Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

33 529

Gaswinning

Nr. 1081

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2022
Zoals u weet, baart het huidige tempo en de kwaliteit van de versterkingsoperatie mij zorgen. Niet alleen omdat bewoners te lang in onzekerheid
leven over de veiligheid van hun woning maar zeker ook vanwege de
grote gevolgen die dit heeft voor de mentale gezondheid van zowel
volwassenen als kinderen en jongeren. Net zoals ik, heeft u de bewoners
gehoord die tijdens de parlementaire enquête ons inzicht hebben gegeven
in wat zij hebben meegemaakt. Ik hoor in hun verhalen een bevestiging
van wat inmiddels mijn eigen beeld is maar ook dat van verschillende
onderzoekers: naast het gevoel van onveiligheid zijn ook het verloop van
de schadeafhandeling, de duur en onzekerheid van de versterkingsoperatie, de spanningen die ontstaan door verschillen in behandeling door de
diverse instanties voorname factoren die aanleiding zijn voor stress en de
behoefte aan mentale ondersteuning. Dit beeld wordt ook bevestigd in het
recente rapport van de Nationale ombudsman («Beloftes maken schuld»,
dd. 22 november 2022).
In mijn brief van 1 juni jl. (Kamerstuk 33 529, nr. 1030) gaf ik al aan dat dit
ook bij kinderen en jongeren speelt: naast onder meer angst voor het
instorten van hun huis zijn kinderen en jongeren gevoelig voor de stress
van hun ouders. Dit kwam ook naar voren in de gesprekken die ik tijdens
mijn werkbezoeken met kinderen en jongeren voerde. In september was ik
op bezoek bij een basisschool in Ten Post en sprak ik dus met kinderen
jonger dan 12 jaar. Wat zij op deze leeftijd al hebben meegemaakt en
moeten verwerken, heeft een grote invloed op hun dagelijkse leven. Juist
op deze leeftijd is het ook erg moeilijk datgene wat je bezighoudt,
bespreekbaar te maken en te delen, zelfs met ouders of leerkrachten.
Tijdens mijn werkbezoek op 15 november jl. sprak ik met jongeren,
leerlingen van het voortgezet onderwijs. In hun ervaringen beluisterde ik
vooral ook onbegrip: waarom duurt het zo lang en waarom doet niemand
iets? Dit werd ook geïllustreerd door de film Barst?!, waarin jongeren op
indrukkende wijze hun verhaal doen. Deze jongeren groeien op in een

kst-33529-1081
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 529, nr. 1081

1

soms stressvolle omgeving, waar geen ruimte is voor het gesprek doordat
ouders en scholen overvraagd zijn door alles wat er komt kijken bij het
afhandelen van aardbevingsschade. Ook leeft bij hen het tragische gevoel
dat ze opgroeien zonder perspectief, in een regio zonder toekomst. Mijn
doel is om jongeren een veilige mogelijkheid te bieden om te spreken
over hun zorgen, niet alleen over de gaswinning, maar over alle
elementen in hun leven die daardoor worden geraakt. Daarnaast gaat het
om het werken aan een toekomst voor Groningen, en moeten jongeren
een stem krijgen in het vormgeven van die toekomst en verdienen ze het
gehoord te worden.
Uiteindelijk vind ik dat voor elk kind geldt, waar het dan ook opgroeit in
Nederland, dat het recht heeft op een zorgeloze jeugd en een kansrijke
toekomst. Daarom voorzie ik voor kinderen en jongeren een specifiek plan
van aanpak.
Ook voor kinderen en jongeren zijn al door instanties en betrokken
bewoners veel initiatieven ontwikkeld om hen te helpen, of verlichting te
bieden voor ouders en scholen. Ik heb u al een overzicht gestuurd in mijn
Kamerbrief van 1 juni 2022. Ik zie kansen om deze initiatieven verder te
ondersteunen of aan te vullen.
Samenwerking met de Kindertelefoon
Ik schetste hierboven al dat het voor de verwerking van kinderen van
ingrijpende gebeurtenissen van belang is dat zij datgene wat hen
bezighoudt, kunnen delen en bespreken. Dit is in lijn met het advies van
de Kinderombudsman om de problematiek onder jongeren bespreekbaar
te maken.
Daarom start ik met een campagne met de Kindertelefoon. Deze
campagne heeft als doel om kinderen in het aardbevingsgebied te laten
weten dat ze met de Kindertelefoon kunnen bellen en chatten over de
aardbevingen. Ook de Kinderombudsman heeft in een recent gesprek met
mij positief gereageerd op inzet van de Kindertelefoon als een laagdrempelige manier om het onderwerp voor kinderen bespreekbaar te maken.
Samen met de Kindertelefoon wordt nog dit jaar een publiciteitscampagne ontwikkeld, wordt ervoor gezorgd dat relevante doorverwijslijnen
en achtergrondinformatie beschikbaar zijn en zullen medewerkers en
vrijwilligers van de Kindertelefoon worden getraind op het thema
aardbevingen.
Vervolg van de JongerenTop
De motie van het lid Boulakjar verzoekt de regering om de mogelijkheid te
onderzoeken om de JongerenTop Groningen uit 2019 in 2023 opvolging te
geven en hierover in gesprek te gaan met de organisatoren van de
JongerenTop uit 2019. Op 16 september jl. mocht ik deelnemen aan een
paneldiscussie ter gelegenheid van de Actiemaand « Respect voor
Groningen», georganiseerd door onder meer de Groninger Bodem
Beweging en het Groninger Gasberaad. Tijdens de eindmanifestatie van
de actiemaand werd een Eisenpakket gepresenteerd waarin de oproep
staat om de Groninger jeugd een toekomst te geven en decennialang in
hun toekomstperspectief te investeren. Ik denk dat een JongerenTop bij
uitstek een mooi middel zou zijn om hierover met jongeren te praten. Ik
geef dus graag invulling aan de motie van het lid Boulakjar (Kamerstuk
33 529, nr. 971. Inmiddels is het gesprek over de vormgeving van een
JongerenTop gestart met de organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 529, nr. 1081

2

Kindvriendelijk voorlichtingsmateriaal IMG en NCG
De behoefte van kinderen aan betere informatie over versterking en
schade is één van de meest concrete behoeften die in beeld is. Dit komt
terug in het rapport van de Kinderombudsman. Dit informatiemateriaal
moet ook ouders verlichting bieden die, vanwege de last van de afhandeling van schadeherstel of een versterkingsoperatie, zelf niet bij machte
zijn hun kinderen hierover te informeren. Omdat er tot nu toe geen
specifiek informatiemateriaal voor kinderen bij het IMG en de NCG
beschikbaar is, ontwikkelen de directie Communicatie van mijn departement, het IMG en de NCG samen met kinderen en jongeren een plan tot
verbetering van de informatievoorziening aan kinderen. Hierbij wordt
contact gezocht met sociaal maatschappelijke partijen en gemeenten in
Groningen om aan te kunnen sluiten bij de brede behoefte die er in de
regio is. Dit nieuwe materiaal zal voor het volgend schooljaar beschikbaar
zijn.
Onderzoek naar welzijn van jongeren
In mijn brief van 1 juni jl. heb ik aangegeven dat meer onderzoek nodig is
naar de omvang en aard van de problematiek onder kinderen en jongeren
in het aardbevingsgebied, en naar wat effectief is om hun problemen te
verhelpen.
Dit is met wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
besproken en vanuit de RUG worden drie onderzoekslijnen voorgesteld:
• Een kwantitatief onderzoek: Het doel is om in het bijzonder zicht te
krijgen op de aard en de omvang van de problematiek van jongeren.
• Longitudinaal onderzoek: een onderzoek waarbij over het verloop van
2 jaar meerdere malen een groep jongeren wordt ondervraagd naar
hun welzijn zodat een beeld wordt gekregen hoe dit zich ontwikkelt.
• Een kwalitatief participatief onderzoek: kinderen en jongeren worden
bij elkaar gebracht en als co-onderzoekers en «raad» betrokken. Uit dit
onderzoek komen de behoeften van henzelf naar voren voor interventies om hun mentale gezondheid verbeteren. Een dergelijk onderzoek
zal in eerste instantie de vorm krijgen van een pilot van 6 maanden
met de mogelijkheid van een langduriger vervolg.
De gesprekken die ik met kinderen en jongeren heb gevoerd, zijn voor mij
alleen maar een bevestiging van nut en noodzaak van dergelijk onderzoek
waarvoor ik graag opdracht verleen.
Buitenschoolse aanpak gestapelde problematiek
Door verschillende deskundigen is gewezen op de cruciale rol van scholen
in het verminderen van de impact van aardbevingen op de mentale
gezondheid van kinderen. Ook de Kinderombudsman is van mening dat
het welzijn van kinderen in het aardbevingsgebied niet los kan worden
gezien van de bredere sociaaleconomische problematiek in het gebied: er
is vaak sprake van gestapelde problematiek. In het werkprogramma neem
ik daartoe de volgende stappen op:
• Beschikbaar maken van aanvullende middelen voor schoolmaatschappelijk werk in het aardbevingsgebied voor de komende tien tot vijftien
jaar.
• De lesprogramma’s rondom aardbevingsproblematiek ook buitenschools aan te bieden, zodat scholen worden ontlast.
• Opschalen van bestaande trajecten zoals JongGOUD, Tijd voor
Toekomst en Kansrijke Groningers, die kansengelijkheid van jongeren
vergroten en kennis- en talentontwikkeling bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 529, nr. 1081

3

Overige interventies
Er is behoefte aan meer en structurele ondersteuning van bewoners in de
verbetering van hun algehele welzijn en in het omgaan met de (voortdurende) psychologische problemen die zij, mogelijk mede door de
parlementaire enquête, ondervinden. Er is al een groot aantal
programma’s dat bewoners ondersteunt in de mentale problemen die ze
ervaren, hetzij als gevolg van de aardbevingen en het gevoel van
onveiligheid dat daarbij komt, hetzij als gevolg van de afhandeling van
schade of hun versterkingstraject. Voor mij staat niet ter discussie dat
deze programma’s moeten worden gecontinueerd.
De voornaamste programma’s zijn de specifieke trajecten die de GGD is
begonnen, in zowel de ondersteuning van bewoners, als het opleiden van
begeleiders, en het systeem van aardbevingscoaches die in de gemeenten
zowel praktische als sociaal-maatschappelijk ondersteuning bieden. In het
verleden is hier door het Rijk al in geïnvesteerd en ook het Nationaal
Programma Groningen heeft al verscheidene projecten in dit domein
gesteund.
Ten slotte blijkt uit onderzoeken van deskundigen dat bewoners van het
aardbevingsgebied niet alleen mentale problemen ervaren door een
gevoel van onveiligheid. Lange procedures vol onzekerheid, onduidelijkheid over rechten en als oneerlijk ervaren verdeling van subsidies, zijn
alle elementen die hun weerslag hebben gehad op de bewoners en hun
sociale fundament. Vooropgesteld staat dat uit bovengenoemde onderzoeken ook blijkt dat een voorspoedige afhandeling van de aardbevingsproblematiek, waarbij de bewoner zich gehoord en rechtvaardig
behandeld voelt en het gevoel van welzijn vergroot. Het werk van de NCG
met betrekking tot de verbetering van hun communicatie richting
bewoners en het ter beschikking stellen van bewonersbegeleiders draagt
hieraan bij. Ook de mogelijkheid tot een vergoeding van immateriële
schade bij het IMG zie ik als het erkennen en op een rechtvaardige manier
behandelen van de ervaring van bewoners. Het terugbrengen van de
menselijke maat in ons werk als overheid is hier een vereiste. Als een
bewoner vastloopt in een proces, of niet begrijpt wat hem of haar
overkomt, is vaak een standaardreactie om een nieuw bureaucratisch
proces te starten. Uit mijn werkbezoeken hoor ik vaak dat vragen of
klachten niet altijd op deze manier hoeven te worden geadresseerd. De
vraag stellen wat een bewoner feitelijk nodig heeft en daarnaar handelen
is wat mij betreft de juiste reactie. Ik wil daarom met de uitvoeringsorganisaties in gesprek over het de-juridificeren van hun contact met bewoners.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 529, nr. 1081

4