UITKOMSTEN EN ERVARINGEN EXPERIMENTEN
NETTO-EFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIE

SEOR
Jaap de Koning
Paul de Hek
Regioplan
Luuk Mallee
Francien Rosing
Maikel Groenewoud

Rotterdam/Amsterdam, oktober 2014

INHOUD
Samenvatting

i

I
II
III
IV

i
ii
iii
v

1

2

3

Inleiding

1

1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

1
2
3
4
8

Achtergrond
Experimenteren met experimenten
Onderzoeksopzet
Verloop van het onderzoek
Opzet van het rapport

Het wervingsproces en de gestarte experimenten

9

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

9
9
11
16
18

Inleiding
Besluitvorming over deelname aan experimenten
Redenen om niet mee te doen
De gestarte experimenten
Gevolgen wervingsproblemen voor zeggingskracht onderzoek

Inhoud en uitvoering van de experimenten

21

3.1
3.2
3.3

Inleiding
Inhoud en doelgroep gestarte experimenten
Uitvoering experimenten

21
21
24

3.3.1
3.3.2

24
26

3.4
4

Doel, achtergrond en inhoud
Uitkomsten
Knelpunten bij de opzet en uitvoering van de experimenten
Aanbevelingen

Selectie deelnemers experimenten
Verdeling experiment- en controlegroep

Conclusies

27

De hindernissen bij de uitvoering: een nadere analyse

29

4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6

29
29
31
33
34
36

Inleiding
Geen volledig at random toewijzing van deelnemers
No show en uitval
Screening als onderdeel van het programma
De verlokking van de controlegroep
Slot

5

Resultaten

39

5.1
5.2
5.3
5.4
5.5

Inleiding
Gehanteerde maatstaven
Achtergrondvariabelen en data
Uitkomsten
Conclusies

39
39
43
44
59

Bijlage: Rapportages afzonderlijke experimenten

61

Enschede “Diagnose zittend bestand”
Helmond “Inzet programmamedewerker voor klanten van Team
Activering en Zorg”
Nijmegen “Inspanningsplan”
Nijmegen “Training op zoek naar werk”
Rotterdam “WerkLoont”
Rotterdam “Screening”

61
65
69
73
77
85

SAMENVATTING
I

DOEL, ACHTERGROND EN INHOUD

Dit rapport bevat de resultaten van experimenten die in de afgelopen jaren zijn uitgevoerd
bij gemeenten op het gebied van re-integratie. Met deze experimenten is nagegaan of reintegratie door gemeenten leidt tot preventie van instroom in een bijstandsuitkering en,
voor degenen die in een uitkering komen of al een uitkering hebben, tot vergroting van
de uitstroomkans uit de uitkering. Daarbij is ook onderzocht of door re-integratie de
baankans wordt vergroot, de arbeidsinpassing duurzamer wordt en de kwaliteit van de
arbeidsinpassing toeneemt.
Het gaat in het onderzoek om het meten van wat men noemt netto-effecten. Ook zonder
re-integratie zouden sommige uitkeringsgerechtigden uitstromen en een baan vinden,
maar de vraag is hoeveel er meer uitstromen en een baan vinden dankzij de re-integratie.
Dus dat er mensen uitstromen en een baan vinden zegt op zich niets over de effectiviteit
van re-integratie. Het vaststellen van deze effectiviteit is lastig omdat we niet weten wat
er met mensen zou zijn gebeurd als zij niet aan re-integratie hadden deelgenomen. De
enige manier om hier een betrouwbaar beeld van te geven is door middel van
experimenten waarbij uit een groep potentiële deelnemers aan re-integratie at random
twee groepen worden geformeerd en vergeleken: een groep (de experimentele groep) die
deelneemt aan een re-integratie maatregel en een groep (de controlegroep) die niet
deelneemt. Door de at random toewijzing wordt onder bepaalde voorwaarden
gegarandeerd dat beide groepen dezelfde samenstelling hebben, waardoor verschillen in
uitstroomkansen, baankansen en andere uitkomsten geheel kunnen worden toegeschreven
aan de maatregel.
In Nederland zijn tot voor kort weinig van dergelijke experimenten uitgevoerd, wat er
mede toe heeft bijgedragen dat weinig bekend was over de netto-effectiviteit van reintegratie. De Tweede Kamer wilde dat in deze leemte zou worden voorzien en heeft het
Ministerie van SZW gevraagd hiertoe een onderzoek te laten uitvoeren. Het voorliggende
rapport doet alleen verslag van de uitkomsten van de gemeentelijke experimenten. Het
onderzoek is breder en omvat ook experimenten bij UWV, maar over de uitkomsten van
die laatste experimenten zal later apart worden gerapporteerd omdat van deze
experimenten de uitkomsten op dit moment nog niet volledig beschikbaar zijn.
In het onderzoek is gebleken dat het opzetten en uitvoeren van experimenten over reintegratie met de nodige problemen gepaard gaan. Wat dit betreft kan worden gesteld dat
in het project sprake is geweest van ‘experimenteren met experimenten’. In het rapport
wordt dan ook uitvoerig ingegaan op deze problemen. Op dit punt worden de ervaringen
met de UWV-experimenten wel al in het voorliggende rapport meegenomen. Bij de
UWV-experimenten bleken zich namelijk soortgelijke problemen voor te doen als bij de
gemeentelijke experimenten. Om optimaal van de ervaringen te leren lag het daarom voor
de hand om de UWV-experiment op dit punt mee te nemen.
Uiteindelijk konden zes gemeentelijke experimenten technisch goed uitgevoerd worden,
namelijk de experimenten in Enschede, Helmond, Nijmegen (2) en Rotterdam (2). Deze
experimenten bieden inzicht in de effectiviteit van gemeentelijke interventies. Zij geven
echter geen beeld van de gehele re-integratiepraktijk. In de eerste plaats is het aantal reintegratie-instrumenten dat in Nederland door gemeenten wordt toegepast aanzienlijk
groter dan de instrumenten uit de zes experimenten. Verder kan om twee redenen bij de
i

zes selectiviteit zijn opgetreden. In de eerste plaats doordat de deelname van gemeenten
vrijwillig was en ten tweede doordat gemeenten ook konden bepalen welke instrumenten
onderzocht zouden worden.

II

UITKOMSTEN

Bij twee experimenten vinden we positieve netto-effecten: het experiment WerkLoont uit
Rotterdam en het experiment Inspanningsplan in Nijmegen. Bij beide experimenten gaat
het om een maatregelen aan de kop van het uitvoeringsproces.
Van het Rotterdamse WerkLoont experiment zijn de gevonden netto-effecten het meest
overtuigend. Deze maatregel heeft in de eerste plaats een preventief effect doordat het
werkzoekenden afschrikt om in een uitkering te komen. Van degenen die afgeschrikt
worden komt een deel later alsnog in een uitkering, maar per saldo is het aantal personen
dat in een uitkering komt toch significant kleiner dan in de controlegroep. Bij degenen
die wel in een uitkering komen en het programma van WerkLoont (dat bestaat uit
training, werkervaring en begeleiding bij het zoeken naar werk) gaan volgen hebben we
een significant positief netto-effect gemeten op de kans om uit de uitkering te stromen en
op de kans om een baan te vinden. Dit effect blijft ook na de periode in WerkLoont
geruime tijd bestaan. In elk geval langer dan een jaar. Dit leidt ertoe dat vergeleken met
de controlegroep deelnemers aan WerkLoont gedurende een kleiner deel van de
waarnemingsperiode in de uitkering zijn en gedurende een groter deel een baan hebben.
Maar onder de deelnemers aan WerkLoont komt het ook meer voor dat men noch een
uitkering, noch een baan heeft. We vinden geen positieve effecten op de duurzaamheid en
de kwaliteit van de eerste baan. Het loon van deze baan ligt bij deelnemers aan
WerkLoont zelfs iets lager dan bij de controlegroep, al is dit effect slechts zwak
significant.
Het Nijmeegse instrument ‘Inspanningsplan’ houdt in dat een klant die zich meldt voor
een uitkering eerst 4 weken zelf activiteiten moet ontplooien om de kans op betaald werk
te vergroten. Hierover maakt de klantmanager van de afdeling Werk afspraken met de
klant. We vinden hier een zwak significant positief effect op de baankans, maar geen
significant effect op de preventie om in een uitkering te komen of op uitstroom uit de
uitkering. Wel ligt het gevonden preventie-effect in de orde van grootte van dat bij
WerkLoont. Verder vinden we in het Nijmeegse experiment indicaties van positieve
effecten op de duur van de eerste baan (zwak significant) en op de gemiddelde
deeltijdfactor van de baan of banen die men vindt (significant). De relatief kleine
aantallen bij het Nijmeegse experiment maken het moeilijker om significante effecten te
meten.
Bij de overige experimenten, waar we geen netto-effecten vinden, gaat het om
doelgroepen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Drie van de vier experimenten
betreffen maatregelen die een tussenschakel of zelfs een eerste schakel zijn in een
langduriger traject naar werk of dienen om te bepalen of iemand plaatsbaar is. Het
experiment in Enschede betreft de inzet van diagnose en aanvullende dienstverlening
voor klanten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Het experiment in de gemeente
Helmond draait om de inzet van een programmamedewerker die klanten met een grote
afstand tot de arbeidsmarkt begeleidt om hen te laten stijgen op de participatieladder.
Verder verwijst de programmamedewerker door naar flankerende dienstverlening zoals
schuldhulpverlening en WMO. Het tweede experiment in de gemeente Nijmegen is
gericht op de effectiviteit van de training ‘Op zoek naar werk’ voor klanten die een
ii

WWB-uitkering hebben. Het gaat om klanten uit het zittend bestand, met over het
algemeen een grote afstand tot de arbeidsmarkt. In het kader van het experiment wordt de
experimentgroep expliciet uitgenodigd voor deelname aan de training. Een deel wordt
voorafgaande aan de training gescreend. Dit wijkt af van de reguliere procedure, waarin
klanten zich op eigen initiatief kunnen aanmelden voor de training. Het tweede
experiment in de gemeente Rotterdam is gericht op de effectiviteit van screening voor
werkzoekenden die binnen maximaal 2 jaar in staat zijn uit te stromen naar betaald werk,
maar bij de start van de uitkering niet direct aan het werk konden. Het gaat in het
algemeen om zeer langdurig werklozen (de gemiddelde uitkeringsduur bij start deelname
experiment is bijna zes jaar). Slechts een beperkt deel van de gescreende werkzoekenden
wordt verwezen naar vacatures.
Doordat het bij deze vier experimenten gaat om cliënten met een grote afstand tot de
arbeidsmarkt zijn de uitstroompercentages uit de uitkering bij deze experimenten
aanzienlijk lager dan bij de eerder genoemde experimenten ‘WerkLoont’ en
‘Inspanningsplan’. Verder is bij drie van deze experimenten door het aard van de
maatregel pas op iets langere termijn een netto-effect op de uitstroomkans te verwachten.
Omdat onze waarnemingsperiode in het algemeen korter dan een jaar is, zou het kunnen
zijn dat netto-effecten hierdoor buiten beeld zijn gebleven. Bij drie van de vier
experimenten maken ook de relatief kleine aantallen het moeilijker om een netto-effect te
meten; alleen het screening experiment uit Rotterdam heeft vrij grote aantallen. Uit de
resultaten kan dus niet worden afgeleid dat de onderzochte maatregelen voor
werkzoekenden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt geen zin hebben. Wel kan
worden geconcludeerd dat als er hierbij al een netto-effect is, dit waarschijnlijk klein is en
pas op langere termijn optreedt.

III KNELPUNTEN

BIJ

DE

OPZET

EN

UITVOERING

VAN

DE

EXPERIMENTEN
Het wervingsproces
Het bleek lastig om gemeenten te vinden voor deelname aan dit onderzoek. Kleine en
middelgrote gemeenten hebben simpelweg te weinig potentiële deelnemers aan reintegratie om een zinvol experiment op te kunnen zetten. Zelfs bij grotere gemeenten is
dit een probleem.
Gemeenten waarbij deze praktische belemmering van te kleine aantallen geen of een
minder grote rol speelde waren vaak niet bereid om aan het onderzoek mee te doen. Of zij
waren bereid mee te doen onder voorwaarden waaraan niet kon worden voldaan. De
redenen om niet mee te doen waren:
1) Het (vermeende) financiële risico;
2) Ethische bezwaren;
3) Beleidswijzigingen.
Het (vermeende) financiële risico dat gemeenten weerhoudt van deelname vloeit voort uit
het feit dat zij van sommige maatregelen vrij zeker zijn dat deze tot vergroting van de
uitstroom en vermindering van de uitkeringslast leiden. Door in een experiment een deel
van de cliënten van dergelijke maatregelen uit te sluiten zou de besparing op uitkeringen
dan verminderen. Dit heeft er niet alleen toe geleid dat veel gemeenten hebben afgehaakt,
maar ook dat gemeenten alleen wilden meedoen met maatregelen waarbij het financiële
iii

risico naar hun idee klein was. Dit verklaart waarom de meeste van de zes experimenten
waarvan in het rapport de uitkomsten worden beschreven maatregelen betreffen waarvan
de doelgroep en/of de aard van de interventie zodanig is dat netto-effecten in elk geval op
de korte termijn klein zullen zijn.
Ook de ethische bezwaren hebben te maken met de uitsluiting van de controlegroep. Is
het verantwoord om mensen die moeite hebben om een baan te vinden van hulp hierbij uit
te sluiten? Ook hierbij is het uitgangspunt van de gemeente dat deze hulp effectief is of in
elk geval dat er een grote kans hierop is. De mogelijkheid dat deze hulp niet effectief is of
zelfs contraproductief is leeft niet sterk. Terwijl het financiële risico vooral op
bestuurlijk- en managementniveau speelt, zijn het vooral de uitvoerenden die moeite
hebben met de uitsluiting van de controlegroep.
De meeste gemeenten hebben te maken met turbulente ontwikkelingen. Er treden grote
veranderingen in de regelgeving op, het instrumentarium verandert voortdurend en er is
bij veel gemeenten sprake van reorganisaties. Voor een aantal gemeenten was dit reden
om af te zien van deelname aan de experimenten.
Bij UWV lag de situatie in zoverre anders dat meedoen niet vrijwillig was zoals bij de
gemeenten. Maar bij de keuze van de maatregelen voor de experimenten hebben sommige
van de genoemde bezwaren wel een rol gespeeld. Vooral bij de keuze van de doelgroep
voor het WGA-experiment hebben ethische bezwaren een rol gespeeld. Hiervoor is
uiteindelijk door UWV gekozen voor mensen die al langdurig in een WGA-uitkering
zaten, omdat uitsluiting van dienstverlening voor een controlegroep voor deze groep
minder bezwaarlijk werd geacht.
Het uitvoeringsproces
Ethische bezwaren en beleidswijzigingen hebben ook een grote rol gespeeld in de
uitvoering van de experimenten. Uitsluiting van de controlegroep voor een bepaalde
maatregel gedurende lange tijd werd door uitvoerenden veelal als onethisch gezien.
Daardoor is in de experimenten de uitsluitingsperiode vaak relatief kort, waardoor alleen
korte-termijneffecten konden worden gemeten, terwijl het karakter van de meeste
onderzochte maatregelen zodanig is dat als er al effecten zijn, deze naar verwachting pas
op wat langere termijn optreden.
Overigens waren het niet alleen ethische bezwaren die tot een relatief korte
uitsluitingsperiode leidden. Ook speelde soms een rol dat er andere maatregelen waren
waaraan bestuur en management hoge prioriteit gaven en waarvoor naarstig naar
deelnemers werd gezocht. Dan was er druk om controlepersonen zo snel mogelijk ter
beschikking te stellen voor deze maatregelen (‘de verlokking van de controlegroep’).
Bij uitvoerenden bestaat een sterke behoefte om cliënten te helpen. Dit geldt ook voor
controlepersonen. Dus kwam het in de praktijk voor dat deze personen alternatieve
dienstverlening kregen als een soort compensatie voor het feit dat zij van een bepaalde
maatregel waren uitgesloten. Dit doorkruiste uiteraard de betrouwbaarheid van het
experiment. Ook kwam het voor dat personen die volgens de random toewijzing tot de
controlegroep behoorden, in de praktijk toch naar de deelnemersgroep werden verwezen.
Bij drie gemeentelijke experimenten waren de problemen in de uitvoering zodanig dat de
uitkomsten onbetrouwbaar waren. Van deze experimenten worden in dit rapport geen
resultaten gepresenteerd. Uitvoeringsproblemen deden zich evengoed voor bij de UWVexperimenten, ondanks de centrale aansturing en begeleiding door UWV en het
onderzoeksteam, voorlichting aan de uitvoerders, een gedetailleerd draaiboek voor de
iv

uitvoering en een frequent overleg met vertegenwoordigers van de betrokken vestigingen
voor en tijdens de uitvoering. Kennelijk is het zowel voor gemeenten als voor UWV
moeilijk om voldoende grip te krijgen op de uitvoering om een experiment adequaat uit te
voeren.

IV AANBEVELINGEN
Evaluatie van re-integratiemaatregelen op basis van experimenten met willekeurige
toewijzing van werkzoekenden aan een deelnemersgroep en een controlegroep is van
grote waarde. Dit is de meest zuivere methode om effecten te bepalen. Vooral het
voorbeeld van WerkLoont in Rotterdam geeft aan dat het ook mogelijk is experimenten
succesvol uit te voeren. Tegelijkertijd moet worden vastgesteld dat er in de praktijk de
nodige problemen optreden. Ook in het geval van WerkLoont heeft de uitvoering de
nodige voeten in de aarde gehad. Uit het onderzoek kunnen waardevolle lessen getrokken
worden voor het opzetten van experimenten in de toekomst. Hoe kan worden bevorderd
dat in de toekomst meer experimenten succesvol kunnen worden uitgevoerd? Wat is daar
voor nodig?
In de eerste plaats is een verandering in houding en kennis nodig bij de betrokken partijen
binnen een gemeente: bestuur, management en uitvoerenden. Bij UWV zijn deze
veranderingen vooral op uitvoerend niveau nodig: op centraal niveau is in deze
organisatie al de nodige aandacht voor netto-effectiviteit. Dat het allerminst evident is dat
re-integratie effectief is, en dat het daarom van belang is kennis te ontwikkelen, is bij
velen niet bekend. In de uitvoering wil men vooral iets doen voor cliënten. Men is minder
bezig met de vraag of het ook helpt wat men doet. Er is daarom een verdere
professionalisering in de beroepsgroep nodig, die moet leiden tot een gerichtheid op
effectieve dienstverlening en een positieve houding ten opzichte van evaluatie in het
algemeen en experimenten in het bijzonder. Dit kan onder meer door in de opleiding –
eventueel een door de werkgever georganiseerde training - hieraan aandacht te besteden.
Het is van belang dat hierdoor niet alleen meer experimenten worden uitgevoerd, maar
ook dat deze beter uitgevoerd kunnen worden.
Voor een goede uitvoering van een experiment is het noodzakelijk dat bestuur en
management intern duidelijk aangeven dat het experiment voor hen prioriteit heeft,
toezicht houden op het experiment en als projectleider iemand aanstellen met voldoende
bevoegdheden om te bewerkstelligen dat het experiment op de juiste wijze wordt
uitgevoerd. Een goede uitleg aan de uitvoerenden is evenzeer van belang. Verder komt
het de uitvoering ten goede als een goede monitoring van het experiment plaatsvindt aan
de hand van indicatoren die uitwijzen of de toewijzing aan experimentele groep en
controlegroep op de juiste wijze gebeurt en of de dienstverlening aan beide groepen
conform de vereisten van het experiment is.
Verder kan garantstelling voor de financiële risico’s ervoor zorgen dat gemeenten eerder
bereid zijn om experimenten te starten met re-integratie-instrumenten waarvan vooraf
wordt gedacht dat het effect aanzienlijk is.
Ook is van belang om in een experiment te kiezen voor een instrument dat niet verweven
is met andere instrumenten, zodat het effect van het afzonderlijke instrument gemeten kan
worden.

v

Een experiment is gemakkelijker uit te voeren als het een nieuw instrument betreft dan bij
een reeds bestaand instrument. Dan doorkruist het experiment de dagelijkse gang van
zaken bij de uitvoering van re-integratie zo weinig mogelijk. Bovendien wordt
voorkomen dat ineffectieve maatregelen in het mainstream beleid terecht komen.
Bij de experimenten in dit onderzoek moet wel worden bedacht dat het voor de betrokken
gemeenten de eerste keer was dat men een experiment uitvoerde. Onervarenheid met
experimenten heeft zeker een rol gespeeld. Als het meer routine wordt om experimenten
uit te voeren, zal de uitvoering ervan mogelijk beter worden.
Ten slotte wijzen we op het punt van de benodigde aantallen. Een experiment geeft alleen
betrouwbare uitkomsten als de omvang ervan voldoende groot is. Alleen de grootste
gemeenten en UWV voeren maatregelen uit op een zodanige schaal dat aan deze eis
wordt voldaan. Bij iets minder grote gemeenten geldt dit waarschijnlijk slechts voor een
enkele maatregel. In veel gevallen zullen de aantallen alleen voldoende zijn als een aantal
gemeenten uit een regio bij een experiment wordt betrokken. Alleen kan zich dan het
probleem voordoen dat er verschillen zijn tussen de betrokken gemeenten wat betreft de
aard en de uitvoering van de maatregel waarop het experiment betrekking heeft. Ook de
‘bewaking’ van het experiment zal dan lastiger zijn.

vi

1

INLEIDING

1.1

ACHTERGROND

Het gemis aan betrouwbare informatie over netto-effectiviteit
In de afgelopen veertig jaar is door de overheid veel geld gestoken in actief
arbeidsmarktbeleid, het beleid om werklozen weer aan werk te helpen. Daarbij kwam ook
steevast de vraag naar de effectiviteit van dit beleid naar voren. In de praktijk wordt
hiervoor vaak nog steeds afgegaan op het percentage deelnemers dat na deelname aan een
beleidsmaatregel uitstroomt uit de uitkering of een baan vindt. Dit zegt echter niets over
de effectiviteit. Zonder deelname aan een beleidsmaatregel zou namelijk ook een deel
uitstromen of een baan vinden. Waar het om gaat is of door deelname aan een maatregel
de uitstroomkans of de baankans groter wordt in vergelijking met de situatie zonder
deelname. Dus als P1 staat voor de uitstroomkans na deelname aan een beleidsmaatregel
en P2 voor de uitstroomkans zonder deelname, dan geeft P1 - P2 het effect weer. Men
spreekt ook wel van netto-effect. De uitstroomkans na deelname wordt dan het brutoeffect genoemd
Om het netto-effect te bepalen moeten we weten wat er met een deelnemer aan een
maatregel zou zijn gebeurd als deze niet aan de maatregel had deelgenomen. Dit nemen
we per definitie niet waar. De centrale vraag is dan hoe we een overtuigende schatting
hiervan (‘de counterfactual’) kunnen maken. Een klassieke experimentele opzet is
hiervoor de beste garantie. Deze opzet houdt in dat uit de potentiële groep van deelnemers
een willekeurige steekproef wordt genomen en dat de personen uit de steekproef
willekeurig worden toegewezen aan twee groepen: een deelnemersgroep en een
controlegroep. Beide groepen worden dan enige tijd gevolgd om bijvoorbeeld na te gaan
of een groter deel van de doelgroep uitstroomt uit de uitkering dan van de controlegroep.
Door de willekeurige toewijzing is bij voldoende grote aantallen gegarandeerd dat beide
groepen dezelfde samenstelling hebben. Dit geldt dan ook voor kenmerken die relevant
zijn voor de uitstroomkans maar veelal niet waargenomen worden zoals motivatie.
Daardoor biedt een experiment betere mogelijkheden om het netto-effect betrouwbaar te
meten dan een niet-experimentele aanpak.
Internationaal is er vrij veel onderzoek gedaan naar de netto-effectiviteit van re-integratie.
In enkele overzichtsstudies (Card, Kluve en Weber (2010), De Koning en Peers (2007) en
Kluve (2006)) zijn de resultaten hiervan op een rijtje gezet. 1 Hieruit blijkt dat de nettoeffectiviteit van actief arbeidsmarktbeleid gemiddeld genomen vrij klein is. Bij de meest
effectieve maatregelen (monitoring en begeleiding van werklozen en prikkels bij
zoekactiviteiten) is dit vijf tot 10 procentpunten. Maar bij andere maatregelen, zoals
creatie van additionele banen bij de overheid, is de netto-effectiviteit op de kans op
herintreding in een niet-gesubsidieerde baan gering of zelfs negatief door een

1

Kluve, J. (2006), The effectiveness of European active labour market policy, IZA Discussion
Paper No. 2018, Bonn; Koning, J. de en Y. Peers (2007), Evaluating Active Labour Market
Policies Evaluations, WZB Discussion Papers SP I 2007-112, Berlin, Wissenschaftszentrum
Berlin; Card, D., J. Kluve and A. Weber (2010), Active Labor Market Policy Evaluations: A
Meta-Analysis, NBER Working Paper No. 16173.

1

insluitingseffect.2 De spreiding in de gevonden netto-effecten is echter zeer groot. Slechts
een beperkt aantal studies maakt gebruik van experimenten.
Uit een Nederlands onderzoek van begin 2014 3 blijkt dat de inzet van reintegratietrajecten op korte termijn leidt tot een kleinere kans op werk en op lange termijn
tot een grotere kans op werk. De verhoogde kans op werk is zowel voor WW’ers als voor
bijstandsgerechtigden blijvend, in ieder geval tot acht jaar na instroom in de WW of
bijstand.

1.2

EXPERIMENTEREN MET EXPERIMENTEN

In Nederland zijn experimenten nauwelijks toegepast. Ook het aantal studies dat gebruik
maakt van geavanceerde niet-experimentele methoden is vrij klein. Daarom bestaat na
veertig jaar fors investeren in dit beleid nog steeds grote onduidelijkheid over de
effectiviteit ervan. Dit is voor de Tweede Kamer aanleiding geweest om het ministerie
van SZW te vragen om experimenten op te (laten) zetten voor een valide effectmeting.
Een consortium van SEOR, Regioplan en Epsilon Research heeft de opdracht gekregen
om in samenwerking met een aantal gemeenten en UWV experimenten op te zetten en te
evalueren.
In totaal zijn in het kader van het onderhavige onderzoek 12 experimenten gestart bij
verschillende gemeenten en UWV-vestigingen, verspreid over het land. Het gaat om:
• Negen experimenten bij zes verschillende gemeenten.
• Twee experimenten met WW-klanten bij UWV, beide verspreid over zes UWVlocaties.
• Eén experiment met WGA-klanten bij UWV.
In dit rapport wordt alleen verslag gedaan van de uitkomsten van de gemeentelijke
experimenten. Over de uitkomsten van de WW-experimenten bij UWV zal in de loop van
2015 gerapporteerd worden. Het WGA-experiment is begin 2014 gestart; hierover zal in
2017 afzonderlijk gerapporteerd worden. In dit rapport gaan we verder uitgebreid in op de
ervaringen van de gemeenten en UWV met het opzetten en uitvoeren van experimenten.
Tegelijkertijd heeft de Vrije Universiteit in opdracht van de gemeente Amsterdam een
onderzoek uitgevoerd naar de netto-effectiviteit van een aantal re-integratie-instrumenten,
waarbij een andere onderzoeksmethodiek is gebruikt. 4
Het onderhavige onderzoek is één van de eerste voorbeelden van experimenteel
onderzoek op het terrein van re-integratie in Nederland. De uitkomsten van dit onderzoek
hebben daarom niet alleen betrekking op het vaststellen van de netto-effectiviteit van reintegratie-instrumenten, maar ook op de mogelijkheden en onmogelijkheden van het

2

Wel kan het dan zo zijn dat een groot deel van de deelnemers zonder deelname werkloos was
gebleven. Het hebben van een gesubsidieerde baan kan in dat geval ook als een netto-effect
worden gezien. Vaak wordt dit aspect niet meegenomen in evaluaties waardoor gesubsidieerde
arbeid mogelijk een wat te negatief etiket heeft gekregen.

3

Lammers, M. et al (2013): Lange termijn effecten van re-integratie, SEO, Amsterdam.

4

Bolhaar, J. et al. (februari 2014). Onderzoek naar effectiviteit inzet re-integratie-instrumenten
DWI. Eindrapport. Vrije Universiteit, Amsterdam.

2

opzetten van experimenten bij gemeenten en UWV met een controlegroep die geen
dienstverlening krijgt. In de praktijk bleek het zeer complex om experimenten op te
zetten; dit gaat voor gemeenten en UWV in gelijke mate op. Deze problematiek heeft
grote gevolgen gehad voor het onderzoek. Op de eerste plaats zijn de re-integratieinstrumenten waarvoor experimenten gestart konden worden, niet representatief voor reintegratie in Nederland. Op de tweede plaats zijn er verschillende experimenten voortijdig
gestaakt doordat er in de uitvoering te veel was afgeweken van de experimentele opzet
van het onderzoek, ondanks intensieve begeleiding en monitoring van de onderzoekers.
Er is dus in feite sprake geweest van “experimenteren met experimenten”. Dit onderzoek
levert daarmee ook waardevolle lessen op voor het opzetten van experimenten in de
toekomst.

1.3

ONDERZOEKSOPZET

Het ministerie van SZW heeft voorafgaand aan het onderzoek de doelstelling van de
experimenten als volgt geformuleerd5: inzichtelijk maken wat de toegevoegde waarde is
van de verschillende onderdelen van het re-integratieproces. Het ministerie maakte
daarbij een onderscheid in drie fasen in het re-integratieproces, die ook in het onderzoek
meegenomen moesten worden.
De eerste fase is de profiling. Het betreft de intake in het re-integratieproces, waarin een
inschatting wordt gemaakt van de kans op werk van een werkzoekende en of een vorm
van re-integratie-ondersteuning daarbij nodig is.
De tweede fase is de diagnose voor diegenen van wie in de profilingsfase niet eenduidig
is vastgesteld dat zij zelfredzaam zijn of meteen een traject nodig hebben. Op basis van
‘harde’ kenmerken (zoals opleiding en leeftijd) en ‘zachte’ kenmerken (zoals motivatie en
zelfbeeld) wordt vastgesteld welke belemmeringen iemand heeft in relatie tot
werkaanvaarding en wat diens kansen zijn op de arbeidsmarkt.
De derde fase ten slotte betreft de uitvoering van de re-integratie-instrumenten in
aansluiting op de in de voorgaande fase gemaakte diagnose.
Het ministerie heeft hierbij aangegeven dat er experimenten uitgevoerd moeten worden
gericht op:
1. Profiling
2. Nadere diagnose
3. Re-integratie, waarbij de onderzoeksgroep zich moet beperken tot de klanten waarbij
in de profiling niet vastgesteld kon worden of zij zelfredzaam zijn dan wel een reintegratietraject nodig hebben (de twijfelgevallen). Op deze manier zouden klanten die
zeker ondersteuning nodig hebben, deze ondersteuning niet worden onthouden.
Op basis van de bovenstaande opdrachtformulering is het onderzoeksconsortium
uitgegaan van de volgende experimenten:

5

Zie bijlage B bij Beschrijvend document voor de opdracht van: Experiment netto effectiviteit Reintegratie, BV/805.

3

Instrument

Doelgroep

Aantal experimenten

Profiling

Wwb of WW (2)

2

Diagnose

WW (2) en Wwb (4)

6

Re-integratie

WW (2), Wga (4) en Wwb (8)

14

Vooraf is het volgende gezegd over de toegevoegde waarde die gemeten moest worden:
• Bij experimenten met betrekking tot profiling is de centrale vraag of er een goede
schifting gemaakt wordt tussen klanten die re-integratie nodig hebben, klanten
waarvoor dit niet noodzakelijk is en twijfelgevallen waardoor nadere diagnose is
gewenst. Ook hier gaat het uiteindelijk over de effecten op de baankansen en de
uitkeringsduur, maar worden ook de tussenresultaten meegenomen, bijvoorbeeld: leidt
een bepaalde wijze van profiling er toe dat meer mensen terecht komen in de groep
‘zelfredzamen’ en wat is daarvan het effect op de baankans?
• Bij experimenten met betrekking tot diagnose is de centrale vraag of de nadere
diagnose meerwaarde heeft. Ook hier gaat het om de uiteindelijke effecten op de
baankansen en uitkeringsduur, maar ook om tussenresultaten: leidt de toepassing van
een bepaald diagnose-instrument ertoe dat mensen aan (bepaalde) re-integratieinstrumenten gaan deelnemen?
• Bij experimenten met betrekking tot re-integratie-instrumenten, is de centrale vraag of
er een positief netto-effect is op de baankans en de uitkeringsduur.
We hebben vooraf een inschatting gemaakt van de benodigde omvang van de
onderzoeks- en controlegroepen. Daarbij zijn we uitgegaan van een baankans van twintig
procent per jaar en een effect van re-integratie van minimaal tien procentpunten op de
baankans en een betrouwbaarheid van 95 procent. Onder deze voorwaarde is per
experiment een onderzoeksgroep van 150 klanten nodig evenals een controlegroep van
150 klanten. Dit zijn uitdrukkelijk minimum aantallen, aangezien in de praktijk het nettoeffect vaak (veel) lager is dan tien procentpunten. In de praktijk echter bleken zelfs grote
gemeenten vaak niet te beschikken over re-integratie-instrumenten die in een jaar tijd 300
klanten bereiken. Hoe we hiermee zijn omgegaan, komt aan bod in hoofdstuk 2.

1.4

VERLOOP VAN HET ONDERZOEK

De bovenstaande verdeling van experimenten over profiling, diagnose en re-integratie
bleek in de praktijk niet haalbaar. Alleen UWV had de beschikking over een
profilingsinstrument, maar dit was nog in ontwikkeling en kon daarom niet meegenomen
worden in het onderzoek. Ook diagnose-instrumenten bleken in de praktijk weinig
ingezet te worden en daar waar deze wel gebruikt werden, waren de gemeenten vaak niet
bereid klanten toe te wijzen aan instrumenten zonder eerst een diagnose uit te voeren.
Daarom zijn geen profilingsinstrumenten en slechts drie diagnose-instrumenten
meegenomen in het onderzoek, waarvan twee gericht op het zittend bestand Wwb.
4

Tot slot is er minder variatie mogelijk gebleken in de re-integratie-instrumenten die in het
onderzoek zijn meegenomen. Dit heeft te maken met enerzijds de situatie dat slechts een
zeer beperkt aantal gemeenten mee kon of wilde doen aan een experiment en een deel van
de experimenten door uitvoeringsproblemen voortijdig gestopt moesten worden.
Daarnaast speelde mee dat gemeenten juist bij de re-integratie-instrumenten die de
grootste uitstroom uit de uitkering bewerkstelligden, de financiële risico’s te groot
vonden om een deel van de klanten deze instrumenten te onthouden.
Anderzijds konden bij UWV slechts twee re-integratie-instrumenten voor WW’ers in het
onderzoek betrokken worden die ieder in zes locaties uitgevoerd moesten worden om een
landelijk representatief beeld te kunnen verkrijgen. Omdat deze experimenten wel in zes
locaties georganiseerd en begeleid moesten worden, was er in het onderzoek geen
uitvoeringscapaciteit om meer experimenten uit te voeren. Daarbij kwam dat er onder
gemeenten geen bereidheid was om meer experimenten uit te voeren. In de onderstaande
tabel zijn de aantallen gestarte experimenten opgenomen ten opzichte van de
oorspronkelijke opzet.

Instrument

Aantal beoogde
experimenten

Aantal gestarte
experimenten

Profiling

2

0

Diagnose

6

3

Re-integratie

14

8
(waarvan 2 op 6 UWVlocaties)

De ervaringen met de werving van gemeenten en experimenten, komen uitgebreid aan
bod in hoofdstuk 2 van dit rapport. De ervaringen met het opzetten van experimenten
komen in hoofdstuk 4 aan bod.

Draaiboeken
Voor de start van elk experiment is in nauwe samenwerking met de betreffende gemeente
of UWV een uitgebreid draaiboek opgesteld. Deze draaiboeken waren als volgt
opgebouwd:
1. Inleiding
2. Uitgebreide beschrijving re-integratie-instrument
- Inhoud van het instrument
- Doel van het instrument
- Doelgroep van het instrument
- Procesbeschrijving: welke stappen doorloopt de klant achtereenvolgens
- Rol begeleiders gemeente/UWV
- Monitoring van de klant
5

3. Opzet experiment
- Criteria op basis waarvan klanten uit de doelgroep voor het experiment worden
geselecteerd, wijze van selectie
- De wijze waarop de at random toedeling van klanten aan onderzoeks- en
controlegroep plaatsvindt
- Start, looptijd en afronding van het experiment
- Aantal klanten dat wordt geselecteerd voor het experiment
- Organisatie van het experiment
- Tijdinvestering medewerkers gemeente of UWV
- Voorlichting aan uitvoerders, begeleiding en monitoring door de onderzoekers
- Contactpersoon vanuit de gemeente/UWV en vanuit het onderzoeksconsortium
- Welke dienstverlening krijgen de onderzoeksgroep en de controlegroep, tijdens en
na het experiment?
- Communicatie over het experiment naar de betrokken klanten
4. Gegevensverzameling en administratie
- Gedetailleerde afspraken over de gegevens die door de gemeente of UWV
geregistreerd dienen te worden.
5. Planning
Deze draaiboeken hadden doorgaans een omvang van 10 tot 15 pagina’s. De
totstandkoming van deze draaiboeken was een intensief en soms langdurig traject omdat
dit ook de fase was waarin de gemeente dan wel UWV de organisatie van het experiment
moesten voorbereiden en potentiële knelpunten en weerstanden opgelost moesten
worden. Een besluit van een directeur of wethouder om mee te doen aan een experiment
bleek regelmatig gemakkelijk genomen; in de uitvoeringspraktijk moesten allerlei
hindernissen overwonnen worden. In een aantal gevallen heeft ook het ministerie van
SZW een bezoek afgelegd aan de gemeente om het belang van het onderzoek te
benadrukken en de uitvoerders een hart onder de riem te steken. In twee gevallen heeft de
staatssecretaris met een wethouder gebeld om het belang van het onderzoek te
benadrukken en de betreffende gemeente te verzoeken mee te doen met het onderzoek.
De totstandkoming van de draaiboeken nam minimaal vier weken in beslag, maar vaak
langer, in enkele gevallen zelfs meer dan een half jaar. In drie gevallen is een draaiboek
opgesteld, terwijl uiteindelijk het experiment toch niet door kon gaan.

Convenanten
Nadat het draaiboek gereed was, is bij elk experiment een convenant opgesteld met het
draaiboek als bijlage. In de convenanten waren de intentie en afspraken vastgelegd voor
de uitvoering van het experiment. De convenanten zijn meestal ondertekend door de
verantwoordelijk manager van de gemeente. Bij de UWV-experimenten zijn geen
convenanten ondertekend.

Begeleiding en monitoring
Bij elk experiment hebben de onderzoekers een uitgebreide voorlichting gegeven aan de
betrokken uitvoerders. Bij een aantal kortdurende experimenten, was één
voorlichtingsbijeenkomst voldoende, bij de langer lopende experimenten hebben
meerdere voorlichtingsbijeenkomsten plaatsgevonden. De begeleiding vond verder
meestal plaats via gesprekken met de leidinggevende van de uitvoerders. Onze
6

contactpersoon was meestal een beleidsmedewerker; deze trad op als projectleider voor
het experiment.
Bij de UWV-experimenten waren er maandelijks bijeenkomsten met vertegenwoordigers
van de zes experimentvestigingen, vertegenwoordigers van de afdeling Strategie, Beleid
en Kennis (SBK) van het hoofdkantoor van UWV en vertegenwoordigers van
stafafdelingen van het Werkbedrijf van UWV. Daarin werd voortgang gevolgd en
knelpunten in de uitvoering en bij de gegevensregistratie besproken. SBK trad op als
interne aanjager en projectleider van de experimenten. De landelijke overleggen en
aansturing zijn tijdsintensieve trajecten gebleken.
Daarnaast hebben de onderzoekers ook op de zes vestigingen voorlichtingsbijeenkomsten
gehouden voor de betrokken uitvoerders en werd contact onderhouden met de
verantwoordelijk manager in deze vestigingen.
Bij een deel van de experimenten was tijdens de looptijd ingrijpen nodig om de
uitvoering van het experiment in goede banen te leiden. Daaruit bleek dat de interne
projectleider bij gemeenten of UWV, en zeker de onderzoekers, weinig invloed hadden
op de gang van zaken in de uitvoering. Interne prestatieafspraken, taakstellingen en
overtuigingen van managers en uitvoerders waren van grotere invloed dan afspraken over
het uitvoeren van een experiment. In een aantal gevallen kon het experiment deels
opnieuw uitgevoerd worden en in andere gevallen kon door een strakkere interne
aansturing het experiment gecontinueerd worden. Een aantal experimenten moesten
echter stopgezet worden omdat de uitvoering te veel was afgeweken van de
experimentele opzet en dit niet meer hersteld kon worden.

Rapportages experimenten
Na beëindiging van een experiment is telkens een rapportage opgesteld waarin verslag
werd gedaan van het experiment. Daarin is vastgesteld in hoeverre het draaiboek is
gevolgd en wat de resultaten zijn voor zover dit op basis van de uitkeringsadministratie
van de gemeenten en in het geval van UWV ook Sonar vastgesteld kon worden. Deze
rapportages zijn met de gemeenten dan wel UWV besproken.

Gebruikte onderzoeksmethoden
We beperken ons in dit rapport tot beschrijvende methoden. Dat wil zeggen: we
vergelijken bijvoorbeeld het percentage deelnemers dat binnen x maanden na de start van
een experiment is uitgestroomd met het percentage controlepersonen waarvoor dit geldt.
Als het experiment goed is uitgevoerd en de aantallen voldoende groot zijn, dan kan men
stellen dat deze vergelijking zuiver is en een betrouwbaar beeld geeft van het nettoeffect.6 Maar bij kleine aantallen of als gevolg van fouten in de toewijzing kan in de
praktijk toch verschil in samenstelling tussen beide groepen ontstaan.

6

Hierbij moet overigens de kanttekening worden gemaakt dat zelfs in dat geval het verschil in
uitkomst tussen de deelnemersgroep en de controlegroep beïnvloed kan worden door
contextfactoren zoals veranderingen in de arbeidsmarktsituatie.

7

Resultaatindicatoren, onderzoeksmethoden en data
In dit rapport kijken we niet alleen naar de uitstroom uit de uitkering, maar ook naar
werkaanvaarding. Stromen deelnemers aan de betrokken maatregelen sneller uit dan de
controlepersonen? Vinden mensen die uit de uitkering komen, ook een baan? Verder is
van belang of de baan duurzaam is en wat de kwaliteit van de baan is (afgemeten aan
loonhoogte en deeltijdfactor). Om op deze vragen een antwoord te geven, hebben we
gebruik gemaakt van de polisadministratie. Het gaat hierbij om voorlopige gegevens van
UWV. De definitieve gegevens zullen uiteindelijk via het CBS beschikbaar komen, maar
dit duurt nog geruime tijd; dat valt niet binnen de looptijd van dit onderzoek.

1.5

OPZET VAN HET RAPPORT

De opzet van het rapport is als volgt. Hoofdstuk 2 gaat in op hoe we gemeenten en UWV
bereid hebben gevonden om mee te doen aan het onderzoek. Dit was een moeizaam
proces. Wat waren de redenen voor veel gemeenten om aan het onderzoek mee te doen?
Verder geeft dit hoofdstuk een overzicht van de experimenten die uiteindelijk zijn gestart.
Hoofdstuk 3 gaat in op de opzet en uitvoering van de experimenten. Daarna komt in
hoofdstuk 4 aan de orde welke hindernissen gemeenten en UWV hebben ervaren bij de
uitvoering van de experimenten. Hoofdstuk 5 behandelt de resultaten wat betreft de nettoeffectiviteit van re-integratieactiviteiten op de uitstroom uit de uitkering naar werk. Deze
uitkomsten hebben uitsluitend betrekking op de experimenten bij gemeenten. Over de
UWV-experimenten wordt in een later stadium apart gerapporteerd. In de bijlage zijn
afzonderlijke rapporten opgenomen met betrekking tot de gemeentelijke experimenten
waarvan de uitkomsten in dit rapport zijn gepresenteerd. Deze bevatten een uitvoerigere
beschrijving van de instrumenten, de opzet van de experimenten en de resultaten.

8

2

HET

2.1

INLEIDING

WERVINGSPROCES
EXPERIMENTEN

EN

DE

GESTARTE

In dit hoofdstuk wordt verslag gedaan van het besluitvormingsproces van gemeenten en
UWV om te starten met experimenten om de netto-effectiviteit van een re-integratieinstrumenten te bepalen en de overwegingen die daarbij zijn gemaakt. Tijdens de werving
bleek dat veel gemeenten niet bereid waren om experimenten op te zetten of niet in staat
waren experimenten op te zetten die voldeden aan de methodische eisen van
experimenteel onderzoek. Ook bij UWV hebben vergelijkbare bezwaren invloed gehad
op de keuze van de re-integratie-instrumenten die zijn meegenomen in het onderzoek.
De besluitvorming bij gemeenten heeft een ander karakter gehad dan bij UWV. De reden
daarvan is dat deelname van gemeenten aan het experiment geheel op vrijwillige basis is.
Bij UWV heeft het ministerie een directere rol gespeeld. Wel is voor de keuze van de bij
UWV uit te voeren experimenten zoveel mogelijk aangesloten bij het
onderzoeksprogramma van UWV, die zelf ook plannen had voor experimenten. Het
ministerie heeft hierbij wensen bij UWV neergelegd, namelijk dat er meer dan één
experiment voor WW-klanten zouden moeten uitgevoerd en ook een experiment voor
WGA-klanten. Omdat WGA-experiment pas begin 2014 is gestart, zal hierover
afzonderlijk gerapporteerd worden, op z’n vroegst medio 2017.
Het hoofdstuk is als volgt opgezet. Paragraaf 2.2 gaat over het wervingsproces: hoeveel
gemeenten zijn benaderd en wat was daarvan het resultaat? Paragraaf 2.3 geeft een
overzicht van de redenen van gemeenten om niet mee te doen aan een experiment.
Paragraaf 2.4 geeft een overzicht van de experimenten die uiteindelijk gestart zijn. In
paragraaf 2.5 ten slotte gaan we in op de beperkingen van het onderzoek als gevolg van
de problemen die zijn opgetreden in de wervingsfase.

2.2

BESLUITVORMING OVER DEELNAME AAN EXPERIMENTEN

Het onderzoekconsortium heeft 26 gemeenten benaderd met de vraag of zij wilden
deelnemen aan het onderzoek. Hiervan reageerde een derde direct negatief. Met twee
derde van de gemeenten zijn één of meer gesprekken gevoerd. Hiervan heeft uiteindelijk
de helft alsnog afgezien van deelname en de andere helft wilde wel deelnemen.
Uiteindelijk hebben zes gemeenten deelgenomen aan het onderzoek, samen met negen
experimenten.

9

Figuur 2.1

Resultaat werving gemeenten

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
Direct nee

Na gesprekken nee Eerst ja, later nee

Ja

De belangrijkste redenen van de gemeenten die direct aangaven niet te willen meedoen,
waren de tijdbelasting, er komt veel op gemeenten af (met name de Wet werken naar
vermogen en reorganisaties), er is al onderzoek gedaan en de timing van het onderzoek is
niet goed vanwege ontwikkeling van het re-integratiebeleid.
De 18 gemeenten waarmee gesprekken gevoerd zijn, waren geïnteresseerd in deelname.
De besluitvorming was vaak langdurig. Enerzijds moest er op het niveau van College van
B en W en directie een beslissing worden genomen, anderzijds in de uitvoering. Soms
ging dat verschillende keren op en neer. Gemiddeld duurde het besluitvormingsproces 4,5
maand.
Drie gemeenten die hadden besloten mee te doen, moesten later hun besluit herzien. Bij
één van de deelnemende gemeenten zijn uiteindelijk twee van de drie voorgenomen
experimenten niet doorgegaan.
De meeste gemeenten waarmee gesprekken zijn gevoerd, waren in principe
geïnteresseerd in participatie in een onderzoek waarmee de netto-effectiviteit van reintegratie-instrumenten vastgesteld zou kunnen worden. Ter illustratie zijn in het kader
twee voorbeelden van gemeenten opgenomen.

Gemeente 1: wij zouden graag aan de buitenwereld willen laten zien wat het re-integratiebeleid
oplevert.
Gemeente 2: Het argument voor ons om mee te willen doen is vooral het verkrijgen van
daadwerkelijk inzicht in de effecten van re-integratie. Dat zou de discussie over de resultaten van
re-integratie kunnen brengen op het niveau van feiten in plaats van aannames.

Ook bij UWV was er sprake van langdurige besluitvormingsprocessen voordat de
experimenten konden starten. Met name de totstandkoming van de draaiboeken waarin de
opzet van de experimenten is beschreven, heeft lang geduurd. De besluitvorming over het
WGA-experiment heeft een jaar in beslag genomen.
10

Uiteindelijk heeft twee derde van de gemeenten die interesse hadden in deelname, toch
afgezien van deelname. In de volgende paragraaf komen de redenen aan bod om niet deel
te nemen aan het onderzoek.

2.3

REDENEN OM NIET MEE TE DOEN

Er zijn vier hoofdredenen geweest voor gemeenten om geen experiment te starten:
1.

Het minimum aantal deelnemers is niet haalbaar

2.

Het financiële risico

3.

Ethische bezwaren

4.

Beleidswijzigingen

Bij de twee experimenten aangaande WW’ers die bij UWV zijn gestart, hebben deze
factoren een beperkte rol gespeeld. Ontwikkelingen in beleid en organisatie hebben wel
invloed gehad op de uitvoering van deze experimenten. Bij de besluitvorming over het
WGA-experiment speelden de ethische bezwaren wel een belangrijke rol.
Ad 1: Het minimum aantal deelnemers is niet haalbaar
Om verschillen in resultaten tussen experimentgroep en controlegroep te kunnen
toewijzen aan de inzet van het re-integratie-instrument, was de eis voor een experiment
dat er minimaal 300 klanten in een half jaar voor het instrument geïndiceerd zouden
worden, waarvan er 150 naar de experimentgroep en 150 naar de controlegroep zouden
worden doorverwezen.
De meeste gemeenten bleken niet over re-integratie-instrumenten te beschikken met
zoveel deelnemers. Veel gemeenten krijgen in een half jaar niet eens 300 nieuwe klanten.
Grotere gemeenten met meer bijstandsklanten zetten vaak veel verschillende
instrumenten in, waardoor het aantal deelnemers per instrument meestal niet meer is dan
enkele tientallen in een half jaar. Het bleek zelfs te gelden voor een grote gemeente als
Utrecht.

Gemeente 3 wilde meedoen met het instrument “workfast”, een intensieve begeleiding meteen na
instroom. Het aantal deelnemers aan workfast zou echter niet hoger zijn dan 250 per jaar.
Gemeente 4 heeft alle re-integratie-instrumenten bekeken: waar het gaat om echte re-integratie
bleken de aantallen deelnemers per instrument veel te klein. Daarom heeft deze gemeente
uiteindelijk gekozen voor een nieuwe sociale activeringsaanpak waarvan de aantallen wel
haalbaar bleken.
Gemeente 5 heeft gekeken of zij konden deelnemen met de “pilot zoekperiode”. De aantallen
bleken echter onvoldoende te zijn voor een experiment.

Daarnaast speelde het probleem dat re-integratie-instrumenten vaak niet los van de inzet
van andere instrumenten onderzocht kunnen worden. De inzet van een re-integratieinstrument is vaak afhankelijk van de uitkomst van een voorafgaand instrument.
Voortijdige uitval uit het ene instrument kan doorstroom naar een ander instrument
betekenen. Welk instrument dat dan is, wordt door de klantmanager vastgesteld, vaak
11

zonder expliciete criteria. Wat ook regelmatig voorkomt, is dat klanten een bepaald
traject volgen waarin wordt vastgesteld of en zo ja, welk instrument ingezet wordt. Ook
komt het voor dat er tegelijkertijd meerdere instrumenten ingezet worden, in wisselende
combinaties. Dit maakt het moeilijk om instrumenten te isoleren en het effect van
afzonderlijke instrumenten vast te stellen. Bij een van de gestarte experimenten speelde
de onderlinge verwevenheid van instrumenten ook een rol; dit was uiteindelijk een van de
redenen om het experiment te stoppen.7
Voor UWV was het minimum aantal van 300 deelnemers eenvoudig haalbaar. Bij UWV
zijn echter andere eisen gesteld met betrekking tot het aantal deelnemers in de
experimenten. Er is getracht ook kleinere effecten vast te stellen. Verder is zowel
uitgegaan van type I als type II fouten bij de bepaling van de steekproefomvang. Het
aantal deelnemers aan de UWV-experimenten is daarom veel hoger dan bij de meeste
gemeentelijke experimenten, met uitzondering van het experiment WerkLoont van de
gemeente Rotterdam. De twee WW-experimenten die bij UWV zijn gestart, zijn in zes
vestigingen uitgevoerd.

Gevolgen voor onderzoek
Het knelpunt van het minimum aantal deelnemers heeft grote invloed gehad op de keuze
van de gemeentelijke re-integratie-instrumenten die zijn meegenomen in de
experimenten. De aantallen waren vaak alleen haalbaar bij generieke instrumenten voor
de hele nieuwe instroom en bij instrumenten voor het zittend bestand. Dit knelpunt heeft
ook tot gevolg gehad dat alleen grote gemeenten konden participeren in het onderzoek.
De kleinste deelnemende gemeenten zijn Helmond en Leeuwarden met achtereenvolgens
89.000 en 96.000 inwoners per 1 januari 2013. De andere deelnemende gemeenten
hebben meer dan 150.000 inwoners. Kleine en middelgrote gemeenten hebben dus niet of
nauwelijks kunnen deelnemen aan het onderzoek.

Ad 2: Het financiële risico
Met name bij de instrumenten die aan de kop van het proces worden ingezet en naast
uitstroom ook preventie van instroom moeten realiseren, waren er een aantal gemeenten
die bang waren dat de uitgaven voor uitkeringen flink zouden stijgen als gevolg van
deelname aan een experiment. Het gaat hier onder meer om workfirstinstrumenten voor
de nieuwe instroom, de vier weken zoektijd voorafgaand aan het in behandeling nemen
van de uitkeringsaanvraag en intensieve begeleiding meteen na de aanvraag van een
uitkering.

7

Het gaat om het experiment “Werkstages” in Leeuwarden; zie paragraaf 2.4.

12

Gemeente 6 wilde graag de effectiviteit van het poortwachtersinstrument meten. Zij geloven zelf
erg in de effectiviteit van dit instrument. Maar deelname aan een experiment zou betekenen dat ze
ervoor zouden kiezen om 150 mensen niet naar werk te begeleiden en instroom in de uitkering te
voorkomen. Dat risico wilden ze niet lopen. De financiële gevolgen waren te groot.
Gemeente 1 overwoog met een poortwachtersinstrument mee te doen in het onderzoek. Het ging
om twee weken intensief werk zoeken meteen na de aanvraag. De helft vraagt uiteindelijk geen
uitkering aan. De gemeente redeneerde: de instroom zal door deelname aan het onderzoek meteen
flink toenemen, veel minder mensen zullen direct aan het werk komen. Dit kost de gemeente veel
geld.
Gemeente 2: Mensen zullen niet uitstromen omdat wij ze niets aanbieden. Wij kunnen ons dat niet
voor zo’n grote groep veroorloven.
Gemeente 7 gaf aan dat de workshop voor de nieuwe instroom op dit moment substantieel
bijdraagt aan het voorkomen van bijstandsafhankelijkheid. Deelname aan het experiment kan een
verhoogde instroom tot gevolg hebben.
Gemeente 3 realiseerde met een re-integratie-instrument een uitstroom van 70%. Als dit succes in
de controlegroep niet wordt gehaald, wat voor de hand ligt, loopt deze gemeente groot financieel
risico.

Er zijn vijf gemeenten waarbij het financiële risico een belangrijke reden was om niet
mee te doen aan het onderzoek. Het gaat om gemeente 7 (workshop voor nieuwe
instroom), gemeente 6 (poortwachtersinstrument) , gemeente 8 (600-banenplan),
gemeente 1 (intensief begeleidingstraject meteen na instroom) en gemeente 2
(Baanbrekend). Gemeenten 6 en 2 hebben concreet aan het ministerie van SZW gevraagd
om het financiële risico op het uitkeringsbudget te compenseren. Dit verzoek is niet
ingewilligd.
Voor enkele gemeenten speelde een reden om niet mee te doen die in het verlengde lag
van het financiële risico. Deze gemeenten hadden voor het beoogde re-integratieinstrument in de begroting al het aantal deelnemers opgenomen. Wanneer de helft van de
doelgroep naar de controlegroep wordt verwezen en het instrument niet krijgt, worden de
begrote aantallen deelnemers voor het instrument niet gehaald. Dit bleek in een aantal
gevallen onoverkomelijk.

Het 600-banenplan van gemeente 8 moest resulteren in banen voor 600 WWB-klanten, waarbij de
werkgever alleen de gemeten loonwaarde hoeft te betalen. Er is een besparing op de
uitkeringskosten geraamd van minimaal 1,7 miljoen euro per jaar. Er blijkt geen ruimte te zijn wat
betreft de omvang van de doelgroep om een controlegroep te selecteren die niet bemiddeld wordt.
Gemeente 9. Workshops activering zittend bestand. De met de raad afgesproken bestandsdaling
van 2,5% is alleen haalbaar als de beoogde aantallen deelnemers aan de workshops worden
gehaald. Een deel van de kandidaten niet toelaten tot de workshops is daarom niet acceptabel.

Bij UWV speelden geen financiële risico’s of risico’s dat de resultaten als gevolg van het
experiment minder zouden zijn. Er was al besloten de intensieve dienstverlening af te
bouwen; het experiment paste in deze ontwikkeling. Bij het PAWA-experiment is vooraf
de inschatting gemaakt dat er binnen de landelijke taakstelling voor het aantal klanten dat
13

een PaWa-aanbod zou krijgen, ruimte zou zijn voor een controlegroep die geen aanbod
zou krijgen.
Gevolgen voor onderzoek
Het bezwaar van de financiële risico’s heeft ook grote invloed gehad op de keuze van de
instrumenten. Een aantal gemeenten is afgehaakt met poortwachtersinstrumenten, vier
weken wachttijd en workfirst. Juist de re-integratie-instrumenten waarvan gemeenten
denken dat deze een groot effect hebben, konden door dit bezwaar niet meegenomen
worden in het onderzoek.

Ad 3: Ethische bezwaren
Het ethische bezwaar dat de controlegroep geen dienstverlening krijgt, speelt bij bijna alle
gemeenten en ook bij UWV in meer of mindere mate een rol. De kern is: je kunt het niet
maken om klanten die zijn aangewezen op een bepaald instrument, dit instrument te
ontzeggen. Zeker niet, als in een diagnose of een voortraject is vastgesteld dat klanten
zijn aangewezen op dat instrument.
Hier speelt mee dat gemeenten over het algemeen overtuigd zijn van de (grote)
effectiviteit van de instrumenten, zeker van de instrumenten voor de nieuwe instroom. De
mogelijkheid dat deze mensen ook zonder hulp van de gemeente werk zouden kunnen
vinden, wordt onderschat en wordt zelfs vaak verondersteld nul te zijn.

Gemeente 10 wil geen hek zetten om de controlegroep. Het moet altijd mogelijk zijn dat
klantmanager op basis van een professioneel oordeel een instrument voor een klant kan inzetten.
Gemeente 10 werkt vanuit een missie gericht op zelfredzaamheid en succes van een klant, waarin
we rechtvaardige dienstverlening borgen. Het is daarom niet wenselijk dat we werken met een
controlegroep die geen (passende) begeleiding krijgt.
Gemeente 8 vindt het totaal onthouden van het instrumentarium van het 600-banenplan moeilijk.
De doelgroep zijn klanten uit het granieten bestand die zonder hulp niet verder komen. Het
succes is voor de klantmanagers en beleidsmedewerkers evident en behoeft daarom ook niet
onderzocht te worden.
Gemeente 1 over het instrument ‘screening aan de kop van het proces’: Je kunt het niet maken
om mensen die echt niet zelfredzaam zijn, op pad te sturen om werk te zoeken.
Gemeente 1: Als je mensen zo snel aan het werk kan krijgen, laat je ze toch niet met rust?
In gemeente 9 is er eerst een voorbereidingstraject waarin klanten stap voor stap worden
voorbereid op de workshops die onderzocht gaan worden. Wanneer klanten klaar zijn voor de
workshops, worden ze doorverwezen. Op dat moment kunnen klanten niet meer ‘on hold ‘gezet
worden omdat ze tot de controlegroep behoren.

Bij UWV speelde het ethische bezwaar vooral een rol bij het experiment voor de WGAdoelgroep. Men achtte het bezwaarlijk om mensen uit deze groep uit te sluiten van
dienstverlening, zelfs als de uitsluiting tijdelijk is. Dit is de reden geweest dat de
oorspronkelijke opzet van het experiment dat in de zomer van 2013 zou starten en gericht
zou zijn op de recente instroom van WGA’ers, niet is doorgegaan. Uiteindelijk is een

14

experiment opgezet voor het zittend bestand van WGA’ers. Voor deze groep vond UWV
het minder bezwaarlijk om een deel uit te sluiten van dienstverlening.
Bij e-dienstverlening was het besluit om de intensieve dienstverlening af te bouwen en
stapsgewijs te vervangen door e-dienstverlening al genomen. Het experiment veranderde
daar niets aan. Bij PaWa konden lang niet alle klanten die tot de doelgroep behoorden,
daadwerkelijk een PaWa-aanbod krijgen en was er dus ruimte voor de controlegroep, zo
was de inschatting vooraf.

Gevolgen voor onderzoek
Het ethische bewaar heeft voor veel afvallers gezorgd. De gemeenten die wel meedoen,
hebben gekozen voor instrumenten waar dit bezwaar niet of minder aanwezig is.
Bijvoorbeeld dienstverlening aan het zittend bestand waar toch niet iedereen bediend kan
worden en waar er weinig verleiding is om voor klanten uit de controlegroep
instrumenten in te zetten. Andere experimenten hebben betrekking op nieuwe
instrumenten, daar speelt dit ethische bezwaar minder.

Ad 4: Beleidswijzigingen
Een aantal gemeenten die al waren begonnen met de voorbereidingen van het experiment,
moesten dit stopzetten omdat het beleid was gewijzigd en het instrument niet of op een
andere manier ingezet zou gaan worden.

Gemeente 6 zou meedoen met een diagnose-instrument voor laagvaardigen uit het zittend
bestand. Hiervoor waren additionele middelen gevonden. Het draaiboek was al klaar toen de
gemeente besloot om het instrument voor de totale groep laagvaardigen in te zetten. Aanleiding
hiervoor was dat de uitstroomcijfers achter bleven bij de planning en begroting. Hierdoor was
het niet meer acceptabel om een groep potentieel kansrijke klanten in een controlegroep te
plaatsen.
Gemeente 11 zou meedoen met de focusaanpak. Ruim nadat het experiment gestart is, wordt
besloten deze aanpak stop te zetten.
Gemeente 12 zou meedoen met een experiment met de inspanningsverplichting. Er was veel tijd
nodig om het proces goed in te richten en de benodigde formatie te vinden. Uiteindelijk zou
experiment bijna een jaar na het besluit tot deelname starten. Echter kort voor de start bleek het
toch niet mogelijk de inspanningsverplichting zo in te richten dat aan de eisen van het
experiment voldaan kon worden. Toen is alsnog besloten niet deel te nemen aan het onderzoek.

Samengevat waren er vier hoofdredenen voor gemeenten die eigenlijk wel mee wilden
doen om hier van af te zien: het vereiste aantal deelnemers, het financiële risico, het
ethische bezwaar en beleidswijzigingen. Bij UWV speelde alleen de ethische bezwaren
een rol in de besluitvorming over het WGA-experiment.
De gevolgen voor het onderzoek waren groot: alleen de grootste gemeenten konden
meedoen en de instrumenten die in het onderzoek zijn meegenomen, zijn geen goede
afspiegeling van de soorten re-integratie die door gemeenten ingezet worden. Juist de
15

instrumenten die direct gericht zijn op uitstroom uit de uitkering zijn als gevolg van de
financiële en ethische bezwaren nauwelijks vertegenwoordigd in het onderzoek.
De zes gemeenten waar wel experimenten zijn gestart, zijn grote of middelgrote
gemeenten en hebben vooral gekozen voor generieke instrumenten die gericht zijn op
relatief grote groep klanten (nieuwe instroom of zittend bestand). Daarnaast speelde bij de
instrumenten die in de gestarte experimenten zijn onderzocht, het ethische bezwaar
meestal geen rol. Ook was het financiële risico in de ogen van de gemeenten bij deze
instrumenten beperkt.

2.4

DE GESTARTE EXPERIMENTEN

Tabel 2.1 geeft een overzicht van de gestarte experimenten. In totaal gaat het om 12
experimenten waarvan 9 bij gemeenten. De betrokken gemeenten zijn: Enschede,
Helmond, Leeuwarden, Nijmegen (met twee experimenten), Rotterdam (met drie
experimenten) en Utrecht. Bij de UWV gaat het om twee instrumenten die elk in de
volgende zes regio’s worden uitgevoerd: Heerenveen, Maasland (Oss), Maastricht, Noord
Twente (Almelo), Rotterdam en Utrecht Noord. Leeuwarden zou aanvankelijk met twee
experimenten meedoen, maar één van de twee experimenten (dat betrekking had op de
inspanningsperiode) is uiteindelijk niet doorgegaan. In de tabel zijn ook de experimenten
bij de UWV opgenomen.
Tabel 2.1 geeft de stand van zaken met betrekking tot de experimenten medio augustus
2014 weer. De negen gemeentelijke experimenten zijn afgerond. Bij de UWV zijn de
twee experimenten aangaande WW’ers afgerond; voor één van deze experimenten zijn de
analyses al uitgevoerd, voor het andere experiment gaat dit in het voorjaar van 2015
gebeuren. Het experiment met betrekking tot de WGA is begin 2014 gestart.

16

Tabel 2.1

De gestarte experimenten

Nr.

Gemeente/
UWV

Type instrument

Status

Startdatum

Einddatum

Aantal
deelnemers
plus
controlegroep

1

Enschede

Diagnose

Afgerond

5 november
2012

4 december
2012

400 (waarvan
200 deelnemers)

2

Helmond

Sociale activering
door
programmamede
werker

Afgerond

5 juli 2012

1 juli 2013

490 (waarvan
235 deelnemers)

3

Leeuwarden

Werkstage

Afgerond, maar
niet meegenomen
in analyse

11 juni 2012

28 maart
2013

486 (waarvan
260 deelnemers)

4

Rotterdam

Begeleiding naar
werk,
werkervaring en
training

Afgerond

1 mei 2012

28 maart
2013

3236 (waarvan
1833
deelnemers)

5

Rotterdam

Sreening om
matchbaarheid
vast te stellen en
door te kunnen
verwijzen naar
sectorteams

Afgerond

1 oktober
2012

1 maart
2013

1108 (waarvan
539 deelnemers)

6

Rotterdam

Motivatie- en
sollicitatietraining
(‘Prematching
Groepsaanpak
Werk In-zicht)

Afgerond, maar
niet meegenomen
in analyse

September
2013

Voorjaar
2014

1000 (waarvan
500 deelnemers)

7

Nijmegen

Vier
weken
inspanningsplan
voorafgaand aan
instroom

Afgerond

1 juli 2012

9 november
2012

526
(waarvan
250 deelnemers)

8

Nijmegen

Training
sollicitatievaardigh
eden

Afgerond

10 mei 2012

20
september
2012

357
(waarvan
210 deelnemers)

9

Utrecht

Screening
diagnose

Afgerond,
maar
niet meegenomen
in analyse

30 mei 2012

1 november
2012

406
(waarvan
200 deelnemers)

10

UWV–
vestigingen:

E-dienstverlening
versus intensieve
dienstverlening

Afgerond

23 juli 2012

31
maart
2013

9839 (waarvan
4910
deelnemers)

Heerenveen

en

Maasland
(Oss)
Maastricht
NoordTwente
(Almelo)
RotterdamAlexanderple

17

Nr.

Gemeente/
UWV

Aantal
deelnemers
plus
controlegroep

Type instrument

Status

Startdatum

Einddatum

Passend
Aanbod

Afgerond

april 2013

1 juli 2014

Ca.
1.660
(waarvan
840
deelnemers)

Loopt

3
februari
2014

Begin 2017

Ca.
1000
(waarvan
500
deelnemers)

in
Utrecht
Noord
11

UWVvestigingen:

Werk

Heerenveen
Maasland
(Oss)
Maastricht
Noord
Twente
(Almelo)
RotterdamAlexanderple
in
Utrecht
Noord
12

UWV

WGA

2.5 GEVOLGEN

WERVINGSPROBLEMEN

VOOR

ZEGGINGSKRACHT

ONDERZOEK
De gestarte experimenten kennen een redelijke spreiding over het land: het gaat om vier
gemeentelijke experimenten in de Randstad, twee in het noorden, drie in het oosten en
één in het zuiden van het land. De WW-experimenten zijn met zes locaties ieder goed
verspreid over het land. Deelnemende klanten aan het WGA-experiment zijn willekeurig
verspreid over Nederland.
Echter, de re-integratie-instrumenten die in het onderzoek zijn betrokken vormen geen
representatieve afspiegeling zijn van het re-integratiebeleid in Nederland:
• Vanwege de minimale omvang van de experimenten, zijn alleen grote gemeenten
betrokken in het onderzoek, geen kleine gemeenten en nauwelijks middelgrote
gemeenten. Ook bij deze relatief grote gemeenten kwam het aantal betrokken
deelnemers in de experimenten, op enkele uitzonderingen na, maar net boven de
minimum eis.
• Door de bezwaren over het financiële risico en de ethische bezwaren zijn re-integratieinstrumenten
waarvan
het
grootste
effect
verwacht
mag
worden,
ondervertegenwoordigd in het onderzoek.
• Alleen diagnose-instrumenten voor klanten van het zittend bestand zijn meegenomen
in het onderzoek.
18

• Door het minimaal benodigde aantal deelnemers aan de experimenten zijn reintegratie-instrumenten gericht op specifieke, kleine klantgroepen niet meegenomen in
het onderzoek.
• Voor WW’ers zijn alleen twee generieke instrumenten meegenomen in het onderzoek.
• Voor WGA’ers wordt alleen re-integratie van het zittend bestand betrokken in het
onderzoek.
Van de drie gemeentelijke experimenten gericht op het zittend bestand en het WGAexperiment kan pas op lange termijn effect verwacht worden, terwijl de meeste reintegratie-inspanningen gericht zijn op effect op de korte termijn.
Daar waar deze tekortkomingen in de representativiteit het gevolg zijn van het minimum
aantal benodigde deelnemers of van de ethische bezwaren, zal het moeilijk zijn om deze
binnen het kader van experimenteel onderzoek te verhelpen. Mogelijk kunnen
experimenten op regionaal niveau hiervoor een oplossing zijn, wanneer er re-integratieinstrumenten zijn die op regionaal niveau ingezet worden.
Daar waar de tekortkomingen voortkomen uit (vermeend) financieel risico, is het
denkbaar deze te verminderen door een vorm van financiële garantstelling en is er
experimenteel onderzoek mogelijk waarin deze tekortkomingen een minder grote rol
spelen.

19

20

3

INHOUD EN UITVOERING VAN DE EXPERIMENTEN

3.1

INLEIDING

In dit hoofdstuk wordt verslag gedaan van de inhoud en de doelgroep van de gestarte
experimenten. Ook wordt beschreven hoe de selectie van de doelgroep is uitgevoerd en
de wijze waarop de doelgroep op willekeurige gronden is verdeeld over de
experimentgroep (waarin het instrument wordt toegepast) en de controlegroep (waarin dit
niet het geval is). Dit hoofdstuk richt zich zowel op de experimenten die bij gemeenten
zijn uitgevoerd als de experimenten bij UWV.

3.2

INHOUD EN DOELGROEP GESTARTE EXPERIMENTEN

In tabel 3.1 is weergegeven op welk instrumenten de gestarte experimenten betrekking
hebben. Ook is de doelgroep van elk experiment beschreven. In de tabel zijn
vergelijkbare instrumenten geclusterd. Nijmegen heeft geëxperimenteerd met een
inspanningsplan voor klanten die ouder zijn dan 27 jaar. In Enschede, Rotterdam en
Utrecht zijn experimenten uitgevoerd die betrekking hebben op diagnose en screening
van het zittend bestand. In Nijmegen en Rotterdam is geëxperimenteerd met
sollicitatietrainingen, in Helmond met sociale activering en in Rotterdam ten slotte met
een combinatie van instrumenten gericht op uitstroom naar werk.
Tabel 3.1

Beschrijving instrument en doelgroep

Gemeente

Instrument

Doelgroep

Klanten die zich melden voor een
uitkering moeten eerst 4 weken zelf
zoeken naar werk. De gemeente maakt
met de klant afspraken over de activiteiten
die de klant in de vier weken gaat
ondernemen.

Nieuwe instroom van 27 jaar en
ouder met de profielen werk of reintegratie/participatie. Klanten met
het profiel zorg krijgen geen
inspanningsplan opgelegd.

Inspanningsplan
Nijmegen

Diagnose en screening
Enschede

Een diagnosegesprek om vast te stellen of
klanten met behulp van dienstverlening
kunnen werken, leren of meedoen.

Zittend bestand met een grote
afstand tot de arbeidsmarkt (> 2
jaar) die volledig zijn vrijgesteld
van de sollicitatieplicht vanwege
medische en/of psychische redenen,
zonder inkomsten uit arbeid en
zonder traject.

Rotterdam

De diagnose van werkzoekenden wordt
uitgevoerd met behulp van een gesprek en
een vragenlijst. Werkzoekenden die direct
bemiddelbaar zijn, worden aangemeld bij
één van de sectorteams en door deze

Werkzoekenden
die
binnen
maximaal 2 jaar in staat zijn uit te
stromen naar betaald werk, maar bij
de start van de uitkering niet direct
aan het werk kon. Er waren op dat

21

Utrecht

teams bemiddeld. Werkzoekenden die op
termijn bemiddelbaar zijn worden
doorverwezen
naar
uiteenlopende
programma’s.
Klanten
die
niet
bemiddelbaar zijn, worden terugverwezen
naar de eigen klantmanager.

moment wel belemmeringen, maar
deze waren oplosbaar.

Bij de screening en diagnose worden alle
gescreende klanten ingedeeld op de
(juiste) trede van de re-integratie- en de
participatieladder en wordt vastgesteld of
klanten kunnen deelnemen aan reintegratie-activiteiten.

Klanten uit het zittend bestand die
wellicht kansrijker zijn dan
verondersteld mag worden op basis
van hun positie op de reintegratieladder bij aanvang van het
experiment (trede 0 t/m 2).

Sociale activering
Helmond

Begeleiding door een programmamedewerker met als doel de klant te laten
stijgen op de participatieladder. Verder
verwijst de programmamedewerker naar
flankerende
dienstverlening
zoals
schuldhulpverlening en WMO.

Klanten met een grote, veelal
onoverbrugbare afstand tot de
arbeidsmarkt in combinatie met
multiproblematiek.

Begeleiding naar werk
Rotterdam

‘WerkLoont’ houdt in dat deelnemers
begeleiding krijgen gedurende een periode
van maximaal 15 weken. Verplichte
onderdelen zijn (i) centrale voorlichting,
(ii) een betaalde baan van (minimaal) acht
uur per week of een dag per week werken
bij de Roteb, (iii) cv-module, (iv)
groepsaanpak gericht op matching en
vorming, en (v) groepsaanpak gericht op
matching. Tijdens deze periode kunnen
verschillende modules worden ingezet
zoals vacature zoeken en analyseren,
telefoneren met werkgevers, schrijven van
sollicitatie- en motivatiebrief, voeren van
sollicitatiegesprek, netwerken en video cv
maken.
Cliënten worden al verwezen naar
WerkLoont voordat de aanvraag voor een
uitkering is afgerond. De verplichtingen
die deelname aan WerkLoont meebrengen
kunnen ertoe leiden dat mensen afzien van
een uitkering. WerkLoont kan dus zowel
een preventief effect als een uitstroom
bevorderend effect hebben

Sollicitatietraining

22

De doelgroep zijn werkzoekenden
uit de nieuwe instroom die geschikt
zijn voor werk. Als na de
inspanningsperiode blijkt dat de
werkzoekende
aan
zijn
inspanningsverplichtingen
heeft
voldaan, volgt doorverwijzing naar
WerkLoont.

Nijmegen

Training gericht op het verbeteren van de
sollicitatievaardigheden. Het gaat om zes
bijeenkomsten van drie uur in een periode
van zes weken.

Wwb-ers uit het zittend bestand die
hun sollicitatievaardigheden willen
verbeteren. Voorwaarde is dat de
klant al een eigen CV heeft.

Rotterdam

Groepsgewijze training gericht op het
verbeteren van de motivatie en de
sollicitatievaardigheden. Het betreft drie
groepsgesprekken van elk drie uur
verdeeld
over
drie
weken,
een
huiswerkopdracht en een individueel
gesprek met de trainer/coach waarin een
individueel plan van aanpak wordt
overeengekomen over de activiteiten die
de klant gaat ondernemen voordat deze
begeleid kan worden naar werk door een
Sectorteam. De training is gericht op het
vergroten van het zelfinzicht van de klant.

Klanten waarvan bij de diagnose is
vastgesteld dat deze nog niet
bemiddelbaar zijn naar werk, maar
waarvan verwacht wordt dat deze
met enige begeleiding/training wel
bemiddelbaar kunnen worden.

Werkstage: klanten gaan gedurende 3
maanden met behoud van uitkering aan
het werk op een werkervaringsplaats
binnen een non-profit organisatie. Ze
krijgen daarbij aanvullende training
gericht
op
sollicitatieen
werknemersvaardigheden.

Klanten waarvan wordt verwacht
wordt dat zij binnen 12 maanden
kunnen uitstromen naar regulier
werk.

Werkstage
Leeuwarden

E-dienstverlening versus intensieve dienstverlening
UWV

In de eerste drie maanden worden alle
WW’ers ondersteund via e-dienstverlening
en inloopmiddagen. WW’ers die na drie
maanden nog recht op een WW-uitkering
hebben, zijn de deelnemers aan het
experiment. Met hen vindt eerst een
evaluatiegesprek plaats. Voor de groep die
intensieve dienstverlening krijgt, is dit een
face-to-face gesprek. Verder krijgen deze
WW’ers na 6, 9 en 12 maanden
monitoringsgesprekken en kunnen er
diverse instrumenten ingezet worden.
Voor de groep die e-dienstverlening krijgt,
is het evaluatiegesprek een groepsgesprek.
Verder vindt er e-dienstverlening via de
Werkmap plaats. Aanvullende dienstverlening beperkt zich in principe tot
vraag-afhandeling.

WW’ers die de vierde maand van
werkloosheid ingaan.

Passend Werkaanbod (PaWa)
UWV

Voor WW’ers geldt dat na 12 maanden
vanuit de richtlijn passende arbeid alle

23

De
klanten
die
hebben
deelgenomen aan het experiment E-

arbeid passend is. In dit kader krijgt een
deel van de WW’ers van UWV een
passend werkaanbod, bestaande uit
maximaal
twee
gearrangeerde
sollicitatiegesprekken bij werkgevers.
Klanten met intensieve dienstverlening
worden hierover in het 9-maands
monitoringsgesprek
geïnformeerd.
Klanten met e-dienstverlening ontvangen
digitale informatie.

dienstverlening en die na twaalf
maanden nog steeds een WWuitkering ontvangen.

3.3

UITVOERING EXPERIMENTEN

3.3.1

SELECTIE DEELNEMERS EXPERIMENTEN

De deelnemers voor de experimenten zijn op basis van een aantal criteria geselecteerd
voor het experiment:
• Selectie op basis van objectieve criteria (bijvoorbeeld persoonskenmerken);
• Selectie op basis van diagnose;
• Opt-out procedure.
In bijna alle gevallen is er een doelgroep afgebakend op basis van een aantal objectieve
persoonskenmerken, bijvoorbeeld de afstand tot de arbeidsmarkt, een maximum leeftijd,
of de gehele nieuwe instroom.
In meerdere experimenten zijn de klanten die op basis van objectieve criteria zijn
geselecteerd, nader gediagnosticeerd om te kijken of ze tot de doelgroep van het
instrument behoren. Deze diagnose vindt meestal plaats aan de hand van een gesprek met
de klant of op basis van dossiers.
Tot slot is in sommige experimenten sprake geweest van een opt out-procedure waarbij
participatie-coaches en relatiebeheerders op basis van hun professionaliteit hebben
aangegeven welke klanten niet uitgenodigd moesten worden.
In tabel 3.2 is weergegeven op basis van welke criteria de deelnemers aan de
experimenten zijn geselecteerd.

24

Tabel 3.2

Beschrijving selectiecriteria doelgroep experiment

Gemeente

Selectiecriteria

Inspanningsplan
Nijmegen

Combinatie van objectieve criteria en diagnose:
Nieuwe klanten vanaf 27 jaar, die behoren tot de A- of B-klanten. Een A-klant is
binnen een jaar bemiddelbaar naar werk. Een B-klant is met inzet van reintegratie-instrumenten binnen een jaar bemiddelbaar naar werk. C-klanten zijn
zorgklanten. Zij behoren niet tot de doelgroep van het experiment.

Diagnose en screening
Enschede

Rotterdam

Combinatie van objectieve criteria en diagnose:
WWB´ers waarvan de gemeente verwacht dat zij niet binnen twee jaar het werk
kunnen hervatten, en die zijn vrijgesteld van de sollicitatieplicht, in de meeste
gevallen vanwege medische en/of psychisch problematiek. Daarnaast moeten de
geselecteerde klanten aan de volgende criteria voldoen: lopende
WWBuitkering, volledige vrijstelling van de sollicitatieverplichting om medische en/of
psychische redenen, geen inkomsten uit arbeid, geen lopend traject, niet
opgenomen in een caseload,
geen andersoortige dienstverlening, niet
woonachtig in een gebied waar al een ander project loopt.
Combinatie van objectieve criteria en diagnose:
Het instrument Screening is ingezet voor werkzoekenden die binnen maximaal
twee jaar in staat zijn uit te stromen naar betaald werk, maar bij de start van de
uitkering niet direct aan het werk konden. Er waren op dat moment
belemmeringen, maar deze waren oplosbaar.
Uitgegaan is van een groep van 4000 werkzoekenden die begin september 2012
nog niet gescreend waren. Uit deze groep zijn willekeurig (random toewijzing)
600 personen voor de deelnemersgroep en 600 voor de controlegroep
geselecteerd. Het betreft over het algemeen werkzoekenden met een zeer lange
uitkeringsduur.

Utrecht

Objectieve criteria:
De deelnemers aan het experiment zijn uit het klantenbestand geselecteerd op
basis van de volgende criteria:
Trede 0,1 of 2 op de re-integratieladder,
leeftijd: tussen de 27 en 56 jaar, uitkeringsduur: niet langer dan 5 jaar.
Opt-out:
Daarna volgde een opt out-procedure waarbij participatiecoaches en
relatiebeheerders op basis van hun professionaliteit hebben aangegeven welke
klanten niet uitgenodigd moesten worden voor de screening. De opgeschoonde
lijst is de basis geweest voor het experiment en de verdeling over
experimentgroep en controlegroep.

Sociale activering
Helmond

Diagnose op basis van dossiers:
Klanten een grote, veelal onoverbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt (van meer
dan twee jaar) in combinatie met multi-problematiek die vallen onder Team
Activering en Zorg (TAZ). In de eerste helft van 2012 zijn al deze klanten
gediagnosticeerd met als doel om vast te stellen of het mogelijk is om de klant te
laten participeren of te re-integreren. De diagnose heeft plaatsgevonden door alle
dossiers te bekijken en op basis van signalen van de klant, de klantmanager, uit
Suwinet en/of de systemen van de gemeente.

25

Klanten die hadden aangegeven dat ze willen werken of participeren, waarvan de
vrijstellingstermijn in verband met zorg voor kinderen afloopt, wiens activering
wordt gehinderd door schulden of verslaving, zijn geselecteerd voor deelname
aan het experiment.
Begeleiding naar werk
Rotterdam

Diagnose:
Werkzoekenden die een aanvraag doen voor een WWB-uitkering en
bemiddelbaar naar werk worden geacht.

Sollicitatietraining
Nijmegen

Objectieve criteria:
Klanten die voldoen aan de volgende criteria zijn geselecteerd voor het
experiment: uitkeringsduur tussen de 5 maanden en 40 maanden; leeftijd 27 tot
en met 55 jaar; alleenstaand of gehuwd of samenwonend zonder kinderen;
autochtoon of westerse allochtoon; de laatste drie maanden minder dan € 600,aan inkomsten uit arbeid; de afgelopen 12 maanden geen training gevolgd.
Uitgesloten van deelname aan het experiment zijn klanten: met een geblokkeerde
uitkering; een WSW-indicatie; een terreinverbod; een ‘rood’ signaal op hun
dossier; zonder vaste woon- of verblijfplaats; met een fraudeonderzoek; met
psychische beperkingen.

Rotterdam

Diagnose
Werkzoekenden waarvan is vastgesteld dat zij door onvoldoende motivatie en/of
sociale vaardigheden nog niet bemiddelbaar zijn door sectorteams, maar waarvan
verwacht wordt dat zij met enige training/begeleiding bemiddelbaar kunnen
worden.

Werkstage
Leeuwarden

Diagnose:
De doelgroep van de werkstage bestaat uit nieuwe en zittende klanten van wie de
gemeente verwacht dat zij binnen twaalf maanden bemiddelbaar zijn naar werk.

E-dienstverlening versus intensieve dienstverlening
UWV

Objectieve criteria:
WW’ers die tussen 23 juli 2012 en 31 maart 2013 de vierde maand van
werkloosheid ingaan. Binnen deze doelgroep zijn (op basis van objectieve
criteria) een aantal klantgroepen vastgesteld die zijn uitgezonderd van deelname
aan het experiment.

Passend Werkaanbod (PaWa)
UWV

3.3.2

Objectieve criteria:
Alle klanten die hebben deelgenomen aan het experiment E-dienstverlening en
die na twaalf maanden nog steeds een WW-uitkering ontvangen, doen mee aan
het experiment PaWa.
Binnen deze doelgroep zijn op basis van objectieve criteria nog een aantal
klantgroepen uitgezonderd van een PaWa-aanbod.

VERDELING EXPERIMENT- EN CONTROLEGROEP

De verdeling van de geselecteerde deelnemers over de experiment- en controlegroep heeft
over het algemeen at random plaatsgevonden. Daarbij is meestal het laatste cijfer van het
BSN van de klant het criterium geweest voor de indeling in experiment- of controlegroep.
26

Klanten met een even burgerservicenummer (BSN) zijn ingedeeld in de experimentgroep,
en klanten met een oneven BSN zijn ingedeeld in de controlegroep.
In het screeningsexperiment in Rotterdam zijn uit een groep van 4000 werkzoekenden
willekeurig 600 personen voor de deelnemersgroep en 600 voor de controlegroep
geselecteerd. Deze methode waarborgt ook een at random toewijzing tot experiment- en
controlegroep.

3.4

CONCLUSIES

Wat betreft de termijn waarbinnen verwacht kan worden dat er effecten zijn op uitstroom
uit de uitkering, kan een driedeling gemaakt worden in de gestarte experimenten:
1. Op korte termijn, vrijwel direct na toepassing, al effect te verwachten bij
instrumenten gericht op de nieuwe instroom: Inspanningsplan Nijmegen, WerkLoont
Rotterdam, e-dienstverlening UWV. Ook bij het instrument Aanbod passend werk van
UWV kan op korte termijn effect verwacht worden:
- Inspanningsafspraken in de periode voorafgaand aan de instroom in de uitkering
over het zelfstandig en actief zoeken naar werk met als onderdeel een
groepsgesprek en ander activiteiten. Doelgroep: nieuwe instroom, 27 jaar en ouder,
met mogelijkheid om binnen een jaar uit te stromen naar werk. (Nijmegen).
- WerkLoont: Combinatie van werkervaring (1 dag per week), sollicitatietraining en
begeleiding naar werk voor de nieuwe instroom met mogelijkheden om binnen een
half jaar uit te stromen. (Rotterdam).
- E-dienstverlening versus (intensieve) face-to-face dienstverlening in de periode van
3 maanden tot 12 maanden na instroom in de WW (UWV).
- Aanbod passend werk voor WW’ers die langer dan een jaar een uitkering
ontvangen (UWV).
2. Op middellange termijn, pas enkele maanden tot een half jaar na toepassing, effect te
verwachten bij re-integratie-instrumenten voor het zittend bestand met mogelijkheden
tot uitstroom: screening en doorverwijzing naar sectorteams Rotterdam,
sollicitatietrainingen Nijmegen en Rotterdam en de werkstages in Leeuwarden:
- Screening: matchbaarheid vaststellen en op basis daarvan doorverwijzing naar
sectorteams die klanten matchen met vacatures. Klanten die niet direct aan het
werk kunnen, maar wel binnen twee jaar kunnen uitstromen naar werk
(Rotterdam).
- Sollicitatietraining voor klanten uit het zittend bestand met een overbrugbare
afstand tot de arbeidsmarkt (Nijmegen en Rotterdam).
- Werkstages voor klanten die binnen een jaar kunnen uitstromen naar werk van de
nieuwe instroom en zittend bestand (Leeuwarden).
3. Alleen op de lange termijn, na circa een jaar na toepassing, te verwachte effect bij
diagnose zittend bestand Enschede en Utrecht, sociale activering zittend bestand
Helmond en re-integratie zittend bestand WGA (UWV):
27

- Diagnose: onderzoek naar mogelijkheden voor werken, leren of meedoen van
klanten uit het zittend bestand die zijn vrijgesteld van de sollicitatieplicht en
doorverwijzing naar vervolgtrajecten (Enschede).
- Diagnose: onderzoek naar mogelijkheden voor re-integratie van klanten uit het
zittend bestand die wellicht kansrijker zijn dan verondersteld wordt en eventueel
doorverwijzen naar vervolgtrajecten (Utrecht).
- Sociale activering door middel van de inzet van een programmamedewerker voor
klanten uit het zittend bestand met een zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt
(Helmond).
- Verschillende soorten re-integratie-trajecten voor personen met een WGAuitkering uit het zittend bestand (UWV).
Bij diagnose hangt de effectiviteit overigens niet alleen af van de diagnose zelf, maar
ook van de effectiviteit van de daarna ingezette instrumenten. Verder kan een diagnose
tot de conclusie leiden dat een cliënt niet plaatsbaar is en daarom niet in een reintegratietraject maar een ander soort traject terecht komt, dat geen of slechts op veel
langere termijn effect heeft op de uitstroomkans. Dit maakt effectmeting bij diagnoseinstrumenten lastig. Het effect van een diagnose-instrument is een betere toewijzing aan
vervolgtrajecten wat moet resulteren in een hogere effectiviteit van de vervolgtrajecten.
Een mogelijke uitkomstmaat om de effectiviteit van diagnose te meten is daarom het
verschil in uitstroom per type vervolgtraject tussen de situatie met en zonder de inzet van
het diagnose-instrument. Hiervoor is wel een veel groter aantal deelnemers aan het
experiment nodig. Een andere uitkomstmaat is de uitval voor de start van vervolgtrajecten
en tijdens de vervolgtrajecten.
In het onderzoek zijn twee experimenten met diagnose/screening met succes uitgevoerd
(Enschede en Rotterdam). In beide gevallen was de diagnose/screening gericht op het
vaststellen of voor klanten (bepaalde) instrumenten ingezet konden worden. Er is gekeken
in welke mate na de diagnose/screening die instrumenten voor de experimentgroep zijn
ingezet en wat de uitstroom uit de uitkering en naar werk is geweest. Bij één van deze
experimenten was de looptijd van het onderzoek te kort om al uitstroomresultaten te
kunnen verwachten.

28

DE HINDERNISSEN BIJ DE UITVOERING: EEN

4

NADERE ANALYSE

INLEIDING

4.1

In dit hoofdstuk komen de praktische hindernissen aan bod die gemeenten en UWV bij de
opzet van de experimenten tegenkwamen om te voldoen aan de eisen van een zuiver
experiment. Achtereenvolgens komen de volgende hindernissen aan bod:
1.

Geen volledig at random toewijzing van deelnemers

2.

No show en uitval

3.

Screening als onderdeel van het programma

4.

De verlokking van de controlegroep

GEEN

4.2

VOLLEDIG
DEELNEMERS

AT

RANDOM

TOEWIJZING

VAN

De ideale opzet van een zuiver experiment is in figuur 4.1 weergegeven.
De at random toewijzing van deelnemers aan de experimentgroep en de controlegroep is
een cruciale eis voor de experimenten. In de meeste experimenten is het laatste cijfer van
het BSN als toewijzingscriterium gebruikt. Klanten met een even BSN zijn toegewezen
aan de experimentgroep en klanten met een oneven BSN aan de controlegroep (of
andersom). Het voordeel van deze werkwijze is dat achteraf controleerbaar is of de
toebedeling van de klanten aan beide groepen goed is uitgevoerd.
Figuur 4.1

K
l
a
n
t
e
n

At random toedeling van deelnemers

Experimentgroep

Indicatie

At random
toedeling
Controlegroep
29

De random verdeling van klanten over beide groepen is tijdens de uitvoering van de
experimenten nauwgezet gevolgd. Meestal is de dit goed gegaan:
• In Enschede is de verdeling over experiment- en controlegroep helemaal goed gegaan.
De compliance was 100%. Wel zijn van de experimentgroep 6 van de 200 klanten niet
komen opdagen.
• In Helmond hebben 16 van de 270 klanten uit de controlegroep toch de
dienstverlening van de programmamedewerker gehad. De compliance is daarmee
94%.
• Bij het experiment Inspanningsplan in Nijmegen is de verdeling over experiment- en
controlegroep helemaal goed gegaan en hebben alleen de klanten uit de
experimentgroep het Inspanningsplan gehad. De compliance was 100%.
• Bij het andere experiment in Nijmegen, de sollicitatietraining, zijn 20 van de 167
klanten uit de controlegroep toch opgeroepen voor de screening en training. De
compliance is daarmee 88%.
We noemen twee experimenten waarin afwijkingen zijn geweest van de voorgeschreven
werkwijze.
In het experiment met screening en diagnose in de gemeente Utrecht is op verschillende
manieren afgeweken van de willekeurige toewijzing van klanten aan de experiment- en
controlegroep:
• Klanten zijn niet verdeeld op basis van een even of oneven BSN, maar de BSN’s zijn
oplopend gesorteerd waarna de klanten met een laag BSN aan de experimentgroep zijn
toegewezen en de klanten met een hoog nummer aan de controlegroep. Gezien de
systematiek van toewijzing van BSN’s heeft dit ertoe geleid dat de experimentgroep
meer oudere klanten bevat dan de controlegroep.
• Daarnaast zijn de klanten uit de experimentgroep die zich op trede 2 van de
participatieladder bevonden gescreend voor werk bij PostNL en indien geschikt
bevonden doorverwezen naar PostNL. Dit is bij de controlegroep niet gebeurd.
Hierdoor zijn de experiment- en controlegroep niet meer vergelijkbaar.
• Tenslotte zijn er 93 klanten die deel uitmaakten van de experimentgroep teruggemeld
naar de gemeente. Zij zijn herhaaldelijk niet verschenen op de screening of om andere
redenen uit de experimentgroep gehaald. De kenmerken van deze groep wijken af van
de kenmerken van de experimentgroep (vaker man, jonger, alleenstaand, zonder
kinderen, uit Nederland, korter in de uitkering). Dit kan wijzen op selectieve uitval.
• De experimentgroep is aangevuld om toch het gewenste aantal screeningen (200) uit te
kunnen voeren. Door bij de selectie van de 80 nieuwe klanten voornamelijk klanten te
selecteren uit bepaalde leeftijdsgroepen is de scheve leeftijdsverdeling tussen
experiment- en controlegroep voor een groot deel rechtgetrokken. Desalniettemin
verschillen de groepen van elkaar wat betreft samenstelling.
• Gegeven het bovenstaande valt niet uit te sluiten dat bij het experiment in Utrecht de
verschillen in de uitkomsten tussen de experiment- en controlegroep mede worden
veroorzaakt door de verschillen in de samenstelling van de groepen. Dit is reden
geweest om de uitkomsten van het Utrechtse experiment niet mee te nemen in de
analyses.

30

In Rotterdam zijn vooral in de eerste vier weken en in de laatste twee weken van de
geplande uitvoeringsperiode fouten gemaakt bij de toewijzing van cliënten naar de
deelnemers- en de controlegroep; in die periode lag het foutenpercentage op 34 procent.
In het begin waren er aanloopproblemen en aan het eind was de oorzaak gelegen in het
feit dat medewerkers dachten dat het experiment als beëindigd was. De gegevens over
deze perioden zijn niet in de analyses meegenomen. Maar ook in de uitvoeringsperiode
(een periode van ongeveer zeven maanden) die als basis diende voor de analyses was
het foutenpercentage met ruim acht procent te hoog. Vooraf was vijf procent als grens
gesteld. Daarom is in overleg met Rotterdam besloten om dit experiment te verlengen.
Tijdens deze verlenging is het toezicht op de toewijzing verscherpt, waardoor het
foutenpercentage in de verlengingsperiode wel binnen de marge van vijf procent bleef.
De gevonden netto-effecten in de verlengingsperiode bleken overigens weinig af te
wijken van die in de oorspronkelijke uitvoeringsperiode.
Bij de overige gemeentelijke experimenten zijn dus nauwelijks of geen fouten gemaakt
bij de at random toewijzing van klanten aan de experiment- en controlegroep.
Bij het UWV-experiment E-dienstverlening heeft weliswaar de toewijzing van klanten
aan experiment- en controlegroep at random plaatsgevonden, maar heeft een deel van de
klantgroep die e-dienstverlening moest krijgen onderdelen van de intensieve
dienstverlening gekregen en ook andersom heeft de klantgroep die intensieve
dienstverlening moest krijgen, deze in een aantal gevallen niet gekregen. Hierdoor is de
dienstverlening aan de twee groepen, meer dan de bedoeling was, op elkaar gaan lijken.
Het was te laat om hierop in de praktijk nog bij te sturen. Wellicht worden nog
aanvullende analyses uitgevoerd om meer zicht te krijgen op het effect van de intensieve
dienstverlening. Of deze aanvullende analyses uitgevoerd worden, was ten tijde van de
publicatie van dit rapport nog niet bekend.

4.3

NO SHOW EN UITVAL

Gemeenten hebben vaak te maken met een hoge no show bij het oproepen van klanten.
Daarnaast valt een deel van de klanten die start met een traject, voortijdig uit; een uitval
van 10 à 20 procent is geen uitzondering. Dit past niet in het ideale plaatje van een
experiment; dit is in figuur 4.2 weergegeven.

31

Figuur 4.2

No show en uitval

!
K
l
a
n
t
e
n

no show

Indicatie

!

uitval

Experimentgroep

At random
toedeling
Controlegroep

Een voorbeeld is Utrecht waar 45 procent van de klanten uit de experimentgroep die
werden opgeroepen voor de diagnose, niet kwam opdagen of om een andere reden was
uitgevallen voordat de diagnose had plaatsgevonden. Deze groep is apart geregistreerd. Er
zijn vervolgens extra klanten uit het zittend bestand toegevoegd aan de experimentgroep.
Een ander voorbeeld is de sollicitatietraining in Nijmegen waarbij een vijfde van de
klanten die is opgeroepen voor de training niet gestart is en een kwart voortijdig is
uitgevallen. Hierdoor is het veel moeilijker geworden om het effect van de training vast te
stellen. In de praktijk bleek uitstroom na het volgen van de training zeer klein en kon
geen effect vastgesteld worden.
Bij de andere uitgevoerde experimenten was de no show beperkt. In Enschede ging het
om 3% en in Helmond was het 5%. Bij het instrument Inspanningsplan dat in Nijmegen is
onderzocht, is no show niet mogelijk; instroom in het experiment vindt plaats bij het
eerste contact met de gemeente.
Uitstroom van klanten die niet komen opdagen bij de eerste oproep, is geen effect van het
instrument zelf, wellicht wel van de oproep (eventueel gevolgd door een maatregel). Het
zelfde geldt voor uitval en verzuim. Deze klanten hebben niet het volledige programma
gevolgd.
No-show en uitval leiden binnen de experimentele opzet tot een aantal problemen. Ten
eerste is het in een aantal gevallen door de hoge no-show moeilijk geworden om
voldoende klanten te krijgen die het programma wel hebben gevolgd. Ten tweede kan er
sprake zijn van selectiviteit in de no-show of uitval. Met andere woorden: de klanten die
niet verschijnen of uitvallen kunnen andere kenmerken hebben dan de klanten die het
instrument wel (volledig) gebruiken.
Klanten die niet verschijnen of uitvallen worden uit de experimentgroep gehaald en als
aparte categorie geregistreerd. Deze groep kan immers niet uit de controlegroep gehaald
worden. Dit is gebeurd bij het experiment met de sollicitatietraining in Nijmegen.
32

SCREENING ALS ONDERDEEL VAN HET PROGRAMMA

4.4

In een aantal gevallen wordt eerst de toewijzing aan de experimentgroep en de
controlegroep uitgevoerd en vervolgens krijgt de experimentgroep een screening. Daarin
wordt bepaald of het zinvol is dat voor de klanten het instrument wordt ingezet. Een deel
van de klanten uit de experimentgroep krijgt dan het instrument niet (zie figuur 4.3). In
een aantal gevallen gaat het om de helft of meer van de experimentgroep. Hierdoor wordt
het moeilijker om het effect van de dienstverlening vast te stellen. In de ideale situatie
zou eerst de screening moeten plaatsvinden waarin de klanten voor wie het niet zinvol is
om het instrument in te zetten, buiten het experiment gehouden kunnen worden en daarna
pas de at random toedeling tot de experiment- en controlegroep.
Figuur 4.3

Screening als onderdeel van het programma

Wel
dienstverlening

K
l
a
n
t
e
n

Experimentgroep

!
Geen
dienstverlening

Indicatie

At random
toedeling
Controlegroep

Er is in die gevallen voor gekozen om de screening een onderdeel te laten zijn van het te
onderzoeken instrument. Dan wordt het effect gemeten van het instrument inclusief de
gevolgde selectieprocedure.
In die gevallen worden drie groepen onderscheiden: de controlegroep, de
experimentgroep die alleen de screening heeft gehad en de experimentgroep die ook het
programma heeft gevolgd. Er wordt ingezet op een zo groot mogelijke groep die het
programma heeft gevolgd.
Een voorbeeld hiervan is Nijmegen met de training “op zoek naar werk” voor een deel
van het zittend bestand. De experimentgroep krijgt eerst een screening om vast te stellen
of de klant in aanmerking komt voor de training. Meer dan de helft van de klanten uit de
experimentgroep blijkt niet geschikt voor de training en heeft de training niet gevolgd. Bij
de uiteindelijke bepaling van het netto-effect wordt de hele experimentgroep, degenen
met alleen screening en degenen die training hebben gevolgd, vergeleken met de
controlegroep. Het netto-effect heeft dan ook betrekking op het totale effect van screening
met (mogelijke) training.
33

Bij het experiment ‘werkstages’ van de gemeente Leeuwarden bleek een groot deel van
de klanten die was toegewezen aan de experimentgroep geen werkstage te krijgen omdat
er voor die klanten geen geschikte werkstages gevonden werden; voor hen werden andere
instrumenten ingezet die ook voor de controlegroep gebruikt werden. Daarbij kwam dat
ook de verlokking van de controlegroep (zie paragraaf 4.5) in dit experiment een rol
speelde waardoor een deel van de controlegroep ook op een werkstage geplaatst is.
Uiteindelijk bleek het verschil tussen het aandeel werkstages in de experimentgroep en de
controlegroep klein: in de experiment was 19% van de klanten op een werkstage geplaatst
tegen 8% van de controlegroep. Hierdoor was het onmogelijk geworden om zinvolle
uitspraken over het effect van de werkstages te doen. Dit is de reden geweest om te
stoppen met het experiment.
In Rotterdam vindt (bij het tweede experiment in deze stad) de screening plaats om te
bekijken of het zinvol is cliënten door te verwijzen naar sectorteams die bemiddelen die
werk. Slechts een klein deel wordt doorverwezen.
Bij het PaWa-experiment van UWV ten slotte, is in de opzet van het experiment
opgenomen dat niet alle deelnemers uit de experimentgroep daadwerkelijk een PaWaaanbod krijgen. De aankondiging van een mogelijk PaWa-aanbod is beschouwd als
onderdeel van het instrument dat geëvalueerd is. 8

4.5

DE VERLOKKING VAN DE CONTROLEGROEP

In het verlengde van het ethische bezwaar om de controlegroep niet te bedienen, speelt bij
bijna alle experimenten dat voor een (klein) deel van de controlegroep toch een
instrument wordt ingezet. Dit kan gaan om het instrument dat onderzocht wordt of om
een ander (nieuw) instrument. De meeste gemeenten hebben de afspraak gemaakt dat als
een klant er zelf om vraagt, het instrument ingezet kan worden. Het gaat dan om
uitzonderingen die wel apart geregistreerd worden. Zeker daar waar de beoogde aantallen
voor de experimentgroep niet gehaald worden, is de verlokking groot om het instrument
ook voor de controlegroep in te zetten (zie figuur 4.4).

8

Bij PAWA deed zich in eerste instantie het probleem voor dat minder klanten een aanbod van
een baan kregen dan vooraf gepland. De oorzaken zijn niet helemaal duidelijk. Mogelijk leiden
de huidige economische problemen ertoe dat minder vacatures beschikbaar zijn. Verder is door
betrokken UWV-vestigingen aangegeven dat relatief veel PAWA-banen bij doelgroepen buiten
het experiment terecht zijn gekomen. Het experiment is in de helft van de vestigingen met drie
maanden verlengd om het percentage PaWa-toepassingen in de experimentgroep zoveel
mogelijk op te trekken naar het vooraf geplande percentage.

34

Figuur 4.4

K
l
a
n
t
e
n

De verlokking van de controlegroep

Experimentgroep

Indicatie

At random
toedeling

!
Controlegroep

Dit verschijnsel speelde bijvoorbeeld bij het experiment “werkstages” van de gemeente
Leeuwarden. Daar bleef het aantal plaatsingen op werkstages achter bij de doelstelling.
Daarnaast waren er geschikte kandidaten (uit de controlegroep) voor werkstages, die
daarop niet geplaatst mochten worden. Voor de teammanager was het moeilijk om de
klantmanagers ervan te overtuigen om deze klanten niet op werkstages te plaatsen.
In Rotterdam bij het experiment ‘WerkLoont’ speelde de verlokking van de controlegroep
ook. Regelmatig zijn werkzoekenden die in de controlegroep geplaatst hadden moeten
worden toch naar WerkLoont gestuurd; gemiddeld werd 12% van de klanten ten onrechte
naar WerkLoont verwezen 9. Tijdens de verlengingsperiode was dit 8%. De omgekeerde
fout, het onterecht sturen van werkzoekenden naar de controlegroep, kwam veel minder
voor.
Bij het experiment met betrekking tot de sollicitatietraining in Rotterdam heeft de
verlokking van de controlegroep zo’n grote rol gespeeld dat de uitkomsten niet bruikbaar
bleken en daarom niet meegenomen konden worden in de analyse.
Bij de experimenten in Helmond en Nijmegen (training) speelde de verlokking van de
controlegroep ook, maar beperkt. In beide gevallen heeft ongeveer 6% van de
controlegroep toch dienstverlening gehad.

9

In de beginweken was dit percentage zelfs bijna 70%. Hetzelfde geldt voor de laatste weken van
2012 omdat de klantmanagers dachten dat het experiment was afgelopen. Deze weken zijn niet
meegenomen in het experiment.

35

Bij het UWV-experiment e-dienstverlening heeft het verschijnsel mogelijk ook een rol
gespeeld. Er zijn namelijk aanwijzingen dat cliënten die geacht werden alleen edienstverlening te krijgen in de praktijk meer dienstverlening hebben gekregen. 10 Hierbij
speelde een rol dat de e-dienstverleningspakket zelf geleidelijk werd uitgebreid. Hier
wordt nog nader onderzoek naar gedaan.
Tot slot komt het voor dat de controlegroep niet goed wordt geregistreerd of gemarkeerd
voor de uitvoering waardoor klanten uit de controlegroep toch de dienstverlening krijgen.
In alle gevallen zijn de klanten die ten oprechte dienstverlening krijgen apart
geregistreerd, zodat hiermee in de analyse rekening gehouden kan worden.

4.6

SLOT

De conclusie is dat het opzetten van experimenten binnen gemeenten en UWV
ingewikkeld is. Er zijn spanningen tussen de uitvoeringspraktijk bij gemeenten en UWV
en de eisen die aan experimenten gesteld moeten worden. Het vraagt veel creativiteit van
gemeenten, UWV en van de onderzoekers om te komen tot een opzet van een experiment
dat enerzijds de beoogde uitvoering van het beleid in tact houdt en anderzijds niet te veel
inbreuk doet aan de ideale opzet van een experiment. Daarbij bleek dat de projectleider
bij de gemeenten of UWV en de onderzoekers, meestal weinig invloed hadden op de gang
van zaken in de uitvoering. Interne prestatieafspraken, taakstellingen en overtuigingen
van managers en uitvoerders waren van grotere invloed dan afspraken over het uitvoeren
van een experiment. 11 Er is sprake van “experimenteren met experimenten”.
Uiteindelijk is de helft van de bij gemeenten gestarte experimenten goed uitgevoerd
waardoor er uitspraken over de netto-effectiviteit van het onderzochte instrument gedaan
kunnen worden. Ook geven de ervaringen bij de geslaagde experiment inzicht in de
voorwaarden waaronder experimenten bij gemeenten succesvol uitgevoerd kunnen
worden:
• Commitment in alle lagen van de organisatie: wethouder, directeur/management,
afdelingshoofd en uitvoerders. Dit is noodzakelijk om ervoor te zorgen dat problemen
in de uitvoering snel gesignaleerd worden en worden opgelost. Het is ook nodig om
ethische bezwaren in de uitvoering het hoofd te kunnen bieden.
• In de opzet van het experiment zo veel mogelijk rekening houden met ethische
bezwaren.
• De afwezigheid van prestatieafspraken en taakstellingen die de verlokking van de
controlegroep versterken.
• Tegemoetkoming in de extra uitvoeringskosten dan wel garantstelling voor de
financiële risico’s.

10

Verder lijkt het erop dat een deel van de cliënten uit de groep intensieve dienstverlening juist
minder dienstverlening heeft gekregen dan de bedoeling was. Ook hierdoor zou dan het
verschil in dienstverlening tussen beide groepen afnemen.

11

Bij UWV speelden daarnaast de sluiting van vestigingen, reorganisaties en personeelswisselingen ten gevolge van de bezuinigingen een rol.

36

• Voldoende aantallen deelnemers in het experiment om minder kwetsbaar te zijn voor
fouten in toewijzing en kleine effecten te kunnen meten.
• De keuze voor een instrument dat niet verweven is met andere instrumenten, zodat het
effect van het afzonderlijke instrument gemeten kan worden.
• Voldoende tijd en commitment bij de medewerker die verantwoordelijk is voor het
goed registreren en monitoren van de toewijzing van klanten tot experiment- en
controlegroep, de dienstverlening aan de experimentgroep en het onthouden van die
dienstverlening aan de controlegroep. Eventuele fouten moeten op zo’n kort mogelijke
termijn geconstateerd en hersteld worden.
• Intensieve monitoring door de onderzoekers en regelmatig overleg met de
verantwoordelijk manager/projectleider.
Door de problemen in de uitvoering is de andere helft van de experimenten bij gemeenten
afgevallen:
• Er zijn in totaal voor twaalf experimenten draaiboeken gemaakt. Van deze twaalf
experimenten zijn er drie niet gestart.
• De negen experimenten die zijn gestart, zijn allemaal afgerond. Van drie experimenten
echter zijn de uitkomsten niet meegenomen in de analyse. In Utrecht was de
toewijzing aan de experiment- en controlegroep niet at random gebeurd. In
Leeuwarden was het aandeel werkstages in de beide groepen onvoldoende
verschillend. In Rotterdam ten slotte had de controlegroep veel te vaak de
sollicitatietraining gevolgd.
• Van de geplande twaalf experimenten zijn er uiteindelijk dus zes afgevallen. De
resultaten van de zes overgebleven experimenten worden in het volgende hoofdstuk
gepresenteerd.

37

38

5

RESULTATEN

5.1

INLEIDING

Zoals in de inleiding is aangegeven richten we ons in deze rapportage op verschillende
aspecten van de uitstroom uit de uitkering waarbij ook de uitstroom naar betaald werk, de
duurzaamheid van de arbeidsinpassing en de kwaliteit van de baan in termen van
arbeidsduur en loonhoogte aan de orde komen.
We beperken ons in dit rapport tot beschrijvende methoden. Dat wil zeggen: we
vergelijken bijvoorbeeld het percentage deelnemers dat binnen x maanden na de start van
een experiment is uitgestroomd met het percentage controlepersonen waarvoor dit geldt.
Als het experiment goed is uitgevoerd en de aantallen voldoende groot zijn, dan kan men
stellen dat deze vergelijking zuiver is en een betrouwbaar beeld geeft van het netto-effect
(hoewel zelfs in dat geval het verschil in uitkomst tussen de deelnemersgroep en de
controlegroep beïnvloed kan worden door contextfactoren, zoals de economische
omstandigheden). Maar bij kleine aantallen, waardoor de toevalsfactor een grotere rol
speelt, of als gevolg van fouten in de toewijzing kan in de praktijk toch verschil in
samenstelling tussen beide groepen ontstaan.

5.2

GEHANTEERDE MAATSTAVEN

In deze rapportage gebruiken we meerdere resultaatmaatstaven. We hebben zowel
gekeken naar preventie van instroom in een uitkering als naar bevordering van uitstroom
uit een uitkering. Preventie van instroom is slechts bij enkele experimenten relevant. In
geval van preventie brengen we nog het deel dat alsnog in een uitkering terecht komt in
beeld, in geval van uitstroom bekijken we welk percentage later opnieuw een uitkering
krijgt. Naast de totale uitstroom uit de uitkering brengen we ook specifiek de uitstroom
naar een (betaalde) baan in beeld. Verder geven we een overzicht van welk deel van de
tijd personen een uitkering hebben, een baan hebben en overige tijd (de tijd dat men én
geen uitkering én geen baan heeft). Om een beeld te krijgen van de kwaliteit en
duurzaamheid van de banen kijken we ook naar de gemiddelde lengte van de eerste baan,
het type contract van de eerste baan, het gemiddelde aantal banen, gemiddelde
deeltijdfactor, gemiddeld loon per uur. Het netto-effect tenslotte geeft het verschil aan
tussen de waarde van een maatstaf voor de deelnemersgroep en die voor de
controlegroep.
In het geval van uitstroom uit een uitkering – de totale uitstroom of uitstroom naar een
baan – gebruiken we een resultaatmaatstaf waarbij de waarnemingsperiode voor iedereen
dezelfde is, namelijk het percentage personen dat binnen vijf of twaalf maanden na start
deelname experiment uitgestroomd is. Bij deze maatstaf worden alle deelnemers en
personen in de controlegroep over een even lange periode (vijf of twaalf maanden)
gevolgd, waardoor de uitkomsten duidelijker te interpreteren zijn als uitstroomkans.
Hieronder wordt in het kort de berekeningswijze van de verschillende maatstaven
getoond.

39

A

Percentage dat niet in een uitkering komt

Sommige instrumenten – zoals WerkLoont in Rotterdam – hebben mede tot doel de
instroom in een uitkering te voorkomen (preventie). Voor deze instrumenten hanteren we
de volgende indicator: percentage van de deelnemersgroep of de controlegroep dat niet
in een uitkering komt. Dit wordt berekend (in geval van deelnemersgroep) als:
𝑝𝑟𝑒𝑣𝑒𝑛𝑡𝑖𝑒 =

𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑑𝑎𝑡 𝑛𝑖𝑒𝑡 𝑖𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 𝑖𝑠 𝑔𝑒𝑘𝑜𝑚𝑒𝑛
𝑡𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠𝑔𝑟𝑜𝑒𝑝

Volledig analoog kan dit ook voor de controlegroep.
Hierbij gaat het om personen die in eerste instantie geen uitkering krijgen. Personen die
later alsnog een uitkering krijgen (zie maatstaf B hieronder) tellen in deze maatstaf
gewoon mee.

B

Percentage dat alsnog in een uitkering komt

Bij deze maatstaf kijken we of iemand die in eerste instantie geen uitkering heeft
gekregen op een later tijdstip toch nog in een uitkering terecht is gekomen. De indicator is
in dit geval: het percentage van de deelnemersgroep of de controlegroep dat eerst niet in
een uitkering is gekomen en later wel. Deze indicator wordt berekend als:
𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑑𝑎𝑡 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡 𝑛𝑖𝑒𝑡 𝑖𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 𝑖𝑠 𝑔𝑒𝑘𝑜𝑚𝑒𝑛
𝑒𝑛 𝑙𝑎𝑡𝑒𝑟 𝑎𝑙𝑠𝑛𝑜𝑔 𝑖𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 𝑖𝑠 𝑔𝑒𝑠𝑡𝑟𝑜𝑜𝑚𝑑
𝑎𝑙𝑠𝑛𝑜𝑔 𝑖𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 =
𝑡𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠𝑔𝑟𝑜𝑒𝑝

Ook hier volledig analoog voor de controlegroep.
Bij deze maatstaf kijken we of iemand in de hele periode van observatie, dus tussen
moment van instroom in het experiment en einde observatieperiode, alsnog is
ingestroomd in een uitkering. In dit geval is de waarnemingsperiode voor mensen die
later in het experiment zijn gestroomd korter dan voor degenen die eerder zijn
ingestroomd. 12 Deze personen tellen niet mee in de uitstroompercentages uit de uitkering
of naar een baan (zie hierna), welke uitgaan van personen die in eerste instantie een
uitkering hebben of krijgen, maar wel in de andere maatstaven.

C

Percentage uitgestroomd binnen x aantal maanden

Bij deze maatstaf kijken we of iemand binnen x aantal maanden (5 of 12) vanaf het
startpunt is uitgestroomd. Hierbij telt alleen het eerste moment van uitstroom. De mate
van herinstroom wordt aangegeven met behulp van maatstaf D.
Startpunt is het moment van instroom in de deelnemersgroep respectievelijk
controlegroep. Eindpunt is x maanden na het startpunt. De uitstroomindicator is dan: het

12

Als het instroompatroon van de controlegroep verschilt van die van de deelnemers kan een
weging op de controlegroep toegepast worden, waardoor de verdeling van de instroom in de
controlegroep per periode overeenkomt met die van de deelnemersgroep.

40

percentage van de deelnemersgroep of de controlegroep dat al in een uitkering zat of bij
het begin van het experiment in een uitkering is gekomen en binnen x maanden na start
deelname experiment is uitgestroomd uit de uitkering. De uitstroom binnen x maanden
wordt berekend als:
𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑑𝑎𝑡 𝑣𝑎𝑛𝑢𝑖𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔
𝑏𝑖𝑛𝑛𝑒𝑛 𝑥 𝑚𝑎𝑎𝑛𝑑𝑒𝑛 𝑖𝑠 𝑢𝑖𝑡𝑔𝑒𝑠𝑡𝑟𝑜𝑜𝑚𝑑
𝑢𝑖𝑡𝑠𝑡𝑟𝑜𝑜𝑚 𝑏𝑖𝑛𝑛𝑒𝑛 𝑥 𝑚𝑎𝑎𝑛𝑑𝑒𝑛 =
𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑖𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔

We gaan uit van kalendermaanden. Dus 17 februari tot en met 16 juli is bijvoorbeeld vijf
maanden. Ook hier volledig analoog voor de controlegroep.
Eenzelfde maatstaf wordt gebruikt om de uitstroom naar een baan in beeld te brengen.

D

Percentage dat opnieuw in een uitkering komt (herinstroom)

Bij deze maatstaf kijken we of iemand die binnen een jaar uit de uitkering is gestroomd
op een later tijdstip opnieuw in een uitkering terecht is gekomen. De indicator is in dit
geval: het percentage van de deelnemersgroep of de controlegroep dat eerst binnen een
jaar uit een uitkering is gestroomd en later weer in een nieuwe uitkering terecht is
gekomen. Deze indicator wordt berekend als:
𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑑𝑎𝑡 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡 𝑏𝑖𝑛𝑛𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑗𝑎𝑎𝑟 𝑢𝑖𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔
𝑖𝑠 𝑔𝑒𝑠𝑡𝑟𝑜𝑜𝑚𝑑 𝑒𝑛 𝑙𝑎𝑡𝑒𝑟 𝑜𝑝𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤 𝑖𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 𝑖𝑠 𝑔𝑒𝑠𝑡𝑟𝑜𝑜𝑚𝑑
𝑜𝑝𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤 𝑖𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 =
𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑖𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔

Volledig analoog voor de controlegroep.
Deze indicator kan dus vergeleken worden met de uitstroom binnen 12 maanden. Het
betreft een deelverzameling van degenen die binnen 12 maanden zijn uitgestroomd. Bij
deze maatstaf kijken we of iemand in de hele periode van observatie, dus tussen moment
van uitstroom en einde observatieperiode, weer is ingestroomd in een uitkering. In dit
geval is de waarnemingsperiode voor mensen die later zijn uitgestroomd korter dan voor
degenen die eerder zijn uitgestroomd.

E

Gemiddelde lengte eerste baan

Bij deze maatstaf berekenen we de gemiddelde lengte van de eerste baan na instroom in
het experiment. Bij deze baan hoeft de persoon in kwestie niet uit de uitkering gestroomd
te zijn. Het betreft dus ook “kleine” banen waarbij de uitkering deels blijft doorlopen.
Deze indicator wordt berekend als:
𝑠𝑜𝑚 𝑣𝑎𝑛 𝑑𝑒 𝑙𝑒𝑛𝑔𝑡𝑒 𝑣𝑎𝑛 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡𝑒 𝑏𝑎𝑎𝑛 𝑜𝑣𝑒𝑟 𝑎𝑙𝑙𝑒 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠
𝑚𝑒𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡𝑒 𝑏𝑎𝑎𝑛
𝑙𝑒𝑛𝑔𝑡𝑒 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡𝑒 𝑏𝑎𝑎𝑛 =
𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑚𝑒𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡𝑒 𝑏𝑎𝑎𝑛

Volledig analoog voor de controlegroep.

F

Percentage vast contract in eerste baan
41

Bij deze maatstaf berekenen we in hoeveel procent van de gevallen iemand bij zijn eerste
baan na instroom in het experiment een vast contract (onbepaalde tijd) heeft gekregen. In
het resterende deel van de gevallen betreft het dus (eerste) banen met een tijdelijk
contract (bepaalde tijd). De eerste baan is op dezelfde manier gedefinieerd als hierboven.
Deze indicator wordt berekend als:
𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑚𝑒𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡𝑒 𝑏𝑎𝑎𝑛
𝑚𝑒𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑐𝑜𝑛𝑡𝑟𝑎𝑐𝑡 𝑣𝑜𝑜𝑟 𝑜𝑛𝑏𝑒𝑝𝑎𝑎𝑙𝑑𝑒 𝑡𝑖𝑗𝑑
𝑣𝑎𝑠𝑡 𝑐𝑜𝑛𝑡𝑟𝑎𝑐𝑡 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡𝑒 𝑏𝑎𝑎𝑛 =
𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑚𝑒𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡𝑒 𝑏𝑎𝑎𝑛

Volledig analoog voor de controlegroep.

G

Gemiddelde fractie van de tijd in uitkering, baan of overig

Bij deze maatstaven wordt de observatieperiode verdeeld in drie delen: de tijd dat men
een uitkering heeft, de tijd dat men een baan heeft en overige tijd (de tijd dat men én geen
uitkering én geen baan heeft). Per individu worden deze fracties bepaald, waarbij de
observatieperiode per deelnemer verschillend kan zijn, en daarna gemiddeld over alle
deelnemers. Omdat het mogelijk is dat een persoon zowel een uitkering als een baan heeft
tellen de fracties op tot boven de één. Zie figuur 5.1 voor een voorbeeld. Deze persoon
heeft vanaf haar instroom in het experiment een uitkering, krijgt eerst tijdelijk een baan
(baan 1) waarbij de uitkering blijft bestaan en stroomt op een gegeven moment uit naar
een baan (baan 2) waarbij de uitkering stopt. Na baan 2 is er een periode waarin zij en
geen baan en geen uitkering heeft.
Figuur 5.1

Voorbeeld fracties uitkering, baan en overig

uitkering

baan 1

baan 2

instroom experiment

overig
einde observatieperiode

De individuele indicator wordt berekend als:
𝑓𝑟𝑎𝑐𝑡𝑖𝑒 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 =

ℎ𝑒𝑡 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑎𝑔𝑒𝑛 𝑑𝑎𝑡 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑜𝑛 𝑖 𝑒𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡𝑘𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 ℎ𝑒𝑒𝑓𝑡
ℎ𝑒𝑡 𝑡𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑎𝑔𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑑𝑒 𝑜𝑏𝑠𝑒𝑟𝑣𝑎𝑡𝑖𝑒𝑝𝑒𝑟𝑖𝑜𝑑𝑒 𝑣𝑎𝑛 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑜𝑛 𝑖

Voor de indicator ‘gemiddelde fractie uitkering’ wordt het gemiddelde hiervan genomen
over alle personen in de deelnemersgroep. Volledig analoog voor de controlegroep.
Een zelfde maatstaf wordt gebruikt voor de fractie in een baan en fractie overige tijd.
H

Gemiddeld aantal banen

Bij deze maatstaf berekenen we het gemiddeld aantal banen per persoon in de
observatieperiode, gegeven dat de persoon minimaal één baan heeft gehad in de
observatieperiode. Het betreft hier alle banen, dus ook “kleine” banen waarbij de
uitkering deels blijft doorlopen. Deze indicator wordt berekend als:
42

𝑠𝑜𝑚 𝑣𝑎𝑛 ℎ𝑒𝑡 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑏𝑎𝑛𝑒𝑛 𝑝𝑒𝑟 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟
𝑜𝑣𝑒𝑟 𝑎𝑙𝑙𝑒 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠
𝑔𝑒𝑚𝑖𝑑𝑑𝑒𝑙𝑑 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑏𝑎𝑛𝑒𝑛 =
𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑛𝑒𝑚𝑒𝑟𝑠 𝑚𝑒𝑡 𝑚𝑖𝑛𝑖𝑚𝑎𝑎𝑙 éé𝑛 𝑏𝑎𝑎𝑛

Volledig analoog voor de controlegroep.
I

Gemiddelde deeltijdfactor

Bij deze maatstaf berekenen we in eerste instantie per persoon het gemiddelde aantal
dagen per werkweek waarover loon is genoten over alle banen van deze persoon in de
observatieperiode. De individuele indicator wordt berekend als:
𝑔𝑒𝑚𝑖𝑑𝑑𝑒𝑙𝑑𝑒 𝑑𝑒𝑒𝑙𝑡𝑖𝑗𝑑𝑓𝑎𝑐𝑡𝑜𝑟 𝑖 =

𝑡𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑎𝑔𝑒𝑛 𝑤𝑎𝑎𝑟𝑜𝑣𝑒𝑟 𝑙𝑜𝑜𝑛 𝑖𝑠 𝑔𝑒𝑛𝑜𝑡𝑒𝑛
5
� � ∗ 𝑡𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑑𝑎𝑔𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑚𝑖𝑛𝑖𝑚𝑎𝑎𝑙 éé𝑛 𝑏𝑎𝑎𝑛
7

Daarna wordt een gemiddelde genomen over alle personen in de deelnemersgroep.
Volledig analoog voor de controlegroep.

J

Gemiddeld loon per uur

Bij deze maatstaf berekenen we eerst per persoon het gemiddelde loon per uur over alle
banen die deze persoon in de observatieperiode heeft gehad. Dit wordt berekend als:
𝑙𝑜𝑜𝑛 𝑝𝑒𝑟 𝑢𝑢𝑟 =

ℎ𝑒𝑡 𝑡𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑏𝑒𝑑𝑟𝑎𝑔 𝑎𝑎𝑛 𝑙𝑜𝑜𝑛 𝑖𝑛 𝑑𝑒 𝑜𝑏𝑠𝑒𝑟𝑣𝑎𝑡𝑖𝑒𝑝𝑒𝑟𝑖𝑜𝑑𝑒
ℎ𝑒𝑡 𝑡𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑣𝑒𝑟𝑙𝑜𝑜𝑛𝑑𝑒 𝑢𝑟𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑑𝑒 𝑜𝑏𝑠𝑒𝑟𝑣𝑎𝑡𝑖𝑒𝑝𝑒𝑟𝑖𝑜𝑑𝑒

Daarna wordt een gemiddelde genomen over alle personen in de deelnemersgroep.
Analoog voor de controlegroep.

K

Netto-effect

Het netto-effect is zoals eerder aangegeven bij elk van de gedefinieerde indicatoren steeds
het verschil tussen de waarde voor de deelnemersgroep en die voor de controlegroep.

5.3

ACHTERGRONDVARIABELEN EN DATA

Samenstelling
Het verschil tussen de waarde voor de deelnemers en die voor de controlegroep is alleen
zinvol als beide groepen (ongeveer) dezelfde samenstelling hebben. Door relatief kleine
aantallen of door fouten in de uitvoering kunnen echter verschillen in samenstelling
optreden. In dat geval kunnen de resultaten apart berekend worden voor het betrokken
kenmerk. Stel dat vrouwen in de deelnemersgroep sterker vertegenwoordigd zijn dan in
de controlegroep en dat de indicatoren duidelijk verschillende waarden hebben voor
43

mannen en vrouwen, dan kunnen de resultaten voor mannen en vrouwen apart worden
gepresenteerd. Als de aantallen klein zijn is dit echter niet zo zinvol. Een andere manier
om met verschillen in samenstelling om te gaan is het wegen van de resultaten naar het
betrokken kenmerk.
Variabelen
De volgende variabelen zijn, indien beschikbaar, relevant om gelijkheid van
samenstelling tussen deelnemers en controlegroep te bepalen:
-

Percentage vrouwen;
Percentage 45 jaar of ouder;
Percentage niet-Nederlandse nationaliteit;
Percentage alleenstaand;
Percentage met minimaal één minderjarig kind
Percentage uitkeringsduur langer dan een jaar bij instroom in experiment

De leeftijd wordt bepaald op het moment van instroom in het experiment.
Deze variabelen kunnen ook worden gebruikt bij het differentiëren van de resultaten naar
subgroepen, als de aantallen daarvoor voldoende zijn. Bij het experiment WerkLoont in
Rotterdam zijn de resultaten gesplitst naar geslacht.
Gebruikte databronnen
De data die zijn gebruikt voor de analyses ten behoeve van deze rapportage zijn ontleend
aan de gemeentelijke uitkeringsadministraties en de polisadministratie van UWV
(registratie van inkomstenverhoudingen en inkomens). Een aantal gemeenten registreert
ook de bestemming van de uitstroom, waaronder het vinden van werk, maar deze
informatie is waarschijnlijk niet betrouwbaar. Daarom is deze informatie niet gebruikt.
Voor de uitstroom naar werk zijn de baangegevens uit de polisadministratie van UWV
gebruikt.

5.4

UITKOMSTEN

In deze paragraaf presenteren we de uitkomsten van de volgende experimenten:
• Enschede: diagnose zittend bestand;
• Helmond: inzet programmamedewerker;
• Nijmegen: inspanningsplan;
• Nijmegen: training op zoek naar werk;
• Rotterdam: WerkLoont;
• Rotterdam: screening en doorverwijzing naar sectorteams.
De aantallen per experiment staan vermeld in tabel 5.1. Hierbij wordt een onderscheid
gemaakt tussen de totale groep (alle personen) en personen binnen die groep die bij het
begin van het experiment een uitkering hebben of op grond van hun aanvraag bij aanvang
van het experiment in een uitkering terecht komen. Dit onderscheid is van belang bij de
44

experimenten waarbij preventie van instroom in de uitkering een rol speelt en dus niet
alle klanten al een uitkering hebben.
De tabellen 5.2 tot en met 5.4 vatten de uitkomsten samen van de gemeten (bruto- en
netto-) effecten. De netto-effecten zijn veelal klein en niet significant. Alleen bij het
WerkLoont experiment in Rotterdam vinden we structureel significante netto-effecten,
waaronder een significant positief preventie-effect en een significant positief
uitstroomeffect. Bij het experiment met een inspanningsplan in Nijmegen vinden we
soortgelijke netto-effecten voor wat betreft de uitstroom naar werk. Door de lagere
aantallen personen zijn deze effecten echter niet of minder (i.e. op 10%-niveau)
significant. We tekenen hierbij nog het volgende aan. We maken gebruik van tweezijdige
toetsen, wat betekent dat we a priori ook de mogelijkheid open laten dat het netto-effect
negatief is. Bijvoorbeeld bij WerkLoont, waarbij mensen in een programma van 15
weken komen, is een insluitingseffect denkbaar waardoor de maatregel averechts zou
werken (achteraf kunnen we, zoals hiervoor is aangegeven, constateren dat het nettoeffect positief is). Bij interventies die kort duren, zoals bij het experiment in Nijmegen, is
het aannemelijker dat het effect in elk geval niet negatief is. Dan zou een eenzijdige toets
afdoende zijn. Dit betekent dat in zo’n geval significantie op 10%-niveau bij een
tweezijdige toets in feite neerkomt op significantie op 5%-niveau. Maar omdat we een
averechts effect niet kunnen uitsluiten, geven we toch de voorkeur aan tweezijdige
toetsen. 13
We bespreken hieronder de resultaten per experiment. Hierbij komen de volgende
onderwerpen aan bod:
-

Korte aanduiding van het experiment

-

Is het experiment conform de afspraken verlopen?

-

Het aantal personen in experimentgroep en controlegroep

-

De vergelijkbaarheid van beide groepen

-

Eventuele bijzonderheden

-

Resultaten

In de bijlage zijn uitgebreidere rapportages opgenomen met betrekking tot de
verschillende experimenten, waarvan de uitkomsten in deze paragraaf gepresenteerd
worden. Deze rapportages bevatten uitgebreidere beschrijvingen van het instrument, van
het experiment en van de uitkomsten. In de beschrijving van het experiment wordt
bijvoorbeeld ingegaan op selectie van de doelgroep, indeling in experiment- en
controlegroep, dienstverlening aan beide groepen, organisatie, en uitvoering. In de
uitkomsten wordt onder andere uitgebreid ingegaan op de samenstelling van experimenten controlegroep naar persoonskenmerken.

13

Voor het experiment in Nijmegen betekent dit dus dat – als we een negatief effect a priori
uitsluiten – de minder significante effecten alsnog significant zijn (op 5%-niveau), zie tabel
5.3.

45

Tabel 5.1

Overzicht van de aantallen per experiment
Alle personen

Personen met een uitkering

Enschede

Diagnose zittend bestand

Experimentgroep
Controlegroep

200
200

Helmond

Inzet programmamedewerker voor klanten van Team Activering en Zorg

Experimentgroep
Controlegroep

238
254

Nijmegen

Training op zoek naar werk

Training
Werkgesprek
Controlegroep

72
138
147

Nijmegen

Inspanningsplan

Experimentgroep
Controlegroep

250
273

Rotterdam

WerkLoont

Experimentgroep
Controlegroep

1802
1416

Rotterdam

Screening

Experimentgroep
Controlegroep

552
569

200
200

238
254

72
138
147

185
209

1271
1168

552
569

46

Tabel 5.2

Overzicht van de uitkomsten naar preventie en uitstroom
Alle personen
Preventie (geen
instroom)

Enschede

Personen met een uitkering
Alsnog in
uitkering‡

Opnieuw in
uitkering‡

4,5%
5,5%
-1,0%

9,5%
9,5%
0,0%

2,5%
2,5%
0,0%

Inzet programmamedewerker voor klanten van Team Activering en Zorg

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect
Nijmegen

Uitstroom
binnen 12
maanden

Diagnose zittend bestand

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect
Helmond

Uitstroom
binnen 5
maanden

4,6%
5,1%
-0,5%

8,8%
10,2%
-1,4%

2,5%
1,2%
1,3%

1,4%
1,4%
1,4%
0,1%

1,4%
3,6%
2,7%
0,1%

1,4%
0,7%
2,0%
-1,1%

1,6%
2,9%
-1,3%

16,8%
16,7%
0,0%

34,1%
34,0%
0,1%

3,2%
6,7%
-3,5%

7,9%
2,1%
5,8%**

22,4%
18,8%
3,7%**

44,7%
37,6%
7,1%**

3,9%
2,8%
1,0%

5,4%
6,2%
-0,7%

9,6%
11,6%
-2,0%

1,8%
3,0%
-1,2%

Training op zoek naar werk

Training
Werkgesprek
Controlegroep
Netto-effect†
Nijmegen

Inspanningsplan

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

26,0%
23,4%
2,6%

Rotterdam

WerkLoont

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

29,5%
17,5%
12,0%**

Rotterdam

Screening

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect
* Significant op 10%-niveau; ** significant op 5%-niveau.

† Voor de berekening van het netto-effect worden ‘training’ en ‘screeningsgesprek’ samengevoegd tot één
experimentgroep.
‡ In tegenstelling tot preventie en uitstroom is een positief netto-effect in geval van alsnog of opnieuw in
uitkering in feite een negatief resultaat. Een positief netto-effect betekent meer personen van de
experimentgroep dan van de controlegroep in een uitkering.

47

Tabel 5.3

Overzicht van de uitkomsten naar uitstroom naar een baan en kwaliteit baan
Personen met een uitkering

Personen met een baan

Uitstroom naar
baan binnen 5
maanden

gemiddelde lengte
eerste baan
(dagen)

Vast contract
eerste baan

-

-

Uitstroom naar
baan binnen 12
maanden

Enschede

Diagnose zittend bestand

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

0,5%
0,5%
0,0%

Helmond

Inzet programmamedewerker voor klanten van Team Activering en Zorg

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

0,8%
0,4%
0,4%

Nijmegen

Training op zoek naar werk

Training
Screeningsgesprek
Controlegroep
Netto-effect†

0,0%
0,0%
0,0%
0,0%

Nijmegen

Inspanningsplan

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

15,7%
9,6%
6,1%*

Rotterdam

WerkLoont

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

18,6%
14,6%
3,9%**

Rotterdam

Screening

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

1,4%
1,2%
0,2%

0,5%
0,5%
0,0%

1,7%
1,2%
0,5%

-

-

0,0%
0,7%
1,4%
-0,9%

-

-

21,6%
16,7%
4,9%

157
107
50*

19,4%
12,2%
7,2%

33,7%
27,7%
5,9%**

245
239
6

16,6%
14,2%
2,4%

2,5%
2,8%
-0,3%

204
214
10

17,4%
18,2%
-0,8%

* Significant op 10%-niveau; ** significant op 5%-niveau.
† Voor de berekening van het netto-effect worden ‘training’ en ‘screeningsgesprek’ samengevoegd tot één
experimentgroep.

48

Tabel 5.4

Overzicht van de uitkomsten naar overige aspecten
Alle personen
gemiddelde
fractie
uitkering

Personen met een baan
gemiddelde
fractie baan

gemiddelde
fractie overig

gemiddeld
gemiddelde
aantal banen deeltijdfactor

gemiddeld
loon per uur

0%
0%
0%

1,8
2,2
-0,4

10,43
10,53
-0,10

Enschede

Diagnose zittend bestand

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

93%
94%
1%

Helmond

Inzet programmamedewerker voor klanten van Team Activering en Zorg

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

95%
93%
2%

Nijmegen

Training op zoek naar werk

Training
Screeningsgesprek
Controlegroep
Netto-effect†

99%
98%
99%
-1%

Nijmegen

Inspanningsplan

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

53%
57%
-4%

Rotterdam

WerkLoont

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

52%
59%
-7%**

Rotterdam

Screening

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

93%
93%
0%

11%
10%
1%

8%
7%
1%

0,10
0,13
-0,03

4%
5%
-1%

1,4
1,2
0,2

0,45
0,53
-0,08

10,94
11,28
-0,34

0%
2%
1%
0%

1,8
1,6
2,0
-0,4

0,57
0,60
0,54
0,05

11,35
10,42
11,91
-1,17*

36%
35%
1%

22%
22%
0%

2,1
2,0
0,1

0,52
0,43
0,09**

12,28
12,57
-0,29

29%
24%
5%**

26%
22%
4%**

1,7
1,6
0,1

0,57
0,55
0,02

11,75
12,03
-0,28*

5%
4%
1%

5%
6%
-1%

1,2
1,4
-0,2*

0,60
0,56
0,04

10,78
10,85
-0,07

19%
15%
19%
-3%

* Significant op 10%-niveau; ** significant op 5%-niveau.
† Voor de berekening van het netto-effect worden ‘training’ en ‘screeningsgesprek’ samengevoegd tot één
experimentgroep.

49

Het eerste experiment in de gemeente Rotterdam, WerkLoont, is gericht op de
effectiviteit van een combinatie van begeleiding (verbeteren van vaardigheden en
stimuleren van het zoeken naar werk) en relatief grote inspanning voor werkzoekenden
die geschikt zijn voor werk. Tijdens de looptijd van het experiment is het programma wat
gewijzigd. De werkcomponent en de cv-training zijn op een gegeven moment naar voren
gehaald, en de vormingscomponent is wat verminderd. De experimentgroep
(‘WerkLoont’) bevat 1802 klanten en de controlegroep (basisdienstverlening) bevat 1416
klanten. Omdat het instroompatroon van de controlegroep verschilt van die van de
deelnemers is een weging op de controlegroep toegepast, waardoor de verdeling van de
instroom in de controlegroep per week overeenkomt met die van de deelnemersgroep (zie
ook de rapportage in de bijlage). Het effect van de weging is overigens beperkt en leidt
niet tot een wezenlijk ander beeld.14 Op basis van uitgevoerde statistische toetsen kan
worden geconcludeerd dat er tussen deelnemersgroep en controlegroep een significant
verschil is naar geslacht en het hebben van minimaal één kind. Omdat deze twee
kenmerken sterk gecorreleerd zijn 15, maken we in de uitkomsten ook een onderscheid
naar mannen en vrouwen. De invloed van de verschillen tussen beide groepen op de
netto-effecten zijn minimaal.
Het percentage personen dat geen uitkering heeft gekregen ten opzichte van het totaal
aantal personen in de groep is 29,5% voor de experimentgroep en 17,5% voor de
controlegroep. Dit resulteert in een netto preventief effect van 12%. Dit geeft aan dat een
aanzienlijk deel van de mensen die aanspraak maken op een uitkering door de plichten
van WerkLoont worden afgeschrikt. Het effect van preventie wordt enigszins getemperd
als we de personen die alsnog in een uitkering terecht komen, dus nadat ze in eerste
instantie waren afgewezen of afgehaakt, in aanmerking nemen. Van alle deelnemers in de
experimentgroep blijkt 7,9% op een later tijdstip alsnog een uitkering te krijgen ten
opzichte van 2,1% in de controlegroep, een significant verschil van 5,8%-punten. Dit
betekent dat het netto-effect van preventie zou dalen naar 6,2%.
Het preventie-effect is vergelijkbaar met het zogenaamde ‘threat effect’. Een aantal
studies vindt dat het vooruitzicht (of dreiging) van verplichte deelname aan een reintegratieprogramma werklozen (die wel al een uitkering hebben) ertoe aanzet extra hun
best te doen om werk te vinden. Onderzoek van Black et al. (2003) vond bijvoorbeeld een
sterke toename in uitstroom uit de uitkering wanneer klanten te weten kwamen dat zij
verplicht aan een (trainings-)programma moesten deelnemen. 16 Ook Richardson (2002),
Geerdsen (2006) en Vikström, Rosholm en Svarer (2011) vinden soortgelijke effecten.17

14

Een analyse zonder toepassing van de weging leidt tot netto-effecten in dezelfde orde van
grootte.

15

De vrouwen in de steekproef hebben vaker kinderen dan de mannen.

16

Black, D.A., Smith, J.A., Berger, M.C. en Brett, J.N. (2003), Is the threat of training more
effective than training itself? Experimental evidence from the UI system, American Economic
Review, 93(4), pp. 1313-27.

17

Richardson, L.L. (2002), Impact of the mutual obligation initiative on the exit behaviour of
unemployment benefit recipients: the threat of additional activities, Economic Record, 78(243),
pp. 406-21. Geerdsen, L.P. (2006), Is there a threat of labour market programmes? A study of
ALMP in the Danish UI system, The Economic Journal, 116(513), pp. 738-750. Vikström, J.,
Rosholm, M. en Svarer, M. (2011), The relative efficiency of active labour market policies:

50

Van het deel van de personen die wel een uitkering hebben ontvangen, stroomt van de
experimentgroep 44,7% binnen een jaar uit. Het corresponderende percentage voor de
controlegroep is 37,6%. Het netto-effect van WerkLoont op het gebied van uitstroom uit
de uitkering is derhalve 7,1%. Het deel van de personen dat na binnen een jaar te zijn
uitgestroomd weer opnieuw in een uitkering terecht is gekomen is 3,9% in de
experimentgroep en 2,8% in de controlegroep, een niet-significant verschil van
(afgerond) 1,0%-punten.
Beschouwen we de resultaten voor mannen en vrouwen apart, dan zien we dat het effect
op het voorkomen van een uitkering voor mannen groter is, terwijl het effect op uitstroom
vanuit de uitkering juist voor vrouwen groter is.
Het netto-effect van uitstroom na twaalf maanden (7,1%) ligt hoger dan het netto-effect
na vijf maanden (3,7%). Kennelijk heeft WerkLoont ook nog een positief effect op de
uitstroomkans nadat een deelnemer het programma van 15 weken heeft voltooid.
Preventie- en uitstroomeffect zijn samen aanzienlijk te noemen. Het totale netto-effect,
waarbij naast preventie ook uitstroom gerelateerd wordt aan alle personen in een groep,
bedraagt 12,5% (zie tabel B7 in de bijlage) als geen rekening gehouden wordt met de
personen die later alsnog een uitkering krijgen, en 6,7% als daar wel rekening mee wordt
gehouden. 18 De corresponderende percentages na vijf maanden zijn respectievelijk 12,3%
en 6,5%.
Figuur 5.2

Uitstroomkans per maand in het experiment WerkLoont (Rotterdam)

7%
Percentage uitstroom

6%
5%
4%
3%

Experimentgroep

2%

Controlegroep

1%
0%
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10 11 12

Maand

Figuur 5.2 laat het uitstroompercentage zien per maand voor experiment- en
controlegroep. De uitstroomkans is in de eerste maanden, met uitzondering van de eerste

Evidence from a social experiment and non-parametric methods, IZA Discussion Paper No.
5596, Bonn.
18

Het percentage van 6,7% wordt verkregen door 5,8% (het netto-effect van ‘alsnog in de
uitkering’) af te halen van 12,5%.

51

maand, het grootst en wordt daarna kleiner. Dit geldt voor beide groepen. Het netto-effect
per maand (het verschil tussen beide groepen) fluctueert enigszins, met pieken in de
maanden twee en acht en (negatieve) dalen in de maanden vijf en elf.19
De uitstroom naar een baan – dit betreft personen die uit een uitkering naar werk zijn
gestroomd, dus exclusief de personen die in eerste instantie niet zijn ingestroomd in een
uitkering – laat eenzelfde beeld zien als de totale uitstroom. Na vijf maanden ligt de
uitstroom naar een baan bijna 4%-punten hoger voor personen die WerkLoont volgen of
gevolgd hebben ten opzichte van de controlegroep. Na een jaar is het netto-effect
gestegen naar bijna 6%. Deze stijging van het netto-effect is volledig het gevolg van de
stijging in netto-effect bij vrouwen (van 5,5% naar 10,2%). Het netto-effect van uitstroom
naar een baan bij mannen is gelijk gebleven (op 3,3%).
Als er sprake is van een preventief netto-effect, zoals bij WerkLoont, kunnen de
experiment- en controlegroep wat betreft de personen die in een uitkering terecht komen
van elkaar verschillen in samenstelling. Bepaalde typen personen – degenen die eerder
ontmoedigd worden door de gevraagde inspanning – kunnen als gevolg van hogere
preventie in de experimentgroep minder vertegenwoordigd zijn onder de personen met
een uitkering in de experimentgroep. Dit kan een vertekening geven van het netto-effect
van de maatregel op de uitstroom. Een vergelijking van de kenmerken van degenen die in
een uitkering komen met degenen die in eerste instantie ontmoedigd zijn om een uitkering
aan te vragen laat zien dat de groep die in een uitkering komt relatief meer alleenstaanden
en meer personen met kinderen bevat. Dit geldt zowel voor de deelnemersgroep als voor
de controlegroep. Dit geeft aan dat er wel enige selectie heeft plaatsgevonden. Echter, als
we een weging toepassen op de groep die in een uitkering komt zodanig dat de
samenstelling gelijk wordt aan de totale groep, zowel voor experiment- als controlegroep,
dan vinden we weinig verschil in de netto-effecten – de netto-effecten op uitstroom zijn
met weging enkele tienden van een procentpunt kleiner. Wat dit betreft zijn er geen
aanwijzingen voor een sterk, relevant selectie-effect.
De gemiddelde fracties van de tijd dat een persoon een uitkering of baan of geen van
beide heeft geeft een goed totaalbeeld 20 van de hele groep, inclusief de personen die in
eerste instantie niet zijn ingestroomd in een uitkering. Omdat deze fracties op de hele
groep betrekking hebben (en niet, zoals bij uitstroom, alleen op personen met een
uitkering), zijn de gemeten netto-effecten op deze fracties niet vertekend door selectieeffecten. Het blijkt dat klanten van WerkLoont gemiddeld minder tijd een uitkering
hebben, 52% tegenover 59% van de observatieperiode, en meer tijd een baan hebben,
29% tegenover 24% van de observatieperiode – bij een gemiddelde observatieperiode van
bijna anderhalf jaar. Daarentegen bevinden zij zich ook vaker in de situatie zonder baan
en zonder uitkering (26% versus 22%). Al deze verschillen in fracties zijn significant. Het
totale netto-effect over anderhalf jaar bedraagt hier dus 7%-punten op uitkeringen en 5%punten op werk. Dit is vergelijkbaar met de hierboven genoemde netto-effecten op
uitstroom uit de uitkering inclusief preventie en uitstroom naar een baan.
De lengte van de eerste baan is in beide groepen van dezelfde orde van grootte. De
deelnemers aan WerkLoont hebben in hun eerste baan iets vaker een contract van

19

De percentages staan vermeld in tabel B8 in de bijlage.

20

De gemiddelde tijd in een uitkering houdt rekening met zowel later opnieuw instromen
(herinstroom) als later alsnog instromen.

52

onbepaalde tijd, 16,6% versus 14,2% (een niet-significant verschil van 2,4%-punten). Het
aantal banen en de deeltijdfactor zijn vergelijkbaar met die van klanten in de
controlegroep. Alleen het gemiddelde loon per uur is iets lager bij degenen die
WerkLoont hebben gevolgd (significant op 10%-niveau).
Door de niet optimale uitvoering van de toewijzing van personen in deelnemersgroep en
controlegroep is niet zeker of deelnemersgroep en controlegroep over die periode geheel
vergelijkbaar zijn. Daarom is ook gekeken naar een deelperiode, de weken 4 tot en met 13
in 2013, waarin de uitvoering relatief goed is verlopen. Concluderend kunnen we zeggen
dat, hoewel de netto-effecten in de deelperiode een aantal procentpunten verschilt van de
netto-effecten in de gehele periode, het algemene beeld van de effectiviteit van
WerkLoont in de deelperiode bevestigd wordt en deelnemersgroep en controlegroep over
de gehele periode dus voldoende vergelijkbaar zijn.
Door de vrij grote aantallen in deelnemers- en controlegroep en een vergelijking met een
deelperiode waarin de toewijzing relatief goed is verlopen kunnen de volgende conclusies
getrokken worden. Ten eerste heeft WerkLoont een netto preventief effect op het krijgen
van een uitkering. Ten tweede heeft WerkLoont een positief effect op de uitstroomkans
van degenen die wel in een uitkering komen. Het totale effect is aanzienlijk. Verder houdt
WerkLoont nog enige tijd een positief effect op de uitstroomkans nadat deelnemers de
periode van 15 weken hebben voltooid.
Het eerste experiment in de gemeente Nijmegen is gericht op de effectiviteit van de inzet
van het instrument inspanningsplan voor nieuwe instroom in de WWB. Het betreft
klanten die met of zonder inzet van re-integratie-instrumenten binnen een jaar
bemiddelbaar zijn naar werk. Het experiment is volgens de afspraken in het draaiboek
uitgevoerd. De experimentgroep bevat 250 klanten en de controlegroep bevat 273
klanten. De verschillen in samenstelling tussen beide groepen zijn gering. Van de 406
deelnemers van wie de uitkering is toegekend hebben er 183 één of meerdere activiteiten
gevolgd. Klanten met een inspanningsplan (experimentgroep) krijgen vaker een activiteit
dan de klanten zonder inspanningsplan (controlegroep). In totaal zijn 323 activiteiten
uitgevoerd, 188 bij klanten met inspanningsplan en 135 bij klanten zonder
inspanningsplan. Het grootste deel van de ingezette activiteiten (85%) valt onder de
hoofdgroep ‘overige activiteiten’. Dit is zowel bij beide groepen het geval. Binnen deze
hoofdgroep zijn de meest voorkomende activiteiten: herindiceren participatieladder
(50%), het opstellen van een voortgangsrapportage (11%), de aanmelding bij een reintegratiebedrijf (9%) en het voeren van een handhavingsgesprek (2%). Het gaat dus voor
een groot deel niet om daadwerkelijke re-integratieactiviteiten.
Van de 523 klanten in het experiment die zich hebben gemeld voor een uitkering, hebben
129 klanten in eerste instantie geen uitkering toegekend gekregen. Dit is ruim 24% van de
totale groep klanten in het experiment. In de experimentgroep (met inspanningsplan) is
dit percentage 26,0% (65 klanten zonder uitkering) en in de controlegroep (zonder
inspanningsplan) is dit percentage 23,4% (64 klanten zonder uitkering). Met een nettoeffect van 2,6% lijkt het inspanningsplan enig effect te hebben op de instroom in de
uitkering, hoewel het effect niet significant is. Dit effect wordt enigszins versterkt door
het verschil in het percentage personen dat in eerste instantie geen uitkering kreeg maar
later alsnog instroomt. Dit percentage is 1,3%-punten lager in de experimentgroep. Als bij
het effect van preventie dus rekening wordt gehouden met de personen die alsnog in een
uitkering komen wordt het netto-effect van preventie gelijk aan 3,9% (niet-significant).
Wat betreft uitstroom uit de uitkering is er weinig verschil tussen beide groepen. Het
aantal beëindigde uitkeringen in de groep zonder inspanningsplan (controlegroep) is
53

binnen vijf en binnen twaalf maanden vrijwel gelijk aan het aantal beëindigde uitkeringen
in de groep met inspanningsplan (experimentgroep). De herinstroom is echter kleiner in
de experimentgroep. Het aantal klanten dat na binnen een jaar te zijn uitgestroomd weer
opnieuw in een uitkering terecht is gekomen is zes in de experimentgroep (3,2%) en
veertien in de controlegroep (6,7%). Dit is een (niet-significant) netto-effect van 3,5%.
Het totale netto-effect, waarbij naast preventie ook uitstroom gerelateerd wordt aan alle
personen in een groep, bedraagt 1,8% (zie tabel B2 in de bijlage) als geen rekening
gehouden wordt met de personen die later alsnog een uitkering krijgen, en 3,1% als daar
wel rekening mee wordt gehouden. De corresponderende percentages na vijf maanden
zijn respectievelijk 2,1% en 3,4%. 21
De uitstroom naar een baan laat een ander beeld zien. Zowel binnen vijf maanden als
binnen een jaar vinden klanten met inspanningsplan vaker een baan dan klanten zonder
inspanningsplan. De netto-effecten zijn respectievelijk 6,1% en 4,9%. Het netto-effect
van uitstroom naar een baan binnen vijf maanden (6,1%) is significant op 10%-niveau.
De lengte van de eerste baan van klanten met inspanningsplan is behoorlijk groter (157
dagen t.o.v. 107 dagen, een significant verschil op 10%-niveau), en klanten met een
inspanningsplan hebben in hun eerste baan vaker een contract van onbepaalde tijd, 19,4%
versus 12,2%, een (niet-significant) verschil van 7,2%. Verder blijkt dat klanten met een
inspanningsplan gemiddeld minder tijd een uitkering hebben en net iets meer tijd een
baan hebben. Terwijl klanten zonder inspanningsplan gemiddeld 57% van hun tijd een
uitkering hebben en 35% van hun tijd een baan hebben, hebben klanten met
inspanningsplan gemiddeld 53% van hun tijd een uitkering en 36% van hun tijd een
baan. 22 Het verschil in uitkeringstijd wordt voornamelijk bepaald door de verschillen in
initiële preventie en latere instroom (mensen die in eerste instantie niet in een uitkering
komen, maar later alsnog in deze situatie komen, en mensen die tijdens de
waarnemingsperiode uitstromen, maar later opnieuw in een uitkering komen). Ook het
aantal banen en de deeltijdfactor bij de klanten met inspanningsplan zijn groter. De
deeltijdfactor is zelfs significant groter (0,52 versus 0,43). Alleen het gemiddelde loon per
uur is iets lager dan bij klanten zonder inspanningsplan.
In dit experiment is sprake is van een preventief netto-effect waardoor de experiment- en
controlegroep wat betreft de personen die in een uitkering terecht komen door selectie
van elkaar kunnen verschillen in samenstelling. Dit kan van invloed zijn op het nettoeffect van uitstroom. Een vergelijking van de kenmerken van degenen die in een uitkering
komen met degenen die in eerste instantie ontmoedigd zijn om een uitkering aan te
vragen geeft aan dat er enige selectie heeft plaatsgevonden met betrekking tot geslacht –
in de groep die in een uitkering komt bevinden zich relatief meer mannen. Echter, als we
een weging toepassen op de groep die in een uitkering komt, zodanig dat de fractie
mannen gelijkgesteld wordt aan die in de totale groep, dan vinden we weinig verschil in
de netto-effecten – de netto-effecten op uitstroom zijn met weging gelijk tot een half
procentpunt kleiner. Wat dit betreft zijn er geen aanwijzingen voor een sterk, relevant
selectie-effect. Het netto-effect op de gemiddelde fracties van de tijd dat een persoon een
uitkering of baan of geen van beide heeft is niet gevoelig voor selectie-effecten.

21

Geen van deze totale netto-effecten zijn significant.

22

Hierbij is de gemiddelde observatieperiode ruim anderhalf jaar.

54

Het maximaal aantal maanden dat alle klanten in dit experiment konden worden gevolgd
is 16 maanden. Over deze periode is de totale uitstroom in beide groepen verder gestegen,
naar 41,6% in de experimentgroep en 40,2% in de controlegroep. In het geval van
uitstroom naar een baan is het verschil tussen beide groepen gestegen naar 7,8% (26,5%
in de experimentgroep en 18,7% in de controlegroep). Dit verschil is significant op 10%niveau.
De totale uitstroom is in de twee groepen, met of zonder inspanningsplan, ongeveer
gelijk. Door een lagere instroom in de uitkering (hogere preventie) en een lagere
herinstroom in de uitkering ligt de fractie van de tijd dat men een uitkering heeft voor
klanten met inspanningsplan ongeveer 4%-punten lager dan voor de klanten zonder
inspanningsplan. In de uitstroom naar een baan zijn de verschillen in uitstroom
duidelijker. Het netto-effect, gemeten voor verschillende tijdspannes, ligt ongeveer tussen
de 5 en 8 procent. De grotere verschillen zijn significant op 10%-niveau. Ook lijkt de
kwaliteit van de banen in de experimentgroep wat hoger te liggen.
De gemeente Enschede experimenteert met de inzet van diagnose en aanvullende
dienstverlening voor klanten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Het experiment is
conform de afspraken met het onderzoekconsortium uitgevoerd. De experimentgroep en
controlegroep bevatten beide 200 klanten. Experiment- en controlegroep hebben
(ongeveer) dezelfde samenstelling. Het is derhalve niet nodig om de resultaten te wegen
of apart te berekenen voor een kenmerk waarop de beide groepen van elkaar verschillen.
De diagnose (bij de experimentgroep) heeft geleid tot de handhaving van 136
vrijstellingen (68%). In 46 gevallen heeft de diagnose geresulteerd in ondersteuning
(individueel of groepstraject, loondispensatie). In totaal is er in vier gevallen sprake
geweest van het opleggen van een maatregel, één in de controlegroep en drie in de
experimentgroep.
Binnen vijf maanden na de start van het experiment zijn twintig van de 400 uitkeringen
beëindigd. Het gaat om elf uitkeringen van klanten uit de controlegroep (5,5%) en negen
uitkeringen van klanten uit de experimentgroep (4,5%). Na een jaar is het aantal
beëindigde uitkeringen opgelopen tot 38, evenredig verdeeld over beide groepen: 19
uitkeringen van klanten uit de controlegroep (9,5%) en ook 19 uitkeringen van klanten uit
de experimentgroep (9,5%). Ook het aantal klanten dat na binnen een jaar te zijn
uitgestroomd weer opnieuw in een uitkering terecht is gekomen is voor beide groepen
gelijk (het betreft 5 klanten ofwel 2,5%).
De uitstroom binnen een jaar naar een baan is zeer beperkt, in beide groepen komt dit
slechts één keer voor (0,5%). Ook de gemiddelde fractie van de tijd dat men een uitkering
krijgt of een baan heeft, het aantal banen, deeltijdfactor en loon per uur zijn niet
noemenswaardig anders. De zeer lage deeltijdfactoren geven ook aan dat het hier
voornamelijk banen naast de uitkering betreft.
Het maximaal aantal maanden dat alle klanten in dit experiment konden worden gevolgd
is 17 maanden. Over deze periode is de totale uitstroom in beide groepen nog iets verder
gestegen (naar 11,5% in de experimentgroep en naar 11% in de controlegroep). In de vijf
extra maanden na één jaar zijn er geen klanten bijgekomen die uitgestroomd zijn naar een
baan.
Voor dit experiment is op voorhand, naast uitstroom uit de uitkering, de mate van
participatie een interessante uitkomstmaat. De reden hiervoor is dat de deelnemers aan het
experiment een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben, waardoor uitstroom kort na
aanvang van het experiment niet te verwachten is. Voor aanvang van het experiment
55

verschilt de experimentgroep niet van de controlegroep in de mate van participatie. In
beide groepen is ongeveer een kwart geïsoleerd, ongeveer twee derde heeft contacten
buiten de deur of neemt deel aan georganiseerde activiteiten en ruim tien procent verricht
één of andere vorm van werk, hetzij onbetaald, hetzij betaald met ondersteuning. Na het
experiment zijn klanten in de experimentgroep gemiddeld genomen wat gezakt op de
participatieladder. Voor de controlegroep is echter niet systematisch de participatieladder
bijgehouden. Door het ontbreken van deze gegevens is niet vast te stellen in hoeverre
deze daling verband houdt met het screeningsinstrument of andere oorzaken heeft.
Bijna anderhalf jaar na de start van het experiment ‘diagnose van het zittend bestand’ zijn
er geen effecten zichtbaar van de inzet van het instrument. Door de grote afstand tot de
arbeidsmarkt van de deelnemers is de uitstroom naar een baan zeer beperkt – slechts twee
personen in bijna anderhalf jaar tijd – waardoor er geen uitspraken gedaan kunnen
worden over de duurzaamheid van de arbeidsinpassing en de kwaliteit van de baan.
Het experiment in de gemeente Helmond draait om de inzet van een
programmamedewerker voor klanten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Het
experiment is conform de afspraken met het onderzoekconsortium uitgevoerd. De
experimentgroep bevat 238 klanten en de controlegroep bevat 254 klanten. Bij
vergelijking van de experiment- en controlegroep valt op dat de controlegroep meer
klanten telt met thuiswonende kinderen dan de experimentgroep. Met behulp van weging
is de samenstelling van beide groepen op dit kenmerk met elkaar in overeenstemming
gebracht. In de controlegroep zijn nauwelijks re-integratie-instrumenten ingezet. De
experimentgroep wordt ondersteund door de programmamedewerker, maar aanvullend
worden bijna geen instrumenten ingezet. In de controlegroep zijn meer maatregelen in
verband met handhaving toegepast (6,3%) dan in de experimentgroep (4,7%).
Na de start van het experiment zijn 24 van de 492 uitkeringen binnen vijf maanden
beëindigd. Het gaat om elf uitkeringen van klanten uit de experimentgroep (4,6%) en
dertien uitkeringen van klanten uit de controlegroep (5,1%). Binnen een jaar zijn er 47
uitkeringen beëindigd: 21 uitkeringen van klanten uit de experimentgroep (8,8%) en 26
uitkeringen van klanten uit de controlegroep (10,2%). Het aantal klanten dat na binnen
een jaar te zijn uitgestroomd weer opnieuw in een uitkering terecht is gekomen is zes in
de experimentgroep (2,9%) en drie in de controlegroep (1,6%). Over een periode van een
jaar doen klanten uit de experimentgroep het wat minder goed dan de controlepersonen:
minder uitstroom uit de uitkering en juist meer herinstroom in de uitkering. De
verschillen zijn echter niet significant.
De uitstroom binnen een jaar naar een baan is beperkt, vier klanten in de experimentgroep
(1,7%) en drie in de controlegroep (1,2%). Ook de gemiddelde fractie van de tijd dat men
een uitkering krijgt of een baan heeft, het aantal banen, deeltijdfactor en loon per uur zijn
niet noemenswaardig anders.
Voor zowel de huidige als de verwachte positie op de participatieladder geldt dat zich
daarin tussen de beide groepen geen duidelijke verschillen voordoen. Ook als we de
huidige positie op de participatieladder (peildatum: 1 maart 2014) vergelijken met de
positie ten tijde van een eerder peilmoment (1 augustus 2013) zien we geen
noemenswaardige verschillen.
De totale uitstroom ligt in de experimentgroep iets lager dan in de controlegroep, terwijl
de herinstroom in de uitkering juist wat hoger ligt. Daarentegen ligt de uitstroom naar een
baan weer net iets hoger. Geen van de verschillen zijn significant. Door de grote afstand
tot de arbeidsmarkt van de deelnemers is de uitstroom naar een baan beperkt – slechts
56

zeven personen in bijna anderhalf jaar tijd – waardoor er geen betrouwbare uitspraken
gedaan kunnen worden over de duurzaamheid van de arbeidsinpassing en de kwaliteit van
de baan.
Het tweede experiment in de gemeente Nijmegen is gericht op de effectiviteit van de
training ‘Op zoek naar werk’ voor klanten die een WWB-uitkering hebben. Het gaat om
klanten uit het zittend bestand, met over het algemeen een grote afstand tot de
arbeidsmarkt. In het kader van het experiment wordt de experimentgroep expliciet
uitgenodigd voor deelname aan de training. Dit wijkt af van de reguliere procedure,
waarin klanten zich op eigen initiatief kunnen aanmelden voor de training. Om vast te
stellen of de training geschikt is voor de geselecteerde klanten zijn er voorafgaand aan de
training screeningsgesprekken met de klanten gehouden. Aangezien relatief weinig
klanten uit de experimentgroep uitgenodigd konden worden, zijn ook klanten uit de
controlegroep uitgenodigd voor de training. Op die manier zijn 20 klanten met een
oneven BSN in de experimentgroep terecht gekomen, waarvan er 14 zijn uitgenodigd
voor de training. Daarna is besloten de screening op te nemen in het experiment wat leidt
tot een verdeling in drie groepen: (i) experimentgroep met screeningsgesprek en training,
(ii) experimentgroep met screeningsgesprek en zonder training, en (iii) controlegroep. De
experimentgroep bevat 210 klanten, waarvan 72 personen de training volgen en 138
personen geen training volgen, en de controlegroep bevat 147 klanten. De verschillen in
samenstelling tussen experiment- en controlegroep, alsmede tussen de beide
experimentgroepen zijn gering. 23 In totaal is aan 104 klanten een maatregel opgelegd, 47
in de controlegroep, 27 in de groep met alleen een screeningsgesprek en 30 in de
trainingsgroep. Naar verhouding is het aandeel maatregelen in de trainingsgroep het
hoogst (42%).
Na een jaar zijn slechts 10 uitkeringen beëindigd: 6 uitkeringen van klanten uit de
experimentgroep, 1 met training (1,4%) en 5 met alleen screeningsgesprek (3,6%), en 4
uitkeringen van klanten uit de controlegroep (2,7%). Het aantal klanten dat na binnen een
jaar te zijn uitgestroomd weer opnieuw in een uitkering terecht is gekomen is twee in de
experimentgroep, 1 met training (1,4%) en 1 met alleen screeningsgesprek (0,7%), en drie
in de controlegroep (2,0%). Over een periode van een jaar zijn er nauwelijks verschillen
tussen experimentgroep en controlegroep.
De uitstroom binnen een jaar naar een baan is beperkt, één klant in de experimentgroep
(met alleen screeningsgesprek, 0,7%) en twee in de controlegroep (1,4%). Ook de
gemiddelde fractie van de tijd dat men een uitkering krijgt of een baan heeft, het aantal
banen en deeltijdfactor liggen dicht bij elkaar. Het loon per uur ligt ruim een euro lager in
de experimentgroep, een significant verschil op 10%-niveau.
Het maximaal aantal maanden dat alle klanten in dit experiment konden worden gevolgd
is 18 maanden. Over deze periode is de totale uitstroom in beide groepen nog iets verder
gestegen (naar negen klanten in de experimentgroep en zeven klanten in de
controlegroep). In de zes extra maanden na één jaar zijn er twee klanten bijgekomen die

23

De keuze voor personen die geschikt zijn voor training impliceert dat de samenstelling van de
trainingsgroep verschilt van die van de screeningsgroep. Dit komt (deels) tot uiting in de
(kleine) verschillen in waargenomen kenmerken (het aantal klanten met een opleiding op
basisniveau is bijv. kleiner in de trainingsgroep; zie samenstelling in de bijlage). Deels kunnen
ook andere, niet waargenomen kenmerken voor verschil tussen beide groepen zorgen.

57

uitgestroomd zijn naar een baan, één met alleen screeningsgesprek en één in de
controlegroep.
De uitstroom, zowel de totale uitstroom als die naar een baan, is in beide groepen klein en
vergelijkbaar. Door de grote afstand tot de arbeidsmarkt van de deelnemers is de
uitstroom naar een baan beperkt – slechts vijf personen in bijna anderhalf jaar tijd, minder
dan 1,5 procent – waardoor er geen betrouwbare uitspraken gedaan kunnen worden over
de duurzaamheid van de arbeidsinpassing en de kwaliteit van de baan.
De resultaten van het experiment training op zoek naar werk laten zien dat de uitval in de
training hoog is. Bijna 40 procent van de klanten is of uitgevallen of niet gestart met de
training. Dit kan mede verklaren waarom training zo weinig effect lijkt te hebben. Wel is
het aantal activiteiten van klanten in de trainingsgroep groter dan in de andere groepen.
Over een termijn van anderhalf jaar heeft dit echter niet tot meer uitstroom geleid.
Het tweede experiment in de gemeente Rotterdam is gericht op de effectiviteit van
screening voor werkzoekenden die binnen maximaal 2 jaar in staat zijn uit te stromen
naar betaald werk, maar bij de start van de uitkering niet direct aan het werk konden. Het
gaat in het algemeen om zeer langdurig werklozen (de gemiddelde uitkeringsduur bij start
deelname experiment is bijna zes jaar). De experimentgroep (screening) bevat 552
klanten en de controlegroep (geen screening) bevat 569 klanten. De verschillen in
samenstelling tussen experiment- en controlegroep zijn gering. Vrouwen zijn onder de
deelnemersgroep beter vertegenwoordigd dan onder de controlegroep (66% t.o.v. 61%).
Daarnaast is het aantal personen van 45 jaar en ouder minder vertegenwoordigd in de
deelnemersgroep (50% t.o.v. 53%). Beide verschillen zijn echter niet significant.
Binnen vijf maanden is 5,4 procent van de deelnemers uitgestroomd tegenover 6,2
procent van de controlegroep. Na een jaar is dat 9,6 procent van de deelnemers en 11,6
procent van de controlegroep. Het deel van de personen dat na binnen een jaar te zijn
uitgestroomd weer opnieuw in een uitkering terecht is gekomen is 1,8% in de
experimentgroep en 3,0% in de controlegroep, een (niet-significant) verschil van 1,2%punten. Screening heeft dus geen meetbaar effect op de kans om, gerekend vanaf het
moment van screening, binnen twaalf maanden uit te stromen.
De uitstroom naar een baan laat eenzelfde beeld zien als de totale uitstroom. In beide
groepen zijn er weinig personen die naar een baan uitstromen. De verschillen zijn
minimaal. Ook lengte en type contract van de eerste baan, de gemiddelde fractie van de
tijd dat men een uitkering krijgt of een baan heeft, het aantal banen, deeltijdfactor en loon
per uur liggen dicht bij elkaar.
Van de gescreende deelnemers is 29 procent doorverwezen naar de sectorteams. De
deelnemers die worden doorverwezen naar de sectorteams starten daar gemiddeld
genomen 83 dagen na screening. We beschikken niet over gegevens over de datum
waarop klanten, die zijn doorverwezen naar een sectorteam, naar vacatures zijn verwezen.
Ook als dit met enige vertraging is gebeurd, is het effect van de sectorteams grotendeels
in de resultaten verdisconteerd.
Screening heeft geen meetbaar effect op de kans om, gerekend vanaf het moment van
screening, binnen een jaar uit te stromen. De uitstroomkansen zijn laag, maar hierbij moet
worden bedacht dat het in het algemeen om zeer langdurig werklozen gaat.
De bevinding dat het gemiddelde loon per uur lager ligt bij de personen die een specifiek
re-integratietraject hebben doorlopen dan bij degenen die dat niet hebben doorlopen komt
in alle zes de experimenten voor. Bij vier experimenten is dat een niet-significant effect,
58

maar bij de twee andere experimenten, WerkLoont in Rotterdam en Training op zoek
naar werk in Nijmegen, is dit effect significant op 10%-niveau. Voor dit effect zijn twee
mogelijke verklaringen. Ten eerste kan het effect (deels) een gevolg zijn van de
samenstelling van de twee groepen die een baan vinden. De idee is dat onder de groep
van personen uit de experimentgroep die een baan vinden zich relatief meer “productief
minder sterke” klanten bevinden, die zonder hulp van het ingezette re-integratiemiddel
minder kans op een baan hadden gehad. Een tweede mogelijkheid is dat de inzet van een
re-integratietraject de personen meer druk oplegt om sneller een minder passende, minder
betaalde baan te accepteren. In beide gevallen zal een lager gemiddeld uurloon in
verwachting gepaard gaan met een hogere uitstroom naar werk. Dit is het geval bij
WerkLoont in Rotterdam en ook bij Inspanningsplan in Nijmegen, maar niet het geval bij
Training op zoek naar werk in Nijmegen.

5.5

CONCLUSIES

Uit de uitkomsten kan geconcludeerd worden dat een jaar tot anderhalf jaar na instroom
in het experiment in de meeste gevallen geen significante netto-effecten op de uitstroom
uit de uitkering zijn gemeten. Dit geldt voor zowel de totale uitstroom uit de uitkering als
de uitstroom naar werk. Alleen bij het experiment WerkLoont in Rotterdam vinden we
zowel een significant preventie-effect als een significant positief uitstroomeffect. Bij het
experiment met een inspanningsplan in Nijmegen vinden we soortgelijke netto-effecten
voor wat betreft de uitstroom naar werk. Door de lagere aantallen personen zijn deze
effecten echter niet of minder (i.e. op 10%-niveau) significant. Kwaliteit en
duurzaamheid van de banen lijken tussen experimentgroep en controlegroep nauwelijks
van elkaar te verschillen. De grootste verschillen hierin vinden we bij het experiment
Inspanningsplan in Nijmegen, waarbij de (eerste) baan van klanten met een
inspanningsplan gemiddeld langer is, vaker een vast contract behelst en de gemiddelde
deeltijdfactor significant hoger is.
Bij het WerkLoont experiment is een grote groep cliënten betrokken. Bij de meeste
andere gemeentelijke experimenten zijn de aantallen relatief klein, wat het moeilijk maakt
kleine effecten vast te stellen.

59

60

BIJLAGE: RAPPORTAGES AFZONDERLIJKE EXPERIMENTEN
ENSCHEDE “DIAGNOSE ZITTEND BESTAND”
Het instrument
De gemeente Enschede heeft in het kader van dit experiment met 200 WWB’ers een
diagnosegesprek gevoerd om vast te stellen of zij met behulp van dienstverlening kunnen werken,
leren of meedoen.
Doelgroep
De doelgroep van de diagnoseadviseur bestaat uit WWB’ers uit het zittend bestand met een grote
afstand tot de arbeidsmarkt die zijn vrijgesteld van de sollicitatieplicht.
Beleidstheorie
De beleidstheorie is dat de mate van participatie toeneemt door de ondersteuning van de gemeente.
Deze ondersteuning kan ook leiden tot uitstroom alhoewel grootschalige werkhervatting gezien de
grote afstand tot de arbeidsmarkt van de deelnemers niet aannemelijk is. Diagnose en
dienstverlening kunnen verder leiden tot uitstroom door handhaving.

Beschrijving experiment
Selectie deelnemers experiment
Klanten met de volgende kenmerken zijn geselecteerd voor deelname aan het experiment: een
volledige vrijstelling van de sollicitatie verplichting om medische en/of psychische redenen, een
grote afstand tot de arbeidsmarkt (> 2 jaar), lopende wwb-uitkering, geen inkomsten uit arbeid,
geen lopend traject, niet opgenomen in een caseload, geen andersoortige dienstverlening en niet
woonachtig in een gebied waar al een ander project loopt.
Verdeling over experimentgroep en controlegroep
De geselecteerde klanten zijn op basis van het burgerservicenummer ingedeeld in de experimenten controlegroep. Vervolgens is er in beide groepen gestreefd naar een evenredige verdeling tussen
klanten met fysieke en psychische problematiek.
Dienstverlening aan experimentgroep
In een persoonlijk gesprek heeft een diagnoseadviseur de wensen, mogelijkheden en beperkingen
van de WWB-werkzoekende in kaart gebracht. Het gesprek werd afgesloten met een advies over
de vrijstelling. Bij mogelijkheden om te werken, leren of participeren adviseerde de
diagnoseadviseur over de dienstverlening om dit doel te bereiken. Die aanvullende dienstverlening
bestaat uit klimoptrajecten van maximaal 2 jaar. Hierin kan de gemeente de klant ondersteunen bij
het zoeken naar werk (werken), door aanbodversterking in het domein ‘leren’ en door te werken
aan de arbeidsmarktvaardigheden binnen het cluster ‘meedoen’.

61

Dienstverlening aan controlegroep
Klanten uit de controlegroep zijn uitgesloten van de dienstverlening door de diagnoseadviseur tot
juni 2013. Ook andere vormen van re-integratie zijn voor de controlegroep zoveel mogelijk
beperkt.
Soorten uitval; hoe mee omgegaan?
Uitval bestaat uit klanten die niet op het gesprek verschijnen. De gemeente heeft zich maximaal
ingespannen om dit te voorkomen. Deelnemers ontvingen zes dagen van tevoren een uitnodiging.
De dag voor het gesprek belde de gemeente om de deelnemer aan de afspraak te herinneren. Bij no
show ontving de klant de volgende dag een brief met een nieuwe afspraak. Bij herhaalde no show
volgde een korting op de uitkering van tien procent. Een maatregel zien we in dit experiment ook
als een uitkomst van het diagnoseproces. De klanten die niet zijn verschenen blijven dus deel
uitmaken van de experimentgroep.
Periode uitvoering
De eerste diagnosegesprekken hebben plaatsgevonden op 5 november en de laatste op 4 december
2012. De gemiddelde lengte van de observatieperiode is 1,50 jaar (1,49 jaar voor de
experimentgroep en 1,52 jaar voor de controlegroep).

Uitvoering experiment, onvolkomenheden
Verdeling over beide groepen
De verdeling over experiment- en controlegroep is uitgevoerd conform de afspraken. Het is echter
niet mogelijk gebleken om de klanten in de controlegroep evenredig te verdelen naar fysieke en
psychische problematiek. De groep ‘psychisch’ was in absolute zin te klein in omvang. Dat heeft
ertoe geleid dat de controlegroep meer mensen met fysieke (111) dan psychische problemen (89)
bevat. De experimentgroep is op dit kenmerk evenredig verdeeld.
Registratie van deelnemers in beide groepen
Er hebben zich geen bijzonderheden voorgedaan bij de registratie van de deelnemers.
Toch dienstverlening aan controlegroep
Er zijn geen diagnosegesprekken gevoerd met deelnemers in de controlegroep. Ook is er geen
sprake van aanvullende dienstverlening binnen de controlegroep.
Uitval
Zes klanten zijn niet verschenen. De no-show bedraagt derhalve 3 procent.

Uitkomsten
Aantallen in experiment- en controlegroep
De experiment- en controlegroep bestaan uit 200 deelnemers.

62

Aantal in beide groepen die instrument hebben gehad
In de experimentgroep hebben 194 klanten een diagnosegesprek gevoerd. Zes klanten zijn niet
verschenen, aan hen is een maatregel opgelegd. Met de WWB-werkzoekenden uit de
controlegroep zijn geen diagnosegesprekken gevoerd.
Vergelijking samenstelling experiment- en controlegroep
De experiment- en controlegroep hebben (ongeveer) dezelfde samenstelling:
twee derde is van het vrouwelijk geslacht;
twee derde is ouder dan 45;
ongeveer 20 procent is gehuwd, de rest is alleenstaand;
ongeveer driekwart heeft één of meer kinderen;
drie tot zes procent heeft niet de Nederlandse nationaliteit;
elf procent zit korter dan een jaar in de uitkering.
Vergelijking dienstverlening experiment- en controlegroep
De experimentgroep heeft een gesprek gevoerd met de diagnoseadviseur, de controlegroep niet.
De diagnose heeft geleid tot de handhaving van 136 vrijstellingen.. In 46 gevallen heeft de
diagnose geresulteerd in ondersteuning (individueel- of groepstraject, loondispensatie). De klanten
bij wie de vrijstelling werd gehandhaafd, kregen deze ondersteuning niet.
Resultaten
Aangezien de doelgroep bestaat uit uitkeringsontvangers is preventie, het voorkomen dat personen
in een uitkering terecht komen, niet van toepassing.
Binnen vijf maanden na de start van het experiment zijn twintig van de 400 uitkeringen beëindigd.
Het gaat om elf uitkeringen van klanten uit de controlegroep (5,5%) en negen uitkeringen van
klanten uit de experimentgroep (4,5%). Na een jaar is het aantal beëindigde uitkeringen opgelopen
tot 38, evenredig verdeeld over beide groepen: 19 uitkeringen van klanten uit de controlegroep
(9,5%) en ook 19 uitkeringen van klanten uit de experimentgroep (9,5%). Ook het aantal klanten
dat na binnen een jaar te zijn uitgestroomd weer opnieuw in een uitkering terecht is gekomen is
voor beide groepen gelijk (het betreft 5 klanten ofwel 2,5%).
De uitstroom binnen een jaar naar een baan is zeer beperkt, in beide groepen komt dit slechts één
keer voor (0,5%) 24. Ook de gemiddelde fractie van de tijd dat men een uitkering krijgt of een baan
heeft, het aantal banen, deeltijdfactor en loon per uur zijn niet noemenswaardig anders.
Er zijn geen noemenswaardige verschillen tussen beide groepen voor wat betreft de positie op de
participatieladder: ongeveer een kwart is geïsoleerd, ongeveer twee derde heeft contacten buiten de
deur of neemt deel aan georganiseerde activiteiten en ruim tien procent verricht één of andere
vorm van werk, hetzij onbetaald, hetzij betaald met ondersteuning.

24

De andere klanten zijn dus om andere redenen uit de uitkering gestroomd zoals verhuizing,
samenwoning of andere inkomsten.

63

Het maximaal aantal maanden dat alle klanten in dit experiment konden worden gevolgd is 17
maanden. Over deze periode is de totale uitstroom in beide groepen nog iets verder gestegen (naar
11,5% in de experimentgroep en naar 11% in de controlegroep). In de vijf extra maanden na één
jaar zijn er geen klanten bijgekomen die uitgestroomd zijn naar een baan.
Tabel B1

Positie op de participatieladder voor klanten in de experimentgroep

trede
1

aanvang experiment

einde experiment

28,2%

27,1%

2

39,5%

55,9%

3

21,5%

11,9%

4

9,0%

5,1%

5

1,7%

0,0%

Voor dit experiment is op voorhand, naast uitstroom uit de uitkering, de mate van
participatie een interessante uitkomstmaat. De reden hiervoor is dat de deelnemers aan het
experiment een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben, waardoor uitstroom kort na
aanvang van het experiment niet te verwachten is. Voor aanvang van het experiment
verschilt de experimentgroep niet van de controlegroep in de mate van participatie. In
beide groepen is ongeveer een kwart geïsoleerd, ongeveer twee derde heeft contacten
buiten de deur of neemt deel aan georganiseerde activiteiten en ruim tien procent verricht
één of andere vorm van werk, hetzij onbetaald, hetzij betaald met ondersteuning. Na het
experiment zijn klanten in de experimentgroep gemiddeld genomen wat gezakt op de
participatieladder (zie tabel B1). Voor de controlegroep is echter niet systematisch de
participatieladder bijgehouden, hooguit bij toevallige contacten met de klant, waardoor de
posities op de ladder in hoge mate dezelfde zijn gebleven. In de experimentgroep zijn de
klanten opnieuw beoordeeld. Een mogelijke uitkomst kan zijn dat wordt vastgesteld dat
de klant minder participeert dan de vorige keer dat er klantcontact was. Het gemeten
verschil is echter, door het ontbreken van vergelijkingsmateriaal aan de hand van de
controlegroep, niet direct toe te schrijven aan het screeningsinstrument.

Conclusie
De uitstroom, zowel de totale uitstroom als die naar een baan, is in beide groepen vergelijkbaar.
Door de grote afstand tot de arbeidsmarkt van de deelnemers is de uitstroom naar een baan zeer
beperkt – slechts twee personen in bijna anderhalf jaar tijd – waardoor er geen uitspraken gedaan
kunnen worden over de duurzaamheid van de arbeidsinpassing en de kwaliteit van de baan.

64

HELMOND “INZET PROGRAMMAMEDEWERKER VOOR KLANTEN VAN
TEAM ACTIVERING EN ZORG”
Het instrument
Een programmamedewerker begeleidt klanten drie of zes maanden met als doel de klant te laten
stijgen op de participatieladder. Verder verwijst de programmamedewerker naar flankerende
dienstverlening zoals schuldhulpverlening en WMO. De klantmanager en de
programmamedewerker bepalen samen het doel van het programma.
Doelgroep
De doelgroep bestaat uit klanten met een grote, veelal onoverbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt
in combinatie met multi-problematiek.
Beleidstheorie
De mate van participatie neemt toe door de ondersteuning van de gemeente. De ondersteuning kan
leiden tot werkhervatting, maar gezien de grote afstand tot de arbeidsmarkt is dit niet aannemelijk.
De dienstverlening kan verder leiden tot uitstroom door handhaving.

Beschrijving experiment
Selectie deelnemers experiment
De klanten die zijn geselecteerd voor deelname aan het experiment vallen onder team activering en
zorg (TAZ). In de eerste helft van 2012 zijn deze klanten gediagnosticeerd. Klanten die hadden
aangegeven dat ze willen werken of participerende, waarvan de vrijstellingstermijn in verband met
zorg voor kinderen afloopt, wiens activering wordt gehinderd door schulden of verslaving zijn
geselecteerd voor een programma. Het gaat om 521 klanten.
Verdeling over experimentgroep en controlegroep
Klanten zijn verdeeld op basis van laatste cijfer BSN: de klanten met een even
burgerservicenummer vormen de experimentgroep (251 klanten), de klanten met een oneven
burgerservicenummer de controlegroep (270 klanten).
Dienstverlening aan experimentgroep
De programmamedewerker probeert de klant in eerste instantie te activeren door hem aan te
spreken op zijn eigen kracht. Als dat niet toereikend is dan kan worden ingezet op het sociale
netwerk van de klant. Vervolgens, indien noodzakelijk, wordt een beroep gedaan op collectieve
diensten en ten slotte, indien onvermijdelijk, op individuele diensten. Als een klant bemiddelbaar
is dan wordt hij overgedragen naar team werk.
Dienstverlening aan controlegroep
Klanten uit de controlegroep zijn uitgesloten van de dienstverlening van de
programmamedewerker tot 1 juli 2013. De controlegroep krijgt de dienstverlening die samenhangt
met rechtmatige uitkeringsverstrekking en handhaving. Indien een klant in de controlegroep reintegratiedienstverlening ontvang dan is dit geregistreerd.

65

Periode uitvoering
Het experiment is op 5 juli 2012 gestart. Op 31 januari 2013 zijn de laatste klanten ingestroomd in
een programma. Nagenoeg alle programma’s zijn afgerond per 1 juli 2013. De gemiddelde lengte
van de observatieperiode is 1,48 jaar (1,30 jaar voor de experimentgroep en 1,66 jaar voor de
controlegroep).

Uitvoering experiment
Verdeling over beide groepen
Conform afspraak op basis van laatste cijfer BSN.
Toch dienstverlening aan controlegroep
Uit de afspraken in het draaiboek volgt dat klanten uit de controlegroep die deelnemen aan een
programma niet als deelnemer aan het experiment worden beschouwd. Deze klanten zijn derhalve
uit de controlegroep verwijderd. Het gaat om 16 van de 270 (6%) deelnemers uit de controlegroep.
Uitval
Dertien klanten (5%) uit de experimentgroep hebben geen dienstverlening ontvangen van de
programmamedewerker. Deze klanten worden verwijderd uit de experimentgroep.
Aantallen in experiment- en controlegroep
Na de aanpassingen in verband met wel of geen dienstverlening bestaat de experimentgroep uit
238 klanten en de controlegroep uit 254 klanten.

Uitkomsten
Vergelijking samenstelling experiment- en controlegroep
De samenstelling van de controle en de experimentgroep is nagenoeg gelijk. In beide groepen:
is twee derde van het vrouwelijk geslacht;
is twee derde ouder dan 45;
is ongeveer 25 procent gehuwd, de rest is alleenstaand;
heeft 10 tot 13 procent niet de Nederlandse nationaliteit;
zit ongeveer 5 procent korter dan een jaar in de uitkering.
De experiment en controlegroep verschillen van elkaar voor wat betreft het aantal thuiswonende
kinderen: een kwart van de klanten in de experimentgroep en ruim een derde van de klanten in de
controlegroep heeft thuiswonende kinderen. Met behulp van weging is de samenstelling van beide
groepen op dit kenmerk met elkaar in overeenstemming gebracht.
Vergelijking dienstverlening experiment- en controlegroep
Ten behoeve van de controlegroep zijn zeer beperkt instrumenten ingezet. Het gaat om reintegratiedienstverlening in de vorm van coaching, matching, nazorg, taalonderwijs of
vrijwilligerswerk. De experimentgroep heeft uiteraard gebruik gemaakt van de dienstverlening van
de programmamedewerker. Er is daarnaast geen aanvullende dienstverlening ingezet.

66

Resultaten
Aangezien de doelgroep bestaat uit uitkeringsontvangers is preventie, het voorkomen dat personen
in een uitkering terecht komen, niet van toepassing.
Binnen vijf maanden na start van het experiment (deze kan per klant verschillende zijn) zijn 24
van de 492 uitkeringen beëindigd. Het gaat om elf uitkeringen van klanten uit de experimentgroep
(4,6%) en dertien uitkeringen van klanten uit de controlegroep (5,1%). Na een jaar zijn er 47
uitkeringen beëindigd: 21 uitkeringen van klanten uit de experimentgroep (8,8%) en 26
uitkeringen van klanten uit de controlegroep (10,2%). Het aantal klanten dat na binnen een jaar te
zijn uitgestroomd weer opnieuw in een uitkering terecht is gekomen is zes in de experimentgroep
(2,9%) en drie in de controlegroep (1,6%). Over een periode van een jaar doen klanten uit de
experimentgroep het wat minder goed dan de controlepersonen: minder uitstroom uit de uitkering
en juist meer herinstroom in de uitkering. De verschillen zijn echter niet significant.
De uitstroom binnen een jaar naar een baan is beperkt, vier klanten in de experimentgroep (1,7%)
en drie in de controlegroep (1,2%). Ook de gemiddelde fractie van de tijd dat men een uitkering
krijgt of een baan heeft, het aantal banen, deeltijdfactor en loon per uur zijn niet noemenswaardig
anders.
Het maximaal aantal maanden dat alle klanten in dit experiment konden worden gevolgd is 13
maanden. De extra tijd hiervan ten opzichte van een jaar is zodanig kort dat hiervoor geen extra
resultaten berekend zijn.
Voor zowel de huidige als de verwachte positie op de participatieladder geldt dat zich daarin
tussen de beide groepen geen duidelijke verschillen voordoen. Ook als we de huidige positie op de
participatieladder (peildatum: 1 maart 2014) vergelijken met de positie ten tijde van een eerder
peilmoment (1 augustus 2013) zien we geen noemenswaardige verschillen.

Conclusie
De totale uitstroom ligt in de experimentgroep iets lager dan in de controlegroep, terwijl de
herinstroom in de uitkering juist wat hoger ligt. Daarentegen ligt de uitstroom naar een baan weer
net iets hoger. Geen van de verschillen zijn significant. Door de grote afstand tot de arbeidsmarkt
van de deelnemers is de uitstroom naar een baan beperkt – slechts zeven personen in bijna
anderhalf jaar tijd – waardoor er geen betrouwbare uitspraken gedaan kunnen worden over de
duurzaamheid van de arbeidsinpassing en de kwaliteit van de baan.

67

68

NIJMEGEN “INSPANNINGSPLAN”
Het instrument
Het instrument ‘Inspanningsplan’ houdt in dat een klant die zich meldt voor een uitkering eerst 4
weken zelf activiteiten moet ontplooien om de kans op betaald werk te vergroten. Hierover maakt
de klantmanager van de afdeling Werk afspraken met de klant, aan de hand van een lijst met
mogelijke afspraken. De afspraken kunnen betrekking hebben op het vinden van werk, het starten
van een eigen onderneming of het wegnemen van belemmerende factoren..
Doelgroep
De inspanningsverplichting geldt voor nieuwe klanten vanaf 27 jaar, die in principe recht hebben
op een uitkering en die binnen een jaar bemiddelbaar zijn naar werk. (A- of B-klanten) De
zogenaamde zorgklanten (C-klanten) krijgen geen inspanningsverplichting. opgelegd.
Beleidstheorie
Door de inzet van het instrument inspanningsplan valt het te verwachten dat de klant actief
zoekgedrag gaat vertonen, de kans op het vinden van werk groter wordt en mensen vaker afzien
van een uitkeringsaanvraag. In het experiment wordt de mate de instroom in de uitkering en de
uitstroom uit de uitkering vanwege werkhervatting als effect van het instrument gezien.

Beschrijving experiment
Selectie en verdeling van deelnemers
Wanneer nieuwe klanten een uitkering aanvragen selecteert een zogenaamde voorscreener de
klanten die tot de doelgroep behoren voor het experiment. Klanten worden vervolgens op basis van
het laatste cijfer van hun burgerservicenummer (BSN) ingedeeld in de experiment- en
controlegroep. Klanten met een oneven BSN zijn ingedeeld in de experimentgroep. Zij krijgen een
inspanningsplan. De klanten met een even BSN zijn ingedeeld in de controlegroep. Zij krijgen
geen inspanningsplan.
Wanneer achteraf blijkt dat een klant toch niet tot de doelgroep van het experiment behoort dan
wordt de klant uit de experimentgroep of de controlegroep verwijderd.
Dienstverlening experimentgroep
Klanten uit de experimentgroep hebben een gesprek met een klantmanager, waarin
inspanningsafspraken worden gemaakt. De klant wordt dan ook uitgenodigd voor een
groepsbijeenkomst, waarin voorlichting wordt gegeven over rechten en plichten rondom werk. In
een vervolggesprek na vier werken gaat de klantmanager na of de klant de afspraken is
nagekomen. Als dit niet het geval is kan een maatregel opgelegd worden. Voor klanten die nog
geen werk hebben gevonden wordt vervolgens passende dienstverlening ingezet.
Controlegroep
Klanten in de controlegroep hebben geen zoekperiode en er worden geen inspanningsafspraken
met hen gemaakt. Deze klanten worden na toekenning van de uitkering uitgenodigd voor een

69

gesprek en een groepsbijeenkomst. nadat de uitkering is toegekend. Voor hen wordt vervolgens
ook passende dienstverlening ingezet.
Periode van uitvoering
Het experiment met het inspanningsplan is van 1 juli 2012 tot 9 november 2012 uitgevoerd. De
gemiddelde lengte van de observatieperiode is 1,58 jaar (1,58 jaar voor de experimentgroep en
1,58 jaar voor de controlegroep).

Uitvoering experiment
Registratie
Op het moment dat klanten een aanvraag indienen heeft de voorscreener in een excelbestand
geregistreerd of de klant tot de experimentgroep of controlegroep. In dit excelbestand staan
daarnaast nog de datum van de aanvraag, en de naam en BSN van de klant. Dit bestand is twee
wekelijks door de onderzoekers bekeken en eventuele bijzonderheden zijn met de gemeente
besproken.
Uitval
Uitval is in dit experiment niet aan de orde.

Uitkomsten
Aantal deelnemers experiment
In totaal zijn er 523 klanten opgenomen in het experiment, waarvan 250 klanten in de
experimentgroep (wel inspanningsplan) en 273 klanten in de controlegroep (geen
inspanningsplan).
Dienstverlening
Van de 406 deelnemers van wie de uitkering is toegekend hebben er 183 één of meerdere
activiteiten gevolgd. Klanten met een inspanningsplan krijgen vaker een activiteit dan klanten
zonder inspanningsplan.
Samenstelling experiment- en controlegroep
De at random toewijzing van klanten aan de experimentgroep en de controlegroep op basis van het
burgerservicenummer beoogt om identieke groepen te krijgen. De controle- en experimentgroep
zijn vergeleken op enkele kenmerken. Hieruit blijkt dat de er nauwelijks verschillen zijn tussen
beide groepen.
Resultaten
Van de 523 klanten in het experiment die zich hebben gemeld voor een uitkering, hebben 117
klanten geen uitkering toegekend gekregen. Dit is ruim 22% van de totale groep klanten in het
experiment. In de experimentgroep (met inspanningsplan) is dit percentage 24,4% (61 klanten
zonder uitkering) en in de controlegroep (zonder inspanningsplan) is dit percentage 20,5% (56
klanten zonder uitkering). Van deze klanten is later alsnog een deel in een uitkering terecht
gekomen, 1,6% van de experimentgroep en 2,9% van de controlegroep.

70

Tabel B2

Netto-effect: preventie en uitstroom
Geen uitkering

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

Uitstroom binnen 12
maanden
63 (34,1%)
71 (34,0%)
0,1%

65 (26,0%)
64 (23,4%)
2,6%

Totaal (uitstroom en preventie)
128 (51,2%)
135 (49,5%)
1,8%

In tabel B2 is van de klanten in de experiment en controlegroep berekend aan hoeveel procent
geen uitkering is toegekend (eerste kolom) en hoeveel procent binnen twaalf maanden na
(individuele) start van het experiment is uitgestroomd (tweede kolom; het percentage is berekend
ten opzichte van degenen die in een uitkering zijn gekomen). De derde kolom geeft het totale
percentage weer van preventie en uitstroom samen ten opzichte van alle personen in
desbetreffende groep. Uit de tabel blijkt dat er voor wat betreft uitstroom weinig verschil is tussen
beide groepen. Het verschil in preventie is wat groter. Geen van de verschillen zijn significant.
Tabel B3

Netto-effect: uitstroom naar baan
Uitstroom naar baan binnen 5
maanden
29 (15,7%)
20 (9,6%)
6,1%*

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

Uitstroom naar baan binnen 12
maanden
40 (21,6%)
35 (16,7%)
4,9%

* Significant op 10%-niveau

De uitstroom naar een baan laat een ander beeld zien. Zowel binnen 5 maanden als binnen een jaar
vinden klanten met inspanningsplan vaker een baan dan klanten zonder inspanningsplan, zie tabel
B3. Het netto-effect van uitstroom naar een baan binnen 5 maanden is significant op 10%-niveau.
Tabel B4

Tijd in uitkering/baan/overig en kwaliteit van de banen

Experimentgroep
Controlegroep

fractie
uitkering
0,53
0,57

fractie
baan
0,36
0,35

fractie
overig
0,22
0,22

lengte eerste
baan (dagen)
157
107

aantal
banen
2,1
2,0

deeltijdfactor
0,52
0,43

loon per
uur
12,28
12,57

Tabel B4 geeft de gemiddelde fractie van de tijd dat men een uitkering krijgt, een baan heeft of
geen van tweeën, en daarnaast enkele aspecten van de kwaliteit en duurzaamheid van de banen.
Hieruit blijkt dat klanten met een inspanningsplan gemiddeld minder tijd een uitkering hebben
(0,53 tegenover 0,57) en net iets meer tijd een baan hebben (0,36 tegenover 0,35). Ook is de lengte
van de eerste baan van klanten met inspanningsplan behoorlijk groter (46,7%), en ook het aantal
banen en de deeltijdfactor zijn groter. Alleen het gemiddelde loon per uur is lager dan bij klanten
zonder inspanningsplan.
Het aantal klanten dat na binnen een jaar te zijn uitgestroomd weer opnieuw in een uitkering
terecht is gekomen is zes in de experimentgroep (3,2%) en veertien in de controlegroep (6,5%).
Het maximaal aantal maanden dat alle klanten in dit experiment konden worden gevolgd is 16
maanden. Over deze periode is de totale uitstroom in beide groepen nog iets verder gestegen (naar

71

ruim 40% in beide groepen). In het geval van uitstroom naar een baan is het verschil tussen beide
groepen gestegen naar 7% (25,9% in de experimentgroep en 18,9% in de controlegroep;
significant op 10%-niveau).

Conclusie
De totale uitstroom is in de twee groepen, met of zonder inspanningsplan, ongeveer gelijk. In de
experimentgroep ligt het uitstroompercentage iets lager dan in de controlegroep, maar is de
herinstroom in de uitkering ook lager. In de uitstroom naar een baan zijn de verschillen wat
duidelijker. Het netto-effect, gemeten voor verschillende tijdspannes, ligt tussen de 4 en 7 procent.
De grotere verschillen zijn significant op 10%-niveau.

72

NIJMEGEN “TRAINING OP ZOEK NAAR WERK”
Het instrument
Het instrument ‘Training op zoek naar werk’ houdt in dat de klant gedurende zes bijeenkomsten
van drie uur, verdeeld over zes weken een training krijgen die gericht is op het verbeteren van de
sollicitatievaardigheden. De trainingen worden gegeven in groepen van tien mensen.
Doelgroep
Het instrument ‘Training op zoek naar werk’ is bedoeld voor klanten die een WWB-uitkering
hebben en die hun sollicitatievaardigheden willen verbeteren. Voorwaarde voor deelname is dat de
klant al een eigen CV heeft.
De trainingen worden op twee niveaus gegeven: een mbo-min groep en een mbo-plus groep.
Beleidstheorie
Door inzet van de training valt te verwachten dat klanten actiever werkzoekgedrag gaan vertonen,
beter toegerust zijn om te solliciteren en meer kans op werk hebben. In het experiment wordt
geheel of gedeeltelijke uitstroom naar werk als effect van het instrument gezien.

Beschrijving experiment
Selectie en verdeling deelnemers
Op basis van een aantal vooraf opgestelde criteria zijn 357 klanten uit het zittend bestand
geselecteerd voor deelname aan het experiment. Klanten met een even BSN worden uitgenodigd
voor deelname de training Op zoek naar werk (experimentgroep). Klanten met een oneven BSN
worden niet uitgenodigd voor deelname aan de training en behoren tot de controlegroep.
Dienstverlening experimentgroep
Klanten uit de experimentgroep krijgen eerst een screeningsgesprek en wanneer er geen
onoverkomelijke belemmeringen zijn, worden zij uitgenodigd voor de Training op zoek werk .De
klanten volgen gedurende zes weken een keer per week een bijeenkomst waar ze werken aan het
verbeteren van hun sollicitatievaardigheden. De deelnemers kunnen, in de periode dat ze de
training volgen gebruik maken van begeleiding door de trainer. Daarnaast kunnen klanten gebruik
maken van aanvullende dienstverlening zoals een sollicitatiespreekuur, actieve bemiddeling,
leerwerkplekken, participatieplaatsen, proefplaatsen en korte opleidingen met baangarantie. Voor
een deel van de instrumenten geldt dat niet-kansrijke klanten hiervan worden uitgesloten. Na
afloop van de training kunnen de deelnemers gebruik maken van het reguliere aanbod en de
reguliere dienstverlening vanuit de gemeente Nijmegen.
Dienstverlening controlegroep
De klanten in de controlegroep worden niet uitgenodigd voor een screeningsgesprek en nemen niet
deel aan de training op zoek naar werk. Klanten in de controlegroep kunnen wel gebruik maken
van de reguliere dienstverlening van de gemeente. Dit geldt ook voor de aanvullende
dienstverlening waar klanten uit de experimentgroep gebruik van kunnen maken.

73

Uitval
De klanten die de training hebben afgerond zijn minimaal vier van de zes bijeenkomsten aanwezig
geweest. Klanten die uitvallen vanwege ziekte of niet meer verschijnen zonder bericht worden tot
de uitvallers gerekend. Wanneer een klant vanwege uitstroom uit de uitkering niet meer deelneemt,
wordt dit opgevat als resultaat van de training.
Periode van uitvoering
Het experiment met de Training op zoek naar werk is van 10 mei 2012 tot 20 september 2012
uitgevoerd. De gemiddelde lengte van de observatieperiode is 1,90 jaar (1,90 jaar voor de
experimentgroep en 1,90 jaar voor de controlegroep).

Uitvoering experiment, onvolkomenheden
Verdeling controle- en experimentgroep
Het resultaat van de screeningsgesprekken was dat relatief weinig klanten uit de experimentgroep
geschikt waren voor de trainingen. In eerste instantie heeft de gemeente Nijmegen daarom klanten
uit de controlegroep uitgenodigd voor de training. Op die manier zijn 20 klanten met een oneven
BSN in de experimentgroep terecht gekomen, waarvan er 14 zijn uitgenodigd voor de training.
Uiteindelijk is besloten om de screening op te nemen als onderdeel van het experiment met als
gevolg een indeling in drie groepen:
• Experimentgroep met screeningsgesprek en training
• Experimentgroep met screeningsgesprek en zonder training
• Controlegroep
Uitval
Er zijn uiteindelijk 72 deelnemers uitgenodigd voor de training. Daarvan zijn 14 klanten (19%)
niet gestart en zijn 14 klanten (19%) uitgevallen vanwege ziekte of niet verschijnen zonder
bericht.

Uitkomsten
Aantal deelnemers
Tabel B5 geeft een overzicht van het aantal deelnemers aan het experiment verdeeld over de
verschillende groepen .
Tabel B5

Deelnemers experiment

Groep
Controlegroep
Experimentgroep waarvan:
Screening en training
Alleen screening
Totaal deelnemers

aantal
147
210
72
138
357

74

Activiteiten
Van het totaal aantal klanten in het experiment hebben er 87 klanten andere activiteiten dan de
training op zoek naar werk gevolgd. Klanten die de training op zoek naar werk hebben gevolg
krijgen vaker nog andere activiteiten, dan klanten uit de controlegroep en klanten uit de
experimentgroep met alleen een screeningsgesprek.
Maatregelen
In totaal is aan 104 klanten een maatregel opgelegd, 47 in de controlegroep, 27 in de groep met
alleen een screeningsgesprek en 30 in de trainingsgroep. Naar verhouding is het aandeel
maatregelen in de trainingsgroep het hoogst (42%).
Samenstelling experiment- en controlegroep
De controle- en experimentgroep zijn vergeleken op enkele kenmerken. De verschillen tussen de
groepen gering zijn. In het oog springende verschillen tussen experiment- en controlegroep zijn:
•
In de experimentgroep is het aandeel vrouwen hoger
•
In de experimentgroep is het aandeel klanten op mavo/ lbo niveau hoger en op
mbo/havo/vwo niveau lager.
Bij de vergelijking tussen de screeningsgroep en de trainingsgroep valt op dat in de trainingsgroep:
•
het aandeel vrouwen kleiner is;
•
het aandeel klanten boven de 45 groter is;
•
het aandeel klanten dat niet gehuwd is groter is;
•
het aandeel klanten met een opleiding op basisniveau kleiner is.
Resultaten
Aangezien de doelgroep bestaat uit uitkeringsontvangers is preventie, het voorkomen dat personen
in een uitkering terecht komen, niet van toepassing.
Na een jaar zijn slechts 10 uitkeringen beëindigd: 6 uitkeringen van klanten uit de
experimentgroep, 1 met training (1,4%) en 5 met alleen screeningsgesprek (3,6%), en 4
uitkeringen van klanten uit de controlegroep (2,7%). Het aantal klanten dat na binnen een jaar te
zijn uitgestroomd weer opnieuw in een uitkering terecht is gekomen is twee in de
experimentgroep, 1 met training (1,4%) en 1 met alleen screeningsgesprek (0,7%), en drie in de
controlegroep (2,0%). Over een periode van een jaar zijn er nauwelijks verschillen tussen
experimentgroep en controlegroep.
De uitstroom binnen een jaar naar een baan is beperkt, één klant in de experimentgroep (met alleen
screeningsgesprek, 0,7%) en twee in de controlegroep (1,4%). Ook de gemiddelde fractie van de
tijd dat men een uitkering krijgt of een baan heeft, het aantal banen, deeltijdfactor en loon per uur
liggen dicht bij elkaar.
Het maximaal aantal maanden dat alle klanten in dit experiment konden worden gevolgd is 18
maanden. Over deze periode is de totale uitstroom in beide groepen nog iets verder gestegen (naar
negen klanten in de experimentgroep en zeven klanten in de controlegroep). In de zes extra
maanden na één jaar zijn er twee klanten bijgekomen die uitgestroomd zijn naar een baan, één met
alleen screeningsgesprek en één in de controlegroep.

75

Conclusie
De uitstroom, zowel de totale uitstroom als die naar een baan, is in beide groepen klein en
vergelijkbaar. Door de grote afstand tot de arbeidsmarkt van de deelnemers is de uitstroom naar
een baan beperkt – slechts vijf personen in bijna anderhalf jaar tijd, minder dan 1,5 procent –
waardoor er geen betrouwbare uitspraken gedaan kunnen worden over de duurzaamheid van de
arbeidsinpassing en de kwaliteit van de baan.
De resultaten van het experiment training op zoek naar werk laten zien dat de uitval in de training
hoog is. Bijna 40 procent van de klanten is of uitgevallen of niet gestart met de training. Dit kan
mede verklaren waarom training zo weinig effect lijkt te hebben.
Wel is het aantal activiteiten van klanten in de trainingsgroep groter dan in de andere groepen.
Over een termijn van anderhalf jaar heeft dit niet tot meer uitstroom geleid.

76

ROTTERDAM “WERKLOONT”
Het instrument
Het instrument ‘WerkLoont’ houdt in dat deelnemers begeleiding krijgen gedurende een periode
van maximaal 15 weken. Verplichte onderdelen zijn (i) centrale voorlichting, (ii) één dag per week
werkcomponent, dat wil zeggen een betaalde baan van (minimaal) acht uur per week of een dag
per week werken bij de Roteb, (iii) één week 2 dagdelen cv-module, (iv) negen weken twee
dagdelen per week groepsaanpak gericht op matching en vorming, en (v) vijf weken één dagdeel
per week groepsaanpak gericht op matching. Tijdens deze periode kunnen verschillende modules
worden ingezet zoals vacature zoeken en analyseren, telefoneren met werkgevers, schrijven van
sollicitatie- en motivatiebrief, voeren van sollicitatiegesprek, netwerken en video cv maken.
Doelgroep
Het instrument ‘WerkLoont’ wordt ingezet voor werkzoekenden die geschikt zijn voor werk. Na
eerste melding gaat een zogenaamde ‘Inspanningsperiode’ van formeel vier weken in, waarin
verwacht wordt dat de werkzoekende zelfstandig naar werk zoekt. Na deze vier weken moet de
werkzoekende zichzelf melden voor de zogenaamde ‘Inspanningstoets’. Als daarin wordt
vastgesteld dat de werkzoekende aan zijn inspanningsverplichtingen heeft voldaan, worden
degenen die eerder zijn aangemerkt als geschikt voor werk (en WerkLoont) doorverwezen naar
WerkLoont.
Beleidstheorie
De opzet van ‘WerkLoont’ dient twee doelen. Begeleiding, het verbeteren van bepaalde
vaardigheden en het stimuleren van het zoeken naar werk moeten de kans op het vinden van een
baan verhogen. De relatief grote inspanning die deelnemers geacht worden te leveren, waaronder
één dag in de week werken bij de Roteb (of ander werk van minimaal één dag), zal naar
verwachting de instroom in een uitkering ontmoedigen. In de praktijk is er daarnaast voor
deelnemers een grotere kans op sanctioneren (op grond van regulier handhavingsbeleid), omdat de
activiteiten van deze groep nauwkeuriger worden gevolgd (groot aantal contactmomenten).

Beschrijving experiment
Selectie en verdeling van deelnemers
Klanten worden op basis van het laatste cijfer van hun burgerservicenummer (BSN) ingedeeld in
de experiment- en controlegroep. Klanten met een oneven BSN worden doorverwezen naar
WerkLoont. De klanten met een even BSN komen terecht in de controlegroep. Zij krijgen
gedurende 15 weken alleen basisdienstverlening.
Dienstverlening experimentgroep
De groepsactiviteiten vinden centraal plaats in groepen van (maximaal) 20 personen. In deze eerste
bijeenkomst worden de deelnemers (groepsgewijs) geïnformeerd over inhoud en opzet van het
instrument. Tijdens deze voorlichtingsbijeenkomst worden de volgende zaken geregeld:
Indeling van de werkzoekende(n) in groepen (plaatsing in de groepen)
Uitreiking informatiemateriaal en de agenda van activiteiten
Uitreiking van het verzuimprotocol

77

Het opstellen en ondertekenen van het Trajectplan
Direct aansluitend start het traject ook officieel. De activiteiten worden gevolgd, deels in eigen
tijd, deels volgens vaste dagbesteding (dag of dagdelen werk en groepsactiviteiten). Elke groep
heeft twee min of meer vaste begeleiders (klantmanagers), maar in de praktijk worden ook andere
klantmanagers ingeschakeld. Zo is er sinds begin februari 2012 een aantal “matchmakers”
aangesteld, die actief zijn bij alle groepen. Zij assisteren de werkzoekenden bij het zoeken naar
geschikte vacatures, of zoeken geschikte kandidaten (werkzoekenden) bij op het Werkplein
ingediende vacatures. Daarnaast is er een aantal administratieve medewerkers, die telefonische
vragen van deelnemers afhandelen. Dus formeel is er een vaste begeleiding, maar in de praktijk
hebben de deelnemers met verschillende personen contact.
Tijdens de looptijd van het experiment is het programma wat gewijzigd. De werkcomponent en de
cv-training zijn op een gegeven moment naar voren gehaald, en de vormingscomponent is wat
verminderd.
Controlegroep
Klanten in de controlegroep wordt medegedeeld dat zij een verlengde inspanningsperiode

krijgen, van 15 weken, waarin zij worden geacht zelfstandig naar werk te zoeken. Zij
krijgen gedurende deze 15 weken alleen basisdienstverlening (toegang tot informatie op het
werkplein, zoals informatie over vacatures). Ook na deze 15 weken komen zij niet in aanmerking
voor WerkLoont.
Periode van uitvoering
Het experiment ‘WerkLoont’ is van 1 mei 2012 tot 28 maart 2013 uitgevoerd. De gemiddelde
lengte van de observatieperiode is 1,49 jaar (1,49 jaar voor de experimentgroep en 1,49 jaar voor
de controlegroep).

Uitvoering experiment
Verdeling over experiment- en controlegroep
In totaal zijn er 3218 klanten opgenomen in het experiment, waarvan 1802 klanten in de
experimentgroep (‘WerkLoont’) en 1416 klanten in de controlegroep (basisdienstverlening).
Toewijzing
Regelmatig zijn werkzoekenden met een even BSN toch naar WerkLoont gestuurd. De
omgekeerde fout, het sturen van werkzoekenden met een oneven BSN naar de controlegroep,
kwam veel minder voor. Dit heeft tot gevolg dat in de meeste weken de instroom in WerkLoont
duidelijk hoger ligt dan in de controlegroep, in sommige perioden zelfs veel hoger. De weken
waarin het verschil in instroom tussen deelnemers en controlegroep te groot is (weken 18 t/m 21
en 50 in 2012 en 1 t/m 3 in 2013) zijn niet in de analyse meegenomen. In de weken 18 t/m 21
waren er aanloopproblemen; in week 50 in 2012 en de weken 1 tot en met 3 in 2013 gingen veel
klantmanagers er vanuit dat het experiment was afgelopen. Door de niet optimale uitvoering is niet
zeker of deelnemersgroep en controlegroep over die periode geheel vergelijkbaar zijn. Daarom is
besloten tot een verlenging in 2013 in de weken 4 tot en met 13 waarbij het toezicht op de
uitvoering is versterkt en de uitvoering daardoor is verbeterd. Deze periode bevat 953 personen,

78

waarvan 489 deelnemers en 464 personen in de controlegroep. Zie tabel B6 voor het percentage
verkeerde toewijzingen in de verschillende deelperioden.
Tabel B6

Percentage verkeerde toewijzingen in de verschillende deelperioden
Periode

- Onterecht
toegewezen aan
de deelnemersgroep
- Onterecht
toegewezen aan
de controlegroep
- Totaal verkeerd
toegewezen

Weken 18 t/m
21 (2012)

Weken 50
(2012) en 1
t/m 3 (2013)

Weken 22 t/m
49 en 51-52
(2012)

Weken 4 t/m
13 (2013)

Gehele periode excl.
weken 18 t/m 21
(2012) en weken 50
(2012) en 1 t/m 3
(2013)

69,5

65,1

14,1

7,7

12,1

1,4

0,5

3,1

1,6

2,7

34,1

34,0

8,3

4,9

7,3

Uitval
De instructie voorziet in voortijdige beëindiging wanneer de klantmanager ervan overtuigd is dat
de deelnemer niet zal uitstromen binnen de termijn van 15 weken. Een formeel moment is uiterlijk
3 weken na de start van het traject, wanneer door de klantmanager wordt vastgesteld dat de
werkzoekende doorgaat met het traject of (vroegtijdig) wordt overgedragen aan Team Reintegratie. Deelnemers die later in het traject afhaken kunnen worden beschouwd als uitval. Later
kan namelijk alleen voortijdig worden gestopt: (i) op eigen verzoek van de werkzoekende (deze
ziet dan af van de uitkering, dit komt zelden voor), of (ii) in verband met (ongewenst) gedrag (in
dit geval volgen er ook sancties).

Uitkomsten
Samenstelling experiment- en controlegroep
In deze paragraaf gaan we na of de samenstelling van de deelnemersgroep en de controlegroep
overeenkomt zoals vereist is voor een betrouwbare vergelijking. De volgende kenmerken zijn in
deze vergelijking betrokken: geslacht, leeftijd, burgerlijke staat, nationaliteit, en het hebben van
kinderen. De volgende kwalitatieve verschillen in kenmerken tussen de beide groepen zijn
gevonden: onder de deelnemers bevinden zich (relatief) minder vrouwen, minder personen van 45
jaar en ouder, meer jongeren (onder 25 jaar), meer alleenstaanden, en minder personen met
kinderen. Alleen de personen met een niet-Nederlandse nationaliteit zijn (vrijwel) gelijk verdeeld
over de beide groepen. De gevonden verschillen zijn echter niet altijd significant. Op basis van
uitgevoerde statistische toetsen kan worden geconcludeerd dat er tussen deelnemersgroep en
controlegroep een significant verschil is naar geslacht en het hebben van minimaal één kind.
Omdat de samenstelling van beide groepen significant verschilt in man-vrouw verhouding en het

79

wel of niet hebben van kinderen, en deze twee kenmerken sterk gecorreleerd zijn 25, maken we in
de uitkomsten ook een onderscheid naar mannen en vrouwen.
Resultaten
Omdat het instroompatroon (het aantal personen dat in een bepaalde week instroomt) van de
controlegroep verschilt van die van de deelnemers is een weging 26 op de controlegroep toegepast,
waardoor de verdeling van de instroom in de controlegroep per week overeenkomt met die van de
deelnemersgroep. Het effect van de weging is overigens beperkt en leidt niet tot een wezenlijk
ander beeld. We maken een onderscheid tussen “uitstroom” door preventie van instroom in een
uitkering en uitstroom nadat mensen een uitkering hebben gekregen. De resultaten hebben
betrekking op de periode vanaf het begin van het experiment (1 mei 2012) tot aan het einde van de
observatieperiode (10 maart 2014).
Tabel B7

Netto-effecten op het percentage dat geen uitkering krijgt en het percentage dat binnen
twaalf maanden na start deelname experiment uitstroomt
Geen uitkering
Uitstroom binnen 12
Totaal (uitstroom en
maanden
preventie)

Mannen en vrouwen
Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect
Mannen
Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect
Vrouwen
Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

29,5%
17,5%
12,0%**

44,7%
37,6%
7,1%**

61,0%
48,5%
12,5%**

29,9%
16,9%
13,0%**

44,8%
38,7
6,0%**

61,3%
49,1%
12,2%**

28,7%
18,3%
10,4%**

44,6%
35,9%
8,7%**

60,5%
47,6%
12,9%**

** Significant op 5%-niveau

In hoeverre heeft WerkLoont effect? Tabel B7 geeft de uitkomsten met betrekking tot preventie en
uitstroom uit de uitkering. De eerste kolom geeft het percentage personen weer dat geen uitkering
heeft gekregen (t.o.v. het totaal aantal personen in de groep). De tweede kolom laat zien welk deel
van de personen die wel een uitkering hebben ontvangen binnen de periode van een jaar zijn
uitgestroomd. 27 De derde kolom tenslotte bevat het percentage van het totaal aantal personen dat
of helemaal geen uitkering heeft gehad of is uitgestroomd uit de uitkering. 28 Uit de resultaten blijkt
dat WerkLoont als effect heeft dat én minder personen een uitkering krijgen én meer personen uit
de uitkering stromen. Als we kijken naar de resultaten voor mannen en vrouwen apart, dan zien we

25 De vrouwen in de steekproef hebben vaker kinderen dan de mannen.
26

Dit betekent dat uitkomsten van personen in de controlegroep verschillend meewegen in de resultaten.

27 Dit percentage is dus t.o.v. degenen die in een uitkering komen en NIET t.o.v. het totaal aantal personen in de groep.
28 Het totale effect is niet de som van de eerste twee kolommen, omdat de noemer in kolom twee niet dezelfde is als in de

kolommen één en drie (zie ook voetnoot 16).

80

dat het effect op het voorkomen van een uitkering voor mannen groter is, terwijl het effect op
uitstroom vanuit de uitkering juist voor vrouwen groter is.
Het effect van preventie wordt enigszins getemperd als we de personen die alsnog in een uitkering
terecht komen, dus nadat ze in eerste instantie waren afgewezen of afgehaakt, in aanmerking
nemen. Van alle deelnemers in de experimentgroep blijkt 7,9% op een later tijdstip alsnog een
uitkering te krijgen ten opzichte van 2,1% in de controlegroep, een significant verschil van 5,8%punten. Dit zou betekenen dat het netto-effect van preventie zou dalen naar 6,2%.
Het netto-effect van uitstroom na twaalf maanden (7,1%) ligt hoger dan het netto-effect na vijf
maanden (3,7%). Kennelijk heeft WerkLoont ook nog een positief effect op de uitstroomkans
nadat een deelnemer het programma van 15 weken heeft voltooid. Preventie- en uitstroomeffect
zijn samen aanzienlijk te noemen.
Tabel B8

Uitstroomkans per maand
WerkLoont

Maand
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12

Controlegroep

Verschil

1,57%

1,42%

0,16%

5,04%

3,22%

1,81%

5,74%

5,05%

0,69%

5,43%

4,20%

1,23%

4,64%

4,84%

-0,20%

3,38%

3,09%

0,29%

3,93%

2,96%

0,98%

3,93%

2,47%

1,47%

3,62%

2,30%

1,32%

3,07%

2,26%

0,81%

2,05%

3,07%

-1,02%

2,28%

2,71%

-0,43%

Tabel B8 en figuur B1 laten het uitstroompercentage zien per maand voor experiment- en
controlegroep. De uitstroomkans is in de eerste maanden, met uitzondering van de eerste
maand, het grootst en wordt daarna kleiner. Dit geldt voor beide groepen. Het netto-effect
per maand (het verschil tussen beide groepen) fluctueert enigszins, met pieken in de
maanden twee en acht en (negatieve) dalen in de maanden vijf en elf.
De uitstroom naar een baan laat eenzelfde beeld zien als de totale uitstroom (tabel B9). Na vijf
maanden ligt de uitstroom naar een baan bijna 4%-punten hoger voor personen die WerkLoont
volgen of gevolgd hebben ten opzichte van de controlegroep. Na een jaar is het netto-effect
gestegen naar bijna 6%. Deze stijging is volledig het gevolg van de stijging in netto-effect bij
vrouwen.

81

Figuur B1

Uitstroomkans per maand

7,00%
Percentage uitstroom

6,00%
5,00%
4,00%
3,00%

Experimentgroep

2,00%

Controlegroep

1,00%
0,00%
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10 11 12

Maand

Tabel B9

Netto-effect: uitstroom naar baan
Uitstroom naar
baan binnen 5
maanden

Mannen en vrouwen
Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect
Mannen
Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect
Vrouwen
Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

Uitstroom naar
baan binnen 12
maanden

Lengte eerste
baan (in dagen)

Type contract
eerste baan,
percentage
onbepaalde tijd

18,6%
14,6%
3,9%**

33,7%
27,7%
5,9%**

245
239

16,6%
14,2%
2,4%

16,7%
13,4%
3,3%**

32,4%
29,1%
3,3%**

241
236

14,3%
12,4%
1,9%

21,9%
16,4%
5,5%**

35,9%
25,7%
10,2%**

252
242

20,3%
17,0%
3,3%

** Significant op 5%-niveau

Tabel B10 geeft de gemiddelde fractie van de tijd dat men een uitkering krijgt, een baan heeft of
geen van tweeën, en daarnaast enkele aspecten van de kwaliteit en duurzaamheid van de banen.
Hieruit blijkt dat klanten van WerkLoont gemiddeld minder tijd een uitkering hebben (0,52
tegenover 0,59) en meer tijd een baan hebben (0,29 tegenover 0,24). De lengte van de eerste baan
van klanten van WerkLoont en ook het aantal banen en de deeltijdfactor zijn vergelijkbaar met die
van klanten in de controlegroep. Alleen het gemiddelde loon per uur is iets lager bij degenen die
WerkLoont hebben gevolgd.

82

Tabel B10

Tijd in uitkering/baan/overig en kwaliteit van de banen

Experimentgroep
Controlegroep

fractie
uitkering
0,52
0,59

fractie
baan
0,29
0,24

fractie
overig
0,26
0,22

aantal
banen
1,7
1,6

deeltijdfactor
0,57
0,55

loon per
uur
11,75
12,03

Het deel van de personen dat na binnen een jaar te zijn uitgestroomd weer opnieuw in een
uitkering terecht is gekomen is 4,3% in de experimentgroep en 3,5% in de controlegroep, een nietsignificant verschil van (afgerond) 0,7%-punten.
Het maximaal aantal maanden dat alle klanten in dit experiment konden worden gevolgd is 12
maanden.
Vergelijking met deelperiode
Door de niet optimale uitvoering van de toewijzing van personen in deelnemersgroep en
controlegroep is niet zeker of deelnemersgroep en controlegroep over die periode geheel
vergelijkbaar zijn. Daarom hebben we in een eerder stadium ook naar een deelperiode gekeken, de
weken 4 tot en met 13 in 2013, waarin de uitvoering relatief goed is verlopen. Hieruit kunnen we
concluderen dat, hoewel de netto-effecten in de deelperiode een aantal procentpunten verschilt van
de netto-effecten in de gehele periode, het algemene beeld van de effectiviteit van WerkLoont in
de deelperiode bevestigd wordt, en deelnemersgroep en controlegroep over de gehele periode dus
voldoende vergelijkbaar zijn.

Conclusie
Door fouten in de toewijzing is de uitvoering van het experiment niet optimaal geweest. Door de
vrij grote aantallen in deelnemers- en controlegroep en een vergelijking met een deelperiode
waarin de toewijzing relatief goed is verlopen kunnen de volgende conclusies getrokken worden:
1) WerkLoont heeft een netto preventief effect op het krijgen van een uitkering;
2) WerkLoont heeft een positief effect op de uitstroomkans, totaal en naar een baan, van
degenen die wel in een uitkering komen;
3) Het totale effect is aanzienlijk.
Verder houdt WerkLoont nog enige tijd een positief effect op de uitstroomkans nadat deelnemers
de periode van 15 weken hebben voltooid.

83

84

ROTTERDAM “SCREENING”
Het instrument
Het instrument Screening houdt in dat het profiel van werkzoekenden middels een gesprek aan de
hand van een vragenlijst in beeld wordt gebracht. Op grond van het profiel wordt de werkzoekende
gekwalificeerd als:
a
Direct matchbaar; Werkzoekende wordt aangemeld bij het sectorteam waarin hij/zij de meeste
kans maakt aan het werk te gaan en daar opgeroepen en gematcht.
b Op termijn matchbaar; In geval van een taalbarrière wordt werkzoekende doorverwezen naar
taalprogramma’s; In geval van multiproblematiek waarbij ExIT noodzakelijk is, wordt
werkzoekende daar aangemeld; Gaat het vooral om het opdoen van werkritme/ervaring wordt
betrokkene aangemeld bij WEP; Betreft het iemand die vooral problemen heeft met motivatie
en is een maatregeltraject al eerder gevolgd wordt werkzoekende aangemeld bij Werkdirect.
(Op dit moment is er een experiment gaande om in groepsverband mensen m.b.v. een
presentatie/motivatie/sollicitatietraining matchbaar te maken.)
c
Niet matchbaar; Werkzoekende wordt terugverwezen naar eigen klantmanager. Opties zijn
dan: vrijstellingen arbeidsverplichting/ participatieplicht (indien niet in staat iets te doen),
participatieplicht opleggen en werkzoekende verwijzen richting vrijwilligerswerk (indien wel
iets mogelijk).
Doelgroep
Het instrument Screening wordt ingezet voor werkzoekenden die – op grond van de bij het begin
van het experiment aanwezige informatie – binnen maximaal 2 jaar in staat zijn uit te stromen
naar betaald werk, maar bij de start van de uitkering niet direct aan het werk konden. Er waren op
dat moment belemmeringen, maar oplosbaar.
Beleidstheorie
Het doel van Screening is om zoveel mogelijk werkzoekenden te bemiddelen naar een baan.
Hierbij zijn drie elementen van belang:
1 De screening zelf: denkbaar is dat van het oproepen van een werkzoekende en het gesprek met
een klantmanager een stimulerend effect uitgaat op het zoeken en aanvaarden van werk;
2 Na doorverwijzing kan de bemiddeling door het sectorteam een positief effect hebben op de
kans op een baan;
3 Als de werkzoekende training krijgt, kan dit zijn baankansen verbeteren.

Beschrijving experiment
Selectie en verdeling van deelnemers
Uitgegaan is van een groep van 4000 werkzoekenden die begin september 2012 nog niet gescreend
waren. Uit deze groep zijn willekeurig (random toewijzing) 600 personen voor de
deelnemersgroep en 600 voor de controlegroep geselecteerd.
Dienstverlening experimentgroep

85

Werkzoekenden worden aangeschreven met een brief. In de brief wordt aan de werkzoekende
gevraagd om een afspraak te maken voor een gesprek. Daarnaast wordt de werkzoekende gevraagd
een met de brief meegestuurde vragenlijst in te vullen en mee te nemen naar het gesprek. Met het
beantwoorden van de vragenlijst geeft de werkzoekende een reflectie op zijn/haar eigen motivatie,
houding en gedrag. Daarnaast worden een aantal feiten, die in het datasysteem ingevoerd zijn,
gecheckt op juistheid en correctie. Tevens gaat één van de vragen over werkzaamheden die
werkzoekende kan en wil doen. Daar moet hij/zij dus over nadenken. Op het gesprek neemt de
betrokken werkzoekende de gegevens mee. De klantmanager gaat in het gesprek met name in op
de motivatie, de houding en het gedrag, en op de mogelijkheden die de werkzoekende heeft
aangegeven. In veel gevallen wordt de werkzoekende ook geconfronteerd met zijn uitstraling
tijdens het gesprek en worden tips gegeven om daarin verbetering aan te brengen. Het is een
arbeidsmotivatiegesprek. De gegevens van de werkzoekende worden in het systeem ingevoerd.
Controlegroep
Klanten in de controlegroep worden gedurende de looptijd van het experiment niet gescreend. Zij
krijgen alleen basisdienstverlening (toegang tot informatie op het werkplein, zoals informatie over
vacatures) en worden niet extra geïnformeerd of aangespoord tot actie.
Periode van uitvoering
Het experiment Screening is van 1 oktober 2012 tot 1 maart 2013 uitgevoerd. De gemiddelde
lengte van de observatieperiode is 1,44 jaar (1,43 jaar voor de experimentgroep en 1,46 jaar voor
de controlegroep).

Uitvoering experiment
Verdeling over experiment- en controlegroep
In totaal zijn er 1121 klanten opgenomen in het experiment, waarvan 552 klanten in de
experimentgroep (screening) en 569 klanten in de controlegroep (geen screening).
Uitval
Van de 600 geselecteerde deelnemers zijn er 40 niet meegenomen in het experiment. Dit kan zijn
omdat deze personen reeds waren uitgestroomd voor de start van de screening. Verder blijken er 8
personen te zijn meegenomen, die niet vooraf waren geselecteerd. Op basis van de data nemen we
aan dat we de deelnemersgroep minimaal kunnen volgen tot en met 1 augustus 2013. Willen we de
deelnemers minimaal 5 maanden volgen, dan betekent dit dat de screeningsdatum voor 1 maart
2013 moet liggen. Personen waarvan de screeningsdatum na 1 maart 2013 ligt, zijn uit het bestand
verwijderd. Deelnemers waarvan de uitstroomdatum in het aangeleverde bestand eerder is, of de
startdatum van de uitkering later is dan de screeningsdatum zijn ook uit het analysebestand
verwijderd. Zo blijven 552 deelnemers over.
Personen uit de controlegroep waarvan de instroomdatum na, of de uitstroomdatum voor de
startdatum ligt, zijn buiten het experiment gelaten. Ook personen uit de controlegroep die
gescreend worden tussen de start- en einddatum zijn niet meegenomen. Uiteindelijk blijven er 569
personen in de controlegroep over.

86

Uitkomsten
Samenstelling deelnemersgroep en controlegroep
In deze paragraaf gaan we na in hoeverre de samenstelling van de deelnemersgroep en de
controlegroep overeenkomt zoals vereist is voor een betrouwbare vergelijking. De volgende
kenmerken zijn in deze vergelijking betrokken: geslacht, leeftijd, nationaliteit, het hebben van
minderjarige kinderen en de werkloosheidsduur bij aanvang van het experiment. Wat betreft
nationaliteit, kinderen en werkloosheidsduur zijn beide groepen vrijwel gelijk. Vrouwen zijn
echter onder de deelnemersgroep beter vertegenwoordigd dan onder de controlegroep (66% t.o.v.
61%). Het aantal personen van 45 jaar en ouder is minder vertegenwoordigd in de
deelnemersgroep (50% t.o.v. 53%). Beide verschillen zijn echter niet significant. 29
Resultaatmaatstaven
We gebruiken een resultaatmaatstaf waarbij de waarnemingsperiode voor iedereen dezelfde is,
namelijk het percentage personen die binnen een vaste periode na start deelname experiment
uitgestroomd zijn. Bij deze maatstaf worden alle deelnemers en personen in de controlegroep over
een even lange periode (vijf maanden of twaalf maanden) gevolgd, waardoor de uitkomsten
duidelijk te interpreteren zijn als uitstroomkans.
Resultaten
De resultaten hebben betrekking op de periode vanaf het begin van het experiment (1 oktober
2012) tot aan het einde van de observatieperiode (18 maart 2014).
Tabel B11

Netto-effect: uitstroom uit de uitkering
Uitstroom binnen 5 maanden

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

5,4%
6,2%
-0,7%

Uitstroom binnen 12 maanden
9,6%
11,6%
-2,0%

In hoeverre heeft Screening effect? Tabel B11 geeft van de deelnemersgroep en de controlegroep
weer hoeveel procent is uitgestroomd binnen vijf en twaalf maanden na hun start in het
experiment. In beide gevallen stroomt een iets groter deel van de controlegroep uit. Het verschil
tussen de deelnemers aan screening en de controlegroep is echter klein en niet significant.
Tabel B12

Netto-effect: uitstroom naar baan

Experimentgroep
Controlegroep
Netto-effect

29

Uitstroom naar baan binnen 5
maanden
1,5%
1,2%
0,2%

Uitstroom naar baan binnen 12
maanden
2,5%
2,8%
-0,3%

Dit betreft significantie op 5%-niveau. Het verschil in aantal vrouwen/mannen is wel significant
op 10%-niveau.

87

De uitstroom naar een baan laat eenzelfde beeld zien als de totale uitstroom (tabel B12). In beide
groepen zijn er weinig personen die naar een baan uitstromen. 30 De verschillen zijn minimaal.
Tabel B13

Tijd in uitkering/baan/overig en kwaliteit van de banen

Experimentgroep
Controlegroep

fractie
uitkering
0,93
0,93

fractie
baan
0,05
0,04

fractie
overig
0,05
0,06

lengte eerste
baan (dagen)
204
214

aantal
banen
1,2
1,4

deeltijdfactor
0,60
0,56

loon per
uur
10,78
10,85

Tabel B13 geeft de gemiddelde fractie van de tijd dat men een uitkering krijgt, een baan heeft of
geen van tweeën (overig), en daarnaast enkele aspecten van de kwaliteit en duurzaamheid van de
banen. Ook hieruit blijkt dat er vrijwel geen verschil is tussen klanten met screening en klanten
zonder screening.
Het deel van de personen dat na binnen een jaar te zijn uitgestroomd weer opnieuw in een
uitkering terecht is gekomen is 1,8% in de experimentgroep en 3,0% in de controlegroep, een
(niet-significant) verschil van 1,2%-punten.
Het maximaal aantal maanden dat alle klanten in dit experiment konden worden gevolgd is 12
maanden.
De uitstroomkansen zijn laag, maar hierbij moet worden bedacht dat het in het algemeen om zeer
langdurig werklozen (de gemiddelde uitkeringsduur bij start deelname experiment is bijna zes jaar)
gaat. Gelet op het kleine aantal dat uitstroomt in de steekproef heeft het weinig zin deze resultaten
te differentiëren naar bijvoorbeeld geslacht.
Van de gescreende deelnemers is 29 procent doorverwezen naar de sectorteams. De deelnemers
die worden doorverwezen naar de sectorteams starten daar gemiddeld genomen 83 dagen na
screening. We beschikken niet over gegevens over de datum waarop klanten, die zijn
doorverwezen naar een sectorteam, naar vacatures zijn verwezen. Ook als dit met enige vertraging
is gebeurd, is het effect van de sectorteams grotendeels in de resultaten verdisconteerd.

Conclusie
Screening heeft geen meetbaar effect op de kans om, gerekend vanaf het moment van screening,
binnen een jaar uit te stromen.

30

Andere redenen voor de uitstroom uit de uitkering zijn bijvoorbeeld inkomsten uit andere
bronnen (alimentatie, uitkering arbeidsongeschiktheid), bereiken van de AOW-leeftijd of
onvoldoende medewerking. Omdat de personen willekeurig zijn toegewezen aan beide
groepen, zullen deze redenen van uitstroom in beide groepen in gelijke mate voorkomen, en
heeft dit geen invloed op de netto-effectmeting.

88