

2021

2022

2023

2024

2025

2026

237.139

88.624

76.432

73.724

69.820

68.876

Belangrijkste mutaties
Onttrekking tbv sloop- en ombouwregeling
pelsdierhouders

21

COVID-19: terugontvangst sierteelt/
aardappels

21

5.000

Onttrekking tbv Omschakelprogramma

22

10.000

Onttrekking tbv Natuurbank

22

112.143

Onttrekking tbv Maatregel gerichte opkoop

22

209.529

10.274

Onttrekking tbv Regeling versneld
natuurherstel

22

21.600

Overige mutaties

alle

16.359

3.690

2.000

‒ 500

‒ 1.000

‒ 2.700

622.044

92.314

78.432

73.224

68.820

66.176

Stand ontwerpbegroting 2022

Toelichting
Onttrekking tbv sloop- en ombouwregeling pelsdierhouders
De ontvangsten op artikel 21 worden met € 10,3 mln. verhoogd vanwege
een onttrekking uit de begrotingsreserve Landbouw voor de middelen die
worden ingezet ten behoeve van de gewijzigde sloop- en ombouwregeling
voor de pelsdierhouderij.
COVID-19: terugontvangst sierteelt/aardappels
Deze ontvangsten betreffen de terugbetaalde bedragen op voorschotten die
bij coronamaatregelen zijn verstrekt. Deze terugbetalingen zijn relatief hoog
omdat ondernemers vooraf een inschatting moesten maken van de
verwachte omzetdaling. De sector is echter minder hard getroffen dan
verwacht. Deze overgebleven middelen vloeien terug naar het generale
beeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

26

Onttrekking tbv Omschakelprogramma
Deze onttrekking uit de begrotingsreserve Stikstof is bestemd voor het
onderdeel «pilot investeringsfonds duurzame landbouw» uit het Omscha­
kelprogramma.
Onttrekking tbv Natuurbank
In de begrotingsreserve Stikstof resteert een bedrag van € 112,1 mln.,
bestemd voor de Natuurbank. De begrotingsreserve Stikstof houdt in 2021
op te bestaan en daarom worden deze middelen onttrokken en aan artikel
22 toegevoegd.
Onttrekking tbv Maatregel gerichte opkoop
Eind 2020 is de Regeling provinciale aankoop veehouderijen nabij natuur­
gebieden opengesteld. Bij Slotwet 2020 zijn de resterende middelen van
€ 99,5 mln. voor de eerste tranche van deze regeling teruggestort in de
begrotingsreserve stikstof. Deze middelen worden aan de begrotingsre­
serve onttrokken en aan de LNV-begroting toegevoegd ten behoeve van
de Regeling. Daarnaast resteert in de begrotingsreserve Stikstof € 110 mln.
als reservering voor de 3e tranche van de Maatregel Gerichte Opkoop.
Omdat de begrotingsreserve in 2021 ophoudt te bestaan, worden deze
middelen onttrokken en aan de LNV-begroting toegevoegd.
Onttrekking tbv Regeling versneld natuurherstel
Met deze mutatie wordt € 21,6 mln. uit de begrotingsreserve Stikstof
onttrokken en aan de LNV-begroting toegevoegd. Deze middelen zijn bij
Najaarsnota 2020 in de begrotingsreserve Stikstof gestort. De middelen
worden ingezet voor de Regeling versneld natuurherstel (€ 20,1 mln.) en
voor de uitvoeringkosten van deze regeling (€ 1,5 mln.).
Overige mutaties
Dit betreffen diverse ontvangstenmutaties op de begroting.
2.3 Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven
In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van voorgenomen
uitgaven die naar verwachting op 1 januari 2022 nog niet juridisch zijn
verplicht. Het gaat om gereserveerde middelen die later in het begrotingsjaar worden verplicht. In veel gevallen liggen er ook bestuurlijke
afspraken aan deze voornemens ten grondslag. De niet-juridisch verplichte
uitgaven zijn dan ook niet te beschouwen als middelen die zonder meer
vrijelijk beschikbaar zijn voor alternatieve aanwending.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

27

Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven en bestemming (bedragen x €1.000)
Art. nr.

Naam artikel (totale uitgaven
art.)

Juridisch verplichte
uitgaven

Niet-juridische
verplichte uitgaven

21

Land- en tuinbouw (€ 515,9
mln.)

327.151 (63%)

188.749 (37%)

Bestemming van de niet-juridisch verplichte
uitgaven
Subsidies
‒

Sociaal ecomomische positie boeren (€ 10,4
mln.)

‒

Mestbeleid (€ 55,1 mln.)

‒

Duurzame veehouderij (€ 115,9 mln.)
Opdrachten

‒

Sociaal ecomomische positie boeren (€ 1,5
mln.)

‒

Voedselzekerheid en internationale
agrarische samenwerking (€ 4,5 mln.)
Bijdragen aan (internationale) organisaties

‒
22

23

Natuur, visserij en
gebiedsgericht werken
(€ 462,7 mln.)

Kennis en innovatie (€ 244,5
mln.)

441.100 (95%)

239.490 (98%)

FAO en overige contributies (€ 1,3 mln.)
Opdrachten

21.600 (5%)
‒

Vermaatschappelijking natuur en
biodiversiteit (€ 2,3 mln.)

‒

Natuur en biodiversiteit op land (€ 10 mln.)

‒

Natuur en biodiversiteit Grote Wateren (€ 2,5
mln.)

‒

Duurzame visserij (€ 0,3 mln.)

‒

Overige stelsel activiteiten (€ 0,4 mln.)

‒

Internationale samenwerking (€ 1,2 mln.)

‒

Caribisch Nederland (€ 0,3 mln.)

‒

Klimaatimpuls natuur en biodiversiteit (€ 3,9
mln.)

‒

Regio Deals (€ 0,5 mln.)
Subsidies

5.010 (2%)
‒

Kennisverspreiding en groen onderwijs
(€ 2,1 mln.)
ZBO’s/RWT

‒
24

Uitvoering en toezicht (€ 431
mln.)

418.000 (97%)

Wageningen Research (€ 2,9 mln.)
Bijdragen Baten-Lastendiensten

13.000 (3%)
‒

Bijdrage RVO (€ 11,5 mln.)

‒

Bijdrage NVWA (€ 1,5 mln.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

28

2.4 Planning Strategische Evaluatie Agenda
De Strategische Evaluatie Agenda (SEA) laat zien hoe LNV de komende jaren
werkt aan het voortbrengen van inzichten over de (voorwaarden voor) de
doeltreffendheid en doelmatigheid van ons beleid. Door voldoende (goed)
evaluatieonderzoek te programmeren neemt het aantal bruikbare inzichten
toe en daarmee onze kennis over het bereiken van onze departementale
missie en onderliggende doelstellingen.
Missie en hoofdthema's
Het Ministerie van LNV staat voor duurzaam voedsel, waardevolle natuur
en een vitaal platteland.
Onder de departementale missie onderscheiden we drie thema's. Dat zijn:
– Land- en tuinbouw
– Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
– Kennis en innovatie
Planning (synthese)onderzoeken hoofdthema's
Conform afspraak met de Kamer wordt periodiek, indicatie 4-7 jaar, per
thema verantwoording afgelegd over de doeltreffendheid en doelmatigheid
van het gevoerde beleid. Dit gebeurt via een periodieke rapportage
(voorheen: beleidsdoorlichting). Hieronder is de planning van deze synthe­
seonderzoeken opgenomen.
Planning Strategische Evaluatie Agenda
Thema

Type onderzoek

Afronding

Relatie met begrotingsartikel

Land- en tuinbouw

Periodieke rapportage

2025

21, 24

Natuur, visserij en gebiedsgericht werken

Periodieke rapportage

Uiterlijk 2028

22, 24

Kennis en innovatie

Periodieke rapportage

2024

23

Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda (SEA)
Voor een verdere onderbouwing van de departementale strategische
evaluatie agenda zie «Bijlage 5: Strategische Evaluatie Agenda. Voor het
meest recente overzicht van eerder afgeronde beleidsdoorlichtingen, klik op
deze link: Status beleidsdoorlichtingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

29

2.5 Overzicht risicoregelingen
Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Uitstaande Geraamd te Geraamd te Uitstaande Geraamd te Geraamd te Uitstaande
verlenen
vervallen
garanties
verlenen
vervallen
garanties
Garantie­
garanties
2021
2021
2021
2022
2022
2022
plafond
2020

Totaal
plafond

Borgstelling
MKBLandbouwkredieten
Artikel 21 Land- (BL, BL plus en
en tuinbouw
landbouwinnovatie) 329.401

78.200

33.000

374.601

78.200

38.000

414.801

78.200

Vermogens
Versterkend
Krediet (BLVVK)

1.519

18.000

150

19.369

18.000

2.000

35.369

18.000

Borgstelling
MKBLandbouwkredieten
Corona (BL-C)*
54.488

125.512

0

180.000

0

14.000

166.000

180.000

3.000

0

3.000

3.000

0

6.000

6.000

20.399

284.912

20.071

264.841

305.311

20.800

20.800

53.549

882.682

120.000

74.071

928.611

Borgstelling
MKBlandbouwkredieten,
onderdeel
Werkkapitaal
Omschakeling
Duurzame
Landbouw (BLO)
Artikel
22 Natuur,
visserij en
gebiedsgericht
werken

Garantie voor
natuurgebieden
en
landschappen

0

305.311

Klimaatfonds
Groenfonds
garantie
Totaal

20.800
690.718

245.512

41.600

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

56.000
96.200

547.311

30

Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x € 1.000)

Art. Omschrijving

Uitg.
2020

Ontv.
2020

Stand
risicovoorz.
2020

Borgstelling MKBLandbouwkredieten
Art. (BL, BL plus en
21 landbouwinnovatie)

686

1.427

25.687

741

2.500

1.375

24.562

‒ 1.125

2.500

1.375

23.437

‒ 1.125

Vermogens
Versterkend
Krediet (BL-VVK)

0

17

71.017

17

0

100

71.117

100

0

100

71.217

100

Borgstelling MKBLandbouwkredieten
Corona (BL-C)*

0

1.334

28.334

1.334

0

275

28.609

275

1.500

0

27.109

‒ 1.500

Borgstelling MKBlandbouwkredieten,
onderdeel
Werkkapitaal
Omschakeling
Duurzame
Landbouw (BL-O)

0

0

0

0

0

70

1.470

70

0

70

1.540

70

Saldo
2020

Uitg.
2021

Ontv.
2021

Stand
risicovoorz.
2021

Saldo
2021

Uitg.
2022

Ontv.
2022

Stand
risicovoorz.
2022

Saldo
2022

Garantie voor
Art. natuurgebieden
22 en landschappen
Klimaatfonds
Groenfonds
garantie
Totaal

0

0

0

0

0

0

324

0

0

0

324

0

686

2.778

125.038

2.093

2.500

1.820

126.082

‒ 680

4.000

1.545

123.627

‒ 2.455

Artikel 21 Land- en tuinbouw
Borgstelling MKB-Landbouwkredieten (BL)
Met deze garantieregeling kunnen banken een borgstelling aan land- en
tuinbouwondernemers verstrekken indien deze bedrijven voor leningen
onvoldoende zekerheden bieden aan de bank. Het knelpunt dat met deze
borgstelling wordt bestreden, is het verschijnsel dat in de kern gezonde
bedrijven – met voldoende zicht op rentabiliteit en continuïteit – niet of
onvoldoende in hun kredietbehoefte kunnen voorzien door een tekort aan
zekerheden (onderpand). De borgstelling voor een onderneming kan
bijvoorbeeld 70% van € 1,2 mln. bedragen (standaard BL, ad 1 hieronder).
De borgstellingslening is maximaal 2/3 van de benodigde investering,
waardoor de borgstelling maximaal 46,6% (70% x 66,67% = 46,6%) van de
benodigde financiering bedraagt. De borgstelling wordt alleen verleend
voor «fresh money»: nieuwe leningen ten behoeve van de (door-)ontwik­
keling of overname van een bedrijf.
De BL bestaat uit vijf modules:
1. Borgstellingskrediet voor de landbouw (BL): de overheid staat borg voor
70% van een borgstellingskrediet van maximaal € 1,2 mln. per
onderneming. Het aandeel van het borgstellingskrediet in het totale
krediet mag niet meer zijn 2/3.
2. Borgstellingskrediet voor de landbouw Plus (BL Plus): deze borgstelling
is bedoeld voor glastuinders of veehouders die duurzaam en milieu­
vriendelijk willen investeren in gecertificeerde kassen en stallen. De
overheid staat borg voor 70% van een borgstellingskrediet van
maximaal € 2,5 mln. per onderneming. Het aandeel van het borgstel­
lingskrediet in het totale krediet mag niet meer zijn 2/3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

31

3. Landbouwinnovatie: de overheid staat borg voor 70% van een borgstel­
lingskrediet van maximaal € 2,5 mln. per onderneming ten behoeve van
investeringen in een duurzaam nieuw concept, product of productie­
proces. Het aandeel van het borgstellingskrediet in het totale krediet
mag niet meer zijn 2/3.
4. Vermogensversterkend Krediet (VVK): de overheid staat borg voor 90%
van een borgstellingskrediet van maximaal € 2,5 mln. per onderneming
voor investeringen in duurzame bedrijfsvoering binnen 3 jaar na de start
of overname van een land- of tuinbouwbedrijf. Het aandeel van de
borgstellingskrediet in het totale krediet mag niet meer zijn dan 2/3.
5. Borgstelling MKB-landbouwkredieten, werkkapitaal Omschakeling
Duurzame Landbouw (BL-O). De BL-O is de vijfde module binnen de BL,
hierin gebracht in het kader van het Omschakelprogramma Duurzame
Landbouw (Kamerstuk 35334, nr. 126). De module heeft als doel financiering mogelijk te maken van de voorzienbare dip in de kasstroom van
een omschakelend bedrijf, die het gevolg is van tijdelijke extra kosten
en/of tijdelijk mindere opbrengsten tijdens de omschakeling naar een
integraal duurzame bedrijfsvoering. Deze module is gestart in 2021 en
loopt, net als de pilot Investeringsfonds Duurzame Landbouw,
vooralsnog voor de periode van een jaar. De maximale borgstellings­
omvang per ondernemer kan € 1,2 mln., of € 2,5 mln. ingeval van BLPlus, bedragen. De overheid staat hierbij borg voor 90% over 2/3 van
het totale werkkapitaalkrediet. Bij aanvang van de BL-O is € 1,4 mln. in
de borgstellingsfaciliteit gestort ter dekking van mogelijke verliesdecla­
raties.
De BL, BL Plus, VVK en BL-O mogen gecombineerd worden.
De provisie voor deze BL modules bedraagt eenmalig 3% van het te lenen
bedrag of 1% indien het een starter of een overnemer betreft. Alleen bij de
BL-O is provisie lager, namelijk 1,5% respectievelijk 0,5% indien het om
een starter of een overnemer betreft.
Jaarlijks worden de premieontvangsten/provisie-inkomsten en een bijdrage
van LNV in de begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit gestort. Het gereser­
veerde geld uit deze begrotingsreserve wordt gebruikt om mogelijke
verliesdeclaraties (als gevolg van faillissement) te betalen.
Voor alle bovenstaande varianten van de BL tezamen, inclusief de LNVgarantstelling voor het Klimaatfonds, is het jaarlijkse garantieplafond € 120
mln. Dit plafond is het maximale bedrag waarvoor LNV jaarlijks nieuwe
garanties voor deze onderdelen mag aangaan. De BL-C is hiervan uitge­
zonderd.
Tijdelijke Borgstelling MKB-Landbouwkredieten corona (BL-C)
Vanaf maart 2020 is de regeling tijdelijk verruimd om liquiditeitsproblemen
als gevolg van de coronacrisis op te kunnen vangen (BL-C). De overheid staat
borg voor 70% van een werkkapitaalkrediet van maximaal € 1,2 mln. per
onderneming. Indien een bedrijf de maximale ruimte van de reguliere BL
borgstelling al heeft benut, kan de borgstelling met € 300.000 worden
verruimd zodat aan elk bedrijf in ieder geval werkkapitaal beschikbaar kan
worden gesteld. Dit werkkapitaalkrediet heeft een looptijd van maximaal
twee jaar, maar kan indien gewenst op maximaal vier jaar worden gesteld.
Tevens is de eenmalige provisie die betaald moet worden voor dit werkka­
pitaalkrediet verlaagd van respectievelijk 3% naar 1,5% en van 1% naar 0,5%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

32

voor starters en overnemers. Voor de tijdelijke borgstelling met een looptijd
langer dan twee jaar moet wel een hogere provisie van 2,25%, respectie­
velijk 0,75% door starters en overnemers, worden betaald.
De BL-C heeft geen jaarlijks plafond maar een totaalplafond (over de jaren
heen) van € 180 mln. Om eventueel daaruit voortvloeiende verliesdecla­
raties te dekken, is bij aanvang € 15 mln. aan de LNV begroting toegevoegd.
Deze verruiming van de regeling met de BL-C geldt tot 31 december 2021 en
is toegankelijk voor bedrijven in de land- en tuinbouw en voor visserij en
aquacultuurbedrijven.
Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
Klimaatfonds Groenfonds Garantie
Met de Garantstelling van 80% van € 70 mln. aan het Nationaal Groenfonds
trekt het Groenfonds extra geld aan voor de financiering van projecten die
een bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen van de sector Landbouw
en Landgebruik. Nederland staat voor een grote maatschappelijke opgave
op het terrein van klimaat. De uitstoot van broeikasgassen moet fors
omlaag. Voor de sector Landbouw en Landgebruik ligt er een taakstelling
van ten minste 3,5 Mton en een ambitie van 6 Mton broeikasgasemissiere­
ductie in 2030. Voor het bereiken van de beoogde resultaten zijn innovatieve
projecten wezenlijk; zij zorgen voor ‘vernieuwing van onderaf´ en zijn de
successen van morgen. De financiering van deze projecten komt door
marktfalen (te) beperkt van de grond. De projecten krijgen bij het reguliere
bankwezen geen of zeer moeilijk financiering omdat ze voor banken (nog)
te klein, te bewerkelijk/specialistisch en te nieuw (en daarmee te risicovol)
zijn, en voor banken een te laag financieel rendement hebben. In dit
markthiaat opereert de stichting Nationaal Groenfonds met haar klimaat­
fonds. Ze pakt economisch levensvatbare projecten op die banken laten
liggen en verstrekt aan deze projecten onder marktconforme voorwaarden
risicodragende financieringen (achtergestelde leningen). Door deze risico­
dragende financieringen daalt het risicoprofiel van de projecten naar een
voor banken veelal acceptabel niveau waardoor deze bereid zijn te cofinancieren.
Garantie voor natuurgebieden en landschappen
Het betreft het garant staan voor de leningen die aangetrokken zijn via het
Groenfonds voor het realiseren van de EHS-gronden (nieuwe natuur in de
Ecologische Hoofdstructuur). Deze gronden zijn opgegaan in het Natuur
Netwerk Nederland.
Artikel 23 Kennis en innovatie
Leningen
Overzicht verstrekte leningen (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Uitstaande Lening

Looptijd Lening

Rente

Wijze van aflossing

Artikel 23 Kennis en Innovatie

Wageningen
Research

22.353

tot en met 2027

4,50%

Jaarlijks

Wageningen
Research

4.825

tot en met 2022

4,50%

Jaarlijks

Wageningen
Research

9.328

tot en met 2029

5,20%

Jaarlijks

Wageningen
Research

2.016

tot en met 2030

5,00%

Jaarlijks

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

33

Het Ministerie van LNV heeft in het verleden leningen verstrekt aan
Wageningen Research. Het betreft vier leningen met een looptijd van 30 jaar
die zijn verstrekt in de periode van 1999 tot en met 2001. De leningen zijn
verstrekt ten behoeve van gebouwen en terreinen die bij de verzelfstan­
diging van Wageningen Research (destijds Dienst Landbouwkundig
Onderzoek, DLO) zijn overgedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

34

3. Beleidsartikelen
Artikel 11 Een weerbaar, veerkrachtig en veilig agro-, voedsel- en
visserijsysteem
Vanaf begrotingsjaar 2021 is een nieuwe artikelstructuur ingevoerd. In
onderstaande budgettaire tabel worden daarom alleen de realisatiecijfers
2020 weergegeven. De actuele budgetstanden voor 2021 en budgetten voor
de jaren 2022 en verder staan op de nieuwe artikelen 21, 22, 23 en 24 en
worden daar toegelicht.
Budgettaire gevolgen van beleid art. 11 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2020

Verplichtingen

1.558.269

Waarvan garantieverplichtingen

149.805

Waarvan overige verplichtingen

1.408.464

Uitgaven

1.086.870

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Waarvan juridisch verplicht (percentage)
Subsidies

345.235

Sociaal economische positie boeren

16.700

Duurzame veehouderij

28.427

Glastuinbouw en weerbare planten en
teeltsystemen

171.246

Kennisontwikkeling en (agrarische)
innovatie

120.801

Duurzame visserij

8.061

Garanties

58.800

Storting bijdrage begrotingsreserve

58.114

Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit
Bijdrage borgstelling
vermogensversterkende kredieten

686
0

Opdrachten

55.085

Sociaal economische positie boeren

2.121

Duurzame veehouderij

6.110

Glastuinbouw en weerbare planten en
teeltsystemen

8.929

Mestbeleid

2.357

Duurzame visserij

872

Kennisontwikkeling en (agrarische)
innovatie

20.919

Diergezondheid en dierenwelzijn

10.689

Voedselzekerheid en internationaal en
Europees landbouwbeleid

3.088

Bijdragen aan agentschappen

424.521

Rijksrederij

8.786

Rijksdienst voor Volksgezondheid en Milieu

11.211

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

206.130

Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland

198.394

Bijdragen aan ZBO’s /RWT’s

100.647

College toelating
gewasbeschermingsmiddelen en biociden

2.457

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

35

Omschrijving
Centrale Commissie Dierproeven
Wageningen Research
ZonMw (dierproeven)

2020

Raad voor de plantenrassen

1.563

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

9.358

FAO en overige contributies

9.358

Bijdragen aan (andere)
begrotingshoofdstukken

82.321

Diergezondheidsfonds

82.321

Storting begrotingsreserves

10.903

Storting begrotingsreserve landbouw

8.592

Ontvangsten
Sociaal economische positie boeren
Agroketens
Agrarische innovatie en overig

2023

2024

2025

2026

0
1.014

Storting begrotingsreserve visserij

2022

95.613

Medebewind/voormalige productschappen

Storting begrotingsreserve apurement

2021

0

0
2.311
106.151
981
9.814
494

Mestbeleid

13.602

Duurzame visserij

6.362

Garanties (provisies borgstellingsfaciliteit)

2.879

Weerbare planten en teeltsystemen

5.308

Diergezondheid en dierenwelzijn

11.859

Kennisontwikkeling en (agrarische)
innovatie

11.852

Voedselzekerheid en internationaal en
Europees landbouwbeleid

6.327

Agentschappen

18.736

Onttrekkingen begrotingsreserve

15.981

Zbo’s en RWT’s

1.956

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

36

Artikel 12 Natuur en biodiversiteit
Vanaf begrotingsjaar 2021 is een nieuwe artikelstructuur ingevoerd. In
onderstaande budgettaire tabel worden daarom alleen de realisatiecijfers
2020 weergegeven. De actuele budgetstanden voor 2021 en budgetten voor
de jaren 2022 en verder staan op de nieuwe artikelen 21, 22, 23 en 24 en
worden daar toegelicht.
Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid art. 12 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2020

Verplichtingen

636.392

Waarvan garantieverplichtingen

0

Waarvan overige verplichtingen

636.392

Uitgaven

539.409

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Waarvan juridisch verplicht (percentage)
Subsidies

126.867

Vermaatschappelijking Natuur en
Biodiversiteit

1.000

Natuur en biodiversiteit op land

1.038

Beheer Kroondomein

700

Regio Deals

124.129

Leningen

24.116

Rente en aflossingen voor bestaande
leningen

24.116

Opdrachten

196.648

Natuur en Biodiversiteit Grote wateren

10.109

Vermaatschappelijking Natuur en
Biodiversiteit

6.119

Overige stelsel activiteiten

4.687

Internationale Samenwerking

1.600

Natuur en Biodiversiteit op land

103.456

Caribisch Nederland

2.629

Klimaatimpuls natuur en biodiversiteit

67.549

Regio deals

499

Bijdragen aan medeoverheden

373

Caribisch Nederland

373

Bijdragen aan agentschappen

29.687

Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland

21.534

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

8.153

Bijdragen aan ZBO’s /RWT’s

28.510

Staatsbosbeheer

28.510

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

1.847

Contributies

1.847

Storting begrotingsreserve

131.361

Storting begrotingsreserve stikstof

131.361

Ontvangsten

183.436

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

37

Omschrijving

2020

Landinrichtingsrente

30.481

Verkoop gronden

2.933

Overige
Onttrekking begrotingsreserve

2021

2022

2023

2024

2025

2026

3.472
146.550

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

38

Artikel 21 Land- en tuinbouw
A. Algemene doelstelling
De Minister van LNV streeft naar een weerbaar, veerkrachtig en veilig functi­
onerend land- en tuinbouw- en voedselsysteem, dat internationaal concur­
rerend is, met aandacht voor dierenwelzijn, waarbinnen zorgvuldig wordt
omgegaan met natuurlijke hulpbronnen en waar opbrengsten en
reststromen zo efficiënt en hoogwaardig mogelijk worden (her)benut.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van LNV is verantwoordelijk voor het zorgdragen voor een in
ecologisch, maatschappelijk en economisch opzicht verantwoord functio­
nerende land- en tuinbouw en voedselsector. Hiertoe stelt de Minister regels
op en creëert zij voorwaarden die het mogelijk maken om vermijdbaar
verbruik van grondstoffen terug te dringen en om de natuurlijke leefom­
geving en de natuurlijke hulpbronnen (waaronder dierenwelzijn) te
verbeteren.
De Minister van LNV is (mede)verantwoordelijk voor:
Stimuleren
– Het versterken van de sociaaleconomische positie van de agrarische
ondernemer als pijler onder een toekomstbestendige sector.
– Het stimuleren van de waardering van voedsel en de productiewijze en
herkomst ervan.
– Het versterken van kringlopen in de land- en tuinbouw en het bevorderen
van circulariteit.
– Het stimuleren van verduurzaming van de (dierlijke) productie en de
consumptie van dierlijke en plantaardige producten door middel van
nieuwe vormen van ketensamenwerking en nieuwe marktstrategieën.
– Het stimuleren van de verbetering van het dierenwelzijn.
– Het breder toepassen van geïntegreerde gewasbescherming door
agrarische ondernemers.
– Het borgen en verbeteren van plant- en diergezondheid en dierenwelzijn,
duurzaam bodembeheer en klimaatvriendelijk energiebeheer en gebruik in de land- en tuinbouw.
– Het stimuleren van groene economische groei en het bevorderen van
transparantie en ketenverantwoordelijkheid in de Nederlandse agro- en
voedselketens.
– Bijdragen aan het Europese en internationale landbouwbeleid om
daarmee de inzet op kringlooplandbouw en duurzaamheid goed
verankerd te krijgen.
– Het stimuleren van een adequate en duurzame voedselvoorziening,
voedselzekerheid en voedselkwaliteit op Europees niveau.
– Versterken van het verdien- en innovatievermogen van Nederlandse
bedrijven in nauwe samenwerking met het landbouwattachénetwerk
(LAN).
– Bijdragen aan duurzame en veerkrachtige mondiale voedselsystemen,
inclusief voedselzekerheid, via bilaterale en multilaterale samenwerking.
– Het ontwikkelen van nieuwe kaders voor handelsakkoorden met betere
verankering duurzaamheid en gelijk speelveld.
– Het (mede)financieren van ontwikkelingen gericht op verdere verduur­
zaming van de land- en tuinbouw en veehouderij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

39

Regisseren
– Het borgen van voedselveiligheid. Producenten en partijen uit de
voedselketen zijn primair verantwoordelijk voor de veiligheid van hun
producten en productiewijze. De Minister voor Medische Zorg en Sport
is verantwoordelijk voor wetgeving voor voedselveiligheid, met uitzon­
dering van wetgeving voor het slachten van dieren en het keuren en
uitsnijden van vlees, waar de Minister van LNV verantwoordelijk voor is.
– De coördinatie en het beheer van het Diergezondheidsfonds.
– Het stellen van regelgeving op het gebied van dier- en plantgezondheid,
dierenwelzijn, mest, gewasbescherming, plantveredeling, biologische
landbouw en voedselveiligheid.
– Het voeren van regie op de nationale inzet in EU-verband en op bi- en
multilaterale samenwerkingen rond land- en tuinbouw en voedselkwa­
liteit.
C. Beleidswijzigingen
Brexit controles
Voor het fytosanitaire domein zal de Brexit ook in 2022 de nodige aandacht
vragen. Ten gevolge van de Brexit dienen vanaf 1 januari 2022 alle groenten,
fruit en sierteeltproducten die naar het Verenigd Koninkrijk geëxporteerd
worden, vergezeld te gaan van een fytosanitair certificaat. Hieraan is een
verplichte officiële inspectie verbonden. De NVWA geeft de certificaten af
en de het KCB voert de inspecties uit. Dit betekent een flinke uitbreiding van
de werkzaamheden op dit terrein voor deze diensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

40

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Budgettaire gevolgen van beleid art. 21 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

0

748.394

639.806

296.490

239.262

242.596

283.205

waarvan garantie verplichtingen

126.027

124.627

124.627

124.627

124.627

124.627

waarvan overige verplichtingen

622.367

515.179

171.863

114.635

117.969

158.578

767.287

534.117

189.893

145.224

185.961

174.833

86.845

Uitgaven

0

waarvan juridisch verplicht

63%

Subsidies

654.267

424.441

102.372

57.751

99.286

Sociaal economische positie boeren

0

199.804

8.443

8.643

8.643

8.454

7.643

Duurzame veehouderij

0

382.165

335.686

21.152

19.191

51.917

10.080

Glastuinbouw en weerbare planten en
teeltsystemen

0

71.798

22.186

23.086

23.917

33.415

58.122

Mestbeleid

0

500

58.126

49.491

6.000

5.500

11.000

Garanties

6.832

5.432

5.432

5.432

5.432

5.432

Bijdrage borgstellingsreserve

0

5.027

3.627

3.627

3.627

3.627

3.627

Verliesdeclaraties borgstellingsfaciliteit

0

1.805

1.805

1.805

1.805

1.805

1.805

Opdrachten

77.799

74.978

54.363

54.315

53.517

54.830

Sociaal economische positie boeren

0

1.897

2.602

3.252

3.252

3.252

3.252

Duurzame veehouderij

0

9.768

12.914

11.060

12.074

11.553

9.741

Glastuinbouw en weerbare planten en
teeltsystemen

0

19.309

15.546

15.939

14.941

15.061

18.136

Mestbeleid

0

19.490

18.897

3.510

3.568

3.568

3.568

Diergezondheid en dierenwelzijn

0

13.332

13.251

9.139

9.270

8.915

8.915

Voedselzekerheid en internationale
agrarische samenwerking

0

4.633

5.384

5.024

5.024

4.974

4.974

Integraal voedselbeleid

0

9.370

6.384

6.439

6.186

6.194

6.244

10.734

6.988

5.448

5.448

5.448

5.448

2.495

1.289

1.289

1.289

1.289

1.289

Bijdrage aan ZBO's/RWT's
College toelating
gewasbeschermingsmiddelen en biociden

0

Centrale Commissie Dierproeven

0

45

2.225

2.225

2.225

2.225

2.225

Raad voor de Plantenrassen

0

1.344

1.344

1.344

1.344

1.344

1.344

Keuringsdiensten

0

6.850

2.130

590

590

590

590

11.857

11.107

11.107

11.107

11.107

11.107

11.857

11.107

11.107

11.107

11.107

11.107

5.798

11.171

11.171

11.171

11.171

11.171

5.798

11.171

11.171

11.171

11.171

11.171

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
FAO en overige contributies

0

Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken
Diergezondheidsfonds

0

Ontvangsten

63.366

32.770

32.580

30.280

29.080

29.080

Sociaal economische positie boeren

0

3.245

245

245

245

245

245

Agroketens

0

7.281

0

0

0

0

0

Mestbeleid

0

7.209

7.209

7.209

7.209

7.209

7.209

Garanties

0

1.800

1.800

1.800

1.800

1.800

1.800

Diergezondheid en dierenwelzijn

0

11.300

11.600

11.600

11.600

11.600

11.600

Voedselzekerheid en internationale
agrarische samenwerking

0

5.926

5.926

5.926

5.926

5.926

5.926

Onttrekkingen begrotingsreserves

0

24.305

3.690

3.500

1.200

0

0

ZBO's/RWT's

0

2.300

2.300

2.300

2.300

2.300

2.300

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

41

Budgetflexibiliteit
Het budget voor 2022 is voor circa € 327,2 mln. (63%) juridisch verplicht. Dit
komt met name door verplichtingen die rusten op bijdragen aan zbo’s/rwt’s,
(inter-)nationale organisatie, het Diergezondheidsfonds en verplichtingen
ten laste van doorlopende subsidieregelingen waarvoor de uitgaven van
een toekenning over meerdere jaren gespreid zijn. De niet-juridisch
verplichte uitgaven betreffen voor het grootste deel middelen die
samenhangen met het Klimaatakkoord, de structurele aanpak stikstof en
met nationale cofinanciering voor EU-fondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

42

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Subsidies
Sociaal economische positie boeren
Voor het subsidiebudget voor ‘Sociaal economische positie boeren’ is voor
2022 € 8,4 mln. begroot. Hiervan is € 5,4 mln. beschikbaar voor landbouwers
in de open teelten als gedeeltelijke tegemoetkoming op de premie die zij
betalen voor de Brede Weersverzekering. De Brede Weersverzekering
verzekert landbouwers met open teelten tegen schade aan gewassen door
extreme en ongunstige weersomstandigheden, zoals storm, hagel,
regenval of droogte. Daarnaast wordt de Brede Weersverzekering met EUmiddelen gesubsidieerd (niet op de LNV-begroting zichtbaar) en valt deze
verzekering in een verlaagd btw-tarief. Verder is in 2022 € 3 mln. beschikbaar
voor de flankerende maatregelen in het kader van de Wet verbod pelsdier­
houderij. De middelen zijn bestemd voor de sloop- en ombouwregeling. Op
de begrotingsreserve landbouw is er € 10,6 mln. beschikbaar voor de sloopen ombouwregeling en de overige onderdelen van het flankerend beleid
voor de pelsdierhouderij.
De pilot van het Investeringsfonds Duurzame Landbouw is in 2021 gestart.
Hier is op de begroting van dat jaar € 10 mln. voor gereserveerd. In 2022
wordt voorzien in de uitwerking van het vervolg op deze pilot. In 2022 wordt
ook voorzien in de continuering van de regeling voor demonstratiebedrijven
en bedrijfsplannen die zijn opgenomen binnen de SABE. Beide zijn
onderdeel van het Omschakelprogramma.
Duurzame veehouderij
In 2022 wordt € 335,7 mln. gereserveerd voor ondersteuning gericht op de
verdere verduurzaming van de veehouderij en het verminderen van stikstof­
depositie met het beëindigen van veehouderijbedrijven:
• Voor de Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en manage­
mentmaatregelen (Sbv) is in totaal € 172 mln. gereserveerd voor de
periode 2020-2030. In 2022 is er € 15,9 mln. beschikbaar. Het doel van
de Sbv is het ontwikkelen en toepassen van integrale, brongerichte
technieken en managementmaatregelen in zowel bestaande als in
nieuwe stalsystemen, gericht op de reductie van broeikasgas- en stale­
missies, waaronder ammoniak, methaan, lachgas en fijnstof. Dit draagt
zowel bij aan de gezondheid en het welzijn van mens en dier als aan
de realisatie van klimaat- en milieudoelen. De Sbv bestaat uit twee
subsidiemodules: de innovatiemodule en de investeringsmodule. De
innovatiemodule richt zich op het ontwikkelen en testen van technieken
en management-maatregelen die zouden kunnen leiden tot brongerichte
verduurzaming in bestaande stalsystemen of nieuw te ontwikkelen en
te bouwen type stalsystemen. De investeringsmodule richt zich op de
aanschaf- en het gebruiksklaar maken van nieuwe bewezen innovaties
ten behoeve van integrale, brongerichte emissiereductie in bestaande
en nieuwe stalsystemen.
• In 2022 loopt de uitvoering van de Subsidieregeling sanering varkens­
houderij (Srv) door. Hiervoor is in 2022 € 67 mln. gereserveerd. Met de
Srv ontvangen deelnemende varkenshouders een subsidie voor het
beëindigen van hun bedrijf(slocatie). De Srv is gericht op de reductie van
geuroverlast en draagt daarnaast ook bij aan reductie van andere
emissies, waaronder stikstof en broeikasgassen. Er zijn in totaal 502
aanvragen voor de Srv ingediend, waarvan er 407 aan de gestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

43

•

•

•

vereisten voldoen (Kamerstuk 28 973, nr. 238). In totaal hebben 278
varkenshouders zich gecommitteerd aan deelname aan de Srv
(Kamerstuk 28 973 nr. 244). Er lopen nog beroep- en bezwaartrajecten.
Als flankerende maatregel in het kader van de Srv is in totaal € 10 mln.
gereserveerd voor gemeenten waar zich varkenshouders bevinden die
deelnemen aan de Srv. In 2022 is hiervoor € 3 mln. geraamd. De
gemeenten maken onder andere kosten voor begeleiding van
ondernemers en voor het intrekken van vergunningen. De middelen
worden beschikbaar gesteld middels een specifieke uitkering.
In 2022 wordt verder gegaan met de Gerichte opkoop van veehouderijen
rondom Natura2000-gebieden. Hiervoor is in 2022 € 249,2 mln.
geraamd. Deze middelen hebben betrekking op de 2e en 3e tranche van
de maatregel Gerichte opkoop en staan voor dit moment voor 2022
geraamd. Dat maakt het mogelijk om dan ook te besluiten wat de
gewenste wijze is waarop de middelen over 2022 en latere jaren worden
ingezet. Die nadere verdeling zal in 2022 worden doorgevoerd. De
middelen worden via de provincies ingezet voor aankoop van veehou­
derijlocaties nabij stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Dit gebeurt
op basis van een op minnelijke verwerving gericht traject dat onderdeel
vormt van een planmatige, gebiedsgerichte aanpak, gericht op natuur­
herstel. Provincies gaan gericht te werk bij wat wordt opgekocht
(gronden, gebouwen etc.) en de aanwezige productierechten die rusten
op het bedrijf worden marktconform gekocht en doorgehaald.
Verder is er in 2022 budget gereserveerd (€ 0,6 mln.) voor diverse
subsidies, waaronder die voor melkvee van zeldzame runderrassen.

Glastuinbouw en weerbare planten en teeltsystemen
Het budget van € 22,2 mln. is bestemd voor subsidieregelingen op het
terrein van energiebesparing en duurzame energie in de glastuinbouw.
Het programma Kas als Energiebron is het innovatie- en actieprogramma
dat energiebesparing en het gebruik van duurzame energie in de
glastuinbouw stimuleert. Dit programma ondersteunt de opschaling en
vroege marktintroductie van integrale innovatieve teelt- en kas(techniek)
concepten en gebiedsgerichte energie-innovaties in de glastuinbouw
passend bij een klimaatneutrale toekomst. Er zijn hiervoor twee subsidie­
regelingen:
• Energie-efficiëntie glastuinbouw (EG): voor deze regeling is in 2022
€ 16,3 mln. beschikbaar voor investeringen in energiebesparende
maatregelen en aansluitingen op regionale warmte- en CO2-netten.
• Markintroducties energie-innovaties (MEI): voor deze regeling is € 5,9
mln. beschikbaar voor investeringen in de vroege marktintroductie van
energie-innovaties in de glastuinbouw.
Mestbeleid
Op deze post is er voor 2022 € 58,1 mln. geraamd, welke beschikbaar zal zijn
voor twee subsidieregelingen. Het gaat om de regeling waterbassins mest
met € 55,1 mln. en de regeling kunstmestvervanging/mestverwerking met
€ 3 mln. Beide regelingen hebben het doel om de stikstofuitstoot te
verminderen. Daarnaast is de regeling kunstmestvervanging/mestver­
werking ook gericht op het reduceren van broeikasgasemissies, zoals
neergelegd in het Klimaatakkoord (Kamerstuk 32 813, nr. 342). De subsidie­
regeling gericht op mestverwerkingsinstallaties beoogt de realisatie van
mestverwerkingsinstallaties die mest verwerken tot een mestproduct dat
kunstmest vervangt, in een stroomversnelling te brengen. De regeling
waterbassins mest beoogt de kosten voor de aanleg van (regen)waterop­
vangconstructies te subsidiëren en dient ertoe bedrijven op zandgrond de
gelegenheid te geven over (voldoende) water te beschikken om de mest te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

44

verdunnen. Of de regeling ook wordt opengesteld zal mede afhangen van
de toegevoegde waarde op het terugdringen van de stikstofemissie
wanneer de drijfmest, die wordt uitgereden met een zodenbemester,
verdund is met water. Zie ook Kamerstuk 35 334, nr. 82.
Garanties
LNV verleent via de borgstelling MKB-Landbouwkredieten (BL) steun aan
agrariërs in de primaire sector (land- en tuinbouw). Dit middels het gedeel­
telijk borg staan voor leningen die banken en/of andere financiers
verstrekken aan agrariërs. Hierdoor wordt de financiering mogelijk gemaakt
van investeringen die in de markt niet vanzelfsprekend tot stand komen. In
2022 is de geraamde LNV bijdrage aan de begrotingsreserve voor de
borgstellingsfaciliteit € 3,6 mln.
Bij verliesdeclaraties borgstellingsfaciliteit worden uitgaven op afgegeven
borgstellingen zichtbaar. Deze uitgaven doen zich voor als een agrariër,
gebruikmakend van de borgstellingsregeling, failliet gaat. Hiervoor is op
de LNV-begroting € 1,8 mln. geraamd. Meer informatie over risicorege­
lingen is te vinden in het overzicht in deze begroting achter de beleids­
agenda.
Opdrachten
Sociaal economische positie boeren
Voor het versterken van de sociaal economische positie van de boer is € 2,6
mln. beschikbaar. Een groot deel van dit budget (€ 1,1 mln.) is bestemd voor
de financiering van de activiteiten van de ACM die samenhangen met haar
rol als handhavingsautoriteit voor de Wet oneerlijke handelspraktijken in
de landbouw en voedselvoorzieningsketen. Deze wet treedt op 1 november
2021 in werking. In 2021 zal de uitvoeringsverordening 1185-2017 zijn
geïmplementeerd waarmee de transparantie in de keten wordt vergroot.
Voor de implementatie van deze verordening is aanvullend budget gereser­
veerd (€ 0,6 mln.). Met het resterende deel van het budget (€ 0,9 mln.)
worden activiteiten gefinancierd die bijdragen aan het verbeteren van het
verdienvermogen van de boer, de versterking van de relatie boer-burger en
de vernieuwing van de ICT voor pachtregistratie.
Duurzame veehouderij
Voor de verduurzaming van de veehouderij is in 2022 € 12,9 mln.
beschikbaar. Het betreft middelen voor de volgende onderdelen:
• Uitvoering van het Klimaatakkoord landbouw en landgebruik
(Kamerstuk 32 813, nr. 342) (€ 7,6 mln.): dit budget is beschikbaar voor
het terugdringen van broeikasgasemissies in de veehouderij. Deze
middelen zullen worden ingezet voor een aantal gerichte activiteiten
zoals de integrale aanpak van methaan en ammoniak via het dier- en
voerspoor (€2,6 mln.). De aanpak is gericht op een efficiënte inzet van
middelen voor kennisontwikkeling, kennistoepassing en kennisver­
spreiding, gevolgd door implementatie en monitoring. Een centrale rol
hierbij is weggelegd voor onderzoek op een netwerk van praktijkbe­
drijven en de verspreiding van resultaten via demonstratiebedrijven.
Daarnaast wordt € 2,6 mln. ingezet voor het uitvoeren van onderzoek,
pilots en demo’s gericht op emissiereductie vanuit stallen en mestop­
slagen. Daarnaast is er een bedrag van € 1,7 mln. gereserveerd voor
het vergroten van de vraag naar duurzame en klimaatvriendelijke
producten. Dat gebeurt onder andere via een onderdeel van de Subsi­
dieregeling agrarische bedrijfsadvisering dat gericht is op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

45

•

•

•

samenwerking tussen veehouders en marktpartijen die zich richt op
het ontwikkelen van nieuwe marktconcepten. Voor overige projecten,
waaronder het project Nieuwkoopse plassen, is € 0,7 mln. beschikbaar.
Emissiearm veevoer (€ 3 mln.): uit onderzoek is gebleken dat het eiwit­
gehalte in veevoer verlaagd kan worden zonder dat dit leidt tot gezond­
heidsrisico’s voor de dieren of productieverlies. Onbekendheid met de
mogelijkheden en ook vrees voor productieverlies weerhoudt vele
boeren ervan de stap naar een lagere eiwitinput te zetten. Agrariërs
zullen echter zelf de stap moeten zetten naar eiwitarmer veevoer. Dit
wordt gestimuleerd door ervaringen van individuele agrariërs of
ervaringen door middel van lerende netwerken intensief te delen, waar
gewenst met behulp van bedrijfsadviseurs (programma Innovatie op
het boerenerf – zie hiervoor artikel 23). De verlaging van de eiwitinput
vergt voortdurende begeleiding van praktijkonderzoek, waarbij ook
diergezondheid en dierenwelzijn veel aandacht zullen krijgen om het
vertrouwen te geven dat de verlaging zonder risico’s kan worden ingezet.
Diverse projecten gericht op de transitie naar een duurzame veehouderij
binnen de kringlooplandbouw en opdrachten aan derden die onder­
steunend zijn aan de beleidsontwikkeling en -uitvoering op het gebied
van de veehouderij (€ 1,3 mln.). Ook de bijdrage aan het sociaaleconomisch plan voor de pelsdierhouderij (€ 0,3 mln.) maakt onderdeel
uit van dit budget.
Weidegang (€ 1 mln.): weidegang is een belangrijke maatschappelijke
wens die breed gedragen wordt in de samenleving. De inzet op het
vergroten van het aantal uren weidegang draagt hier aan bij en levert
daarnaast een bijdrage aan de reductie van ammoniakemissie. Om dit
te realiseren wordt ingezet op een mix van instrumenten, die in overleg
met het bedrijfsleven nader vormgegeven wordt. Centrale elementen
hierbij zijn demonstratie en voorlichting aan melkveehouders over
beweiden en graslandmanagement en het versterken van onderwijs en
scholing gericht op ‘grasland en beweiden’.

Glastuinbouw en weerbare planten en teeltsystemen
Het budget van € 15,5 mln. is voornamelijk bestemd voor maatregelen die
in het kader van het Klimaatakkoord genomen worden. Het budget wordt
met name ingezet voor de volgende activiteiten:
• Innovatieagenda energie (€ 8,5 mln.): het programma Kas als
Energiebron is het innovatie- en actieprogramma dat energiebesparing
en het gebruik van duurzame energie in de glastuinbouw stimuleert. Dit
programma ondersteunt kennis- en innovatie-ontwikkeling, proof of
principle-onderzoek en demonstraties voor verbreden en verdiepen van
«Het nieuwe Telen» en klimaatneutrale(re) teelsystemen en
kassystemen. Via een kennisuitwisselingprogramma wordt uitrol gesti­
muleerd (bijvoorbeeld met kennisbijeenkomsten en communicatie via
www.kasalsenergiebron.nl).
• Nationaal Programma Landbouwbodems (NLP) (€ 4,2 mln.): het doel van
het NLP is dat in 2030 alle Nederlandse landbouwbodems (ongeveer
1,8 miljoen hectare) duurzaam worden beheerd en daarmee jaarlijks
extra 0,5 Mton CO2-eq in (minerale) landbouwbodems wordt vastgelegd
door koolstofvastlegging (CO2 uitstoot reductie) (Kamerstuk 30 015, nr.
58). Het programma kent een focus van bestedingen voor de eerste paar
jaar, gericht op een flinke opschaling van wetenschappelijk onderzoek,
praktijkpilots en een stevige impuls aan kennisverspreiding. In 2022
worden opdrachten uitgevoerd voor onder andere een eenduidige infor­
matiestroom naar het boerenerf over nieuw ontwikkelde en bewezen
maatregelen voor duurzaam bodembeheer en koolstofvastlegging.
Verder vindt in 2022 opdrachtverstrekking plaats voor de verdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

46

•

•

kennisontwikkeling en opschaling van maatregelen, verdiepingsslag
rondom afwenteling en praktijkpilots binnen Slim Landgebruik, die
zorgen voor onderbouwing van de effecten van de maatregelen in de
komende periode naar onder meer het GLB/NSP.
Plantgezondheid (€ 0,6 mln.): een hoogwaardige kwaliteit van plant­
aardige producten en een hoog plantgezondheidsniveau zijn voor de
Nederlandse plantaardige sector van groot belang. Een belangrijk
speerpunt is het voorkomen van de in- en uitsleep van plantenziekten in
Nederland. In 2022 wordt de implementatie van het nieuwe Europese
fytosanitaire stelsel afgerond. Ook blijft Nederland in 2022 inzetten op
het bevorderen van de zaaizaadvoorziening in ontwikkelingslanden via
het publiek-private programma SeedNL en zet Nederland onder andere
in op het wegnemen van fytosanitaire handelsbelemmeringen.
Gewasbescherming (€1,9 mln.): in 2022 wordt uitvoering gegeven aan
het programma dat bijdraagt aan de doelen van het Uitvoeringspro­
gramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030 (Kamerstuk 27 858, nr.
518). Het gaat hierbij om kennisontwikkeling en –verspreiding via
onderzoek en gebiedsgerichte pilotprojecten zodat telers gestimuleerd
worden om weerbare plant en teeltsystemen en geïntegreerde gewas­
bescherming toe te passen en emissies naar het milieu verder te
reduceren.

Mestbeleid
Er is een bedrag van € 18,2 mln. geraamd voor de uitvoering, monitoring
en handhaving van het mestbeleid om in 2022 aan de Europese verplich­
tingen te kunnen blijven voldoen. Daarnaast is ten behoeve van het
nationale mestbeleid in 2022 € 0,7 mln. gereserveerd. Met het nationale
mestbeleid wordt invulling gegeven aan de verplichtingen die volgen uit
de Nitraatrichtlijn (91/676/EEG). Ook wordt er een bijdrage geleverd aan de
realisatie van de doelen van de Kaderrichtlijn Water (2000/60/EG). Het doel
van het mestbeleid is het verbeteren van de kwaliteit van het grond- en
oppervlaktewater door het bevorderen van een effectief en efficiënt gebruik
van meststoffen in de landbouw. Nederland stelt in dit kader elke vier jaar
een Actieprogramma Nitraatrichtlijn op waarin het beleid van de komende
vier jaar wordt vastgelegd. De maatregelen zoals uitgevoerd in kader van
het 6e Actieprogramma (2018-2021) zijn gefinancierd vanuit incidentele
middelen. Per 2022 gaat hiervoor een nieuwe periode in. LNV is momenteel
bezig met de voorbereiding van de invulling van het 7e Actieprogramma
Nitraatrichtlijn. Besluitvorming hierover moet nog plaatsvinden en is in
principe aan het volgende kabinet.
Er zal blijvend ingezet worden op de uitvoering van de Versterkte Handha­
vingsstrategie die door de EU als voorwaarde was verbonden aan het
verlengen van de derogatieperiode (2020-2021). Van daaruit zal worden
gewerkt aan de invoering van het realtime Vervoersbewijs Dierlijke
Meststoffen (rVDM): digitale verantwoording van mesttransporten.
Daarnaast zal de verdere uitwerking van contouren voor het toekomstige
mestbeleid worden opgepakt, welke vervolgens in beleid dienen te worden
omgezet. Het actieprogramma dient als basis voor gesprekken over een
nieuwe derogatie vanaf 2022. Op dit moment is nog onduidelijk of deze
verkregen zal worden.
Diergezondheid en dierenwelzijn
Gezonde dieren en dierenwelzijn zijn onlosmakelijk verbonden met een
duurzame veehouderij. In 2022 wordt daarom € 13,3 mln. ingezet voor
activiteiten die bijdragen aan beleidsdoelen, onder andere uit de Beleids­
brief Dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286, nr. 991):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

47

•

•
•

•
•

•

•

•
•

•

Bijdragen aan het sectorspecifieke beleid voor de reductie van het
gebruik van antibiotica (Kamerstuk 29 683, nr. 252), met een focus op
hooggebruik en het verbeteren van diergezondheid in het algemeen
(€ 0,7 mln.).
Bijdragen voor de uitvoering van acties uit de roadmap preventie
Afrikaanse Varkenspest (Kamerstuk 29 683, nr. 251)(€ 0,1 mln.).
Early warning, monitoring en bewaking van dierziekten en zoönosen via
bijdragen mede namens het ministerie van VWS aan het Dutch Wildlife
Health Centre (€ 0,7 mln.) en aan de faculteit Diergeneeskunde (gezel­
schapsdieren) (€ 0,2 mln.).
Bijdrage aan het CIBG voor beheer en uitvoering van het wettelijk
register voor diergeneeskundigen (€ 1,5 mln.).
Daarnaast wordt bijgedragen aan de financiering van voorzieningen
voor de crisisparaatheid zoals bijdragen aan de deskundigengroep
dierziekten, de permanente welzijnscommissie dierziekten en budget
voor crisisoefeningen (€ 0,1 mln.).
Diverse bijdragen voor de bevordering van het welzijn van gezelschaps­
dieren (€ 3,7 mln.), bijvoorbeeld voor de Landelijke Inspectiedienst
Dierenbescherming (€ 2,8 mln.) en het Landelijk Informatiecentrum
Gezelschapsdieren (€ 0,2 mln.), het bevorderen van een gezonde fokkerij
en voor inzet op preventie van bijtincidenten die veroorzaakt worden
door hoog risico honden (€ 0,1 mln.). Voor het in beslag of in bewaring
nemen van dieren om redenen van dierenwelzijn is een bijdrage (€ 3,4
mln.) beschikbaar.
Diverse bijdragen voor bevordering van het welzijn van landbouwhuis­
dieren (€ 1 mln.), waaronder ondersteuning van het vertrouwensloket
welzijn landbouwhuisdieren en het bevorderen van de brandveiligheid
van stallen.
Regie van het programma Transitie Proefdiervrije Innovatie (€ 0,5 mln.).
Bijdragen aan projecten ter psychosociale ondersteuning van boeren
om de kloof tussen boeren en professionele hulpverleningsinstanties te
verkleinen (€ 0,1 mln.).
Overige projecten (€ 1,3 mln.) in het kader van dierproeven en alterna­
tieven (€ 0,5 mln.) en monitoring, early warning en bewa-king veterinaire
veiligheid (€ 0,8 mln.).

Voedselzekerheid en internationale agrarische samenwerking
Het budget van € 5,4 mln. is bestemd voor onder andere het Programma
Internationale Agroketens (PIA) en internationale agrarische samen­
werking. De middelen voor PIA (€ 2,6 mln.) worden ingezet voor het
versterken van de internationale positie van de Nederlandse agro- en
foodsector. De middelen zijn bestemd voor de financiering van diverse
kleinschalige projecten wereldwijd, maar ook voor projecten in Nederland
zoals voor inkomende handels- en overheidsmissies en voor de website
agroberichtenbuitenland.nl. Het Landbouwradennetwerk vervult hierbij
een belangrijke rol. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar voor bilaterale
en multilaterale samenwerking op het gebied van duurzame economischeen landbouwontwikkeling en veerkrachtige voedselsystemen, mondiale
voedselzekerheid en (internationale) partnerschappen (€ 1,4 mln.). Op basis
van de evaluatie voedselzekerheid in 2019 en in lijn met het Nederlandse
voedselzekerheidsbeleid (Kamerstuk 33 625, nr. 280), de LNV-visie en de
internationale strategie van LNV, is het accent komen te liggen op de inhou­
delijke thema’s: a) Transitie duurzaam voedselsysteem en circulaire
landbouw; b) Opgaven klimaat en natuurlijke hulpbronnen; c) Internationale
markten en duurzame, efficiënte ketens en d) Ontwikkelen van kennis en
technologie op landbouwgebied. Verder zijn middelen gereserveerd voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

48

het steunpunt voor de regeling Schoolfruit en voor de totstandkoming van
het Nationaal Strategisch Plan (NSP) dat voor de nieuwe periode van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid wordt opgesteld (€ 1 mln.).
Integraal voedselbeleid
Het budget van € 6,4 mln. is bestemd voor beleid voor duurzaam voedsel,
reststromen en voor het borgen van de voedselveiligheid.
• Duurzaam voedsel (€ 2,2 mln.): het beleid voor duurzaam voedsel richt
zich op het verminderen van voedselverspilling, het stimuleren van
een duurzaam (en gezond) eetpatroon en het makkelijker maken voor
consumenten om een bewuste en geïnformeerde keuze te maken voor
duurzaam geproduceerd voedsel. Een belangrijk speerpunt blijft het
verlagen van voedselverspilling bij de consument. In het Klimaatak­
koord is de afspraak opgenomen om voedselverspilling bij de
consument, inclusief de voedselverliezen in de keten, in Nederland in
2030 te halveren ten opzichte van 2015. In 2022 wordt de vierde monitor
voedselverspilling bij huishoudens in Nederland uitgevoerd om te
bepalen of de dalende trend doorzet. In 2022 wordt ook ingezet op het
verminderen van voedselverspilling bij restaurants. Om het voor
consumenten makkelijker te maken een bewuste en geïnformeerde
keuze te maken voor voedsel dat op een duurzamere wijze is geprodu­
ceerd, wordt in 2022 voor de derde keer een benchmark op duurzaam­
heidsbeeldmerken op voedsel uitgevoerd. De resultaten hiervan worden
onder de aandacht gebracht bij consumenten zodat zij inzicht krijgen
in de betekenis van verschillende beeldmerken. Een duurzaam
voedingspatroon is belangrijk om de impact van voedsel op het milieu
binnen de draagkracht van de planeet te houden. LNV zet daarom in op
het stimuleren van een duurzaam voedingspatroon, onder meer via
het Voedingscentrum. In 2022 is er specifiek aandacht voor een gezonde
balans tussen plantaardige en dierlijke eiwitten en niet te veel eten.
• Voedselveiligheid (€ 4,2 mln.): de borging van voedselveiligheid richt
zich op de primaire productiefase van de voedselketen. Daarbij moet in
de eerste plaats worden gedacht aan de veiligheid van diervoeders,
het verwerken van dierlijke reststromen en het borgen van voedselvei­
ligheid in de schakels van de vleessector tot en met de slacht. Samen
met het tegengaan van voedselfraude draagt dit bij aan het verkleinen
van de risico’s voor de volksgezondheid, het versterken van het
vertrouwen van de consument in voedsel en het versterken van de
(internationale) positie van de agrofoodketen. Vanuit dit budget wordt
tevens een bijdrage gedaan aan de coördinatie van Codex comités,
specifiek voor het jaarlijkse Codex Alimentarius comité voor contami­
nanten in voedsel, waarvan Nederland organisator en permanent
voorzitter is. Nederland draagt daarmee ook bij aan het mondiale
systeem van veilig voedsel. Daarnaast is budget gereserveerd voor
beleidsadvisering door het Bureau Diergeneesmiddelen met betrekking
tot het diergeneesmiddelenbeleid en de handhaving van de Europese
verordening diergeneesmiddelen dat na een periode van implementatie
in 2022 in werking treedt.
Bijdrage ZBO/RWT
College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden
Op de LNV-begroting is in 2022 € 1,3 mln. gereserveerd voor de bijdrage
aan het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (Ctgb). De ministeries van LNV, IenW, SZW en VWS geven opdracht
aan het Ctgb voor het geven van beleidsadviezen en het afhandelen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

49

bezwaar- en beroepschriften en verzoeken in het kader van de Wet
openbaarheid van bestuur. In totaal bedraagt de bijdrage aan Ctgb € 2,5 mln.
via budgetoverboekingen van de genoemde ministeries.
Centrale Commissie Dierproeven
Voor de bijdrage aan de Centrale Commissie Dierproeven (CCD) is € 2,2 mln.
gereserveerd. RVO ondersteunt de CCD bij haar werkzaamheden en
ontvangt daarvoor een bijdrage voor zover dit niet via leges in rekening kan
worden gebracht bij aanvragers van een projectvergunning. De CCD
verstrekt op grond van de Wet op de dierproeven vergunningen voor het
mogen uitvoeren van dierproeven. Daarnaast behandelt het wijzigingsaan­
vragen en registreert de CCD meldingen. Het uitgangspunt van de wet is dat
er geen dierproeven worden uitgevoerd, tenzij er goede redenen voor zijn
en dat er geen mogelijkheden bestaan om de gevraagde resultaten te
behalen zonder proefdieren. In 2022 wordt uitvoering gegeven aan de
aanbevelingen uit het in 2021 uitgevoerde onderzoek naar de doeltref­
fendheid en doelmatigheid van het functioneren van de CCD. Een van deze
aanbevelingen betreft om de positionering van de CCD en andere keten­
partners in het stelsel en tevens de bijbehorende taakverdeling uitgebreider
te onderzoeken.
Medebewind/voormalige productschappen
In 2014 zijn publieke taken van de Publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties
(PBO’s) overgaan naar de centrale overheid. Het bijbehorende budget van
€ 1,4 mln. is binnen de begroting overgeheveld naar de apparaatskosten
(artikel 50).
Raad voor de plantenrassen
Aan de Raad voor plantenrassen wordt in 2022 € 1,3 mln. ter beschikking
gesteld om uitvoering te geven aan diverse wettelijke verplichtingen
aanvullend op de eigen wettelijke taken. Dit betreft onder meer het inrichten
en uitgeven van een Rassenlijst Bomen en het opzetten van toetsproeven
in de bosbouw en methodiekontwikkeling voor het uitvoeren van proeven
aan plantenrassen.
Keuringsdiensten
Dit betreft het geraamde budget van € 2,1 mln. voor een bijdrage aan
privaatrechtelijke ZBO's voor delen van de taakuitvoering. Het gaat onder
andere om het Kwaliteits-Controle-Bureau (KCB), het Centraal Orgaan voor
Kwaliteitsaangelegenheden in de Zuivel (COKZ) en Nederlandse Algemene
Kwaliteitsdienst voor de Tuinbouw (Naktuinbouw). Het budget is gereser­
veerd voor een bijdrage aan de keuringsdiensten voor kosten die zij maken
om zich voor te bereiden op nieuwe regelgeving van het Verenigd Koninkrijk
als gevolg van Brexit (€ 1,5 mln.). Verder gaat het om niet-retribueerbare
toezicht- of controletaken (€ 0,3 mln.) en de Toolbox kwekersrecht waarmee
projecten worden uitgevoerd om landen te helpen bij de implementatie van
het kwekersrecht (€ 0,2 mln.) en overige bijdragen (€ 0,1 mln.).
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
FAO en overige contributies
Ten behoeve van de jaarlijkse contributies voor internationale organisaties
is er in 2022 € 11,1 mln. gereserveerd. De grootste contributie die hieruit
bekostigd wordt, is die aan de Food and Agriculture Organization of the
United Nations (FAO) (€ 8,2 mln.). Daarnaast zijn er middelen gereserveerd
voor kleinere contributies aan verschillende internationale organisaties,
zoals het United Nations Environment Programme (UNEP) (€ 0,4 mln.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

50

Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
Diergezondheidsfonds
Dit betreft de LNV-bijdrage van € 11,2 mln. aan de begroting van het Dierge­
zondheidsfonds (DGF) voor bewaking en monitoring en voor voorzieningen
in geval van een dierziekte-uitbraak (zoals vaccins, destructiecapaciteit en
bestrijdingsmaterialen). Daarnaast is de bijdrage aan de Autoriteit dierge­
neesmiddelen inbegrepen. Meer informatie over het DGF vindt u in het
begrotingshoofdstuk van het DGF.
Ontvangsten
Mestbeleid
De ontvangsten betreffen de boete-inkomsten voor de handhaving van
het mestbeleid en de bijdrage van bedrijven die gebruik maken van de
derogatie. Op moment van opstellen van deze begroting is er nog geen
zekerheid over de derogatieverlening voor het jaar 2022. De kosten in het
kader van de derogatie betreffen de kosten van het derogatiemeetnet
binnen het Landelijk Meetnet Mestbeleid (LMM) en de kosten die verbonden
zijn aan het verlenen van een vergunning voor derogatie. Voor 2022 worden
de ontvangsten geraamd op € 7,2 mln.
Garanties
De ontvangsten betreffen inkomsten uit door agrariërs betaalde provisies
voor de door LNV afgegeven garantstellingen aan banken. Voor 2022
worden de ontvangsten geraamd op € 1,8 mln.
Diergezondheid en dierenwelzijn
Deze geraamde ontvangsten van € 11,6 mln. hebben voor het grootste
gedeelte (€ 5,2 mln.) betrekking op ontvangsten uit heffingen en retributies
voor identificatie en registratie van dieren. Daarnaast zijn er ontvangsten
geraamd voor boete-inkomsten op grond van de Gezondheids- en
welzijnswet voor dieren (€ 3,5 mln.), de Wet gewasbeschermingsmiddelen
en biociden (circa € 0,5 mln.) en vanwege retributies meststoffen, fosfaat­
rechten en derogatie (€ 1,5 mln.). Ook is er een bedrag geraamd voor
ontvangsten van de Centrale Commissie Dierproeven voor de behandeling
van vergunningaanvragen en wijzigingen (€ 0,5 mln.). Verder zijn er
ontvangsten op grond van de regeling In beslag genomen goederen (€ 0,3
mln.).
Voedselzekerheid en internationale agrarische samenwerking
De ontvangsten van € 5,9 mln. betreffen voornamelijk ontvangsten van
vervallen waarborgsommen bij in- en uitvoercertificaten. RVO verstrekt
deze in- en uitvoercertificaten op basis van de Gemeenschappelijke Markt­
ordening.
Onttrekkingen begrotingsreserves
Zie hiervoor de toelichting op de begrotingsreserves.
ZBO’s/RWT’s
Dit betreft een geraamde ontvangst van € 2,3 mln. uit door de Grondkamers
geïnde leges. De Grondkamers hebben als doel om goede pachtverhou­
dingen te bevorderen tussen verpachters en pachters van landbouwgrond.
Dit doen zij door nieuwe, gewijzigde of ontbonden pachtovereenkomsten
van landbouwgrond te toetsen aan wet- en regelgeving. Hiervoor vragen
de Grondkamers een lege voor de uitvoeringskosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

51

Toelichting op de begrotingsreserves
Begrotingsreserve Landbouw
De begrotingsreserve Landbouw is bestemd voor omvangrijke uitgaven op
het gebied van landbouwbeleid waarvoor het lastig is om een kasritme vast
te stellen. Het grootste deel van de middelen is bestemd voor het flankerend
beleid pelsdierhouderij (circa € 10 mln.). De hoogte van de onttrekking in
2022 voor de pelsdierhouderij zal afhangen van het gebruik van de
verruimde subsidieregeling sloop- en ombouwkosten. De verplichtingen
ten aanzien van sloopsubsidies zijn in 2021 al aangegaan, maar uitbetaling
ervan kan later plaatsvinden. Voor deze regeling zijn ook middelen
beschikbaar op de LNV-begroting uit de Regeerakkoordenvelop Warme
sanering (zie subsidies - sociaal economische positie boeren). Het restant
van de begrotingsreserve is bestemd voor verplichtingen die zijn
aangegaan voor de VAMIL-compensatieregeling en projecten die bijdragen
aan een duurzame cacaoconsumptie en -productie. De middelen voor de
bijdragen aan duurzame cacaoconsumptie en -productie zijn ontvangen van
de Vereffeningsorganisatie PBO's en zijn afkomstig van het cacaobuffer­
stock-fonds dat beheerd werd door het voormalig Productschap
Akkerbouw. Het budget in deze reserve is 100% juridisch verplicht.
Overzicht geraamd verloop begrotingsreserve Landbouw (bedragen x € 1 mln.)
Verwachte
Stand per
Verwachte
1/1/2021 toevoegingen onttrekkingen
2021
2021
Begrotingsreserve Landbouw

30,5

0

13

Verwachte
Verwachte
Verwachte
stand per toevoegingen onttrekkingen
1/1/2022
2022
2022
17,5

0

1

Verwachte
stand per
31/12/2022
16,5

Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
De begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit is bedoeld om de verliesdecla­
raties te betalen. Deze verliesdeclaraties (als gevolg van faillissement)
kunnen te zijner tijd voortkomen uit afgegeven garantstellingen op
verstrekte kredieten waarmee innovatieve en duurzame investeringen in
de landbouw en visserij worden gefaciliteerd. Om een garantstelling te
krijgen, moet door de ondernemer een provisie worden betaald. Deze
provisie inkomsten plus een jaarlijkse bijdrage vanuit de LNV begroting (zie
budgettaire tabel, onder garanties en dan «bijdrage Borgstellingsreserve»)
worden in deze reserve afgestort.
Deze begrotingsreserve is gelinkt aan de Borgstelling MKB-Landbouwkre­
dieten (BL) en de modules die hieronder vallen. Zie hiervoor ook paragraaf
risicoregelingen achter de beleidsagenda in deze begroting voor meer
specifieke informatie over de onderliggende delen.
Het budget in deze reserve is voor circa 60% juridisch verplicht.
Overzicht geraamd verloop begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit (bedragen x € 1 mln.)
Verwachte
Stand per
Verwachte
1/1/2021 toevoegingen onttrekkingen
2021
2021
Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit

125

3,2

2,5

Verwachte
Verwachte
Verwachte
stand per toevoegingen onttrekkingen
1/1/2022
2022
2022
125,8

1,5

4

Verwachte
stand per
31/12/2022
123,3

Begrotingsreserve Apurement
De begrotingsreserve Apurement heeft betrekking op correcties van de
Europese Commissie (EC) vanwege een niet EU-conforme uitvoering van
EU-subsidieregelingen. LNV monitort het verloop van correctievoorstellen
en -besluiten en bepaalt of de omvang van deze reserve proportioneel is in
relatie tot de financiële dreigingen uit lopende onderzoeken. Pas op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

52

moment van de ontvangen uitspraak van de EC is er sprake van een
juridische verplichting. Op grond van de tot nu toe ontvangen definitieve
besluiten is 15% van de reserve juridisch verplicht.
Overzicht geraamd verloop begrotingsreserve Apurement (bedragen x € 1 mln.)
Verwachte
Stand per
Verwachte
1/1/2021 toevoegingen onttrekkingen
2021
2021
Begrotingsreserve Apurement

85,1

1

Verwachte
Verwachte
Verwachte
stand per toevoegingen onttrekkingen
1/1/2022
2022
2022

11,3

74,8

1

Verwachte
stand per
31/12/2022

7,2

68,6

Extracomptabele fiscale regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande
tabel is ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld.
De cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage ‘Fiscale
regelingen’ in de Miljoenennota. Een fiscale regeling die niet in onder­
staande tabel is opgenomen, maar wel op dit beleidsartikel betrekking heeft
is het verlaagd btw-tarief voor de sierteelt. Voor een beschrijving van de
regelingen, de doelstelling, de ramingsgrond, een verwijzing naar de laatst
uitgevoerde evaluatie en het beoogde jaar van afronding van de volgende
evaluatie wordt verwezen naar de bijlage bij de Miljoenennota ‘Toelichting
op de fiscale regelingen’.
Fiscale regelingen 2020-2022, budgettair belang op transactiebasis in
lopende prijzen
2020

2021

2022

Landbouwvrijstelling in de winstsfeer

664

598

538

OVB Vrijstelling cultuurgrond1

133

184

191

EB Verlaagd tarief glastuinbouw2

138

136

131

5

6

6

ASB Vrijstelling Brede Weersverzekering3
1 OVB = Overdrachtsbelasting
2 EB = Energiebelasting
3 ASB = Assurantiebelasting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

53

Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
A. Algemene doelstelling
De Minister van LNV streeft naar een sterke en veerkrachtige natuur, een
duurzame en economisch rendabele visserijsector en draagt via gebieds­
gericht werken bij aan het versterken van de brede welvaart.
B. Rol en verantwoordelijkheid
–

–

–

–

–

De Minister van LNV is verantwoordelijk voor het beschermen,
versterken en duurzaam benutten van de natuur en biodiversiteit, mede
in relatie tot de klimaat-, en stikstofdoelstellingen, Caribisch Nederland,
in nationaal, EU- en mondiaal verband. Voor de natuurkwaliteit van de
Rijkswateren en voor de internationale samenwerking op natuurgebied
treedt de Minister als eerstverantwoordelijke op.
De Minister van LNV is verantwoordelijk voor het versterken van de
positie van de Nederlandse visserijketen (inclusief Caribisch Nederland)
en het bevorderen van duurzaamheid, transparantie en ketenverant­
woordelijkheid in de Nederlandse visserijketen (inclusief Caribisch
Nederland).
De Minister van LNV is medeverantwoordelijk voor gebiedsgericht
werken, waarbij de LNV-opgaven in onderlinge samenhang met andere
maatschappelijke en regionale opgaven worden opgepakt ter
versterking van de brede welvaart in de regio.
De Minister van LNV voert de regie over de aanpak van regionale
knelpunten ter versterking van de brede welvaart middels de Regio
Deals.
De Minister van LNV is het aanspreekpunt voor wat betreft de betrok­
kenheid van het Rijk bij bodemdaling in het landelijke gebied in relatie
tot landbouw, natuur en biodiversiteit en de vitaliteit van het platteland
in bredere zin en voor landbouw als onderdeel van het Klimaatakkoord.

De Minister van LNV is (mede)verantwoordelijk voor:
Stimuleren
– Het stimuleren en versterken van de maatschappelijke betrokkenheid bij
het beschermen, versterken en duurzaam benutten van natuur en biodi­
versiteit, op zowel nationaal als internationaal niveau.
– Het bevorderen van behoud en versterken van biodiversiteit in het
agrarisch gebied en binnen agroketens.
– Het ondersteunen van het versterken van de positie van de Nationale
parken.
– Het stimuleren van de inzet van de Nederlandse bos-, natuur- en
houtsector in het energie- en klimaatbeleid en het bevorderen van de
duurzame bijdrage van bos en natuur aan de groene grondstoffenvoor­
ziening.
– Het stimuleren van maatschappelijke initiatieven in lijn met de LNV-visie,
zoals Nederland Natuurpositief, het Handvest Natuurinclusief en het
Deltaplan Biodiversiteitsherstel
– Het bevorderen van een duurzame, innovatieve en rendabele visserij- en
aquacultuursector binnen de kaders van het Gemeenschappelijk visse­
rijbeleid (Europees Maritiem, Visserij en Aquacultuur Fonds 2021-2027
(EMVAF).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

54

Regisseren
– Het inzetten, samen met medeoverheden en maatschappelijke partijen,
op de totstandkoming van afspraken over het versterken van biodiver­
siteit, aansluitend op de afspraken uit de EU-Biodiversiteitsstrategie en
het (nog overeen te komen) nieuwe raamwerk voor biodiversiteit in
het kader het mondiale biodiversiteitsverdrag (Convention on Biological
Diversity, CBD).
– Het voeren van regie op de aanpak van regionale knelpunten middels
de bestaande Regio Deals met als doel om de brede welvaart in de regio’s
in Nederland te versterken.
Uitvoeren
– Het samen met provincies nakomen van afspraken die gemaakt zijn in
het Natuurpact en samen met provincies en IenW/RWS monitoren van
de toestand van de natuur en biodiversiteit en benutting van natuur op
land en in het water.
– Het samen met de provincies uitvoeren van het gezamenlijke
Programma Natuur, onderdeel van het programma Stikstofreductie en
Natuurherstel. Hiermee wordt onder andere invulling gegeven aan de
langjarige financiële impuls in het natuurbeleid als gevolg van de
stikstofaanpak, de Agenda Natuurinclusief en aan het ambitiedocument
Nederland Natuurpositief.
– Het onderhouden en handhaven van onder andere de Wet natuurbe­
scherming en de Wet grondslagen natuurbeheer- en bescherming
Caribisch Nederland en het treffen van voorbereidingen voor het
invoeren van de Omgevingswet en bijbehorende regelgeving.
– Het voorbereiden en uitvoeren van internationale en in EU-verband
gemaakte afspraken over de internationale handel in bedreigde dieren
en planten.
– De implementatie van het Europese exotenbeleid. De provincies zijn
verantwoordelijk voor het beheer van invasieve exoten.
– Het doen uitvoeren van regelingen en programma’s, zoals het
Programma naar een Rijke Waddenzee, de natuuronderdelen van de
Mariene Strategie en het beheer van Kroondomeinen.
– Het samen met provincies en andere betrokken partijen uitvoeren van
de Bossenstrategie.
– Staatsbosbeheer in staat stellen om, in samenhang met zijn maatschap­
pelijke omgeving, uitvoering te kunnen geven aan zijn (kern)taken, zoals
bedoeld in de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer en het Convenant
LNV/Staatsbosbeheer (2014).
C. Beleidswijzigingen
Natuurbank
Voor de opzet van een natuurbank is vanuit de begrotingsreserve Stikstof
€ 125 mln. gereserveerd. Deze middelen worden ingezet voor de realisatie
van natuurcompensatie van de schade als gevolg van projecten in het kader
van rijksinfra- en waterveiligheid en defensieprojecten die een veiligheids­
belang vertegenwoordigen. In 2020 is Staatsbosbeheer gestart met een
pilot. Het doel van de pilot is om ervaring op doen met hoe het instrument
in de praktijk werkt, waarbij onderscheidende projecten worden geïnitieerd.
Naast het leereffect worden ook daadwerkelijke natuurmaatregelen gerea­
liseerd die beschikbaar komen voor adc-projecten. Het resterende budget
van € 112 mln. wordt ingezet voor het uitvoeren van de werkzaamheden in
het kader van de Natuurbank. De ambitie is om circa 1.100 tot 2.000 hectare
aan natuurmaatregelen te realiseren gedurende de periode 2022-2025. In
2022 is de ambitie om de eerste 100 tot 150 ha. natuurmaatregelen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

55

realiseren. De natuurmaatregelen komen in komende jaren, zodra deze zich
voldoende hebben ontwikkeld en zich kwalificeren, via een register
beschikbaar voor gebruik als compensatienatuur in de vergunningverlening
van adc-projecten van Rijk en Waterschappen. Ter uitwerking van de natuur­
compensatiebank is een wetsvoorstel in voorbereiding.
Aanvalsplan Grutto
Het Aanvalsplan Grutto heeft tot doel om 34 kansgebieden van minimaal
1.000 hectare te creëren met een optimaal leef- en foerageergebied voor
weidevogels. Om dit te kunnen realiseren is het van belang dat agrariërs in
deze gebieden een verdienmodel kunnen ontwikkelen. Dat verdienmodel
bestaat enerzijds uit een vergoeding op grond van een meerjarige
verbintenis voor «zwaar agrarisch natuurbeheer» en anderzijds uit
elementen als een CO2 bank, verlaging van de waterschapslasten, aantrek­
kelijke pachtvoorwaarden, rentekorting en een hogere melkprijs. Voor een
voortvarende start van het Aanvalsplan Grutto is een bedrag van € 5 mln.
gereserveerd voor 2021 en 2022 (€ 2 mln. in 2021 en € 3 mln. in 2022) op
de begroting van LNV. Daarnaast hebben de provincies toegezegd eenzelfde
bedrag beschikbaar te stellen. Verder is met de provincies de ambitie uitge­
sproken om voor de GLB periode 2023-2027 € 69,5 mln. beschikbaar te
stellen, waarvan € 52,5 mln. afkomstig is uit overhevelingsmiddelen. Voor
de resterende € 17 mln. is nog geen dekking beschikbaar en zal in overleg
met provincies de mogelijkheden voor het leggen van de verbinding met
andere programma’s worden onderzocht. Met deze financiële impuls
kunnen de provincies 18 tot 26 kansgebieden met een minimale omvang
van 1.000 hectare inrichten en beheren. Indien de aanvullende dekking niet
gevonden kan worden, dan zal de ambitie bijgesteld moeten worden
(Kamerstuk 28 625, nr. 293).
Klimaatfonds
In 2022 wordt verder uitvoering gegeven aan het Klimaatfonds van het
Nationaal Groenfonds dat in 2021 is gestart. Het Groenfonds trekt € 70 mln.
extra geld aan voor de financiering van projecten die een bijdrage leveren
aan de klimaatdoelstellingen van de sector Landbouw en Landgebruik. Voor
de sector Landbouw en Landgebruik ligt er een taakstelling van ten minste
3,5 Mton en een ambitie van 6 Mton broeikasgasemissiereductie in 2030.
Voor het bereiken van de beoogde resultaten zijn innovatieve projecten
wezenlijk; zij zorgen voor ‘vernieuwing van onderaf´ en zijn de successen
van morgen. De financiering van deze projecten komt door marktfalen (te)
beperkt van de grond. Met de beschikbare middelen in het Klimaatfonds
pakt het Groenfonds economisch levensvatbare projecten op die banken
laten liggen en verstrekt aan deze projecten onder marktconforme
voorwaarden risicodragende financieringen (achtergestelde leningen).
Door deze risicodragende financieringen daalt het risicoprofiel van de
projecten naar een voor banken veelal acceptabel niveau waardoor deze
bereid zijn te cofinancieren. Het ministerie van LNV staat voor 80% van de
€ 70 mln. uit het Klimaatfonds garant.
Agroprogramma Groningen
De onzekerheid die de aardbevingsproblematiek in Groningen jarenlang
heeft veroorzaakt, en de trage en ingewikkelde schadeherstel- en verster­
kingsoperaties, hebben er toe geleid dat een deel van de agrarisch
ondernemers in het aardbevingsgebied is vastgelopen in de ontwikkeling
van hun bedrijf. Naar schatting gaat het om 175 gevallen. Vaak is de
samenloop van problematiek en processen zo complex geworden dat enkel
de aardbevingsgerelateerde procedures onvoldoende zijn om deze boeren
weer perspectief te geven op de toekomst van hun bedrijf. Om deze boeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

56

individueel te begeleiden, de processen waar ze mee te maken krijgen
inzichtelijk te maken en zoveel mogelijk te stroomlijnen, en daaruit tot
duurzame toekomstbeelden voor het bedrijf te komen, is onder leiding van
Provincie Groningen een programma opgezet. Hiervoor heeft het Rijk € 19
mln. beschikbaar gesteld in het Bestuursakkoord Groningen voor de
periode 2021-2025. Hiervan wordt € 5,5 mln. besteed aan de casusbege­
leiding (€ 1,1 mln. in 2022) en € 13,5 mln. aan fondsen voor inzet van
expertise en specifiek maatwerk (€ 2,7 mln. in 2022). Hiermee versterken en
verduurzamen we de agrarische sector in het aardbevingsgebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

57

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Budgettaire gevolgen van beleid art. 22 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

0

1.119.898

269.321

238.180

465.784

463.507

416.629

waarvan garantie verplichtingen

0

0

0

0

0

0

waarvan overige verplichtingen

1.119.898

269.321

238.180

465.784

463.507

416.629

619.460

462.658

515.816

486.548

472.728

415.790

Uitgaven

0

waarvan juridisch verplicht

95%

Subsidies

141.850

36.029

35.931

32.511

20.380

8.828

Vermaatschappelijking Natuur en
Biodiversiteit

0

2.635

2.635

2.687

1.606

1.061

1.061

Natuur en Biodiversiteit op land

0

11.637

24.746

24.981

22.642

11.944

1.104

Beheer Kroondomeinen

0

803

803

803

803

803

803

Duurzame visserij

0

4.998

7.845

7.460

7.460

6.572

5.860

Regio Deals

0

121.777

0

0

0

0

0

23.845

23.145

22.745

22.145

22.145

22.145

23.845

23.145

22.745

22.145

22.145

22.145

324

324

322

0

0

0

324

324

322

0

0

0

Leningen
Leningen rente en aflossing

0

Garanties
Garantie Klimaatfonds

0

Opdrachten

413.833

363.860

417.603

392.677

390.731

345.652

Vermaatschappelijking Natuur en
Biodiversiteit

0

13.092

15.343

8.640

8.712

8.751

9.531

Natuur en Biodiversiteit op land

0

308.749

266.805

331.354

343.071

347.398

303.648

Natuur en Biodiversiteit Grote Wateren

0

13.548

11.751

11.052

11.197

11.195

11.350

Duurzame visserij

0

3.364

41.210

40.619

6.499

6.600

6.675

Overige stelsel activiteiten

0

4.095

6.408

6.612

6.204

6.243

6.174

Internationale Samenwerking

0

3.587

3.655

3.736

3.736

3.736

3.736

Caribisch Nederland

0

2.814

4.364

2.714

1.064

764

764

Klimaatimpuls Natuur en Biodiversiteit

0

64.167

13.774

12.876

12.194

6.044

3.774

Regio Deals

0

417

550

0

0

0

0

9.270

9.293

8.958

8.958

9.265

8.958

9.270

9.293

8.958

8.958

9.265

8.958

28.293

28.293

28.543

28.543

28.493

28.493

28.293

28.293

28.543

28.543

28.493

28.493

2.045

1.714

1.714

1.714

1.714

1.714

2.045

1.714

1.714

1.714

1.714

1.714

Bijdrage aan agentschappen
Rijksrederij

0

Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Staatsbosbeheer

0

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Internationale Samenwerking

0

Ontvangsten

536.563

44.651

33.165

30.257

27.053

24.409

Landinrichtingsrente

0

29.478

26.035

24.353

23.045

19.841

18.397

Verkoop gronden

0

12.159

8.804

0

0

0

0

Overige ontvangsten natuur

0

3.417

4.819

3.819

2.219

2.219

2.219

Duurzame visserij

0

6.687

4.993

4.993

4.993

4.993

3.793

Onttrekkingen begrotingsreserves

0

484.822

0

0

0

0

0

Budgetflexibiliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

58

Het budget voor 2022 is voor circa € 441,1 mln. (95%) juridisch verplicht. Dit
komt door de verplichtingen die rusten op de onderdelen van dit artikel,
onder andere het opdrachtenbudget, de bijdrage aan Staatsbosbeheer en
Leningen rente en aflossingen.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Subsidies
Vermaatschappelijking natuur en biodiversiteit
Voor subsidies ‘Vermaatschappelijking natuur en biodiversiteit’ is in 2022
€ 2,6 mln. beschikbaar. De Nationale Parken vertegenwoordigen een
maatschappelijke waarde. Om deze waarde goed te benutten is er in 2022
€ 1,0 mln. beschikbaar voor activiteiten op het gebied van educatie in de
Nationale Parken. Daarnaast is er budget gereserveerd voor de uitvoering
van de regeling Tijdelijke Ondersteuning Nationale Parken (€ 1,6 mln.). Deze
regeling is in 2020 opengesteld met een budget van € 5,45 mln. en is
bedoeld voor de ondersteuning van nationale parken bij de ontwikkeling
richting de 12 ambities in de standaard voor de gebiedsaanduiding
nationaal park.
Natuur en biodiversiteit op land
Voor het subsidiebudget voor ‘Natuur en biodiversiteit op land’ is in 2022
€ 24,7 mln. begroot. Hiervan is € 19,7 mln. geraamd voor de Regeling
versneld natuurherstel. Met deze regeling wordt ingezet op natuurherstel­
projecten bij natuurterrein beherende organisaties (TBO’s). Deze organi­
saties kunnen op basis van de regeling projectvoorstellen voorstellen
indienen voor natuurherstelmaatregelen, zoals bijvoorbeeld het versnellen
en intensiveren van inrichting en beheer, hydrologische maatregelen en
verwerven van sleutelhectares. De eerste tranche van de regeling is begin
2021 opengesteld. Verder wordt er een budget van € 4,6 mln. geraamd voor
financiële ondersteuning van onderzoeken in het kader van het Agrarisch
Natuur- en Landschapsbeheer. Hiervan wordt € 3 mln. ingezet voor de
ondersteuning van het Aanvalsplan Grutto. Deze bijdrage wordt ingezet als
extra nationale bijdrage aan het ANLb budget dat provincies inzetten voor
weidevogelbeheer, gelabeld aan het Aanvalsplan Grutto. Het Aanvalsplan
Grutto heeft tot doel om 34 kansgebieden van minimaal 1.000 hectare te
creëren met een optimaal leef- en foerageergebied voor weidevogels. Om
boeren in staat te stellen een optimaal leefgebied voor weidevogels te
kunnen creëren, is het van belang dat agrariërs in deze gebieden een
verdienmodel kunnen ontwikkelen. De vergoeding voor het «zware beheer»
vanuit ANLb is een belangrijk en noodzakelijk onderdeel van het verdien­
model. Het zware beheer omvat beheerpakketten gericht op plas-dras,
kruidenrijk grasland en uitgesteld maaien. Verder wordt er € 0,4 mln.
geraamd voor de uitfinanciering van de Tijdelijke regeling particulier
natuurbeheer (Staatscourant 1998, nr. 163, 15298).
Beheer Kroondomeinen
Het Loo is een landgoed van circa 10.400 hectare bestaat uit twee deelge­
bieden: de Staatsdomeinen bij Het Loo en het eigenlijke Kroondomein. Bij
de Staatsdomeinen bij Het Loo zijn de baten en lasten voor rekening van
de Staat. De Kroondrager is economisch eigenaar van het eigenlijke
Kroondomein (6.700 hectare) en heeft hierop het vruchtgebruik en gebrui­
kersrechten alsmede de lasten. Het juridisch eigendom berust bij de Staat.
Het Rijk verstrekte de afgelopen jaren een subsidie van € 0,8 mln. aan de
Kroondrager, als privaatrechtelijk vruchtgebruiker van het eigenlijke
Kroondomein, voor beheers- en inrichtingsmaatregelen van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

59

Kroondomein. De huidige subsidie loopt tot eind 2021. Op de begroting van
LNV is € 0,8 mln. gereserveerd voor een nieuwe aanvraag met ingang van
2022.
Duurzame visserij
Het budget van € 7,8 mln. is gedeeltelijk bestemd voor de nieuwe program­
maperiode 2021-2027 van het Europees Maritieme Visserij en Aquacultuur
Fonds (EMVAF). Voor de cofinanciering hiervan is € 5,8 mln. gereser­
veerd. Het EMVAF-programma is verbonden met de bredere beleidsagenda
voor visserij, aquacultuur en maritieme zaken. De grote uitdagingen voor
de toekomst zijn de klimaatopgave en het beschermen van kwetsbare biodi­
versiteit op zee en andere wateren. De EMVAF-middelen dragen bij aan deze
uitdagingen middels een breed spectrum van activiteiten en maatregelen,
waaronder het geven van steun aan innovaties, investeringen en onderzoek.
Er is daarnaast in 2022 € 2 mln. beschikbaar voor de nationale innovatie­
middelen visserij welke volgen uit afspraken uit het Regeerakkoord. Deze
zijn aanvullend aan de beschikbare Europese middelen en nationale
cofinanciering (Kamerstuk 32 301, nr. 94). Het programma richt zich op de
delen van het innovatieproces die onder het EFMZV en de opvolger EMVAF
minder aan bod komen. Er wordt ingezet op twee sporen. Het eerste spoor
focust zich op fundamentele en grensverleggende innovaties (funda­
menteel onderzoek). Het tweede spoor richt zich juist op kleinere, toepas­
singsgerichte innovaties (pre-marktintroductie).
Leningen
Leningen rente en aflossingen
In 2022 is er € 23,1 mln. beschikbaar voor de betaling van de rente en
aflossing van leningen die LNV heeft uitstaan aan het Nationaal
Groenfonds. Deze leningen zijn in het verleden met tussenkomst van het
Nationaal Groenfonds verstrekt voor de realisatie (verwerving en doorle­
vering van gronden) van het Natuurnetwerk Nederland (voorheen:
Ecologische Hoofdstructuur). Door de decentralisatie van het natuurbeleid
naar de provincies worden hiervoor geen nieuwe leningen meer
aangegaan.
Garanties
Klimaatfonds
In 2022 is er € 0,3 mln. geraamd voor een reservering in de risicovoorziening
voor het Klimaatfonds van het Nationaal Groenfonds dat in 2021 is gestart.
Het Groenfonds trekt € 70 mln. extra geld aan voor de financiering van
projecten die een bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen van de
sector Landbouw en Landgebruik. Met de beschikbare middelen in het
Klimaatfonds pakt het Groenfonds economisch levensvatbare projecten op
die banken laten liggen en verstrekt aan deze projecten onder marktcon­
forme voorwaarden risicodragende financieringen (achtergestelde
leningen). Het ministerie van LNV staat voor 80% van de € 70 mln. uit het
Klimaatfonds garant.
Opdrachten
Vermaatschappelijking natuur en biodiversiteit
In 2022 is er € 15,3 mln. geserveerd voor activiteiten ten behoeve van het
verankeren van het belang en de waarde van natuur in verschillende
maatschappelijke sectoren. Deze activiteiten zijn de volgende:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

60

•

•

•

•

Stikstofaanpak (€ 10,2 mln.): de ontwikkeling van de structurele aanpak
stikstof wordt ondersteunt met middelen (€ 2,1 mln.) voor het meten van
de stikstofdepositie en ammoniakconcentraties, onderzoeken naar
stikstof en Natura 2000 en het basisbeheer van het rekeninstrument
AERIUS. Daarnaast wordt ingezet op de ontwikkeling en uitvoering van
de monitoringssystematiek, waarmee wordt vastgesteld of de condities
voor behoud en herstel van instandhouding worden behaald en het
maatregelenpakket voor daling van depositie en natuurversterking
voldoende effectief is dan wel bijstelling behoeft (€ 1,6 mln.). Ook
worden middelen ingezet voor ondersteuning van de gebiedsgerichte
aanpak en advies, onder meer via de inzet van RVO, expertise over
ruimtelijke processen en dataverzameling, informatievoorziening en
kennisuitwisseling, en worden middelen ingezet voor het Informa­
tiepunt stikstof dat ondersteuning biedt bij vragen van burgers,
ondernemers en overheidsinstanties over stikstof, de toepassing van
nieuw beleid bij toestemmingsverlening (€ 1,9 mln.). In verband met
de (neven)effecten van de snelheidsverlaging op Rijkswegen op
specifieke hexagonen in Natura 2000-gebieden, zijn middelen gereser­
veerd voor het treffen van de benodigde mitigerende maatregelen (€ 2,1
mln.). Tenslotte zijn er middelen gereserveerd voor RIVM voor advies
over bijvoorbeeld de effecten van bronmaatregelen en voor de ontwik­
keling van AERIUS (€ 2,5 mln.).
Natuurlijk kapitaal en vergroening financiële sector (€ 1,7 mln.): het
Ministerie van LNV werkt samen met onder meer VNO-NCW, IUCN
Nederland, MVO Nederland, De Nederlandsche Bank en kennisinstel­
lingen aan methoden en instrumenten die inzicht geven in het beslag op
en de afhankelijkheid van biodiversiteit van bedrijven en financiële
instellingen. Ook wordt gewerkt aan toepassing van de methoden en
instrumenten door overheden en gebiedspartijen, bijvoorbeeld voor
ruimtelijke en thematische vraagstukken. De beschikbare middelen
worden ingezet voor het ondersteunen en stimuleren van private
partijen, financiële instellingen, overheden en andere maatschappelijke
partijen om daarmee aan de slag te gaan en het ontwikkelen en
ontsluiten van de hiervoor benodigde informatie.
Natuurcombinaties (€ 3,1 mln.): onder de noemer natuurcombinaties
werkt LNV aan het verankeren van het belang van natuur in andere
sectoren en het stimuleren van de benutting van natuur bij de aanpak
van maatschappelijke opgaven (nature based solutions). Het
beschikbare budget wordt ingezet voor de ondersteuning van kansrijke
maatschappelijke initiatieven, de opbouw van kennis door onder­
steuning van onderzoeken en pilots ten behoeve van onderbouwing van
beleidskeuzes en ten behoeve van versnelling en opschaling van natuur­
inclusieve praktijken en de verspreiding van kennis en netwerkvorming,
waardoor initiatiefnemers en koplopers van elkaar kunnen leren. Daarbij
richt de inzet zich onder meer op natuurinclusieve landbouw, natuurin­
clusief bouwen, groen in de stad en de rol van natuur in de energietran­
sitie. Daarnaast wordt een deel van het budget ingezet voor de
ondersteuning van het proces van de Agenda Natuurinclusief.
Nationale Parken (€ 0,3 mln.): het Ministerie van LNV ondersteunt de
ingezette beweging naar Nationale Parken nieuwe stijl, onder meer door
financiering van het bij Staatsbosbeheer ondergebrachte Bureau
Nationale Parken en een communicatie- en marketingcampagne.

Natuur en biodiversiteit op land
Voor opdrachten op het gebied van natuur en biodiversiteit op land is in
2022 € 266,8 mln. beschikbaar. De middelen worden ingezet voor de
volgende activiteiten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

61

•

•

•

•

Programma Natuur (€ 248,9 mln.): voor de aanpak van de stikstofpro­
blematiek wordt in 2022 € 250 mln., waarvan € 1,1 mln. op artikel 23,
ingezet voor het versterken van de natuur (Kamerstuk 35 334, nr. 82).
LNV heeft hiervoor via het Programma Natuur meerjarige afspraken met
provincies gemaakt. Het gaat daarbij om gebiedsgerichte maatregelen
die nodig zijn om de instandhoudingsdoelstellingen te bereiken en om
ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats van soorten
niet verslechtert. Het gaat daarbij onder andere over:
• het versnellen en naar voren halen van natuur herstelmaatregelen
om de gevolgen van stikstofdepositie in natuurgebieden sneller te
verminderen;
• het verbeteren van de hydrologie om de kwaliteit van de natuur te
verhogen en het verbeteren van het natuurbeheer om beter in staat
te zijn de natuurdoelen te halen;
• het versneld realiseren van het Natuur Netwerk Nederland ten
behoeve van stikstofgevoelige habitats en leefgebieden door het
versneld realiseren van grondverwerving en inrichtingsmaatregelen;
• het verder versterken van het systeem van robuuste natuurgebieden
door ecologische en landschappelijke verbindingen, uitbreiding van
natuur bij essentiële schakels in het natuurnetwerk en het realiseren
van kwaliteitsverhoging van riviernatuur in samenhang met water­
veiligheid;
• het verbeteren van condities voor behoud en herstel van algemene
soorten.
Natuurbank (€ 10 mln.): deze middelen worden ingezet voor het
uitvoeren van werkzaamheden in het kader van de natuurbank. Deze
werkzaamheden worden door RVO uitgevoerd en bestaan uit de kosten
voor het realiseren van circa 100-150 ha. natuurmaatregelen en de
kosten voor de uitvoering daarvan. De getroffen natuurmaatregelen
komen in komende jaren, zodra deze zich voldoende hebben ontwikkeld
en zich kwalificeren, via een register beschikbaar voor gebruik als
compensatienatuur in de vergunningverlening van adc-projecten van
Rijk en Waterschappen. Ter uitwerking van de natuurcompensatiebank
is een wetsvoorstel in voorbereiding.
Landelijk gebied (€ 4,7 mln.): van deze middelen is € 3,8 mln. gereser­
veerd voor agrariërs in het aardbevingsgebied in Groningen. Dit
agroprogramma ondersteunt boeren die met complexe problematiek te
maken hebben, om weer perspectief te krijgen op de toekomst
(Kamerstuk 33 525 nr. 846). Deze ondersteuning krijgt o.a. vorm via
casusbegeleiding door consulenten. Daarnaast werkt LNV in het
landelijk gebied samen met provincies, gemeenten en waterschappen
via gebiedsgericht werken aan het realiseren van beleidsdoelen, onder
andere in de gebieden waarin de samenwerking is gestart in het kader
van het interbestuurlijk programma «Naar een Vitaal Platteland» (€ 0,9
mln.).
Het overige budget (€ 3,2 mln.) wordt ingezet voor verschillende activi­
teiten waarvoor LNV als systeemverantwoordelijke verantwoordelijk is
gebleven na de decentralisatie van natuurtaken naar provincies. Zo
worden middelen ingezet met betrekking tot de Natuurwetgeving,
natuurvergunningenverlening, Natura2000 gebieden en nationaal
soortenbeleid. Ook is er budget bestemd voor de uitvoeringskosten van
de Regeling versneld natuurherstel voor de realisatie van natuurherstel­
projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

62

Natuur en biodiversiteit Grote Wateren
In 2022 is er voor opdrachten op het terrein van natuur en biodiversiteit in
grote wateren € 11,8 mln. beschikbaar. Het Rijk is verantwoordelijk voor
het beschermen en versterken van natuur en biodiversiteit in de grote
wateren (het Waddengebied, de Zuidwestelijke Delta, het IJsselmeergebied,
de Noordzee, het kustgebied en het rivierengebied). LNV zorgt ervoor dat
het natuurbelang goed is gewaarborgd bij het gebruik, beheer en
onderhoud van grote wateren en bij de uitvoering van projecten. Het budget
betreft de volgende activiteiten:
• Natuur grote wateren (€ 7,2 mln.): om de natuur een bestendige plaats
te geven te midden van ons intensieve gebruik, wordt geïnvesteerd in
de veerkracht van het natuurlijk systeem. LNV werkt gebiedsgericht
samen met andere overheden, natuurorganisaties en bedrijven om deze
veerkracht en Natura 2000-doelen in de grote wateren te realiseren en
doet dat door uitvoering middels de Programmatische Aanpak Grote
Wateren. Door middel van systeemingrepen en aanpassingen in beheer
wordt gewerkt aan ecologisch gezonde en toekomstbestendige grote
wateren. LNV participeert bijvoorbeeld in de ontwikkeling van het
Integraal Rivier Management (IRM) programma voor de grote rivieren
en de ontwikkeling van het toekomstbestendige ecologische systeem
van het Markermeer en IJmeer. In het EU-programma LIFE-IP
Deltanatuur werkt LNV samen met maatschappelijke partijen en andere
overheden aan het wegnemen van belemmeringen en aan een Natuur­
winstplan (NWP). Het NWP betreft een strategie om de Natura 2000doelen te behalen en daarbij de ecologische potentie van de Grote
wateren centraal stelt.
• Waddenzee (€ 2,7 mln.): LNV is onder meer verantwoordelijk voor de
trilaterale samenwerking tussen Denemarken, Duitsland en Nederland
voor de Waddenzee en is tevens de siteholder (voor Nederland) van dit
internationale natuurlijk UNESCO Werelderfgoed. De Nederlandse
delegatie bestaat uit vertegenwoordigers van de ministeries van LNV en
IenW, de Waddenprovincies en -gemeenten. Tevens is LNV verantwoor­
delijk voor de Beheerautoriteit Waddenzee die middels een Integraal
Beheerplan de samenhang van het natuur-, vis- en waterbeheer
bevordert en versterkt, waarmee de natuurkwaliteit verbeterd wordt.
Naast LNV zijn IenW en de Waddenprovincie medeopdrachtgever van
de Beheerautoriteit. LNV draagt samen met andere partijen bij aan een
vijfjarig NWO programma naar de effecten van klimaatverandering op
de ecologie van het Waddengebied. Hiermee wordt een belangrijke
bijdrage geleverd aan trilaterale kennisontwikkeling voor het Wadden­
gebied en het Werelderfgoed Waddenzee.
• Noordzee met een gezond natuurlijk systeem en duurzaam en
verantwoord gebruik (€ 1,9 mln.): de Noordzee wordt steeds intensiever
gebruikt en kent tegelijkertijd een kwetsbaar ecosysteem. Dat betekent
dat het toenemend gebruik moet passen binnen de ecologische grenzen
en ook bijdraagt aan de versterking van de Noordzeenatuur (Natuurin­
clusieve ontwikkeling). Na het sluiten van het Noordzeeakkoord dient
een aantal aanvullende afspraken voor bescherming en herstel te
worden uitgevoerd. Zo worden onder meer voor 2023 de Bruine Bank en
de Borkumse Stenen aangewezen als beschermde natuurgebieden en
gaat een deel van deze middelen naar de NVWA voor handhaving in
beschermde gebieden. Tevens zal er een intensivering voor het herstel
en versterking van soorten en habitats worden uitgevoerd. Dit is niet
alleen van belang voor het behoud en vergroten van de mariene biodi­
versiteit maar ook voor het duurzaam realiseren van de klimaatdoelen,
bijvoorbeeld via windenergie op zee en voor de implementatie van de
EU-Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM). LNV draagt samen met IenW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

63

bij aan het Informatiehuis Marien, bedoeld om alle mariene informatie
en onderzoeksgegevens over de Noordzee op één plek toegankelijk te
maken voor belangstellenden, overheden en professionals. Daarnaast
draagt LNV bij aan de coördinerende rol in de uitvoering van het KRMmonitoringsprogramma dat het Informatiehuis Marien uitvoert.
Duurzame visserij
Voor opdrachten op het terrein van duurzame visserij is € 41,2 mln. gereser­
veerd. Ten behoeve van de ondersteuning van beleid in diverse gebieden
(Noordzee, IJsselmeer, kustwateren, Caribisch Nederland), het beleggen
van het stakeholdersoverleg en de inhuur van expertise is in 2022 € 1,1 mln.
beschikbaar. Ook is in 2022 € 36,7 mln. gereserveerd als bijdrage van LNV
aan de activiteiten die voortvloeien uit het Noordzeeakkoord. Middelen uit
het Noordzeeakkoord zijn beschikbaar voor innovatie en sanering in de
visserij en handhaving op de Noordzee. Middelen voor innovatie en
sanering hebben tot doel om de transitie te stimuleren naar een visserij die
in aard en omvang past bij de toekomstige ruimtelijke situatie op de
Noordzee. Daarnaast stelt LNV in 2022 € 2,1 mln. beschikbaar ten behoeve
van het Actieplan ‘Toekomstig visserijbeheer IJsselmeergebied’ (Kamerstuk
29 664, nr. 71). Hiervoor is in 2020 en 2021 de inhoudelijke basis voor de
uitvoering zo veel als mogelijk gelegd. In 2022 wordt de laatste hand gelegd
aan de voorbereidende werkzaamheden die nodig zijn voor de herstructu­
rering. De beoogde saneringsregeling wordt ter toetsing en accordering aan
de Europese Commissie voorgelegd. Ook is in 2022 € 0,8 mln. beschikbaar
voor de uitvoering van de nadeelcompensatieregeling en de handhaving
van de visserijvrije zones. Om vismigratie te stimuleren is afgelopen jaren
veel geïnvesteerd in vismigratievoorzieningen bij stuwen, sluizen en
gemalen. Om vismigratie verder te bevorderen wordt een visserij vrije zone
ingesteld (Kamerbrief 29 664, nr. 204). De visserijsector wordt hiervoor
gecompenseerd door middel van een nadeelcompensatieregeling. Verder
is, in aansluiting op de EU-wetgeving, een bijdrage van € 0,5 mln.
beschikbaar voor onderhoud en aanpassing van de vangstregistratietaken
en bijbehorende digitale systeem.
Overige stelsel activiteiten
Het budget voor overige stelsel activiteiten bedraagt € 6,4 mln. en wordt
met name ingezet voor (internationaal) verplichte monitoring van natuur­
informatie. Het verzamelen van gegevens over planten, dieren en habitats
(monitoring) is nodig om de voortgang bij het realiseren van (inter)nationale
natuurdoelen te kunnen volgen en indien nodig bij te sturen en voor het
opstellen van de internationale rapportages op het gebied van natuur en
biodiversiteit (waaronder de EU-richtlijnen, CBD, Verdrag van Bern, Verdrag
van Bonn en het Waddenverdrag). De gegevens worden vooral via het
Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) verzameld. Verder verstrekt LNV
een bijdrage aan BIJ12 voor het beheer van de Nationale Databank Flora en
Fauna (NDFF) en aan het CBS voor de statistische bewerking van natuurge­
gevens en publicaties daarover in het Compendium voor de Leefomgeving.
Internationale samenwerking
In 2022 is € 3,7 mln. beschikbaar voor opdrachten op het gebied van inter­
nationale samenwerking. Van dit budget € 1,5 mln. wordt onder meer
ingezet voor de uitvoering van acties die zijn overeengekomen in interna­
tionale verdragen en afspraken over biodiversiteit. In 2021 of 2022 worden
nieuwe, wereldwijde afspraken gemaakt over het verbeteren van biodiver­
siteit, in het kader van het VN-Biodiversiteitsverdrag (CBD). Een van de
bouwstenen daarvoor is het rapport van het Intergouvernementele Platform
voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) dat in 2019 verscheen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

64

Daarnaast worden in 2021 en 2022 belangrijke uitwerkingen verwacht van
de in 2020 verschenen EU-Biodiversiteitstrategie. Verder wordt € 1,2 mln.
gereserveerd voor de implementatie van de aan biodiversiteit gerelateerde
onderdelen van de VN-agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de
daaraan gekoppelde doelstellingen (Sustainable Development Goals). Zo
wordt er internationaal aandacht besteed aan de synergie tussen natuur,
voedselproductie en integraal landgebruik. Ook wordt gewerkt aan het
beperken van de ecologische voetafdruk van Nederland door het tegengaan
van ontbossing, het bevorderen van duurzaam bosbeheer en het verduur­
zamen van de productie van en de handel in de belangrijkste handelsketens
die in relatie tot ontbossing en duurzaam bosbeheer van grote invloed zijn.
Het verduurzamen van deze handelsketens wordt samen met het Ministerie
van BZ, het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld opgepakt.
Verder worden onder deze post uitgaven geraamd (€ 1 mln.) voor de
regeling In Beslag genomen Goederen (IBG) in het kader van de opslag en
opvang van in beslag genomen goederen bij overtreding van de regels voor
handel in bedreigde dier- en plantensoorten.
Caribisch Nederland
Voor het opdrachtenbudget ‘Caribisch Nederland’ is € 4,4 mln. geraamd. In
samenwerking met de ministeries van IenW en BZK wordt uitvoering
gegeven aan het Natuur- en milieubeleidsplan 2020–2030 (Kamerstuk
33 576, nr. 190). Het plan bevat op verzoek van de Tweede Kamer
(Kamerstuk 33 576, nr. 47) een koraalherstelplan. Het vormt het kader en
geeft de uitvoeringsdoelstellingen voor de uitvoeringsagenda’s van de
openbare lichamen die in tweede helft van 2021 worden vastgesteld weer.
Voor het koraalherstelplan is binnen dit opdrachtenbudget in 2022 € 3,3 mln.
gereserveerd.
Klimaatimpuls natuur en biodiversiteit
Vanuit het Klimaatakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld voor een
impuls op het terrein van veenweiden en klimaatinclusief natuurbeleid en beheer. Het budget van € 13,8 mln. in 2022 wordt ingezet voor de volgende
activiteiten:
• Pilots en onderzoeken rondom veenweidengebieden (€ 8,7 mln.): deze
middelen worden onder meer ingezet voor uitvoering van het Nationaal
Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden (NOBV), de
uitvoering van GLB-pilots en onderzoek via het (nog te starten) Nationaal
Innovatieprogramma Veenweide. Op basis hiervan vindt op diverse
locaties, verspreid over de veenweidegebieden, onderzoek plaats en
worden pilots uitgevoerd. De onderzoeken worden uitgevoerd door
onderzoeksconsortia waarin alle relevante onderzoeksinstituten zijn
betrokken. Het programma staat onder regie van de regiegroep
veenweide met vertegenwoordigers van de klimaattafel Landbouw &
Landgebruik van het Klimaatakkoord.
• Klimaatinclusief natuurbeleid en beheer (€ 5,1 mln.): een andere bijdrage
aan de CO2-reductie voor Landbouw en Landgebruik wordt gerealiseerd
door partijen die werken aan een klimaatinclusief natuurbeleid en beheer. Partijen in dit domein zetten zich gezamenlijk in voor
maatregelen die in 2030 tot een klimaatwinst van ten minste 0,4 Mton
CO2 ten opzichte van 1990 moeten leiden en streven naar 0,8 Mton CO2
ten opzichte van 1990 in 2030 door het voorkomen van ontbossing, het
vergroten van de vastlegging van koolstof en de uitbreiding van bos en
landschap. Het Rijk financiert het opzetten van compensatiepools bij
ontbossing, klimaatgerichte inrichting van rijksgronden (waaronder
infranetwerken), herstel van landschapselementen, boslandbouw en
bosaanleg door boeren en voortzetting van het in 2018 gestarte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

65

programma voor praktijkgericht onderzoek voor klimaatslim beheer van
bos, bomen en natuur. Het Rijk en de provincies hebben gezamenlijk
de Bossenstrategie vastgesteld (Kamerstuk 33 576, nr. 186), onder
andere om een zorgvuldige afweging te maken tussen de verschillende
doelen op het gebied van klimaat, natuur, recreatie en duurzaam gebruik
van grondstoffen. Deze strategie komt in 2022 verder in uitvoering.
Regio Deals
Ter ondersteuning van de werkzaamheden op het gebied van de Regio Deals
is voor 2022 een bedrag van € 0,6 mln. gereserveerd. Via de Regio Deals
werkt het kabinet samen met de regio’s aan meervoudige opgaven die het
perspectief van burgers en bedrijven op een goede kwaliteit van leven en
leefomgeving in de regio versterken (brede welvaart). Inmiddels zijn er
30 Regio Deals in realisatie. De Regio Deals richten zich door middel van
een integrale aanpak onder andere op thema’s als de transitie kringloop­
landbouw, het versterken van natuur en biodiversiteit, scholing, werk,
innovatie, verduurzaming en de leefbaarheid op het platteland. Het gaat
hierbij om een interdepartementale samenwerking en afstemming waarbij
het Rijk als een overheid samen optrekt met de regionale partners.
Opgedane kennis en ervaringen worden breed gedeeld en kennis op gebied
van brede welvaart wordt doorontwikkeld met rijkspartners PBL en CBS
alsook met regionale (plan)bureaus, en toegepast in de regio, onder meer
via monitoring en lerend evalueren.
Bijdrage aan agentschappen
Rijksrederij
In 2022 is er € 9,3 mln. beschikbaar voor de bijdrage aan de Rijksrederij. Deze
is bestemd voor het uitvoeren van taken op het gebied van visserijon­
derzoek en het beheer en de inspectie voor natuur en visserij.
Bijdrage ZBO's/RWT's
Staatsbosbeheer
Ten behoeve van personeelskosten, huisvestingskosten en andere organi­
satiekosten van Staatsbosbeheer die niet kunnen worden verhaald op
andere opdrachtgevers en voor aanvullende rijksopdrachten ontvangt
Staatsbosbeheer een bijdrage van het Rijk. Hiervoor is in 2022 € 28,3 mln.
gereserveerd. HIermee financiert Staatsbosbeheer kosten die
samenhangen met bijvoorbeeld de Boomfeestdag en het beheer van rijks­
monumenten. Voor het reguliere terreinbeheer ontvangt Staatsbosbeheer,
net als andere natuurbeheerders, een subsidie van de provincies.
Bijdrage aan (internationale) organisaties
Internationale samenwerking
In totaal is er in 2022 € 1,7 mln. beschikbaar voor internationale contribu­
tieverplichtingen. Nederland is partij bij een aantal internationale verdragen
die als doel hebben dat de mondiale biodiversiteit en de relatie die dit met
de Nederlandse biodiversiteit heeft, behouden blijft. Ondertekening en
toetreding bij een verdrag leidt tot contributieverplichting aan de
betreffende organisatie. Uit het beschikbare budget worden onder meer
de contributies betaald aan (inter)nationale organisaties zoals United
Nations Environment Programme (UNEP), Wetlands International, Interna­
tional Union for Conservation of Nature (IUCN) en Commission for the
Conservation of Antarctic Marine Living Resources (CCAMLR).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

66

Ontvangsten
Landinrichtingsrente
De geraamde ontvangsten van € 26 mln. in 2022 zijn gebaseerd op geprog­
nosticeerde inkomsten per landinrichtingsproject. Tot aan de start van het
Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) in 2007 werd wettelijke landin­
richting uitgevoerd op basis van de Landinrichtingswet. Op grond van deze
wet schiet het Rijk de kosten van een landinrichting voor en worden de
kosten daarna door de gezamenlijke eigenaren terugbetaald. Dit gebeurt
door middel van de zogenaamde landinrichtingsrente waarbij wordt
voorzien dat het Rijk in een aflopende reeks nog circa 25 jaar landinrich­
tingsrente zal ontvangen.
Verkoop gronden
Voor 2022 zijn de geraamde inkomsten van de verkoop van gronden € 8,8
mln. Als gevolg van de afronding van de werkzaamheden van het beheer
van gronden voor o.a. de Ecologische Hoofdstructuur door Bureau Beheer
Landbouwgronden resteert een algemene reserve. De middelen worden in
de jaren 2020–2022 afgedragen aan LNV als opdrachtgevend departement.
Overige ontvangsten natuur
Dit betreft diverse geraamde inkomsten van € 4,8 mln., onder andere de
bijdrage vanuit de EU voor het project LIFE IP Deltanatuur, de bijdrage die
wordt ontvangen van de opdrachtgevers voor het Bureau Programma Rijke
Waddenzee, de inkomsten als gevolg van het afsluiten van diverse projecten
die via het Groenfonds zijn uitgevoerd, leges voor vergunningaanvragen op
basis van de Wet natuurbescherming en terugontvangsten bij diverse
subsidiebijdragen.
Duurzame visserij
De ontvangsten voor 2022 zijn geraamd op € 5 mln. Deze hebben met name
betrekking op de geïnde leges van afgegeven visserijvergunningen en
huurinkomsten (uit onder andere mosselpercelen).
Onttrekkingen begrotingsreserves
Zie hiervoor de toelichting op de begrotingsreserves hieronder.
Toelichting op de begrotingsreserves
Begrotingsreserve Visserij
De begrotingsreserve Visserij is bestemd voor uitgaven op de regelingen
van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV 2014–
2020) en het Europees Maritiem Visserij en Aquacultuur Fonds (EMVAF
2021-2027). Hiermee wordt zeker gesteld dat de nationale bijdrage, die is
vastgesteld in het Operationeel Programma, beschikbaar blijft bij vertra­
gingen in de uitgaven. Het budget in deze reserve is voor circa 35% juridisch
verplicht.
Overzicht geraamd verloop begrotingsreserve Visserij (bedragen x € 1 mln.)
Verwachte
Stand per
Verwachte
1/1/2021 toevoegingen onttrekkingen
2021
2021
Begrotingsreserve Visserij

26,9

0

1,3

Verwachte
Verwachte
Verwachte
stand per toevoegingen onttrekkingen
1/1/2022
2022
2022
25,6

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

0

Verwachte
stand per
31/12/2022
25,6

67

Extracomptabele fiscale regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande
tabel is ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld.
De cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage ‘Fiscale
regelingen’ in de Miljoenennota. De fiscale regelingen die niet in onder­
staande tabel zijn opgenomen, maar wel op dit beleidsartikel betrekking
hebben, zijn:
• – Vrijstelling bos- en natuurterreinen box 3
• – OVB (overdrachtsbelasting) Vrijstelling inrichting landelijk gebied
• – OVB Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden, is vervallen per
1 januari 2019.
• – OVB Vrijstelling natuurgrond
Voor een beschrijving van de regelingen, de doelstelling, de ramingsgrond,
een verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en het beoogde jaar van
afronding van de volgende evaluatie wordt verwezen naar de bijlage bij
de Miljoenennota ‘Toelichting op de fiscale regelingen’.
Fiscale regelingen 2020-2022, budgettair belang op transactiebasis in
lopende prijzen
2020

2021

Bosbouwvrijstelling

2

2

2

Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer

8

10

10

Natuurschoonwet

37

38

39

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

2022

68

Artikel 23 Kennis en innovatie
A. Algemene doelstelling
De Minister van LNV streeft naar een goed functionerend kennis- en innova­
tiesysteem en een optimale onderzoeksinfrastructuur op het terrein van
landbouw, voedsel en natuur die bijdragen aan een duurzaam, concur­
rerend en ecologisch houdbaar landbouw- en voedselsysteem met
maximale benutting van circulariteit en bijdragen aan maatschappelijke
opgaven op het terrein van landbouw, natuur, water, voedsel, klimaat,
biodiversiteit en landelijk gebied.
B. Rol en verantwoordelijkheid
–

–

–

–

De Minister van LNV is medeverantwoordelijk voor de instandhouding
van een groene kennis- en onderzoeksinfrastructuur ten behoeve van
het landbouw-, natuur- en voedseldomein.
De Minister van LNV is verantwoordelijk voor de inzet en verspreiding
van kennis en innovatie gericht op de verdere verduurzaming van de
land- en tuinbouw en visserij en het voedselsysteem, inclusief het sluiten
van kringlopen, het benutten van reststromen en met respect voor de
biodiversiteit en natuurlijke ecosystemen.
De Minister van LNV is als penvoerder verantwoordelijk voor de inhou­
delijke programmering van Wageningen Research op basis van de
Subsidieregeling instituten voor toegepast onderzoek.
De Minister van LNV is als vakminister medeverantwoordelijk, met de
Minister van OCW, voor de invulling en de inzet van het groen onderwijs
ten behoeve van de maatschappelijke opgaven van LNV.

De Minister van LNV is (mede)verantwoordelijk voor:
Stimuleren
– Het bevorderen van kennisontwikkeling, kennisbenutting en kennisver­
spreiding, nieuwe technologieën (ICT) en educatie voor de bijdrage aan
de maatschappelijke opgaven van LNV.
– Het bevorderen van publiek-private samenwerking gericht op het
opstellen en (laten) uitvoeren van meerjarige missiegedreven innova­
tieprogramma’s voor Landbouw, Water en Voedsel.
– Het bevorderen van de inzet van kennis en innovatie binnen het domein
van Landbouw, Water en Voedsel, in het bijzonder in de topsectoren
Agri&Food en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen op basis van een
meerjarige kennis- en innovatieagenda (KIA) en een kennis- en innova­
tieconvenant (KIC).
– Het bevorderen van educatie en kennisverspreiding over voedsel
richting scholen.
– Het bevorderen van educatie en kennisverspreiding naar agrarische
ondernemers.
– Het stimuleren van internationale samenwerkingsprogramma’s voor
onderzoek gericht op de maatschappelijke opgaven van LNV.
– Het stimuleren van het ontwikkelen van praktijkkennis voor structureel
natuurherstel en -beheer via het kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer
Natuurkwaliteit (OBN).
– Het stimuleren van startups bij het ontwikkelen van innovatieve
manieren van werken bij het oplossen van maatschappelijke opgaven
van LNV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

69

Financieren
– Het financieren van de kennisbasis van Wageningen Research, op basis
van de Subsidieregeling instituten voor toegepast onderzoek.
Regisseren
– Regievoering op de subsidieverlening aan Wageningen Research en de
opdrachtverlening RIVM voor het groene domein.
– Het regisseren van meerjarige missiegedreven programmering van
kennis en innovatie met stakeholders ten behoeve van de maatschap­
pelijke opgaven van LNV.
Uitvoeren
– Het uitvoering geven aan het Groenpact, samen met het groene
onderwijs en het bedrijfsleven.
– De uitvoering van wettelijke onderzoekstaken door Wageningen
Research gericht op genetische bronnen, voedselveiligheid, besmette­
lijke dierziekten, economische informatievoorziening, natuur en milieu
en visserij.
C. Beleidswijzigingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

70

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid art. 23 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

0

261.865

229.587

228.341

217.967

208.745

208.625

waarvan garantie verplichtingen

0

0

0

0

0

0

waarvan overige verplichtingen

261.865

229.587

228.341

217.967

208.745

208.625

263.430

244.539

234.875

223.977

215.656

214.215

93.274

Uitgaven

0

waarvan juridisch verplicht

98%

Subsidies

138.227

120.093

110.024

99.204

93.544

Beleidsondersteunend onderzoek

0

47.238

28.844

21.132

19.289

17.578

17.578

Missiegedreven topsectoren- en
innovatiebeleid

0

66.807

66.784

64.995

64.995

64.995

64.995

Kennisverspreiding en groen onderwijs

0

24.182

24.465

23.897

14.920

10.971

10.701

16.367

14.546

13.750

14.252

13.532

12.811

16.367

14.546

13.750

14.252

13.532

12.811

13.980

8.060

7.798

7.046

5.161

4.461

13.980

8.060

7.798

7.046

5.161

4.461

Opdrachten
Kennisontwikkeling en innovatie

0

Bijdrage aan agentschappen
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu

0

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

94.856

101.840

103.303

103.475

103.419

103.669

Wageningen Research

0

94.848

101.825

103.014

102.914

102.831

102.695

ZonMw

0

8

15

289

561

588

974

Ontvangsten

0

12.267

12.107

9.256

9.256

9.256

9.256

Kennisontwikkeling en innovatie

0

12.267

12.107

9.256

9.256

9.256

9.256

Budgetflexibiliteit
Het budget voor 2022 is voor circa € 239,5 mln. (98%) juridisch verplicht. Dit
wordt veroorzaakt door verplichtingen die rusten op de onderdelen van dit
artikel. De niet-juridische verplichte uitgaven betreffen middelen die vallen
onder de onderdelen «Kennisverspreiding en groen onderwijs» en 'Kennis­
ontwikkeling en innovatie'.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

71

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Subsidies
Beleidsondersteunend onderzoek
Om onderbouwd beleid mogelijk te maken en om knelpunten in de beleids­
uitvoering op te lossen, wordt kennis ontwikkeld op een groot aantal
thema’s. Het gaat hier veelal om middellange termijn en om politiek urgente
dossiers. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar aanleiding van onder
meer beleidsbrieven, toezeggingen aan de Tweede Kamer, internationale
verplichtingen en bestuurlijke afspraken. Voorbeelden van dergelijke
dossiers zijn stikstof, antibiotica, dierenwelzijn, bedrijfsspecifieke
afrekening, nieuwe eiwitten, voedselconsumptie, natuurinclusieve
landbouw, eerlijke prijs, visserij, natuurherstel, klimaat en digitalisering. In
2022 is hiervoor € 28,8 mln. beschikbaar. De middelen worden ingezet als
subsidie aan Wageningen Research.
Missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid
Voor publiek-private samenwerking is in 2022 € 66,8 mln. beschikbaar. In
deze programma’s werken kennisinstellingen, private partijen uit de
topsectoren Agri&Food, Tuinbouw & Uitgangsmaterialen en Water &
Maritiem en overheden samen aan kennis- en (digitale) technologieontwik­
keling, innovatie, internationalisering, Human Capital en kennis voor het
MKB. De kennis- en innovatieprogramma’s zijn gericht op de vijf missies,
die daarbij ondersteuning krijgen van de twee sleuteltechnologiepro­
gramma’s:
• Kringlooplandbouw;
• Klimaatneutrale landbouw en voedselproductie;
• Klimaatbestendig landelijk en stedelijk gebied;
• Gewaardeerd, gezond en veilig voedsel;
• Duurzame Noordzee, oceanen en binnenwateren;
• Smart Technologies in Agri-Horti-Water-Food en Biotechnologie en
Veredeling.
De innovaties worden benaderd met de werkwijze «Safe-by-design». In 2022
is er extra aandacht voor valorisatie en implementatie van kennis door
onder andere het programma Kennis op Maat, een versterkte betrokkenheid
van de onderwijsinstellingen, het opstarten van Living Labs, aansluiting op
de regionale kennisprogrammering en Communities of Practice (CoP). De
al bestaande CoP voor de Noordzee, het vernieuwde programma Nationale
Proeftuin PrecisieLandbouw (NPPL) en de Boerderij van de Toekomst zijn
voorbeelden. In 2022 worden opnieuw kennis- en innovatie-investeringen
voor de onderwerpen voedselzekerheid, natuurontwikkeling, landelijk
gebied en welzijn huisdieren volgens de principes van de missies ingezet.
Kennisverspreiding en groen onderwijs
Het budget van € 24,5 mln. is bestemd voor diverse gesubsidieerde activi­
teiten op het terrein van kennisverspreiding en groen onderwijs.
• Voor de meerjarige kennis- en innovatieprogramma’s Duurzaam Door
(DD) en Jong Leren Eten (JLE) is in 2022 een budget van € 4,2 mln.
beschikbaar. Het doel van de programma’s DD en JLE is om maatschap­
pelijke (innovatieve) initiatieven op het gebied van duurzaamheid te
versterken en de kennis en bewustwording over gezond en duurzaam
voedsel onder (jonge) mensen te vergroten. Beide programma’s kennen
een aanpak van ‘learning by doing and doing by learning’ en de betrok­
kenheid van veel partijen. Bij Duurzaam Door zullen de regionale
opgaven, het thema klimaatadaptatie en de doorwerking in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

72

•

•

•

onderwijs extra aandacht krijgen, bij Jong Leren Eten is er aandacht voor
de structurele borging van de voedseleducatie en zal er meer aandacht
zijn voor het vo en mbo (TK 31 532 nr.261, 29 maart 2021).
In het Groenpact (derde fase 2021–2025) werkt LNV samen met het
bedrijfsleven en de onderwijsinstellingen aan de aansluiting tussen
onderwijs en arbeidsmarkt, vernieuwing van het onderwijs en
innovaties in de praktijk. Hiervoor is in 2022 € 4,8 mln. beschikbaar. De
maatschappelijke opgaven, in het bijzonder de omslag naar een
duurzame landbouw en de klimaatopgaven, zijn leidend bij de keuze in
welke delen van het onderwijs en in welke thema’s voor praktijkgericht
onderzoek geïnvesteerd wordt. LNV ondersteunt het MBO Centrum voor
Innovatief Vakmanschap Groen en het HBO Centre of Expertise Groen in
het groene domein. Het Groenpact besteedt in 2022 meer aandacht aan
strategische samenwerking in cross-overs met andere sectoren en in
Europees verband, een Leven Lang Ontwikkelen in het groene domein,
groen ondernemerschap, een groene stad en klimaatspecialisten en pleinen voor voedsel en groen.
Voor het lopende, reguliere programma van het Kennisnetwerk Ontwik­
keling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN) (2019–2024) is in 2022 € 2,5 mln.
beschikbaar. Met de start van het Programma Natuur krijgt het Kennis­
netwerk OBN voor de komende drie jaar een impuls van jaarlijks
ongeveer € 1,1 mln. uit het kennis- en innovatiebudget van het
Programma Natuur (zie de toelichting onder het kopje opdrachten). Het
kennisnetwerk genereert op een onafhankelijke manier strategieën en
maatregelen voor structureel herstel en beheer van natuurkwaliteit. In
2022 is er extra aandacht voor natuurherstelmaatregelen in het kader
van de stikstofproblematiek, zowel in lopende als nieuwe projecten. Ook
andere thema’s komen aan de orde, zoals de waterhuishouding in de
natuur, invasieve exoten en insectensterfte. De ontwikkelde kennis
wordt gebruikt voor het behalen van de doelen van de Vogel- en Habita­
trichtlijn, soortenbeleid, de ontwikkeling en het beheer van het cultuur­
landschap en de inrichting van nieuw verworven (landbouw)gronden.
Voor het programma ‘Innovatie op het boerenerf’ is in 2022 € 13,1 mln.
beschikbaar. Het doel van het programma is om de kennis die
beschikbaar is over verduurzaming van de landbouw en praktijkgerichte
innovaties sneller te laten doorstromen naar boeren en tuinders. Kennis
wordt ontsloten via een digitaal platform: het vernieuwde Groen
Kennisnet. In 2022 stelt LNV 5.000 vouchers beschikbaar waarmee
agrariërs onafhankelijke en deskundige bedrijfsadviseurs kunnen
inschakelen of kunnen deelnemen aan cursussen (o.a. over stikstof) van
groene hogeronderwijsinstellingen. Het aanbod van cursussen voor
agrariërs of adviseurs waarvoor vouchers kunnen worden ingezet, wordt
uitgebreid. Ook verstrekt LNV subsidie aan projecten gericht op verschil­
lende verduurzamingsthema’s waarin agrariërs met, en van elkaar,
leren. De website Regelhulp Kringlooplandbouw (regelhulpenvoorbe­
drijven.nl) van RVO zal worden geactualiseerd. Bovendien zal deze, naast
de landelijk beschikbare subsidies en regelingen, ook provinciale
regelingen en subsidies gaan bevatten.

Opdrachten
Kennisontwikkeling en innovatie
Voor de ontwikkeling van kennis en praktijkgerichte innovaties worden
opdrachten uitgezet bij kennisinstellingen, anders dan Wageningen
Research, die ook bijdragen aan de missies van het thema Landbouw, Water
en Voedsel. Het gaat hier om projecten bedoeld om nieuw beleid te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

73

onderbouwen, knelpunten in de beleidsuitvoering op te lossen en perspec­
tiefvolle oplossingsrichtingen aan te dragen. Het budget voor 2022 bedraagt
€ 14,5 mln.
• Digitalisering voedselzekerheid is een meerjarig project over de inzet
van vernieuwende digitale technieken voor het bestaande voedselzeker­
heidsbeleid. De inzet richt zich op verspreiding van innovatieve
technieken, klimaatadaptatie en terugdringing van voedselverliezen. In
2022 is € 1 mln. beschikbaar.
• Het Nationaal Kennisprogramma Stikstof (NKS) is geïnitieerd om een
transparante en wetenschappelijk robuuste onderbouwing te bieden van
het Nederlandse stikstofbeleid met oog op de lange termijn. De inhou­
delijke scope van het NKS richt zich op het reduceren van de onzeker­
heden in het proces van stikstofemissie tot depositie. Hiertoe worden
o.a. emissiefactoren opnieuw afgeleid, meetnetten uitgebreid en
innovatieve monitoringsmethodieken verder verkend (ensemblemodel­
lering, satellietwaarnemingen, biomonitoring). In 2022 is € 1,8 mln.
beschikbaar.
• In wisselwerking tussen overheid, kennisinstellingen, maatschappelijke
stakeholders en gebiedspartijen is het de bedoeling een gedragen set
van kpi’s te ontwikkelen en hiermee praktijkervaring op te doen. In
praktijkpilots op gebiedsniveau gaat hier ervaring mee worden
opgedaan. Zo moet zicht ontstaan op een vertaling van doelrealisatie op
bedrijfs- en/of gebiedsniveau naar beloningsvormen en economische
handelingsperspectieven voor boeren. In de pilots in experimenteerge­
bieden voor de LNV-visie en enkele andere regio’s wordt onderzocht hoe
reële beloningsvormen en economisch handelingsperspectief voor
boeren/ ondernemers kunnen worden gecreëerd die aantoonbare
prestaties leveren. In 2022 is € 1,8 mln. beschikbaar.
• Binnen Horizon Europe vindt Europese samenwerking in diverse
partnerschappen plaats. Het gaat om onderzoekssamenwerking op het
gebied van verschillende maatschappelijke uitdagingen. Drie partner­
schappen, op de thema’s water, ‘blue economy’ en biodiversiteit, zijn
reeds gestart. Partnerschappen op de onderwerpen agro-ecologie,
duurzame voedselsystemen, ICT-toepassingen en besmettelijke
dierziekten starten in 2023. De voorbereidingen hiervoor zijn reeds in
volle gang. Verder wordt ingezet op multilaterale samenwerking op het
gebied van voedselzekerheid en de implementatie van het EU Protein
Plan. In 2022 is € 0,1 mln. beschikbaar.
• Om de ontwikkeling van het startup-ecosysteem en innovaties te
stimuleren die tegelijkertijd bijdragen aan de missies, worden
opdrachten verstrekt aan startups, scaleups en accelerators, onder meer
in het kader van het programma «Startup in Residence». Daarnaast
wordt bijgedragen aan projecten van innovatieorganisatie Stichting
Innovatie Glastuinbouw Nederland (SIGN) die grensverleggende
concepten ontwerpt en realiseert voor de glastuinbouw. Voor deze
opdrachten is in 2022 € 2,9 mln. beschikbaar.
• LNV draagt € 2,2 mln. bij aan de basisfinanciering van enkele
planbureaus en adviesraden die beleidsadviezen leveren. Het gaat
voornamelijk om de generieke bijdrage van LNV aan het Ministerie van
IenW voor het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de generieke
bijdrage aan het Ministerie van VWS voor de Gezondheidsraad.
• Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) voert beleids­
ondersteunend onderzoek uit dat bijdraagt aan maatschappelijke doelen
en verplichtingen, die onder andere voortkomen uit (Europese) wet- en
regelgeving, zoals bijvoorbeeld monitoring. Hiervoor is in 2022 € 4,7
mln. programmabudget beschikbaar. Dit wordt ingezet voor de volgende
thema’s:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

74

•
•
•

•

Veilig, gezond en duurzaam voedsel & Alternatieven voor
dierproeven;
Plantaardige Agro, Milieu en Gezondheid met daarin het monitoring­
programma Landelijk meetnet effecten mestbeleid;
Stikstof en Natuur, met daarin onder andere het onderzoek naar
verbetering van de modellen om stikstofemissie en -depositie te
berekenen, het onderhoud van het stikstofmeetnet en de uitvoering
van het secretariaat van het kennisplatform eikenprocessierups;
Klimaat, Energie en Economie: Opdrachten over onder andere
emissieregistratie, Kennisplatform Elektromagnetische Velden
vanuit EZK en opdrachten vanuit Staatstoezicht op de Mijnen.

Bijdrage aan Agentschappen
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
De bijdrage aan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
van € 8,1 mln. is onder andere bestemd voor advisering over voedselvei­
ligheid, duurzame voeding, alternatieven voor dierproeven, het Landelijk
Meetnet effecten mestbeleid, het Meetnet Ammoniak Natuurgebieden
stikstofdepositiemetingen in Natura 2000-gebieden en de Atlas Natuurlijk
Kapitaal. Het hier genoemde budget betreft het apparaatsbudget, voor
dezelfde thema’s is ook programmabudget opgenomen in de categorie
Opdrachten.
Bijdrage ZBO/RWT
Wageningen Research
Een goed functionerend kennissysteem draagt bij aan de economische
positie van de Nederlandse agro-, visserij- en voedselketens en levert een
belangrijke bijdrage aan de oplossing van maatschappelijke vraagstukken,
zoals verwoord in de missies, in het agro- en natuurdomein. De bijdrage aan
Wageningen Research betreft € 101,8 mln. en bestaat uit drie onderdelen:
• Wettelijke taken (€ 70,0 mln.): de wettelijke onderzoekstaken op de
terreinen van Besmettelijke Dierziekten (BD), Voedselveiligheid (VV),
Genetische Bronnen (GB), Natuur en Milieu (N&M), Visserijonderzoek
(VO) en Economische Informatievoorziening (EI) zijn ondergebracht in
WOT‑programma's. Deze programma's voorzien de overheid van
kennis, expertise, methoden, analyses en faciliteiten, die nodig zijn om
te voldoen aan haar verplichtingen voor de uitvoering van
(inter)nationale wet- en regelgeving en andere overheidstaken van
nationaal en/of algemeen belang. De programma’s zijn meerjarig en
worden elke 5 jaar geëvalueerd. In 2022 wordt de WOT N&M
geëvalueerd. De WOT-programma’s Besmettelijke Dierziekten, Voedsel­
veiligheid en Genetische Bronnen zijn in 2020 geëvalueerd. Dit heeft
ertoe geleid dat het budget voor WOT GB vanaf 2022 is verhoogd.
• Kennisbasis (KB) (€ 27,9 mln.): de kennisbasis van Wageningen Research
(WR) vormt samen met fundamenteel onderzoek van Wageningen
University en andere kennisinstellingen (bijv. RIVM, PBL) de strategische
kennisbasis voor het agro- en natuurdomein. Daarmee is het een lange­
termijnpijler onder het LNV-beleid. Voor het meerjarig kennisbasison­
derzoek vormt het strategisch plan Wageningen UR 2019–2022 de basis.
• Autonome bijdrage (€ 3,9 mln.): dit is een lump sum financiering aan
Wageningen Research (WR) en houdt verband met de privatisering van
de toenmalige Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO, nu WR) eind
jaren negentig van de vorige eeuw. Met deze bijdrage kan WR een aantal
leningen (vorderingen van LNV op DLO/WR) terugbetalen. Dit betreft
een bestuurlijke afspraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

75

ZonMw (Alternatieven voor dierproeven)
De bijdrage aan ZonMw betreft budget voor het programma «Meer kennis
met minder dieren». Het programma heeft tot doel de ontwikkeling van
nieuwe proefdiervrije innovaties en de toepassing van bestaande proef­
diervrije innovaties te stimuleren. Het gereserveerde budget wordt via een
driejaarlijkse bijdrage aan ZonMw uitgegeven en loopt via het Ministerie
van VWS. Het budget voor de bijdrage 2022 is al overgeboekt naar VWS.
Ontvangsten
Kennisontwikkeling en innovatie
De ontvangsten van € 12,1 mln. bestaan voornamelijk uit een taakstellende
ontvangst van een jaarlijkse betaling van WR aan LNV voor rente en
aflossing op de leningen die bij de verzelfstandiging van de toenmalige
Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO en nu WR) eind jaren negentig
werden aangegaan. Daarnaast gaat het om een jaarlijkse taakstellende
ontvangst van Europese middelen die ingezet worden voor het wettelijk
visserijonderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

76

Artikel 24 Uitvoering en toezicht
A. Algemene doelstelling
De Minister van LNV streeft naar een doeltreffende uitvoering van het agro-,
visserij- en natuurbeleid en een effectief en efficiënt stelsel voor handhaving
en toezicht op deze beleidsterreinen.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van LNV is verantwoordelijk voor de uitvoering van het agro-,
visserij- en natuurbeleid (onder meer de uitvoering van het GLB) en belegt
deze uitvoering jaarlijks bij RVO.nl. De uitvoering van de handhaving en
het toezicht binnen deze domeinen is ondergebracht bij de NVWA, waarvoor
de Minister niet alleen opdrachtgever is, maar ook de eigenaarsrol vervult.
De Minister van LNV is (mede)verantwoordelijk voor:
Stimuleren
– Het versterken van de internationale positie van het Nederlandse agro-,
visserij en natuurdomein via het Landbouwradennetwerk.
Uitvoeren
– Het doen uitvoeren van een effectief beleid ter realisatie van de doelstel­
lingen uit de Europese regelgeving.
– Het uitvoeren van adequaat veterinair en fytosanitair beleid.
– Het uitoefenen van toezicht en het handhaven van de regelgeving op
het gebied van dier- en plantgezondheid, dierenwelzijn, mest, natuur en
voedselveiligheid (primaire productie en slachterijfase).
– Het uitvoeren van het Gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid
en het zorgdragen voor een rechtmatige financiering aan agrarische
ondernemers.
– Het uitvoeren van het klimaat en stikstof beleid op het terrein van
landbouw, visserij en natuur.
– Het doen uitvoeren van de in de Wet natuurbescherming vastgelegde
rijkstaken.
C. Beleidswijzigingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

77

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Budgettaire gevolgen van beleid art. 24 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

0

472.118

431.026

419.035

404.722

405.193

398.750

waarvan garantie verplichtingen

0

0

0

0

0

0

waarvan overige verplichtingen

472.118

431.026

419.035

404.722

405.193

398.750

471.904

431.026

419.035

404.722

405.193

398.750

398.750

Uitgaven

0

waarvan juridisch verplicht

97%

Bijdrage aan agentschappen

471.904

431.026

419.035

404.722

405.193

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

0

250.486

233.474

227.832

214.944

216.680

211.786

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

0

221.418

197.552

191.203

189.778

188.513

186.964

Ontvangsten

0

7.055

0

0

0

0

0

Agentschappen en overig

0

7.055

0

0

0

0

0

Budgetflexibiliteit
Het budget voor 2022 is voor circa € 418 mln. (97%) juridisch verplicht. Dit
komt door verplichtingen die rusten op de bijdragen aan de NVWA en RVO.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Bijdragen aan agentschappen
NVWA
De bijdrage aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) van
€ 233,5 mln. is bestemd voor de financiering van het toezicht bij bedrijven
en instellingen op de naleving van wetten en voorschriften op het gebied
van dier- en plantgezondheid, visserij duurzaamheid, dierenwelzijn,
diervoeders, diergeneesmiddelen, dierlijke bijproducten, dierproeven, mest
en de veiligheid van voedsel. Ook levert NVWA een bijdrage aan de
duurzame instandhouding van de biodiversiteit, het tegengaan van illegale
handel en het bezit van bedreigde dier- en plantsoorten en producten
daarvan, het tegengaan van illegale handel in (hout)producten en het
toezien op rechtmatig gebruik van natuursubsidies. De werkzaamheden van
de NVWA in 2022 voor LNV bestaan voor een groot deel uit consistente
taken die om continuïteit vragen. Tegelijkertijd heeft de NVWA bij deze
continuïteit ook te maken met een capaciteitsvraagstuk en zijn de uitzon­
derlijke omstandigheden door de Coronacrisis nog niet voorbij. De hiervoor
door het demissionair kabinet ingezette maatregelen kunnen mogelijk ook
in 2022 nog hun weerslag hebben op de werkzaamheden van de NVWA.
Met betrekking tot de Brexit is de verwachting dat het Verenigd Koninkrijk
(VK) haar importprocedures begin 2022 op orde heeft. De NVWA heeft
hiervoor de nodige voorbereidingen getroffen. De effecten van Brexit voor
de NVWA en de daarvoor benodigde capaciteit zijn sterk afhankelijk van
besluitvorming in het VK over het border operating model.
Eind 2021 wordt het jaarplan NVWA voor 2022, met daarin een meer
gedetailleerde beschrijving van alle voorgenomen activiteiten, vastgesteld
en aan de Tweede Kamer gestuurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

78

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
De bijdrage aan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) van
€ 197,5 mln. is bestemd voor onder andere de uitvoering van het Gemeen­
schappelijk Landbouw- en Visserijbeleid, het mestbeleid, plant-, voedsel- en
dierregistraties, natuur en biodiversiteit, klimaat- en stikstofbeleid.
RVO voert onder de status van Europees betaalorgaan de Europese
subsidies voor Nederland uit. Hieronder vallen diverse regelingen zoals
de basisbetaling, de betaling voor jonge landbouwers, de betaling voor
klimaat en milieuvriendelijke maatregelen in de landbouw, herstelfonds
Europees LandbouwFonds voor PlattelandsOntwikkeling (ELFPO), invoer­
certificaten en tariefcontingenten onder Gemeenschappelijke markt- en
prijsbeleid, gemeenschappelijke marktordening Groente en Fruit en de
uitvoering van het Europees Maritiem, Visserij en Aquacultuur fonds
(EMVAF).
Daarnaast verleent RVO vergunningen voor agrarische ondernemers en
voor bezit en handel in beschermde plant- en diersoorten. Van de bijdrage
aan RVO is tevens € 18,3 mln. bestemd voor de uitvoering van het
Landbouwradennetwerk. Het Landbouwradennetwerk stimuleert
wereldwijd de internationalisering van het Nederlandse agro- en natuur­
domein en draagt daarmee bij aan het verdienvermogen van de
Nederlandse economie en aan een duurzame voedselproductie.
De noodmaatregelen in verband met corona en de toenemende
maatregelen op het gebied van klimaat en stikstof leggen de nodige druk
op de capaciteit van RVO. Het goed en snel implementeren, beschikbaar
stellen voor de doelgroep en uitvoeren van de maatregelen vraagt het
nodige van de organisatie en haar medewerkers. LNV en RVO werken aan
een gezamenlijke aanpak die uitkomst moet bieden aan het vele werk dat
RVO uitvoert voor de maatschappelijke opgaven van LNV.
Kengetallen
NVWA
De onderstaande urenverdeling NVWA per publiek belang en procentuele
verdeling van de financiering is afkomstig uit het NVWA jaarplan 2021. Later
in het jaar 2021 zal het NVWA jaarplan 2022 worden gepubliceerd waarin
de urenverdeling voor 2022 wordt opgenomen. De realisatie 2022 zal terug
te vinden zijn in de NVWA jaarverantwoording. In de agentschapsbegroting
van de NVWA zijn nadere doelmatigheidsindicatoren over de NVWA
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

79

Figuur 1

Figuur 2

RVO.nl

Klanttevredenheid over
uitvoering LNV opdrachten door
RVO

2016

2017

2018

2019

2020

6,7

7

6,9

7,2

7,1

Bovenstaand cijfer betreft een weergave van het gemiddelde cijfer dat
klanten voor de dienstverlening van RVO.nl hebben gegeven bij acht grote
regelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

80

4. Niet-beleidsartikelen
Artikel 50 Apparaat
A. Budgettaire gevolgen
Op artikel 50 zijn de personele en materiële uitgaven en ontvangsten van
het departement LNV geraamd, voor zover die betrekking hebben op het
kerndepartement (Directoraten-generaal en stafdirecties). De uitgaven aan
externe inhuur, de uitgaven aan ICT en de bijdragen aan shared service
organisaties (SSO’s) worden apart inzichtelijk gemaakt en meerjarig
geraamd. Onder overige personele uitgaven worden de budgetten voor
Sociaal plan en Wachtgelden in kaart gebracht. Voor de Programma DG
Stikstof is tot en met 2022 een budget van €10,2 mln. aan artikel 50
toegevoegd.
Budgettaire gevolgen artikel Apparaat Kerndepartement (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

149.717

152.015

150.403

133.736

131.770

129.281

129.513

Uitgaven

149.717

152.015

150.403

133.736

131.770

129.281

129.513

Personele uitgaven

105.700

112.490

114.079

99.391

97.922

95.525

95.149

Eigen personeel

93.442

103.728

106.351

91.663

90.194

87.797

83.723

Externe inhuur

9.133

4.818

3.784

3.784

3.784

3.784

7.482

Overige personele uitgaven

3.125

3.944

3.944

3.944

3.944

3.944

3.944

Materiële uitgaven

44.017

39.525

36.324

34.345

33.848

33.756

34.364

648

510

510

510

510

510

510

Bijdrage aan SSO's (exclusief DICTU)

18.043

16.078

12.929

12.929

12.929

12.929

12.929

SSO DICTU

22.065

17.832

14.271

13.399

13.399

13.399

13.399

Overige materiële uitgaven

3.261

5.105

8.614

7.507

7.010

6.918

7.526

Ontvangsten

3.431

ICT

2.577

2.793

2.786

3.431

3.431

3.431

Personeel Kerndepartement

638

1.293

1.286

1.931

1.931

1.931

1.931

Materieel Kerndepartement

1.939

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

B. Toelichting op de financiële instrumenten
Personele uitgaven
Dit betreft alle personeelsuitgaven voor het kerndepartement van het
Ministerie van LNV. Deze uitgaven zijn inclusief het aan LNV toegerekende
deel van de uitgaven die worden gedaan voor de dienstonderdelen die
samen worden gedeeld met het Ministerie van EZK (Kamerstuk 34 775-XIII,
nr. 138). Deze gezamenlijke onderdelen (o.a. directie Bedrijfsvoering en
directie Wetgeving en Juridische Zaken) zijn formeel opgehangen onder
het Ministerie van EZK. Uitzondering hierop vormt de Crisisorganisatie, die
onder LNV valt. De kosten van de gezamenlijke onderdelen worden volgens
een verdeelsleutel aan de begrotingen van de ministeries van LNV en EZK
toebedeeld. Overschrijdingen, meevallers, taakstellingen, etc. bij deze
onderdelen worden door beide departementen gezamenlijk gedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

81

Materiële uitgaven
Dit betreft de materiële uitgaven voor het kerndepartement LNV. Net als bij
de personele uitgaven, geldt ook hier dat de uitgaven inclusief het LNV-deel
van de uitgaven van de gezamenlijke onderdelen van EZK en LNV zijn.
Binnen de materiële uitgaven worden de ICT uitgaven geraamd onder de
posten ICT en de bijdrage aan SSO DICTU.
Ontvangsten
De ontvangsten van het kerndepartement bestaan onder andere uit
ontvangsten voor detacheringen en ontvangsten voor doorbelaste kosten.
C. Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten
De onderstaande twee tabellen geven de apparaatsuitgaven voor het
kerndepartement en de apparaatskosten van de agentschappen en de
begrotingsgefinancierde ZBO’s en RWT’s weer. Bij rijksdiensten zijn de
apparaatsuitgaven de personele en materiële uitgaven. Bij baten-lastendiensten (agentschappen) en ZBO’s/RWT’s omvatten de apparaatskosten
de personele kosten en materiële kosten, exclusief afschrijvingskosten en
overige lasten (zoals dotaties aan voorzieningen, rentelasten en andere
lasten).
Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten inclusief agentschappen en zbo's/rwt's (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Totaaloverzicht apparaatsuitgaven
ministerie

149.717

152.015

150.403

133.736

131.770

129.281

129.513

Kerndepartement

149.717

152.015

150.403

133.736

131.770

129.281

129.513

Tabel 2 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten agentschappen en zbo's/rwt's (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Totaaloverzicht apparaatsuitgaven
agentgschappen

214.283

250.486

233.474

227.832

214.944

216.680

211.786

Nederlandse voedsel en warenautoriteit

214.283

250.486

233.474

227.832

214.944

216.680

211.786

Totaal apparaatsuitgaven ZBO's en RWT's

195.354

Staatsbosbeheer
Wageningen Research

89.500
304.660

College voor de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden
(Ctgb)

19.134

Stichting Nederlandse Algemene
Kwaliteitsdienst Tuinbouw (Naktuinbouw)

31.203

Stichting Nederlandse Algemene
Kwaliteitsdienst (NAK)

23.730

Stichting Kwaliteits-Controle-Bureau (KCB)

17.075

Stichting Controle Orgaan Kwaliteits Zaken
(COKZ)

6.434

Stichting Skal Biocontrole (Skal)

8.278

In de tabel zijn onder andere de personele en materiële apparaatskosten van
de NVWA, ZBO’s en RWT’s vermeld. Deze apparaatskosten worden niet
alleen door LNV gefinancierd, maar ook door andere opdrachtgevende
ministeries, decentrale overheden en derden. In de agentschapsparagraaf
en in Bijlage 1 «Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met
een Wettelijke Taak» wordt dit nader toegelicht. De apparaatskosten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

82

de zelfstandige bestuursorganen zonder rechtspersoonlijkheid zijn
vanwege hun beperkte omvang niet opgenomen in de tabel. Een groot deel
van hun werkzaamheden is uitbesteed aan andere organisaties.
Apparaatsuitgaven per beleidsartikel/DG (bedragen x € 1.000)
2022
Totaal apparaat

150.403

DG Agro

35.106

DG Natuur, Visserij en Landelijk Gebied

17.343

Programma DG Stikstof

10.183

Stafdirecties (inclusief gezamenlijk gedeelde onderdelen EZK/LNV

87.771

In bovenstaande tabel staan de personele uitgaven voor het kerndepar­
tement van LNV opgenomen. Onder de uitgaven van stafdirecties (inclusief
gezamenlijk gedeelde onderdelen EZK/LNV) vallen ook de personeelsgere­
lateerde materiële kosten voor DG Agro en DG Natuur, Visserij en Landelijk
gebied. De personeelsgerelateerde materiële kosten voor het Programma
DG Stikstof zijn onderdeel van kopje Programma DG Stikstof.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

83

Artikel 51 Nog onverdeeld
A. Budgettaire gevolgen
Budgettaire gevolgen artikel 51 - Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

0

2.501

22.637

14.366

12.411

29.882

10.695

Uitgaven

0

2.501

22.637

14.366

12.411

29.882

10.695

Nog te verdelen

0

2.501

22.637

14.366

12.411

29.882

10.695

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

B. Toelichting op de financiële instrumenten
Dit artikel is een administratief begrotingstechnisch artikel. Dit betekent dat
er geen daadwerkelijke uitgaven ten laste van artikel 51 worden gedaan.
Vanuit dit artikel vinden overboekingen van loon- en prijsbijstellingen naar
de loon- en prijsgevoelige artikelen binnen de begroting plaats. Ook worden
er taakstellingen of extra middelen die nog niet aan de beleidsartikelen zijn
toegevoegd op dit artikel geplaatst.
Het budget van € 22,6 mln. in 2022 betreft hoofdzakelijk de reservering van
middelen voor de implementatie van de nieuwe GLB-periode (€ 8,9 mln.),
de middelen voor het Inkoop Uitvoeringscentrum (IUC) (€ 5,0 mln.), en de
middelen voor de regionale opgaven (€ 5,0 mln.). De gelden op dit artikel
zullen bij Najaarsnota (voor 2021) en Voorjaarsnota (voor 2022 en verder)
worden verdeeld over de relevante onderdelen op de begroting van LNV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

84

5. Begroting agentschappen
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
Begroting van baten-lastenagentschap voor het jaar 2022 (bedragen x € 1.000)
Stand Slotwet
2020

1e
suppletoire
begroting
2021

2022

2023

Omzet

344.256

422.042

419.773

- Omzet moederdepartement

151.351

198.625

198.125

- Omzet overige departementen

98.888

112.793

- Omzet derden

94.017

2024

2025

2026

414.131

401.243

402.979

398.085

192.483

179.595

181.331

176.437

111.024

111.024

111.024

111.024

111.024

110.624

110.624

110.624

110.624

110.624

110.624
0

Baten

Rentebaten

0

0

0

0

0

0

721

0

0

0

0

0

0

Bijzondere baten

25.202

40.985

40.985

40.985

40.985

40.985

40.985

Totaal baten

370.179

463.027

460.758

455.116

442.228

443.964

439.070

Vrijval voorzieningen

Lasten
Apparaatskosten

394.803

447.395

449.724

444.082

431.194

432.930

428.036

- Personele kosten

242.629

261.400

265.572

260.522

248.987

250.541

246.161

waarvan eigen personeel

212.922

228.295

231.758

226.708

215.173

216.727

212.347

waarvan externe inhuur

22.003

20.327

20.627

20.627

20.627

20.627

20.627

7.704

12.778

13.187

13.187

13.187

13.187

13.187

152.174

185.995

184.152

183.560

182.207

182.389

181.875

waarvan overige personele kosten
- Materiële kosten
waarvan apparaat ICT

4.558

2.150

2.150

2.150

2.150

2.150

2.150

waarvan bijdrage aan SSO's

50.118

57.999

57.999

57.999

57.999

57.999

57.999

waarvan overige materiële kosten

97.498

125.846

124.003

123.411

122.058

122.240

121.726

21

100

20

20

20

20

20

Afschrijvingskosten

13.124

15.032

10.514

10.514

10.514

10.514

10.514

- Materieel

2.191

2.237

2.237

2.237

2.237

2.237

2.237

102

250

250

250

250

250

250

- Immaterieel

10.933

12.795

8.277

8.277

8.277

8.277

8.277

Overige kosten

10.563

500

500

500

500

500

500

946

500

500

500

500

500

500

9.617

0

0

0

0

0

0

Totaal lasten

418.512

463.027

460.758

455.116

442.228

443.964

439.070

Saldo van baten en lasten gewone
bedrijfsuitoefening

‒ 48.333

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

‒ 48.333

0

0

0

0

0

0

Rentelasten

waarvan apparaat ICT

waarvan dotaties voorzieningen
waarvan bijzondere lasten

Agentschapsdeel Vpb-lasten
Saldo van baten en lasten

Toelichting op de baten
Omzet
De NVWA streeft naar effectief toezicht binnen de gegeven financiële
kaders, met adequate beheersing van budgettaire en bedrijfsmatige risico’s
waarbij gestreefd wordt naar een meerjarige stabiele formatieve omvang.
De post omzet moederdepartement (€ 198,1 mln.) is gerelateerd aan de
opbrengsten voortvloeiend uit het opdrachtenpakket dat met het moeder­
departement is afgesproken. De omzet derden bestaat uit opbrengsten
retributies NVWA, retributies Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS) en
overige baten. In 2021 is een programma gestart met deelname vanuit
NVWA, LNV, VWS en vertegenwoordiging van het bedrijfsleven om te
komen tot een herziening van de producten- en dienstencatalogus voor
overheid en bedrijfsleven, een nieuw kostprijsmodel en retributiestelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

85

De planning is om dit programma in 2022 af te ronden zodat dit verwerkt
kan worden in de begroting 2023. De hoogte van de totale omzet 2022 ligt
naar verwachting in lijn met de hoogte van de omzet in 2021.
Rentebaten
Er zijn geen rentebaten begroot. De rentepercentages die door het
Ministerie van Financiën dagelijks worden vastgesteld liggen rond de 0%.
Vrijval voorzieningen
Dit betreft voorzieningen voor (schade)claims. Er is geen vrijval van de
bestaande voorzieningen begroot.
Bijzondere baten
De bijzondere baten betreffen de bijdragen van het moederdepartement en
het Ministerie van VWS ten behoeve van het dempen van de tarieven tot
een vastgesteld niveau. Daarnaast betreft dit de compensatie voor reistijd
= werktijd en BTW-compensatie.
Toelichting op de lasten
Personele kosten
De personele kosten zullen licht stijgen, met name als gevolg van loon- en
prijsbijstellingen.
Materiële kosten
De lichte daling van de overige materiële kosten wordt met name
veroorzaakt door aanpassingen in de hoogte van enkele Extern
Geoormerkte Budgetten (EGB’s)
Rentelasten
De rentelasten dalen met € 80.000 door lagere rentepercentages op de
leningen bij het Ministerie van Financiën.
Afschrijvingskosten materieel
Deze kosten liggen naar verwachting in lijn met de kosten in 2021. Het betreft
met name afschrijvingen op laboratoriumapparatuur, gebouwen, inventaris
en ICT-middelen.
Afschrijvingskosten immaterieel
Deze kosten zijn € 4,5 mln. lager dan bij 1e suppletoire begroting 2021. De
belangrijkste reden daarvan is de lagere afschrijvingen op de oude Inspectcomponenten vanaf 2022 omdat er in 2020 versneld is afgeschreven.
Dotaties voorzieningen
Voor (schade)claims wordt, net als in 2021, een bedrag van € 0,5 mln. aan
de voorziening gedoteerd.
Bijzondere lasten
Er zijn voor 2022 geen bijzondere lasten begroot
Toelichting op het saldo van baten en lasten
De extra personeelskosten ten opzichte van 2021 worden gecompenseerd
door lagere afschrijvingskosten. Het saldo van baten en lasten komt
daarmee op 0 uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

86

Kasstroomoverzicht over het jaar 2022 (bedragen x € 1.000)
1e
suppletoire
Stand Slotwet begroting
2020
2021
Rekening courant RHB 1 januari (incl.
1 deposito)
+/+ totaal ontvangsten operationele
kasstroom
-/- totaal uitgaven operationele kasstroom
2 Totaal operationele kasstroom
-/- totaal investeringen
+/+totaal boekwaarde desinvesteringen
3 Totaal investeringskasstroom
-/- eenmalige uitkering aan
moederdepartement

48.075

26.660

2022

2023

2024

2025

2026

28.079

30.774

35.762

39.357

41.581

370.692

463.027

460.758

455.116

442.228

443.964

439.070

‒ 396.818

‒ 447.495

‒ 449.744

‒ 444.102

‒ 431.214

‒ 432.950

‒ 428.056

‒ 26.126

15.532

11.014

11.014

11.014

11.014

11.014

‒ 28.429

‒ 9.350

‒ 8.750

‒ 8.750

‒ 8.750

‒ 8.750

‒ 8.750

29.120

0

0

0

0

0

0

691

‒ 9.350

‒ 8.750

‒ 8.750

‒ 8.750

‒ 8.750

‒ 8.750

‒ 17.736

‒ 7.055

0

0

0

0

0

+/+ eenmalige storting door
moederdepartement

32.176

5.000

0

0

0

0

0

-/- aflossingen op leningen

‒ 13.370

‒ 12.058

‒ 8.319

‒ 6.026

‒ 7.419

‒ 8.790

‒ 8.744

+/+ beroep op leenfaciliteit

2.950

9.350

8.750

8.750

8.750

8.750

8.750

4 Totaal financieringskasstroom

4.020

‒ 4.763

431

2.724

1.331

‒ 40

6

Rekening courant RHB 31 december (incl.
5 deposito) (=1+2+3+4)

26.660

28.079

30.774

35.762

39.357

41.581

43.851

Operationele kasstroom
De operationele kasstroom is in 2022 € 4,5 mln. lager dan in 2021. Een groot
deel daarvan wordt veroorzaakt doordat de personele kosten licht stijgen,
terwijl de baten in lijn liggen met 2021.
Investeringskasstroom
De investeringskasstroom is in 2022 € 0,6 mln. hoger dan in 2021, doordat
minder wordt geïnvesteerd in inventaris en installaties.
Financieringskasstroom
De financieringskasstroom is in 2022 € 5,2 mln. hoger dan in 2021. Een groot
deel daarvan (€ 3,7 mln.) wordt veroorzaakt doordat er een kleiner bedrag
aan leningen afgelost hoeft te worden.
Rekening courant
De verwachte stand rekening-courant neemt toe met € 2,7 mln. tot € 30,8
mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

87

Overzicht doelmatigheidsindicatoren
1e
suppletoire
Stand Slotwet begroting
2020
2021
Gemiddelde kostprijs (€/uur)

2022

2023

2024

2025

2026

262,2

258,7

250,6

251,7

248,6

107,23

121,54

121,17

114

129,2

128,8

213,4

263,6

Handhaven
Keuren certificering op afstand
Keuren import
Keuren export, slachthuizen en overige
activiteiten
Tarieven
Index 2012 = € 94,07 = 100
Omzet per productgroep ( in € mln.)
Handhaven
Keuren
Keuren certificering op afstand

7,3

10,1

10

9,9

9,6

9,6

9,5

Keuren import

18,6

19,4

19,3

19

18,4

18,5

18,3

Keuren export, slachthuizen en overige
activiteiten

75,1

101,5

101,0

99,6

96,5

96,9

95,7

2.531

2.718

2.718

2.659

2.523

2.542

2.490

1.951/580

2.095/623

2.049/610

1.945/578

1.959/583

1.919/571

84.435

85.268

85.268

85.268

85.268

85.268

FTE
Aantal FTE (excl. Externe inhuur)*
Verhouding FTE direct/indirect (exclusief
externe inhuur)
Salariskosten per fte
Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten als % van de totale
baten

‒ 13%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Afhandelsnelheid informatieverzoeken,
klachten en meldingen

81%

90%

90%

90%

90%

90%

90%

Tijdig betaalde facturen (< 30 dagen)

98%

95%

95%

95%

95%

95%

95%

Kwaliteit

*De gerealiseerde gemiddelde bezetting is
niet alleen exclusief
herplaatsingskandidaten, maar ook
exclusief VanWerkNaarWerk-kandidaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

88

6. Begroting Diergezondheidsfonds
Leeswijzer
Het Diergezondheidsfonds (DGF) is een begrotingsfonds waaruit de kosten
worden betaald die verband houden met de bestrijding, bewaking en
preventie van besmettelijke dierziekten en zoönosen. Deze fondsbegroting
bevat een inleidende paragraaf over de achtergronden van het fonds en
plafondbedragen voor de maximale opbrengst van de diergezondheids­
heffing. Aansluitend volgt de toelichting bij het enige artikel van het fonds,
inclusief budgettaire tabel en de bijbehorende toelichting. Een toelichting
op de saldosystematiek van het DGF volgt na de tabel.
Inleiding en achtergrond
Uitbraken van besmettelijke dierziekten kunnen een grote impact op de
Nederlandse samenleving hebben als geheel en op de agrarische sector in
het bijzonder. Voor dierziekten die zich in potentie snel verspreiden gelden
speciale bestrijdings- en preventieregimes die grotendeels in Europese
regelgeving zijn voorgeschreven. Bij een aantal van deze dierziekten bevat
de Europese regelgeving een plicht tot bestrijding. Daarnaast kan sprake
zijn van een plicht tot het nemen van preventieve maatregelen en verplich­
tingen voor het doen van onderzoek naar de aan- of afwezigheid van een
dierziekte via het monitoren van dieren.
Het fonds wordt gevoed door jaarlijkse bijdragen vanuit de begroting van
LNV, heffingen bij de sector op grond van de wet Dieren en de middelen die
de Europese Unie ter beschikking stelt in verband met het weren en
bestrijden van besmettelijke dierziekten.
Financiering van het fonds
De verdeling welke activiteiten uit de heffingen bij het bedrijfsleven worden
gefinancierd en welke uit de begroting van LNV, is vastgelegd in een
convenant tussen LNV en de betrokken sectorpartijen (Convenant financiering bestrijding besmettelijke dierziekten 2020–2024; Kamerstuk
29 683, nr. 248).
De kosten van bewaking van dierziekten worden in beginsel voor 50% door
het Rijk en voor 50% door het bedrijfsleven gefinancierd met uitzondering
van de bewakingsprogramma’s die LNV heeft overgenomen van de
voormalige productschappen. Deze worden voor 100% door de betreffende
sector gefinancierd. Het gaat hierbij om het voorkomen en/of bestrijden van
dierziekten waaronder de ziekte van Aujeszky, Salmonella (Se en St),
Leukose, en een monitoringsprogramma voor AI, NCD, non-zoönotische
Salmonella, en Mycoplasma.
De financiering van de kosten van bestrijding van dierziekten is afhankelijk
van de dierziekte en de noodzakelijke voorzieningen om de bestrijding uit
te kunnen voeren. Deze kosten worden in beginsel – tot een per diersoort
afgesproken plafondbedrag – voor 100% doorberekend aan de veehoude­
rijsectoren, met uitzondering van de kosten van de contractueel vastgelegde
voorzieningen voor de bestrijding. Deze worden gefinancierd door overheid
en sector, beide voor 50%. Boven de plafondbedragen draagt de overheid
de resterende kosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

89

De plafondbedragen
De tarieven voor de diergezondheidsheffing voor de diersoorten runderen,
varkens, kippen, kalkoenen, eenden, schapen en geiten worden voor de
jaren 2020 tot en met 2024 zodanig vastgesteld dat de totale opbrengst van
de diergezondheidsheffing en de bijdragen van de sectorpartijen niet meer
zullen bedragen dan de in onderstaande tabel opgenomen plafonds.
Overzicht plafondbedragen opbrengsten diergezondheidsheffing (bedragen in €)
Plafond voor de
Plafond voor de
5 jaarlijkse vaste
bestrijdingskosten
kosten1

Sector

Totaalplafond

Rundvee

34.220.000

9.000.000

43.220.000

Pluimvee

46.000.000

32.000.000 2.

78.000.000

Schapen

4.699.860

Geiten

3.905.580

490.000

9.095.440

Varkens

16.947.300

41.000.000 3.

57.947.300

1

5-jaarlijkse kosten: voor de 5 jaren van de convenantsperiode (2020-2024).

2

Waarvan 2.000.000 voor Newcastle disease.

3

Waarvan 22.000.000 voor Afrikaanse Varkenspest.

De bedragen voor de totaalplafonds zijn opgenomen in het besluit dierge­
zondheid (tot 1/1/2022 in het besluit diergezondheidsheffing). In het eerder­
genoemde convenant zijn deze plafondbedragen nader uitgewerkt in een
deelplafond voor de vaste jaarlijkse kosten over de periode 2020 tot en met
2024 en een deelplafond voor de bestrijdingskosten in geval van een
uitbraak van een dierziekte.
Artikel 1 Bewaking en bestrijding van dierziekten en voorkomen en
verminderen van welzijnsproblemen
Algemene doelstelling
Bewaking en bestrijding van specifieke dierziekten en het voorkomen en
verminderen van welzijnsproblemen.
Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van LNV is verantwoordelijk voor:
• Het bestrijden van dierziekten die op basis van (Europese) wetgeving
verplicht moeten worden bestreden en indirect verantwoordelijk –
houders van dieren zijn zelf primair verantwoordelijk – voor welzijnsas­
pecten bij de bestrijding.
• Het tijdig signaleren en afhandelen van verdenkingen en besmettingen
door onderzoek en monitoring/bewaking van bepaalde dierziekten
(bijvoorbeeld scrapie, blauwtong, Brucella melitensis, klassieke en
Afrikaanse varkens pest (KVP en AVP), mond-en-klauwzeer (MKZ),
vogelgriep (aviaire influenza, AI), ziekte van Aujeszky, Salmonella,
Mycoplasma en Bovine Spongiforum Encephalopathy (BSE).
• Effectieve en doelmatige crisisorganisatie bij dierziektenuitbraken.
Beleidswijzigingen
Er zijn geen wijziging in het beleid ten opzichte van 2021.
Budgettaire gevolgen van beleid
Budgettaire gevolgen van beleid (bedragen x € 1.000)
VERPLICHTINGEN

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

93.698

42.869

34.986

33.686

33.686

33.686

33.686

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

90

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

93.698

42.869

34.986

33.686

33.686

33.686

33.686

Waarvan Garantieverplichtingen
Waarvan overige verplichtingen
UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht
Opdrachten

16%
93.698

42.869

34.986

33.686

33.686

33.686

33.686

Bewaking van dierziekten

17.067

18.685

20.466

20.466

20.466

20.466

20.466

Bestrijding van dierziekten

73.785

21.170

9.762

9.762

9.762

9.762

9.762

Overig

2.846

3.014

4.758

3.458

3.458

3.458

3.458

142.911

83.588

27.177

33.686

33.686

33.686

33.686

Waarvan:

ONTVANGSTEN
Waarvan:
Ontvangsten van LNV

82.321

5.798

11.171

11.171

11.171

11.171

11.171

Ontvangsten van sector

16.808

20.177

13.506

20.534

20.534

20.534

20.534

Bijdrage sector crisisreserve

8.352

4.900

0

0

0

0

0

Ontvangsten EU

2.509

3.500

2.500

1.981

1.981

1.981

1.981

Saldo van de afgesloten rekeningen

32.921

49.213

Toelichting bij posten van bovenstaande tabel budgettaire gevolgen van
beleid
Budgetflexibiliteit
Er zijn doorlopende contracten met bedrijven om bewakingsprogramma’s
uit te voeren en/of om beschikbaar te zijn voor dienstverlening tijdens crises,
waardoor uitgaven voor circa 16% juridisch verplicht zijn. De rest is op basis
van het convenant aan bestuurlijke afspraken gebonden.
Saldosystematiek DGF
Ontwikkeling saldo
In de systematiek van het DGF speelt het fondssaldo een belangrijke rol. Via
het saldo worden de middelen in het fonds, die worden gereserveerd voor
onverwachte (grote) uitgaven die samenhangen met het uitbreken van
een dierziektecrisis, jaar op jaar meegenomen. Het beginsaldo is de
resultante van het beginsaldo van het vorige jaar en het saldo van specifieke
uitgaven en ontvangsten in dat jaar. Voor de crisisreserve geldt dat deze
middelen op vergelijkbare wijze meegenomen worden.
Het eindsaldo van 2020 bedroeg € 49,2 mln. Dit is de opgebouwde crisisre­
serve tot en met 2020 ad € 12,6 mln. en het voordelig eindsaldo per eind
2020 ad € 36,6 mln. Dit eindsaldo voor 2020 is als beginsaldo bij eerste
suppletoire begroting 2021 toegevoegd aan de lopende begroting 2021.
Voorts kan het verwachte DGF-saldo voor 2022 worden berekend onder
aanname van het uitblijven van dierziektecrises. Het beginsaldo 2022 is de
verwachte stand van het DGF saldo op basis van het genoemde eindsaldo
2020 ad € 49,2 mln. en de verwachte uitgaven en ontvangsten in 2021. De
eindafrekening van de bestrijding van COVID-19 in de pelsdierhouderij is
hierbij niet meegenomen. Deze vindt naar verwachting plaats bij
najaarsnota 2021. Op vergelijkbare wijze is het eindsaldo 2022 berekend en
hieronder weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

91

Verwachte ontwikkeling van het saldo van de afgesloten rekeningen
(bedragen x € 1.000)
2022
Beginsaldo 2022 (1)

40.719

Geraamde uitgaven 2022 (2)

34.986

Geraamde ontvangsten 2022 (zonder het saldo van de afgesloten rekeningen) (3)

27.177

Verwacht eindsaldo 2022 (1-2+3) (4)

32.910

Verwacht saldo-effect (4) – (1)

-/-7.809

Voor 2022 is de huidige verwachting dat de uitgaven en ontvangsten niet in
evenwicht zijn. Het voorziene effect op het DGF-saldo is dat deze lager wordt.
Dit komt voornamelijk doordat er bij twee sectoren overschotten aanwezig
zijn en de ontvangsten voor deze twee sectoren in 2022 zijn verlaagd.
Meerjarig beeld
Voorheen werden bij de begroting de ontvangsten volledig gelijkgesteld
aan de uitgaven. Vanaf 2020 is er voor gekozen om een prognose van
verwachte ontvangsten op te nemen. Zo wordt een reëler beeld van de
verwachte ontwikkeling van het fondssaldo gepresenteerd. De raming
wordt jaarlijks herijkt.
De geraamde uitgaven 2022 worden pro forma meerjarig doorgetrokken
naar 2023 en latere jaren. Uitzondering hierop zijn de verwachte uitgaven
voor de post overige. Hier zijn onder andere de uitvoeringskosten van RVO
opgenomen. De uitvoeringskosten van het DGF worden betaald uit de
ontvangsten van LNV (kosten voor bezwaar en beroep) en ontvangsten van
sector (overige uitvoeringskosten). In 2022 is een verhoging van de uitvoe­
ringskosten voor bezwaar en beroep begroot. Deze eenmalige verhoging is
begroot in verband met een mogelijke toename van bezwaar en beroep
door het invoeren van een diergezondheidsheffing voor de rundveesector
in 2020. De heffing voor de rundveesector werd in de 5 jaar daarvoor betaald
uit de reserves van de voormalige productschappen.
De geraamde ontvangsten 2022 kunnen niet pro forma meerjarig doorge­
trokken worden. Vanaf 2023 zijn de ontvangsten gelijkgesteld aan de
geraamde uitgaven.
Ontvangsten van LNV
De LNV-bijdrage voor 2021 is voor één jaar met € 5 mln. verlaagd. Daarom
is dit ook alleen in 2021 in de tabel verwerkt en niet in de daarop volgende
jaren.
Ontvangsten van sectoren
In de varkens- en pluimveesector zijn overschotten aanwezig in het saldo
van de afgesloten rekeningen. Om die reden is de diergezondheidsheffing
voor de varkenssector in 2021 op nihil vastgesteld. Voor de pluimveesector
is de heffing voor 2022 verlaagd. Dit zal ook in 2023 en 2024 gebeuren, mits
er geen grote onverwachte uitgaven zijn (dierziekte-uitbraken).
Saldo van de afgesloten rekeningen
Om het saldo van de uitgaven en de inkomsten vanaf 2023 gelijk aan elkaar
te stellen is het saldo van de sectoren opgehoogd met de geraamde onttrek­
kingen uit het saldo van de afgesloten rekeningen. Het saldo van de
afgesloten rekeningen daalt hierdoor naar verwachting in 2023 en 2024 met
jaarlijks € 3,7 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

92

Crisisreserve
In het convenant 2020-2024 zijn afspraken gemaakt over de opbouw van
een crisisreserve. Deze reserve vormt een aanvulling op het fondssaldo. Met
de opbouw van de crisisreserve is in 2019 begonnen. Per 2022 is de crisis­
reserve volledig opgebouwd door alle sectoren en zijn er geen ontvangsten
voor deze post.
De raming zal jaarlijks worden herijkt en hierbij worden ook de gevolgen
voor het fondssaldo meegewogen. De verdere ontwikkeling van het
fondssaldo (of het saldo crisisreserve) wordt dan ook niet voor latere jaren
weergegeven omdat hier nu geen reële raming van kan worden gemaakt.
Toelichting op de financiële instrumenten
Opdrachten
Bewaking van dierziekten
Het signaleren van (mogelijke) dierziekten vindt plaats door houders van
dieren, dierenartsen en/of medewerkers van laboratoria/onderzoeksinstel­
lingen, hetzij op basis van klinische verschijnselen dan wel op basis van
de uitkomsten van laboratoriumonderzoek. In het geval deze verschijnselen
kunnen wijzen op een aangifteplichtige ziekte, dient dit onmiddellijk bij de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) te worden gemeld. Naast
de meldplicht worden in opdracht van LNV bewakings- en monitoringspro­
gramma’s uitgevoerd die deels door de Europese Unie (EU) verplicht zijn
gesteld ter behoud van de dierziektevrij-status.
Ook een vrijstatus voor de Wereldorganisatie voor diergezondheid (Office
International des Épizooties, OIE) vereist voor sommige ziekten een monito­
ringsprogramma. Door bewakingsonderzoeken uit te voeren wordt het
risico dat een ziekte niet of niet tijdig wordt opgemerkt gereduceerd.
Naast deze officiële vrijstatus zijn er andere redenen voor het uitvoeren van
monitoringprogramma’s, zoals de volksgezondheid of nationale dierge­
zondheidsbelangen. Zo is ervoor gekozen om een monitoringsprogramma
uit te voeren op Q-koorts, Mycoplasma gallisepticum en Salmonella St./Se.
Voor een snelle opsporing van dierziekten is de overheid in sterke mate
afhankelijk van de opmerkzaamheid van veehouders en dierenartsen en van
hun bereidheid een eventuele verdenking te melden. Hiervoor worden in
aanvulling op de monitoringsprogramma’s, waarbij een aangewezen aantal
bedrijven wordt bemonsterd, zogenaamde ‘early warning’-programma’s
uitgevoerd voor AI, KVP en AVP. Deze early warning verplicht de dierhouder
om bij zieke dieren, waarbij AI, KVP of AVP niet kan worden uitgesloten op
basis van het klinische beeld, monsters op te sturen voor uitsluitingsdiag­
nostiek.
Het budget voor bewaking van dierziekten wordt onder meer ingezet voor
de volgende activiteiten:
Uitgaven bewaking van dierziekten (bedragen x € 1.000)
2022
Basismonitoring (incl. effectiviteitsonderzoek)

9.126

Brucella melitensis (schaap, geit)

419

Blauwtong (rund, schaap, geit)

44

Brucellose (rund)

1.103

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

93

BSE (rund)

2.900

TSE (schaap, geit)

242

KVP (varkens, wilde zwijnen)

584

AI

‒

Bedrijfsmatig
pluimvee early
warning

123

‒

Wilde vogels early
warning /
serologische test

83

Q-koorts (schaap, geit)

688

Leukose (rund)

374

Salmonella (zoönotisch, pluimvee)

2.709

AI, NCD, Mycoplasma en Salmonella (niet-zoönotisch)

1.138

Vogelgrieptesten

933

Totaal bewaking van dierziekten

20.466

Er zijn twee wijzigingen ten opzichte van voorgaande jaren. De eerste betreft
het verschuiven van het monitoringsprogramma Brucellose abortus bij
runderen van verdenkingen naar monitoring. Brucella Abortus komt in
Nederland niet voor. Bij verwerpers worden wel bloedmonsters genomen
om uit te sluiten dat deze abortus een gevolg is van Brucellose. Dit
onderzoek wordt voor 100% door de sector gefinancierd en valt door deze
verplaatsing onder het deelplafond 5-jaarlijkse kosten.
Daarnaast is een lager bedrag voor salmonella opgenomen. Voorgaande
jaren was in de begroting de EU-bijdrage nog meegenomen voor de vacci­
natieregeling voor zoönotische Salmonellose. Vanaf 2020 wordt alleen de
nationale bijdrage vastgelegd en gerapporteerd.
Bestrijding van dierziekten
Onder de bestrijding van dierziekten vallen:
Voorzieningen
• Treffen van voorzieningen om onmiddellijk te kunnen bestrijden (crisisparaatheid);
Verdenkingen
• Onderzoek naar verschijnselen die kunnen duiden op een aangifte­
plichtige dierziekte na een melding door een (vee)houder en/of door
een dierenarts;
• Onderzoek van verdachte dieren;
Bestrijding
• Bestrijding van besmettelijke dierziekten zoals tuberculose, brucellose,
leukose, AI, MKZ en KVP.
Als veehouders verschijnselen signaleren bij hun dieren die kunnen duiden
op een aangifteplichtige dierziekte, is melding daarvan verplicht. Het
onderzoeken van deze meldingen is een belangrijke structurele taak van
de NVWA. Ook bij een positief testresultaat van een aangifteplichtige ziekte
wordt dit gemeld bij de NVWA. Indien een bevestigingstest positief is, wordt
het bedrijf door de NVWA besmet verklaard. Als er sprake is van een bestrij­
dingsplichtige ziekte, wordt aansluitend tot bestrijding overgegaan.
Zodra sprake is van een besmetting of hier vanuit moet worden gegaan,
worden onmiddellijk bestrijdingsmaatregelen getroffen door de
(permanente) crisisorganisatie van LNV. Vertraging van de bestrijding leidt
tot meer besmettingen en daarmee tot langdurige bestrijdingsmaatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

94

Bestrijding vindt plaats volgens Europese bestrijdingsrichtlijnen. De aanpak
is geregeld in diverse draaiboeken van het Ministerie. Op Rijksoverheid.nl
staan de actuele bestrijdingsdraaiboeken.
In bepaalde gevallen kan de inzet van beschermende noodvaccinatie
(vaccinatie ‘voor het leven’) een effectieve bestrijdingsmethode zijn. In
plaats van het in grote aantallen preventief ruimen van dieren kan de
uitbraak bij bepaalde dierziekten tot staan worden gebracht door vaccinatie,
in een bepaald gebied rondom besmette bedrijven. Gezonde gevaccineerde
dieren worden niet meer gedood. Op basis van de huidige EU-regelgeving
is beschermende noodvaccinatie mogelijk bij de bestrijding van uitbraken
van MKZ, KVP, Ziekte van Aujeszky (ZvA) en AI. Deze aanpak is alleen
uitvoerbaar bij dierziekten waarvoor een effectief en praktisch toepasbaar
vaccin beschikbaar is (MKZ, KVP en ZvA). De mogelijkheid van noodvacci­
natie is beschreven in de betreffende beleidsdraaiboeken.
Voor de bestrijding van dierziekten staan onder andere de volgende instru­
menten ter beschikking:
• wettelijke verplichting van houders van dieren en dierenartsen om
verschijnselen die duiden op een aangifteplichtige dierziekte te melden;
• klinische inspectie door een zogenaamd deskundigenteam, bestaande
uit dierenartsen (bedrijfsdierenarts van veehouder, dierenarts van de
Gezondheidsdienst van Dieren en NVWA-dierenarts op bedrijven waar
mogelijk sprake is van aangifteplichtige dierziekten);
• monsternames en diagnostisch onderzoek van afgenomen monsters bij
verdachte dieren;
• instellen van stand-still, vervoersverboden en/of compartimenten;
• vaccineren van dieren;
• onderzoek van dieren op buurt-/contactbedrijven en andere relevante
bedrijven;
• tracering van een besmetting (van en naar);
• doden van besmette dieren en van dieren die een reëel gevaar zijn voor
verspreiding van de besmetting;
• destructie van gedode (besmette) dieren;
• reinigen en ontsmetten van bedrijven.
De grondslag voor de inzet van bovenstaande instrumenten zijn:
• EU-richtlijnen en EU-verordeningen;
• Wet Dieren;
• (Beleids)draaiboeken;
• crisisorganisatie en voorzieningen.
Doordat een mogelijke dierziektecrisis niet op voorhand te voorspellen valt,
kunnen de werkelijke bestrijdingskosten niet worden begroot. Het budget
voor opdrachten voor voorzieningen en verdenkingen wordt onder meer
ingezet voor de volgende activiteiten:
Uitgaven bestrijding van dierziekten (bedragen x € 1.000)
2022 1.
Voorzieningen:
Middelenbeheer

109

Waakvlamcontracten

2.048

Vaccinatie ZvA, MKZ en KVP

2.129

HCU

1.452

Subtotaal Voorzieningen

5.738

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

95

2022 1.
Verdenkingen:
AI

334

Salmonella

255

Overige verdenkingen

623

Subtotaal Verdenkingen

1.212

Bestrijding:
Salmonella

2.762

Mycoplasma Gallisepticum

0

Overige ziekten

50

Subtotaal Bestrijding

2.812

Totaal

9.762

1. Begrote bedragen gebaseerd op gerealiseerde kosten 2018-2020 (zie
jaarverslagen DGF), daarbij rekening houdend met meerjarige trends en
structurele veranderingen.

Er zijn twee wijzigingen ten opzichte van voorgaande jaren. De eerste
aanpassing betreft het verplaatsen van Brucella abortus van verdenkingen
naar bewaking (zie eerdere toelichting). Ten tweede is de inschatting dat er
hogere bestrijdingsuitgaven zijn aan Salmonella. Op aangeven van de EU
wordt sinds 2020 de bestrijding van zoönotische Salmonella bij pluimvee
geïnitieerd op basis van de uitslag van de monitoring en niet meer op basis
van een confirmatietest.
Overig
Het budget 2022 voor overige opdrachten wordt onder meer ingezet voor
de volgende activiteiten:
• De bijdrage aan de Stichting Diergeneesmiddelen Autoriteit voor € 0,6
mln. Dit bedrag is hoger dan in voorgaande jaren. De bijdrage van LNV
(€ 0,3 mln.) aan dit programma loopt vanaf 2021 via de DGF begroting.
Daarnaast zal ook de geitensector (€ 0,1 mln.) gaan deelnemen aan dit
programma.
• De uitvoeringskosten voor het innen van heffingen van € 3,3 mln. De
uitvoeringskosten worden hoger begroot dan voorgaande jaren. Deze
tijdelijk verhoging is begroot in verband met een mogelijke toename van
bezwaar en beroep door het invoeren van een diergezondheidsheffing
voor de rundveesector in 2020.
• De overeenkomst met de Gezondheidsdienst voor Dieren voor
veterinaire kennis (inclusief opleiding) en beleidsadvisering, deelname
aan de zoönosenstructuur, assistentie van de NVWA bij verdenkingen en
de afhaaldienst voor onderzoek dode dieren (€ 0,9 mln.).
Ontvangsten
Toelichting op de ontvangsten in de tabel budgettaire gevolgen van beleid.
Ontvangsten LNV
Dit betreft de LNV-bijdrage aan de DGF-begroting voor met name de
bewaking en monitoring en voor voorzieningen in geval van een dierziekteuitbraak (zoals vaccins, waakvlamcontracten en bestrijdingsmaterialen).
De ontvangsten LNV zijn voor 2021 en voor 2022 en verdere jaren verhoogd
met respectievelijk € 0,4 mln. per jaar en € 0,5 mln. per jaar voor de prijs­
bijstellingstranche en de jaarlijkse LNV-subsidie aan de Autoriteit Dierge­
neesmiddelen (voorheen SDa, stichting Diergeneesmiddelenautoriteit) die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

96

voorheen ten laste van de LNV-begroting werd gebracht. De bijdrage van
LNV is op de LNV begroting terug te vinden op artikel 21 bij Bijdragen aan
andere begrotingshoofdstukken.
Ontvangsten van de sector
Sinds 1 januari 2018 worden heffingstarieven jaarlijks bij algemene
maatregel van bestuur vastgesteld. Voor het bepalen van de hoogte van
het tarief zijn de volgende componenten van belang:
• Een raming van de uitgaven voor betreffende diersoort of diercategorie
in het kalenderjaar waarvoor het tarief wordt vastgesteld.
• De benodigde middelen om in het DGF als reserve aan te houden.
• Een berekening van de uitgaven in de voorafgaande vijf jaren die niet
gedekt zijn door de inkomsten uit heffingen of Europese middelen.
Hierdoor sluiten de opbrengsten van de heffingen beter aan op de
uitgaven.
• Mogelijke overschotten op de balans
Bijdrage sector crisisreserve
De omvang van de reserve per sector is vastgelegd in het besluit dierge­
zondheidsheffing en is ongeveer 20% van het plafondbedrag voor de
bestrijdingskosten per sector in de convenantsperiode. De crisisreserve
wordt gevormd en in stand gehouden uit de bijdragen van de sectoren.
De reserves zijn bedoeld om in geval van een crisis direct de bestrijdings­
kosten te kunnen betalen. Tegenover de ontvangsten ten behoeve van de
crisisreserve staan nog geen begrote uitgaven omdat uitbraken van
dierziekten en daarmee samenhangende uitgaven in enig jaar niet te
voorspellen zijn. De ontvangsten in 2022 voor de crisisreserve staan bij alle
sectoren op 0, omdat de beoogde reserves zijn bereikt of, in geval van de
pluimveesector, de crisisreserve is aangevuld uit het overschot in het
fondssaldo. De rundersector beheert zijn eigen crisisreserve. Ook voor deze
sector is de bijdrage voor de crisisreserve aan de DGF-begroting daarom
€0,-.
Verwachte ontvangsten van de sector in 2022 (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten in 2022 uit
voorgaande jaren

Runderen

Varkens

Schaap

Geit

Pluimvee

Totaal

6.114

0

889

766

1.833

9.602

3.904

3.904

Ontvangsten voor 2022 die in
hetzelfde jaar worden
ontvangen
Ontvangsten in 2022 voor
crisisreserve
Totaal verwachte ontvangsten in
2022

0
6.114

0

0
889

766

5.737

13.506

Runderen
De ontvangsten worden gevormd door de heffing over 2021 die in 2022
wordt opgelegd en geïnd.
Varkens
De heffing over 2021 is op nihil vastgesteld door een eerder ontstaan
overschot. De heffingen worden na afloop van het kalenderjaar opgelegd.
Dit betekent concreet dat in 2022 geen heffing wordt opgelegd over 2021.
Schapen en geiten
De ontvangsten worden voor beide sectoren gevormd door de heffing over
2021 die in 2022 wordt opgelegd en geïnd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

97

Pluimvee
De ontvangsten worden gevormd door de heffing over 2022 en het restant
over 2021. De heffingen worden gedurende het jaar 2-maandelijks
opgelegd. Het heffingsbedrag is lager dan de verwachte uitgaven doordat
er een overschot aanwezig is in het DGF. De sector heeft er voor gekozen om
gedurende 3 jaar de tarieven deels te verlagen.
Ontvangsten EU
Voor specifieke monitoringsprogramma’s en bestrijding kunnen in een
aantal gevallen EU-bijdragen worden toegekend. De jaarlijkse EU bijdrage
is iets naar beneden bijgesteld. Dit komt door de gewijzigde vastlegging van
de EU-bijdrage aan de vaccinatieregeling voor zoönotische Salmonellose.
Alleen de nationale bijdrage wordt vastgelegd en gerapporteerd binnen
begrotingsverband. Bij de raming is alleen rekening gehouden met de
lopende monitoringsprogramma’s. Voorts is op de EU-ontvangsten voor
2023 en verdere jaren een verlaging ad € 0,5 mln. per jaar doorgevoerd om
de totale DGF-uitgaven en ontvangsten voor die jaren aan elkaar gelijk te
stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

98

7. Bijlagen
Bijlage 1: ZBO's en RWT's
Overzicht Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (vallend onder ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
Naam organisatie

ZBO/RWT

Begrotingsartikel

Begrotingsramingen x
€ 1.000

Uitgevoerde evaluatie ZBO onder Volgende evaluatie
Kaderwet
ZBO

Gezondheidsdienst
voor Dieren

RWT

21

0

ZBO

21

1.344

Evaluatieplicht niet van
toepassing

Evaluatieplicht niet
van toepassing

Raad voor
Plantenrassen
2022
Kamerstuk 25 268, nr. 157
Centrale Commissie
Dierproeven

ZBO

College voor de
toelating van
ZBO en RWT
gewasbeschermingsmiddelen en biociden

21

2.225

21

2.495 Evaluatie eind 2021

Staatsbosbeheer

ZBO en RWT

22

Wageningen
Research

RWT

23

Stichting KwaliteitsControle-Bureau
(KCB)

ZBO en RWT

21

Stichting
Nederlandse
Algemene
Kwaliteitsdienst
Tuinbouw
(Naktuinbouw)

ZBO en RWT

21

Kamerstuk 32 637, nr. 274 (Loopt
mee in de evaluatie
subsidieregeling Instituten voor
101.825 toegepast onderzoek)
1.500

2026

2022

2022

2022

348

2022
Kamerstuk 25 268, nr. 157

21

Stichting
ZBO en RWT
Bloembollenkeuringsdienst

21

Stichting Skal

ZBO en RWT

21

Stichting Controle
Orgaan Kwaliteits
Zaken (COKZ)

ZBO en RWT

21

0

2022
Kamerstuk 25 268, nr. 157

0

Kamerstuk 25 268, nr. 157

1.000 Kamerstuk 25 268, nr. 162
200

2022
2026

Kamerstuk 26 991, nr. 578

Bureau Beheer
Landbouwgronden

ZBO en RWT

Rendac BV

RWT

Stichting Bureau
Erkenningen

ZBO en RWT

22
21
21

ZBO
21

Kamer voor de
Binnenvisserij

Kaderwet ZBO’s is niet van
toepassing, op Staatsbosbeheer.
Voor Staatsbosbeheer geldt de
Wet verzelfstandiging
Staatsbosbeheer.
Daarin is ook een
evaluatieverplichting
28.293 opgenomen
(iedere vier jaar evaluatie van
doelmatigheid en
doeltreffendheid).
Laatst uitgevoerde evaluatie
stamt uit 2018 (Kamerstuk 29 659,
nr. 51 )

2026

Kamerstuk 25 268, nr. 157

Stichting
Nederlandse
Algemene
Keuringsdienst voor ZBO en RWT
zaaizaad en pootgoed
van
landbouwgewassen

Grondkamers

Kamerstuk 32 336, nr. 114

ZBO

22

0

Evaluatieplicht niet van
toepassing

Evaluatieplicht niet
van toepassing

0

Evaluatieplicht niet van
toepassing

Evaluatieplicht niet
van toepassing

0

Evaluatie eind 2021

2026

Evaluatie wordt
Evaluatie wordt meegenomen bij
meegenomen bij de
3.154 de herziening van de
herziening van de
pachtwetgeving
pachtwetgeving
Evaluatieplicht niet van
300 toepassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

Evaluatieplicht niet
van toepassing

99

Overzicht Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (vallend onder andere
ministeries)
Naam organisatie

Ministerie

ZorgOnderzoek
VWS
Nederland en Medische
wetenschappen (ZonMw)

ZBO/RWT
ZBO & RWT

Begrotingsartikel

Begrotingsramingen x1000
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

€ 15

100

Bijlage 2: Verdiepingshoofdstuk
Algemeen
Nieuwe begrotingsmutaties die enkel betrekking hebben op 2021 worden
komend najaar in de tweede suppletoire begroting toegelicht. Nieuwe
mutaties die betrekking hebben op 2021 én latere begrotingsjaren zijn
eveneens terug te vinden in de tabellen en worden hieronder toegelicht.
Artikel 21 Land- en tuinbouw en veehouderij
Uitgaven beleidsartikel 21 (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2021
Mutatie Nota van wijziging 2021

2021

2022

2023

2024

2025

549.659

195.210

194.987

148.745

179.909

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

224.240

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021

55.969

36.695

‒ 8.413

‒ 8.187

1.179

752

593

200

2026

Nieuwe mutaties
Hoger aantal fokteven
(nadeelcompensatie
pelsdierhouders)
Overheveling MGO naar artikel
21

6.600
0

249.253

Kasschuif waterbassins Mest
(stikstofmiddelen)

‒ 12.862

11.259

Kasschuif EG (Urgenda LED
middelen)

‒ 12.000

12.000

Kasschuif EG (reguliere
Klimaatmiddelen)
Kasschuif Srv uitfinanciering
(stikstofmiddelen)

‒ 10.500
‒ 65.315

Mestbeleid

1.603

2.500

3.500

4.500

65.315
18.200

Onderuitputting Srv en inzet
Walstroom en MIRT-projecten

‒ 34.000

Overig

20.996

‒ 9.315

67

‒ 1.030

173

Stand ontwerpbegroting 2022

767.287

534.117

189.893

145.224

185.961

174.833

Hoger aantal fokteven (nadeelcompensatie pelsdierhouders)
Het aantal fokteven waarvoor een vergoeding wegens inkomensschade kan
worden aangevraagd ligt hoger dan geraamd. Hiervoor is een budgeto­
phoging nodig, welke onttrokken wordt aan de risicoreservering op de
Aanvullende Post.
Overheveling MGO naar artikel 21
Het budget van de Maatregel Gerichte opkoop (MGO) wordt verantwoord
op artikel 21. De MGO is gericht op het opkopen van de grootste piekbe­
lasters en wordt zodanig toegepast dat er maatwerk geboden kan worden
in de gebiedsprocessen onder leiding van de provincies. De middelen voor
de MGO worden via de provincies ingezet voor aankoop van veehouderij­
locaties nabij stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden.
Kasschuif waterbassins Mest (stikstofmiddelen)
Een deel van de beschikbare middelen voor de regeling waterbassins wordt
doorgeschoven naar 2022. De regeling waterbassins mest subsidieert de
kosten voor de aanleg van (regen) wateropvangconstructies. Vanwege
diverse onzekerheden, zoals EU goedkeuring, wordt deze regeling pas later
opengesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

101

Kasschuif EG (Urgenda LED middelen)
Het budget voor subsidies in de bestaande Energie-efficiënte Glastuinbouw
(EG-) regeling wordt ingezet om de SONT-verlichting (de algemeen
toegepaste assimilatieverlichting in kassen) te vervangen voor full spectrum
LED-verlichting met een equivalente lichtopbrengst bij een lager energie­
verbruik. Deze maatregel is onderdeel van het Urgenda 2.0 pakket. De
regeling is dit jaar opengesteld en de uitfinanciering van deze regeling zal
over meerdere jaren lopen. Hierdoor wordt een deel van het budget van
2021 verschoven naar 2022.
Kasschuif EG (reguliere Klimaatmiddelen)
Het beroep op de EG-subsidieregeling is lager dan verwacht. Er wordt
verwacht dat de aanvragen zullen gaan stijgen in de komende jaren. De
gereserveerde middelen worden daarom doorgeschoven naar de latere
jaren.
Kasschuiven Srv uitfinanciering (stikstofmiddelen)
Bij de uitvoering van de Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv)
is gebleken dat ondernemers die een subsidiebeschikking hadden
ontvangen meer tijd nodig hadden om tot een afgewogen besluit voor
deelname te komen. De termijn voor het retourneren van de modelover­
eenkomst is verlengd tot 1 april 2021. Dit heeft geleid tot ramingsbijstelling
van de verwachte uitbetaling van de subsidievoorschotten.
Mestbeleid
Door het uitblijven van een regeerakkoord na de Tweede Kamer verkie­
zingen van 17 maart 2021 komt de continuïteit van de uitvoering van
maatregelen in gevaar die noodzakelijk zijn voor het voldoen aan de
Europese nitraat- en waterrichtlijnen.
Deze middelen zijn bedoeld om in 2022 de uitvoering, monitoring en
handhaving van het mestbeleid voort te zetten om aan de Europese verplich­
tingen te kunnen blijven voldoen.
Onderuitputting Srv tbv MIRT-projecten en Walstroom
Aan de Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv) doen minder
ondernemers mee dan eerder werd verwacht (Kamerstuk 28 973, nr. 244).
De regeling levert daarmee minder stikstofreductie op. De onderuitputting
op het budget van de regeling wordt daarom voor aanvullende reductie
ingezet voor onder andere de intensivering van de regeling voor Walstroom
zeevaart (€ 19 mln.) en voor de projectspecifieke mitigatie van de 7 MIRTprojecten (€ 15 mln.). Deze middelen zijn overgeheveld naar de begroting
van het Ministerie van IenW.
Overig
Het betreft diverse mutaties voor o.a. gewasbescherming, het fosfaatreduc­
tieplan en diverse andere uitvoeringsopdrachten op het terrein van land- en
tuinbouw.
Ontvangsten beleidsartikel 21 (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

39.580

32.580

32.580

30.280

29.080

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

13.505

190

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2021

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

2026

102

2021

2022

2023

2024

2025

2026

32.770

32.580

30.280

29.080

29.080

Nieuwe mutaties
COVID 19: terugontvangst
sierteelt/aardappels

5.000

Overige

5.281

Stand ontwerpbegroting 2022

63.366

COVID 19: terugontvangst sierteelt/aardappels
Deze ontvangsten betreffen de terugbetaalde bedragen op voorschotten die
bij coronamaatregelen zijn verstrekt. Deze terugbetalingen zijn relatief hoog
omdat ondernemers vooraf een inschatting moesten maken van de
verwachte omzetdaling. De sector is echter minder hard getroffen dan
verwacht. Deze overgebleven middelen vloeien terug naar het generale
beeld.
Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
Uitgaven beleidsartikel 22 (bedragen x € 1000)
2021

2022

2023

2024

2025

674.973

463.306

467.177

419.814

414.860

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

‒ 48.084

229.813

19.650

26.052

5.928

‒ 110.673

10.000

25.000

35.673

40.000

‒ 249.253

‒ 752

‒ 593

‒ 200

Stand ontwerpbegroting 2021

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021

2026

Nieuwe mutaties
Kasschuif Natuurbank
(stikstofmiddelen)
Onttrekking begrotingsreserve
tbv Natuurbank

112.143

Overheveling Maatregel
Gerichte Opkoop (MGO) naar
artikel 21

0

Investeringsfonds Duurzame
Landbouw (onderdeel
Omschakelprogramma)

10.000

Innovatie Visserij

‒ 5.912

2.000

1.600

1.600

712

4.000

3.750

3.750

3.750

3.750

Agroprogramma Groningen
Overige

‒ 16.987

3.042

‒ 609

252

7.678

Stand ontwerpbegroting 2022

619.460

462.658

515.816

486.548

472.728

415.790

Kasschuif Natuurbank (stikstofmiddelen)
De begrotingsreserve Stikstof houdt op te bestaan. De middelen voor de
Natuurbank zijn aan de LNV begroting toegevoegd. De besteding van de
Natuurbank middelen gaat de komende 5 jaar plaatsvinden. Met deze
kasschuif worden de middelen doorgezet.
Onttrekking begrotingsreserve tbv Natuurbank
De in de begrotingsreserve Stikstof gereserveerde middelen voor de
Natuurbank worden toegevoegd aan artikel 22 op de LNV begroting. Deze
middelen (€ 112,1) worden ingezet voor de realisatie van natuurcompensatie
van schade als gevolg van projecten in het kader van rijksinfra- en water­
veiligheid en defensieprojecten die een veiligheidsbelang vertegenwoor­
digen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

103

Overheveling MGO naar artikel 21
Het budget van de Maatregel Gerichte opkoop (MGO) wordt verantwoord
op artikel 21. De MGO is gericht op het opkopen van de grootste piekbe­
lasters en wordt zodanig toegepast dat er maatwerk geboden kan worden
in de gebiedsprocessen onder leiding van de provincies. De middelen voor
de MGO worden via de provincies ingezet voor aankoop van veehouderij­
locaties nabij stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden.
Investeringsfonds Duurzame Landbouw (onderdeel
Omschakelprogramma)
De pilot van het Investeringsfonds Duurzame Landbouw is in 2021 gestart.
Hier is op de begroting van dat jaar € 10 mln. voor gereserveerd. In 2022
wordt voorzien in de uitwerking van het vervolg op deze pilot. In 2022 wordt
ook voorzien in de continuering van de regeling voor demonstratiebedrijven
en bedrijfsplannen die zijn opgenomen binnen de SABE. Beide zijn
onderdeel van het Omschakelprogramma.
Innovatie Visserij
De nationale innovatiemiddelen worden doorgeschoven. In het Kaderbe­
sluit nationale EZK- en LNV-subsidies staat opgenomen dat niet in één keer
het volledige bedrag mag worden bevoorschot aan subsidiegerechtigden.
Agroprogramma Groningen
Dit agroprogramma ondersteunt boeren in het aardbevingsgebied die met
complexe problematiek te maken hebben, om weer perspectief te krijgen
op de toekomst (Kamerstuk 33 525 nr. 846). Deze ondersteuning krijgt o.a.
vorm via casusbegeleiding door consulenten.
Overige
Het betreft diverse mutaties op het terrein van natuur, visserij en landelijk
gebied.
Ontvangsten beleidsartikel 22 (bedragen x € 1000)
2021

2022

2023

2024

2025

182.499

41.151

31.165

30.757

28.053

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

231.929

3.500

2.000

‒ 500

‒ 1.000

44.651

33.165

30.257

27.053

Stand ontwerpbegroting 2021

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021

2026

Nieuwe mutaties
Onttrekking begrotingsreserve
Omschakelprogramma

10.000

Onttrekking begrotingsreserve
tbv Natuurbank

112.143

Overige
Stand ontwerpbegroting 2022

‒8
536.563

24.409

Onttrekking begrotingsreserve Omschakelprogramma
Het betreft de desaldering van de € 10 mln. voor het Omschakelprogramma.
Deze middelen worden onttrokken aan de begrotingsreserve Stikstof en
overgeheveld naar artikel 21. Hier worden de middelen ingezet voor de pilot
van het Investeringsfonds Duurzame Landbouw, welke onderdeel is van
het Omschakelprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

104

Onttrekking begrotingsreserve tbv Natuurbank
In de begrotingsreserve Stikstof resteert een bedrag van € 112,1 mln.,
bestemd voor de Natuurbank. De middelen worden onttrokken aan de
begrotingsreserve en voor het jaar 2021 aan artikel 22 toegevoegd. De
middelen worden vervolgens doorgeschoven met een kasschuif.
Artikel 23 Kennis en innovatie
Uitgaven beleidsartikel 23 (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

230.168

222.429

219.468

206.281

206.198

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

16.028

6.973

5.056

9.768

2.186

0

0

0

5910

5893

5891

Stand ontwerpbegroting 2021

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021
Nieuwe mutaties

0

0

Integrale aanpak methaan en
ammoniak

4720

1612

Loon en prijsbijstellingstranche
2021

4.380

5981

Overig
Stand ontwerpbegroting 2022

8.704

7.694

4.591

2.135

1.381

263.430

244.539

234.875

223.977

215.656

2026

214.215

Integrale aanpak methaan en ammoniak
Dit betreffen onderzoeken naar de integrale aanpak methaan en ammoniak
via het dier- en voerspoor door Wageningen Research.
Loon- en prijsbijstellingstranche 2021
Het betreft de toedeling van de toegekende loon- en prijsbijstellingstranche
vanaf artikel 51 naar de loon- en prijsgevoelige posten op artikel 23.
Overige
Het betreft diverse projecten onderzoeksprogrammering, wettelijke taken
en missiegedreven topsectoren die worden uitgevoerd door Wageningen
Research.
Ontvangsten beleidsartikel 23 (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

12.267

12.107

9.256

9.256

9.256

0

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021

0

0

0

0

0

0

12.267

12.107

9.256

9.256

9.256

9.256

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2022

Artikel 24 Uitvoering en toezicht
Uitgaven beleidsartikel 24 (bedragen x € 1000)
Stand ontwerpbegroting 2021
Mutatie Nota van wijziging 2021
Mutatie ISB 2021
Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021
Nieuwe mutaties

2021

2022

2023

2024

2025

416.295

395.161

386.846

383.504

384.270

0

0

0

0

0

260

0

0

0

0

36.097

18.810

13.657

13.619

13.619

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

105

2021

2022

2023

Retributiedemping NVWA

13.900

10.800

10.800

Loon en prijsbijstellingstranche
2021

8.702

8.294

6.198

Verrekening ureninzet NVWA
2020

7.055

0

2024

2025

6.159

6.176

Overige

‒ 10.405

‒ 2.039

1.534

1.440

1.128

Stand ontwerpbegroting 2022

471.904

431.026

419.035

404.722

405.193

2026

398.750

Retributiedemping NVWA
Dit betreft een aanvullende dekking die nodig is om de tarieven voor het
bedrijfsleven met niet meer dan het CPB-indexcijfer, dat gebaseerd is op
de macro economische verkenningen, te laten stijgen. Het bedrag ziet
enerzijds op de demping van de gevolgen van integrale kostprijssyste­
matiek vanaf 2020 en toerekening van de werkelijke kosten aan alle
producten en diensten van de NVWA. Anderzijds ziet het op demping van
tarieven met kostenverhogingen als gevolg van herinrichting van processen
of nieuwe regelgeving.
Loon- en prijsbijstellingstranche 2021
Het betreft de toedeling van de toegekende loon- en prijsbijstellingstranche
vanaf artikel 51 naar de loon- en prijsgevoelige posten op art 24.
Verrekening ureninzet NVWA 2020
Het in 2020 te veel betaalde voorschot aan de NVWA in relatie tot de onder­
uitputting 2020 op de urenomzet wordt verrekend via de agentschapsbij­
drage en als ontvangst geboekt.
Ontvangsten beleidsartikel 24 (bedragen x € 1000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

0

0

0

0

0

0

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties
Verrekening ureninzet NVWA
2020

7.055

Stand ontwerpbegroting 2022

7.055

Verrekening ureninzet NVWA 2020
Het in 2020 teveel betaalde voorschot aan de NVWA in relatie tot de onder­
uitputting 2020 op de urenomzet wordt verrekend via de agentschapsre­
geling en als ontvangst geboekt.
Artikel 50 Apparaat
Uitgaven beleidsartikel 50 (bedragen x € 1000)
2021

2022

2023

2024

2025

143.854

131.257

126.169

124.821

123.182

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

8.934

5.052

3.968

3.445

3.055

Stand ontwerpbegroting 2021

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021

2026

Nieuwe mutaties
Voortzetting DG stikstof in 2022

10.174

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

106

Overig
Stand ontwerpbegroting 2022

2021

2022

2023

2024

2025

‒ 773

3.920

3.599

3.504

3.044

152.015

150.403

133.736

131.770

129.281

2026
129.513

Voortzetting DG stikstof in 2022
Het Programma DG Stikstof is tot en met 2022 verlengd en hiervoor wordt
een budget van €10,2 mln. aan artikel 50 toegevoegd.
Ontvangen beleidsartikel 50 (bedragen x € 1000)
2021

2022

2023

2024

2025

2.793

2.786

3.431

3.431

3.431

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021

0

0

0

0

0

2.793

2.786

3.431

3.431

3.431

3.431

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

2026

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2022

Artikel 51 Nog onverdeeld
Uitgaven beleidsartikel 51 (bedragen x € 1000)
2021

2022

2023

2024

2025

50.548

16.099

12.349

11.391

28.261

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

1.080

31.248

26.497

24.484

25.561

Verdeling Loon en
prijsbijstellingstranche 2021

‒ 17782

‒ 17205

‒ 16827

‒ 16721

‒ 16701

Overig

‒ 31.345

‒ 7.505

‒ 7.653

‒ 6.743

‒ 7.239

2.501

22.637

14.366

12.411

29.882

Stand ontwerpbegroting 2021

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021
Nieuwe mutaties

Stand ontwerpbegroting 2022

10.695

Loon en prijsbijstellingstranche 2021
De loon- en prijsbijstellingstranche 2021 is aan de LNV begroting
toegevoegd. De loonbijstelling betreft de vergoeding voor de stijging van
de contractloonontwikkeling en de stijging van de sociale lasten voor de
overheidswerkgever. De prijsbijstelling is bestemd voor de verwerking van
de stijging van diverse prijsindexen. Vanuit artikel 51 wordt de toegekende
loon- en prijsbijstelling verdeeld over de relevante onderdelen van de
begroting.
Diergezondheidsfonds (DGF)
Uitgaven DGF (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

34.329

34.329

34.329

34.329

34.329

0

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

0

8.540

0

0

0

0

0

Bijstelling prognose bewaking

‒ 1.449

‒ 1.449

‒ 1.449

‒ 1.449

0

Bijstelling prognose bestrijding

77

77

77

77

0

2.029

729

729

729

0

Stand ontwerpbegroting 2021

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021
Nieuwe mutaties

Overige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

107

Stand ontwerpbegroting 2022

2021

2022

2023

2024

2025

2026

42.869

34.986

33.686

33.686

33.686

33.686

Bijstelling prognose bewaking
De eerste wijziging betreft het verschuiven van het monitoringsprogramma
brucellose abortus bij runderen van verdenkingen naar monitoring. Dit
onderzoek wordt voor 100% door de sector gefinancierd, maar valt door
deze verplaatsing onder het deelplafond 5-jaarlijkse kosten. Daarnaast is
een lager bedrag voor salmonella opgenomen. In voorgaande jaren was in
de begroting de EU-bijdrage meegenomen voor de vaccinatieregeling voor
zoönotische salmonellose. Vanaf 2020 wordt alleen de nationale bijdrage
vastgelegd en gerapporteerd.
Bijstelling prognose bestrijding
De eerste aanpassing betreft het verplaatsen van brucella abortus van
verdenkingen naar bewaking. Daarnaast zijn er hogere bestrijdingsuitgaven
aan zoönotische salmonella omdat deze sinds 2020 bij pluimvee geïnitieerd
worden op basis van de uitslag van de monitoring en niet meer op basis
van een confirmatietest.
Overige
De tijdelijke verhoging van de uitvoeringskosten voor het innen van
heffingen is met name begroot in verband met een toename van bezwaar
en beroep door het invoeren van een diergezondheidsheffing voor de
rundveesector (€ 1,3 mln.).
Ontvangsten DGF (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

33.964

34.329

34.329

34.329

34.329

0

Mutatie Nota van wijziging 2021

0

0

0

0

0

0

Mutatie ISB 2021

0

0

0

0

0

0

49.213

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2021

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2021
Nieuwe mutaties
Ontvangsten van LNV

519

519

519

519

0

Ontvangsten van de sector

‒ 6.671

357

357

357

0

Ontvangsten van EU

‒ 1.000

‒ 1.519

‒ 1.519

‒ 1.519

0

27.177

33.686

33.686

33.686

33.686

Stand ontwerpbegroting 2022

411

83.588

Ontvangsten LNV
Vanaf 2021 wordt de jaarlijkse LNV-subsidie aan de Autoriteit Diergenees­
middelen (voorheen SDa Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit) betaald
vanuit het Diergezondheidsfonds in plaats vanuit de LNV-begroting. Tevens
verhoging door verdeling van de prijsbijstellingstranche 2021.
Ontvangsten van de sector
De verlaging van de ontvangsten in 2022 heeft met name betrekking op
het heffingsbedrag voor pluimvee en voor varkens. Het heffingsbedrag is
voor beide lager geworden doordat er een overschot aanwezig is in het DGF.
Om het saldo van de DGF-uitgaven en -inkomsten conform de fondssyste­
matiek vanaf 2023 aan elkaar gelijk te stellen, zijn de geraamde ontvangsten
van de sectoren voor deze jaren opgehoogd met onttrekkingen uit het saldo
van de afgesloten rekeningen. Het saldo van de afgesloten rekeningen daalt
dan naar verwachting de komende jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

108

Ontvangsten van de EU
De jaarlijkse EU bijdrage is naar beneden bijgesteld. Dit komt door de
gewijzigde vastlegging van de EU-bijdrage aan de vaccinatieregeling voor
zoönotische salmonellose. Voorts is op de EU-ontvangsten voor 2023 en
verdere jaren een verlaging ad € 0,5 mln. doorgevoerd om de totale DGFuitgaven en ontvangsten voor die jaren aan elkaar gelijk te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

109

Bijlage 3: Moties en toezeggingen
Stand van zaken moties Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (Eerste Kamer)
Omschrijving

Vindplaats

Verzoekt de regering om bij het hernieuwd inzetten van de grond van
opgekochte boerenbedrijven samen met gemeenten en provincies het
belang en kansen van regionale initiatieven ten behoeve van passende
seniorenhuisvesting op deze locaties te bezien en initiatiefnemers
nadrukkelijk te betrekken.

Afgedaan met

Parlementaire agenda [02-03-2021]
‒ 35600 Wijziging van de Wet
natuurbescherming en de Omgevingswet
(stikstofreductie en natuurverbetering)
Onderhanden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

110

Stand van zaken moties Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (Tweede Kamer)
Omschrijving

Vindplaats

Verzoekt de regering, zich bij de onderhandelingen actief uit te spreken
voor het intrekken van de gerichte Europese subsidies aan fokkers van
stieren voor stierengevechten, conform de tekst die nu voorligt.

Parlementaire agenda [21-04-2021] - VSO
Landbouw en Visserijraad d.d. 26/4 (21
501-322, nr. 1284).
Onderhanden

Afgedaan met

Verzoekt de regering, om in gesprekken met dierentuinen over de
steunmaatregel aandacht te hebben voor het behoud van deze
programma's verzoekt de regering tevens, de Kamer ook over de
uitkomsten te informeren.

Parlementaire agenda [24-09-2020] - Debat
Steunpakket met MEZK/MFIN/MSZW
35 420, nr. 229

Verzoekt de regering zich sterk te maken voor een importverbod op bont
en bontproducten afkomstig van pelsdieren.

Moties ingediend bij het debat over de
ontwikkelingen rondom het coronavirus
d.d. 3/11

21 501-32, nr. 1330

Verzoekt de regering, om zo spoedig mogelijk een verbod in te stellen op Parlementaire agenda [11-11-2020] - VAO
het bedrijfsmatig houden van nertsen.
Nertsen en COVID-19

Wetsvoorstel op 24 december
gepubliceerd in Staatsblad
2020, 555

Verzoekt de regering om, waar mogelijk, Europese gelden voor de visserij
naar voren te halen, dan wel anderszins ervoor te zorgen dat de gewenste
oplossingen eerder in beeld komen en daarmee het draagvlak voor het
Mariene Strategie voor het Nederlandse
Noordzeeakkoord onder vissers te verstevigen.
deel van de Noordzee 2 juli 2020

21501-32, nr. 1328

Verzoekt de regering, om een levenslang houd- en beroepsverbod in te
stellen voor recidiverende dierenbeulen.

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
Visserij (XIV)

Onderhanden

Verzoekt de regering, voldoende tijd te nemen om in overleg met de familie Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
Freiwald en ter zake deskundigen een Buba-waardig verblijf in Nederland termijn Begroting Landbouw, Natuur en
te vinden waar ze haar laatste jaren mag en kan genieten.
Visserij (XIV)

De ontheffing is verleend.

Verzoekt de regering, een speciaal gezant innovatie te benoemen die
gevraagd en ongevraagd advies kan uitbrengen, knelpunten en
belemmerende regelgeving kan signaleren en een schakel vormt tussen
de overheid en het werkveld om beloftevolle initiatieven sneller van de
grond te krijgen.

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
Visserij (XIV)

Onderhanden. Uw Kamer is op
10 februari 2021 geïnformeerd
over de inzet van de speciaal
gezant innovatie en daarin is
aangekondigd dat uw Kamer
medio 2021 nader wordt
geïnformeerd (Kamerstuk 35
570-XIV, nr. 72).

Verzoekt de regering, na ommekomst van een knelpuntenanalyse, te
komen met een jaarlijkse monitor Groen in de Stad, waarin wordt
meegenomen welke stappen er genomen zijn om deze knelpunten te
verhelpen, welke doelstellingen gesteld worden en in hoeverre deze
bereikt zijn, om stedelijke vergroening verder te stimuleren.

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
Visserij (XIV)

Onderhanden

Verzoekt de regering, om in overleg met kweekvleesbedrijven,
onderzoeksinstituten en de veehouderij een samenwerkingsproject te
Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
verkennen, waarbij onderzocht wordt hoe lokale productie van kweekvlees termijn Begroting Landbouw, Natuur en
door Nederlandse veehouders op termijn vorm kan krijgen.
Visserij (XIV)

Onderhanden

Verzoekt de regering om met gelijkgestemde landen, waaronder Duitsland,
Spanje, Denemarken, Estland en Zweden op te trekken om het Europese Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
draagvlak voor een herziening en versoepeling van Europese regelgeving termijn Begroting Landbouw, Natuur en
met betrekking tot biotechnologie en veredeling te vergroten.
Visserij (XIV)

Kamerstuk met voorlopig
kenmerk 2021D23364, brief
verzonden op 14 juni 2021
onder titel Antwoord op
vragen van de leden Valstar en
Van Campen over het bericht
‘Nederland raakt met
landbouw-innovaties achter op
China’

Verzoekt de Minister, om samen met het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijkrelaties te onderzoeken of natuurinclusief bouwen
Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
opgenomen kan worden in het Bouwbesluit, en de Kamer hierover in 2021 termijn Begroting Landbouw, Natuur en
te informeren.
Visserij (XIV)

Onderhanden

Verzoekt de regering, om in het kader van het GroenPact en de Green Deal
Natuurinclusieve Landbouw Groen Onderwijs in gesprek te gaan met het
agrarisch en natuurgericht onderwijs en gezamenlijk tot een plan van
Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
aanpak te komen om structurele kennisuitwisseling verder vorm te geven, termijn Begroting Landbouw, Natuur en
en de Kamer hierover in 2021 te informeren.
Visserij (XIV)

Onderhanden

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
Visserij (XIV)

Onderhanden

Verzoekt de regering, te komen tot een platform waar publieke en private Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
belanghebbenden samenkomen om praktisch uitvoerbaar invulling te
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
geven aan doelstellingen die vanuit de politiek worden geformuleerd.
Visserij (XIV)

Onderhanden

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
Verzoekt het kabinet, om voor januari met een reactie te komen op welke termijn Begroting Landbouw, Natuur en
wijze dit Aanvalsplan Grutto gerealiseerd kan worden.
Visserij (XIV)

33 576, nr. 218 en 28 625, nr. 293

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
Verzoekt de regering, om ervoor te zorgen dat Buba bij haar circusfamilie termijn Begroting Landbouw, Natuur en
kan blijven, als de familie dat wil.
Visserij (XIV)

De ontheffing is verleend.

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
Verzoekt de regering, om in Europees verband te pleiten voor een import- termijn Begroting Landbouw, Natuur en
en verkoopverbod op bont.
Visserij (XIV)

21 501-32, nr. 1330

Verzoekt de regering te onderzoeken hoe verschillende vormen van
rewilding passen binnen het huidige en toekomstige natuurbeleid en de
Kamer hierover te informeren.

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
2021–2022,
925enXIV, nr. 2
Verzoekt de regering, om ook een positieflijst voor Tweede
amfibieën,Kamer,
vogels envergaderjaar
termijn Begroting
Landbouw, 35
Natuur
reptielen te realiseren.
32 336, nr. 121
Visserij (XIV)
verzoekt de regering, over dit waardevolle advies in overleg te treden met
de commissie, de opdrachtgevers, de provincies en de Nationale Parken
en nader te bezien hoe het advies een rol kan hebben in de vormgeving Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
van de Nationale Parken na de overgangsperiode die in 2022 afloopt, en termijn Begroting Landbouw, Natuur en
de Kamer hierover te informeren.
Visserij (XIV)

33 576, nr. 247

111

Toezeggingen Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aan Eerste Kamer
Omschrijving

Informeren over omschakelfonds en aanpak duurzame landbouwbeleid
agrofinancieringen (35.452) (zie T02948)

Vindplaats

Afgedaan met

Parlementaire agenda [07-07-2020] ‒ 3de
suppletoire begrotingsbehandeling LNV
(debat 30 minuten)

Uitgaande brief [18-11-2020] Contouren van het
Omschakelprogramma
duurzame landbouw
(omschakelfonds)

Parlementaire agenda [14-12-2020] Plenaire behandeling van wetsvoorstel
35633, Wijziging van de Wet verbod
pelsdierhouderij in verband met een
De minister van LNV heeft toegezegd het PvA over zoonosen ook naar de vervroegde beÃ«indiging van de
Eerste Kamer te sturen. (zie EK T03076)
pelsdierhouderij

Uitgaande brief van de
minister van VWS [28-01-2021]
- verzamelbrief SARS-CoV-2 bij
dieren

De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zegt de Kamer, naar
aanleiding van een vraag van het lid Rietkerk (CDA), toe bij de evaluatie
van de natuurdoelensystematiek duidelijker te definiëren wat de
De Kamer zal conform
instandhoudingsdoelen, behouddoelen en uitbreidingsdoelen zijn (zie EK Parlementaire agenda [30-06-2020] - Debat toezegging worden
T3005).
Aanvullingswet natuur Omgevingswet
geïnformeerd.
De Kamer zal worden
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zegt de Kamer, naar
geïnformeerd met de volgende
aanleiding van het lid Kluit (GroenLinks), toe dat zij erop toe zal zien dat
voortgangsrapportage natuur,
definities bij de voortgangsrapportages van het Natuurnetwerk Nederland Parlementaire agenda [30-06-2020] - Debat welke volgens de planning
(NNN) op elkaar afgestemd worden (zie EK T3006).
Aanvullingswet natuur Omgevingswet
eind 2021 wordt gepubliceerd.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zegt de Kamer, naar
aanleiding van een vraag van het lid Van Dijk (SGP), toe dat zij de Kamer
De Kamer zal conform
nader zal informeren over de bejaagbaarheid van de grauwe gans (zie EK Parlementaire agenda [30-06-2020] - Debat toezegging worden
Aanvullingswet natuur Omgevingswet
T3009).
geïnformeerd.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zegt de Kamer, naar Parlementaire agenda [14-12-2020] aanleiding van vragen van de leden Kluit (GroenLinks), Faber (PVV) en
Plenaire behandeling van wetsvoorstel
Janssen (SP), toe de Kamer in het voorjaar van 2021 te informeren over 35633, Wijziging van de Wet verbod
de mogelijkheden om in de toekomst wel beperkingen te kunnen stellen pelsdierhouderij in verband met een
aan het gebruik van de stikstofruimte in het geval van
vervroegde beëindiging van de
beëindigingssituaties. (T03075)
pelsdierhouderij

In Kamerstuk 35 334, nr. 160 is
aan uw Kamer gemeld dat de
verwachting is dat u in het
najaar van 2021 conform
toezegging zal worden
geïnformeerd.

Parlementaire agenda [02-03-2021]
De minister van LNV zegt aan het lid Janssen (SP) toe het programma
‒ 35600 Wijziging van de Wet
Uitgaande brief [16-07-2021] stikstofreductie en natuurverbetering voor de zomer naar de Eerste Kamer natuurbescherming en de Omgevingswet Voortgang aanpak
stuurt (zie EK T03102).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
stikstofproblematiek
De minister van LNV zegt aan het lid Prins (CDA) toe om het gesprek aan
te gaan met de minister van Financiën over wat mogelijk is om het budget
voor de gerichte opkoopregeling te verhogen indien kansen bestaan die Parlementaire agenda [02-03-2021]
anders gemist worden, met het oog op versnelling van de uitkoop van de ‒ 35600 Wijziging van de Wet
De Kamer zal conform
piekbelasting. Dat is geen resultaatverplichting, maar een
natuurbescherming en de Omgevingswet toezegging worden
inspanningsverplichting (zie EK T03103).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
geïnformeerd.
De minister van LNV zegt aan het lid Kluit (GroenLinks) toe om de Eerste Parlementaire agenda [02-03-2021]
Kamer op de hoogte te houden van de ontwikkelingen met betrekking tot ‒ 35600 Wijziging van de Wet
De Kamer zal conform
versnelling van de uitkoop van piekbelasters en de tweede en derde
natuurbescherming en de Omgevingswet toezegging worden
tranche van de gerichte opkoopregeling (zie EK T03104).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
geïnformeerd.
De minister van LNV zegt aan het lid Pijlman (D66) toe om de Eerste Kamer
te informeren over de voorwaarden (zoals over BBT) bij verplaatsing van Parlementaire agenda [02-03-2021]
piekbelasters op het moment dat de tweede tranche ingaat, dat zal na de ‒ 35600 Wijziging van de Wet
De Kamer zal conform
zomer zijn. In de tussentijd worden gesprekken met piekbelasters wel
natuurbescherming en de Omgevingswet toezegging worden
gevoerd.
(stikstofreductie en natuurverbetering)
geïnformeerd.
De minister van LNV zegt aan het lid Prins (CDA) toe om ervoor te zorgen
dat de Eerste Kamer het rapport, dat door de staatssecretaris van I&W naar Parlementaire agenda [02-03-2021]
de Tweede Kamer is gestuurd met een appreciatie, ook ontvangt, zodat
‒ 35600 Wijziging van de Wet
Uitgaande brief [19-04-2021] deze kan lezen hoe het kabinet met de aanbevelingen omgaat (zie EK
natuurbescherming en de Omgevingswet Advies Taskforce Versnelling
T03105).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
Innovatieproces Stalsystemen
De minister van LNV zegt aan het lid Schalk (SGP) toe dat aan individuele
melders een brief wordt gestuurd met de uitkomst van de verificatie,
waarmee zij naar de bank kunnen om aan te tonen dat gewerkt wordt aan Parlementaire agenda [02-03-2021]
de verlening van een vergunning. Tegelijk blijft de minister van LNV in
‒ 35600 Wijziging van de Wet
Uitgaande brief [16-07-2021] gesprek met de banken om te kijken wat er nog meer voor nodig is om hun natuurbescherming en de Omgevingswet Voortgang aanpak
de zekerheid te geven waar ze om vragen (zie EK T03106 en T03107).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
stikstofproblematiek
De minister van LNV zegt aan de leden Schalk (SGP) en Prins (CDA) toe
de Eerste Kamer te informeren zodra meer duidelijkheid bestaat over het
gesprek met provincies over tegemoetkoming van melders voor hun
kosten.

Parlementaire agenda [02-03-2021]
‒ 35600 Wijziging van de Wet
Uitgaande brief [16-07-2021] natuurbescherming en de Omgevingswet Voortgang aanpak
(stikstofreductie en natuurverbetering)
stikstofproblematiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

112

Omschrijving

Vindplaats

Afgedaan met

De minister van LNV zegt toe aan het lid Janssen (SP) dat zij verwacht de
Tweede Kamer later dit jaar meer te kunnen vertellen over hoever zij is met
Parlementaire agenda [02-03-2021]
het bekijken van de aanpassing van het systeem van
‒ 35600 Wijziging van de Wet
De Kamer zal conform
toestemmingsverlening, waaronder het bezien van bestaande
vergunningen om meer zicht te krijgen op wat daar allemaal precies speelt, natuurbescherming en de Omgevingswet toezegging worden
en hoe die verkenning precies verloopt (zie EK T03109).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
geïnformeerd.
De minister van LNV zegt aan het lid Janssen (SP) toe om er bij de
provincies op aan te dringen dat een check door de Strategische
Milieukamer wordt uitgevoerd, zodat de risico's van fraude bij
Parlementaire agenda [02-03-2021]
vergunningverlening en saldering goed in kaart worden gebracht. Dit moet ‒ 35600 Wijziging van de Wet
Uitgaande brief [16-07-2021] met de provincies in het bestuurlijk overleg vastgesteld worden, maar de natuurbescherming en de Omgevingswet Voortgang aanpak
minister van LNV is bereid om hiernaar te gaan kijken (zie EK T03110).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
stikstofproblematiek
De minister van LNV zegt toe aan het lid Kluit (GL) om in gesprek te gaan Parlementaire agenda [02-03-2021]
met onder meer VNO-NCW, LTO, Natuurmonumenten, MKB Nederland, ‒ 35600 Wijziging van de Wet
De Kamer zal conform
Bouwend Nederland om te kijken wat ze nodig hebben voor de vormgeving natuurbescherming en de Omgevingswet toezegging worden
van een integrale aanpak van de stikstofproblematiek (zie EK T03111).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
geïnformeerd.
Uitgaande brief [11-06-2021] De minister van LNV zegt toe aan het lid Schalk (SGP) om het resultaat van Parlementaire agenda [02-03-2021]
Rapport «Relaties tussen de
het onderzoek naar de kritische depositiewaarden en de daaruit
‒ 35600 Wijziging van de Wet
hoeveelheid stikstofdepositie
voortvloeiende herstelmaatregelen tot nu loopt in april of mei 2021 naar natuurbescherming en de Omgevingswet en de kwaliteit van
beide Kamers der Staten-Generaal te sturen (zie EK T03112).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
habitattypen»
De Kamer zal conform
De minister van LNV zegt toe aan het lid Pijlman (D66) om na te gaan of
toezegging worden
de ELGF-subsidies ook ingezet kunnen worden voor omschakelen. Zij kijkt Parlementaire agenda [02-03-2021]
geïnformeerd. De Kamer is
of er meer nodig is dan de gereserveerde 175 miljoen euro voor het
‒ 35600 Wijziging van de Wet
hierover met Kamerstuk 35 334
omschakelfonds en kijkt daarbij ook wat de mogelijkheid is om daar
natuurbescherming en de Omgevingswet nr. 163 geïnformeerd
Europese fondsen bij te betrekken (zie EK T03113).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
(Omschakelfonds).
De minister van LNV zegt toe aan het lid Schalk (SGP) dat binnen vier jaar Parlementaire agenda [02-03-2021]
wordt gekeken welke zekerheid kan worden geboden om het wettelijke
‒ 35600 Wijziging van de Wet
De Kamer zal conform
doel in 2035 te halen en zaken hiervoor goed om een rij te krijgen, en
natuurbescherming en de Omgevingswet toezegging worden
hiermee niet tot 2028 te wachten (zie EK T03114).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
geïnformeerd.
De minister van LNV zegt toe aan de leden Kluit (GroenLinks) en Pijlman
(D66) om te Eerste Kamer op de hoogte te houden van de ontwikkelingen
wat betreft de Afrekenbare Stoffenbalans en zal daarbij ook aangeven, als Parlementaire agenda [02-03-2021]
het wordt ingevoerd, wanneer het eventueel zou kunnen draaien en of er ‒ 35600 Wijziging van de Wet
De Eerste Kamer zal conform
in Europa nog goede voorbeelden hiervan zijn. De Eerste Kamer wordt hier natuurbescherming en de Omgevingswet toezegging worden
na de zomer over geïnformeerd (zie EK T03115).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
geinformeerd.
Uitgaande brief [2 juni 2021] De minister van LNV zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van vragen van Parlementaire agenda [02-03-2021]
SER-verkenning ‘Naar
de leden Prins (CDA) en Schalk (SGP), toe dat de SER het proces van de ‒ 35600 Wijziging van de Wet
duurzame
totstandkoming van het landbouwakkoord gaat faciliteren en dat diverse natuurbescherming en de Omgevingswet toekomstperspectieven voor
sectoren uit de landbouw daarbij zullen worden betrokken (zie EK 03116). (stikstofreductie en natuurverbetering)
de landbouw’
Uitgaande brief [05-03-2021] Toezegging over informatie
over SDF in behandeling van
het Wetsvoorstel
De minister van LNV zegt toe aan het lid Faber (PVV) om de Eerste Kamer Parlementaire agenda [02-03-2021]
stikstofreductie en
te informeren over de websites waar alle gevraagde informatie over de
‒ 35600 Wijziging van de Wet
artikel 17-rapportage over de staat van instandhouding is te vinden (zie EK natuurbescherming en de Omgevingswet natuurverbetering d.d. 2 maart
2021
T03117).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
De minister van LNV zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van vragen van
de leden Klip-Martin (VVD), Prins (CDA) en Schalk (SGP), toe dat er in
oktober 2021 een nieuwe release van het AERIUS-systeem zal worden
uitgebracht en dat zij voor die tijd met de provincies zal overleggen om
Parlementaire agenda [02-03-2021]
ervoor te zorgen dat zij er ruchtbaarheid aan geven bij andere bevoegde ‒ 35600 Wijziging van de Wet
De Kamer zal conform
gezagen dat er een extra check wordt gedaan, zodat de meest recente
natuurbescherming en de Omgevingswet toezegging worden
gegevens worden gebruikt bij de vergunningaanvragen (zie EK03118).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
geïnformeerd.
De minister van LNV zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van een vraag Parlementaire agenda [02-03-2021]
van het lid Koffeman (PvdD), toe informatie te sturen over de monitoring ‒ 35600 Wijziging van de Wet
De Eerste Kamer zal conform
van veevoerpilots met praktijkbedrijven voor de verdere verlaging van
natuurbescherming en de Omgevingswet toezegging worden
het ruweiwitgehalte, zodra dit beschikbaar is (zie EK T03119).
(stikstofreductie en natuurverbetering)
geinformeerd.
De minister van LNV zegt toe aan het lid Klip (VVD) om in het
overdrachtsdossier naar haar ambtsopvolger te benadrukken dat
ruimtelijke integraliteit in het kader van de Studiegroep ruimtelijke
inrichting landelijk gebied van belang is. Het gaat daarbij om stikstof, water, Parlementaire agenda [02-03-2021]
bodem, lucht, klimaat en vele andere zaken. Deze integraliteit is ook
‒ 35600 Wijziging van de Wet
De minister zal opvolging aan
gevraagd in de studiegroep, maar die zal de minister zeker ook
natuurbescherming en de Omgevingswet de toezegging zodra het
benadrukken voor haar ambtsopvolger.
(stikstofreductie en natuurverbetering)
moment daar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

113

Omschrijving

Vindplaats

Afgedaan met

De minister van LNV zegt toe aan het lid Faber (PVV) dat zij navraag doet
of er nog nadere zaken zijn die gestuurd kunnen worden in het kader van Parlementaire agenda [09-03-2021] - Derde De Eerste Kamer heeft een
de onderbouwing van de SDF-formulieren (in aanvulling op de brief die is termijn Kamer en regering (onder
technische briefing gehad over
dit onderwerp en daarmee is
verzonden aan de Eerste Kamer n.a.v. het debat op 2 maart 2021) (zie EK voorbehoud) Stikstofreductie en
de toezegging voldaan.
T03117).
natuurverbetering (35.600)

Toezeggingen Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aan Tweede Kamer
Omschrijving

Vindplaats

Onderzoek juridische implicaties van nertsenfokkers die eerder
gestopt zijn en geen aanspraak meer kunnen doen op
nadeelcompensatie.

Parlementaire agenda [16-09-2020] - LNV: Verzamelbrief SARS-CoV-2 bij nertsen
Algemene Politieke Beschouwingen TK
van 13-10-2020 door VWS

Hoe het kabinet nu handelt op basis van die extra
volksgezondheidsrisico's die vorige week nog zijn gebleken.

Parlementaire agenda [16-09-2020] - LNV: Uitgaande brief [13-10-2020] Algemene Politieke Beschouwingen TK
Verzamelbrief SARS-CoV-20 bij nertsen

In het komende najaar zult u nader worden geïnformeerd over
het advies van de Taskforce en de acties die daaruit volgen.

Toezegging in twee brieven van I&W
(bijgevoegd)

Afgedaan met

Uitgaande brief [05-02-2021] - Advies
Taskforce Versnelling Innovatieproces
Stalsystemen en stand van zaken
Subsidiemodules brongerichte
verduurzaming stal- en
managementmaatregelen

Het kabinet zal in de periodieke rapportages aan de Kamer ingaan
Parlementaire agenda [16-09-2020] - LNV: Uitgaande brief [13-10-2020] op juridische implicaties van de stoppersregeling van
Algemene Politieke Beschouwingen TK
Verzamelbrief SARS-CoV-20 bij nertsen
nertsenfokkerijen en op extra volksgezondheidsrisico's.
De minister van LNV informeert de Tweede Kamer over korte
ketens en streekproducten naar aanleiding van een vraag over
gesprekken met o.a. cateraars over het gebruik van biologische
producten.

Parlementaire agenda [01-10-2020] - AO
Landbouw, Klimaat en Voedsel

Uitgaande brief [05-10-2020] - Nationale
Handelsmissie korte keten

De minister van LNV informeert de Tweede Kamer nader over
het true pricing principe.

Parlementaire agenda [01-10-2020] - AO
Landbouw, Klimaat en Voedsel

Uitgaande brief [15-10-2020] - De
agrarische ondernemerschapsagenda

De minister van LNV stuurt de Tweede Kamer voor de
begrotingsbehandeling van 24-26 november 2020 een brief over
de mogelijke inzet van een speciale gezant voor versnelling van Parlementaire agenda [01-10-2020] - AO
Landbouw, Klimaat en Voedsel
innovaties voor het mestbeleid.

Uitgaande brief [10-02-2021] - Inzet
speciaal gezant innovatie

De minister van LNV informeert de Tweede Kamer - indien
Parlementaire agenda [01-10-2020] - AO
mogelijk - over de financiering van de agrosector in het algemeen. Landbouw, Klimaat en Voedsel

Uitgaande brief [22-12-2020] Toezeggingen agrofinanciering

De minister van LNV informeert de Tweede Kamer voor de
begrotingsbehandeling van 24-26 november 2020 over het
Transitiefonds.

Parlementaire agenda [01-10-2020] - AO
Landbouw, Klimaat en Voedsel

Uitgaande brief [18-11-2020] Contouren van het
Omschakelprogramma duurzame
landbouw (omschakelfonds)

De minister informeert de Tweede Kamer over het grondbeleid.

Parlementaire agenda [01-10-2020] - AO
Landbouw, Klimaat en Voedsel

Uitgaande brief van de minister van BZK
[09-07-2021] - Verkenning actief
grondbeleid

De minister zegt toe de Tweede Kamer voor het AO Biotechnologie
nader te informeren over de relatie tussen biologische landbouw Parlementaire agenda [01-10-2020] - AO
en veredelingstechnieken.
Landbouw, Klimaat en Voedsel

Uitgaande brief [28-10-2020] Beantwoording SO Biotechnologie en
Tuinbouw van 7 oktober 2020

Zodra meer bekend wordt over een goede plek voor olifant Buba Parlementaire agenda [29-09-2020] - AO
wordt de Kamer geïnformeerd.
Dierenwelzijn buiten de veehouderij

«Ontheffing is verleend».

De minister van LNV gaat met de minister van VWS in overleg of
er op basis van een andere titel dan het Besluit Houders van dieren
Parlementaire agenda [29-09-2020] - AO
mogelijkheden zijn om tijdens deze coronatijd dierenmarkten
Dierenwelzijn buiten de veehouderij
geen doorgang te laten vinden.

Uitgaande brief [19-04-2021] Beantwoording vragen over de Puppy
Express

De minister van LNV informeert de Kamer over het gesprek tussen
de NVWA en Marktplaats over mogelijk te stellen aanvullende
voorwaarden voor het plaatsen van een advertentie voor de
verkoop van een dier zoals bijvoorbeeld het opnemen van een
Parlementaire agenda [29-09-2020] - AO
fiscaal nummer, een chipnummer en een dierenartsverklaring.
Dierenwelzijn buiten de veehouderij

Uitgaande brief [19-04-2021] Beantwoording vragen over de Puppy
Express

De minister van LNV is bereid de petitie dierenmishandeling
gezamenlijk met de leden van de Tweede Kamer in ontvangst te Parlementaire agenda [29-09-2020] - AO
Dierenwelzijn buiten de veehouderij
nemen.

Petitie is in ontvangst genomen.

De Kamer wordt voor de begrotingsbehandeling geïnformeerd
over het overleg met lokale partijen/gemeenten over de pilot
chipplicht.

Parlementaire agenda [29-09-2020] - AO
Dierenwelzijn buiten de veehouderij

Uitgaande brief [02-02-2021] - Pilot
chippen van katten

De Kamer wordt z.s.m. geïnformeerd over de uitkomsten van
het onderzoek naar een DNA-databank en de kosten daarvan.

Parlementaire agenda [29-09-2020] - AO
Dierenwelzijn buiten de veehouderij

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

114

Omschrijving

Vindplaats

Afgedaan met

De minister van IenW stuurt, mede namens de minister van LNV,
op korte termijn een reactie op het advies van de heer Joustra over Parlementaire agenda [12-10-2020] - AO
deelname van de visserijsector aan het Noordzee-overleg.
Visserij

Uitgaande brief van de minister van
I&W [27-11-2020] - Appreciatie van de
adviezen over de governance van het
Noordzeeoverleg en deelname van de
visserijsector

Eind dit jaar ontvangt de Kamer de tussenevaluatie van het
akkoord Visserij in Beschermde Gebieden (VIBEG 2), met daarbij Parlementaire agenda [12-10-2020] - AO
het toekomstperspectief voor de garnalensector.
Visserij

De Kamer is geïnformeerd met
Kamerstuk 29 675, nr. 200 over de
tussenevaluatie van het akkoord VIBEG
2. De Kamer is op 28 juni 2021 over de
voortgang van het toekomstperspectief
garnalenvisserij geïnformeerd via de
brief «Actualisatie Kottervisie en
benutting middelen Brexit Adjustment
Reserve» (Kamerstuk 21 501-32, nr.
1328). De Kamer zal in het najaar over
de garnalenvisie worden geïnformeerd.

In de voortgangsrapportage van het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid wordt uitgebreider ingegaan op de onderzoeken
naar de aanlandplicht en uitzonderingen daarop.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Parlementaire agenda [12-10-2020] - AO
Visserij

De minister van LNV zal de Kamer nader informeren over
eventuele aanpassingen van regelgeving (per 1 april 2021) voor Parlementaire agenda [12-10-2020] - AO
Visserij
de bescherming van oesterbanken.

Uitgaande brief [20-04-2021] Verzamelbrief kust- en binnenvisserij

De Kamer wordt zeer binnenkort nader geïnformeerd over het
Parlementaire agenda [12-10-2020] - AO
onderzoek naar verontreiniging van rode aal in het gebied bij Urk. Visserij

Uitgaande brief [04-12-2020] - Rapport
2e monitoring gebieden

In de kottervisie wordt een impact assessment van het Noordzee- Parlementaire agenda [12-10-2020] - AO
akkoord meegenomen.
Visserij

Uitgaande brief [19-06-2020] Appreciatie bij het advies van mevrouw
Burger voor een duurzame kottervisserij
op de Noordzee

Begin volgend jaar wordt in de volgende verzamelbrief over
visserij ingegaan op oesterbanken en vissenwelzijn.

Parlementaire agenda [12-10-2020] - AO
Visserij

Uitgaande brief [20-04-2021] Verzamelbrief kust- en binnenvisserij

De Risicoanalyse van knelpunten in het slachtproces ontvangt
de Kamer voor het eind van het jaar

Parlementaire agenda [29-10-2020] - AO
Dieren in de veehouderij

Uitgaande brief [28-01-2021] - Brief
inzake de verbetering van het
slachtsysteem

De minister van LNV zal zich verdiepen in de Duitse regelgeving
over koloniekooien in de pluimveehouderij en informeert de
Parlementaire agenda [29-10-2020] - AO
Kamer hierover voor de begrotingsbehandeling
Dieren in de veehouderij

Uitgaande brief [20-11-2020] Toezeggingen dierenwelzijn en
plaagdierenbestrijding

De minister van LNV zal met de minister van Infrastructuur en
Waterstaat bekijken of en hoe voorlichting kan worden gegeven
aan Oost-Europese chauffeurs ter voorkoming van verspreiding Parlementaire agenda [29-10-2020] - AO
Dieren in de veehouderij
van de Afrikaanse varkenspest.

Uitgaande brief «Stand van zaken
Diergezondheid» (Kamerstuk 28286 - nr.
1207).

De onafhankelijke audit die wordt uitgevoerd naar aanleiding van
de uitspraak van het College van Beroep over mond- en klauwzeer Parlementaire agenda [29-10-2020] - AO
in Kootwijkerbroek ontvangt de Kamer in de eerste helft van 2021. Dieren in de veehouderij

De Kamer zal dit najaar over de audit
worden geinformeerd. De Kamer is op
21 juli 2021 over de voortgang
geïnformeerd via de brief «Stand van
zaken Diergezondheid» (Kamerstuk
28286- nr. 1207).

De minister van LNV zal zich zo spoedig mogelijk verstaan met
de vrije kalversector, maar kan hierover geen beloftes doen.
(i.v.m. steun in deze coronatijd)

De minister heeft hierover gesproken
tijden het begrotingsdebat

Parlementaire agenda [29-10-2020] - AO
Dieren in de veehouderij

Voorafgaand aan de behandeling van de begroting van het
ministerie van LNV krijgt de Kamer een reactie op het plan
«Houden van dieren: Dierenwelzijn bij de tijd» dat lid De Groot
namens D66 tijdens het algemeen overleg heeft overhandigd aan Parlementaire agenda [29-10-2020] - AO
de minister
Dieren in de veehouderij

Uitgaande brief [20-11-2020] Toezeggingen dierenwelzijn en
plaagdierenbestrijding

De minister van LNV zal het recent uitgebrachte rapport van de
commissie van Deskundigen Meststoffenwet (CDM) met een
appreciatie aan de Kamer sturen. Gestreefd wordt om dit te sturen Parlementaire agenda [04-11-2020] - AO
Mestbeleid
voorafgaand aan de begrotingsbehandeling.

Uitgaande brief [24-12-2020] Gecombineerde indicator voor de
fosfaattoestand van de bodem en
invoering rVDM

De minister van LNV informeert begin 2021 de Tweede Kamer
nader over de invulling van het 7e Actieprogramma.

Uitgaande brief [13-04-2021] - Opgave
en voortgang zevende actieprogramma
Nitraatrichtlijn

Parlementaire agenda [04-11-2020] - AO
Mestbeleid

De minister van LNV zal meer inzicht geven in de mogelijke
definities van grondgebondenheid en de daaruit voortkomende Parlementaire agenda [04-11-2020] - AO
Mestbeleid
consequenties.

Uitgaande brief [13-04-2021] Routekaart Toekomstig Mestbeleid

De minister van LNV zet op verzoek van de Kamer een experiment
op voor het gebruik van bietenblad als eiwitvervanger, waarbij
Parlementaire agenda [04-11-2020] - AO
het experiment zich richt op het mogelijk maken ervan in het
Mestbeleid
mestbeleid.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

115

Omschrijving
De minister van LNV zal voor de behandeling van de begroting
van het ministerie van LNV de Kamer informeren over de
invoering van de fosfaatindicator.

Vindplaats

Afgedaan met

Parlementaire agenda [04-11-2020] - AO
Mestbeleid

Uitgaande brief [24-12-2020] Gecombineerde indicator voor de
fosfaattoestand van de bodem en
invoering rVDM

De minister zal voor eind 2020 de Kamer meer informatie sturen
over emissiearme stalvloeren (deze toezegging ziet op
Parlementaire agenda [04-11-2020] - AO
volièrehuisvesting).
Mestbeleid

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd. Uw Kamer is
over de voortgang geïnformeerd met
uitgaande brief [05-03-2021] Onderzoek veiligheid emissiearme
stalvloeren.

De minister van LNV komt met een routekaart waarin inzichtelijk
wordt gemaakt welke stappen worden gezet voor de uitwerking Parlementaire agenda [04-11-2020] - AO
Mestbeleid
van de contourenbrief over het nieuwe mestbeleid.

Uitgaande brief [13-04-2021] Routekaart Toekomstig Mestbeleid

De minister van LNV neemt de impactanalyse van de contouren Parlementaire agenda [04-11-2020] - AO
van het nieuwe mestbeleid mee bij de uitwerking daarvan.
Mestbeleid

Uitgaande brief [13-04-2021] Routekaart Toekomstig Mestbeleid

De minister van LNV zegt toe dat er een ex-ante analyse door of
met in samenwerking met het Planbureau voor de Leefomgeving
zal worden uitgevoerd over de tussendoelen, de indicatoren en
de criteria van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie
Parlementaire agenda [02-11-2020] - AO
Gewasbescherming, die komend jaar worden uitgewerkt.
Gewasbeschermingsmiddelen

De Kamer zal conform toezegging
worden geinformeerd.

De minister van LNV zegt toe dat de Kamer nog nader
geïnformeerd over de rol van economische prikkels in het behalen
Parlementaire agenda [02-11-2020] - AO
van de doelen van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie
Gewasbeschermingsmiddelen
Gewasbescherming 2030.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

De minister van LNV zegt toe voor de begrotingsbehandeling
een appreciatie op hoofdlijnen te sturen van het juridisch advies Parlementaire agenda [02-11-2020] - AO
Gewasbeschermingsmiddelen
over glyfosaat dat de commissie heeft laten uitvoeren.

Uitgaande brief [19-11-2020] Toezegging op het terrein van
gewasbescherming

De minister van LNV zegt toe de Kamer voor het einde van het jaar
te informeren over het gesprek over voorwaarden met betrekking Parlementaire agenda [02-11-2020] - AO
Gewasbeschermingsmiddelen
tot glyfosaat voor de rijksvastgoedgronden.

Uitgaande brief [17-04-2021] Toezegging en motie over het gebruik
van glyfosaathoudende middelen op
gronden van het Rijksvastgoedbedrijf

De minister van LNV zegt toe voor de begrotingsbehandeling de
Kamer te informeren over de certificering en cursussen in het
Parlementaire agenda [02-11-2020] - AO
kader van IPM en hoe deze laagdrempelig kunnen worden
Gewasbeschermingsmiddelen
vormgegeven voor boeren.

Uitgaande brief [20-11-2020] Toezeggingen dierenwelzijn en
plaagdierenbestrijding

De minister van LNV zegt toe dat in gesprekken met
landbouwsector wordt gesproken over andere
boekhoudsystemen in bepaalde landbouwsectoren.

Parlementaire agenda [03-11-2020] - Debat Uitgaande brief [06-07-2021] - Start
Steunpakket voor MEZK/MSZW/MFIN
regeling ongedekte vaste kosten

Er wordt nu een plan uitgewerkt waarin staat wat de ambitie van
de TPI (Transitie Proefdiervrije Innovatie) wordt en welke acties
daar allemaal aan worden verbonden. In dat document zal een
passage worden opgenomen over de filosofie achter de TPI en Parlementaire agenda [12-11-2020] - AO
de werkwijze in de omslag van het werken.
Dierproeven

Uitgaande brief [21 juli 2021] over «Het
vervolg in 2021-2023 van het
programma Transitie Proefdiervrije
Innovatie (TPI» (Kamerstuk 32 336 nr.
121).

De minister van LNV zegt toe de Kamer in het eerste kwartaal van
2021 nader te informeren over de sloop-en ombouwregeling en Parlementaire agenda [30-11-2020] de daarmee gemoeide kosten.
Wetgevingsoverleg Pelsdierhouderij

Uitgaande brief [12-02-2021] Ontwerpbesluit tot wijziging van het
Besluit subsidiëring sloop- en
ombouwkosten pelsdierhouderij in
verband met een vervroegde
beÃ«indiging van de pelsdierhouderij

De minister van LNV is bereid gemeenten te ondersteunen om
tempo te kunnen houden bij de vergunningverlening omtrent de Parlementaire agenda [30-11-2020] Wetgevingsoverleg Pelsdierhouderij
sloop- en ombouwregeling.

Uitgaande brief [07-05-2021] Voortgang verbod pelsdierhouderij
(Kamerstuk 35 633, nr. 22).

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
Voor 1 december 2020 informeert de minister van LNV de Tweede termijn Begroting Landbouw, Natuur en
Kamer hoe wordt omgegaan met retributies door de NVWA.
Visserij (XIV)

Uitgaande brief [28-01-2021] Voortgangsbrief NVWA

Zodra het uitvoeringsprogramma van het Programma Natuur
gezamenlijk met de provincies is vastgesteld (naar verwachting
begin december) zal de minister van LNV de Tweede Kamer
hierover informeren.

Uitgaande brief [08-12-2020] Uitvoeringsprogramma Natuur

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
Visserij (XIV)

Voor het einde van het jaar 2020 informeert de minister van LNV Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
samen met de minister van VWS de Tweede Kamer over de
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
aanpak en samenstelling van de werkgroep zoönose.
Visserij (XIV)

Uitgaande brief van de minister voor
MZS [17-02-2021] - Informatie over
zoönosenbeleid en instelling
expertgroep

De minister van LNV informeert de Tweede Kamer middels een
begrotingswijziging over extra middelen voor het beheer van
nationale parken in Caribisch Nederland.

Uitgaande brief [14-12-2020] Begrotingswijzigingen ten opzichte van
de 2e suppletoire begroting 2020 van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
en Diergezondheidsfonds; Uitgaande

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
Visserij (XIV)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

116

Omschrijving

Vindplaats

Afgedaan met
brief [24-04-2020] - Natuur- en
milieubeleidsplan Caribisch Nederland
2020-2030

Begin 2021 informeert de minister van LNV de Tweede Kamer over
de invulling van de steunmaatregel voor dierentuinen, waarbij
ook wordt ingegaan op de motie van het lid Van Weyenberg (D66) Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
over behoud van fok- en uitzetprogramma's van beschermde
Visserij (XIV)
diersoorten.

De Kamer is geïnformeerd met
Kamerstuk 35 420, nr. 229 (d.d.
17 februari 2021). Hierin wordt
gerefereerd aan de onderhavige motieWeyenberg c.s. (Kamerstuk 35 420 nr.
122).

De minister van LNV zal de Tweede Kamer informeren over op Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
korte termijn te maken nadere afspraken met het Dolfinarium over termijn Begroting Landbouw, Natuur en
voorstellingen en dierverblijven.
Visserij (XIV)

De Kamer zal in het najaar worden
geïnformeerd conform toezegging.

In februari 2021 geeft de minister van LNV een stand van zaken
met betrekking tot alternatieven voor het doden van
eendagshaantjes en het versneld toepasbaar maken van
technieken en innovaties hiervoor.

Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
Visserij (XIV)

Uitgaande brief [26-05-2021] - Stand van
zaken brief pluimveedossiers

In februari 2021 verwacht de minister van LNV de Tweede Kamer Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
te kunnen informeren over gesprekken met de eendensector over termijn Begroting Landbouw, Natuur en
watervoorziening.
Visserij (XIV)

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd. Uw Kamer is
over de voortgang geïnformeerd via de
brief «Stand van zaken brief
pluimveedossiers» van 26 mei 2021
(Kamerstuk 28 286, nr. 1184).

De minister van LNV zal de Tweede Kamer informeren over de
uitvoering van de motie van het lid Geurts (CDA) over fiscale
tegemoetkoming van niet-verkochte producten van
Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
gevaccineerde dieren zodra het onderzoek naar de mogelijkheden termijn Begroting Landbouw, Natuur en
hiervoor is afgerond.
Visserij (XIV)

Uitgaande brief [06-05-2021] - Motie
over fiscaal reserveren

De minister van LNV is bereid om concreet met boeren in gesprek Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
te gaan om terug te blikken op deze periode en om te kijken wat termijn Begroting Landbouw, Natuur en
er nodig is om het gesprek voor de toekomst gaande te houden. Visserij (XIV)

Uitgaande brief [01-06-2021] - Tweede
resultatenoverzicht realisatieplan visie
Waardevol en verbonden

De minister van LNV is bereid om samen met alle betrokken
partners, de weidevogelprovincies, boeren en
natuurorganisaties, de ideeën voor een verdienmodel verder uit Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
te werken en de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van het
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
aanvalsplan Grutto te onderzoeken.
Visserij (XIV)

Uitgaande brief [07-07-2021] - Invulling
Economisch Herstelfonds binnen de
plattelandsontwikkeling en voortgang
GLB-NSP

De minister van LNV vindt de actie Nederland plant bomen, waar
o.a. SBB, de EO, Nationale Boomfeestdag, het Buitenfonds en
Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
andere mensen bij betrokken zijn, een heel mooi initiatief en ik zal termijn Begroting Landbouw, Natuur en
kijken hoe we dat kunnen ondersteunen.
Visserij (XIV)

Uitgaande brief [25-05-2021] Verzamelbrief Natuur

De minister van LNV werkt voor het verkiezingsreces (dit begint
op 12 februari 2021) uit hoe zij de motie over de speciaal gezant Parlementaire agenda [08-12-2020] - VAO
Uitgaande brief [10-02-2021] - Inzet
innovatie (35 570-XIV, nr. 23) gaat uitvoeren en informeert de
Landbouw, Klimaat en Voedsel (AO d.d.
speciaal gezant innovatie
Tweede Kamer hierover per brief.
01/10)
De minister van LNV zegt toe in gesprek te gaan met de provincies
over de bevordering van stilte en stiltegebieden, ook in het kader Parlementaire agenda [25-11-2020] ‒ 2e
van de Omgevingswet, en hoe we daarmee rekening zouden
termijn Begroting Landbouw, Natuur en
kunnen houden bij de ruimtelijke ordening.
Visserij (XIV)

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

De minister van LNV informeert de Tweede Kamer voor de
verkiezingen (verkiezingsreces begint op 12 februari 2021) over
de uitkomst van de gesprekken met de organisaties die de
natuurmonitoring uitvoeren en over eventuele lacunes in de
huidige monitoring.

Parlementaire agenda [10-12-2020] - Debat Uitgaande brief [25-05-2021] behandeling Stikstofwet
Verzamelbrief Natuur

De minister van LNV informeert de Tweede Kamer begin 2021
nader over het regionale stikstofregistratiesysteem

Parlementaire agenda [10-12-2020] - Debat Uitgaande brief [16-07-2021] behandeling Stikstofwet
Voortgang aanpak stikstofproblematiek

De minister van LNV informeert de Tweede Kamer begin 2021
over de stand van zaken van de uitwerking van het project voor
een 'koepelvergunning' voor zeehavens.

Parlementaire agenda [10-12-2020] - Debat Uitgaande brief [16-07-2021] behandeling Stikstofwet
Voortgang aanpak stikstofproblematiek

De minister van LNV informeert de Tweede Kamer in het eerste
kwartaal van 2021 over de samen met de minister van EZK
uitgevoerde inventarisatie van in de komende jaren te verwachten
vergunningsaanvragen voor projecten en de daarvoor benodigde Parlementaire agenda [10-12-2020] - Debat Uitgaande brief [16-07-2021] stikstofruimte.
behandeling Stikstofwet
Voortgang aanpak stikstofproblematiek
Zodra er duidelijkheid is over de beoordeling van de
vergunningaanvragen van luchthavens informeert de minister
van LNV de Tweede Kamer hierover.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd, zodra
Parlementaire agenda [10-12-2020] - Debat duidelijkheid bestaat over de
behandeling Stikstofwet
beoordeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

117

Omschrijving

Vindplaats

Afgedaan met

De minister van LNV beziet in de gesprekken met de Europese
Parlementaire agenda [10-12-2020] - Debat De Kamer zal conform toezegging
Commissie wat mogelijk is omtrent grond in de landelijke
worden geïnformeerd.
beëindigingsregeling en informeert de Tweede Kamer daarover. behandeling Stikstofwet
De minister van LNV inventariseert met de provincies of zij het
gesprek met agrarische natuurcollectieven aan willen gaan over
landbouwgronden die als stikstofgevoelig kunnen worden
aangewezen. En te bezien wat daar nu wel en wat daar niet onder Parlementaire agenda [10-12-2020] - Debat Uitgaande brief [25-05-2021] behandeling Stikstofwet
Verzamelbrief Natuur
valt.
De minister van LNV informeert de Tweede Kamer begin 2021
nader over de stand van zaken van de criteria voor de nationale Parlementaire agenda [10-12-2020] - Debat Uitgaande brief [16-07-2021] behandeling Stikstofwet
Voortgang aanpak stikstofproblematiek
ontwikkelreserve.

De minister van Buitenlandse Zaken zegt toe dat de Tweede
Kamer een nadere appreciatie ontvangt met betrekking tot de
regelingen van nadeelcompensatie betreffende de visserijsector
en gaat daarbij in op de gevolgen voor de gehele visserijketen. [28-12-2020] Nota-overleg Brexit

De Kamer zal in het najaar over de
nadeelcompensatie worden
geïnformeerd. De Kamer is op 28 juni
2021 over de voortgang geïnformeerd
via de brief «Actualisatie Kottervisie en
benutting middelen Brexit Adjustment
Reserve» (Kamerstuk 21 501-32, nr.
1328).

De Kamer zal, zodra de minister van LNV meer informatie heeft
over de saneringsregeling visserij, zo snel mogelijk geïnformeerd Parlementaire agenda [27-01-2021] worden over de te nemen stappen om het traject verder vorm te Notaoverleg Onderhandelaarsakkoord
geven.
over de Noordzee met MI&W

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd. De Kamer is op
28 juni 2021 over de voortgang
geïnformeerd via de brief 'Actualisatie
Kottervisie en benutting middelen
Brexit Adjustment Reserve (Kamerstuk
21 501-21, nr. 1328).

Parlementaire agenda [27-01-2021] Notaoverleg Onderhandelaarsakkoord
over de Noordzee met MI&W

De Kamer zal in het najaar over de
garnalenvisie worden geïnformeerd.
De Kamer is op 28 juni 2021 over de
voortgang geïnformeerd via de brief
«Actualisatie Kottervisie en benutting
middelen Brexit Adjustment Reserve»
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1328)

De minister van LNV komt binnen een maand met een schriftelijke Parlementaire agenda [27-01-2021] reactie op het artikel uit de Groene Amsterdammer over illegale Notaoverleg Onderhandelaarsakkoord
over de Noordzee met MI&W
visserij.

Uitgaande brief [30-03-2021] - Reactie
visserij artikelen Groene
Amsterdammer

Op korte termijn wordt de Kamer geïnformeerd over de
vormgeving van het onafhankelijke platform voor het melden en
beoordelen van misstanden bij de NVWA en andere LNVonderdelen, waarbij ook wordt ingegaan op de doorzettingsmacht Parlementaire agenda [02-02-2021] - AO
hiervan.
NVWA

Uitgaande brief [09-02-2021] - Externe
integriteitscommissie LNV en
beantwoording openstaande vragen AO
2 februari 2021 en de vragen van het lid
De Groot

De minister van LNV maakt een concreet overzicht van de
planning van ICT-projecten, dat beschikbaar zal zijn voor de
formateur.

Parlementaire agenda [02-02-2021] - AO
NVWA

De (in)formateur zal conform
toezegging worden geïnformeerd zodra
deze om de informatie verzoekt

De Kamer zal geïformeerd worden over de uitkomst van de
gesprekken met Rendac over de berekeningssystematiek van de Parlementaire agenda [02-02-2021] - AO
tarieven en de transparantie van de tariefopbouw.
NVWA

Uitgaande brief [08-02-2021] Kadavertarieven en het destructiebestel

De minister van LNV zal de HUF-toets over drempels in de
ruggenteelt aan de Kamer doen toekomen

Uitgaande brief [09-02-2021] - Externe
integriteitscommissie LNV en
beantwoording openstaande vragen AO
2 februari 2021 en de vragen van het lid
De Groot

De Kamer zal de Garnalenvisie in het tweede kwartaal van 2021
ontvangen.

Parlementaire agenda [02-02-2021] - AO
NVWA

Parlementaire agenda [21-04-2021] De minister van LNV zal in gesprek gaan met haar Duitse collega Wijziging van de Wet dieren in verband
over de afzetmogelijkheden van gevaccineerde producten en zal met de uitvoering van de herziene
samen met de sectoren dit onderwerp agenderen op de
Europese Diergezondheidswetgeving (35 De Kamer zal conform toezegging
Noordwest-Europese conferentie dit najaar.
398)
worden geinformeerd.
De minister van LNV zegt toe een uitvoerings- en
Parlementaire agenda [21-04-2021] handhaafbaarheidstoets te doen op het amendement van de heer Wijziging van de Wet dieren in verband
Wassenberg op de Wet Dieren over het doden van dieren door met de uitvoering van de herziene
fokkers en de Kamer hier over te informeren via de Nota naar
Europese Diergezondheidswetgeving (35 De Kamer zal conform toezegging
aanleiding van het verslag.
398)
worden geïnformeerd.
Parlementaire agenda [21-04-2021] Wijziging van de Wet dieren in verband
De minister van LNV zal de Kamer informeren over de lagere
met de uitvoering van de herziene
Europese regelgeving die Commissie nog aan het ontwikkelen is Europese Diergezondheidswetgeving (35 De Kamer zal conform toezegging
in het kader van de Diergezondheidsverordening.
398)
worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

118

Omschrijving

Vindplaats

Afgedaan met

Parlementaire agenda [21-04-2021] Wijziging van de Wet dieren in verband
De minister van LNV zegt toe de cijfermatige onderbouwing van met de uitvoering van de herziene
de jaarlijkse tariefwijzing van het DGF voor het herfstreces met Europese Diergezondheidswetgeving (35 De Kamer zal conform toezegging
de Kamer te delen.
worden geinformeerd.
398)
Parlementaire agenda [21-04-2021] Wijziging van de Wet dieren in verband
met de uitvoering van de herziene
Europese Diergezondheidswetgeving (35
398)

De Kamer zal conform toezegging
worden geinfrmeerd. De Kamer is op
21 juli 2021 over de voortgang
geinformeerd via de brief 'Stand van
zaken Diergezondheid'(Kamerstuk
28286- nr. 1207)

Parlementaire agenda [21-04-2021] Wijziging van de Wet dieren in verband
De minister van LNV zegt toe de Kamer zal samen met de sectoren met de uitvoering van de herziene
kijken naar de (on)mogelijkheden op het gebied van preventief Europese Diergezondheidswetgeving (35
vaccineren en de Kamer hier voor de zomer over te informeren. 398)

De Kamer zal conform toezegging
worden geinfrmeerd. De Kamer is op
21 juli 2021 over de voortgang
geinformeerd via de brief 'Stand van
zaken Diergezondheid'(Kamerstuk
28286- nr. 1207)

De minister van LNV zegt toe de geactualiseerde draaiboeken
rond de zomer online te publiceren.

De minister van LNV informeert de Kamer in het eerste kwartaal
van 2022 over de mogelijkheden voor aanvullend
gezondheidsonderzoek door het RIVM naar de
langetermijngevolgen van blootstelling aan
Parlementaire agenda [20-05-2021] - VAO De Kamer zal conform toezegging
gewasbeschermingsmiddelen.
Gewasbeschermingsmiddelen
worden geinformeerd.
De minister van LNV informeert de Kamer over wat de NVWA
samen met de Douane en andere organisaties doet om illegale
handel in gewasbeschermingsmiddelen en biociden tegen te
gaan, zowel bij de telers als bij de handelsorganisatie.

Parlementaire agenda [20-05-2021] - VAO De Kamer zal conform toezegging
Gewasbeschermingsmiddelen
worden geinformeerd.

Parlementaire agenda [01-06-2021] Mondelinge vraag van het lid OUWEHAND
(PvdD) aan de minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit over het bericht
dat de minister juristen aan het werk zou
hebben gezet om te kijken of ze onder
De minister van LNV zegt toe de Kamer voor de zomer te
informeren over de stand van zaken van de juridische analyse en een wetswijziging uit kan die door beide Uitgaande brief [15-07-2021] - Stand van
de impactassessment over de invulling van de Wetswijziging van Kamers is aangenomen (Nieuweoogst.nl, zaken en vervolg analyse amendement
27 mei 2021)
de Wet Dieren.
artikel 2.1 Wet dieren
Parlementaire agenda [24-06-2021] Tweeminutendebat Landbouw- en
Visserijraad 28 en 29 juni (CD d.d. 23/6)

Uitgaande brief [07-07-2021] - Invulling
Economisch Herstelfonds binnen de
plattelandsontwikkeling en voortgang
GLB-NSP

Parlementaire agenda [24-06-2021] De minister van LNV stuurt de Kamer vrij snel de publieksversie Tweeminutendebat Landbouw- en
van het Nationaal Strategisch Plan.
Visserijraad 28 en 29 juni (CD d.d. 23/6)

Op 29 juni 2016 heeft de Kamer de
concept-versie ontvangen. In het najaar
van 2021 ontvangt de Kamer de
definitieve versie.

De minister van LNV informeert de Kamer voor half juli over de
voortgang van de gesprekken met de provincies over het
Aanvalsplan Grutto.

De minister van LNV zegt toe scenario's uit te werken om de
fosfaatbank gerichter in te zetten voor bedrijven die stappen in
duurzaamheid zetten en ook de daarbij behorende consequenties Parlementaire agenda [24-06-2021] in kaart te brengen. De zal de minister voor de
Tweeminutendebat Fosfaatrechtenstelsel De Kamer zal conform toezegging
begrotingsbehandeling aan de Kamer ter sturen.
(CD 10/6)
worden geinformeerd.
De minister van LNV zegt toe dat wanneer het 7e AP naar de
Tweede Kamer wordt gestuurd dat daarin een impactanalyse
wordt meegestuurd van de maatregelen zoals die daar in zijn
opgenomen.

Parlementaire agenda [24-06-2021] Tweeminutendebat Water (CD 9/6)

De Kamer zal conform toezegging
worden geinformeerd.

De minister van LNV zal de Kamer naar verwachting eind van
Parlementaire agenda [08-07-2021] het jaar informeren over vervolgstappen naar aanleiding van het Tweeminutendebat Informele LandbouwWUR-onderzoek naar bedwelming van schol, waarbij
en Visserijraad 13-15 juni 2021 (21 501-32, De Kamer zal conform toezegging
nr. 1306)
worden geïnformeerd.
praktijktesten als optie worden meegenomen.
Eind deze zomer krijgt de Kamer de evaluatie van het
cameratoezicht in slachthuizen naar aanleiding van de motie van
de leden Geurts en Lodders (Kamerstuk 33 835, nr. 153). In de
appreciatie van de evaluatie zal ook worden ingegaan op de vraag
of de camerabeelden uit slachthuizen eigendom kunnen worden
van de overheid ten behoeve van onafhankelijk toezicht, op de
Parlementaire agenda [08-07-2021] mogelijkheden om in slachthuizen gebruik te maken van slimme Tweeminutendebat Voortgang verbetering De Kamer zal conform toezegging
camera's en op een 'three strikes out'-systeem.
slachtsysteem (28 286, nr. 1199)
worden geïnformeerd.
Voor het eind van het jaar stuurt de minister van LNV het
onderzoek naar de bandsnelheid naar de Kamer, dat ook een
praktijktoets bevat.

Parlementaire agenda [08-07-2021] Tweeminutendebat Voortgang verbetering De Kamer zal conform toezegging
slachtsysteem (28 286, nr. 1199)
worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

119

Bijlage 4: Subsidieoverzicht
In deze bijlage zijn de subsidies van LNV opgenomen. De subsidiedefinitie
van de Algemene wet bestuursrecht wordt hierin gebruikt. Deze wet
definieert een subsidie als volgt (artikel 4.21 Awb):
‘De aanspraak op financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt
met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als
betaling voor aan het bestuursorgaan geleverde goederen of diensten’.
Per beleidsartikel zijn de subsidie(-regelingen) opgenomen. Het subsidieo­
verzicht sluit zoveel mogelijk aan op de Verantwoord Begroten-categorie
«subsidies» in de budgettaire tabellen van de beleidsartikelen uit de
begroting. In lijn met Verantwoord Begroten zijn de bijdragen aan ZBO’s en
RWT’s niet vermeld als subsidies. De bijdragen aan ZBO’s en RWT’s zijn
terug te vinden in Bijlage 1 «Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtsper­
sonen met een Wettelijke Taak».
Subsidies (bedragen x 1.000 euro)
Naam Subsidie
(regeling)

Art.

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Einddatum
Laatste
Volgende Subsidie
evaluatie evaluatie regeling

2026

Artikel
21 Land- en
tuinbouw
Sociaal economische
positie boeren
Flankerend beleid
21 pelsdierhouders

238

Nadeelcompensatie
vervroegd verbod
21 pelsdierhouderij
21 Brede Weersverzekering

3.000

3.000

3.000

2.811

2.000

5.443

5.643

5.643

5.643

5.643

129.100
2.072

Tegemoetkoming vaste
21 lasten land- en tuinbouw
21 Omschakelprogramma

12.000

3.504

2021
2017

2023

40.000

2021

481

13.600

2023

535

500

Duurzame veehouderij
Subsidie zeldzame
21 huisdierrassen

500

500

2021

Tijdelijke Regeling
21 subsidie dierentuinen

38.740

Maatregel gerichte
21 opkoop

133.400

249.253

188.697

67.000

6.766

3.000

2.049

13.748

15.853

19.820

18.518

51.637

10.000

9.367

22.737

16.275

17.275

18.356

27.854

52.561

Subsidieregeling
sanering
21 varkenshouderijen

25.137

Regeling specifieke
uitkeringen uitvoering
subsidieregeling
sanering
21 varkenshouderijen
Subsidiemodules
brongerichte
verduurzaming stal- en
21 managementmaatregelen

2022
752

593

200

2021

2022

2020

2020

2024

2030

Glastuinbouw en
weerbare planten en
teeltsystemen
Energie-efficiëntie
21 Glastuinbouw (EG)

2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

2025

120

Naam Subsidie
(regeling)

Art.

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Einddatum
Laatste
Volgende Subsidie
evaluatie evaluatie regeling

2026

Artikel
21 Land- en
tuinbouw
Subsidie
marktintroductie
energie-innovaties
21 (glastuinbouw) (MEI)

3.764

6.039

Regeling
tegemoetkoming landen
21 tuinbouwondernemers

157.911

43.000

5.889

5.789

5.539

5.539

5.539

2020

2025

2022

2021

Mestbeleid
Regeling waterbassins
21 mest

55.126

Regeling
kunstmestvervanging
21 en mestverwerking

43.491

2025

500

3.000

6.000

6.000

5.500

11.000

201.554

652.331

424.339

102.270

57.649

99.184

86.743

1.635

1.635

1.635

545

1.000

1.000

1.000

1.052

1.061

1.061

1.061

2018

Tijdelijke Regeling
22 Particulier Natuurbeheer

198

368

368

368

368

368

368

2007

1999

22 Experimenten

50

46

46

46

46

46

46

2007

1998

Stimulering
Bosuitbreiding op
22 Landbouwgronden

18

Subtotaal

2025

Artikel
22 Natuur,
visserij en
gebiedsgericht
werken
Vermaatschappelijking
Natuur en Biodiversiteit
Regeling tijdelijke
ondersteuning nationale
22 parken
22 Natuureducatie

2020
Jaarlijks

Natuur en Biodiversiteit
op land

Regeling versneld
22 natuurherstel

2010
7.688

19.697

23.097

21.058

10.060

700

803

803

803

803

803

Nationaal
innovatieprogramma
22 visserij

3.180

‒ 951

2.000

1.600

1.600

712

22 EMVAF

4.881

5.949

5.845

5.860

5.860

2023

2022

Beheer Kroondomeinen
22 Kroondomeinen

803

2018

5.860

5.860

2.019

Periodiek

Duurzame visserij

Regio Deals
22 Regio Deals

124.129

121.777

Subtotaal

134.156

138.315

31.394

34.461

31.341

18.910

8.138

2023

23 Onderzoeksprogrammering 50.095

47.238

28.844

21.132

19.289

17.578

17.578

2020

Artikel
23 Kennis en
innovatie
Beleidsondersteunend
onderzoek
2021

2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

121

Missiegedreven
topsectoren - en
innovatiebeleid

Naam Subsidie
(regeling)

Art.

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Einddatum
Laatste
Volgende Subsidie
evaluatie evaluatie regeling

2026

Artikel
21 Land- en
tuinbouw
Missiegedreven
23 Topsectoren

62.569

66.807

66.784

64.995

64.995

64.995

64.995

2017

2022

2023

816

2.434

2.456

2.478

1.334

1.321

1.321

2018

2024

2024

5.224

5.103

4.183

4.173

4.173

4.243

4.873

2021

2025

2021

11.545

13.051

12.739

4.906

900

2020

2024

Kennisverspreiding en
groen onderwijs
Ontwikkeling en Beheer
23 natuurkwaliteit
Kennisprogramma
23 DuurzaamDoor
Innovatie op het
23 Boerenerf
Aanvullende
23 onderwijssubsidies
Subtotaal
Totaal

1.979

5.100

4.775

4.507

4.507

4.507

4.507

120.683

138.227

120.093

110.024

99.204

93.544

93.274

2021

2025

472.102

934.344

580.563

248.327

189.466

213.210

188.947

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

122

Bijlage 5: Strategische Evaluatieagenda (SEA)
Inleiding en doelstelling
Deze tweede Strategische Evaluatie Agenda laat zien hoe LNV de komende
jaren werkt aan het voortbrengen van inzichten over de (voorwaarden voor)
de doeltreffendheid en doelmatigheid van ons beleid. Door voldoende
(goed) evaluatieonderzoek te programmeren neemt het aantal bruikbare
inzichten toe en daarmee onze kennis over het bereiken van onze departe­
mentale missie en onderliggende doelstellingen.
Leeswijzer SEA/ opbouw SEA
De SEA kent een gelaagde opbouw en is opgebouwd uit vier verschillende
tredes. Elke volgende trede gaat in op een dieper detailniveau:
• Trede 1: departementale missie
• Trede 2: hoofdthema's
• Trede 3: centrale doelstellingen
• Trede 4: evaluatieonderzoek
Trede 1: departementale missie
Het Ministerie van LNV staat voor duurzaam voedsel, waardevolle natuur
en een vitaal platteland. Deze missie staat voor ogen bij al het beleid dat we
uitvoeren. Ook voor de SEA is deze missie het vertrekpunt.
Trede 2: thema's
Onder de departementale missie onderscheiden we drie thema's. Dat zijn:
– Land- en tuinbouw
– Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
– Kennis en innovatie
Conform afspraak met de Kamer wordt periodiek, indicatie 4-7 jaar, per
thema verantwoording afgelegd over de doeltreffendheid en doelmatigheid
van het gevoerde beleid. Dit gebeurt via een periodieke rapportage
(voorheen: beleidsdoorlichting).
Trede 3: centrale doelstellingen
Elk thema kent een aantal centrale doelstellingen. Door uiteenlopende
vormen van «georganiseerd handelen» werkt LNV aan het behalen van deze
doelstellingen. Voorbeelden hiervan zijn subsidiëring, wetgeving, kennis­
deling en uitvoering.
Trede 4: evaluatieonderzoek
Op het niveau van de centrale doelstellingen wordt relevant evaluatieon­
derzoek weergegeven. Evaluatieonderzoek wordt gebruikt om uitspraken te
kunnen doen over het effect van beleid op de voortgang van doelstellingen.
Het voorziet in benaderingen en methoden om valide en betrouwbare
antwoorden te geven op vragen over de doeltreffendheid en doelmatigheid
van beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

123

THEMA 1: LAND- EN TUINBOUW
Centrale doelstellingen:
1. Het versterken van de concurrentiekracht van duurzame
agroketens
2. Bevorderen van voedselzekerheid in de wereld
3. Borgen van voedselveiligheid en voedselkwaliteit
4. Vergroten maatschappelijke waardering van landbouw/voedsel
5. Verduurzaming productie en consumptie (door middel van kring­
looplandbouw)
6. Bevorderen plantgezondheid
7. Bevorderen diergezondheid
8. Bevorderen dierenwelzijn
Financiele omvang:
Begrotingsartikel 21 (€ 515,9 mln.) en deels begrotingsartikel 24 (€ 431
mln.)
Vorige beleidsdoorlichting:
2019
Volgende periodieke rapportage (voorheen: beleidsdoorlichting):
2025
Toelichting periodieke rapportage:
Een periodieke rapportage (syntheseonderzoek) brengt op
themaniveau opgedane inzichten in de (voorwaarden voor) doeltref­
fendheid en doelmatigheid samen. De belangrijkste bron voor deze
periodieke rapportage zijn inzichten die worden opgedaan uit
relevante evaluatieonderzoeken. Recent opgeleverde en geplande
evaluatieonderzoeken binnen het thema land- en tuinbouw worden
hieronder per centrale doelstelling weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

124

1. DOELSTELLING: VERSTERKEN CONCURRENTIEKRACHT DUURZAME AGROKETENS
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Garantstelling Landbouw (2010-2016)

2019

Ex post

MEI/EG/Meerjarenafspraak energietransitie glastuinbouw

2020

Ex post

Tussenevaluatie vermogensversterkende kredieten

2022

Ex post

Brede weersverzekering (incl. vrijstelling asb)

2023

Ex post

Borgstelling MKB-Landbouwkredieten

2024

Ex post

MEI/EHG

2025

Ex post

Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Voedselzekerheid

2019

Ex post

Bestaande evaluatieplanning:

Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):

2. DOELSTELLING: BEVORDEREN VAN VOEDSELZEKERHEID IN DE WERELD
Evaluaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

125

3. DOELSTELLING: BORGEN VAN VOEDSELVEILIGHEID EN VOEDSELKWALITEIT
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Instrument ketenborging.nl

2021

Ex post

COKZ

2021

Ex post

2023

Agentschapsdoorlichting

2021

ex post

Bestaande evaluatieplanning:
NVWA
Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):
Actieplan Voedselveiligheid

4. DOELSTELLING: VERGROTEN MAATSCHAPPELIJKE WAARDERING VAN LANDBOUW/VOEDSEL
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Voedingscentrum

2020

Ex post

2021

Ex post

Voedselverspilling

2025

Ex post

Consumptie duurzaam geproduceerd voedsel

2025

Ex post

Bestaande
evaluatieplanning:
Voedselagenda/Voedselverspilling
Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):

Toelichting aan de planning toegevoegde evaluaties:
Voedselverspilling (2025)
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
Ruim vier jaar geleden is begonnen met een nieuwe aanpak, in een soort
partnership met Samen Tegen Voedsel Verspilling en in nauwe samen­
werking met het Voedingscentrum. Er wordt inzet gepleegd om voedsel­
verspilling te voorkomen, verminderen en verwaarden in de gehele
voedselketen op een integrale manier. Krachten van organisaties, overheid
en kennisinstellingen zijn gebundeld en er wordt gewerkt aan één gemeen­
schappelijk doel: voedselverspilling voor 2030 halveren ten opzichte van
2015. Om dit te bereiken wordt gewerkt binnen 4 actielijnen. Deze evaluatie
moet inzicht geven in hoeverre de resultaten van de evaluatie die in 2021
staat gepland doorwerking hebben gehad en effect hebben gesorteerd bij
het tegengaan van voedselverspilling: wat is succesvol geweest en wat niet
of minder en waarom? Welke verbeteringen kunnen doorgevoerd worden
om het doelbereik in 2030 te behalen?
2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over
het vergroten van de maatschappelijke waardering van landbouw/voedsel?
De evaluatie laat zien hoe en in hoeverre beleid, maatregelen, instrumenten
en initiatieven bijdragen voorkomen, verminderen en verwaarden van
voedselverspilling in de gehele keten. Dit zal mogelijk leiden tot nieuwe
inzichten en mogelijkheden. Goed beleid voor het tegengaan van voedsel­
verspilling is belangrijk om alle spelers in de keten de waarde van voedsel
te laten inzien. Een vierde van het voedsel wordt jaarlijks in Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

126

verspild met een negatieve milieuafdruk al gevolg. Voor zowel consument
als producent betekent minder voedselverspilling een betere waardering
van landbouw en voedsel en grote kostenbesparingen.
Consumptie duurzaam geproduceerd voedsel (2025)
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
Inzicht verkrijgen in effect van beleid, maatregelen, instrumenten en initia­
tieven t.b.v. het stimuleren van consumptie van duurzaam geproduceerd
voedsel: wat is succesvol geweest en wat niet of minder en waarom? Welke
verbeteringen kunnen doorgevoerd worden?
2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over
het vergroten van de maatschappelijke waardering van landbouw/voedsel?
De evaluatie laat zien hoe en in hoeverre beleid, maatregelen, instrumenten
en initiatieven bijdragen aan een stijging van het marktaandeel consumen­
tenbestedingen aan duurzaam geproduceerd voedsel. Dit leidt tot een
groter aanbod van duurzaam geproduceerd voedsel in de afzetkanalen en
dus tot een grotere productie van duurzaam voedsel (vraag en aanbod).
Duurzaamheidskeurmerken zijn een belangrijk instrument om de
consument te helpen bij het maken van een bewuste en duurzame keuze en
geeft producent en afzet de mogelijkheid om zich te onderscheiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

127

5. VERDUURZAMING PRODUCTIE EN CONSUMPTIE (D.M.V. KRINGLOOPLANDBOUW)
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Wet gewasbeschermingsmiddelen/beleidsnota Gezonde Groei, Duurzame Oogst

2019

ex post

MEI/EG/Meerjarenafspraak Energietransitie Glastuinbouw

2020

ex post

Ondersteuning projecten biologische sector

2020

ex post

Fonds kleine toepassingen

2020

ex post

Collectief stelsel Agrarisch natuur en landschapsbeheer

2021

ex post

Slimmer landgebruik/nationaal programma landbouwbodems1

2021

ex post

Opkoopregeling rondom natura2000 gebieden1

2021

ex post

Bossenstrategie1

2026

ex post

Subsidieregeling sanering varkenshouderijen1

2022

ex post

Veenweidegebieden (impuls,uitrol)1

2023

ex post

Subsidiemodules brongerichte verduurzaming van stallen1

2024

ex post

Regeling kunstmestvervanging en mestverwerking

2025

ex post

Integrale aanpak methaan en ammoniak via het voer- en dierspoor

2025

ex post

Brongerichte maatregelen: pilots en demo’s

2025

ex post

Beknopte tussenevaluatie meststoffenwet

2021

ex durante

GLB/NSP

2021

ex ante

Bureau Erkenningen

2021

ex ante

CTGB

2022

ex post

Wet gewasbescherming en biociden

2023

ex post

Regeling waterbassins mest

2025

ex post

Evaluatie meststoffenwet

2027

ex post

2025

ex post

Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Keurings- en toezichtslandschap

2020

Brede analyse

Raad voor Plantenrassen

2022

Ex post

Plantaardige en biologische keuringsdiensten (NAK, Naktuinbouw, BKD, KCB, SKAL)

2022

Ex post

2022

Ex post

Bestaande evaluatieplanning:

Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):
MEI/EHG regelingen glastuinbouw

1 Deze evaluatie wordt betrokken bij de Rijksbrede integrale evaluatie van het klimaatbeleid in 2024.

6. BEVORDEREN PLANTGEZONDHEID
Evaluaties

Bestaande evaluatieplanning:

Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):
Handhavingsinstrumentarium Keuringsdiensten binnen de Zaaizaad en plantgoedwet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

128

7. BEVORDEREN DIERGEZONDHEID
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Diergezondheidsfonds

2019

Ex post

Evaluatie van de uitbraak van Sars-Cov-2 in de nertsenhouderij

2022

Ex post

Evaluatie van de vogelgriepuitbraken in het seizoen 2020/2021

2022

Ex post

Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):

Toelichting aan de planning toegevoegde evaluaties:
Evaluatie van de uitbraak van Sars-Cov-2 in de nertsenhouderij
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
Het is standaard beleid om elke dierziekte- of zoönosecrisis na afloop er van
te evalueren.
2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over
het bevorderen van de diergezondheid?
Uit de evaluatie van de aanpak van een uitbraak van een dierziekte of
zoönose kunnen altijd lessen getrokken worden die gebruikt kunnen worden
voor verbetering van de crisisparaatheid en aanpak van een mogelijk
volgende crisis.
Vogelgriepuitbraken in het seizoen 2020/2021
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
Het is standaard beleid om elke dierziekte- of zoönosecrisis na afloop er van
te evalueren.
2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over
het bevorderen van de diergezondheid?
Uit de evaluatie van de aanpak van een uitbraak van een dierziekte of
zoönose kunnen altijd lessen getrokken worden die gebruikt kunnen worden
voor verbetering van de crisisparaatheid en aanpak van een mogelijk
volgende crisis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

129

8. BEVORDEREN DIERENWELZIJN
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Wet Dieren

2020

Ex post

Centrale commissie dierproeven

2021

Ex post

Inbeslaggenomen goederen (IBG) en Landelijke inspectiedienst dierenbescherming (LID)

2021

Ex post

Landelijk informatiecentrum Gezelschapsdieren (LICG)

2021

Ex post

Stichting zeldzame huisdieren

2021

Ex post

Nationaal comité advies dierproevenbeleid

2021

Ex post

Identificatie en registratie hond

2026

Ex post

2021

Ex post

Bestaande evaluatieplanning:

Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):
Tijdelijke regeling subsidie dierentuinen COVID-19

Toelichting aan de planning toegevoegde evaluaties:
Tijdelijke regeling subsidie dierentuinen COVID-19
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
Om te toetsen of de beleidsinterventie (het geven van financiële steun) leidt
tot het bereiken van het doel (waarborgen dierenwelzijn). Als dierenleed
middels deze interventie is voorkomen wordt er gesproken van doeltref­
fendheid van de regeling.
2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over
het bevorderen van het dierenwelzijn?
Direct is dit niet het geval, de regeling is immers bedoeld als coronasteun
om zodat het dierenwelzijn niet onder druk komt te staan omdat dieren­
tuinen in de financiële problemen komen of zelfs failliet gaan. Mogelijk kan
het geëiste transitieplan hier wel aan bijdragen. Dit plan vraagt dierentuinen
toekomstbestendiger te worden. Daarbij moeten ze beschrijven wat ze gaan
doen ten aanzien van hun bedrijfsvoering, dierenwelzijn, educatie en
conservatie.
OVERIGE EVALUATIES (O.A. FISCALE REGELINGEN)
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Onderzoeksrapporten van de Auditdienst Rijk (ADR) over de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

2019

Onderzoek

Onderzoek kostentoerekening en doelmatigheid NVWA

2020

Onderzoek

Energiebelasting verlaagd tarief glastuinbouw

2021

Fiscaal

Verkenning vrijstelling overdrachtsbelasting cultuurgrond

2021

Fiscale verkenning

IB/VPB Landbouwvrijstelling in de winstsfeer

2022

Fiscaal

Brede evaluatie van
het lage btw-tarief
(incl. sierteelt)

2022

Fiscaal

Vrijstelling overdrachtsbelasting cultuurgrond

Na 2025

Fiscaal

Regeling tegemoetkoming land- en tuinbouwondernemers (COVID-19)

2022

Ex post

OVK (ongedekte vaste kosten TVL)

nader te bepalen

Ex post

Bestaande evaluatieplanning:

Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

130

Toelichting aan de planning toegevoegde evaluaties:
Regeling tegemoetkoming land- en tuinbouwondernemers (COVID-19)
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
In het voorjaar van 2020 maakte deze steunregeling onderdeel uit van het
eerste steunpakket van het kabinet voor het ledigen van de acute financiële
nood die ontstond door het wegvallen van de vraag door beperkende
maatregelen als gevolg van COVID-19. Gezien de omvang van de steun is
het noodzakelijk om de doelmatigheid en de effectiviteit van de steun te
evalueren en waar mogelijk lessen te trekken voor de toekomst. Aangezien
verschillende steunmaatregelen van het kabinet zullen worden
geëvalueerd, die in meer of mindere mate met een vergelijkbare
doelstelling zijn ingesteld, is het wenselijk om de aanpak en tijdspad waar
mogelijk op elkaar af te stemmen.
2. Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan in deze
evaluatie?
Een oordeel over doelmatigheid en effectiviteit van de verleende steun.
Daarnaast lessen voor het verbeteren van toekomstige maatregelen in
tijden van crisis.
Ongedekte vaste kosten TVL (COVID-19)
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
De TVL is een belangrijk instrument geweest in de noodsteun voor het
bedrijfsleven. De hoge uitgaven van deze regeling maken het al noodzakelijk
om deze te evalueren om vast te stellen of deze uitgaven doelmatig en
effectief waren. Daarnaast is het van belang om lessen te trekken voor
eventuele nieuwe steunmaatregelen in de toekomst. De evaluaties van de
maatregelen die tijdens de financiële crisis werden genomen, leverde
bruikbare lessen op voor de maatregelen nu.
2. Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan in deze
evaluatie?
Enerzijds een oordeel over doelmatigheid en effectiviteit. Anderzijds gaat
het om lessen voor het verbeteren van toekomstige maatregelen en lessen
over de meerwaarde van de TVL voor volgende crises.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

131

THEMA 2: NATUUR, VISSERIJ EN GEBIEDSGERICHT WERKEN
Centrale doelstellingen:
1. Zorgen voor de instandhouding van biodiversiteit
2. Streven naar een duurzame en economisch rendabele visserijs­
ector
3. De regie voeren over de instandhouding van de kwaliteit van het
landelijk gebied en een vitale regio
Financiele omvang:
Begrotingsartikel 22 (€ 462,7 mln.) en deels begrotingsartikel 24 (€ 431
mln.)
Vorige periodieke rapportage/beleidsdoorlichting:
2021
Oplevering periodieke rapportage/beleidsdoorlichting:
Nader te bepalen
Toelichting periodieke rapportage:
Een periodieke rapportage (syntheseonderzoek) brengt op
themaniveau opgedane inzichten in de (voorwaarden voor) doeltref­
fendheid en doelmatigheid samen. De belangrijkste bron voor deze
periodieke rapportage zijn inzichten die worden opgedaan uit
relevante evaluatieonderzoeken. Recent opgeleverde en geplande
evaluatieonderzoeken binnen het thema natuur, visserij en gebieds­
gericht werken worden hieronder per centrale doelstelling
weergegeven.

1. DOELSTELLING: ZORGEN VOOR DE INSTANDHOUDING VAN BIODIVERSITEIT
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type

Programma natuurlijk ondernemen (waaronder Subsidieregeling innovatieve projecten biodiversiteit)

2019

Ex post

Natuurpact/Natuurvisie

2020

Ex durante

Evaluatie collectief stelsel Agrarisch natuur en landschapsbeheer (ANLb)

2021

Ex post

Beleidsevaluatie Programma aanpak Stikstof (PAS) en evaluatie Wetstraject PAS

2020

Ex post

Natura2000 doelendocument

2020

Ex durante

Natuurbeleids- en koraal actieplan Caribisch Nederland 2020–2030

2025

Ex post

Evaluatie implementatie exotenverordening

2021

Ex post

Programma naar een Rijke Waddenzee

2022

Ex post

Beheerautoriteit Waddenzee

2023

Ex post

Impuls natuurherstelmaatregelen

2025

Ex post

Programma Natuur

Eind 2022/2023

Ex post

Bossenstrategie

2026

Ex post

Opkoop rondom Natura 2000 gebieden

2021

Ex post

Veenweiden

2023

Ex post

2022

Ex post

Bestaande evaluatieplanning:

Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):
Houtopstanden (paragraaf Wet natuurbescherming/Besluit activiteiten leefomgeving)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

132

Toelichting aan de planning toegevoegde evaluaties:
Evaluatie van de paragraaf over houtopstanden in Wet natuurbescherming/
Besluit activiteiten leefomgeving
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
Naar aanleiding van de gesprekken over de bevoegdheidsverdeling
tussen provincies en gemeenten en het beleid ten aanzien van bossen
en landschapselementen ben ik voornemens om de regels over de
houtopstanden (in Wnb en Bal) opnieuw te bekijken en te onderzoeken
of deze aanpassing behoeven in het licht van het huidige natuurbeleid
en de Europese bossenstrategie. Aan de hand van de evaluatie wordt
bepaald of aanvullende regelgeving of wijziging van de regelgeving voor
houtopstanden nodig is.
2. Hoe draagt deze evaluatie bij aan kennis over de instandhouding van de
biodiversiteit
De kennis die de evaluatie oplevert draagt bij aan de bescherming van
houtopstanden en daarmee aan de bescherming van de biodiversiteit.
2. DOELSTELLING: STREVEN NAAR EEN DUURZAME EN ECONOMISCH RENDABELE VISSERIJSECTOR
Evaluaties
Bestaande evaluatieplanning:

Jaartal

Type

Convenant visserij in beschermde gebieden

2021

Ex post

EU gemeenschappelijk visserijbeleid

2022

Ex post

Noordzeeakkoord

2023

Ex post

2026

Ex post

Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):
Maatregelenpakket Ijsselmeergebied

Toelichting aan de planning toegevoegde evaluaties:
Maatregelenpakket Ijsselmeergebied
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
Om te zien in hoeverre het wegnemen van inzetbare vistuigen bijdraagt aan
het beoogde herstel van de visbestanden (o.a. doel Actieplan).
2.Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over
het streven naar een duurzame en economisch rendabele visserijsector?
Het geeft inzicht in de effectiviteit van sanering van visrechten als
instrument voor visstandbeheer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

133

3. DOELSTELLING: REGIE VOEREN OVER DE INSTANDHOUDING VAN DE KWALITEIT VAN HET LANDELIJK GEBIED EN EEN VITALE REGIO
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

IBP Vitaal Platteland

2021

Lerende evaluatie
(PBL)

2023

Ex post

Recent afgerond onderzoek:

Jaartal

Type evaluatie

Voortgangsrapportage Natuurpact

2020

Voortgangsrapportage

Verkenning vrijstelling overdrachtsbelasting natuurgrond

2021

Fiscale verkenning

Verkenning vrijstelling overdrachtsbelasting Bureau Beheer Landbouwgronden

2021

Fiscale verkenning

Verkenning vrijstelling overdrachtsbelasting inrichting landelijk gebied

2021

Fiscale verkenning

Vrijstelling overdrachtsbelasting natuurgrond

Na 2025

Fiscaal

Vrijstelling overdrachtsbelasting Bureau Beheer Landbouwgronden

Na 2025

Fiscaal

Vrijstelling overdrachtsbelasting inrichting landelijk gebied

Na 2025

Fiscaal

Fiscale faciliteiten Natuurschoonwet

Na 2025

Fiscaal

IB/VPB Bosbouwvrijstelling

Na 2025

Fiscaal

Vrijstelling IB/VPB vergoeding bos- en natuurbeheer

Na 2026

Fiscaal

Vrijstelling bos- en natuurterreinen box 3

Na 2027

Fiscaal

Bestaande evaluatieplanning:
Regio Envelop

OVERIGE EVALUATIES (O.A. FISCALE REGELINGEN)

Bestaande evaluatieplanning:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

134

THEMA 3: KENNIS & INNOVATIE
Centrale doelstellingen:
1. Borgen en benutten van een kwalitatief hoogwaardige kennis- en
innovatie- en onderzoeksinfrastructuur
2. Borgen van wettelijke onderzoekstaken
Financiele omvang:
Begrotingsartikel 23 (€ 244,5 mln.)
Vorige periodieke rapportage/beleidsdoorlichting:
2019
Oplevering periodieke rapportage/beleidsdoorlichting:
2024
Toelichting periodieke rapportage:
Een periodieke rapportage (syntheseonderzoek) brengt op
themaniveau opgedane inzichten in de (voorwaarden voor) doeltref­
fendheid en doelmatigheid samen. De belangrijkste bron voor deze
periodieke rapportage zijn inzichten die worden opgedaan uit
relevante evaluatieonderzoeken. Recent opgeleverde en geplande
evaluatieonderzoeken binnen het thema kennis & innovatie worden
hieronder per centrale doelstelling weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

135

1. DOELSTELLING: BORGEN EN BENUTTEN VAN EEN KWALITATIEF HOOGWAARDIGE KENNIS- EN INNOVATIE- EN ONDERZOEKSINFRASTRUCTUUR
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek

Jaartal

Subsidie Jong Leren
Eten

Type

2020

Tussenevaluatie Groenpact

2021

Ex durante

Toegepast onderzoek; TO2-instellingen (o.a. Wageningen Research)

2021

Ex post

Voedselagenda/Voedselverspilling

2021

Ex post

Subsidieregeling Instituten voor toegepast onderzoek (TO2-regeling)

2022

Ex post

Regeling Agrarische bedrijfsadvisering en educatie (SABE)

2024

Ex post

Kennis- en Innovatieagenda (KIA)

2023

Ex post

Kennisprogramma's DuurzaamDoor en Jonger Leren Eten

2023

Tussenevaluatie

OBN

2024

Ex post

Kennisprogramma's DuurzaamDoor en Jonger Leren Eten

2025

Ex post

Bestaande evaluatieplanning:

Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):

Toelichting aan de planning toegevoegde evaluaties:
Kennis en Innovatieagenda (KIA)
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
LNV streeft naar maximale impact van zijn kennis- en innovatiebeleid bij
het werken aan oplossingen voor de maatschappelijk uitdagingen binnen
het agrofood-systeeem. In de KIA LNV zijn voor die uitdagingen specifieke
speerpunten benoemd en is de vernieuwde werkwijze van het integraal
programmeren (brede mix van instrumenten) geïntroduceerd. Samen met
het werken in het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid moet dit
leiden tot meer samenhang en massa van de inspanningen, tot gerichtere
samenwerking met stakeholders en daarmee tot een efficiënte en effectieve
inzet van de beperkte capaciteit. In de evaluatie wordt getoetst of dit
vernieuwde K&I-beleid leidt tot deze beoogde uitkomsten.
2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over
het borgen en benutten van een kwalitatief hoogwaardige kennis- en
innovatie- en onderzoeksinfrastructuur?
De uitkomsten van de evaluatie kunnen worden gebruikt voor het
aanpassen van de KIA LNV. Zijn er met behulp van deze agenda
aantoonbaar stappen gezet in het oplossen van de maatschappelijke
uitdagingen en is dat efficiënt en effectief verlopen? Is de instrumentenmix
geschikt of dienen daar aanpassingen in gedaan te worden? Hoe werkt
het integraal programmeren uit in de praktijk, biedt het aantoonbaar
meerwaarde? Zo nee, welke oplossingsrichtingen zijn daarbij te benoemen?
Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN)
1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
Deze cyclus van het programma loopt in 2024 af. Lijkt zinnig om alvorens
een nieuwe cyclus te starten, te evalueren. Moet wel samen met provincies,
want dit is een co-programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

136

2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over
het borgen en benutten van een kwalitatief hoogwaardige kennis- en
innovatie- en onderzoeksinfrastructuur?
Bij de evaluatie in 2018/19 toonden directbetrokkenen zich erg tevreden over
het nut van OBN. Tegelijkertijd wisten personen op wat grotere afstand vaak
niet van het bestaan. Doel: kijken of programma nog steeds aan de wensen
voldoet én nagaan of inmiddels meer relevante personen OBN kennen en
gebruiken.
2. DOELSTELLING: BORGEN WETTELIJKE ONDERZOEKSTAKEN
Evaluaties
Recent afgerond evaluatieonderzoek

Jaartal

Type

WOT genetische bronnen

2021

ex post

WOT Voedselveiligheid

2021

ex post

WOT besmettelijke dierziekten

2021

ex post

WOT economische informatievoorziening

2021

ex post

WOT visserijonderzoek

2022

ex post

WOT natuur en milieu

2022

Ex post

Bestaande evaluatieplanning:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

137

Bijlage 6: Overzicht kengetallen en indicatoren
Inleiding
Dit overzicht gaat in op diverse indicatoren en kengetallen. Met ingang van
deze begroting zijn deze gecategoriseerd in de herkenbare thema's van de
Strategische Evaluatie Agenda (zie bijlage 5). Dit komt de samenhang
tussen monitoring en evaluatieonderzoek ten goede. Indicatoren en
kengetallen zijn meetbare grootheden die een belangrijke signalerende
functie hebben. Kengetallen bieden met name belangrijke contextuele
informatie. Indicatoren zijn vaker concreet gebonden aan de inzet van een
beleidsmaatregel of doelen van beleid. Scores op indicatoren kunnen
daarom aanleiding zijn om beleid bij te sturen. Om echter de daadwerkelijke
effecten van het gevoerde beleid op de «scores» uit de indicatoren vast te
kunnen stellen is nader evaluatieonderzoek nodig. De recente afgeronde en
geplande evaluatieonderzoeken staan opgenomen in de SEA (bijlage 5).
DOELSTELLING: VERSTERKEN CONCURRENTIEKRACHT DUURZAME AGROKETENS
Indicatoren/kengetallen
Export van agrarische producten uit Nederland ( Bron: CBS tot en met oktober 2020, raming november - december 2020 door WUR en
CBS)
Land

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020 (raming)

Duitsland

20.148

20.073

21.180

22.168

21.856

23.579

24.600

België

8.295

8.217

8.803

9.722

9.768

10.779

10.577

Verenigd
Koninkrijk

7.850

8.034

8.109

8.304

8.252

8.658

8.415

Frankrijk

6.916

6.484

6.789

7.480

7.330

7.726

7.567

China

1.071

1.568

2.066

2.224

2.323

3.083

3.819

Overige landen

33.914

33.542

34.516

36.508

37.188

40.797

40.593

Totaal landen

78.193

77.916

81.463

86.407

86.718

94.623

95.571

Toelichting
1. Export van agrarische producten uit Nederland
Bovenstaande tabel toont de belangrijkste exportlanden (in waarde) van
Nederland met betrekking tot agrarische producten en de totale (agrarische)
exportwaarde van Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

138

DOELSTELLING: BORGEN VAN VOEDSELVEILIGHEID EN VOEDSELKWALITEIT
Indicatoren/kengetallen
●Voldoen controlevereisten HACCP (bron: NVWA)

2013
Aantal gecontroleerde bedrijven 88,70%

2019

2020

Meest recente
jaar

Streefwaarde 2020

91,10%

89%

2020

95% (2025)

●Vertrouwen consument in veiligheid voedsel (bron: NVWA consumentenmonitor)

2015
Mate van
vertrouwen
consumenten in
3,2
voedsel

2016

2017

2018

2019

2021 (meest
recent)

Geen meting

Geen meting

3,2

3,2

3,1

Streefwaarde

Toelichting
1. Voldoen controlevereisten HACCP
Het betreft het percentage van het totale aantal gecontroleerde bedrijven
met een wettelijk verplicht Hazard Analysis and Critical Control Points
(HACCP)-systeem uit het eerste deel van de vleesketen (slachthuizen,
uitsnijderijen en koel- en vrieshuizen) dat aan alle controle-items voor
HACCP voldoet.
2. Vertrouwen consument in veiligheid voedsel
De NVWA meet op een schaal van 1–5 het vertrouwen van de consument in
de veiligheid van voedsel. Deze meting vindt om de 2 jaar plaats. In 2021
blijkt uit de meting dat het vertrouwen van de consument op alle aspecten
licht is toegenomen. Voor de volgende monitor in 2023 wordt nagegaan of
de vragenlijst en de berekening van het kengetal geactualiseerd moeten
worden. Daarbij zal rekening gehouden worden met het feit dat de trend
over de jaren heen gevolgd moet blijven kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

139

DOELSTELLING: VERGROTEN MAATSCHAPPELIJKE WAARDERING VAN LANDBOUW/VOEDSEL
Indicatoren/kengetallen
●Voedselverspilling (kiloton) (Bron: Monitor voedselverspilling update 2009 ‒ 2018, WFBR, 2020)

Voedselverspilling
(kiloton)

2015

2016

2017

2018

Meest recente jaar

min: 1.771

min: 1.781

min: 1.814

min:1.649

2018

max: 2.552

max: 2.466

max: 2.509

max: 2.568

●Afgeleide voedselverspilling in kiloton (absoluut en relatief) (bron: Monitor voedselverspilling update 2009 ‒ 2018, WFBR, 2020)
2015

2016

2017

2018

Meest recente jaar

Streefwaarde

Afgeleide
voedselverspilling in
kiloton(absoluut)

2.162

2.124

2.162

2.109

2018

1.081 (2030)

Afgeleide
voedselverspilling in
%(relatief)

100

98

100

98

2018

50

●Duurzaam voedsel (consumentenbestedingen aan voor consumenten herkenbaar duurzamer geproduceerd voedsel)
Bron: Monitor duurzaam voedsel, Wageningen University & Research
2017

2018

2019

2020

1: Totale consumentenbestedingen aan
duurzaam voedsel (x€1 mld.)

4,5

4,9

7,7

8,2

2: Marktaandeel van bestedingen aan duurzaam
voedsel in de totale bestedingen aan voedsel

11%

11%

14%

16%

3: Bestedingen van consumenten aan
duurzaam voedsel ten opzichte van het voorgaande jaar

19%

7%

18%

7%

Toelichting
1. Voedselverspilling (kiloton)
Er is sprake van voedselverspilling als voedsel dat voor menselijke
consumptie bedoeld is, hier niet voor wordt gebruikt. De Monitor voedsel­
verspilling geeft de omvang van voedselresten in Nederland weer,
gebaseerd op openbare cijfers. De totale hoeveelheid reststromen wordt
uitgesplitst naar de bestemmingen voedselbank, veevoer, vergisten,
composteren, verbranden en storten/lozen. De bestemmingen veevoer tot
en met storten/lozen worden beschouwd als voedselverspilling. Per hoofd
van de bevolking bedroeg de voedselverspilling in 2018 tussen de 96 en 149
kilogram, in totaal 1.649-2.568 kiloton. Een exact getal voor de hoeveelheid
voedselverspilling binnen deze bandbreedte is niet te geven, omdat
gegevens over afvalstromen per ketenschakel vooralsnog incompleet zijn
en vaak niet bekend is welk aandeel voedsel heeft in een afvalstroom. Voor
de monitor wordt gebruik gemaakt van cijfers uit geaggregeerde landelijke
statistieken, waardoor de oorsprong en herkomst van reststromen niet altijd
te achterhalen zijn. De experts hebben daarom aannames gedaan over de
minimale en maximale hoeveelheid voedsel per afvalstroom. De cijfers over
2019 zijn nog
2. Afgeleid voedselverspilling in kiloton
Nederland heeft zich gecommitteerd aan het realiseren van het Duurzame
Ontwikkelingsdoel 12.3 van de Verenigde Naties (SDG 12.3). SDG 12.3 stelt
dat in 2030 t.o.v. 2015 de hoeveelheid voedselverspilling gehalveerd dient
te zijn. In de Monitor voedselverspilling wordt de omvang van de voedsel­
verspilling in Nederland niet als een absoluut getal weergegeven, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

140

aangeduid met een bandbreedte. De omvang van de voedselverspilling
bedraagt tenminste de ondergrens van de bandbreedte (minimum) en ten
hoogste de bovengrens van de bandbreedte (maximum). Hoewel het niet
correct is om te stellen dat het ‘midden’ van de bandbreedte de hoeveelheid
voedselverspilling aangeeft, is deze afgeleide voedselverspilling wel een
indicatie van de ontwikkeling.
3. Duurzaam voedsel
De bovenstaande cijfers uit de Monitor Duurzaam Voedsel geven een
overzicht van de consumentenbestedingen aan duurzaam voedsel.
Duurzaam voedsel wordt in deze monitor gedefinieerd als voedsel waarbij
tijdens de productie en verwerking meer rekening is gehouden met milieu,
dierenwelzijn en/of sociale aspecten dan wettelijk verplicht is. Het gaat om
de in Nederland geconsumeerde producten in de belangrijkste afzetkanalen
voor duurzaam voedsel: supermarkten, foodservice en speciaalzaken voor
duurzame voeding in Nederland. De gegevens zijn gebaseerd op de omzet
van producten die zijn voorzien van een duurzaamheidskeurmerk met
onafhankelijke controle. De voedingsmiddelen kunnen daarmee door
consumenten op één of meer aspecten als duurzaam worden herkend. In
de cijfers t/m 2018 was het mogelijk 70% van de uitgaven in supermarkten
mee te nemen. Vanaf 2019 heeft er een aanpassing in de methodiek plaats­
gevonden, waardoor 100% van de uitgaven in supermarkten wordt
meegenomen. Voor de cijfers over 2019 zijn ook de cijfers over 2018
opnieuw berekend. Deze herberekening over 2018 staat niet in de boven­
staande tabel opgenomen. De cijfers over 2020 zijn nog niet defiitief en
worden opgenomen in het departementaal jaarverslag over 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

141

VERDUURZAMING PRODUCTIE EN CONSUMPTIE (D.M.V. KRINGLOOPLANDBOUW)

Indicatoren/kengetallen
●Productie van dierlijke mest uitgedrukt in miljoen kg stikstof (bron: CBS)
Plafond

2017

2018

2019

2020

Landelijk

504,4

512

503,5

489,7

489,4

Melkvee

281,8

303,5

289,9

279,7

286,5

Varkens

99,1

97,4

96,8

93,7

91,8

Pluimvee

60,3

58,9

56,7

56

54,7

●Productie van dierlijke mest uitgedrukt in miljoen kg fosfaat (bron: CBS)
Plafond

2017

2018

2019

2020

Landelijk

172,9

169

162

155,5

150,7

Melkvee

84,9

86,6

78,7

75,5

73,6

Varkens

39,7

37,5

37,7

36,8

36,7

Pluimvee

27,4

27,5

25,9

25,1

24,1

●Gemiddelde nitraatconcentratie per liter in uitspoelend water onder landbouwbedrijven (bron: RIVM, Landelijk Meetnet Effecten
Mestbeleid)

Bodemsoort

2015-2019

2016-2019

Streefwaarde 2021
of 2022

Löss

68

63

gemiddeld <of=50 mg Nitraat/l uitspoeling uit wortelzone onder landbouwgrond

Zand

55

50

gemiddeld <of=50 mg Nitraat/l uitspoeling uit wortelzone onder landbouwgrond

Klei

23

30

gemiddeld <of=50 mg Nitraat/l uitspoeling uit wortelzone onder landbouwgrond

Veen

8

7

gemiddeld <of=50 mg Nitraat/l uitspoeling uit wortelzone onder landbouwgrond

●Energie efficiency index Voedings- en genotmiddelenindustrie (bron: RVO.nl)

2018

2019

2020

Streefwaarde
2020

78,3%

77,2%

76,1%

70%

●Totale CO2 emissie glastuinbouw (bron: energiemonitor glastuinbouw WEcR)

2013

2017

2018

2019

2020

Streefwaarde
Meest recente jaar 2020

7,5 Mton

5,7 Mton

5,7 Mton

5,9 Mton

nog onbekend

2019

4,6 Mton1

1 Onderzoek naar de ontwikkeling van de CO2-emissie in 2020 is op 18 december 2020 naar de Tweede Kamer gestuurd (KST 329813 nr. 652). Als gevolg van areaal en/of
WKK ontwikkeling valt de CO2-emissie buiten de afgesproken bandbreedte. Convenantspartijen gaan, conform de afspraken uit het convenant, in overleg over aanpassing.

Toelichting
1. en 2. Productie van dierlijke mest uitgedrukt in miljoen kg stikstof en
fosfaat
Om de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater te beschermen zijn er
maxima gesteld aan de hoeveelheid mest, uitgedrukt in stikstof en fosfaat,
die de Nederlandse veehouderij mag produceren. Sinds 2006 geldt er voor
stikstof een nationaal plafond van 504,4 miljoen kilogram en voor fosfaat
een nationaal plafond van 172,9 miljoen kilogram. Beide nationale plafonds
zijn vertaald naar een sectoraal productieplafond voor melkvee, varkens,
pluimvee, die sinds 1 januari 2020 zijn opgenomen in de Meststoffenwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

142

Voor de ‘overige’ dieren zijn geen aparte plafonds vastgesteld, maar het
totaal moet onder de landelijke plafonds blijven. (Kamerstuk 33 037 nr.
370) De hoeveelheid geproduceerde mest is een indicator voor de mate
waarin de Nederlandse veehouderij geopereerd heeft binnen de milieu­
technische grenzen die gesteld zijn.
3.Gemiddelde nitraatconcentratie per liter in uitspoelend water onder
landbouwbedrijven
Het mestbeleid is de implementatie van de EU-Nitraatrichtlijn, gericht op
het terugdringen van uit- en afspoeling van nutriënten uit de landbouw tot
op of onder het niveau van 50mg Nitraat/l, om verontreiniging van gronden oppervlaktewater te verminderen en te voorkomen. Elke lidstaat dient
per vier jaar een actieprogramma te ontwikkelen dat moet leiden tot een
nutriëntenuitspoeling op of onder het genoemde niveau. Het huidige, zesde,
Actieprogramma Nitraatrichtlijn loopt tot 2022 en het zevende Actiepro­
gramma voor de jaren 2022-2025 wordt voorbereid. Effecten van actiepro­
gramma’s zijn eerst volledig zichtbaar vijf jaar na afloop van het programma.
Het mestbeleid draagt ook bij aan het bereiken van de doelen van de Kader­
richtlijn Water van chemisch schoon en ecologisch gezond water.
De ontwikkeling van de nutriëntenuitspoeling over de gehele meetperiode
is onderstaand grafisch weergegeven. Hieruit blijkt dat voor álle grondsoor­
tregio’s de nitraatuitspoeling is toegenomen, veroorzaakt door het droge
voorjaar en zomer van vooral 2018 en 2019. Dat in bovenstaande cijfers de
stijging alleen voor de kleiregio zichtbaar wordt, komt doordat het om een
gemiddeld cijfer over de jaren 2015-2019 gaat. Klei toont eerder een
toename in nitraatuitspoeling dan andere grondsoorten, door de snelle
uitspoeling uit de wortelzone uit drainagebuizen, waardoor het gemiddelde
cijfer van nitraatuitspoeling voor de jaren 2015-2019 voor klei sterker
negatief beïnvloed is dan voor de andere grondsoorten.
Figuur 3

Nitraatconcentraties in het water dat uitspoelt uit de wortelzone op
landbouwbedrijven per regio in de periode 1992-2019. Jaarlijkse
gemiddelden van gemeten concentratie.
Bron: Landbouwpraktijk en Waterkwaliteit, 2020, p. 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

143

4.Energie-efficiency VGI
Het MJA3-convenant voor VGI sectoren liep in 2020 af. De Energie efficiency
index Voedings- en genotmiddelenindustrie geeft aan hoeveel energie
bedrijven in een bepaald jaar bespaard hebben ten opzichte van het peiljaar,
2005. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen procesefficiëntie, ketene­
fficiëntie en duurzame energie. De cijfers in de tabel over 2020 zijn voorlopig
en worden later in 2021 definitief vastgesteld.
5.CO2 emissie glastuinbouw
In de jaarlijkse Energiemonitor Glastuinbouw van Wageningen Economic
Research (WEcR) wordt o.a. de CO2-emissie van de glastuinbouw gepubli­
ceerd. Dit geeft een overzicht van de ontwikkeling van de CO2-emissie van
de sector. Cijfers over 2020 zijn nog niet beschikbaar. Voor deze begroting
2022 is het niet mogelijk een streefwaarde voor 2030 aan te geven. De
streefwaarde is namelijk het CO2-doel voor 2030, dat nog niet is overeen­
gekomen met de partijen. Dit is onderdeel van het nieuwe convenant. Het
opstellen van het nieuwe convenant 2021-2030 is als gevolg van corona,
ODE en CO2-leveringsproblematiek vertraagd. Volgens de huidige planning
is dit eind 2021 gereed.
6. Indicator soja import Nederland
Idicatoren voor sojaverbruik NL (import/export) en specifiek die voor het
aandeel duurzame soja daarbinnen kunnen betrouwbaar afgeleid worden
van de monitor duurzame agrogrondstoffen, uitgevoerd door het CBS. De
laatste agromonitor met gegevens over soja is van 2017 met gegevens over
2016. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan een opdracht aan het
CBS om deze monitor te updaten voor soja, palmolie en (tropisch) hout met
gegevens over 2020 en zo mogelijk aangevuld met 2018 om ook eventuele
trends te kunnen vaststellen. De publicatie wordt gepland voor medio
november 2021. Deze nieuwe monitor is noodzakelijk alvorens betrouwbare
nieuwe indicatoren vanuit de overheid te kunnen opstellen.
BEVORDEREN PLANTGEZONDHEID
Indicatoren/kengetallen
●Aantal projecten toolbox kwekersrecht
Raming 2022
10

Toelichting
1. Aantal projecten toolbox kwekersrecht
Het kwekersrecht stimuleert bedrijven om nieuwe plantenrassen met
verbeterde eigenschappen te ontwikkelen. Verbeterde plantenrassen zijn
van groot belang om de landbouw duurzamer te maken (meer producti­
viteit, minder chemische middelen). Nederland is actief via het "PVP
Development Program» (PVP-toolbox) waarin Nederlandse kennis en
ervaringen met het ontwikkelen, implementeren en ondersteunen van
kwekersrecht wordt gedeeld met landen die kwekersrecht willen implemen­
teren of verder ontwikkelen. De projecten lopen uiteen van het geven van
voorlichting, het trainen van technici of beleidsmakers tot het ontvangen
van delegaties om laten zien hoe we een en ander hebben georganiseerd.
Jaarlijks komen via o.a. landbouwattache’s voorstellen voor projecten
binnen. Deze worden door een internationale stuurgroep beoordeeld en
geprioriteerd. Met een jaarlijks budget van 230.000 euro wordt geschat dat
hiermee jaarlijks 10 projecten kunnen worden uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

144

BEVORDEREN DIERGEZONDHEID
Indicatoren/kengetallen
●Reductie antibiotica-gebruik in de dierhouderij (bron: SDa)

Mate van afname van antibioticagebruik in de dierhouderij

2019

2020

2021

69,6

69

Nog niet bekend

Toelichting
1. Reductie antibiotica-gebruik in de dierhouderij
De bovenstaande indicator betreft de reductie van het antibioticagebruik in
de dierhouderij ten opzichte van 2009. De raming 2022 is afhankelijk van
de uitwerking van de in 2019 afgesproken sectorspecifieke reductiedoel­
stellingen (zie ook Kamerstuk 29 683, nr. 247). Het streven is om antibioti­
cumgebruik verder te reduceren door middel van sectorspecifieke
reductiedoelstellingen en een reductie van hooggebruikende bedrijven per
2024. De gerealiseerde reductie in 2020 was 69,0%.
DOELSTELLING: ZORGEN VOOR DE INSTANDHOUDING VAN BIODIVERSITEIT
Indicatoren/kengetallen
● Oppervlakte ANLb beheerd landbouwareaal
Realisatie 2017

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Realisatie 2021

62.116 ha

69.989 ha

76.943 ha

83.968 ha

88.795 ha

● Uitbreiden bossen in NL (Bron: vierjaarlijkse Nederlandse Bos Inventarisatie (NBI)

Startpunt 2021
Areaal bos in
Nederland

Tussendoelen in
periode 2021-2030

Volgt begroting
Volgt in najaar 2021 2023

Streefdoel 2030
37.000 hectare
uitbreiding

1. Oppervlakte ANLB beheerd landbouwareaal
Via het integreren van natuur in het landbouwbedrijf verbetert de kwaliteit
van het ecosysteem, neemt de druk op het milieu af en ontstaan meer
foerageer- en schuilplekken voor specifieke soorten. Om deze ontwikkeling
te stimuleren, zet LNV een scala aan instrumenten in, waaronder het
Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) uit het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB). Via dit instrument sluiten provincies beheerpak­
ketten af met collectieven van boeren voor op natuurwaarden gericht
landbouwbeheer in (potentiële) leefgebieden van de betreffende soorten.
Deze liggen buiten de bestaande natuurgebieden. De kengetal »oppervlakte
ANLb beheerd landbouwareaal» illustreert de ontwikkeling van het areaal
agrarisch gebied waarin natuur en landbouw met elkaar verbonden worden.
Het kengetal geeft weer op hoeveel areaal de ecologische randvoorwaarden
worden verbeterd tbv de VHR soorten. Of de populaties van die VHR soorten
daadwerkelijk toenemen, hangt van meer factoren af.
2. Uitbreiden bossen in Nederland
Rijk en provincies hebben in 2020 een ambitie neergezet om het areaal bos
in Nederland met 37.000 hectare te laten toenemen tot 2030. Die ambitie
past in een bredere doelstelling om natuur, gezondheid en klimaat een
positieve impuls te geven. Vierjaarlijks wordt de Nederlandse Bos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

145

Inventarisatie (NBI) uitgevoerd, die een zeer compleet beeld geeft van de
stand van het bos. Hierbij wordt de methodologie van de klimaatafspraken
binnen de VN gebruikt, waarvoor bos groter dan 0,5 hectare wordt
meegenomen3. Het laatste beeld van het Nederlandse bos komt uit 2017 en
is daarmee enigszins verouderd. In 2017 was er in Nederland 365.577
hectare bos. In het najaar van 2021 komt de nieuwste NBI uit. Daarmee
wordt het startpunt voor de toename van het bosareaal bekend. Voor de
tussenliggende jaren tot de volgende NBI in 2026 wordt op basis van
verschillende registraties gekeken naar de groei van het bosareaal. Een
programmering met jaarlijkse tussendoelen, gebaseerd op de individuele
plannen van de provincies, volgt eind 2021. De gerealiseerde uitbreiding
wordt hiertegen afgezet.
3. Condities doelbereik Vogel- en Habitatrichtlijn
Figuur 4

Deze indicator is nieuw in de begroting. Om de effecten van beleid te kunnen
voorspellen gebruikt het Planbureau van de Leefomgeving het VHRdoelbereik, waarin modelmatig berekend wordt welk effect de stikstofde­
positie, grondwaterstand en ruimtelijke condities (omvang en inrichting
Natuurnetwerk) hebben op de staat van instandhouding.
Het getal van 53% betekent dat met de huidige condities er voor 53% van
de soorten een duurzame instandhouding kan worden bereikt. Het PBL
wordt gevraagd de gerealiseerde prestaties (o.a. uitbreiding en inrichting
areaal, verlaging stikstofdepositie en verhoging grondwaterstand) jaarlijks
te verwerken in deze indicator. Deze indicator werd ook gebruikt in de eerste
evaluatie Natuurpact (Kamerstuk 33 576, nr. 118).

3

Dit wijkt enigszins af van de Nederlandse wetgeving, die vanaf 0,1 hectare van ‘bos’ spreekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

146

4. Fauna in natuurgebieden op land en in agrarisch gebied
Figuur 5

Figuur 6

De diersoorten in natuurgebieden op land zijn sinds 1990 afgenomen. De
laatste tien jaar is de trend stabiel. Veel diersoorten van het agrarisch
leefgebied nemen af. Vooral broedvogels en dagvlinders gaan achteruit,
terwijl de meeste soorten zoogdieren zich staande houden of toenemen.
De figuren geven de trend weer van de ontwikkelingen van soorten in
respectievelijk natuurgebieden op land en in het agrarisch gebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

147

DOELSTELLING: STREVEN NAAR EEN DUURZAME EN ECONOMISCH RENDABELE VISSERIJSECTOR
Indicator/ Kengetallen
● Mate van duurzame bevissing
Omschrijving

Basis- of Referentiewaarde en jaar

Het percentage duurzaam bevist, van de Basiswaarde 2019 per vlootsegment:
door Nederlandse vissers gericht beviste Pelagisch: 0,98 Grootschalige boomkor:
1,01
bestanden.

Huidige waarde en jaar

Streefwaarde en jaar

De laatst bekende waarde is 2019.

1 (of lager)

Toelichting
1. Mate van duurzame bevissing
Voor de levensvatbaarheid van de sector is het bestaan van duurzame
instandhouding van visbestanden de belangrijkste voorwaarde. Het EU
instrument voor instandhouding van visbestanden is de quotering. De
indicator «duurzaam bevist» geeft bij een score van 1 of lager aan dat de
Nederlandse vissers geen negatieve invloed hebben op de duurzaamheid
van de gericht beviste bestanden. De mate van duurzame bevissing wordt
aan de hand van de Sustainable Harvest Indicator (SHI) geanalyseerd. Deze
indicator wordt ieder jaar in het vlootverslag door Wageningen Marine
Research (WMR) berekend en betreft een gemiddelde. De waarde van de
pelagische visserij fluctueert sinds het beginjaar van de indicator (2008)
rond 1. Deze valt in 2019 lager uit dan de streefwaarde. De waarde van de
indicator voor de grootschalige boomkor visserij is sinds het beginjaar
boven 1, maar neemt elk jaar af en komt steeds dichter bij de 1 te liggen en
is ook ten opzichte van vorige jaar weer gedaald. De streefwaarde blijft voor
ieder jaar 1 (of lager).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

148

DOELSTELLING: BORGEN EN BENUTTEN VAN EEN KWALITATIEF HOOGWAARDIGE KENNIS- EN INNOVATIE- EN ONDERZOEKSINFRASTRUCTUUR
Indicatoren/kengetallen
● Klanttevredenheid uitgevoerd onderzoek WR
Referentie-waarde

Peildatum

Raming 2022

Streefwaarde

Planning

8,4

2020

8,5

8

2022

● Kennisbenutting uitgevoerd onderzoek WR door beleid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
Referentie-waarde

Peildatum

Raming 2022

Streefwaarde

Planning

93%

2020

>90%

>80%

2022

● Percentage innoverende agrarische bedrijven
Referentie-waarde

Peildatum

Raming 2022

Streefwaarde

Planning

7%

2018

8%

10%

2025

● Aandeel technologische landbouw goederen in de totale landbouwexport
Referentie-waarde

Peildatum

Raming 2022

Streefwaarde

Planning

9,3%

2020

11%

12%

2021

●Aantal toegekende vouchers voor bedrijfsadviezen aan boeren en tuinders gericht op kringlooplandbouw en duurzaam en klimaatbestendig
ondernemen.
Referentie-waarde

Peildatum

Raming 2022

Streefwaarde

Planning

0

2020

10.500

14.460

2023

●Verhouding duurzame / totale investeringen (bron: WEcR)
Referentie-waarde

Peildatum

Raming 2022

Streefwaarde

Planning

16%

2018

25%

30%

2025

● % innoverende agrarische bedrijven (Bron: WEcR)
Referentie-waarde

Peildatum

Raming 2022

Streefwaarde

Planning

7%

2018

8%

10%

2025

Toelichting
1. Klanttevredenheid uitgevoerd onderzoek WR en 2. Kennisbenutting
uitgevoerd onderzoek WR
In 2015 zijn alle TO2-instituten (waaronder Wageningen Research (WR))
overgegaan op een nieuwe, uniforme methode voor het meten van klant­
tevredenheid en kennisbenutting. De scores in bovenstaande tabel tonen
de gerealiseerde waarden van klanttevredenheid en kennisbenutting voor
het onderzoek dat WR uitvoert.
3. Percentage innoverende agrarische bedrijven
Dit geeft het percentage van de bedrijven weer dat product- of procesinno­
vaties heeft doorgevoerd. Het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste
bedrijf iets nieuws hebben doorgevoerd als om innovatieve volgers (vroege
volgers).
4. Aandeel technologische landbouw goederen in de totale landbouwexport
Deze indicator geeft het technologisch aandeel (kennis en innovatie
omgezet in goederen/diensten in de vorm van oa. Kassen- en
machinebouw) van de aan de landbouw gerelateerde goederen weer in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

149

de totale landbouwexport van alle goederen.
Bron: CBS tot en met oktober 2020, raming november - december 2020 door
WUR en CBS.
5. Aantal toegekende vouchers voor bedrijfsadviezen
Deze indicator toont het aantal toegekende vouchers voor bedrijfsadviezen
aan boeren en tuinders over bedrijfsspecifieke vragen en behoeften gericht
op aandachtsgebieden binnen de kringlooplandbouw en duurzaam en
klimaatbestendig ondernemen met tot doel om te komen tot bedrijfsaan­
passingen in de eigen landbouwpraktijk. Voorbeelden van aandachtsge­
bieden zijn ondermeer stikstofreductie, precisielandbouw, weerbare
teelten, duurzaam bodembeheer, biodiversiteit, persoonlijke ontwikkeling
van de ondernemer en de verduurzaming van zijn bedrijf, Boeren en
tuinders die een voucher hebben toegekend gekregen ontvangen een
bedrijfsadvies op maat door een onafhankelijke erkende bedrijfsadviseur.
6. Verhouding duurzame / totale investeringen
Deze indicator drukt het bedrag aan duurzame investeringen uit ten opzichte
van het bedrag van de totale investeringen in de landbouw.
7. Percentage innoverende agrarische bedrijven
Dit geeft het percentage van de bedrijven weer dat product- of procesinno­
vaties heeft doorgevoerd. Het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste
bedrijf iets nieuws hebben doorgevoerd als om innovatieve volgers (vroege
volgers).
8. Impact Missiegedreven innovaties voor landbouw, water, voedsel
Voor effectmonitoring en -evaluatie van de impact van missiegedreven
innovaties voor landbouw, water en voedsel geldt een ingroeimodel.
Immers, de missiegedreven innovaties zijn pas in 2020 goed van start
gegaan. Zeker kan de impact nu nog niet bepaald worden, wel de input.
Deze wordt aan de hand van een aantal core-kpi’s gemeten zoals type
partners, hun financiële inbreng, de verhouding tussen publieke en private
financiering en de koppeling aan maatschappelijke opgaven of sleuteltech­
nologieën. Deze informatie zal per brief in oktober 2021 aan de Tweede
Kamer worden gemeld. In een volgende fase kunnen tussenresultaten
gemeld worden zoals de Technology Readiness Levels (TRL’s) die iets
zeggen over de rijpheid van innovaties, aantal succesvol afgeronde
projecten, aantal publicaties, aantal prototypen, aantal patenten, aantal
demonstrators, de spin-of en spin-out en het aantal vernieuwde producten,
processen end diensten dat op de markt is gebracht. In een laatste fase is
op basis van deze informatie in kwalitatieve zin iets te zeggen over de totale
impact van de missiegedreven innovaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

150

Bijlage 7: Rijksuitgaven Caribisch Nederland
Ter uitvoering van de motie Hachchi c.s. (Kamerstuk 33 000 IV, nr. 28,)
brengen departementen reeds langer in kaart welke uitgaven zij doen ten
behoeve van Caribisch Nederland, uitgesplitst per beleidsartikel en per
instrument. Voor zover die uitgavenreeksen de € 1 mln te boven gaan,
maken de departementen deze in een aparte regel (regeling onder een
instrument) expliciet zichtbaar in de tabel budgettaire gevolgen van beleid
en de bijbehorende toelichting. Bedragen onder de € 1 mln hoeven niet
apart zichtbaar te worden gemaakt in de budgettaire tabel, hierbij volstaat
een toelichting.
Naar aanleiding van de voorlichting van de Afdeling Advisering van de Raad
van State (RvS) en het Interdepartementale Beleidsonderzoek Koninkrijksrelaties (IBO) heeft het kabinet besloten het overzicht Rijksuitgaven (ten
behoeve van) Caribisch Nederland uit te breiden (Kamerstuk 35 300 IV, nr.
11). Ter uitvoering hiervan dient deze bijlage waarin alle uitgavenreeksen
van het Ministerie van LNV ten behoeve van Caribisch Nederland (Bonaire,
Sint Eustatius en Saba ofwel BES-eilanden) worden opgenomen, ongeacht
de hoogte van de uitgaven. Uitgaven aan de landen Curaçao, Sint Maarten
en Aruba worden hierin niet opgenomen.
Departementaal overzicht Rijksuitgaven Caribisch Nederland
Artikel/ instrument

Taak

Bijdrage

realisatie

ontwerpbegroting 2022

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

3.002

3.164

4.814

2.714

1.064

764

764

0

350

450

0

0

0

0

0

350

450

0

0

0

0

Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken1

3.002

2.814

4.364

2.714

1.064

764

764

Opdrachten

Rijk

Structureel

2.629

2.814

4.364

2.714

1.064

764

764

Bijdrage aan medeoverheden

Rijk

Incidenteel

373

0

0

0

0

0

0

Totaal uitgaven
Artikel 21 Land- en tuinbouw
Opdrachten

Rijk

Incidenteel

1 Dit was voorheen artikel 12 Natuur en biodiversiteit.

Artikel 21 Land- en tuinbouw
Opdrachten - Veterinaire diensten Bonaire, Sint Eustatius, Saba (LNV)
Anders dan in Europees Nederland zijn slachthuizen in Caribisch Nederland
eigendom van de overheid en vallen daarmee onder hun directe verant­
woordelijkheid. Er is daardoor onvoldoende kwantiteit aan slachtvee om
een slachthuis privaat rendabel tegen redelijke tarieven te beheren en de
voedselveiligheid te borgen. Op Bonaire zijn sinds een aantal jaar LNV, de
NVWA en het openbaar lichaam Bonaire bezig met het opzetten van een
veterinaire dienst en de renovatie van het slachthuis. Dit is nodig omdat er
zonder veterinaire dienst grote risico’s zijn op het gebied van voedselvei­
ligheid, volksgezondheid en het dierenwelzijn. Om het slachthuis op Bonaire
aan de Europese richtlijnen te kunnen laten voldoen zijn extra middelen
nodig die via dit bestedingsplan worden aangevraagd. Op Sint Eustatius en
Saba heeft de NVWA op verzoek van LNV een audit uitgevoerd van de
vleesketen voedselveiligheid. Middels dit project worden de aanbevelingen
van deze inventarisatie uitgevoerd, namelijk het opzetten en versterken van
de veterinaire diensten op Sint Eustatius en Saba ten behoeve van
waarborging van de voedselveiligheid, veterinaire volksgezondheid,
dierenwelzijn en diergezondheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

151

Artikel 22 Natuur, Visserij en gebiedsgericht werken
Opdrachten - Natuur- en milieubeleidsplan 2020–2030
Voor het opdrachtenbudget ‘Caribisch Nederland’ is € 4,4 mln. geraamd. In
samenwerking met de ministeries van IenW en BZK wordt uitvoering
gegeven aan het Natuur- en milieubeleidsplan 2020–2030 (Kamerstuk 33
576, nr. 190). Het plan bevat op verzoek van de Tweede Kamer (Kamerstuk
33 576, nr. 47) een koraalherstelplan. Het is het kader en geeft de uitvoe­
ringsdoelstellingen voor de uitvoeringsagenda’s van de openbare lichamen
die in tweede helft van 2021 worden vastgesteld. Voor het koraalherstelplan
is in 2022 € 3,3 mln. gereserveerd.
Bijlage 8: Europese geldstromen
Inleiding
Deze bijlage biedt inzicht in de Europese geldstromen die relevant zijn voor
de beleidsterreinen van LNV. Er wordt ingegaan op de transitieperiode voor
het GLB naar het volgende Meerjarig Financieel Kader. De transitieperiode
is de overbruggingsperiode tussen het huidige MFK (2014 ‒ 2020) en het
nieuwe MFK (2021 ‒ 2027). De transitieperiode is van toepassing op de jaren
2021 en 2022.
Meerjarig Financieel Kader
Op 2 mei 2018 heeft de Europese Commissie haar voorstellen gepresen­
teerd voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor de periode na 2020.
Op 27 mei 2020 heeft de Europese Commissie een hernieuwd voorstel voor
het MFK van 2021 tot en met 2027 gepresenteerd. Op 21 juli 2020 bereikte
de Europese Raad overeenstemming over het MFK voor de periode 2021 ‒
2027. Het akkoord betekent voor Nederland een totale bijdrage vanuit de
Europese Commissie van € 5,6 mld. (ELGF: € 5 mld.; ELFPO: € 529,1 mln.;
EMVAF: € 139 mln.).
De verschillende EU-programma’s en EU-fondsen
Voor de uitvoering in gedeeld beheer van het Europees Beleid worden
vanuit de Europese Commissie eisen gesteld aan de uitvoering door de
lidstaten. Deze eisen zijn vastgelegd in Raadsverordeningen en zijn
uitgewerkt in Commissieverordeningen en bijbehorende richtsnoeren. De
lidstaten zijn verantwoordelijk voor de geharmoniseerde en eenduidige
uitvoering van het EU-beleid.
Voor de uitvoering van het EU beleid stelt de Europese Commissie een
aantal Europese Fondsen aan de lidstaten beschikbaar. Voor LNV zijn de
volgende EU-fondsen relevant:
1. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) 1e pijler: het Europees
Landbouwgarantiefonds (ELGF);
2. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) 2e pijler (POP): het Europees
Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO);
3. Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB): het Europees Fonds voor
Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) en Europees Maritiem, Visserij en
Aquacultuur Fonds (EMVAF).
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

152

Binnen het GLB zijn twee pijlers te onderscheiden. De 1e pijler bestaat uit
directe inkomenssteun aan agrariërs en markt- en prijsbeleid. Met behulp
van vooral rechtstreekse inkomenssteun richt deze pijler zich op het stabili­
seren van landbouwinkomens. De 2e pijler betreft het plattelandsbeleid.
Deze pijler richt zich op de kwaliteit van alle plattelandsgebieden in de EU.
In november 2019 heeft de Europese Commissie een transitieverordening
gepubliceerd, waarin wordt voorgesteld om, gezien de vertraagde besluit­
vorming over het nieuwe GLB, een aantal noodzakelijke bepalingen uit
het huidige GLB met twee jaar te verlengen. Dit voorstel is beleidsarm. Op
23 december 2020 is de transitieverordening (EU) 2020/2220 vastgesteld.
Op 8 februari 2021 heeft Nederland bij de Europese Commissie een verzoek
tot goedkeuring van een wijziging van het plattelandsontwikkelingspro­
gramma ingediend en op 12 april 2021 is deze goedgekeurd.
1. GLB pijler 1: het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF)
Hieronder volgen de belangrijkste maatregelen van het Europese
Landbouw garantiefonds (ELGF):
1a. Inkomenssteun voor boeren
Er geldt een vaste hectarebetaling die voor iedere landbouwer gelijk is, de
zogeheten «flat rate». Voor de vaste hectarebetaling moeten landbouwers
aan randvoorwaarden voldoen (onder andere op het gebied van milieu en
dierenwelzijn), de zogenaamde cross-compliance. Op Europees niveau is
vastgelegd dat landbouwbedrijven die gebruik willen maken van de directe
betalingen in het GLB verplicht zijn om vergroeningsmaatregelen toe te
passen. Hiervoor is 30% van het budget voor directe betalingen bestemd.
Om te voldoen aan de vergroeningsverplichting is het mogelijk dat
lidstaten, naast bovengenoemde maatregelen en na goedkeuring door de
Europese Commissie, equivalente maatregelen toevoegen aan de Europese
lijst. Nederland maakt daar gebruik van met het akkerbouw-strokenpakket,
het duurzaamheidspakket Vezelhennep.
1b. Extra ondersteuning jonge boeren
Meer dan twee derde van de Europese boeren is ouder dan 55 jaar. Om
de toekomst van de sector zeker te stellen, wil de Europese Commissie
jonge boeren gedurende de eerste vijf jaar van het bestaan van hun bedrijf
extra financiële ondersteuning bieden. Lidstaten worden verplicht extra
steun aan jonge boeren te geven via een zogenaamde «top-up» op de
directe betalingen. Hiervoor dient maximaal 2% van de enveloppe voor
directe betalingen (1e pijler GLB) te worden aangewend. Daarnaast is
besloten dat via het plattelandsbeleid (2e pijler GLB) jonge boeren extra
steun kunnen ontvangen.
Markt- en prijsbeleid
Met de gemeenschappelijke ordening van de landbouwmarkten wordt
beoogd een gelijk speelveld voor de landbouw in de EU te realiseren. In
de afgelopen jaren zijn binnen de Gemeenschappelijke Marktordening
(GMO) stappen gezet naar verdere marktoriëntatie met de beëindiging van
de quotaregelingen voor melk in 2015 en voor suiker in 2017. Nederland
meent dat marktoriëntatie het uitgangspunt moet zijn voor het realiseren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

153

van de doelen van het GLB, zoals het bevorderen van het optimale gebruik
van productiefactoren, verwerven van een redelijk inkomen door
landbouwers, en verzekeren van redelijke prijzen voor consumenten. In de
GMO-verordening (Vo. 1308/2013) is een vangnet voorzien voor landbouw­
markten bestaande uit marktondersteunende instrumenten (bijv. openbare
interventie en steun voor particuliere opslag), uitzonderlijke crisismaatre­
gelen en steun aan bepaalde sectoren. Voorafgaand aan een jaar is niet te
zeggen of en zo ja hoeveel steun zal worden gegeven aan marktondersteu­
nende en crisismaatregelen aangezien deze onvoorspelbaar zijn. Een voor
Nederland relevant voorbeeld van een steunprogramma is de financiering
van zogenaamde operationele programma’s van producentenorganisaties
in de groente- en fruitsector. Een ander relevant voorbeeld betreft het bijen­
programma. Onder het nieuwe MFK (2021-2027) is het EU-budget voor de
bijenprogramma’s met 50% verhoogd. Toewijzing van het bedrag naar
lidstaten is naar rato van het aantal bijenkorven. Van belang voor Nederland
is ook de steun die op grond van de GMO-verordening wordt gegeven voor
het Europese programma voor schoolmelk en -groente en -fruit en de
nationale bijenprogramma’s.
In het algemeen geldt dat subsidies in het kader van EU markt- en
prijsbeleid, net als in het geval van directe betalingen, uitsluitend EUmiddelen betreffen en er dus geen nationale middelen bij betrokken zijn.
Nederland draagt wel de nationale uitvoeringskosten voor deze subsidies.
Uitzondering hierop is het bijenprogramma. Hiervoor geldt 50 % nationale
cofinanciering.
2. GLB pijler 2: Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
(ELFPO)
POP3 (2014-2020) en POP3+ (2021-2022) worden ingevuld door de
provincies en aangevuld door het Rijk. Hiermee kunnen gebiedsspecifieke
behoeftes in de landbouw worden aangepakt. Aan generieke behoeftes
wordt landsdekkend invulling gegeven. Met deze combinatie kan optimaal
ingespeeld worden op het bevorderen van een gelijk speelveld. De
provincies leveren het grootste deel van de benodigde nationale cofinanciering voor POP3 en POP3+, aangevuld met financiering door de water­
schappen (verbetering waterkwaliteit).
De jaren 2021-2022 is de transitieperiode. De transitieperiode is de
overbruggingsperiode tussen het huidige GLB (2014‒2020) en het nieuwe
GLB (2021-2027). Voor de transitieperiode is, in overleg met de provincies,
besloten om inhoudelijk te focussen op de thema’s klimaat, biodiversiteit/
bodem en kringlooplandbouw (incl. stikstof). Tevens zullen doorlopende
maatregelen zoals de Brede weersverzekering, het ANLb, de Regeling
Jonge Landbouwers en LEADER doorgang vinden. Op 28 mei 2020 is er in
een Bestuurlijk Overleg tussen Rijk, provincies en waterschappen overeen­
stemming bereikt over de hoofdlijnen van het transitieprogramma. En op
6 oktober 2020 en 28 januari 2021 is men gezamenlijk akkoord gegaan met
de invulling van het programma en de verdeling van de middelen.
Het bedrag dat voor Nederland vanuit het Europees Landbouwfonds voor
Plattelandsontwikkeling (ELFPO) beschikbaar is voor POP3+ in 2021
bedraagt € 89,5 mln. en in 2022 € 73,3 mln. Het budget voor deze transitie­
periode komt uit het budget voor het MFK 2021-2027 en daarbij gelden de
oude regels met betrekking tot de nationale cofinanciering met 50% en
een N+3-regime dat inhoudt dat het beschikbaar gekomen budget binnen
drie jaar gedeclareerd moet worden in Brussel. De nationale cofinanciering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

154

van POP3 en POP3+ komt grotendeels voor rekening van de provincies en
waterschappen, met een klein aandeel voor LNV. Ten opzichte van het
jaarlijkse EU-budget voor POP3 in 2014‒2020 ter grootte van € 85 mln. is dat
voor 2021 een eenmalige verhoging van € 4,5 mln. en voor 2022 een
verlaging van € 12 mln. In het akkoord van 6 oktober 2020 is afgesproken
dat Rijk en provincies (incl. financiering waterschappen) zorgdragen voor
de cofinanciering van de eigen regelingen in 2021-2022 en dat het budget
voor 2022 niet opgehoogd wordt naar het ‘POP3-niveau’ van € 85 mln. per
jaar. Het LNV-aandeel van de uitgaven wordt verantwoord in het jaarverslag
van LNV. Het Rijksaandeel heeft in 2021-2022 betrekking op de regelingen:
brede weersverzekering, praktijknetwerken en de GLB pilots veenweide en
kringlooplandbouw. Vanaf 2016 is LNV eveneens verantwoordelijk voor de
uitvoering van de regelingen voor de kalversector. Deze regeling wordt
alleen via de EU gefinancierd. De hiervoor benodigde middelen zijn vanuit
GLB pijler 1 overgeheveld naar pijler 2.
De Europese Commissie heeft na de uitbraak van het coronavirus COVID-19,
een Europees Herstelfonds in het leven geroepen. Dit Herstelfonds (Next
Generation EU) omvat € 750 mld. Van de € 750 mld., is € 7,5 mld. bestemd
voor Plattelandsontwikkeling. Nederland heeft uit dit bedrag, € 52,4 mln.
toebedeeld gekregen voor 2021 en 2022. Het bedrag wordt toegevoegd aan
het ELFPO-budget in de transitieperiode (2021-2022) van het Plattelands­
ontwikkelingsprogramma Nederland (POP3+). Op 28 januari 2021 zijn Rijk,
provincies en waterschappen akkoord gegaan met het voorstel om de
middelen uit dit economisch herstelfonds te besteden aan twee landelijke
subsidieregelingen voor groen-economisch herstel die vanuit LNV worden
opengesteld.
3. Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB): Europees Fonds voor
Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) en Europees Maritiem, Visserij en
Aquacultuur Fonds (EMVAF)
Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een verant­
woorde visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame exploitatie
van de visstand wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband regels
opgesteld, zoals beperkingen voor bepaalde visserijmethoden. Tevens zijn
afspraken gemaakt ten aanzien van controle & handhaving, datacollectie en
ter bevordering van de stabiliteit van de vismarkt.
Ontwikkelingen EFMZV en EMVAF
De EFMZV programmaperiode is met ingang van 2021 afgesloten. Per
1 januari 2021 is de programmaperiode voor het EMVAF gestart. Het
hoofddoel van het EMVAF is het bijdragen aan de verwezenlijking van het
GVB en de Green Deal, in de vorm van verdere verduurzaming en
versterking van de concurrentiekracht van de visserij en aquacultuur. De
onderhandelingen met de Europese Commissie over het Operationeel
Programma (OP) lopen nog. Het nieuwe OP voor het EMVAF wordt later dit
jaar ingediend, nadat de regelgeving is goedgekeurd. De inzet is om in het
Nederlandse OP het EMVAF-instrumentarium te richten op vier hoofd­
thema’s:
1. De uitvoering van het innovatie-onderdeel uit de Kottervisie (Kamerstuknr. 29675-194);
2. De uitvoering van het GVB, zijnde de wettelijke verplichtingen voor
datacollectie en controle en handhaving;
3. De uitvoering van het Noordzeeakkoord ten behoeve van het MONSprogramma;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

155

4. Het versterken van aquacultuur en de verwerkende keten.
De uitvoering van het EFMZV bevindt zich in de eindfase; de periode 2020
tot en met 2023 is met name gericht op de uitfinanciering van het fonds. Er
zijn openstellingen geweest voor Jonge vissers, aanlandplicht innovatie­
projecten, rendementsverbeteringsprojecten, aquacultuur innovatiepro­
jecten, afzetbevorderingsprojecten, productie- en afzetprogramma’s,
innovatieprojecten duurzame visserij, en samenwerkingsprojecten
wetenschap en visserij en investeringen voor toegevoegde waarde van
visserijproducten. Daarnaast zijn overheidsopdrachten verleend voor
Pulsonderzoek, Kenniskringen, Glasaaluitzet, Datacollectie en Controle. In
het kader van de coronacrisis zijn de mogelijkheden om steun vanuit het
EFMZV vorm te geven benut.
Financieel overzicht Operationeel Programma
De inzet is om de verdeling van de kosten van het EMVAF-programma
tussen overheid en begunstigden in de meeste gevallen op 50–50 te
houden, net als bij het EFMZV het geval is. Van het overheidsdeel komt
gemiddeld 70% uit het EMVAF. De resterende 30% is nationale cofinanciering. Het daadwerkelijke kasritme van het EMVAF wordt ingegeven door
het moment waarop Nederland uitgaven bij de EU declareert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

156

Lijst van afkortingen
ACM

Autoriteit Consument en Markt

AI

Aviaire Influenza

ANLb

Agrarisch natuur en landschapsbeheer

AVP

Afrikaanse Varkenspest

Awb

Algemene wet bestuursrecht

BES

Bonaire, Sint Eustatius, Saba

BL

Borgstelling MKB Landbouwkredieten

BNP

Bruto Nationaal Product

BSE

Bovine Spongiforum Encephalopathy

BT

Blauwtong

BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CCAMLR

Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources

CCD

Centrale Commissie Dierproeven

COKZ

Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden in de Zuivel

Ctgb

College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden

DG

Directoraat-Generaal

DGF

Diergezondheidsfonds

DICTU

Dienst ICT Uitvoering

EC

Europese Commissie

EFMZV

Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij

EG

Energie-efficiëntie glastuinbouw (voorheen EHG)

EHS

Ecologische Hoofdstructuur

ELFPO

Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling

ELGF

Europees Landbouwgarantiefonds

EMVAF

Europees Maritiem, Visserij en Aquacultuur Fonds

EU

Europese Unie

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

FAO

Food and Agriculture Organization of the United Nations

GD

Gezondheidsdienst voor Dieren

GL

Garantieregeling Landbouw

GLB

Gemeenschappelijk Landbouwbeleid

GMO

Gemeenschappelijke Marktordening

GVB

Gemeenschappelijk Visserijbeleid

HACCP

Hazard Analysis and Critical Control Points

HBO

Hoger Beroeps Onderwijs

HCU

High Containment Unit

IBG

Inbeslaggenomen goederen

ICT

Informatie- en communicatietechnologie

IenW

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

IBP

Interbestuurlijk Programma

IPBES

Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en
Ecosysteemdiensten

IUCN

International Union for Conservation of Nature and Natural Resources

KCB

Kwaliteits-Controle-Bureau

KDS

Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector

KRM

Kaderrichtlijn Mariene Strategie

KVP

Klassieke Varkenspest

LAN

Landbouwraden Netwerk

LEI

Landbouw-Economisch Instituut

LICG

Landelijk informatiecentrum gezelschapdieren

LID

Landelijke inspectiedienst dierenbescherming

LNV

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

LTO

Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

157

MBO

Middelbaar beroepsonderwijs

MEI

Marktintroductie energie-innovaties

MFK

Meerjarig Financieel Kader

MKB

Midden- en Kleinbedrijf

MKZ

Mond-en-klauwzeer

MVO

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

NCD

Newcastle Disease

NDFF

Nationale Databank Flora en Fauna

NEM

Netwerk Ecologische Monitoring

NGO

Niet-gouvernementele organisatie

NLP

Nationaal Programma Landbouwbodems

NPPL

Nationale Proeftuin Precisielandbouw

NVWA

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

NWO

Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

OBN

Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit

OCW

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

OIE

Office international des Épizooties

OM

Openbaar Ministerie

OVB

Overdrachtsbelasting

OVK

Ongedekte Vaste Kosten

PAS

Programma Aanpak Stikstof

PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

PBO

Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie

PIA

Programma Internationale Agroketens

POP

Plattelandsontwikkelingsprogramma

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

RVO.nl

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

RWS

Rijkswaterstaat

RWT

Rechtspersonen met een Wettelijke taak

Salmonella Se/St

Salmonella serotype Enteritdis/Typhimurium

Sbv

Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en
managementmaatregelen

SDa

Stichting Diergeneesmiddelen Autoriteit

SDG

Sustainable Development Goal

SEA

Strategische Evealuatie Agenda

Srv

Subsidieregeling sanering varkenshouderijen

SSO

Shared Service Organisatie

SZH

Stichting Zeldzame Huisdierrassen

SZW

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

TO2

Toegepast Onderzoek Organisaties

TSE

Transmissible Spongiform Encephalopathies

TVL

Tegemoetkoming Vaste Lasten

UNEP

United Nations Environment Programme

UNESCO

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

UNFCCC

United Nations Framework Convention on Climate Change

VAMIL

Regeling Vervroegde Afschrijving Milieu-investeringen

VGI

Voedings- en genotmiddelenindustrie

VIBEG

Visserij in Beschermde Gebieden

VVK

Vermogensversterkend Krediet

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

WEcR

Wageningen Economic Research

WOT

Wettelijke onderzoekstaken

WR

Wageningen Research

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 2

158