Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 177

Maak van een onschuldig kind geen slachtoffer

Nr. 3

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 7 januari 2013
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de indiener van de initiatiefnota «Maak van een
onschuldig kind geen slachtoffer» (Kamerstuk 33 177, nr. 2).
Bij brief van 7 januari jl. heeft de indiener van de initiatiefnota deze vragen
beantwoord. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Jadnanansing
Adjunct-griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-33177-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

1

Inhoudsopgave
Blz.
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
1. Probleem
2. De feiten op een rij
3. Huidig aanbod voor kind en moeder in detentie
4. Praktijkonderzoek
5. Conclusie
6. Beslispunten
7. Financiële verantwoording

2
2
4
6
7
8
8
8
11

II. Reactie van de indiener van de initiatiefnota

11

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota.
Zij merken in algemene zin op dat detentie dient te volgen op misdrijven
waarvoor detentie als straf is toegelaten. Het is de rechter die de
persoonlijke omstandigheden van de verdachte afweegt. Deze leden zijn
in ieder geval van mening dat het hebben van kinderen een extra
verantwoordelijkheid legt op de persoon die misdrijven pleegt en dat het
belang van de samenleving onder omstandigheden zwaarder kan wegen
dan het belang van het individu. Het niet of minder betrokken zijn bij de
opvoeding kan een gevolg zijn van crimineel gedrag. Voornoemde leden
willen verder benadrukken dat het in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van een ouder is die zelf besluit crimineel te zijn. Zij constateren
dat de indiener een aantal feiten door elkaar lijkt te halen. Enerzijds heeft
de indiener het over de mogelijke problemen voor kinderen van een
gedetineerde ouder in het algemeen en anderzijds over specifieke
problemen die kunnen optreden als het een te detineren dan wel een
gedetineerde alleenstaande ouder betreft. Bij de laatste categorie speelt
een belangrijke rol dat als er niemand, zoals grootouders, zussen, broers
of buren in de netwerkkring is die het kind of de kinderen ten tijde van de
detentie van de ouder kunnen opvangen of de ouder (vaak de moeder) de
aanwezigheid van minderjarige kinderen dan verzwijgt en deze zonder
oppas achterlaat. Hoe groot is het probleem eigenlijk waar de indiener
aandacht voor vraagt? Graag ontvangen deze leden een kwantitatieve
onderbouwing van de problematiek. Verder willen zij ook graag weten
welke rol de vader heeft in dit verhaal bij de verschillende te onderscheiden categorieën?
De aan het woord zijnde leden zijn het met de indiener eens dat ouders
zich veel beter moeten realiseren welke negatieve gevolgen hun gedrag
voor hun eigen kinderen heeft. Zij willen hierbij wel benadrukken dat dit in
de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de ouders is. Mochten
ouders om wat voor reden die verantwoordelijkheid niet willen of kunnen
nemen, en zijn er ook geen andere familieleden of leden in het netwerk
die deze kinderen kunnen of willen opvangen, dan is er mogelijk een taak
en rol voor de overheid.
Deze leden zijn het ook met de indiener eens dat kinderen de dupe kunnen
worden van de detentietijd van de moeder of vader.
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van de initiatiefnota. Zij delen de zorgen over het lot van kinderen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

2

waarvan een van de ouders in detentie is. Deze leden hebben enkele
vragen.
Voornoemde leden begrijpen dat de initiatiefnota zich vooral richt op
moeders in detentie. Zij lezen weliswaar dat de voorstellen van de
indiener ook gelden voor de (alleenstaande) gedetineerde vader, maar het
is hen nog niet duidelijk in hoeverre de problematiek van de gedetineerde
moeder dan wel vader vergelijkbaar is of juist verschilt. Kan de indiener
daar nader op in gaan? In hoeverre en in welke mate doen de in de
initiatiefnota genoemde problemen zich ook voor indien de vader in
detentie is?
Ook is het deze leden niet geheel duidelijk in welke mate de problematiek
van gedetineerde ouders zich ook voordoet bij niet-alleenstaande ouders.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Naar aanleiding daarvan hebben zij enkele vragen en
opmerkingen.
Volgens de indiener is gebleken dat, hoewel problemen spelen bij alle
kinderen van gedetineerde ouders, deze problematiek vooral speelt bij
kinderen van alleenstaande moeders in detentie. Dit vanwege het feit dat
in die situatie de enige verzorgende ouder wegvalt. De initiatiefnota is
specifiek gericht op kinderen van alleenstaande moeders in detentie, maar
benadrukt wordt dat de voorstellen ook gelden voor de alleenstaande
gedetineerde vader. Begrijpen deze leden het goed dat de voorstellen
alleen gelden voor alleenstaanden of gelden deze ook indien er sprake is
van één ouder die vast zit en de andere die dat niet zit en het kind blijft
verzorgen?
Voornoemde leden lezen dat ondersteuning uiteraard altijd geschied
vanuit de wens en in het belang van een kind. Zij vragen of dat ook de
volgorde is die wordt aangehouden, namelijk de wens van het kind in
principe voorop.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggende initiatiefnota. Zij complimenteren de indiener omdat zij
een kwestie in de schijnwerpers plaatst die beslist alle aandacht verdient.
Deze leden onderschrijven de probleemstelling volledig. Het is inderdaad
zo dat kinderen van gedetineerde ouders vaak in de knel komen, soms zo
ernstig dat zij hier in de rest van hun leven last van houden. Kinderen zijn
en voelen zich verlaten, missen hun verzorger en zijn voor verzorging en
aandacht van derden afhankelijk (zo de zorg al wordt overgenomen) wat
vaak ook betekent dat ze uit hun vertrouwde omgeving worden gehaald.
Uit onderzoek blijkt onder meer dat de schoolprestaties van kinderen
lijden onder de detentie van de ouder en veel kinderen ontwikkelen
probleemgedrag, helaas te vaak ook uitmondend in crimineel gedrag.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling en waardering
kennisgenomen van de initiatiefnota. Zij vinden dit een belangrijk
onderwerp en complimenteren de indiener voor het behandelen van dit
probleem. Zij hebben over de initiatiefnota enkele vragen en opmerkingen.
Deze leden waarderen het doel van de nota, namelijk het zoveel mogelijk
voorkomen dat kinderen de dupe worden van de detentietijd van de
moeder. Zij benadrukken dat een aantal van deze problemen evenzo
kunnen spelen indien de vader van het kind gedetineerd is, zoals de
indiener ook schrijft. Waar het gaat over de moeder, dient ook vader te
worden gelezen indien de problemen vergelijkbaar zijn. Zeker als het gaat
om zaken als bezoeken in detentie, het (weer) leren omgaan met je kind
en nazorg na detentie. Deelt de indiener deze mening?
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Zij delen de onderliggende gedachte dat expliciete

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

3

aandacht en zorg nodig is voor kinderen van alleenstaande ouders in
detentie. In de eerste plaats in het belang van het kind, maar ook vanwege
het risico op gedragsproblemen en het ontwikkelen van mogelijk zelfs
crimineel gedrag. Deze leden hebben nog wel enkele vragen bij de
voorstellen van de indiener.
Zij vragen waarom de voorstellen op moeders zijn gericht en niet of
slechts impliciet op alleenstaande vaders die in detentie zitten. Kan de
indiener deze keuze nader toelichten? Deelt de indiener de mening dat in
alle gevallen waarin sprake is van een alleenstaande ouder in detentie,
aandacht en zorg dient uit te gaan naar het achterblijvende kind?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de initiatiefnota. Zij onderschrijven de noodzaak om aan dit
thema aandacht te besteden. Kinderen mogen niet het slachtoffer worden
van het in bewaring stellen van hun ouders.
1. Probleem
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener stelt dat het vaak
voorkomt dat er tijdens detentie van moeder minderjarige kinderen alleen
in de woning blijken te wonen bij een eventuele ontruiming van de
woning. Zij willen graag weten hoe vaak dit voorkomt, uitgesplitst per
leeftijdscategorie. Graag ontvangen deze leden een kwantitatieve
onderbouwing van deze stelling ten einde de omvang van het probleem te
kunnen vaststellen. Deze leden vinden het uiteraard wenselijk dat het bij
de instanties zoals de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en Bureau
Jeugdzorg (BJZ), bekend is dat een ouder van een minderjarig kind in
detentie zit en zeker als het een alleenstaande ouder betreft. Tevens
verzoeken voornoemde leden de indiener in te gaan op de procedure
waarbij de rechter de voorlopige hechtenis uitspreekt of later de zaak
inhoudelijk behandelt en er kennelijk geen weet van heeft dat er minderjarige kinderen zijn. Het lijkt hun toch aannemelijk dat in de meeste
gevallen advocaten, indien de ouder die in de arm heeft genomen, de
persoonlijke omstandigheden van hun cliënt vermelden als reden voor
beëindigen of schorsen van voorlopige hechtenis. Het bestaan van
kinderen is een persoonlijke omstandigheid. Als een moeder geen
advocaat in de arm heeft genomen, zal de rechter ook naar de thuissituatie vragen. Deze leden begrijpen dat er moeders zijn die niet willen
vertellen dat er kinderen zijn, uit angst voor Bureau Jeugdzorg. Is het de
indiener bekend of de eventueel in de arm genomen advocaat dan ook
geen weet heeft van het bestaan van kinderen? Kan de indiener – ook
gegeven het feit dat een dergelijke persoonlijke omstandigheid reden kan
zijn voor het beëindigen of schorsen van voorlopige hechtenis – aangeven
hoe vaak dit in de praktijk voorkomt? Is het dan wellicht een oplossing
door standaard ten tijde van de rechtszitting duidelijk te laten maken door
de rechter dat als bij controle blijkt dat er toch minderjarige kinderen zijn,
deze dan automatisch onder toezicht worden geplaatst of uit huis worden
geplaatst wegens nalatigheid? Voert de indiener hierover ook overleg met
de Raad voor de rechtspraak?
De leden van de VVD-fractie willen weten wat er op dit moment gebeurt
als blijkt dat er toch kinderen aanwezig zijn zonder dat iemand voor hen
zorgt. Wordt BJZ of de RvdK dan niet direct ingeschakeld? Wordt er dan
niet direct een maatregel uitgesproken, omdat er niemand is die voor het
minderjarige kind zorgt?
De aan het woord zijnde leden vragen of door het bestaan van de
Gemeentelijke Basisregistratie (GBA) het niet heel eenvoudig is om bij het
detineren van (mogelijke) ouders te controleren of iemand kinderen thuis
heeft wonen.
Hoewel deze leden het noodzakelijk vinden dat de verschillende instanties
op de hoogte zijn van het bestaan van kinderen van moeders in detentie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

4

zijn zij niet overtuigd dat er iets afzonderlijks moet worden opgetuigd. De
ervaring leert namelijk hoe meer afzonderlijke trajecten voor een
specifieke doelgroep er zijn, hoe minder effectief deze zijn. Onderschrijft
de indiener deze stelling?
Deze leden merken op dat de indiener de ondersteuning van de moeder
tijdens detentie noemt met als doel dat ze daarna de kinderen kan
opvoeden en niet weer de fout in gaat. Deze leden nemen aan dat de
indiener met in de fout gaan bedoelt dat zij weer strafbare feiten pleegt.
Hoe ziet indiener in dit verband dan de rol van de reclassering? Zou er
volgens de indiener daar een probleem liggen? Zo ja, welk probleem en
hoe moet dit dan opgelost worden?
De leden van de PVV-fractie merken op dat gesteld wordt dat het aanbod
voor hulp aan kinderen van moeders zwaar tekort schiet. Het is te beperkt
omdat het niet op tijd komt, er geen coördinatie en afstemming is en
doordat het niet voor elk kind beschikbaar is. Waarom is het aanbod niet
voor elk kind beschikbaar? Is dat alleen vanwege de leeftijdsgrens van
twaalf jaar in het geval van moeder-kindbezoektijden of zijn er nog andere
vereisten waardoor kinderen niet in aanmerking komen voor ondersteuning?
De leden van de CDA-fractie hechten eraan te benadrukken dat de ouders
zelf de eerstverantwoordelijken zijn. Zij moeten zelf voor opvang en
verzorging zorgen. Deze leden wijzen er op dat veel ouders daartoe ook
prima in staat zijn. Delinquent gedrag maakt iemand niet per se op alle
punten een slechte ouder, hoewel het voorbeeldgedrag, uitzonderingen
daargelaten, natuurlijk ernstig tekort lijkt te schieten.
Voornoemde leden constateren dat de problematiek niet nieuw is, maar
dat het in de praktijk in het bijzonder ontbreekt aan consequent uitvoeren
van wat afgesproken is. Zij vragen of de indiener dat onderschrijft. Er
wordt momenteel gewerkt aan een uitbreiding van de bezoektijden.
Omdat deze leden de problematiek onderschrijven, kunnen zij zich
focussen op de beslispunten. Daarin wordt immers de oplossingsrichting
aangegeven en daar draait het nu om.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe het in kennis stellen van
de kinderen nu plaatsvindt. Het in kennis stellen is in de ogen van deze
leden een cruciaal moment, gezien het feit dat het contact daar gemaakt
of gebroken kan worden en op dat moment het vertrouwen van een kind
kan worden gewonnen. Zij vragen in hoeverre in gevangenissen de
mogelijkheid bestaat in een huiselijk omgeving de ouder te ontmoeten.
Hieronder verstaan voornoemde leden een niet geboeide ouder, zonder
een glazen scheidingswand en een gemoedelijke uitstraling van de
omgeving.
Voornoemde leden vragen of het in kennis stellen van de kinderen altijd
plaatsvindt door of met specifiek daartoe opgeleid personeel.
Zij vragen wat de gemiddelde termijn is waarop kinderen voor de eerste
keer contact kunnen hebben met hun ouder na arrestatie. Daarnaast
vragen deze leden welke invloed een contactmoment of het ontbreken
daarvan met de ouder bij een korte detentie, heeft op de onthechting. De
indiener stelt dat de kosten die gemaakt worden bij een eventueel bezoek
van het kind aan de ouder zouden mogelijk betaald kunnen worden vanuit
de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO). Deze leden vragen of die
bereidheid er bij de gemeenten is en of daar ook budgettaire ruimte voor
bestaat bij die gemeenten. Daarnaast vragen de leden of deze kosten die
vanuit de WMO vergoed zouden worden, een oormerk dienen te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

5

2. De feiten op een rij
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener aangeeft dat
jaarlijks ruim 3000 vrouwen in één van de vijf penitentiaire inrichtingen
voor vrouwen in Nederland verblijven en dat hiervan ongeveer 70%
moeder met gemiddeld twee kinderen zou zijn. Kan de indiener aangeven
waar deze cijfers vandaan komen? Kan de indiener verder aangeven
hoeveel gedetineerde moeders alleenstaande ouder zijn? De indiener
geeft ook aan dat slechts 125 moeders nazorg krijgen. Wat houdt deze
nazorg precies in? Kan de indiener aangeven waarom slechts
125 moeders nazorg krijgen en waar deze cijfers vandaan komen? Hoeveel
moeders zouden er volgens de indiener dan eigenlijk in aanmerking
moeten komen voor nazorg? Geeft de indiener hiermee aan dat er wel
nazorg zou moeten zijn voor een groep gedetineerde moeders, maar dat
er om bepaalde redenen geen gebruik van kan worden gemaakt of wordt
gebruikt? Voornoemde leden vragen of niet beter eerst hier naar gekeken
kan worden voordat er iets nieuws wordt bedacht. Kan bijvoorbeeld
voorlichting aan gemeenten die de nazorg zouden moeten verlenen hier
aan bijdragen?
De indiener stelt dat de meeste kinderen verblijven in het eigen netwerk
van de moeder en dat pleegzorg dan geen taak ziet omdat het al geregeld
zou zijn. De leden van de VVD-fractie nemen aan dat de indiener hier BJZ
mee bedoelt? Overigens zijn deze leden verbaasd dat pleegzorg BJZ er zo
over zou denken. Er is dan niemand die daadwerkelijk het gezag over de
kinderen kan uitoefenen wanneer de ouder met het gezag is gedetineerd.
Deze leden zijn van mening dat BJZ hier wel degelijk een taak heeft en dat
er in dat geval een ondertoezichtstelling zou moeten worden uitgesproken
zodat een gezinsvoogd (tijdelijk) deze taak op zich kan nemen. Kan de
indiener aangeven hoe vaak het voorkomt dat er wel een ondertoezichtstelling is uitgesproken en hoe vaak niet?
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel van de ruim 3000 vrouwen
die jaarlijks in één van de vijf penitentiaire inrichtingen voor vrouwen in
Nederland verblijven minderjarige kinderen hebben? Hoeveel van die
vrouwen zijn alleenstaande moeder? Kan de constatering dat slechts
125 moeders nazorg krijgen te maken hebben met het feit dat niet alle
vrouwen in detentie minderjarige kinderen hebben of alleenstaand zijn?
De leden van de SP-fractie vragen de indiener naar haar mening over het
bereikte niveau van nazorg door de gemeenten aan ex-gedetineerden. De
gemeentes zijn hiervoor verantwoordelijk, maar in de praktijk schort hier
vaak nog veel aan, niet alleen ten aanzien van het gezin maar in het
algemeen. Wat is de analyse van de indiener van dit probleem? Zou het
geld dat voor de gemeentes beschikbaar is voor nazorg aan ex-gedetineerden niet gelabeld moeten worden? Om te voorkomen dat het geld
aan andere zaken wordt uitgegeven en er voor te zorgen dat nazorg goed
geregeld wordt, juist omdat goede nazorg nieuwe problemen effectief kan
voorkomen?
De leden van de D66-fractie lezen dat volgens de indiener jaarlijks ruim
3000 vrouwen in detentie verblijven. Zij vragen of de indiener kan
toelichten hoeveel van deze vrouwen alleenstaande moeder is en in
hoeveel van deze gevallen sprake is van kinderen die achter blijven in
schrijnende situaties dan wel psychische problematiek ontwikkelen.
Beschikt de indiener in dit licht ook over gegevens van het aantal
alleenstaande vaders in detentie?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren op basis van de
voorliggende nota, dat ruim 3000 vrouwen in een penitentiaire inrichting
verkeren. Daarvan keren er 2500 terug naar een gemeente. De wet stelt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

6

dat al deze vrouwen recht hebben op nazorg. Van deze groep maakt
slechts 5% gebruik van nazorg. Wat is de reden van dit lage cijfer? Vraagt
slechts 5% van de vrouwen deze nazorg aan of is er sprake van een te
beperkt aanbod?
3. Huidig aanbod voor kind en moeder in detentie
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener het programma
«Betere Start» als een goed initiatief noemt dat echter aan een te beperkte
groep wordt aangeboden en gedurende een te beperkte tijd. Kan de
indiener aangeven of een onafhankelijke gekwalificeerde instantie, niet
zijnde de bedenker van de «Betere Start», deugdelijk heeft onderzocht of
het hier een effectieve interventie betreft? Kan de indiener aangegeven
waarom een dergelijke interventie – als deze bewezen effectief is – zo
weinig en zo beperkt wordt ingezet? Graag ontvangen deze leden hierop
een toelichting.
De leden van de PVV-fractie lezen dat wordt aangegeven dat veel kinderen
die dat zelf willen niet op bezoek kunnen bij hun moeder, omdat de
afstand te groot is, er geen geld of begeleiding voor de reis is of BJZ geen
toestemming geeft. Deze leden vragen om welke redenen BJZ geen
toestemming kan geven. Zij nemen aan dat erop kan worden vertrouwd
dat BJZ in het belang van het kind toestemming geeft of weigert. De
kindcheck, die moet voorkomen dat kinderen van gedetineerde moeders
vergeten worden, is nog vrijwel nergens ingezet en volgens de indiener
dus een papieren werkelijkheid. Voornoemde leden vragen of er
problemen zijn waartegen men in de praktijk is aangelopen bij het
uitvoeren van de kindcheck waardoor het niet of nauwelijks wordt
ingezet? Kortom: waarom wordt er niet optimaal gebruik gemaakt van de
kindcheck?
De leden van de CDA-fractie merken op dat het programma «Betere Start»
wordt voortgezet, nadat zij hiervoor, met overtuigende steun van de
indiener, hadden gepleit tijdens de begrotingsbehandeling Veiligheid en
Justitie.
Terecht wijst de indiener op de afspraken die zijn gemaakt over de
kindcheck. Het bevreemdt deze leden zeer dat de afspraken blijkbaar niet
worden nagekomen. Net als de indiener zijn zij hierover zeer ontstemd.
De leden van de SP-fractie vragen de indiener of er voor de groep
moeders die slechts kort in detentie verblijven niet een andere training
beschikbaar is of zou moeten zijn. Zou opvoedingsondersteuning niet ook
aan kortgestraften moeten worden aangeboden? Hoe zou dit kunnen
worden verbeterd?
Deze leden vragen of de verruiming van de bezoektijden tot een verbetering van de situatie heeft geleid. Kunnen kinderen nu vaker op woensdagmiddag, in het weekend of op doordeweekse avonden bij hun
gedetineerde ouder op bezoek? In hoeveel inrichtingen zijn de bezoektijden nog steeds onder schooltijd? Zouden hier in de praktijk geen
praktische oplossingen voor gevonden kunnen en moeten worden?
Voornoemde leden vragen de indiener naar haar ideeën om de kindcheck
ook in de praktijk te verbeteren. De kindcheck wordt kennelijk nog nergens
ingezet. Hoe komt dat?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat een kind de eerste zes
maanden van het leven bij de moeder in detentie mag verblijven. In de
initiatiefnota wordt regelmatig de band van tussen ouder en kind als groot
goed genoemd. Deze leden vragen waarom deze periode niet verlengd
kan worden zodat de band tussen moeder en kind zich verder kan
ontwikkelen, uiteraard met in ogenschouw genomen dat de ontwikkeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

7

geen achterstand op mag lopen. Voornoemde leden vragen vervolgens op
welke leeftijd een kind schade op zou lopen door bij een ouder in detentie
te verblijven.
Deze leden vragen of, als het project «Betere Start» goed verloopt zoals de
signalen op dit moment aangeven en mogelijk het onderzoek later dit jaar
bevestigd, de mogelijkheid bestaat die termijn te verlengen? De huidige
periode van de laatste drie maanden een intensieve band opbouwen is in
de ogen van de leden vrij kort. Daarom vragen zij of een ongedwongen
ontwikkeling, die niet gekoppeld is aan een tijdsbestek, niet beter zou zijn.
Bezoektijden zo vormgeven dat het mogelijk is om buiten schooltijden
ouders te bezoeken zien deze leden als een positief voorstel. Echter zijn
bezoektijden voor ouder en kind na het bereiken van het twaalfde
levensjaar niet eenvoudig te bewerkstelligen. Deze leden vragen of hier
niet eenduidige wijziging voor nodig is zodat, vanuit de rechtspositie van
het kind, het altijd mogelijk is ouders te bezoeken.
De inhoud van de kindcheck wordt door de nota als toereikend beoordeeld. Toch kunnen de instanties uit de steekproef nog niet overweg met
de kindcheck. Welke mogelijkheden ziet de indiener tot verbetering op dit
punt?
4. Praktijkonderzoek
De leden van de VVD-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van
de verschillende reacties van de gemeenten in de fictieve casus. Het
verbaast deze leden des te meer daar de indiener aangeeft dat er een
gemeentelijke coördinator detentie is. Wat is dan de taak van deze
gemeentelijke coördinator detentie?
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de situatie van de fictieve
persoon Chantal Visser – alleenstaande moeder met minderjarige
kinderen – representatief is voor de 3000 vrouwen in detentie.
5. Conclusie
De leden van de SP-fractie zijn het zeer eens met de conclusies en scharen
zich hier graag achter. Onschuldige kinderen mogen niet gestraft worden
voor de daden van hun ouders. De kinderen en de ouder moeten
ondersteuning krijgen voor, tijdens en na detentie. Dat het huidige
gecoördineerd aanbod voor kinderen en ouders zo gebrekkig is moet
worden verbeterd. Zou het wellicht helpen om de voorstellen, genoemd in
de paragraaf Beslispunten, iets te concretiseren?
6. Beslispunten
1. Eén gezin, één plan: beheerd door een gezinscoördinator
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener voorstelt dat er
een gezinscoördinator moet komen per gedetineerde moeder. Deze leden
vragen hoe dit concreet er uit zal komen te zien. Zij vragen of de indiener
hiermee bedoelt dat elke gemeente in Nederland standaard een gezinscoördinator in dienst zou moeten hebben. Ook vragen deze leden waarom er
naast de gemeentelijke coördinator detentie weer een nieuwe functionaris
in de vorm van een gemeentelijke gezinscoördinator moet worden
aangesteld. Graag ontvangen zij uitleg hierover van de indiener. Tevens
vragen voornoemde leden waarom het Centrum voor Jeugd en Gezin
(CJG) of BJZ deze taak niet op zich kan nemen. Is de indiener het met deze
leden eens dat hoe meer functionarissen, hoe meer versnippering, hoe
meer onduidelijkheid wie waarvoor is en hoe minder effectieve ondersteuning? Daarnaast willen deze leden weten hoe hoog deze kosten zullen
zijn en hoe deze kosten worden gedekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

8

De leden van de PvdA-fractie vragen wat de rol van de voorgestelde
gezinscoördinator wordt ten opzichte van mogelijk andere professionals
die zich al met een gezin bezighouden. Welke bevoegdheden en taken
krijgt die gezinscoördinator? Hoe kan voorkomen worden dat het vaak
toch al te hoge aantal hulpinstellingen en hulpverleners dat zich met
probleemgezinnen bezighoudt nog verder toeneemt door een gezinscoördinator aan te stellen die het gezin voor, tijdens en na detentie moet
begeleiden? Deelt de indiener de mening dat voorkomen moet worden
dat hulpverleners en instanties langs elkaar heen kunnen blijven werken.
Zo ja, denkt zij dit te voorkomen met het aanstellen van een gezinscoördinator en op welke wijze? Waarom moet de rol van een gezinscoördinator
gekoppeld worden aan de vraag of een moeder al dan niet in detentie is of
is geweest? Zou het niet beter zijn om bij gezinnen met problemen – of die
nu wel of niet te maken hebben met detentie van de moeder – een
gezinscoördinator aan te stellen die, bekleed met taken en bevoegdheden,
de regie krijgt over het gezin en over het aantal hulpverleners dat zich met
het gezin bezighoudt en als enige ook eindverantwoording moet afleggen
over de resultaten van alle inspanningen om een gezin weer op de rails te
helpen? Wat is de mening van de indiener hierover?
De leden van de PVV-fractie vragen of zij het goed begrijpen dat de functie
gemeentelijk coördinator al bestaat of dat dat een nieuw te creëren functie
is.
Zij wijzen op bestaande effectief bewezen programma’s, zoals «Betere
Start» en «Gezin in Balans». Het eindresultaat van het programma «Betere
Start» wordt pas in 2012 bekend. Deze leden vragen of het eindresultaat
inmiddels wellicht bekend is. Zij benadrukken er veel belang aan te
hechten dat initiatieven daadwerkelijk bewezen effectief zijn voordat
besloten wordt ze al dan niet landelijk uit te rollen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het nu wel zo nodig is om altijd een
aparte functionaris aan te wijzen zoals de gezinscoördinator. Zou het niet
beter zijn wanneer de functionaris die in de gemeente is belast met de
nazorg/contacten met de Dienst Justitiële Inrichtingen hiermee belast
wordt? Deze functionaris kan dan zelf, in overleg met het CJG, bezien of
hulp noodzakelijk is en indien nodig een coördinator aanwijzen. Misschien
is het louter aan te bevelen wanneer de grotere gemeenten over een
bijzondere functionaris in dezen zouden beschikken, waar kleinere
gemeenten dan ook nog te rade zouden kunnen gaan indien in hun
gemeente zich problemen voordoen.
De leden van de SP-fractie vragen de indiener wie de gezinscoördinator,
die één plan maakt voor één gezin, in de praktijk moet zijn. Bij welke
instantie of organisatie hoort deze? Wie is hiervoor verantwoordelijk? Wie
betaalt deze gezinscoördinator?
2. Samenhangend aanbod ondersteuning
De leden van de CDA-fractie merken op dat de indiener terecht aangeeft
dat ieder kind recht heeft op passende ondersteuning. Deze leden vragen
de indiener in dezen iets concreter en uitvoeriger te zijn, zodat zij zich een
beter beeld kunnen vormen van het geen initiatiefneemster voorstaat. Zij
vragen dit ook omdat de indiener enigszins kritisch is op het programma
«Betere Start», als zou deze interventie doorgaans tekort schieten. Die
mening delen deze leden niet. Wel zijn zij met de indiener van mening dat
het programma verder uitgerold dient te worden.
De leden van de SP-fractie vragen ook ten aanzien van het samenhangend
aanbod ondersteuning wie hiervoor verantwoordelijk is en wie dit in de
ogen van de indiener zou moeten betalen. Wie beheert de gereed-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

9

schapskist aan interventies en wie bepaalt welke interventie wanneer
wordt ingezet?
3. Contactmogelijkheden met moeder en lotgenoten
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener voorstelt dat elk
kind de moeder ook daadwerkelijk kan zien en dat kosten van vervoer of
gebrek aan begeleiding naar de penitentiaire inrichting, door de gemeente
vanuit de WMO worden vergoed. Wat vindt indiener ervan dat deze
kosten door (de) ouder(s) zelf worden gedragen? Deze leden kunnen zich
hierbij ook voorstellen dat er kinderen zijn die hun moeder niet in een
penitentiaire inrichting willen opzoeken, maar dat de moeder wel graag
het kind wil zien en wellicht druk zal uitoefenen. Hoe kijkt de indiener hier
tegen aan? Wat te doen met moeders die een misdrijf hebben gepleegd
tegen de kinderen zelf?
De indiener geeft aan dat moeders en kinderen de mogelijkheid moeten
hebben om te chatten en dat dat moet kunnen als kinderen daar behoefte
aan hebben. De indiener weet ook dat juist internettoegang om veiligheidsredenen in gevangenissen verboden of beperkt mogelijk is. Bepleit
de indiener nu dat de behoefte aan contact van een kind op elk moment
boven de veiligheid in gevangenissen gaat? Geeft het hebben van een
kind een gedetineerde nu niet geweldige mogelijkheden om contacten
met de buitenwereld te onderhouden, ook in het criminele circuit? Wat
betekent dat voor de situatie van het kind of de kinderen? Worden zij zo
niet mogelijk als tussenpersoon in een gevaarlijke en zeer onwenselijke
situatie gebracht? Hoe ziet indiener dit in het kader van het belang van het
kind?
Voornoemde leden vragen of de indiener kan onderbouwen dat de door
voormalige minister voor Jeugd en Gezin ingevoerde kindcheck in de
kabinetsperiode waarin onder andere de PvdA regeringsverantwoordelijkheid droeg, in de praktijk vrijwel nooit wordt uitgevoerd en een
papieren werkelijkheid is. Of bedoelt de indiener dat de politie geen aparte
registratie bijhoudt van het aantal keren dat de kindcheck heeft plaatsgevonden? Is de indiener het met deze leden eens dat het erom gaat hoe
vaak sinds de invoering van de kindcheck er achteraf daadwerkelijk is
geconstateerd dat minderjarige kinderen van alleenstaande ouders zonder
oppas in een huis zijn aangetroffen? Kan de indiener aangeven hoe vaak
dit voor invoering van de kindcheck het geval was en hoe vaak na die tijd
en dit alles in verhouding tot het aantal gedetineerde alleenstaande
moeders en vaders? Is de indiener het overigens met deze leden eens dat
het de voorkeur verdient om na te gaan hoe de alleenstaande ouder ertoe
kan worden bewogen haar of zijn verantwoordelijkheid te nemen en dit
zelf te melden. Is de indiener het ermee eens dat dit ook voor de achterblijvende kinderen waarschijnlijk tot veel minder schade leidt?
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het belang van ouder-kind
contact tijdens detentie. Hiertoe dienen inderdaad de bezoektijden te
worden aangepast. Opmerkelijk is dat kinderen in een justitiële jeugdinrichting in beginsel onbeperkt recht hebben op contact met hun ouders(s),
terwijl zij doorgaans zelf de wet hebben overtreden terwijl de kinderen
van een gedetineerde ouder, zelf volledig onschuldig, veel beperkingen
ondervindt in het ouder-kind contact. Wat deze leden betreft staat het
belang van het kind centraal en zou het bezoek en contact aan minder
beperkingen onderhevig moeten zijn.
Voornoemde leden zijn minder ingenomen met het voorstel om met een
kind te kunnen chatten. Gedetineerden worden terecht beperkt in
internetgebruik om misbruik te voorkomen. Bovendien is chatten meer
iets voor leeftijdsgenoten. Deze leden zien meer in uitbreiding van
bezoektijden en belmomenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

10

De aan het woord zijnde leden hebben bedenkingen bij te intensief
contact met lotgenoten. Liever zien zij de ondersteuning komen van
mensen die niet ook met problemen kampen. Natuurlijk moeten de
professionals zich goed op de hoogte stellen van de knelpunten, de
gevoelens en de zorgen, maar een netwerk van kinderen van gedetineerde
ouders draagt, naar het oordeel van deze leden, niet direct bij tot een
versterking van het individu.
Wat de kindcheck betreft delen voornoemde leden de oproep van de
indiener om deze (eindelijk) uit te voeren zoals was toegezegd. Hierover is
in de Kamer al voldoende gewisseld. Het komt nu aan op de uitvoering.
De leden van de SP-fractie vinden het van belang dat het kind contact kan
houden met de gedetineerde ouder op voorwaarde dat het kind dat zelf
ook wil. Deze leden zien meer in het verbeteren van belmomenten en het
verruimen van de bezoekmogelijkheden in kindvriendelijke ruimtes, dan in
het voorstel kinderen en moeders met elkaar te laten chatten. Dat lijkt
ingewikkeld in een detentieomgeving, waar internet niet of nauwelijks is
toegestaan en communicatie gecontroleerd moet kunnen worden. Graag
ontvangen deze leden een reactie hierop.
Voornoemde leden missen in deze initiatiefnota instanties als de RvdK of
BJZ. Welke rol ziet de initiatiefnemer voor hen? Deze leden vragen tevens
naar de gevolgen van de stelselwijzing Jeugdzorg. In hoeverre bestaat
volgens de indiener dan het risico dat de zorg voor deze kinderen
versnippert raakt? Hoe zou dat wellicht voorkomen kunnen worden, welke
mogelijke oplossingen heeft de indiener daarvoor?
7. Financiële verantwoording
De leden van de VVD-fractie vragen of de indiener kan onderbouwen hoe
de kosten voor de aan te stellen gezinscoach of gezinscoördinator per
gedetineerde moeder of alleenstaande ouder op termijn gecompenseerd
worden. Ook vragen deze leden de indiener de andere extra kosten, zoals
extra begeleiding ten tijde van detentie, extra bezoektijd voor kinderen, te
kwantificeren en aan te geven hoe deze worden gedekt.
Tenslotte valt het voornoemde leden op dat de indiener niet met andere
voorstellen komt om iets te doen aan het maatschappelijk gedrag ten
aanzien van deze kinderen van gedetineerde als pesten en uitsluiting dan
het voorstel voor een lotgenotengroep. Juist dit gedrag veroorzaakt in
veel gevallen (grote) schade. Deze leden erkennen dat juist dit veranderen
buitengewoon lastig is, maar vragen zich dan wel af hoe effectief de
andere voorgestelde maatregelen zijn van de indiener zijn.
De leden van de D66-fractie vinden de beslispunten die de indiener
voorstelt sympathiek. Wel missen zij een wat uitgebreidere financiële
verantwoording. Welke kosten verwacht de indiener die gemoeid zullen
zijn met het realiseren van de gewenste ondersteuning? Deze leden
vragen de indiener of zij van mening is dat door middel van aansluiting bij
bestaande mogelijkheden, feitelijk met minimale inspanning het gewenste
effect, zijnde kinderen een kans bieden en op het rechte pad houden, kan
worden bereikt?
II. Reactie van de indiener van de initiatiefnota
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota.
Zij merken in algemene zin op dat detentie dient te volgen op misdrijven
waarvoor detentie als straf is toegelaten. Het is de rechter die de
persoonlijke omstandigheden van de verdachte afweegt. Deze leden zijn
in ieder geval van mening dat het hebben van kinderen een extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

11

verantwoordelijkheid legt op de persoon die misdrijven pleegt en dat het
belang van de samenleving onder omstandigheden zwaarder kan wegen
dan het belang van het individu. Het niet of minder betrokken zijn bij de
opvoeding kan een gevolg zijn van crimineel gedrag. Voornoemde leden
willen verder benadrukken dat het in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van een ouder is die zelf besluit crimineel te zijn. Zij constateren
dat de indiener een aantal feiten door elkaar lijkt te halen. Enerzijds heeft
de indiener het over de mogelijke problemen voor kinderen van een
gedetineerde ouder in het algemeen en anderzijds over specifieke
problemen die kunnen optreden als het een te detineren dan wel een
gedetineerde alleenstaande ouder betreft
Indiener wil de leden van de VVD-fractie danken voor hun bijdrage.
De leden van de VVD-fractie merken terecht op dat de verantwoordelijkheid voor het welzijn van het kind primair bij de ouders ligt. Indiener is
met de leden van deze fractie van mening dat een gevangenisstraf,
eenmaal opgelegd door de rechter, ook moet worden uitgezeten. Indiener
is echter ook van mening dat er een belangrijke taak voor de overheid is
weggelegd als de ouders falen in de opvoeding, hulp nodig hebben bij de
opvoeding of niet aanwezig zijn om de opvoeding ter hand te nemen. Dit,
om te voorkomen dat een onschuldig kind slachtoffer wordt. Daarnaast
moet de overheid een heldere taak krijgen als het gaat om het voorkomen
van vervolgschade bij het kind als gevolg van de detentie van de moeder.
In het Masterplan Gevangeniswezen 2009–2014 (2009D24091) wordt als
één van de voorwaarde van een succesvolle afronding van detentie
genoemd het voorkomen van detentieschade. Indiener meent dat
hieronder ook moet vallen «indirecte detentieschade aan het kind». De
insteek van onderhavige nota is echter niet het voorkomen dat een
gestrafte moeder gedetineerd wordt, maar het voorkomen dat kinderen
van de gestrafte moeder afglijden, onverzorgd achter blijven of geestelijke, sociale of emotionele schade oplopen als gevolg van de detentie van
de moeder.
De leden van de VVD-fractie menen dat indiener enkele feiten door elkaar
haalt omdat enerzijds in de nota over gedetineerde ouders in het
algemeen wordt gesproken en anderzijds specifiek over de alleenstaande
ouder.
Het één sluit het ander niet uit. Uit diverse onderzoeken blijkt dat kinderen
van gedetineerde ouders grote risico’s lopen. Bv. het onderzoek van CBS
uit 20081 toont aan dat kinderen die een moeder in detentie hebben
(gehad) een nog groter risico op justitiecontacten hebben (32%) dan
kinderen met een (ex) gedetineerde vader (24%). Dit zou onder meer
kunnen worden verklaard uit het feit dat moeders een andere rol vervullen
in de opvoeding dan vaders. Dit wordt nog versterkt doordat moeders in
detentie er in de opvoeding veelal alleen voorstaan.
Bij de laatste categorie speelt een belangrijke rol dat als er niemand, zoals
grootouders, zussen, broers of buren in de netwerkkring is die het kind of
de kinderen ten tijde van de detentie van de ouder kunnen opvangen of de
ouder (vaak de moeder) de aanwezigheid van minderjarige kinderen dan
verzwijgt en deze zonder oppas achterlaat. Hoe groot is het probleem
eigenlijk waar de indiener aandacht voor vraagt?
Deze leden vragen hoe groot het probleem is en vragen tevens of indiener
een kwantitatieve onderbouwing van de problematiek kan geven. De
exacte omvang van het probleem is niet bekend, omdat dit nooit is
onderzocht. Echter, organisaties uit het veld en medewerkers vanuit de
PI’s rapporteren uit eigen waarneming dat de zorgen groot zijn en dat het
niet om incidenten gaat. Ditzelfde wordt ook aangegeven door de diverse
onderzoekers. Indiener heeft een aantal feiten en waarneming gekoppeld
en de conclusie getrokken dat de kinderen van gedetineerde moeders een

1

Centraal Bureau voor de Statistiek (2008), «Jong geleerd, fout gedaan?»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

12

groter risico lopen op afgeleide detentieschade. De feiten en waarnemingen die indiener gekoppeld heeft zijn:
• de constatering dat de afgelopen 10 jaar het aantal gedetineerde
vrouwen is verdubbeld,
• informatie van organisaties die werken met gedetineerde moeders,
• de aanname in wettenschappelijk literatuur dat kinderen schade
oplopen als ouders in detentie zitten of hebben gezeten en
• het eigen onderzoek waaruit blijkt dat gemeenten geen idee hebben
wat ze moeten doen als ze geconfronteerd worden met een hulpvraag
voor kinderen van moeders die in detentie moeten.
De indiener verwijst naar de antwoorden op de vraag hoe groot het
probleem is. Ook voor de vraag naar de kwantitatieve onderbouwing geldt
dat er geen gegevens bekend zijn omdat die niet worden geregistreerd.
Dat is nu juist het probleem. Hierdoor ontstaat een onzichtbare groep
kinderen die een risico loopt zelf problemen te ontwikkelen.
Uit cijfers van Humanitas/Gezin in Balans blijkt dat van de moeders die in
2010 nazorg hebben ontvangen van Gezin in Balans, 86% voorafgaande
aan detentie zelf de primaire opvoedingstaken vervult; 84% alleenstaande
moeder is; 75% van allochtone afkomst is, 87% schulden heeft en 56%
huisvestingsproblemen heeft. Gezin in Balans biedt alleen opvang aan
moeders en haar kinderen en niet aan vaders en hun kinderen. Cijfers
over dezelfde problematiek ten aanzien van alleenstaande vaders zijn
daarom ook niet bekend.
Zoals blijkt uit de cijfers van Gezin in Balans is een grote groep moeders
die in detentie moeten alleenstaand en vervullen zij dus de voornaamste
opvoedingstaken. Gezin in Balans heeft echter alleen zicht op de groep
moeders die zich melden bij Gezin in Balans. Bij slechts 17% van de
moeders is de ex-partner tijdens de detentie van moeder betrokken bij de
opvang van één of meerdere minderjarige kinderen.
De aan het woord zijnde leden van de VVD-fractie zijn het met de indiener
eens dat ouders zich veel beter moeten realiseren welke negatieve
gevolgen hun gedrag voor hun eigen kinderen heeft. Zij willen hierbij wel
benadrukken dat dit in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de
ouders is.
Mochten ouders om wat voor reden die verantwoordelijkheid niet willen
of kunnen nemen, en zijn er ook geen andere familieleden of leden in het
netwerk die deze kinderen kunnen of willen opvangen, dan is er mogelijk
een taak en rol voor de overheid.
Deze leden zijn het ook met de indiener eens dat kinderen de dupe kunnen
worden van de detentietijd van de moeder of vader.
Indiener deelt de mening dat ouders primair verantwoordelijk zijn voor
hun kinderen. Indiener wil op haar beurt benadrukken dat als ouders de
verantwoordelijkheid niet nemen of niet kunnen nemen er een andere
situatie ontstaat. Indiener wil voorkomen dat in deze situatie kinderen de
dupe worden van de onmacht of onwil van de te detineren of gedetineerde moeder. Het is dan belangrijk om te investeren in het kind en de
gedetineerde moeder. In deze situatie moet je de moeder leren wat het
belang is van het nemen van ouderlijke verantwoordelijkheid. Dit vereist
tijd, inzet en energie. In de tussentijd heeft het kind andere zorg en
begeleiding nodig en die moet geboden worden.
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van de initiatiefnota. Zij delen de zorgen over het lot van kinderen
waarvan een van de ouders in detentie is. Deze leden hebben enkele
vragen.
Indiener dankt de leden van de PvdA-fractie voor haar instemmende
reactie op de initiatiefnota.
Voornoemde leden begrijpen dat de initiatiefnota zich vooral richt op
moeders in detentie. Zij lezen weliswaar dat de voorstellen van de
indiener ook gelden voor de (alleenstaande) gedetineerde vader, maar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

13

is hen nog niet duidelijk in hoeverre de problematiek van de gedetineerde
moeder dan wel vader vergelijkbaar is of juist verschilt. Kan de indiener
daar nader op in gaan? In hoeverre en in welke mate doen de in de
initiatiefnota genoemde problemen zich ook voor indien de vader in
detentie is?
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af in hoeverre de problematiek
ook geldt voor (alleenstaande) gedetineerde vader en of de problematiek
vergelijkbaar is. Aangezien de moeder (nog) steeds de voornaamste
opvoeder is, is indiener bij de benadering van dit probleem uitgegaan van
de gedetineerde moeder. Onderzoeken die er wel zijn gaan in overwegende mate uit van de moeder als gedetineerde ouder. Indiener wil voor
de verdere beantwoording van deze vraag verwijzen naar de antwoorden
op de vragen van de VVD-fractie die over dezelfde.
Ook is het deze leden niet geheel duidelijk in welke mate de problematiek
van gedetineerde ouders zich ook voordoet bij niet-alleenstaande ouders.
De vraag of de problematiek zich ook voordoet bij niet-alleenstaande
ouders kan indiener niet feitelijk beantwoorden omdat ook hierover geen
gegevens bekend zijn. Indiener kan zich echter voorstellen dat dit
probleem mogelijk kleiner is dan bij kinderen van alleenstaande ouders.
Allereerst zal, als één van de ouders in detentie moet, er één ouder
achterblijven die voor de kinderen kan zorgen. De veilige omgeving die
een kind nodig heeft zal in principe niet verdwijnen. Indiener wil echter
niet ontkennen dat er zich helemaal geen problemen zullen voordoen. Ook
voor deze kinderen geldt dat een ouder in detentie gaat en dus tussen
boeven zal verkeren. Die emotionele druk zal niet anders zijn dan bij
kinderen van alleenstaande ouders. Ook hier ontstaat een loyaliteitsconflict tussen de ouder die «een held» hoort te zijn en een ouder die ook een
boef is en tussen de boeven moet verblijven.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Naar aanleiding daarvan hebben zij enkele vragen en
opmerkingen.
Volgens de indiener is gebleken dat, hoewel problemen spelen bij alle
kinderen van gedetineerde ouders, deze problematiek vooral speelt bij
kinderen van alleenstaande moeders in detentie. Dit vanwege het feit dat
in die situatie de enige verzorgende ouder wegvalt. De initiatiefnota is
specifiek gericht op kinderen van alleenstaande moeders in detentie, maar
benadrukt wordt dat de voorstellen ook gelden voor de alleenstaande
gedetineerde vader. Begrijpen deze leden het goed dat de voorstellen
alleen gelden voor alleenstaanden of gelden deze ook indien er sprake is
van één ouder die vast zit en de andere die dat niet zit en het kind blijft
verzorgen?
De voorstellen gelden in principe voor ieder kind waarbij de zorg niet
goed geregeld is en waarbij een stabiele omgeving ontbreekt. De praktijk
leert echter dat de urgentie het grootst is bij alleenstaande ouder. Zie ook
het antwoord op dezelfde vraag van de VVD.
Voornoemde leden lezen dat ondersteuning uiteraard altijd geschied
vanuit de wens en in het belang van een kind. Zij vragen of dat ook de
volgorde is die wordt aangehouden, namelijk de wens van het kind in
principe voorop.
Indiener hoopt dat het belang van het kind gelijk is aan de wensen van het
kind. Indiener gaat ervan uit dat dat ook in de meeste gevallen het geval
zal zijn. De meeste kinderen voelen zich alleen gelaten doordat de moeder
in de gevangenis zit en door het pesten op school wordt het gevoel van
veiligheid en eigenwaarde verkleind. Er ontstaat een loyaliteitsconflict. Het
kind ontbeert een veilige omgeving en zal hulp graag aanvaarden. Mocht
er wezenlijk verschil bestaan tussen het belang van het kind en de wensen
van het kind dan prevaleert het belang van het kind. Dit is in lijn met het
Verdrag voor de rechten van het kind. In artikel 3 staat dat het belang van
het kind voorop moet staan: «bij alle maatregelen die kinderen aangaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

14

De overheid moet het welzijn van alle kinderen bevorderen en houdt
toezicht op alle voorzieningen voor de zorg en bescherming van
kinderen.» Dit is de leidraad voor het voorstel van de indiener.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggende initiatiefnota. Zij complimenteren de indiener omdat zij
een kwestie in de schijnwerpers plaatst die beslist alle aandacht verdient.
Deze leden onderschrijven de probleemstelling volledig. Het is inderdaad
zo dat kinderen van gedetineerde ouders vaak in de knel komen, soms zo
ernstig dat zij hier in de rest van hun leven last van houden. Kinderen zijn
en voelen zich verlaten, missen hun verzorger en zijn voor verzorging en
aandacht van derden afhankelijk (zo de zorg al wordt overgenomen) wat
vaak ook betekent dat ze uit hun vertrouwde omgeving worden gehaald.
Uit onderzoek blijkt onder meer dat de schoolprestaties van kinderen
lijden onder de detentie van de ouder en veel kinderen ontwikkelen
probleemgedrag, helaas te vaak ook uitmondend in crimineel gedrag.
Indiener dankt de CDA-fractie voor de complimenten en haar steun voor
het voorstel.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling en waardering
kennisgenomen van de initiatiefnota. Zij vinden dit een belangrijk
onderwerp en complimenteren de indiener voor het behandelen van dit
probleem. Zij hebben over de initiatiefnota enkele vragen en opmerkingen.
Deze leden waarderen het doel van de nota, namelijk het zoveel mogelijk
voorkomen dat kinderen de dupe worden van de detentietijd van de
moeder. Zij benadrukken dat een aantal van deze problemen evenzo
kunnen spelen indien de vader van het kind gedetineerd is, zoals de
indiener ook schrijft. Waar het gaat over de moeder, dient ook vader te
worden gelezen indien de problemen vergelijkbaar zijn. Zeker als het gaat
om zaken als bezoeken in detentie, het (weer) leren omgaan met je kind
en nazorg na detentie. Deelt de indiener deze mening?
Indiener is dankbaar voor de steun van de leden van de SP-fractie en de
waardering voor het initiatief. Zoals al eerder is bepleit, geldt dit voorstel
ook als de vader de zorg voor het kind heeft en voor enige tijd in detentie
moet. Het uitgangspunt is het belang van het kind en als het kind in de
problemen komt doordat één van de ouders (of in het allerergste geval
beide ouders) in detentie moet, dan moet hulp geboden worden.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Zij delen de onderliggende gedachte dat expliciete
aandacht en zorg nodig is voor kinderen van alleenstaande ouders in
detentie. In de eerste plaats in het belang van het kind, maar ook vanwege
het risico op gedragsproblemen en het ontwikkelen van mogelijk zelfs
crimineel gedrag. Deze leden hebben nog wel enkele vragen bij de
voorstellen van de indiener.
Zij vragen waarom de voorstellen op moeders zijn gericht en niet of
slechts impliciet op alleenstaande vaders die in detentie zitten. Kan de
indiener deze keuze nader toelichten?
Indiener wil voor de beantwoording van deze vraag verwijzen naar
antwoorden die op soortgelijke vraag reeds gegeven zijn. Indiener wil
hieraan toevoegen dat het probleem het grootst is bij alleenstaande
moeders. Vandaar dat indiener voor deze invalshoek heeft gekozen.
Deelt de indiener de mening dat in alle gevallen waarin sprake is van een
alleenstaande ouder in detentie, aandacht en zorg dient uit te gaan naar
het achterblijvende kind?
Indiener deelt de mening van de D66-fractie dat het achterblijvende kind
alle mogelijke zorg en aandacht moet krijgen die het nodig heeft. Zij heeft
daarom ook besloten om deze nota te schrijven om deze onbekende
groep kinderen zichtbaar te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

15

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de initiatiefnota. Zij onderschrijven de noodzaak om aan dit
thema aandacht te besteden. Kinderen mogen niet het slachtoffer worden
van het in bewaring stellen van hun ouders.
1. Probleem
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener stelt dat het vaak
voorkomt dat er tijdens detentie van moeder minderjarige kinderen alleen
in de woning blijken te wonen bij een eventuele ontruiming van de
woning. Zij willen graag weten hoe vaak dit voorkomt, uitgesplitst per
leeftijdscategorie.
De VVD-fractie vraagt hoe vaak het voorkomt dat kinderen achterblijven in
de ouderlijke woning terwijl moeder in detentie zit. Aantallen zijn niet
bekend omdat dit nooit is onderzocht en bijgehouden. Dat is precies het
probleem! Indien in beeld is wanneer een moeder minderjarige kinderen
achter laat, dan zou de opvang ook geregeld zijn. Nu komt men er pas
achter, als de kinderen alleen worden aangetroffen. Uit contacten met
medewerkers uit het veld en hun ervaringen blijkt dat het hier niet om
incidenten gaat. Mocht het echter om incidenten gaan, wat nogmaals niet
blijk uit de ervaringen van medewerkers die werken met gedetineerde
moeders, dan nog hoopt de indiener dat de overheid maatregelen wil
treffen om dit enige geval te voorkomen en waar nodig te ondersteunen
en te helpen.
Graag ontvangen deze leden een kwantitatieve onderbouwing van deze
stelling ten einde de omvang van het probleem te kunnen vaststellen.
Deze leden vinden het uiteraard wenselijk dat het bij de instanties zoals de
Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en Bureau Jeugdzorg (BJZ),
bekend is dat een ouder van een minderjarig kind in detentie zit en zeker
als het een alleenstaande ouder betreft.
Indiener ondersteunt de wens van de VVD-fractie dat instantie zoals de
Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en Bureau Jeugdzorg (BJZ) op
de hoogte behoren te zijn van het feit dat de moeder van een minderjarige
in kind in detentie zit. Helaas worden deze instantie niet op de hoogte
gesteld en zal de moeder dat ook niet vaak uit eigen beweging doen,
omdat zij bang is door haar detentie haar kind te verliezen. Als instanties
op de hoogte zijn, dan zou het probleem kleiner zijn, probleem is dus dat
deze instanties niet worden ingelicht en deze kinderen uit beeld
verdwijnen. Terwijl dit wel is te voorkomen door te beginnen met een
«kindcheck».
Tevens verzoeken voornoemde leden de indiener in te gaan op de
procedure waarbij de rechter de voorlopige hechtenis uitspreekt of later
de zaak inhoudelijk behandelt en er kennelijk geen weet van heeft dat er
minderjarige kinderen zijn. Het lijkt hun toch aannemelijk dat in de meeste
gevallen advocaten, indien de ouder die in de arm heeft genomen, de
persoonlijke omstandigheden van hun cliënt vermelden als reden voor
beëindigen of schorsen van voorlopige hechtenis. Het bestaan van
kinderen is een persoonlijke omstandigheid. Als een moeder geen
advocaat in de arm heeft genomen, zal de rechter ook naar de thuissituatie vragen.
Helaas is het niet vanzelf spreken dat er naar ondersteuning en verzorging
van kinderen wordt gevraagd. En als er gevraagd wordt of er kinderen
zijn, dan wordt er te vaak vanuit gegaan dat opvang en ondersteuning
geregeld is. Een terugkomend probleem is ook dat moeders dit niet altijd
melden, uit angst dat de kinderen voor altijd afgenomen worden. Daarom
is het belangrijk om te checken of de kinderen tijdens detentie veilig
verblijven. Niet alleen vragen, maar in dit geval is controleren beter. En
vervolgens de juiste hulp, zo dicht mogelijk bij moeder en kind, bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

16

Deze leden begrijpen dat er moeders zijn die niet willen vertellen dat er
kinderen zijn, uit angst voor BJZ. Is het de indiener bekend of de
eventueel in de arm genomen advocaat dan ook geen weet heeft van het
bestaan van kinderen?
Advocaten geven aan niet altijd weet te hebben van de situatie. Dus soms
wel weten dat er kinderen zijn, maar niet hoe ze achterblijven. Advocaten
zijn primair gericht op de verdediging van de moeder en hebben minder
oog voor de detentieschade die een kind op kan lopen.
Is het dan wellicht een oplossing door standaard ten tijde van de
rechtszitting duidelijk te laten maken door de rechter dat als bij controle
blijkt dat er toch minderjarige kinderen zijn, deze dan automatisch onder
toezicht worden geplaatst of uit huis worden geplaatst wegens
nalatigheid? Voert de indiener hierover ook overleg met de Raad voor de
rechtspraak?
De VVD-fractie vraagt of indiener vindt dat een minderjarig kind automatisch onder toezicht moet worden geplaatst als blijkt dat een alleenstaande moeder die in detentie moet het bestaan van haar minderjarige
kinderen verzwijgt. Indiener is niet in overleg met de Raad voor de
Rechtspraak en indiener is dit ook niet van plan. Met haar voorstellen wil
indiener juist bereiken dat moeder ondersteund wordt als ouder en niet
dat haar angst bewaarheid wordt en dat zij haar kind moet verliezen aan
BJZ. Indiener wil met haar voorstel de moeders bereiken en hen wijzen op
haar verantwoordelijkheid als ouder. Deze moeders zijn in principe geen
slechte ouders die niet voor hun kinderen kunnen zorgen. Uithuisplaatsing
is ook niet in het belang van het kind, tenzij onderzoek uitwijst dat de
ontstane situatie de belangen van het kind wel schaadt. Wat indiener
betreft is er dan sprake van een wezenlijk andere situatie. In veel van de
gevallen die indiener voor ogen heeft is het niet nodig om dure,
gedwongen zorg in te schakelen. Indiener wil slechts bereiken dat mensen
uit de omgeving voor het kind zorgen, dat het kind een goed contact
onderhoudt met de moeder en als het kind psychische problemen
ontwikkelt, dat er dan hulp geboden kan worden. Het contact met de
moeder acht de indiener van cruciaal belang voor het kind. Indiener wil de
indruk wegnemen dat gedetineerde moeders slechte ouders zijn.
Regelmatig proberen moeders iets te regelen voor hun kinderen, maar is
dit slechts voor een korte periode. Als zij in detentie zitten, zijn ze beperkt
in hun mogelijkheden om aanvullende opvang te regelen.
Indiener wil benadrukken dat de opvang van de kinderen slechts één
aspect is van de problematiek en dus ook van het voorstel.
De leden van de VVD-fractie willen weten wat er op dit moment gebeurt
als blijkt dat er toch kinderen aanwezig zijn zonder dat iemand voor hen
zorgt. Wordt BJZ of de RvdK dan niet direct ingeschakeld? Wordt er dan
niet direct een maatregel uitgesproken, omdat er niemand is die voor het
minderjarige kind zorgt?
De leden van de VVD-fractie willen weten wat er op dit moment gebeurt
als blijkt dat er kinderen alleen zijn achtergelaten. Op het moment dat
kinderen alleen worden aangetroffen, is er al veel leed aan vooraf gegaan.
Dat wil indiener juist voorkomen. Maar indien kinderen in deze fase pas
ontdekt worden, zal ondersteuning en zorg op maat worden gezocht. Dit
kan via het informele, maar betrouwbaar en verantwoordelijk netwerk of
alsnog via de officiële instanties. De situaties zijn verschillend, waardoor
er geen standaard werkwijze is.
De aan het woord zijnde leden vragen of door het bestaan van de
Gemeentelijke Basisregistratie (GBA) het niet heel eenvoudig is om bij het
detineren van (mogelijke) ouders te controleren of iemand kinderen thuis
heeft wonen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

17

De VVD-fractie vraagt of het niet eenvoudig te controleren is of er
kinderen op hetzelfde adres als de gedetineerde vrouw woont. Dit is
inderdaad via de Gemeentelijke Basisadministratie te controleren. Dit
gebeurt echter niet altijd. Ook hier geldt, dat dit juist het probleem is. Als
dat wel gebeurt dan zijn de kinderen eerder in beeld en kan veel leed
worden voorkomen.
In het kader van de «kindcheck» ligt in eerste instantie de taak bij de
politie om te informeren of er kinderen zijn als een vrouw wordt gearresteerd. Ook de Dienst Justitiële Inrichtingen heeft de taak om te informeren
of de vrouw die gedetineerd wordt, kinderen achterlaat. De meest voor de
hand liggende manier om dit te achterhalen is via de Gemeentelijke
Basisadministratie en het tegelijk rechtstreeks aan de vrouw vragen of zij
kinderen thuis heeft zitten. In dit laatste geval stuit men weer op het
probleem dat deze moeders bang zijn de zorg voor hun kind te verliezen.
Het is dus niet altijd bekend of de vrouw kinderen achterlaat.
Als eenmaal in kaart is gebracht dat de vrouw kinderen achterlaat, rijst de
vraag wie dan de aangewezen persoon is die actie dient te ondernemen
ten behoeve van het kind. Hier rijzen dan de problemen die indiener wil
oplossen. De persoon die vanaf dit moment de regie overneemt en de
ondersteuning van het kind op zich moet nemen, moet het vertrouwen
van de moeder en het kind genieten. Deze gezinsmaatschappelijk werker
(of gezinscoach) is bij voorkeur in dienst bij een laagdrempelige organisatie. Gezien de angst van de moeder voor deze instantie moeten we
besluiten om bij voorkeur deze vertrouwenspersoon niet te zoeken bij
BJZ. Het ligt voor de hand dat deze gezinsmaatschappelijk werker of
gezinscoach valt onder de gemeente vergelijkbaar met nazorgmedewerker
voor ex-gedetineerden. Het is belangrijk dat de medewerker eenvoudig
ingang heeft bij diverse instantie en de wegen kent die bewandeld moeten
worden om de juiste zorg of ondersteuning te krijgen.
Vooral is het van belang om de zorg snel en dichtbij te organiseren, om te
voorkomen dat geïndiceerde duurdere zorg nodig is of nog meer heftige
maatregelen zoals bijvoorbeeld via de RvdK.
Hoewel de leden van de VVD-fractie het noodzakelijk vinden dat de
verschillende instanties op de hoogte zijn van het bestaan van kinderen
van moeders in detentie, zijn zij niet overtuigd dat er iets afzonderlijks
moet worden opgetuigd. De ervaring leert namelijk hoe meer afzonderlijke trajecten voor een specifieke doelgroep er zijn, hoe minder effectief
deze zijn. Onderschrijft de indiener deze stelling?
Indiener onderschrijft de mening van de VVD-fractie dat er niet nog meer
trajecten en instantie opgetuigd moeten worden. Het probleem zit hem
niet in deze trajecten maar in de regie. Niemand neemt daadwerkelijk de
verantwoordelijkheid voor de kinderen voor de duur van de detentie en
daarna. Deze regierol moet vervuld worden door een persoon die aan de
ene kant het vertrouwen van het gezin geniet en aan de andere kant een
ingang heeft bij en contacten heeft met de diverse instanties.
Deze leden merken op dat de indiener de ondersteuning van de moeder
tijdens detentie noemt met als doel dat ze daarna de kinderen kan
opvoeden en niet weer de fout in gaat. Deze leden nemen aan dat de
indiener met in de fout gaan bedoelt dat zij weer strafbare feiten pleegt.
Hoe ziet indiener in dit verband dan de rol van de reclassering? Zou er
volgens de indiener daar een probleem liggen? Zo ja, welk probleem en
hoe moet dit dan opgelost worden?
Uiteraard ziet indiener een rol voor de reclassering weggelegd om te
voorkomen dat de moeder weer in de fout gaat. Dat staat echter los van
datgene wat het kind nodig heeft om ongeschonden uit deze periode van
detentie van de moeder te komen. De reclassering is er expliciet voor de
moeder (indien een rechter dit uitspreekt, wat niet altijd zo is) en niet voor
het kind. Het gaat indiener erom dat kind en moeder ondersteuning
krijgen tijdens en na detentie om de aanleiding voor plegen strafbaar feit
(vaak vanwege armoede, schulden) wordt weggenomen en een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

18

opvoedrelatie en band blijft bestaan. Reclassering heeft een andere taak,
bovendien staat een gezinscoach dichtbij het gezin.
De leden van de PVV-fractie merken op dat gesteld wordt dat het aanbod
voor hulp aan kinderen van moeders zwaar tekort schiet. Het is te beperkt
omdat het niet op tijd komt, er geen coördinatie en afstemming is en
doordat het niet voor elk kind beschikbaar is. Waarom is het aanbod niet
voor elk kind beschikbaar? Is dat alleen vanwege de leeftijdsgrens van
twaalf jaar in het geval van moeder-kindbezoektijden of zijn er nog andere
vereisten waardoor kinderen niet in aanmerking komen voor ondersteuning?
De PVV-fractie vraagt hoe het komt dat niet elk kind de zorg en ondersteuning krijgt die het nodig heeft als de moeder te kort schiet. De hulp
komt vaak pas als het heel slecht gaat met een kind. Deze kinderen zijn
een stille en vergeten groep. Uit angst om moeder nooit meer te zien en
uit schaamte vragen ze niet snel hulp. Zo verdwijnen kinderen uit het zicht
en is er geen aanbod. Als het gaat om een gedetineerde moeder dan zijn
er verschillende redenen waarom deze kinderen te weinig hulp krijgen.
Inderdaad is er een probleem met het bezoeken van de moeder in de
gevangenissen. De leeftijdsgrens voor specifieke ouder-kind bezoeken
voor minderjarige kinderen is een probleem. Maar dit is niet het enige
probleem. Het gaat ook om de zorg voor de achtergebleven kinderen en
de nazorg als de moeder eenmaal terug is. Na de detentie moet er weer
een goede band tussen moeder en kind opgebouwd worden. Het
geschonden vertrouwen moet worden hersteld. Dit vergt tijd en aandacht.
Als moeder eenmaal uit detentie is dan heeft Justitie nog weinig aandacht
voor de relatie tussen de moeder en het kind. Ook gemeenten stellen geen
prioriteit als het gaat om aandacht voor deze groep kinderen. Dat is een
van de redenen dat indiener met haar voorstel is gekomen.
De leden van de CDA-fractie hechten eraan te benadrukken dat de ouders
zelf de eerstverantwoordelijken zijn. Zij moeten zelf voor opvang en
verzorging zorgen. Deze leden wijzen er op dat veel ouders daartoe ook
prima in staat zijn.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat ouders zelf de eerstverantwoordelijken zijn en dat zij zelf voor opvang en verzorging moeten
zorgen. Indiener verwijst naar wat zij eerder heeft gezegd over de rol van
de moeder. In aanvulling hierop het volgende. Indiener deelt de mening
van de aan het woord zijnde leden van de CDA-fractie dat ouders primair
verantwoordelijkheid moet nemen voor de zorgen van hun kinderen. Die
verantwoordelijkheid voor de kinderen mag je nooit bij de ouders
weghalen als daar geen reden voor is. Indiener wil echter benadrukken
dat dat niet het doel van de voorstellen zijn. Indiener wil slechts ondersteuning bieden aan de kinderen waarvan de moeder door omstandigheden niet in de nabijheid van het kind is en waardoor het kind, door de
afwezigheid en detentie van de moeder, schade kan ondervinden. Om
deze schade te vermijden of zo klein mogelijk te houden is het nodig dat
een gezinsmaatschappelijk werker of gezinscoach zich over het kind
ontfermt. En tevens gericht is op het zo snel mogelijk terug geven van de
regie aan de moeder, indien het kan. Deze ondersteuning staat naast de
ouder en moet de belangen van het kind behartigen en de ouderkindrelatie gezond houden of maken.
Delinquent gedrag maakt iemand niet per se op alle punten een slechte
ouder, hoewel het voorbeeldgedrag, uitzonderingen daargelaten,
natuurlijk ernstig tekort lijkt te schieten.
Voornoemde leden constateren dat de problematiek niet nieuw is, maar
dat het in de praktijk in het bijzonder ontbreekt aan consequent uitvoeren
van wat afgesproken is. Zij vragen of de indiener dat onderschrijft. Er
wordt momenteel gewerkt aan een uitbreiding van de bezoektijden.
Omdat deze leden de problematiek onderschrijven, kunnen zij zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

19

focussen op de beslispunten. Daarin wordt immers de oplossingsrichting
aangegeven en daar draait het nu om.
Indiener ondersteunt de gedachte van de leden van de CDA-fractie dat
delinquent gedrag niet per se leidt tot slechte ouders. Zij is echter ook van
mening dat datzelfde gedrag geen effect mag hebben op het kind en op
de toekomst van het kind. Daarom meent indiener dat er aandacht moet
zijn voor het kind om vervolgschade bij het kind te voorkomen. Indiener
onderschrijft dat de problematiek niet nieuw is. Sinds 2008 vraagt indiener
aandacht voor deze groep kinderen. Spijtig genoeg hebben deze acties
nooit geleid tot effectief beleid. Door deze initiatiefnota hoopt indiener
hier verandering in te brengen.
De problemen waar indiener over spreekt betreffen niet allen de bezoektijden voor kinderen aan hun ouders. Dit is slechts een deel van de
oplossing. Daarnaast is aandacht nodig voor de ontwikkeling van het kind
dat geconfronteerd wordt met een gedetineerde moeder en een verbetering van de moeder-kindrelatie na het beëindigen van de detentie. Deze
problematiek is net zo belangrijk. En hier is geen aandacht voor en dus
ook bijna geen aanbod.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe het in kennis stellen van
de kinderen nu plaatsvindt.
De fractie van de ChristenUnie vraagt hoe het in kennis stellen van de
kinderen nu plaatsvindt. Indiener gaat ervan uit dat dit in de beslotenheid
van het gezin gebeurt, of zou moeten gebeuren. Uit gesprekken met
medewerkers die werken met gedetineerde moeders wordt duidelijk dat
niet makkelijk of helemaal niet gesproken wordt over de aankomende
detentie van moeder. Het komt regelmatig voor dat moeders niets
vertellen of ze vertellen een alternatief verhaal zoals het voorwenden van
een ziekenhuisbezoek of een vakantie. Als kinderen op enig moment toch
vernemen waar moeder zit, heeft dat grote gevolgen voor het vertrouwen
tussen moeder en kind. Deze druk mag een kind niet alleen dragen,
hiervoor heeft het een luisterend oor en ondersteuning nodig. Een
gezinscoach of gezinsmaatschappelijk werker kan dit bieden.
Het in kennis stellen is in de ogen van deze leden een cruciaal moment,
gezien het feit dat het contact daar gemaakt of gebroken kan worden en
op dat moment het vertrouwen van een kind kan worden gewonnen. Zij
vragen in hoeverre in gevangenissen de mogelijkheid bestaat in een
huiselijk omgeving de ouder te ontmoeten. Hieronder verstaan
voornoemde leden een niet geboeide ouder, zonder een glazen scheidingswand en een gemoedelijke uitstraling van de omgeving.
Indiener deelt van harte de opmerking van de leden van de ChristenUniefractie dat het contact tussen moeder en kind van cruciaal belang is voor
het vertrouwen tussen beiden. Als moeder eerlijk is over haar verblijf in
de gevangenis, en het kind is op de hoogte van de detentie, dan is er het
«Moeder en Kind»- bezoek. Op dit moment zijn de mogelijkheden voor het
kind om de moeder te bezoeken nog zeer beperkt. De bezoektijden zijn
vaak in schooltijd, er zijn te beperkte bezoektijden en niet zelden wordt de
moeder in een vrouweninrichting geplaatst dat niet in de buurt van de
woonplaats is. Al deze factoren maken de Moeder-Kindbezoeken
problematisch.
Voornoemde leden vragen of het in kennis stellen van de kinderen altijd
plaatsvindt door of met specifiek daartoe opgeleid personeel. Zij vragen
wat de gemiddelde termijn is waarop kinderen voor de eerste keer contact
kunnen hebben met hun ouder na arrestatie. Daarnaast vragen deze leden
welke invloed een contactmoment of het ontbreken daarvan met de ouder
bij een korte detentie, heeft op de onthechting.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of er speciaal opgeleid
personeel is dat moeder en kind kan ondersteunen. Voor zover indiener
weet is er geen speciaal personeel aanwezig. Er is een mogelijkheid om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

20

Humanitas/Gezin in Balans te vragen de moeders te ondersteunen bij het
vertellen van de detentie door middel van kinderboeken en gesprekken.
Dit project heet «Wie let er op de kleintjes». Dit project is gericht op
moeders die in detentie zitten en bestaat niet voor vaders en is niet overal
beschikbaar. Dit project kan alleen worden ingezet als moeder bereid is
haar kinderen op de hoogte te brengen van de detentie.
Indiener kan niet met zekerheid zeggen wat de gemiddelde termijn is
waarop kinderen voor het eerst contact hebben met hun ouders. Indiener
heeft begrepen dat dit wisselt per inrichting van een aantal dagen tot
weken of soms langer. Indiener wil benadrukken dat contact tussen
moeder en kind onmiddellijk na de start van detentie van moeder moet
plaatsvinden.
De verwijdering tussen moeder en kind kan problemen veroorzaken ten
aanzien van de band en het hechtingsproces. Het hechtingsproces bij
baby’s tot 3 jaar is van groot belang voor de verdere ontwikkeling van het
kind. In uitzonderlijke gevallen is het mogelijk om het kind de eerste
maanden van zijn leven bij de moeder in de inrichting te laten verblijven.
Deze periode is echter te kort om een geslaagde hechtingsperiode te
volbrengen.
De indiener stelt dat de kosten die gemaakt worden bij een eventueel
bezoek van het kind aan de ouder zouden mogelijk betaald kunnen
worden vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO). Deze
leden vragen of die bereidheid er bij de gemeenten is en of daar ook
budgettaire ruimte voor bestaat bij die gemeenten. Daarnaast vragen de
leden of deze kosten die vanuit de WMO vergoed zouden worden, een
oormerk dienen te krijgen.
De leden van de ChristenUnie vragen in hoeverre de WMO ingezet kan
worden om een financiële bijdrage te leveren aan het bezoek van kinderen
aan hun moeder. Voor zover indiener het weet hebben gemeenten de
ruimte om vanuit de WMO een financieeltegemoetkoming te verstrekken
om de kosten die gepaard gaan met het bezoek van een kind aan de
moeder (deels) te vergoeden. De WMO is immers ook voor het in stand
houden van sociale banden tussen familieleden. In die zin zou de WMO
wel degelijk behulpzaam kunnen zijn. Op dit moment verschilt het per
gemeente of geld vrijgespeeld wordt voor de financiële ondersteuning
van het bezoek van het kind aan de moeder in detentie. En indien er geld
is, is er niet altijd begeleiding voor de kinderen om af te reizen naar de
vrouwengevangenis. Indiener heeft een onderzoekje gedaan en de
beleidsdocumenten met betrekking tot de WMO van enkele gemeenten
bestudeert. Indiener is slechts één gemeente tegengekomen die min of
meer aandacht heeft voor deze problematiek. Andere gemeenten spreken
niet over een financiële tegemoetkoming in de kosten van een bezoek aan
de gedetineerde moeder. Dat betekent niet dat deze tegemoetkoming niet
gegeven wordt. Indiener heeft dat echter niet gevonden, wat betekent dat
de moeder deze informatie ook moeilijk zal kunnen achterhalen. Een
gezinsmaatschappelijk werker of gezinscoach die verbonden is aan de
gemeente zou deze informatie wel kunnen achterhalen.
2. De feiten op een rij
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener aangeeft dat
jaarlijks ruim 3000 vrouwen in één van de vijf penitentiaire inrichtingen
voor vrouwen in Nederland verblijven en dat hiervan ongeveer 70%
moeder met gemiddeld twee kinderen zou zijn. Kan de indiener aangeven
waar deze cijfers vandaan komen? Kan de indiener verder aangeven
hoeveel gedetineerde moeders alleenstaande ouder zijn?
De VVD-fractie wil weten op welke cijfers indiener zich baseert. Ook de
leden van de D66-fractie en de PvdA-fractie hebben vragen gesteld over
het aantal vrouwen in detentie en of zij kinderen hebben of niet. Uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

21

«Gevangeniswezen in getal»2 blijkt dat rond de 3000 vrouwen per jaar
uitstromen uit detentie. De staatssecretaris spreekt in zijn brief van
23 april 2012 eveneens over een uitstroom van rond de 3000 vrouwen. Er
zijn diverse onderzoeken waarin gesproken wordt over het aantal
moeders in detentie en hoeveel kinderen zij gemiddeld hebben. Indiener
heeft gebruik gemaakt van een onderzoek van de Dienst Justitiële
Inrichting (DJI) uit november 20023. In dit rapport wordt gesproken over
73% van de vrouwen die in detentie zitten en kinderen hebben. Andere
onderzoeken laten vergelijkbare aantallen zien. In het rapport «Moeders in
detentie en de omgang met hun kinderen» 4 wordt gesproken over een
geschat aantal van tussen de 50 en 70% gedetineerde moeders. Uit het
onderzoek van DJI uit 2002 blijkt dat ruim 23% van de gedetineerde
vrouwen één kind heeft, 22% twee kinderen, ruim 12% drie kinderen en
15% heeft meer dan 3 kinderen.
Uit hetzelfde rapport uit 2002 blijkt dat van de gedetineerde vrouwen 8,2%
getrouwd is en 3,8% samenwonend. 42% is ongehuwd en een kleine 9% is
gescheiden of weduwe. Recentere cijfers zijn niet gevonden. In dit
onderzoek is geen verband gelegd tussen de huwelijkse staat van de
gedetineerde vrouw en het feit of zij kinderen heeft op niet.
De indiener geeft ook aan dat slechts 125 moeders nazorg krijgen. Wat
houdt deze nazorg precies in? Kan de indiener aangeven waarom slechts
125 moeders nazorg krijgen en waar deze cijfers vandaan komen. Geeft de
indiener hiermee aan dat er wel nazorg zou moeten zijn voor een groep
gedetineerde moeders, maar dat er om bepaalde redenen geen gebruik
van kan worden gemaakt of wordt gebruikt? Voornoemde leden vragen of
niet beter eerst hier naar gekeken kan worden voordat er iets nieuws
wordt bedacht. Kan bijvoorbeeld voorlichting aan gemeenten die de
nazorg zouden moeten verlenen hier aan bijdragen?
De leden van de VVD-fractie vragen wat de nazorg precies inhoudt. Tevens
vragen de leden of niet eerst gekeken moet worden naar de redenen
waarom geen gebruik gemaakt wordt van de geboden nazorg. De nazorg
van gedetineerde moeders is gericht op het moment dat de moeder de
gevangenis verlaat. De laatste maanden van de detentie krijgt de vrouw in
sommige gevallen opvoedondersteuning aangeboden en wordt ingezet
op maatschappelijke re-integratie. De opvoedondersteuning strekt tot doel
om de moeder na de detentie tools mee te geven om de verzorging van
haar kinderen weer op zich te nemen. De opvoedondersteuning gaat
primair uit van de steun die de moeder nodig heeft en niet van de
ondersteuning die het kind nodig heeft. Uiteraard zal het kind ook
voordeel hebben van deze ondersteuning, maar indiener wil benadrukken
dat kinderen ook andere steun en begeleiding nodig hebben, zoals zij dat
heeft besproken in haar nota. Om de juiste ondersteuning te bieden moet
het kind centraal stant en moet uitgegaan worden van de positie van het
kind. Nu krijgt niet elke moeder en kind tijdens detentie ondersteuning,
omdat niet iedereen volgens de huidige regels in aanmerking komt.
De ondersteuning die de ex-gedetineerde moeder aangeboden krijgt,
wordt door Humanitas georganiseerd. Deze organisatie heeft aangegeven
dat zij jaarlijks rond de 125 ex-gedetineerde moeders ondersteunen. De
aan het woord zijnde leden vragen naar de rol van de gemeenten. De
meeste gemeenten zetten niet in op ondersteuning van ex-gedetineerde
moeders en hun kinderen. De meeste middelen worden besteed aan
resocialisatie van veelplegers. Daarnaast zijn bij sommige (kleine)
gemeenten de moeders niet in beeld of gaat het om een zeer klein aantal.
Deze kleine gemeenten zullen allen apart moeten uitvinden welke
2

Gevangeniswezen in getal 2006–2010: 3023; Gevangeniswezen in getal 2007–2011: 2770
Rapport vrouwen in detentie Ministerie van Justitie, Den Haag, DJI, 2002
4
Jonker-Verweystichting van mei 2007 «Moeders in detentie en de omgang met hun kinderen»
mei 2007
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

22

ondersteuning de ex-gedetineerde moeder en haar kind nodig hebben.
Landelijk sturing op dit punt zou winst betekenen voor de aanpak en kan
daarnaast leiden tot beteren inzicht in de problematiek.
Het aantal moeders dat van Humanitas ondersteuning krijgt, was 125,
maar loopt als gevolg van de bezuinigingen terug. Indiener spreekt op dit
punt haar zorg uit dat deze bezuinigingen grote consequenties kunnen
hebben voor de ex-gedetineerde moeder en haar kind.
Hoeveel moeders zouden er volgens de indiener dan eigenlijk in
aanmerking moeten komen voor nazorg?
De leden van de VVD-fractie willen weten hoeveel kinderen in aanmerking
moeten komen voor nazorg. Indiener kan hiervan slechts een schatting
geven, maar uit contacten met onder anderen Humanitas blijkt dat
ongeveer 400 moeders gebruik moeten kunnen maken van een speciale
regeling, dat gericht is op de opvoedondersteuning. Meer dan 800
minderjarige kinderen zullen begeleiding nodig hebben om de gevolgen
van de detentie van de moeder zo klein mogelijk te houden. Deze
begeleiding bestaat naast de opvoedondersteuning die de moeder moet
krijgen. Daarnaast zal een deel van de kinderen extra psychiatrische of
psychologische zorg nodig hebben om geen vervolgschade te ondervinden van de detentie van de moeder.
Het aantal moeders en kinderen kan makkelijk in beeld worden gebracht
door een consequente uitvoering van kindcheck en een aanbod voor alle
moeder en kinderen tijdens en na detentie. Voorwaarde is dat moeder en
kind in beeld moeten zijn en dat er voldoende aanbod aan ondersteuning
is. Beiden zijn er niet.
De indiener stelt dat de meeste kinderen verblijven in het eigen netwerk
van de moeder en dat pleegzorg dan geen taak ziet omdat het al geregeld
zou zijn. De leden van de VVD-fractie nemen aan dat de indiener hier BJZ
mee bedoelt?
Overigens zijn deze leden verbaasd dat pleegzorg BJZ er zo over zou
denken. Er is dan niemand die daadwerkelijk het gezag over de kinderen
kan uitoefenen wanneer de ouder met het gezag is gedetineerd. Deze
leden zijn van mening dat BJZ hier wel degelijk een taak heeft en dat er in
dat geval een ondertoezichtstelling zou moeten worden uitgesproken
zodat een gezinsvoogd (tijdelijk) deze taak op zich kan nemen. Kan de
indiener aangeven hoe vaak het voorkomt dat er wel een ondertoezichtstelling is uitgesproken en hoe vaak niet?
Indiener dankt de leden van de VVD-fractie voor haar opmerkzaamheid.
Het is waar dat indiener met pleegzorg BJZ bedoelt.
Indiener wil benadrukken dat opvang van het kind in de eigen omgeving
de absolute voorkeur heeft boven ondertoezichtstelling. Zoals indiener
hierboven al heeft aangegeven is het niet altijd nodig om BJZ in te zetten,
maar is meer behoefte aan gezinsmaatschappelijk werker of een gezinscoach die regie voert en een oogje in het zeil houdt. Het sociale netwerk
rondom de moeder en het kind kunnen dan eveneens een bijdrage
leveren. Indiener is van mening dat de inzet van een gezinsmaatschappelijk werker of gezinscoach een effectiever oplossing is die tevens
goedkoper is dan het inschakelen van BJZ. De leden van de VVD-fractie
willen weten hoe vaak een kind van een gedetineerde moeder een OTS
krijgt opgelegd. Er wordt niet bijgehouden hoe vaak een ondertoezichtstelling wordt uitgesproken bij kinderen waarvan de moeder gedetineerd
is of wordt.
De leden van de SP-fractie vragen de indiener naar haar mening over het
bereikte niveau van nazorg door de gemeenten aan ex-gedetineerden. De
gemeentes zijn hiervoor verantwoordelijk, maar in de praktijk schort hier
vaak nog veel aan, niet alleen ten aanzien van het gezin maar in het
algemeen. Wat is de analyse van de indiener van dit probleem? Zou het
geld dat voor de gemeentes beschikbaar is voor nazorg aan ex-gedetineerden niet gelabeld moeten worden? Om te voorkomen dat het geld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

23

aan andere zaken wordt uitgegeven en er voor te zorgen dat nazorg goed
geregeld wordt, juist omdat goede nazorg nieuwe problemen effectief kan
voorkomen?
De leden van de SP-fractie vragen naar de mening van de indiener over
het bereikte niveau van de nazorg door de gemeenten aan ex-gedetineerden. Indiener wil er nogmaals op wijzen dat het doel van de nota niet is
het op orde brengen van de nazorg van ex-gedetineerden, maar de zorg
organiseren voor de kinderen van gedetineerde moeders gedurende het
hele detentietraject. Dit is een andere groep waar indiener zich hard voor
wil maken. Hier is nog niets voor geregeld en dat wil indiener veranderen.
Indiener zal echter niet ontkennen dat een deel van dat traject de nazorg
van de ex-gedetineerde en haar kind betreft. Zoals indiener hierboven
reeds heeft aangegeven zal er meer aandacht moeten zijn voor de nazorg
van de ex-gedetineerde en haar kind. Niet elke gemeenten heeft oog voor
deze groep. Indiener verwijst verder naar het antwoord op de vragen van
de leden van de fractie van de ChristenUnie.
Verder vragen de aan het woord zijnde leden of geld dat de gemeente van
de overheid krijgt geoormerkt moet worden voor de nazorg van
ex-gedetineerden. Indiener is van menig dat geborgd moet worden dat
kinderen van gedetineerde moeders de garantie hebben dat ze ondersteuning krijgen tijdens en na detentie, om te voorkomen dat kinderen
schade in de opvoeding ondervinden door de afwezigheid van de moeder.
Tevens moet na detentie zo snel mogelijk een start gemaakt worden met
opvoedondersteuning zodat thuis (weer) een veilige (opvoed)situatie
ontstaat. Doel van indiener is niet het labelen van geld, maar het regelen
en stroomlijnen van ondersteuning vanuit de gemeente door laagdrempelig aanbod.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren op basis van de
voorliggende nota, dat ruim 3000 vrouwen in een penitentiaire inrichting
verkeren. Daarvan keren er 2500 terug naar een gemeente. De wet stelt
dat al deze vrouwen recht hebben op nazorg. Van deze groep maakt
slechts 5% gebruik van nazorg. Wat is de reden van dit lage cijfer? Vraagt
slechts 5% van de vrouwen deze nazorg aan of is er sprake van een te
beperkt aanbod?
De leden van de ChristenUnie-fractie willen weten waarom er maar 5%
van de ex-gedetineerde vrouwen gebruik maken van de nazorg. Indiener
heeft moeten constateren dat er slechts financiering is voor 5% specifiek
gericht op de problematiek van ex-gedetineerde moeders. Voor de rest is
er geen aanbod. Deels omdat de groep niet bekend is en deels omdat het
geen prioriteit heeft.
3. Huidig aanbod voor kind en moeder in detentie
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener het programma
«Betere Start» als een goed initiatief noemt dat echter aan een te beperkte
groep wordt aangeboden en gedurende een te beperkte tijd. Kan de
indiener aangeven of een onafhankelijke gekwalificeerde instantie, niet
zijnde de bedenker van de «Betere Start», deugdelijk heeft onderzocht of
het hier een effectieve interventie betreft? Kan de indiener aangegeven
waarom een dergelijke interventie – als deze bewezen effectief is – zo
weinig en zo beperkt wordt ingezet? Graag ontvangen deze leden hierop
een toelichting.
De leden van de VVD-fractie willen weten of het programma «Betere
Start» effectief is en of daar onderzoek naar is gedaan. De universiteit van
Utrecht heeft dit programma onderzocht en vastgesteld dat het
programma effectief is. Het programma wordt te weinig aangeboden,
deels door gebrek aan prioriteit en voor een ander deel omdat het niet
voor elke moeder en kind geschikt is. Dé moeder en hét kind bestaan net

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

24

zoals hét programma en dé ondersteuning, niet. Daarom is dit programma, maar ook maatwerk van groot belang.
De leden van de PVV-fractie lezen dat wordt aangegeven dat veel kinderen
die dat zelf willen niet op bezoek kunnen bij hun moeder, omdat de
afstand te groot is, er geen geld of begeleiding voor de reis is of BJZ geen
toestemming geeft. Deze leden vragen om welke redenen BJZ geen
toestemming kan geven. Zij nemen aan dat erop kan worden vertrouwd
dat BJZ in het belang van het kind toestemming geeft of weigert.
De leden van de PVV-fractie vragen welke redenen er kunnen spelen
waarom BJZ geen toestemming geeft voor een bezoek van het kind aan
de gedetineerde moeder.
De indiener kan slechts haar vermoeden uitspreken waarom BJZ niet altijd
toestemming geeft voor een bezoek van het kind aan haar gedetineerde
moeder. Indiener denkt dat de weigering van BJZ om met het kind de
gedetineerde moeder niet te bezoeken is ingegeven omdat zij dit in het
belang van het kind de juiste beslissing vinden. De ervaring van de
vrijwilligers van «Gezin in balans» leert dat BJZ geen personeel kan
vrijmaken om dat bezoek met het kind af te leggen. In dit gat is Humanitas
gesprongen en heeft vrijwilligers bereid gevonden samen met het kind de
moeder te bezoeken. Dit gebeurt echter te weinig waardoor niet alle
kinderen hun gedetineerde moeder kunnen bezoeken.
De kindcheck, die moet voorkomen dat kinderen van gedetineerde
moeders vergeten worden, is nog vrijwel nergens ingezet en volgens de
indiener dus een papieren werkelijkheid. Voornoemde leden vragen of er
problemen zijn waartegen men in de praktijk is aangelopen bij het
uitvoeren van de kindcheck waardoor het niet of nauwelijks wordt
ingezet? Kortom: waarom wordt er niet optimaal gebruik gemaakt van de
kindcheck?
De leden van de PVV-fractie willen weten waarom niet optimaal gebruik
wordt gemaakt van de kindcheck. Zoals indiener eerder in de nota heeft
beschreven zijn er verschillende redenen waarom kindcheck nog niet
optimaal werkt. Bij het eerste contact tussen de moeder en depolitie heeft
de politie de taak om te informeren of er kinderen zijn. Dit gebeurt niet
altijd, omdat agenten er niet aan denken. Als het wel bekend is, zal de
politie deze informatie moeten overdragen aan de gemeente waar de
verdachte of de veroordeelde moeder woont. Er is echter niet altijd
aanbod. Dat betekent dat als bekend is dat er kinderen zijn, het niet altijd
duidelijk is waar men naar toe moet om hulp te vragen, waardoor kind
tussen wal en schip valt.
Er is een onderscheid tussen een geplande en een ongeplande arrestatie.
In beide gevallen zal de politie moeten controleren of de gearresteerde
vrouw moeder is en kinderen achterlaat. Bij een geplande arrestatie,
wordt de moeder geacht zorg voor haar kind geregeld te hebben. Dit
gebeurt niet altijd, om diverse redenen. Bijvoorbeeld: de moeder durft
met naasten niet te spreken over haar op handen zijnde arrestatie; durft
met haar kind niet te spreken over de arrestatie en de mogelijkheid dat zij
gevangen wordt genomen.
De ervaring leert dat de politie niet altijd bij de vrouw informeert of er
kinderen zijn. En al helemaal niet controleert óf er kinderen zijn. Dat
betekent dat deze kinderen in eerste instantie achterblijven zonder zorg of
ondersteuning.
Als de politie het vermoeden mocht hebben dat de vrouw kinderen heeft,
dan bestaat de mogelijkheid om via het GBA te controleren of dat
werkelijk het geval is. Gezien het feit dat er nog steeds kinderen alleen
achterblijven, moet de indiener de conclusie trekken dat aan de voorkant
van de detentie de politie nog steeds steken laat vallen. Ook bij
gemeenten weet men niet goed hoe ze moeten omgaan met een
zelfmelding van een moeder die gedetineerd wordt. Dit wijst het eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

25

onderzoek van indiener uit, terwijl de contactpersoon nazorg bij de
gemeente wel degelijk een rol moet spelen ten gunste van de kinderen.
Uit de brief van de toenmalige ministers van Justitie en Jeugd en Gezin
blijkt dat de contactpersoon nazorg een opdracht moet krijgen om te
controleren of er kinderen zijn waar moeder de verantwoordelijkheid voor
heeft. Het is van groot belang dat dit contact gelegd wordt. Tot nog toe
wordt deze persoon in de gemeente niet benaderd.
Kortom, de controle begint bij de actie door de politie en vervolgens door
de coördinatoren van de gemeenten. Kinderen moeten in beeld zijn en er
moet een aanbod zijn. Beide is niet het geval. Hier is geen sprake van
onwil, maar van onwetendheid. Daarom is een politieprotocol hoe te
handelen als er kinderen achter blijven en een laagdrempelig aanbod, zo
noodzakelijk.
De leden van de CDA-fractie merken op dat het programma «Betere Start»
wordt voortgezet, nadat zij hiervoor, met overtuigende steun van de
indiener, hadden gepleit tijdens de begrotingsbehandeling Veiligheid en
Justitie.
Terecht wijst de indiener op de afspraken die zijn gemaakt over de
kindcheck. Het bevreemdt deze leden zeer dat de afspraken blijkbaar niet
worden nagekomen. Net als de indiener zijn zij hierover zeer ontstemd.
Indiener wil de leden van de CDA-fractie verwijzen naar wat indiener
hiervoor gezegd heeft over kindcheck.
De leden van de SP-fractie vragen de indiener of er voor de groep
moeders die slechts kort in detentie verblijven niet een andere training
beschikbaar is of zou moeten zijn. Zou opvoedingsondersteuning niet ook
aan kortgestraften moeten worden aangeboden? Hoe zou dit kunnen
worden verbeterd?
De leden van de SP-fractie vragen of er voor de groep moeders die slechts
kort in detentie zijn een training beschikbaar is zoals de opvoedondersteuning. Op dit moment financiert het ministerie van Veiligheid en
Justitie Humanitas en hun programma «Gezin in Balans» om opvoedondersteuning te geven aan deze groep vrouwen. Er is dus reeds voorzien in
een training voor kortgestrafte moeders. Deze training is alleen niet
beschikbaar voor elke moeder. En dat terwijl de moeder in detentie bij
elkaar zitten, ze zijn dus makkelijk te vinden en te trainen.
Deze leden vragen of de verruiming van de bezoektijden tot een verbetering van de situatie heeft geleid. Kunnen kinderen nu vaker op woensdagmiddag, in het weekend of op doordeweekse avonden bij hun
gedetineerde ouder op bezoek? In hoeveel inrichtingen zijn de bezoektijden nog steeds onder schooltijd? Zouden hier in de praktijk geen
praktische oplossingen voor gevonden kunnen en moeten worden?
De leden van de SP-fractie vragen of de verruiming van de bezoektijden
tot een verbetering heeft geleid. Indiener heeft hier geen informatie over
maar verwacht dat er enige verbetering moet zijn. Bijvoorbeeld: in de PI
Breda zijn de bezoektijden veranderd waardoor er op de middagen en
twee keer door de week op een avond bezoek mogelijk is. Eén keer per
drie weken mag gedetineerde bezoek ontvangen in het weekend.
Ruimere bezoektijden helpt zeker, dit beleid verschilt echter per gevangenis. Indiener hecht eraan om te vermelden dat er meerdere zaken
tegelijk moeten gebeuren om detentieschade bij een kind te voorkomen.
De mogelijkheid om de moeder te bezoeken bezoek is daar een onderdeel
van.
Ook de mogelijkheid voor moeder om de laatste termijn van detentie door
te brengen met hun kind, in bijvoorbeeld Exodus huis, is een goede
manier om de band tussen moeder en kind te herstellen of te versterken
en moeder te ondersteunen in opvoedtaken. Onlangs zijn hiervoor
voorstellen gedaan in de Kamer. Indiener is van mening dat een pilot
moet worden opgestart waar alleenstaande moeders in de laatste fase

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

26

van hun detentie, of voor kortgestraften, de mogelijkheid moeten worden
gecreëerd om met een enkelband de rest van hun straf uit te zitten, buiten
de gevangenis en in het nabij zijn van haar kind.
Voornoemde leden vragen de indiener naar haar ideeën om de kindcheck
ook in de praktijk te verbeteren. De kindcheck wordt kennelijk nog nergens
ingezet. Hoe komt dat?
Indiener heeft voorgesteld om een protocol op te stellen, zodat agenten
en justitie altijd checken of er een kind is. Dus niet alleen vragen, maar
vooral controleren. Waarom dit nog steeds niet is gebeurd, is een vraag
die wij ook bij de Minister hebben neergelegd. Het lijkt erop dat politie en
justitie vragen of er kinderen zijn en dat een check noemen. Als de
moeder dan ontkent, wordt er geen actie ondernomen en. Daarom stelt
indiener dat er gecontroleerd moet worden in het GBA of er kinderen zijn.
Ook hier gaat indiener ervan uit dat het geen onwil is, maar onwetendheid. De situatie zit niet op het netvlies van politie en justitie.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat een kind de eerste zes
maanden van het leven bij de moeder in detentie mag verblijven. In de
initiatiefnota wordt regelmatig de band van tussen ouder en kind als groot
goed genoemd. Deze leden vragen waarom deze periode niet verlengd
kan worden zodat de band tussen moeder en kind zich verder kan
ontwikkelen, uiteraard met in ogenschouw genomen dat de ontwikkeling
geen achterstand op mag lopen. Voornoemde leden vragen vervolgens op
welke leeftijd een kind schade op zou lopen door bij een ouder in detentie
te verblijven.
De leden van de ChristenUnie-fractie willen weten tot welke leeftijd
kinderen bij hun moeder in detentie kunnen blijven zonder schade te
ondervinden van de aanwezigheid in de gevangenis. Op advies van de
RvdK is de leeftijd van het kind dat bij de moeder in de gevangenis mag
verblijven teruggebracht van 9 naar 6 maanden. Indiener ziet het dilemma
tussen de aanwezigheid van het kind bij de moeder in detentie en het
effect dat die aanwezigheid op de kinderen kan hebben. Indiener is
daarom van mening dat er onderzoek gedaan moet worden naar die
periode gezien vanuit het belang van het kind. Met inachtneming van de
goede voorbeelden uit het buitenland.
Deze leden vragen of, als het project «Betere Start» goed verloopt zoals de
signalen op dit moment aangeven en mogelijk het onderzoek later dit jaar
bevestigd, de mogelijkheid bestaat die termijn te verlengen? De huidige
periode van de laatste drie maanden een intensieve band opbouwen is in
de ogen van de leden vrij kort. Daarom vragen zij of een ongedwongen
ontwikkeling, die niet gekoppeld is aan een tijdsbestek, niet beter zou zijn.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben vragen gesteld over het
project «Betere Start». «Betere Start» is een afgebakende training van een
aantal keer en is geen antwoord op de totale problematiek. Er is dus geen
mogelijkheid om «Betere Start» uit te breiden. Wel moet het mogelijk zijn
om in samenwerking met het project Gezin in Balans van Humanitas
«Betere Start» breder in te zetten. Gezin in Balans biedt integraal aanbod
van begin van de detentie tot eind van de detentie en heeft de
mogelijkheid om tot anderhalf jaar na de detentie ondersteuning te
bieden! Doel is een breed aanbod tijdens en na detentie. Liefst zo dicht
mogelijk bij het gezin georganiseerd.
Bezoektijden zo vormgeven dat het mogelijk is om buiten schooltijden
ouders te bezoeken zien deze leden als een positief voorstel. Echter zijn
bezoektijden voor ouder en kind na het bereiken van het twaalfde
levensjaar niet eenvoudig te bewerkstelligen. Deze leden vragen of hier
niet eenduidige wijziging voor nodig is zodat, vanuit de rechtspositie van
het kind, het altijd mogelijk is ouders te bezoeken.
Indiener is het met de leden van de ChristenUnie eens dat er een
eenduidige bezoekregeling moet komen voor alle penitentiaire inrich-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

27

tingen zodat de bezoektijden worden aangepast aan de noden en wezen
van de kinderen. Daarbij wil indiener ook pleiten voor het verhogen van
de bezoekleeftijd van «moeder en kind»-bezoektijden naar 18 jaar.
De inhoud van de kindcheck wordt door de nota als toereikend beoordeeld. Toch kunnen de instanties uit de steekproef nog niet overweg met
de kindcheck. Welke mogelijkheden ziet de indiener tot verbetering op dit
punt?
Volgens de leden van de ChristenUnie zou indiener de inhoud van het
kindcheck toereikend beoordelen. Indiener wil erop wijzen dat indiener de
gedachte achter de kindcheck ondersteunt, maar indiener heeft moeten
constateren dat er sprake is van een gebrekkige uitvoering van de
kindcheck en die uitvoering acht indiener als ontoereikend. Over verbetervoorstellen wil indiener verwijzen naar de antwoorden op vragen van
leden van de CDA fractie.
4. Praktijkonderzoek
De leden van de VVD-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van
de verschillende reacties van de gemeenten in de fictieve casus. Het
verbaast deze leden des te meer daar de indiener aangeeft dat er een
gemeentelijke coördinator detentie is. Wat is dan de taak van deze
gemeentelijke coördinator detentie?
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de situatie van de fictieve
persoon Chantal Visser – alleenstaande moeder met minderjarige
kinderen – representatief is voor de 3000 vrouwen in detentie.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de taak van de gemeentelijke
coördinator detentie. Elke gemeente is verplicht om een coördinator
nazorg ex-gedetineerde aan te stellen. Deze persoon wordt ingelicht als
een gedetineerde vrij komt. De taakomschrijving staat onder anderen
beschreven in de brief van de regering aan de Kamer (29 270-52). Deze
taken zijn echter alleen gericht op de ex-gedetineerde na detentie. Dus
niet het kind en het gezin staan centraal. Daarom staat het voorkomen van
detentieschade en het creeren van een goed opvoedklimaat, niet centraal.
Juist daarom wil indiener dat deze coördinator ook het eerste aanspreekpunt wordt voor politie en justitie als bekend is dat er kinderen zijn.
Deze coördinator kan dan vanuit de gemeente een gezinsmaatschappelijk
werker of gezinscoach aanstellen die kijkt wat het kind en het gezin nodig
hebben en de regie heeft bij de ondersteuning en de nodige hulp.
De casus Chantal Visser maakt pijnlijk duidelijk dat bij 60 gemeenten, bij
diverse hulpinstantie, bij centra voor jeugd en gezin en bij jeugdzorg,
geen idee bestaat hoe detentieschade kan worden voorkomen en hoe
preventief en laagdrempelige hulp kan en moet worden geboden. De
casus wijst uit dat men de verantwoordelijkheid afschuift naar andere
instanties.
5. Conclusie
De leden van de SP-fractie zijn het zeer eens met de conclusies en scharen
zich hier graag achter. Onschuldige kinderen mogen niet gestraft worden
voor de daden van hun ouders. De kinderen en de ouder moeten
ondersteuning krijgen voor, tijdens en na detentie. Dat het huidige
gecoördineerd aanbod voor kinderen en ouders zo gebrekkig is moet
worden verbeterd. Zou het wellicht helpen om de voorstellen, genoemd in
de paragraaf Beslispunten, iets te concretiseren?
Indiener dankt de SP-fractie voor haar steun. Indiener zal trachten in de
volgende paragraaf zoveel als mogelijk de beslispunten toelichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

28

6. Beslispunten
1. Eén gezin, één plan: beheerd door een gezinscoördinator
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener voorstelt dat er
een gezinscoördinator moet komen per gedetineerde moeder. Deze leden
vragen hoe dit concreet er uit zal komen te zien. Zij vragen of de indiener
hiermee bedoelt dat elke gemeente in Nederland standaard een gezinscoördinator in dienst zou moeten hebben. Ook vragen deze leden waarom er
naast de gemeentelijke coördinator detentie weer een nieuwe functionaris
in de vorm van een gemeentelijke gezinscoördinator moet worden
aangesteld. Graag ontvangen zij uitleg hierover van de indiener. Tevens
vragen voornoemde leden waarom het Centrum voor Jeugd en Gezin
(CJG) of BJZ deze taak niet op zich kan nemen.
Het gaat indiener niet om het creëren van een nieuwe functie of een
nieuw loket. Indiener wil de bestaande mogelijkheden toespitsen op het
kind van gedetineerde moeder en iemand aanwijzen die inzicht heeft in
het beschikbare aanbod voor ondersteuning van kind en moeder voor,
tijdens en na detentie en deze persoon moet de regie voeren ter ondersteuning van moeder en kind in het belang van het kind. Een integraal
aanbod is er niet bij alle gemeenten. Zo ook niet gecoördineerde hulp,
iemand die de regie voert.
Indiener stelt voor dit laagdrempelig te organiseren via een gezinsmaatschappelijk werker, coördinator of gezinscoach. De termen komen op
hetzelfde neer. Indiener wil nadrukkelijk niet deze taak neerleggen bij
geïndiceerde en dure organisaties, maar zo lokaal mogelijk. Het is de
bedoeling om dit als taak vast te leggen. Wie de gemeente daarvoor
aanstelt is lokaal beleid.
Is de indiener het met deze leden eens dat hoe meer functionarissen, hoe
meer versnippering, hoe meer onduidelijkheid wie waarvoor is en hoe
minder effectieve ondersteuning?
Indiener is het zeer met deze stelling eens. Daarom pleit indiener niet voor
meer, maar voor een passend aanbod en coördinatie.
Daarnaast willen deze leden weten hoe hoog deze kosten zullen zijn en
hoe deze kosten worden gedekt.
Indiener wil voor de beantwoording van deze vraag verwijzen naar de
paragraaf over de financiële verantwoording.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de rol van de voorgestelde
gezinscoördinator wordt ten opzichte van mogelijk andere professionals
die zich al met een gezin bezighouden. Welke bevoegdheden en taken
krijgt die gezinscoördinator? Hoe kan voorkomen worden dat het vaak
toch al te hoge aantal hulpinstellingen en hulpverleners dat zich met
probleemgezinnen bezighoudt nog verder toeneemt door een gezinscoördinator aan te stellen die het gezin voor, tijdens en na detentie moet
begeleiden? Deelt de indiener de mening dat voorkomen moet worden
dat hulpverleners en instanties langs elkaar heen kunnen blijven werken.
Zo ja, denkt zij dit te voorkomen met het aanstellen van een gezinscoördinator en op welke wijze?
Een gezinscoördinator heeft een functie vergelijkbaar met die van een
(gezins)maatschappelijk werker. Deze maatschappelijk werker is lokaal
ingebed, toegankelijk en dichtbij en werkt vraaggericht. Deze persoon
zorgt dat er hulp op maat komt en voorkomt juist dat zich teveel mensen
met een kind of gezin bezig houdt. Tegelijk voorkomt deze persoon dat
deze stille vergeten groep kinderen helemaal geen hulp krijgt. Het gaat
absoluut niet om meer, maar om beter. Nu is er bijna niets. Niet in elke
gemeente is hulp en dat kan grote problemen veroorzaken. Indiener wil
voor de beantwoording tevens verwijzen naar de antwoorden op de
vragen van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

29

Waarom moet de rol van een gezinscoördinator gekoppeld worden aan de
vraag of een moeder al dan niet in detentie is of is geweest? Zou het niet
beter zijn om bij gezinnen met problemen – of die nu wel of niet te maken
hebben met detentie van de moeder – een gezinscoördinator aan te
stellen die, bekleed met taken en bevoegdheden, de regie krijgt over het
gezin en over het aantal hulpverleners dat zich met het gezin bezighoudt
en als enige ook eindverantwoording moet afleggen over de resultaten
van alle inspanningen om een gezin weer op de rails te helpen? Wat is de
mening van de indiener hierover?
Indiener is zeker voor één gezin, één plan bij gezinnen met problemen in
brede zin. Het gaat hier echter om een stille vergeten groep kinderen die
geen preventieve en actieve hulp en ondersteuning krijgt. Er is niets voor
hen geregeld, daarom is indiener met het voorstel gekomen. Daarom wil
indiener een vraaggericht aanbod voor deze kinderen en hun moeders,
voor, tijdens en na detentie om problemen te voorkomen en een goede
opgroeisituatie te creëren.
De leden van de PVV-fractie vragen of zij het goed begrijpen dat de functie
gemeentelijk coördinator al bestaat of dat dat een nieuw te creëren functie
is. Zij wijzen op bestaande effectief bewezen programma’s, zoals «Betere
Start» en «Gezin in Balans»
De leden van de PVV-fractie vragen of het hier een nieuw te creëren
functie is. De functie bestaat nog niet overal voor deze doelgroep. Al heeft
bijvoorbeeld Humanitas wel een werkwijze uitgewerkt en is deze in de
praktijk getoetst. Dit wordt echter niet overal toegepast. Voor de verdere
beantwoording verwijst indiener naar de antwoorden op de vragen van de
PvdA- en VVD-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen of het nu wel zo nodig is om altijd een
aparte functionaris aan te wijzen zoals de gezinscoördinator. Zou het niet
beter zijn wanneer de functionaris die in de gemeente is belast met de
nazorg/contacten met de Dienst Justitiële Inrichtingen hiermee belast
wordt? De leden van de SP-fractie vragen de indiener wie de gezinscoördinator, die één plan maakt voor één gezin, in de praktijk moet zijn. Bij welke
instantie of organisatie hoort deze? Wie is hiervoor verantwoordelijk? Wie
betaalt deze gezinscoördinator?
Indiener stelt zich een tweetrapsraket voor. Het eerste aanspreekpunt en
meldpunt voor kinderen van gedetineerde ouders is de gemeentelijke
coördinator die al bij de gemeente is belast met de nazorg. Deze coördinator wordt ook aanspreekpunt voor gezinnen. Deze persoon zorgt dat er
iemand komt die ook daadwerkelijk hulp biedt en coördineert. Dit kan een
gezinscoördinator of een gezinsmaatschappelijk werker of een gezinscoach zijn. Het moet iemand zijn die vanuit een laagdrempelige organisatie praktische zaken regelt. Dat kan een ambtenaar op het stadhuis niet,
maar iemand uit de praktische hulpverlening wel.
Dat is dus de tweede stap.
Humanitas heeft al een werkwijze ontwikkeld, maar ook Exodus heeft
kennis en expertise opgedaan. Het is van belang om aan te sluiten bij de
lokale situatie. Geen blauwdruk vanuit Den Haag.
Het is de verplichting om deze kinderen lokaal aan te melden en ook
lokaal ondersteuning te bieden. Op welke manier dat moet gebeuren en
door wie, kan elke gemeente zelf kiezen. Het is al een taak van gemeenten
om preventie, begeleiding en ondersteuning te bieden. Voor deze
specifieke vragen wij om een specifieke aanpak. Ex gedetineerden krijgen
die ook, dan is het helemaal nodig om dit voor hun onschuldige kinderen
ook goed te regelen.
De kosten zullen naar verwachting in grote gemeenten hoger liggen dan
in kleinere gemeenten, omdat logischerwijs het aantal gedetineerden in
die gemeenten groter is en daardoor het probleem ook.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

30

2. Samenhangend aanbod ondersteuning
De leden van de CDA-fractie merken op dat de indiener terecht aangeeft
dat ieder kind recht heeft op passende ondersteuning. Deze leden vragen
de indiener in dezen iets concreter en uitvoeriger te zijn, zodat zij zich een
beter beeld kunnen vormen van het geen initiatiefneemster voorstaat. Zij
vragen dit ook omdat de indiener enigszins kritisch is op het programma
«Betere Start», als zou deze interventie doorgaans tekort schieten. Die
mening delen deze leden niet. Wel zijn zij met de indiener van mening dat
het programma verder uitgerold dient te worden.
In tegenstelling tot wat de CDA-fractie opmerkt, is indiener zeer lovend
over het programma «Betere start», maar er ontbreekt een samenhangend aanbod aan ondersteuning voor, tijdens en na detentie. Betere
start is voor een beperkte groep vrouwen voor een deel van detentietijd.
Indiener vraagt meer, omdat ook onderzoek aantoont dat meer nodig is.
De leden van de SP-fractie vragen ook ten aanzien van het samenhangend
aanbod ondersteuning wie hiervoor verantwoordelijk is en wie dit in de
ogen van de indiener zou moeten betalen. Wie beheert de gereedschapskist aan interventies en wie bepaalt welke interventie wanneer
wordt ingezet?
De leden van de SP-fractie vragen wie verantwoordelijk is voor het
samenhangend aanbod. Indiener stelt zich voor dat de gezinscoördinator,
een gezinsmaatschappelijk werker of een gezinscoach verantwoordelijk is
voor de samenhang. Uitgangspunt is maatwerk en er moet geen Haagse
blauwdruk komen. Echter, de goede ervaringen die er nu al zijn, kunnen
als voorbeeld dienen. Er zijn voorbeelden van een beperkte groep
vrouwen waar het al werkt. Het wiel hoeft dus niet nog een keer te worden
uitgevonden.
3. Contactmogelijkheden met moeder en lotgenoten
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener voorstelt dat elk
kind de moeder ook daadwerkelijk kan zien en dat kosten van vervoer of
gebrek aan begeleiding naar de penitentiaire inrichting, door de gemeente
vanuit de WMO worden vergoed. Wat vindt indiener ervan dat deze
kosten door (de) ouder(s) zelf worden gedragen?
De VVD-fractie vraagt wat de mening van indiener is m.b.t. het zelf dragen
van de reiskosten. Ouders zijn primair verantwoordelijk om voor hun
kinderen te zorgen. En juist dan om zelf uit de problemen en helemaal uit
de gevangenis te blijven. Soms gaat het toch mis. Het gaat hier overigens
vaak niet om zware criminelen, maar moeders die tot een daad komen,
doordat ze bijvoorbeeld flink in de schulden zitten. Dit is allemaal niet
goed te praten, maar het geeft wel aan dat hun situatie goed moet
veranderen, omdat er anders een kans is op recidive.
Deze moeders hebben vaak geen geld. En als je in de gevangenis zit heb
je ook niet de mogelijkheid voldoende geld te verdienen. In die gevallen
vinden indieners ondersteuning op zijn plek. Omdat we kinderen niet de
dupe willen laten worden van de daad van hun ouders. En omdat we
menen dat zowel de moeder als het kind een tweede kans moet worden
gegund.
Deze leden kunnen zich hierbij ook voorstellen dat er kinderen zijn die hun
moeder niet in een penitentiaire inrichting willen opzoeken, maar dat de
moeder wel graag het kind wil zien en wellicht druk zal uitoefenen. Hoe
kijkt de indiener hier tegen aan?
Indiener is van mening dat het bezoek altijd het belang van het kind moet
dienen. Het kind pressen om op bezoek te gaan bij de moeder in detentie
lijkt indiener niet het belang van het kind te dienen. Ook hierin kan een
gezinscoördinator een rol inspelen. Belangrijk is dat het belang van het
kind prevaleert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

31

Wat te doen met moeders die een misdrijf hebben gepleegd tegen de
kinderen zelf?
De leden van de VVD-fractie stellen terecht de vraag wat te doen als de
moeder een misdrijf heeft gepleegd tegen de kinderen zelf. Dit is een
specifiek geval waar naar alle waarschijnlijkheid BJZ en de RvdK al een rol
zullen spelen. Deze instanties zullen moeten beoordelen of een bezoek
aan de moeder het belang van het kind dient.
De indiener geeft aan dat moeders en kinderen de mogelijkheid moeten
hebben om te chatten en dat dat moet kunnen als kinderen daar behoefte
aan hebben. De indiener weet ook dat juist internettoegang om veiligheidsredenen in gevangenissen verboden of beperkt mogelijk is. Bepleit
de indiener nu dat de behoefte aan contact van een kind op elk moment
boven de veiligheid in gevangenissen gaat?
Indiener bepleit zeker niet dat het contact met het kind boven de veiligheid
in de gevangenis moet gaan. Binnen de huidige technologisch ontwikkelingen is het mogelijk om contact tot stand te brengen, zonder dat de
veiligheid in het geding is. De leden van de VVD-fractie moeten dan
denken aan speciale ruimtes waar computers staan die gebruikt kunnen
worden om te chatten of te skypen. Indiener probeert bij de beantwoording van alle vragen te redeneren vanuit het belang van het kind.
Sterker nog, de rechten van kinderen.
Wat betekent dat voor de situatie van het kind of de kinderen? Worden zij
zo niet mogelijk als tussenpersoon in een gevaarlijke en zeer onwenselijke
situatie gebracht?
Indiener vermoedt dat de leden van de VVD-fractie met deze vraag
bedoelen dat kinderen als speelbal kunnen worden gebruikt door de
moeder als er veelvuldig contact tussen die twee is. Om dat te voorkomen
is het ook zo belangrijk dat er een organisatie is die coördinatie, expertise
en controle kan uitoefenen, zodat je het belang van het kind kan garanderen en tegelijkertijd kan voorkomen dat er ongewenste bijeffecten
ontstaan.
Hoe ziet indiener dit in het kader van het belang van het kind?
Voornoemde leden vragen of de indiener kan onderbouwen dat de door
voormalige minister voor Jeugd en Gezin ingevoerde kindcheck in de
kabinetsperiode waarin onder andere de PvdA regeringsverantwoordelijkheid droeg, in de praktijk vrijwel nooit wordt uitgevoerd en een
papieren werkelijkheid is. Of bedoelt de indiener dat de politie geen aparte
registratie bijhoudt van het aantal keren dat de kindcheck heeft plaatsgevonden?
Indiener wil voor de beantwoording van de vraag in zijn algemeenheid
verwijzen naar antwoorden op vragen over kindcheck. Ter aanvulling wil
indiener er op wijzen dat er een gebrek is aan coördinatie tussen
gemeentelijk en justitieel domein gericht op deze specifieke problematiek.
Deze kinderen hebben geen prioriteit. Juist omdat de PvdA hier al jaren
op zit en het tot op de dag van vandaag nog niet goed geregeld is, heeft
indiener deze nota geschreven. Om de positie van onschuldige kinderen
te beschermen en te verbeteren. En om te voorkomen dat deze kinderen
tussen wal en schip vallen.
Indiener denkt niet dat een aparte registratie door de politie moet worden
bijgehouden zoals de leden van de VVD-fractie suggereren. Het gaat
indiener om actieve controle, zodat hulp kan worden geboden.
Is de indiener het overigens met deze leden eens dat het de voorkeur
verdient om na te gaan hoe de alleenstaande ouder ertoe kan worden
bewogen haar of zijn verantwoordelijkheid te nemen en dit zelf te melden.
Indiener deelt de mening van de VVD-fractie dat het belangrijk is dat de
alleenstaande moeder zelf hulp zoekt. Uit het onderzoek dat indiener heeft
gehouden, casus Chantal Visser, blijkt dat ook in het geval de moeder op
zoek gaat naar hulp, deze niet voorhanden is. Moeder wordt door
hulpverleners en instanties veroordeeld en van het kastje naar de muur
verwijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

32

Is de indiener het ermee eens dat dit ook voor de achterblijvende kinderen
waarschijnlijk tot veel minder schade leidt?
Indiener is inderdaad die mening toegedaan, dat is een van de redenen
dat indiener deze nota heeft gemaakt.
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het belang van ouder-kind
contact tijdens detentie. Hiertoe dienen inderdaad de bezoektijden te
worden aangepast. Opmerkelijk is dat kinderen in een justitiële jeugdinrichting in beginsel onbeperkt recht hebben op contact met hun ouders(s),
terwijl zij doorgaans zelf de wet hebben overtreden terwijl de kinderen
van een gedetineerde ouder, zelf volledig onschuldig, veel beperkingen
ondervindt in het ouder-kind contact. Wat deze leden betreft staat het
belang van het kind centraal en zou het bezoek en contact aan minder
beperkingen onderhevig moeten zijn.
Indiener onderschrijft wat de CDA-fractie zegt over de bezoekregeling, van
harte.
Voornoemde leden zijn minder ingenomen met het voorstel om met een
kind te kunnen chatten. Gedetineerden worden terecht beperkt in
internetgebruik om misbruik te voorkomen. Bovendien is chatten meer
iets voor leeftijdsgenoten. Deze leden zien meer in uitbreiding van
bezoektijden en belmomenten. De aan het woord zijnde leden hebben
bedenkingen bij te intensief contact met lotgenoten. Liever zien zij de
ondersteuning komen van mensen die niet ook met problemen kampen.
Natuurlijk moeten de professionals zich goed op de hoogte stellen van de
knelpunten, de gevoelens en de zorgen, maar een netwerk van kinderen
van gedetineerde ouders draagt, naar het oordeel van deze leden, niet
direct bij tot een versterking van het individu.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat internetgebruik door
gedetineerden beperkt moeten blijven. Indiener deelt de mening slechts
ten dele. Er moet gezocht worden naar mogelijkheden om het contact
tussen moeder en kind digitaal vorm te geven.
Ook deelt indiener de mening van de CDA-fractie niet dat contact met
lotgenoten niet verstandig zou zijn. Ervaring leert dat lotgenotencontact
tussen kinderen van gedetineerde ouders de kinderen heel goed doet.
Kinderen kunnen veel problemen ondervinden met leeftijdsgenootjes die
niet begrijpen wat het is om een gedetineerde ouder te hebben, die
gepest worden of helemaal hun ei niet kwijt kunnen. Voor hen is contact
met lotgenoten van groot belang.
Wat de kindcheck betreft delen voornoemde leden de oproep van de
indiener om deze (eindelijk) uit te voeren zoals was toegezegd. Hierover is
in de Kamer al voldoende gewisseld. Het komt nu aan op de uitvoering.
De leden van de SP-fractie vinden het van belang dat het kind contact kan
houden met de gedetineerde ouder op voorwaarde dat het kind dat zelf
ook wil. Deze leden zien meer in het verbeteren van belmomenten en het
verruimen van de bezoekmogelijkheden in kindvriendelijke ruimtes, dan in
het voorstel kinderen en moeders met elkaar te laten chatten. Dat lijkt
ingewikkeld in een detentieomgeving, waar internet niet of nauwelijks is
toegestaan en communicatie gecontroleerd moet kunnen worden. Graag
ontvangen deze leden een reactie hierop.
Indiener wil verwijzen naar de antwoorden die hierboven al zijn gegeven
op het onderwerp over internet in detentie. Indiener is met de SP-fractie
van mening dat het persoonlijke contact tussen moeder en kind moet
prevaleren boven internetcontact. Dat betekent niet dat er niet een vorm
gevonden kan worden voor internetcontact tussen moeder en kind als
aanvulling op de bestaande contactmomenten.
Voornoemde leden missen in deze initiatiefnota instanties als de RvdK of
BJZ. Welke rol ziet de initiatiefnemer voor hen?
Indiener heeft al enkele opmerkingen gemaakt over BJZ en RvdK en wil
daarna verwijzen. Indiener is van mening dat BJZ een rol kan spelen daar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

33

waar dat nodig is, maar zeker niet als daarvoor helemaal geen reden
bestaat. Samenwerking is van groot belang. Er moet worden voorkomen
dat problemen uit de hand lopen, waardoor zwaardere maatregelen en
zorg nodig zijn. Dan is er al schade en ontstaan hoge kosten.
Deze leden vragen tevens naar de gevolgen van de stelselwijzing
Jeugdzorg. In hoeverre bestaat volgens de indiener dan het risico dat de
zorg voor deze kinderen versnippert raakt? Hoe zou dat wellicht
voorkomen kunnen worden, welke mogelijke oplossingen heeft de
indiener daarvoor?
De SP-fractie vraagt naar de relatie tussen dit voorstel en de stelselwijziging Jeugdzorg. Juist door het instellen van een aanspreekpunt in de
gemeente sluit je aan bij het nieuwe Jeugdzorgbeleid. Dit aanspeekpunt
kun je laten aansluiten bij het huidige coördinatiepunt en door vervolgens
een aanbod te creëren, komt er een samenhangende hulp. Dit voorkomt
problemen en bespaart geld.
7. Financiële verantwoording
Indiener wil, alvorens in te gaan op de opmerkingen van de fracties het
volgende opmerken. Het voorstel van indiener gaat om het voorkomen
van detentieschade en leed voor een kind en het gezin. Dit leed
voorkomen bespaart dure zorg en mogelijk andere kosten als gevolg van
vervolgschade bij het kind in de toekomst. Preventie en ondersteuning zijn
al een lokale taak en in die zin leidt deze nota niet tot wezenlijke veranderingen. Op termijn zal sprake zijn van een besparing van kosten die
specifiek met deze groep kinderen te maken heeft.
De leden van de VVD-fractie vragen of de indiener kan onderbouwen hoe
de kosten voor de aan te stellen gezinscoach of gezinscoördinator per
gedetineerde moeder of alleenstaande ouder op termijn gecompenseerd
worden.
De leden van de VVD-fractievragen of de indiener kan onderbouwen hoe
de kosten voor de aan te stellen gezinscoach of gezinscoördinator per
gedetineerde moeder of alleenstaande ouder op termijn gecompenseerd
worden. Jarenlange praktijkervaring van GIB leert dat schaamte en
schuldgevoelens over de detentie, moeders onzeker maken over hun rol
als opvoeder. Een gebrek aan kennis over bestaande regelingen en de
angst om kinderen kwijt te raken hebben tot gevolg dat deze moeders zelf
de stap naar reguliere hulpinstanties niet vinden of niet durven te zetten.
Daardoor stapelen problemen zich op, wat leidt tot schooluitval, een
toename van schulden en een verhoogde kans op Justitie contacten (van
zowel moeders als betrokken kinderen). Kinderen worden gemist door de
vrijwillige jeugdhulpverlening en komen pas in beeld als het gaat om
(duurdere) gedwongen Jeugdzorg. De complexiteit van de problematiek
en onzichtbaarheid van de doelgroep, in combinatie met de grote risico’s
waar betrokken kinderen aan bloot staan, vragen dringend om een
vroegtijdig en laagdrempelig ondersteuningsaanbod, wat tevens in staat
is om een brug te slaan naar reguliere hulpinstanties.
Ook vragen deze leden de indiener de andere extra kosten, zoals extra
begeleiding ten tijde van detentie, extra bezoektijd voor kinderen, te
kwantificeren en aan te geven hoe deze worden gedekt.
Indiener vindt het vooral van belang dat er wordt geredeneerd vanuit het
belang en behoefte van het kind. Nu is er een bezoeknorm opgesteld op
basis van aanbod van detentie, in het geval er kinderen in het spel zijn, zal
ook gekeken moeten worden naar de behoefte van het kind. Dat zal dus
per kind verschillen en daardoor zullen de kosten ook per kind verschillen.
Tenslotte valt het voornoemde leden op dat de indiener niet met andere
voorstellen komt om iets te doen aan het maatschappelijk gedrag ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

34

aanzien van deze kinderen van gedetineerde als pesten en uitsluiting dan
het voorstel voor een lotgenotengroep. Juist dit gedrag veroorzaakt in
veel gevallen (grote) schade. Deze leden erkennen dat juist dit veranderen
buitengewoon lastig is, maar vragen zich dan wel af hoe effectief de
andere voorgestelde maatregelen zijn van de indiener zijn.
Indiener heeft zeker oog voor het maatschappelijk vraagstuk van kinderen
van gedetineerde ouders. Deze nota is daar een voorbeeld van. De eerste
stap is echter voorkomen dat deze kinderen uit beeld raken en problemen
ontwikkelen. De volgende stap is kinderen weerbaar maken, daarvoor zijn
in deze nota verschillende voorstellen gedaan en goede voorbeelden
genoemd. Het gaat ook hier weer om meerdere maatregelen tegelijk
nemen. Juist doordat de kinderen in beeld zijn en in contact komen met
een gezinsmaatschappelijk werker of gezinscoach kun je stappen
ondernemen om de kinderen die dat nodig hebben te versterken en
weerbaarder te maken. Dit kan echter niet als het probleem niet zichtbaar
is. Ook scholen kunnen hieraan aandacht besteden, waardoor er meer
begrip komt voor de problematiek.
De leden van de D66-fractie vinden de beslispunten die de indiener
voorstelt sympathiek. Wel
missen zij een wat uitgebreidere financiële verantwoording. Welke kosten
verwacht de indiener die gemoeid zullen zijn met het realiseren van de
gewenste ondersteuning? Deze leden vragen de indiener of zij van
mening is dat door middel van aansluiting bij bestaande mogelijkheden,
feitelijk met minimale inspanning het gewenste effect, zijnde kinderen een
kans bieden en op het rechte pad houden, kan worden bereikt?
Zie voor deze terechte vraag en constatering dat problemen voorkomen
geld bespaart, bovenstaande antwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 177, nr. 3

35