Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 824

Integratiebeleid

Nr. 380

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag 20 december 2022
1. Inleiding en opzet van de uitvoeringsbrief
1.1. Inleiding
De inburgering van nieuwkomers in Nederland dient eraan bij te dragen
dat zij zo snel mogelijk kunnen meedoen in Nederland. Dat is van belang
voor de inburgeringsplichtige, maar ook voor de samenleving. Inburgering geeft nieuwkomers een goede basis om hun leven in Nederland
vorm te geven, waarbij zij zelf verantwoordelijk zijn voor een succesvolle
inburgering.
In de afgelopen decennia hebben verschillende visies op inburgering
geleid tot verschillende stelselwijzigingen. Met de nieuwe Wet inburgering
2021 (hierna: Wi2021) wordt beoogd dat nieuwkomers zo snel mogelijk de
taal leren op het voor hen hoogst haalbare niveau én snel en volwaardig
mee kunnen doen in de maatschappij, het liefst via betaald werk. De
uitvoering van het nieuwe inburgeringsstelsel loopt naast de activiteiten
op de Wet inburgering 2013 (hierna: Wi2013), waar nog zo’n 60 duizend
inburgeringsplichtigen onder vallen. Door de uitvoering van het verbeterplan worden enkele hardheden uit het (oude-) stelsel weggenomen.
Daarnaast wordt er een impuls aan DUO gegeven om waar nodig meer
maatwerk voor inburgeraars te realiseren.
Het nieuwe inburgeringsstelsel is nu bijna één jaar van kracht en is
ontwikkeld in samenwerking met de uitvoerende partijen en betrokkenheid van inburgeraars; de basis is daarmee sterk. Met deze grote
stelselwijziging zijn er veel nieuwe taken bij de gemeenten belegd. Een
van de belangrijkste wijzigingen is dat gemeenten de regie hebben op
inburgering, vanaf het moment van koppeling door het COA van de
inburgeringsplichtige aan de gemeente. Doelstelling daarbij is om zo
vroeg mogelijk te beginnen met activiteiten gericht op integratie en
participatie.

kst-32824-380
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

1

Gemeenten, DUO, taalaanbieders en andere ketenpartners zijn druk bezig
met de uitvoering van het nieuwe stelsel. Dit stelsel moet tot uitvoering
komen in een zeer complexe tijd door onder andere opvang van Oekraïense ontheemden, krapte op de arbeidsmarkt en huisvestingsproblematiek. Daar waar we knelpunten zien binnen het stelsel, werken we
samen met de ketenpartners aan concrete oplossingen.
Zo voeren we verbeteringen door met betrekking tot de leerbaarheidstoets en werken we aan manieren om tijdelijk en structureel het tekort aan
NT2-docenten te ondervangen. Op onderwerpen zoals ontzorgen en de
onderwijsroute werken we nauw samen met de ketenpartners om tot
passende oplossingen te komen. Door het lerende en adaptieve karakter
van het stelsel is dat mogelijk binnen de kaders die er liggen.
Graag informeer ik uw Kamer middels deze uitvoeringsbrief over de
eerste signalen en ervaringen met het functioneren van de Wi2021 en
bredere ontwikkelingen in de uitvoering van de inburgering. De laatste
uitvoeringsbrief dateert van 4 juli jl.1
1.2. Opzet
In deze Kamerbrief staan drie hoofdthema’s centraal. Allereerst neem ik
uw Kamer in deze brief mee in de stand van zaken en eerste ervaringen
met de werking van de Wi2021. Ten tweede informeer ik uw Kamer zoals
gebruikelijk over een aantal vaste onderwerpen zoals de voortgang onder
de Wi2013, stand van zaken van de leningen en het functioneren van het
toezichtstelsel. Tot slot ga ik in op overige relevante ontwikkelingen in het
inburgeringsveld.
2. Wet inburgering 2021
2.1. Complicatie overgangsrecht
Na de inwerkingtreding van het nieuwe inburgeringsstelsel op 1 januari jl.
ontstonden problemen met de toepassing van het overgangsrecht.
Hierdoor ontvingen 3122 inburgeringsplichtigen helaas een onjuiste
kennisgeving van de inburgeringsplicht. Ik heb daarop het proces van het
vaststellen van de inburgeringsplicht stilgelegd. Vanaf eind maart jl. is het
proces voor de Wi2021 hervat. De 312 personen die een onjuiste
kennisgeving hadden ontvangen, hebben de mogelijkheid gekregen om
een keuze te maken om in te burgeren onder de Wi2021 of de Wi2013.
Asielstatushouders uit deze groep die geen keuze hebben gemaakt,
burgeren in onder de Wi2021. Gezinsmigranten en overige migranten van
deze groep zullen inburgeren onder de Wi2013, tenzij zij anders hebben
aangeven. U bent hierover geïnformeerd middels de Kamerbrief3 «Stand
van zaken overgangsrecht uitvoeringskwestie Wet inburgering 2021» op
9 juni jl. (Kamerstuk 32 824, nr. 363).
Voor gezinsmigranten en overige migranten die een verkeerde kennisgeving hebben ontvangen, is de termijn om een keuze te maken
verstreken. 18 van hen hebben aangegeven liever onder het nieuwe
stelsel in te burgeren (van de 85 in totaal4). Van de in totaal 2275 asielsta-

1

Kamerstuk 32 824, nr. 365.
In eerste instantie hebben 316 personen in januari jl. een verkeerde kennisgeving ontvangen.
Op 4 mei jl. ging het in totaal om 312 personen die op dat moment nog inburgeringsplichtig
waren.
3
Kamerstuk 32 824, nr. 356.
4
Dit was het aantal gezins- en overige migranten dat eerder een verkeerde kennisgeving heeft
gekregen en op 11 mei jl. nog inburgeringsplichtig was.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

2

tushouders, hebben 136 personen op peildatum 24 oktober jl. aangegeven
liever onder het oude stelsel in te burgeren.
Voor asielstatushouders die een verkeerde kennisgeving ontvingen, geldt
geen vaste einddatum om de keuze kenbaar te maken. De keuze moet
kenbaar zijn gemaakt als het Plan Inburgering en Participatie (PIP) is
vastgesteld. Het kan dus zijn dat er nog keuzes binnen komen.
2.2. Eerste ervaringen met de Wi2021
Tijdens het Commissiedebat van 22 november 2021 (Kamerstuk
35 925 XV, nr. 79) is door mijn voorganger een toezegging gedaan aan het
lid Belhaj om de eerste ervaringen van gemeenten met de uitvoering van
de Wi2021 op te halen. Deze ervaringen zijn op meerdere manieren
opgehaald.
Zo zijn de onderwerpen die in de uitvoering spelen onder andere aan de
orde geweest in de door DUO georganiseerde inburgeringscafés. In zeven
bijeenkomsten zijn ervaringen bij gemeenten opgehaald en is informatie
gedeeld. Bij de inburgeringscafés waren meerdere vertegenwoordigers uit
de keten betrokken (zoals COA, IND, VNG, Divosa, DUO en SZW).
Daarnaast heeft op 1 november jl. een extra bijeenkomst met gemeenten
plaatsgevonden om de ervaringen met de uitvoering van de Wi2021 te
delen. Bij deze bijeenkomst waren vertegenwoordigers van kleine,
middelgrote en grote gemeenten aanwezig, evenals vertegenwoordigers
van SZW, VNG en Divosa. Tijdens deze bijeenkomst is er een breed palet
aan onderwerpen besproken. Zo zijn de gemeenten positief over het feit
dat ze onder de nieuwe wet meer regie over de uitvoering hebben. Wel
zijn er verschillende uitvoeringsvraagstukken waar aandacht voor wordt
gevraagd, waaronder:
1. de uitvoering van het financieel ontzorgen van asielstatushouders,
2. de onverwacht afwijkende resultaten van de leerbaarheidstoets,
3. knelpunten rondom de vroege start, en
4. een beperkte doorstroom.
Op het thema ontzorgen en vroege start zijn we in gesprek met de VNG en
gemeenten over de knelpunten die zij ondervinden. Met betrekking tot
ontzorgen gaat het o.a. om het ontbreken van mogelijkheden om
maatwerk toe te passen. Zoals ik heb aangegeven tijdens het wetgevingsoverleg van 21 november jl. (Kamerstuk 36 200 XI, nr. 85), bekijk ik samen
met Minister Schouten of een wetsaanpassing mogelijk is.
Zoals ik in mijn brief6 van 29 september jl. aan uw Kamer heb gemeld, zijn
er na de zomer diverse technische en inhoudelijke verbeteracties in gang
gezet naar aanleiding van de afwijkende resultaten van de leerbaarheidstoets. Een deel van deze verbeteracties is inmiddels gerealiseerd. Zo is de
toets technisch aangepast, zodat het voor de kandidaat eenvoudiger is om
het (juiste) antwoord te selecteren. Verder heeft een inhoudelijke analyse
plaatsgevonden van alle opgaven. Daaruit is naar voren gekomen dat 6
van de 40 opgaven niet optimaal functioneerden. Deze opgaven zijn
aangepast. Het inzichtelijk maken van de daadwerkelijke scores voor
gemeenten, zodat gemeenten deze informatie kunnen meenemen in de
integrale afweging voor een leerroute, wordt in januari 2023 gerealiseerd.
Het onderzoek om uit te sluiten dat de leerbaarheidstoets digitale
vaardigheden toetst in plaats van de leerbaarheid, loopt op dit moment.
De aanpassing om te voorkomen en dat de toets wordt afgesloten terwijl
5

Dit was het aantal gezins- en overige migranten dat eerder een verkeerde kennisgeving heeft
gekregen en op 11 mei jl. nog inburgeringsplichtig was.
6
Kamerstuk 32 824, nr. 376.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

3

de kandidaat niet alle opgaven heeft beantwoord, wordt in januari 2023
gerealiseerd.
Tenslotte is er een handreiking opgesteld voor gemeenten, die ertoe moet
leiden dat kandidaten optimaal voorbereid worden en onder de juiste
omstandigheden de leerbaarheidstoets afleggen. In de volgende
paragraaf ga ik in op de acties rondom de knelpunten bij de vroege start
en de beperkte doorstroom.
Tot slot heeft de onderwijsroute mijn volle aandacht. De doelstelling van
de onderwijsroute is het benutten van het onderwijspotentieel om
inburgeringsplichtigen voor te bereiden op het reguliere onderwijs.
Omdat er vlak voor de inwerkingtreding van de Wi2021 onvoldoende
aanbod in deze leerroute tot stand kwam, heb ik de keuze gemaakt
tweemaal extra middelen beschikbaar te stellen aan gemeenten. Mede de
beschikbaarstelling van deze middelen heeft geleid tot meer aanbod,
maar nog niet tot de gewenste landelijke dekking van de onderwijsroute.
Ik informeer uw Kamer – zoals toegezegd in het Commissiedebat
Inburgering en Integratie van 6 juli jl. (Kamerstuk 32 824, nr. 367) – in het
eerste kwartaal van 2023 over de stand van zaken in de praktijk.
Verder informeer ik uw Kamer uiterlijk in Q2 van 2023 over de structurele
borging van de onderwijsroute. Tot die tijd werk ik met mijn collega
Wiersma en de betrokken partners aan verschillende opties voor de
structurele borging. Daarbij bekijken we nadrukkelijk welke optie het best
passend is voor de doelgroep. Ook bekijken we de opties in het licht van
de ambitie uit het Coalitieakkoord om de rol van roc’s bij inburgering te
versterken. De besluitvorming over de toekomst van de onderwijsroute
dient in Q2 te zijn afgerond. Parallel hieraan kijk ik met dezelfde partners
wat nodig is om het aanbod in het huidige stelsel dekkend te krijgen.
2.3. Beperkte doorstroom
Ik vind het belangrijk om, zeker in deze fase van de nieuwe wet, in nauw
contact te staan met inburgeraars en de uitvoering. Naar aanleiding van
signalen over een beperkte doorstroom vanaf opleggen inburgeringsplicht tot het volgen van lessen, die wij in de eerste plaats ontvingen van
taalaanbieders, ben ik in gesprek met ketenpartners. Samen met de
partners DUO, gemeenten en vertegenwoordigers van taalaanbieders is
een analyse gestart. De eerste cijfers laten zien dat op peildatum
1 december jl. bij in totaal 19 procent van de inburgeringsplichtige
asielstatushouders een PIP (persoonlijk plan inburgering en participatie) is
vastgesteld. Bij gezinsmigranten gaat het om een percentage van 43
procent dat, op basis van een vastgesteld PIP, kan starten of al gestart is
met de inburgeringscursus. Voor overige migranten, de kleinste
doelgroep in het stelsel, is dat 19 procent. Dit duidt op een tragere start
van het stelsel dan op basis van de doorlooptijden van de werkprocessen
in de inburgerings- en asielketen aangenomen werd.
In onderstaande tabel is het aantal vastgestelde PIP’s terug te lezen, per
inburgeringsdoelgroep en leerroute. De tabel biedt nog geen inzicht in de
doorlooptijden voor de inburgeringsplichtigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

4

Tabel 1. Aantal vastgestelde PIP’s voor asielstatushouders, gezinsmigranten en
overige migranten

Bron: DUO. Peildatum 1 december 2022.

Ik neem dit signaal uiterst serieus. Niet alleen vanwege de mogelijke
gevolgen voor inburgeringsplichtigen zelf, maar ook vanwege de
gevolgen voor de ketenpartners en de samenleving. Een snelle start van
de inburgering is een belangrijke pijler van het nieuwe stelsel en geeft
nieuwkomers de kans om snel en volwaardig mee te doen in de
maatschappij.
Voor het analyseren en oplossen van de knelpunten rondom de beperkte
doorstroom trek ik samen op met de ketenpartners. De analyse loopt nog
en zal naar verwachting in Q1 2023 worden afgerond. We zoeken naar
oorzaken, waardoor gericht kan worden ingezet op concrete oplossingen.
In de eerste plaats is het waarschijnlijk dat de complicatie vanwege het
overgangsrecht (zie paragraaf 2.1) een rol heeft gespeeld. Hierdoor
stroomden inburgeringsplichtigen effectief pas vanaf april het stelsel in.
Zoals hierboven is beschreven, dragen het beperkte aanbod van de
Onderwijsroute en de afwijkende resultaten van de leerbaarheidstoets bij
aan de vertraging. Over deze onderwerpen en de oplossingsrichtingen is
uw Kamer eerder geïnformeerd middels de verzamelbrief7 «Wet inburgering 2021» van 29 september jl. en de Kamerbrief8 «Stand van zaken
van de Onderwijsroute» van 29 juni jl.
Daarnaast weten we dat asielstatushouders veelal langer dan voorzien in
het azc verblijven in afwachting van een woning. Gemeenten geven aan
dat zij hierdoor in veel gevallen niet kunnen starten met de inburgering.
Met gemeenten en het COA worden daarom nu gesprekken gevoerd om
te bezien wat er nodig is om het aantal gemeentelijke inburgeringstrajecten dat al in het azc start, te verhogen. Zo kunnen we de snelle start van
de inburgering voor de inburgeringsplichtigen bevorderen.
Een andere mogelijke oorzaak voor de beperkte doorstroom is dat
gemeenten veel capaciteit hebben ingezet voor het opvangen van
Oekraïense ontheemden en daardoor andere zaken minder snel op
konden pakken. Kortom; verschillende factoren, zowel binnen het
inburgeringsstelsel als daarbuiten hebben ervoor gezorgd dat het
7
8

Kamerstuk 32 824, nr. 376.
Kamerstuk 32 824, nr. 364.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

5

uitgangspunt van een snelle start voor inburgeraars onder druk is komen
te staan. Dit is niet wenselijk. In het wetgevingsoverleg van 21 november
jl. heb ik ook aangegeven dat er geen tijd te verliezen is en dat het van
groot belang is dat gemeenten zo vroeg mogelijk starten met de brede
intake.
2.4. Een lerende uitvoering staat centraal
Er is voldoende ruimte in de inburgeringsketen nodig om te leren van de
uitvoering en aanpassingen in de regelgeving tijdig door te voeren.
Om gemeenten en hun lokale uitvoeringspartners te ondersteunen bij het
leerproces, faciliteert Divosa voor 2022 en 2023 het opzetten en
begeleiden van Communities of Practice (CoP’s) in verschillende regio’s in
het land. Hierover is uw Kamer geïnformeerd middels de eerdergenoemde verzamelbrief. Binnen een CoP leren uitvoerende partners met en
van elkaar van de ervaringen in de praktijk. De eerste CoP is in juni jl. in
Amsterdam van start gegaan.
In november zijn nog eens drie CoP’s gestart:
1. Een CoP in Hart van Brabant. Deze CoP komt voort uit een al bestaand
regionaal netwerk van ongeveer 100 vertegenwoordigers van deze
gemeenten en ketenpartners.
2. Een CoP in de Achterhoek die bestaat uit circa 20 deelnemers,
waaronder ervaringsdeskundigen en sleutelpersonen.
3. Een thema-CoP bestaande uit 25 gemeentelijke klantmanagers die zich
gaat richten op de gemeentelijke regierol.
Divosa voert momenteel gesprekken met negen andere regio’s waar
belangstelling is voor het oprichten van een CoP. Daarnaast wordt een
landelijk coördinatiepunt CoP’s ingericht. Via dit landelijk coördinatiepunt
worden de signalen en ervaringen die binnen de CoP’s aan de orde komen
landelijk gefilterd en gebundeld. De signalen die niet binnen de CoP’s
kunnen worden opgelost, worden gedeeld in overleggen met de ketenpartners. Inspirerende werkwijzen en geleerde lessen worden verspreid
onder de professionals uit de uitvoering die niet deelnemen aan een CoP.
Verder heb ik uw Kamer middels de eerdergenoemde verzamelbrief
geïnformeerd over de wijze waarop we, door middel van de onderzoeken
die zijn voorzien in het Monitoring- en Evaluatieplan, volgen hoe de wet in
de praktijk werkt. De eerste onderzoeken zijn opgestart. Ik verwacht in het
eerste kwartaal van 2023 de resultaten van de eerste marktmonitor met de
Kamer te delen.
Tot slot is er een ketenconferentie: de plek voor ketenpartners om elkaar te
ontmoeten, kennis en ervaringen uit te wisselen, en inspiratie op te doen.
Op de jaarlijkse ketenconferenties komen uitvoerende partijen in de
inburgeringsketen bij elkaar. De eerste ketenconferentie vond plaats op
21 november jl. en stond in het teken van de presentatie van het
Ketenplan Inburgering 2022-2025; een gezamenlijk product van SZW en
ketenpartners.
2.5. Invulling praktijkervaring door module Arbeidsmarkt en Participatie
Inburgeringsplichtigen worden in de Wi2021 middels de module
Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) voorbereid op de Nederlandse
arbeidsmarkt. Ze doen in de MAP vaardigheden op die nodig zijn om te
kunnen participeren. De MAP bevat ook een praktijkelement waarin
inburgeringsplichtigen daadwerkelijk werkervaring opdoen op de
arbeidsmarkt. In november 2021 heeft uw Kamer de motie van het lid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

6

Becker9 aangenomen waarin verzocht is te monitoren in hoeveel van de
gevallen de gemeente de MAP echt invult met praktijkervaring, hoe de
match tussen asielstatushouder en werkgever door de gemeenten
gerealiseerd wordt, en om best practices op te stellen om met gemeenten
te delen. Om te kunnen monitoren hoe gemeenten de praktijkervaring
binnen de MAP invullen, zijn er diverse vragen opgenomen in de jaarlijkse
enquête onder gemeenten ten behoeve van de monitor van gemeentelijk
beleid, arbeidstoeleiding en inburgering statushouders van het Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS).
In november is de KIS-monitor 2022 gepubliceerd waarin gemeenten
gevraagd zijn hoe zij de praktijkervaring binnen de MAP gaan invullen. De
enquête toont aan dat gemeenten de praktijkervaring in de MAP vaak
gaan invullen met een combinatie van activiteiten. De onderdelen van de
praktijkcomponent van de MAP die gemeenten het vaakst noemen zijn:
werkervaringsplekken of stages bij reguliere werkgevers (41 procent),
werkervaringsplekken bij SW-bedrijven (28 procent, vrijwilligerswerk (26
procent) en bedrijfsbezoeken en excursies (27 procent). Een kwart van de
gemeenten (23 procent) weet nog niet hoe zij het praktijkgedeelte van de
MAP gaat invullen.
Met de jaarlijkse KIS-monitor zal de invulling van de MAP door
gemeenten verder gevolgd worden. Aanvullend hierop ben ik
voornemens om in 2025 en 2027 diepgaander, kwalitatief onderzoek te
doen naar de wijze waarop gemeenten de dualiteit van de leerroutes,
inclusief de MAP, vormgeven, om beter inzicht te krijgen welke vormen
van werkervaring inburgeringsplichtigen in de verschillende fasen van het
inburgeringsproces opdoen en op welk niveau. In dit onderzoek zullen ook
best practices over de MAP beschreven worden. Uw Kamer zal worden
geïnformeerd over deze onderzoeken.
2.6. Herstelactie voor ten onrechte opgelegde inburgeringsplicht Turkse
gezinsmigranten en overige migranten
In de periode van januari tot en met juni jl. is aan 139 gezinsmigranten en
overige migranten met de Turkse nationaliteit ten onrechte de inburgeringsplicht opgelegd. Zij ontvingen een kennisgeving op grond van de
Wi2021, terwijl zij vrijgesteld zijn van de inburgeringsplicht, omdat zij voor
1 januari jl. reeds in Nederland waren en in het bezit waren van een
(eerdere) verblijfsvergunning met een inburgeringsplichtig doel. Om dit te
kunnen vaststellen heeft DUO historische gegevens van de IND nodig,
waarover DUO eerder niet beschikte, omdat het een nieuwe groep
(potentieel) inburgeringsplichtigen betreft. De ketenpartners onderzoeken
of dit ook voor andere groepen kan gelden en hoe dit in de toekomst kan
worden voorkomen.
Recent is er een herstelactie uitgevoerd. DUO heeft de betrokkenen medio
november geïnformeerd over de onterecht opgelegde inburgeringsplicht.
In de gevallen waar de inburgeringsplicht nog van kracht was, is deze
beëindigd. Indien de betrokkenen kosten hebben gemaakt voor de
inburgering onder de Wi2021, kunnen zij hiervoor compensatie
ontvangen. DUO beoordeelt per geval of de kosten worden vergoed. De
hiermee gemoeide kosten bedragen maximaal € 250.000. Dekking
hiervoor is gevonden binnen de beleidsondersteunende budgetten van
begrotingsartikel 13 van het nieuwe inburgeringsstelsel. Tevens zijn
betrokkenen geïnformeerd over de mogelijkheid om op eigen kosten
vrijwillig in te burgeren. Ook de gemeenten zijn geïnformeerd over deze
groep en de herstelactie.
9

Kamerstuk 35 925 XV, nr. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

7

3. Wet inburgering 2013
3.1. Voortgang onder de Wi2013
Tabel 2 toont hoeveel inburgeringsplichtigen per 1 oktober jl. hebben
voldaan10 aan de inburgeringsplicht, daarvan ontheven zijn, of nog bezig
zijn met inburgering onder de Wi2013. Te doen gebruikelijk zijn hierbij
asielstatushouders, gezinsmigranten en overige migranten onderscheiden.
Tabel 2. Slagingspercentages inburgeringsplichtigen per cohort

Bron: DUO. Peildatum 1 oktober 2022.
* Aantallen van 5 of minder worden niet weergegeven omdat gegevens in die gevallen te herleiden zijn naar individuele gevallen. Overige aantallen
kunnen ook niet worden genoemd, als op die manier aantallen van 5 of minder berekend kunnen worden.

Van de cohorten 2013 tot en met 2017, zo laat de tabel zien, heeft bijna
iedereen aan de inburgeringsplicht voldaan of is hiervan ontheven. Van de
cohorten 2013 en 2014 is nog 3 procent inburgeringsplichtig en van de
cohorten 2015 en 2016 nog 4 procent respectievelijk 5 procent. Bij het
cohort 2017 gaat het nog om 9 procent die hun inburgering nog niet
hebben afgerond. Een deel is van de inburgeringsplicht ontheven. Bij het
cohort 2013 gaat het om 20 procent en bij het cohort 2014 om 21 procent.
In de uitvoeringsbrief11 van 4 juli jl. heb ik melding gemaakt van een
onderzoek dat wordt gestart naar de oorzaken waarom deze in totaal 3091
personen uit de cohorten 2013 tot en met 2016 nog niet nog niet aan hun
inburgeringsplicht hebben voldaan. Dit is onwenselijk voor de inburgeringsplichtige zelf en de samenleving. Het onderzoek, dat naar
verwachting in het eerste kwartaal van 2023 wordt afgerond, moet
bijdragen aan een oplossing van dit probleem. Onderzocht wordt welke

10
11

Voldaan betekent Wi2013 of Nt2-diploma’s behaald of vrijgesteld van inburgeringsplicht.
Kamerstuk 32 824, nr. 365.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

8

extra maatregelen mogelijk zijn om deze groep te helpen en/of te
stimuleren met inburgeren.
Tabel 2 laat zien dat het vooral inburgeringsplichtigen uit de cohorten
vanaf 2018 zijn die nog aan hun inburgeringsplicht moeten voldoen. Dat
veel inburgeringsplichtigen langer over de inburgering doen dan drie jaar
is verklaarbaar. Op diverse gronden kunnen verlengingen worden
verkregen. Zo hebben analfabete inburgeringsplichtigen (circa 20-25
procent van het aantal asielmigranten) recht op 2 jaar verlenging.
Inburgeringsplichtigen die bij het einde van hun termijn 300 uur cursus
hebben gevolgd en alle niet-behaalde examens minstens twee keer
hebben afgelegd, hebben eveneens recht op 2 jaar verlenging. Ook langer
verblijf in het azc geeft recht op verlenging.
Voor de inburgeringsplichtigen uit de Wi2013 is in de afgelopen jaren
vanwege corona gewerkt met generieke verlengingen van de inburgeringstermijn. Daarnaast kunnen op persoonlijke gronden (o.a. ziekte of
zwangerschap) verlengingen worden toegekend. Het is daardoor mogelijk
dat personen die langer dan drie jaar inburgeringsplichtig zijn, nog niet de
termijn waarin zij dienen in te burgeren, hebben overschreden. Voor het
eerst is er in deze uitvoeringsbrief inburgering in de tabel over de
slagingspercentages van inburgeringsplichtigen een cohort 2022
opgenomen. Het gaat hierbij om personen die vóór 1 januari jl. een
verblijfsvergunning hebben gekregen en daarmee inburgeringsplichtig
zijn onder de Wi2013, maar waarbij de officiële berichtgeving over de
inburgeringsplicht vanuit DUO ná 1 januari jl. heeft plaatsgevonden (de
zogeheten kennisgeving inburgeringsplicht van DUO). Voor de totale
groep (2022) geldt dat inmiddels 1 procent van de asielstatushouders en 4
procent van de gezinsmigranten aan de inburgeringsplicht heeft voldaan.
3.2. Stand van zaken leningen
Tabel 3 toont dat vanaf 1 januari 2013 tot 1 september jl. aan ruim 135.000
inburgeringsplichtigen een lening is toegekend en uitbetaald voor het
volgen van inburgeringscursussen en voor het doen van inburgeringsexamens. Deze leningen zijn verstrekt aan asielstatushouders, gezinsmigranten en overige migranten die inburgeringsplichtig zijn.
Tabel 3. Leningen DUO Inburgeringsplichtigen onder de Wi2013

Toegekende leningen /opgenomen
bedrag
Kwijtgescholden leningen
Teniet gegane leningen
Leningen in terugbetalingsfase
Volledig terugbetaalde leningen

Aantal

Bedrag

Gemiddeld

135.540
77.146
1.092
13.131
632

€ 863.982.512
€ 607.614.879
€ 2.070.878
€ 58.066.031
€ 1.903.406

€ 6.374
€ 7.876
€ 1.896
€ 4.422
€ 3.012

Bron: DUO. Peildatum 31 augustus 2022

Er zijn circa 77.000 leningen (deels) kwijtgescholden. De lening wordt
onder de Wi2013 voor een asielstatushouder kwijtgescholden, wanneer hij
of zij zonder verwijtbare termijnoverschrijding voldoet aan de inburgeringsplicht. Sinds begin van dit jaar kan de lening van een asielstatushouder ook gedeeltelijk worden kwijtgescholden, bijvoorbeeld wanneer
de inburgeringsplichtige gedeeltelijk heeft voldaan aan de inburgeringsplicht en binnen 6 maanden na het verstrijken van de uiterste inburgeringstermijn alsnog voldoet aan de inburgeringsplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

9

Onder de tenietgegane leningen vallen onder meer afboekingen waarbij
sprake is van bijzondere omstandigheden zoals bijvoorbeeld overlijden. In
2022 zijn door de Belastingdienst in totaal 31 inburgeringsplichtigen als
definitief gedupeerd aangemerkt in het kader van de hersteloperatie van
de kinderopvangtoeslag. Daarbij is in totaal € 75.848 kwijtgescholden.
Ruim 13.000 leningen worden in 10 jaar terugbetaald naar draagkracht. Dit
betreft grotendeels leningen aan gezinsmigranten die op of na 1 januari
2013 onder de Wi2013 inburgeringsplichtig werden. Op 1 augustus jl.
hadden ruim 600 personen hun lening geheel terugbetaald.
3.3. Voortgang van de ELIP-groep (Einde Lening Inburgeringsplichtig)
Het aantal inburgeringsplichtige asielmigranten dat ten minste € 9.500
van de lening heeft besteed, terwijl zij nog wel inburgeringsplichtig zijn, is
met 294 gedaald. Dit betreft een afname van ruim 12 procent. Tabel 3
geeft de ontwikkeling weer per cohort tussen de peilmomenten 1 mei en
15 oktober jl.
Deze daling is wederom een stap in de goede richting. Toch blijft de
ELIP-groep (Einde Lening nog Inburgeringsplichtig) mijn aandacht
houden. Nu nieuwe inburgeringsplichtigen onder de Wi2021 vallen, zal de
ELIP-groep minder nieuwe aanwas kennen dan voorheen. Het risico is
echter wel dat de inburgeringsplichtigen van de Wi2013 minder in de
belangstelling staan van taalscholen en andere organisaties. Daardoor zal
ELIP-begeleiding de komende jaren nodig blijven. Ik volg deze ontwikkeling daarom nauwgezet. Per 1 januari 2023 wordt door middel van het
verbeterplan beoogd om gegevensuitwisseling van DUO naar gemeenten
mogelijk te maken over de begeleiding van de ELIP-groep.
Tabel 4. ELIP minstens € 9.500 geleend, per cohort (asielstatushouders)
Cohort
Peildatum

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Totaal

01-05-2022
15-10-2022

24
21

78
65

207
167

460
325

601
391

722
548

270
487

30
87

4
10

0
1

2.396
2.102

Bron: DUO.

In de eerdere uitvoeringsbrieven heb ik u informatie gegeven over de
aantallen inburgeringsplichtigen die ten minste € 7.500 hebben geleend
én in de laatste 12 maanden van hun inburgeringstermijn zitten. In tabel 5
vindt u het overzicht van deze groep met de laatste cijfers, ter vergelijking
met het vorige peilmoment. Ook deze groep is kleiner geworden in de
afgelopen periode. De resterende inburgeringstermijn is van grote invloed
op de omvang van deze groep. Dat verklaart de grote wijzigingen in de
cohorten 2018 en 2019.
Gelet op de initiële inburgeringstermijn bereikt het cohort 2019 in 2022 de
situatie dat de resterende inburgeringstermijn minder dan 12 maanden
bedraagt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

10

Tabel 5. ELIP minstens € 7.500 geleend én in laatste 12 maanden inburgeringstermijn, per cohort (asielstatushouders)
Cohort
Peildatum

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Totaal

01-05-2022
15-10-2022

34
5

109
34

313
91

704
235

948
352

1.347
628

530
1034

10
15

0
2

0
1

3.995
2.397

Bron: DUO.

Van de hierboven gerapporteerde groepen is er sprake van een bepaalde
dubbeling. Een deel van de ene groep valt ook onder de definitie van de
andere groep. Namelijk inburgeringsplichtigen die minstens € 9.500
hebben geleend en tevens binnen 12 maanden voor het einde van de
termijn zitten. Wanneer dit in ogenschouw genomen wordt, beslaat de
totale populatie die in aanmerking komt voor ELIP-begeleiding door
gemeenten 3.582 inburgeringsplichtigen. Dit was 4.641 inburgeringsplichtigen in mei jl. Dat aantal is met 23 procent gedaald ten opzichte van het
vorige peilmoment. Deze aanzienlijke daling is het gevolg van een grotere
uitstroom uit de ELIP-groep, dan dat er nieuwe personen bijkwamen.
Gemeenten hebben aanzienlijke inspanningen geleverd om de ELIP-groep
te begeleiden. Vanaf 1 januari 2023 is de rol van de gemeenten bij de
ondersteuning en begeleiding van de ELIP-groep in de regelgeving
opgenomen. Hierdoor is directe gegevensverstrekking van DUO aan
gemeenten mogelijk. Dit helpt gemeenten om de doelgroep goed in beeld
te krijgen en biedt de ELIP-aanpak een nieuwe impuls. De verwachting
bestaat dat de omvang van de ELIP-groep de komende periode mede
daardoor verder zal afnemen.
Ook moet worden opgemerkt dat uit eerdere analyses12 is gebleken dat
een groot deel van de ELIP-groep uiteindelijk op eigen kracht, zonder extra
begeleiding, kan voldoen aan de inburgeringsplicht.
3.4. Stand van zaken verbeterplan Wi2013
Verbetermaatregelen en aanpassingen in wet- en regelgeving
Op 12 oktober 2021 (Kamerstuk 32 824, nr. 348) is uw Kamer geïnformeerd
over de uitkomsten van een brede verkenning van verbetermogelijkheden
voor de Wi2013. Een grote groep nieuwkomers moet inburgeren onder de
oude wet (Wi2013). Voor deze groep ben ik bezig met de uitvoering van
het verbeterplan om enkele hardheden uit dit stelsel te verzachten.
Middels de brief13 van 15 april jl. is uw Kamer geïnformeerd over de
voortgang van het verbeterplan Wi2013. De realisatie van de verbetermaatregelen ligt op koers. Een groot deel hiervan is inmiddels gerealiseerd. Het wetsvoorstel waarmee hardheden uit de Wi2013 worden
verzacht is op 18 oktober jl. (Handelingen I 2022/23, nr. 4, item 6) door de
Eerste Kamer aangenomen (Kamerstuk 36 078). Over de uitwerking
daarvan via een aanpassing van het Besluit inburgering 2021 is een
blanco advies van de Raad van State ontvangen. Daarmee kunnen per
1 januari 2023 de aanpassingen die niet reeds zijn ingevoerdin werking
treden.
Het totale overzicht van maatregelen uit het verbeterplan ziet er als volgt
uit:

12
13

Kamerstuk 32 824, nr. 262.
Kamerstuk 32 824, nr. 359.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

11

Tabel 6. Overzicht van maatregelen verbeterplan Wi2013
Maatregel

Mogelijk maken gedeeltelijke kwijtschelding van terug te betalen lening bij verwijtbare termijnoverschrijding
Vergoeden kosten medische keuring bij medische ontheffing
Versoepeling ontheffingsmogelijkheden van moeilijk leerbare jongeren binnen de AGI-ontheffing
Verlaging van het benodigde aantal examenpogingen Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt
t.b.v. AGI-verlenging
Ambtshalve draagkrachttoets bij terugbetaling lening
Begeleiding ELIP-groep (Einde Lening nog Inburgeringsplichtig) en grondslag voor gegevensuitwisseling DUO naar gemeente
Meetellen alfabetiseringsuren in boetestaffel verwijtbare termijnoverschrijding
Verlenging van de inburgeringstermijn voor inburgeringsplichtigen die bijv. vanwege failliete
taalschool vertraging hebben opgelopen
Verruimen van de betalingstermijn van de boete
Verlagen van het termijnbedrag van de boete

Reeds ingevoerd

Beoogd per
1 januari 2023

X

X1

X
X
X
X
X
X
X
X
X

1
De inwerkingtreding van de ambtshalve toepassing van de kwijtschelding (naast de reeds ingevoerde kwijtschelding op aanvraag) is voorzien
per 1 januari 2023, en werkt terug tot 1 januari 2018.

De volgende maatregelen zijn nog in voorbereiding:
• Een onderzoek naar mogelijkheden tot versoepeling van de medische
beoordeling van ontheffing van de inburgeringsplicht. Samen met
DUO en haar medisch adviseur (Argonaut) wordt momenteel gekeken
of de regels ten aanzien van de beoordeling van psychische klachten
soepeler kunnen. Daarbij is het belangrijk dat psychische klachten niet
per definitie inburgering in de weg staan;
• De begeleiding van gezinsmigranten onder de Wi2013. Met de VNG en
gemeenten zijn gesprekken gevoerd over het voorstel om behalve aan
asielmigranten onder Wi2013 ook aan gezinsmigranten die nog onder
de oude wet vallen, begeleiding vanuit gemeenten te bieden. Zoals ik
in de vorige uitvoeringsbrief heb gemeld, staan gemeenten zeer
welwillend tegenover dit voorstel, maar zijn er ook twijfels over de
haalbaarheid en uitvoerbaarheid. Gemeenten worden op dit moment
geconfronteerd met vele uitdagingen. Op het gebied van de inburgering heb ik in paragraaf 2.3 al aangegeven dat de doorstroom in de
eerste fase van het inburgeringstraject langzamer verloopt dan
gehoopt. Voor de komende tijd staan gemeenten voor de opgave om
inburgeraars sneller te laten starten met hun inburgeringstraject. Ik
vind het belangrijk dat gemeenten hier de hoogste prioriteit aan geven.
Ik wil daarom begin 2023 met de VNG in gesprek in hoeverre een
nieuwe taak in de vorm van begeleiding van gezinsmigranten onder de
Wi2013 op korte termijn voor gemeenten uitvoerbaar is.
3.5. Verlaging van het benodigd aantal examenpogingen per examenonderdeel voor een AGI-ontheffing
In het kader van de voorstellen voor verbetermogelijkheden voor de
Wi2013, is onderzoek gedaan naar het vereiste aantal examenpogingen
per niet behaald examenonderdeel ten behoeve van de ontheffing op
basis van aantoonbaar geleverde inspanningen (AGI).
In de zomer van 2022 heeft er een extern onderzoek plaatsgevonden naar
de effecten van een verlaging van het benodigd aantal examenpogingen
per examenonderdeel voor een ontheffing op basis van aantoonbaar
geleverde inspanningen (AGI). In lijn met de motie14 van het lid Maatoug
informeer ik uw Kamer over een oplossingsrichting voor deze problematiek.

14

Kamerstuk 32 824, nr. 374.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

12

Op basis van de resultaten van het externe onderzoek heb ik besloten het
aantal examenpogingen per niet behaald examenonderdeel te verlagen
van vier naar drie. Met deze aanpassing komen we inburgeraars tegemoet
voor wie het inburgeringsexamen te hoog gegrepen is. Dit leidt tot minder
spanning en stress bij deze inburgeraars, er worden kosten en tijd
bespaard en er wordt minder beroep gedaan op de beschikbare (examen)capaciteit bij DUO en taalonderwijsaanbieders. Tegelijkertijd vind ik het
belangrijk het aantal examenpogingen niet verder te verlagen. Voor
inburgeraars kan een examenpoging een stimulans zijn om extra te
investeren in de beheersing van de Nederlandse taal, wat belangrijk is
voor zowel de inburgeraar als de samenleving als geheel. Succesvolle
participatie vraagt wederkerigheid; van de inburgeraar mag verwacht
worden dat hij of zij zich inspant om een bijdrage aan de maatschappij te
kunnen leveren.
Met drie examenpogingen per examenonderdeel wordt van de inburgeraar een substantiële inspanning gevraagd, waarbij ik vind dat er een
goede balans bestaat tussen geleverde inspanning en het voorkomen van
onnodige pogingen.
Uit het onderzoek blijkt dat het vaak al vroeg duidelijk is dat voor
sommige inburgeraars het inburgeringsexamen te hoog gegrepen is. Bij
52 procent van de personen die uiteindelijk een AGI-ontheffing krijgen, is
geen vooruitgang te zien tussen de tweede en de vierde poging. Daaruit
blijkt dat een vierde poging weinig meerwaarde heeft. Daarnaast wijst het
onderzoek uit dat de meeste inburgeraars intrinsiek gemotiveerd zijn om
het diploma te behalen en van een verminderde inspanning als gevolg
van een verlaging nagenoeg geen sprake zal zijn. Er zal een beperkte
groep zijn die onder de huidige regels het examen zou behalen en in de
nieuwe situatie een ontheffing zal aanvragen. Volgens het onderzoek zal
dit naar schatting gaan om 1,7 procent van het aantal geslaagden. Dit vind
ik een aanvaardbare en beperkte groep en daarmee wegen voor mij de
voordelen voor de inburgeraar op tegen dit nadeel. De groep die het
examen kan halen, maar die gebruik maakt van de ontheffing, zal
toenemen bij een verdere verlaging naar twee examenpogingen per
examenonderdeel. Dan komt de drempel voor een ontheffing te laag te
liggen. Daarom heb ik ervoor gekozen het benodigd aantal examenpogingen per examenonderdeel te verlagen van vier naar drie.
De exacte invoeringsdatum hangt samen met de capaciteit die DUO
beschikbaar heeft om deze wijziging uit te voeren. DUO spant zich in om
de aanpassingen in te regelen in haar processen zodat de inwerkingtreding van de wijziging per 1 april 2023, of zo spoedig mogelijk daarna,
kan plaatsvinden.
3.6. Extra impuls voor maatwerk bij DUO
De afgelopen periode is er in de Wi2013 en Wi2021 meer ruimte gekomen
voor maatwerk. Zoals gezegd zijn in het verbeterplan voor de Wi2013
verschillende maatregelen opgenomen om hardheden weg te nemen en
meer ruimte te bieden voor maatwerk. Daarnaast hebben gemeenten en
DUO onder de Wi2021 de ruimte om goed rekening houden met de positie
van de inburgeraar en maatwerk te leveren.
Het is nu zaak de bestaande mogelijkheden in de uitvoeringspraktijk zo
goed mogelijk te benutten. DUO heeft in de afgelopen jaren al stappen
gezet om meer maatwerk te bieden. Het kabinet heeft vanuit de middelen
voor Werk aan Uitvoering voor de komende 5 jaar in totaal circa € 9,5
miljoen extra beschikbaar gesteld voor het bieden van meer maatwerk
door DUO voor inburgeraars. Als onderdeel van het lerend stelsel zet DUO

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

13

de extra middelen in voor procesinnovaties, opleiding van bestaand
personeel en voor extra menskracht. Oogmerk is signalen vroegtijdig te
onderkennen en op te pakken.
Dit betreft onder meer bijzondere individuele situaties waarin termijnverlenging, ontheffing van de inburgeringsplicht of kwijtschelding van de
lening een zorgvuldige afweging verdient.
3.7. Stand van zaken functioneren toezichtstelsel
Misbruik en oneigenlijk gebruik bij inburgering
Zowel Blik op Werk als DUO zijn alert op signalen van mogelijke onregelmatigheden in het inburgeringsstelsel, in het bijzonder met fraude met
inburgeringsgeld door taalscholen en examenfraude door inburgeringsplichtigen. Indien nodig treffen deze partijen in overleg met SZW gepaste
maatregelen richting taalscholen.
In de periode van 1 mei tot 1 november jl. heeft DUO 16 meldingen van
mogelijk misbruik gekregen. Deze meldingen zijn meestal afkomstig van
de toetslocaties. Meldingen hebben betrekking op mogelijke examenfraude, of het gaat om personen die aanzienlijk minder presteren dan
verwacht kan worden op basis van het geregistreerde aantal lesuren. Het
is aannemelijk dat het voornamelijk gaat om meldingen over inburgeringsplichtigen die inburgeren onder de Wi2013. De meldingen worden
door DUO als daar aanleiding toe is, gedeeld met de ketenpartners of
doorgezet naar de opsporingsdiensten.
Blik op Werk heeft in de periode van 1 mei tot 1 november jl. drie
keurmerken geschorst, waarvan er vervolgens één keurmerk is
ingetrokken. Daarnaast is nog een keurmerk ingetrokken zonder voorafgaande schorsing. Dit betrof géén fraudegevallen; het ging om sancties
voor het niet voldoen aan kwaliteitseisen, of in het geval van de intrekkingen om het niet meewerken aan de audits door inactieve scholen.
Daarnaast is éénmaal besloten een aanvraag voor een Aspirant-Keurmerk
af te wijzen, omdat de aanvrager niet aan de eisen voldeed.
De Opsporingsdienst van de Nederlandse Arbeidsinspectie heeft van
1 mei tot 1 november jl. geen signalen van mogelijk misbruik in het
inburgeringsonderwijs ontvangen. Dit is in lijn met de afname van het
aantal meldingen die in de afgelopen jaren is ingezet.
Het beperkt aantal meldingen en handhavende sancties in de afgelopen
periode kunnen worden beschouwd als een teken dat de geïntensiveerde
aanpak van de afgelopen jaren zijn vruchten afwerpt. Fraude is nooit
helemaal uit te sluiten en de aandacht voor het onderwerp blijft. Ik
vertrouw erop dat met de eerder ingezette maatregelen van genoemde
partijen en de invoering van de nieuwe inburgeringswet het frauderisico
naar een voldoende beheersbaar niveau is teruggedrongen.
Blik op Werk als bestuursorgaan
Ik heb uw Kamer met mijn brief15 van 14 april jl. geïnformeerd over de
uitspraak van de Raad van State dat Blik op Werk voor onderdelen van
haar werk als bestuursorgaan moet worden beschouwd16. Naar
aanleiding daarvan heeft Blik op Werk een taskforce opgericht om
inzichtelijk te maken wat de consequenties van deze uitspraak zijn. In
15
16

Kamerstuk 32 824, nr. 360.
RvS, Uitspraak 202100290/1/A2, 9 maart 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

14

eerste instantie werd gestart met het in kaart brengen van de meest
urgente processen die in overeenstemming moesten worden gebracht
met de Algemene wet bestuursrecht.
Dit ging bijvoorbeeld om het inrichten van een bezwaarprocedure en de
termijnen en vereisten die gelden voor het nemen van een besluit op een
aanvraag. De werkzaamheden en de processen van Blik op Werk zijn
hierop aangepast.
Vervolgens heeft Blik op Werk in kaart gebracht welke verdere consequenties voornoemde uitspraak heeft voor haar werkzaamheden. Ten
eerste moet Blik op Werk, voor wat betreft het toekennen, schorsen of
intrekken van het Keurmerk Inburgeren, de Algemene wet bestuursrecht
toepassen. Daarnaast heeft Blik op Werk geconstateerd dat zij voor wat
betreft haar werkzaamheden voor het Keurmerk Inburgeren ook onder de
reikwijdte van een aantal andere wetten valt, zoals de Archiefwet en de
Wet Nationale ombudsman. De werkwijze van Blik op Werk zal in
overeenstemming gebracht worden met deze wetten.
Naast inburgering is Blik op Werk met hetzelfde Keurmerk ook actief op de
markt voor onder andere re-integratiebedrijven en andere aan arbeid
gerelateerde activiteiten. Mede door de uitspraak van de Raad van State is
besloten de dienst inburgeren af te splitsen van de overige diensten van
het Blik op Werk Keurmerk. Met ingang van 1 april 2023 zal Blik op Werk
het domein inburgeren onderbrengen in het Keurmerk Inburgeren. De
overige diensten gaan met ingang van 1 april 2023 verder onder het
Keurmerk Arbeid.
Tot slot is naar aanleiding van de bevindingen van de taskforce voorgesteld aan artikel 32, tweede lid, van de Wi2021 een sub d en artikel 8.3 aan
het Besluit inburgering 2021 toe te voegen. Met de toevoeging van deze
artikelen aan de Wi2021en het Besluit inburgering 2021 wordt expliciet
gemaakt dat Blik op Werk een vergoeding voor de haar gemaakte kosten
voor het keurmerk in rekening blijft brengen bij de keurmerkhouders. Met
deze toevoeging wordt buiten twijfel gesteld dat vergoedingen kunnen
worden gevraagd voor de afgifte en -gedurende de looptijd- toezien of
nog steeds voldaan wordt aan de voorwaarden van het keurmerk. De
toevoeging van deze grondslag aan de wet was onderdeel van de nota
van wijziging17 op de Wet Inburgering 2021 die op 18 oktober jl. door de
Eerste Kamer is aangenomen. Met de aanpassing van het Besluit
inburgering 2021, die per 1 januari 2023 in werking zal treden, is tevens
vastgelegd dat Blik op Werk de vergoedingen die zij vraagt aan keurmerkhouders ter goedkeuring aan de Minister van SZW voorlegt. Hiermee
wordt geborgd dat een redelijke en billijke vergoeding in rekening wordt
gebracht bij de taalscholen, die in verhouding staat tot de daadwerkelijke
kosten.
4. Overige ontwikkelingen
4.1. Stage- en werkervaringsplekken voor inburgeringsplichtigen
Door de leden Gijs van Dijk en Jasper van Dijk is in een motie18 de
regering verzocht te verkennen hoeveel stage- en werkervaringsplekken in
zowel de markt- als overheidssector op rijksniveau vanaf 2021 beschikbaar
worden gesteld voor inburgeringsplichtigen en uw Kamer hierover te
informeren. De indieners verwijzen hierbij naar het nieuwe inburgeringsstelsel dat veel meer mogelijkheden biedt om het inburgeringstraject te
17
18

Kamerstuk 36 078, nr. 2.
Kamerstuk 35 483, nr. 47.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

15

combineren met participatie, bijvoorbeeld via stage- en werkervaringsplekken.
Door het Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) is in de jaarlijkse
monitor van gemeentelijk beleid arbeidstoeleiding en inburgering
statushouders deze vraag meegenomen in de enquête onder gemeenten.
Het Kennisplatform constateert dat het aantal participatieplekken sterk
afhankelijk is van de grootte van de gemeente. De vier grootste
gemeenten hebben naar eigen zeggen in totaal 1.130 participatieplekken
ingekocht of toegezegd. Voor heel Nederland schat het Kennisplatform op
basis van de antwoorden van gemeenten en een extrapolatie daarvan het
totaal aantal ingekochte/toegezegde participatieplekken voor statushouders (inclusief G4) op 5.774 (gerapporteerd in de periode tussen
28 maart en 15 mei jl.). Omdat de Wi2021 pas per 1 januari jl. is ingegaan
en het aantal inburgeringsplichtigen dat onder deze wet valt op het
moment van de enquête nog beperkt was, lijkt de capaciteit van het aantal
geschatte participatieplaatsen voor de huidige groep die onder de Wi2021
valt vooralsnog voldoende.
4.2. Aanpak tekort NT2-docenten inburgeringsonderwijs
Verder heb ik uw Kamer middels de eerdergenoemde verzamelbrief
geïnformeerd over de aanpak van het tekort aan docenten Nederlands als
tweede taal (NT2-docenten). De taalkoepels NRTO en MBO Raad hebben
aandacht gevraagd voor dit knelpunt bij het inburgeringsonderwijs.
Taalscholen geven aan steeds meer moeite te hebben met het vinden van
voldoende gecertificeerde NT2-docenten. Daarmee wordt het steeds
lastiger te voldoen aan de kwaliteitseis vanuit het Keurmerk inburgering
van Blik op Werk dat 80 procent van de lessen wordt gegeven door
gecertificeerde NT2-docenten.
Een tekort aan gecertificeerde NT2-docenten heeft consequenties voor de
beschikbaarheid en kwaliteit van het taalonderwijs. Er zijn al wachtlijsten
ontstaan, terwijl het beleidsdoel een snelle start is. Incidenteel moeten
taalscholen cursisten zelfs weigeren. Een ander gevolg van het tekort kan
zijn dat inburgeraars minder goed taalonderwijs krijgen, waardoor
vertraging bij de inburgering kan ontstaan. Naar verwachting neemt het
tekort verder toe met de groeiende instroom en behoefte aan Nederlands
onderwijs voor anderstaligen, zoals Oekraïners en arbeidsmigranten. Dat
is reden te meer om te kijken naar oplossingen.
Samen met Blik op Werk, NRTO en MBO Raad is SZW een traject gestart
om te bezien welke oplossingen op korte termijn kunnen helpen en wat er
voor de lange termijn nodig is. Met een enquête van Blik op Werk onder
taalonderwijsaanbieders is meer zicht ontstaan op het tekort van
NT2-docenten in het inburgeringsonderwijs, de oorzaken, gevolgen en
mogelijke oplossingen. Als uitvloeisel van dit traject heeft Blik op Werk mij
een voorstel gedaan voor een set tijdelijke maatregelen voor de duur van
twee jaar. Hiermee heb ik ingestemd. Het gaat om de volgende maatregelen in geval het streven naar 80 procent gecertificeerde NT2-docenten
voor de klas niet haalbaar blijkt:
• Specifieke groepen niet-gecertificeerde maar ervaren NT2-docenten
tellen tijdelijk mee: docenten met minimaal drie jaar ervaring in het
NT2-onderwijs en met een verwante onderwijsbevoegdheid (Nederlands, moderne vreemde taal, Pabo) of een verouderde NT2-diploma;
• Docenten tellen vanaf de start van hun NT2-docentenopleiding al mee
voor de 80 procent-eis;
• Uitstel van handhaving van de 80 procent-regel bij het opstellen van
een gedegen personeelsplan;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

16

•

Coulance bij de handhaving bij tijdelijke overschrijding van de
maximale groepsgrootte.

Deze maatregelen dragen eraan bij de beschikbaarheid van het inburgeringsonderwijs op peil te houden, zonder onaanvaardbaar in te boeten op
kwaliteit. Er zijn geen gevolgen voor de Rijksbegroting. Uiteraard worden
de effecten nauwgezet gevolgd. De maatregelen gaan vanaf 1 januari 2023
in.
De komende periode werk ik samen met de ketenpartners aan een aanpak
voor de lange termijn, waarin meer structurele maatregelen, zoals meer
NT2-docenten opleiden, worden bezien. Ik informeer uw Kamer nader in
de volgende uitvoeringsbrief inburgering.
5. Tot slot
Het afgelopen half jaar heeft laten zien dat er in de uitvoering van de
inburgering knelpunten kunnen ontstaan, die enkel vanuit een organisatieoverstijgende samenwerking tussen partijen in de inburgeringsketen
opgelost kunnen worden.
Alle betrokken partijen in de inburgeringsketen zetten zich dagelijks in
voor een optimale dienstverlening aan inburgeringsplichtigen ten
behoeve van een zo hoog mogelijk taalniveau en participatie. We leren
van de onderlinge samenwerking en de dienstverlening aan de inburgeringsplichtigen en anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Dit zit soms
in het anders inrichten van processen of het bieden van meer ondersteuning. In enkele gevallen betekent het dat de wet- en regelgeving moet
worden aangepast.
Zoals ik uw Kamer in deze brief heb meegegeven, neem ik signalen over
de werking van de wet uiterst serieus. Voor afzonderlijke knelpunten voer
ik, samen met de ketenpartners, nadere analyses uit om passende
oplossingsrichtingen vorm te geven. Het inburgeringsstelsel moet tot
wasdom komen in een complexe tijd waarin factoren buiten het stelsel
hun weerslag hebben op de uitvoering. Ik ben in nauw contact met mijn
collega’s op andere departementen, de ketenpartners en gemeenten om
deze factoren het hoofd te bieden, zodat het inburgeringsstelsel kan gaan
werken zoals het bedoeld is.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 380

17