Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 954

Regels met betrekking tot de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba)

Nr. 15

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 januari 2010
Op 15 januari 2010 heeft er in uw Kamer een wetgevingsoverleg plaatsgevonden over diverse wetsvoorstellen met betrekking tot de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Kamerstuk 31 954, nr. 13).
Hierbij treft u mijn reactie aan op de door de leden van uw Kamer in de
eerste termijn gestelde vragen met een technisch karakter.
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A. Th. B. Bijleveld-Schouten

KST140185
0910tkkst31954-15
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

1

Algemeen deel
Procedure wetsvoorstellen
Verschillende leden hebben gepleit voor uitstel van behandeling van de
voorstellen. De heren Van Raak en Brinkman willen afwachten tot er meer
duidelijkheid is over de al dan niet bestaande corruptie binnen het bestuur
van Bonaire, zij willen meer zekerheid over de bestuurlijke stabiliteit
aldaar. De heer Brinkman is – zo zegt hij zelf – altijd uit op uitstel van de
voorstellen inzake de staatkundige hervorming. De heer Remkes heeft
juist gezegd mee te willen werken aan een snelle afhandeling van de
wetsvoorstellen. Hij vraagt of ik het hele proces wil beschrijven en hij
vraagt of ik een slotwet in gedachten heb zodat de Kamer aan het eind
van het proces wordt betrokken bij de inwerkingtreding van het gewijzigd
Statuut. Op dit laatste kom ik mondeling terug. Over het proces kan ik het
volgende melden.
De procedure voor het Statuut (artikel 55, eerste en tweede lid, van het
Statuut) kent meer stappen dan de wetsvoorstellen als de WolBES en
andere BES-wetgeving, en ook meer dan de consensusrijkswetten. Nadat
de Tweede en de Eerste Kamer het voorstel tot rijkswet wijziging Statuut
in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen hebben aangenomen, dient dit voorstel nog door de Nederlandse Antillen en Aruba te
worden aanvaard bij landsverordening, voordat de Rijkswet wijziging
Statuut in werking kan treden. Als beide Staten het voorstel met tweederde meerderheid aanvaarden, worden de (Antilliaanse en Arubaanse)
landsverordeningen terstond vastgesteld. Als deze meerderheid er niet is,
is een tweede lezing in de Staten nodig waarin het voorstel met een
gewone meerderheid kan worden aanvaard. Daarvoor is geen ontbinding
van de Staten nodig; een tweede lezing dient binnen een maand plaats te
vinden. Het zal duidelijk zijn dat deze procedure de nodige tijd in beslag
neemt. Om toch binnen afzienbare termijn deze procedure af te ronden is
het belangrijk de voorgeschreven stappen met voortvarendheid te zetten.
Als we willen vasthouden aan 10 oktober 2010 moet uiterlijk op 15 september dit deel van de procedure zijn afgerond. Het is daarom onwenselijk de
uitslag van het referendum op Bonaire af te wachten voor verdere behandeling.
Voor de consensusrijkswetten geldt een eenvoudiger procedure omdat de
voorstellen niet bij landsverordening door de Staten behoeven te worden
aanvaard, maar ook hierbij kunnen vertragende factoren optreden omdat
er consensus moet zijn met de Nederlandse Antillen (en Aruba, voor zover
deze wetten voor Aruba zullen gelden). Op grond van afspraken moet ook
overeenstemming bestaan met de eilandgebieden Curaçao en SintMaarten.
Voor de BES-wetgeving geldt ten slotte het lichtste regime. Hiervoor geldt
de procedure die voor alle Nederlandse wetten geldt. Het streven is deze
wetten vóór de zomer van 2010 vast te stellen, zodat bestuur en bevolking
van de BES zich hierop kunnen voorbereiden. Daarom ben ik blij dat de
eerste serie wetsvoorstellen nu al wordt behandeld zodat de Kamer de
stroom wetsvoorstellen verspreid over de eerste maanden van het jaar
kan afhandelen.
De heer Van Raak heeft voorgesteld eerst de 30 wetsvoorstellen in wetgevingsoverleg bespreken en deze vervolgens gezamenlijk te behandelen in
een plenaire zitting. Dat lijkt me hoogst ongelukkig, omdat daarmee de
Eerste Kamer in een onmogelijke positie wordt gebracht om alle wetsvoorstellen ordelijk te behandelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

2

Ten slotte meld ik dat het pakket wetsvoorstellen dat nu in behandeling is,
het meest omvangrijke pakket betreft. Een Tweede Aanpassingswet BES
ligt op dit moment ter advisering voor bij de Raad van State. Daarin wordt
onder meer de onderwijswetgeving aangepast en wordt de taal op de
eilanden geregeld, evenals de regeling van de rechtsgevolgen van het
homohuwelijk en het geregistreerd partnerschap. Op dit laatste zal ik
mondeling nader ingaan. Binnenkort zal ook een Derde Aanpassingswet
BES in procedure worden gebracht. Dit qua omvang overzichtelijke voorstel bevat onder andere een nadere wijziging van de wetgeving met
betrekking tot de pensioenen van ambtenaren. Hierover zijn vragen
gesteld door enkele leden waar op ik onderstaand nog zal terugkomen.
Riante vergoedingen Sint-Maarten
Met betrekking tot de riante vergoedingen van de oud-bestuurders van
Sint-Maarten vraagt de heer Van Raak zich af waarom ik niet optreed.
Ik heb in een brief van 2 december 2009 aan de regering van de Nederlandse Antillen en aan de bestuurscolleges gevraagd om nadere informatie over de omvang en het gebruik van dergelijke vergoedingen. Hierop
heb ik nog geen antwoord ontvangen.
De nieuwe pensioenregeling politieke gezagdragers uit 2006 maakt een
einde aan de oude, buitengewoon dure pensioenregelingen. In de nieuwe
regeling wordt een einde gemaakt aan de zogenaamde stapeling van
pensioenen en de vroege pensioenleeftijd. De gedachte is verlaten dat
gedurende de politieke loopbaan per functie een volledig pensioen moet
worden opgebouwd.
Indien er niet verantwoord en effectief met overheidsmiddelen wordt
omgegaan heeft dit ook invloed op de financiële ondersteuning vanuit
Nederland. Uitgangspunt bij financiële ondersteuning bij bijvoorbeeld het
staatkundig proces maar ook bij de betalingsachterstanden is dat de
eilandgebieden hun eigen middelen zo effectief mogelijk inzetten.
Taal in de Grondwet
De heer Van Raak wijst op het plan van de regering om het Nederlands op
te nemen in de Grondwet. Hij vraagt of we straks de situatie krijgen dat
we het Engels als officiële taal moeten vastleggen in de Grondwet.
Op dit moment vindt nog interdepartementaal overleg plaats over een
voorstel tot het opnemen van het Nederlands als officiële taal in
Grondwet. Het voorstel zal voor het zomerreces bij de Tweede Kamer
worden ingediend. In het voorstel voor de Tweede Aanpassingswet BES is
een regeling opgenomen over het gebruik van Engels en Papiaments als
bestuurstaal.
Vestiging in het Europese deel van Nederland
De heer Van Bochove vraagt of ondanks het feit dat de Wet toelating en
uitzetting BES geen recht op vestiging in het Europese deel van Nederland
geeft, niet toch de deur op een kier wordt gezet, namelijk in geval men
zich definitief in de openbare lichamen heeft gevestigd? In dat geval is
uiteindelijk toch vestiging in het Europese deel van Nederland mogelijk?
Voor vestiging in het Europese deel van Nederland is en blijft voor vreemdelingen, niet zijnde burgers van de Europese Unie of daarmee gelijk
gestelde vreemdelingen een verblijfsvergunning op grond van de Vreemdelingenwet 2000 vereist. Een verblijfsvergunning voor de BES-eilanden
geeft dus geen recht op verblijf in het Europese deel van Nederland. Vestiging in het Europese deel van Nederland is wel mogelijk nadat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

3

betrokken vreemdeling de Nederlandse nationaliteit heeft verkregen. Dat
is nu ook al het geval, ongeacht waar die nationaliteit verkregen is,
bijvoorbeeld in Bonaire, in Aruba of in een derde land. Met andere
woorden, het is voor alle Nederlanders mogelijk zich zonder voorwaarden
of beperkingen in het Europese deel van Nederland te vestigen, ongeacht
waar en op welke wijze zij de Nederlandse nationaliteit verkregen hebben.
Onder voorwaarden en beperkingen kan iedere Nederlander zich ook
vestigen in alle (andere) lidstaten van de Europese Unie en staten die
Partij zijn bij de Overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte.
Dat is op dit moment zo, en daarin wordt door de staatkundige hervormingen geen wijziging in gebracht.
Draagvlak
De heer Van Raak vraagt of ik kan aangeven hoe de inwoners van Saba en
Sint Eustatius staan tegenover de uitwerking van de nieuwe staatkundige
verhoudingen. Weten zij wat er staat te gebeuren? Welke veranderingen
er op hen afkomen? En wat vinden zij daar van?
Saba en Sint Eustatius zijn vanaf het begin van het proces nauw betrokken
geweest bij de uitwerking van het staatkundig proces. De samenwerking
is altijd buitengewoon constructief geweest, zoals ook dit najaar bij de
taakverdeling openbaar lichaam – Rijk weer eens is gebleken, en de
uitwerking kan over het algemeen op de instemming van de eilanden
rekenen. Het is een lokale verantwoordelijkheid om goede voorlichting te
bieden over hetgeen zich in dit proces afspeelt. Dat hoort bij goed bestuur
en in dat kader zijn hier ook vanuit het programma Institutionele Versterking Bestuurskracht middelen voor beschikbaar. Ik acht het ook van
belang om zelf aan de mensen uit te leggen wat het proces allemaal met
zich meebrengt en naar de mensen te luisteren. Ik heb in 2008 en 2009
tijdens bezoeken aan Saba en Sint Eustatius voorlichtingsbijeenkomsten
met de inwoners gehad waar alle gelegenheid voor de bevolking was om
niet alleen informatie te krijgen, maar ook vragen te stellen of opmerkingen te maken. Dit zijn steeds prettige en constructieve bijeenkomsten
geweest waar op geen enkele wijze plannen voor de transitie werden
afgewezen. Ook commissaris Kamp geeft op eenzelfde wijze invulling aan
zijn voorlichtingsrol. Hij houdt daarnaast spreekuur, is aanwezig in de
media en brengt informatiemateriaal uit. Ook hij ervaart dat op Saba en
Sint Eustatius een algemene en constante steun bestaat voor hetgeen hij
meldt over de uitwerking van het transitieproces. Uit een inventarisatie
van de zorgen van de bevolking van Bonaire, Sint Eustatius en Saba bij de
start van het transitieproces werd duidelijke aan welke kwesties de inwoners zelf veel belang hechtten. Dit ging om de onderwerpen sociale zekerheid, veiligheid, jeugd, volksgezondheid en onderwijs. Deze onderwerpen
hebben hoge prioriteit gekregen in de invoering van verbeteringen van
het voorzieningenniveau. Voor een deel zijn extra middelen door mij aan
de betrokken departementen beschikbaar gesteld voor 2009 en 2010 om
juist op deze prioritaire gebieden de verbeteringen als gevolg van de
transitie zichtbaar te maken.
Aantallen ambtenaren
De heer Van Raak vraagt hoeveel ambtenaren er nodig zijn als de eilanden
onderdeel worden van Nederland, waar die gestationeerd worden en wat
dat naar schatting gaat kosten.
Wanneer per 10 oktober 2010 de Nederlandse Antillen ophouden te
bestaan, zal Nederland op de drie eilanden de taken van dat land overnemen. Per die datum zullen overeenkomstig de daarover gemaakte
afspraken de circa 200 ambtenaren van het Land Nederlandse Antillen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

4

woonachtig zijn op 1 van de 3 eilanden, onder lokale arbeidsvoorwaarden
in dienst treden van het Regionaal Service Centrum (RSC), de uitvoeringsorganisatie van het Rijk. Daarbij gaat het onder meer om onderwijzers en
ambtenaren van politie en douane. Daarnaast zal Nederland beleid gaan
uitvoeren op basis van afspraken die met de eilanden zijn gemaakt over
de taakverdeling tussen het Rijk en de eilanden. Met Sint Eustatius en
Saba en zijn daarover inmiddels concrete afspraken gemaakt. Met het
bestuur van Bonaire zijn nog geen afspraken gemaakt over de taakverdeling. Als gevolg van deze taakverdeling zullen er ambtenaren overgaan
van het eilandgebied naar het RSC. Een juiste inschatting van het aantal
benodigde ambtenaren is mede afhankelijk van de met Bonaire nog te
maken afspraken over de taakverdeling.
Kosten staatkundig proces
De heer Van Raak vraagt of ik een schatting kan geven hoeveel het staatkundig proces tot nu toe heeft gekost.
De kosten voor het staatkundig proces bestaan uit vele verschillende
componenten. Over de schuldsanering van de vijf eilanden en het land
Nederlandse Antillen wordt u periodiek geïnformeerd. Ook bent u bekend
met de incidentele middelen die voor 2009 en 2010 beschikbaar zijn
gesteld om op de BES-eilanden verbeteringen te realiseren op het gebied
van onderwijs, veiligheid, volksgezondheid en jeugd&gezin. In het kader
van het staatkundig proces is ook het Sociaal Economisch Initiatief (SEI) in
het leven geroepen.
Via deze verschillende manieren wordt geprobeerd alle eilanden een zo
goed mogelijke uitgangspositie te geven in de nieuwe staatkundige
verhoudingen. Daarnaast getroosten de departementen zich enorme
inspanningen, hetgeen ik zeer waardeer, om de BES voor te bereiden op
hun nieuwe status. Dit brengt uiteraard personele en reiskosten met zich
mee. Van het totaal kan ik u geen zinvolle inschatting geven.
Model 1993
De heer Remkes vraagt welk model er in 1993 is besproken met Bonaire.
In 1993 heeft Nederland bilateraal overleg gevoerd met het eilandgebied
Bonaire over een nieuwe status binnen het Koninkrijk. Het ambtelijk
overleg tussen Nederland en Bonaire heeft geleid tot een «aanzet voor
een Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden en een Staatsregeling
van Bonaire, ingaande 01-01-1996». Op 19 november 1993 hebben Nederland en Bonaire op politiek niveau ingestemd met de hoofdlijnen van het
ambtelijk werkstuk. Bonaire zou de status van «land sui generis» krijgen.
Dit model kent instituties die ook bestaan in de landen van het Koninkrijk,
zoals een regering, Staten en Gouverneur. Deze instituties weken qua
vorm, inhoud en taakbedeling op sommige punten af van wat tot dan toe
gebruikelijk was voor een land. Er zouden taken en bevoegdheden worden
uitgeoefend met een Nederlandse inbreng en medeverantwoordelijkheid,
zoals een deel van de wetgeving. Er zouden ook taken geheel aan Nederland dan wel het Koninkrijk worden opgedragen. Nadat de bevolking op
de vijf eilandgebieden in referenda in 1993 en 1994 gekozen hadden voor
het behoud van de Antillen van de vijf is het overleg met Bonaire afgebroken.
Referendum Bonaire
De heer Van Raak vraagt wanneer het referendum op Bonaire precies gaat
plaatsvinden en wat precies de vraagstelling is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

5

De datum waarop het referendum wordt gehouden en de vraagstelling
worden bij eilandsverordening vastgesteld door de eilandsraad van het
eilandgebied Bonaire. Deze eilandsverordening is tot op heden niet vastgesteld. Op dit moment is dus niet bekend wanneer het referendum op
Bonaire gaat plaatsvinden en wat de vraagstelling is.
Landingsbaan Bonaire
Mevrouw Van Gent vraagt of aanpassing van de landingsbaan op Bonaire
inderdaad wordt stopgezet.
In afwachting van het referendum op Bonaire en de houding van het
eilandbestuur m.b.t. het staatkundig proces, is de renovatie van de
landingsbaan – net als de andere investeringen – voorlopig opgeschort.
De voorbereidingen zoals de aanbestedingsprocedure zullen wel doorgang vinden. Er zal echter geen gunning plaatsvinden voordat het eilandsbestuur een besluit over de bestuurlijke toekomst heeft genomen. Bij de
aanbesteding zal deze eis voorwaardelijk worden geformuleerd. Nederland (Verkeer en Waterstaat) gaat wel verder met de voorbereidende werkzaamheden die de overgang van alledrie de eilanden naar openbaar
lichaam mogelijk moeten maken. Zodra Bonaire bereid is verder te
spreken over de invulling van de in 2006 gemaakte afspraken, gaat Nederland ook verder met haar deel van de gemaakte afspraken en geplande
investeringen.
Verslag Commissaris BES
De heer Remkes vraagt of er in het verslag van de Commissaris BES, de
heer Kamp, niet vooruitgelopen wordt op de voorliggende wetsvoorstellen.
Uit het verslag blijkt dat alle departementen serieuze voorbereidingen
treffen voor hun taken in de nieuwe situatie. In enkele gevallen wordt –
gezien de afgesproken transitiedatum – terecht geanticipeerd op de wetsvoorstellen. Er worden echter geen onomkeerbare stappen gezet. Het
parlement heeft dus nog alle vrijheid te besluiten over de wetgeving.
Regels met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba) (31 954)
Ruimte voor eigen invulling van het bestuur
De heer Van Bochove heeft gevraagd naar de ruimte voor een eigen invulling van het bestuur. Hij is van mening dat te veel sprake is van een keurslijf.
De onverkorte invoering van het dualisme op de BES staat wat mij betreft
niet ter discussie. Dat zou ook niet logisch zijn, nu in het debat met Uw
Kamer (en overigens ook de Eerste Kamer) naar aanleiding van de Staat
van de dualisering (Kamerstukken II 2008/09, 30 902, nr. 15 herdruk) is
geconstateerd dat de dualisering geleidelijk is ingebed en aanvaard en als
zodanig niet meer ter discussie staat. Het is een vast onderdeel van de
inrichting van het decentrale bestuur geworden. Aangezien de Gemeentewet het uitgangspunt is voor de bestuurlijke inrichting van de openbare
lichamen, geldt dat dus ook de dualisering. Eén van de kernelementen
daarvan is de ontkoppeling van het raadslidmaatschap en het wethouderschap. Dit zal ook gaan gelden voor de BES. Eilandgedeputeerden dienen
derhalve allen van buiten de eilandsraad te komen. Aan deze functionele
scheiding is voorts de scheiding van bevoegdheden gekoppeld. Het zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

6

niet consistent zijn om, zoals de heer Van Bochove in zijn bijdrage heeft
gesuggereerd, op zo’n belangrijk onderdeel hiervan af te wijken. De
Gemeentewet is een beproefd model voor de gemeenten om binnen
bepaalde kaders op eigen wijze invulling te geven aan hun bestuur. Ik heb
er alle vertrouwen in dat dit ook voor de BES het geval zal zijn.
Wat betreft de verplichting voor de gezaghebber tot het uitbrengen van
een burgerjaarverslag, zoals aangegeven in de nota naar aanleiding van
het verslag, meende de regering er goed aan te doen dat de StatenGeneraal zich eerst zouden uitlaten over een ter zake strekkende wijziging
van de Gemeentewet, alvorens de WolBES wordt aangepast. Het voornemen om de verplichting voor de burgemeester tot het uitbrengen van
een burgerjaarverslag te schrappen, staat nog steeds. Bij de volgende
wijziging van de Gemeentewet, die in ambtelijke voorbereiding is, zal dit
worden gerealiseerd. Nu het burgerjaarverslag niet van toegevoegde
waarde is gebleken, zal ik vandaag of morgen een nota van wijziging
indienen die er toe strekt de verplichting van de gezaghebber tot het
opstellen van een burgerjaarverslag te schrappen.
Provinciale taken
Mevrouw Van Gent vraagt of de provinciale laag wel gemist kan worden
voor de BES-eilanden. Wie gaat de provinciale taken uitvoeren voor de
BES-eilanden? Gaat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties deze taken uitvoeren?
Een belangrijke constatering vooraf is dat Bonaire, Sint Eustatius en Saba
zich ver van het grondgebied van een van de bestaande Nederlandse
provincies bevinden. Daarmee is de «natuurlijke» rol van provincies ten
aanzien van gemeenten afwezig. Dat brengt met zich dat er op provinciaal
niveau geen voorsprong in kennis en kunde van de eilanden is. De oogen oorfunctie die provincies hebben ten aanzien van de gemeenten kan
derhalve niet als vanzelfsprekend voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba
worden uitgeoefend. Vandaar dat de BES niet bij een bestaande provincie
zijn ingedeeld. Voorts werd het niet wenselijk geacht voor de BES een
aparte provinciale laag in te stellen.
De provincie heeft een algemene toezichthoudende rol op de gemeenten,
zowel bestuurlijk als financieel. Voor de BES zijn deze taken ondergebracht bij de Rijksvertegenwoordiger en de minister van BZK, al dan niet
gemandateerd aan het College Financieel Toezicht. Wat betreft de taken
die provincies in medebewind vervullen, deze zijn ofwel toebedeeld aan
de openbare lichamen ofwel aan de desbetreffende minister. De afweging
verschilt per geval.
Gedragscodes
Door de heer Remkes en de heer Brinkman is gewezen op het instrument
van de gedragscodes, zoals de eilandsraad die voor zichzelf, het bestuurscollege en de gezaghebber heeft vast te stellen. Zij zijn van mening dat dit
een te vrijblijvend instrument is, nu er over de naleving niets is geregeld
en de wet geen sancties stelt op overtreding.
Gedragscodes zijn inderdaad een nuttig instrument in het kader van de
bevordering van goed bestuur, in het bijzonder integriteit en transparantie. Zij dragen bij aan het normbesef onder de politieke ambtsdragers.
Nu de gedragscodes door de eilandsraad worden vastgesteld, kan de
eilandsraad ook zelf in de handhaving daarvan voorzien, mits dit niet in
strijd met de wet is. Gesteld dat op overtreding van een bepaalde norm uit
een gedragscode ontslag van rechtswege zou moeten volgen, dan kan dit
alleen op het niveau van de wet worden geregeld, nooit in een gedragscode. De wet zou dan zowel de norm als de sanctie moeten bevatten.
Daarmee juridiseert het gebruik van gedragscodes en schiet het instru-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

7

ment zijn doel voorbij. Gedragscodes zijn naar hun aard genomen nu
eenmaal van een andere orde dan de wettelijke voorschriften inzake
nevenfuncties, onverenigbare betrekkingen, verboden handelingen en
stemverboden. Deze wettelijke normen vormen in alle gevallen de ultieme
toetssteen voor het handelen van de politieke ambtsdragers, waaraan de
wet ook sancties verbindt. Nu kunnen de normen uit de gedragscodes
vanzelfsprekend ook worden betrokken bij het beoordelen van het
handelen van politieke ambtsdragers, maar de beoordeling is dan uitsluitend een politieke. Het onderscheid tussen politieke en juridische normen
is dus niet zonder reden en dient te worden gehandhaafd. Daarmee wordt
ook aangesloten bij het functioneren van de gedragscodes in gemeenten.
Indien de wetgever nadere regels zou stellen, is het instrument niet langer
effectief. De bedoeling is juist dat men op lokaal niveau de discussie met
elkaar aangaat over het in acht nemen van bepaalde normen, welke overigens per eiland kunnen verschillen.
Afkondigingsblad openbaar lichaam
In artikel 142 van de WolBES staat dat de bekendmaking van algemeen
verbindende voorschriften geschiedt door plaatsing in het afkondigingsblad van het openbaar lichaam. Mevrouw Ortega-Martijn vraagt waarom
hier geen regeling is opgenomen overeenkomstig artikel 139 Gemeentewet?
Het enige verschil tussen artikel 139 van de Gemeentewet en artikel 142
van de WolBES, is dat in artikel 142 van de WolBES een voorziening
ontbreekt voor het geval er geen op een algemeen toegankelijke wijze uit
te geven (gemeente)blad bestaat. In artikel 139 van de Gemeentewet is
namelijk geregeld dat in dat geval de stukken ter inzage worden gelegd.
Dit gedeelte van artikel 139 Gemeentewet is niet overgenomen in artikel
142 van de WolBES, omdat op Bonaire, Sint Eustatius en Saba op dit
moment al op algemeen toegankelijke wijze uitgegeven publicatiebladen
bestaan. Deze publicatiebladen zullen ook blijven bestaan na de transitiedatum. Een voorziening voor het geval een publicatieblad niet bestaat, is
dus niet nodig voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Gezaghebber
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt waarom gekozen is voor de benaming
«gezaghebber» en niet voor «eilandburgemeester».
Ten einde aansluiting te behouden met de bestuurspraktijk op de eilanden
en tegelijkertijd de openbare lichamen te onderscheiden van gemeenten
is de huidige benaming van de bestuursorganen van de eilandgebieden
gehandhaafd. De eilandgebieden hebben hiermee ingestemd.
Aansluiting bij de Nationale ombudsman
De heer Van Raak heeft gevraagd waarom de eilanden zich niet aansluiten
bij de Nationale Ombudsman.
Het uitgangspunt is dat voorzien is in aansluiting bij de Nationale ombudsman. De eilandsraden kunnen echter ook kiezen voor de mogelijkheid van
een gezamenlijke ombudsfunctie. De Nationale Ombudsman is dan niet
langer bevoegd. Het is dus aan de eilanden om een keuze te maken. Ook
gemeenten hebben keuzevrijheid op dit punt en ik zie geen aanleiding
waarom dat voor de BES niet zou moeten gelden. Om een goede afweging tot een keuze mogelijk te maken, is er een termijn van twee jaar
opgenomen na inwerkingtreding van de WolBES. Daarnaast wordt voorlichting gegeven over de beide modaliteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

8

Rechtspositie politieke ambtsdragers BES
De heer Van Raak heeft gevraagd waarom benoemde en gekozen ambtsdragers ten opzichte van Nederlandse vergelijkbare ambtsdragers enerzijds een hogere bezoldiging krijgen en anderzijds een lagere pensioenleeftijd van 60 jaar kennen. Daarnaast heeft hij gevraagd of voor politieke
ambtsdragers ook een sollicitatieplicht gaat gelden.
In de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
van 16 juni 2009 (TK 31 568, nr. 49) is een uitgebreide vergelijking
gemaakt van de rechtspositie van eilandsraadsleden, eilandgedeputeerden en gezaghebbers met vergelijkbare Nederlandse functies.
Conclusie van deze brief was dat er geen overgang naar de Nederlandse
rechtspositie voor politieke ambtsdragers zal plaatsvinden. Dat ligt niet
voor de hand gezien verschillen in fiscaliteit, basisvoorzieningenniveau,
munteenheid en uiteenlopende indexeringsniveaus.
Bovendien zag de minister ook in het huidige aansprakenniveau geen
aanleiding voor een ingrijpende herziening van de rechtspositie van
gekozen en benoemde ambtsdragers. Ten opzichte van de rechtspositie
van Nederlandse ambtsdragers is er sprake van plussen en minnen. Ook
gezien de onderlinge samenhang van de rechtspositie van de politieke
ambtsdragers met de rechtspositie van het overheidspersoneel, zoals de
politie, de Kustwacht, de Douane, het Gevangeniswezen, de rechterlijke
macht en de eilandambtenaren.
Al eerder heeft de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
in een brief een standpunt ingenomen over de pensioenleeftijd van politieke ambtsdragers op de BES-eilanden. In deze brief (TK 31 568, nr. 53)
werd verwezen naar de onderlinge samenhang van de pensioenaanspraken van de politieke ambtsdragers met de pensioenen van het overheidspersoneel en werknemers op de BES. Het verhogen van de pensioenleeftijd op de BES moet in deze samenhang worden bezien. Uitsluitend het
verhogen van de leeftijdsgrens van de politieke pensioenen leek de
minister op dit moment geen goed signaal.
Zo ligt de pensioenleeftijd van ambtenaren maar ook de Algemene ouderdomsverzekering (AOV) nu op 60 jaar. Het wijzigen van de pensioenleeftijd van politieke ambtsdragers moet niet geïsoleerd worden bekeken
maar in samenhang met deze overige regelingen worden bezien. Bovendien moet rekening gehouden worden met een lagere levensverwachting
in de Nederlandse Antillen ten opzichte van Nederland.
De sollicitatieplicht voor uitkeringsgerechtigden op grond van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers is nog niet ingevoerd. De wetswijziging is nog niet door de Eerste Kamer aanvaard. Als de sollicitatieplicht voor Nederlandse politieke ambtsdragers daadwerkelijk wordt
ingevoerd, is dat het moment voor de minister van BZK om doorwerking
naar ambtsdragers op de BES nader te bezien.
Rechtspositie Rijksvertegenwoordiger
De heer Van Raak vraagt waarom de rechtspositie van de Rijksvertegenwoordiger vergelijkbaar is met die van de commissaris van de Koning
gezien zijn verantwoordelijkheid voor veel minder mensen.
De Rijksvertegenwoordiger vormt de bestuurlijke schakel tussen het Rijk
en de drie openbare lichamen. Het betreft een geheel nieuw orgaan, dat
noch te vergelijken valt met de Gouverneur noch met de commissaris van
de Koningin als rijksorgaan. Er is voor gekozen om de voor de vormgeving van het rechtspositiebesluit van de Rijksvertegenwoordiger, als
Nederlandse ambtsdrager, het rechtspositiebesluit van de commissaris
van de Koning als vertrekpunt te nemen. Dat betekent niet tegelijkertijd
dat ook de aanspraken in het rechtspositiebesluit ook op hetzelfde niveau

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

9

van de commissaris van de Koning zullen worden geregeld. Daarom is er
ook een separaat rechtspositiebesluit nodig. In het rechtspositiebesluit
van de Rijksvertegenwoordiger wordt een op de functiezwaarte toegesneden hoogte van de maandelijkse bezoldiging geregeld. Daarnaast
worden andere geldelijke voorzieningen waarop de Rijksvertegenwoordiger aanspraak kan maken geregeld. Voor dit besluit geldt een zogenaamde voorhangprocedure.
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt onder welk pensioenfonds de Rijksvertegenwoordiger gaat vallen.
Momenteel ligt er een wetsvoorstel bij de Eerste Kamer (30 424) waarmee
de commissarissen van de Koning en de burgemeesters onder de werking
van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (Appa) worden
gebracht. Met het oog hierop zal ook de Rijksvertegenwoordiger als een
vergelijkbare fulltime door de Kroon benoemde functionaris onder de
Appa worden gebracht. De Rijksvertegenwoordiger zal dan zijn pensioenaanspraken ontlenen aan de Appa.
Noodzaak Rijksvertegenwoordiger
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt naar de noodzaak van de Rijksvertegenwoordiger.
Aangezien de openbare lichamen geen deel uitmaken van een provincie,
vallen zij rechtstreeks onder het Rijk. Het is echter wenselijk dat er een
bestuurlijke schakel bestaat tussen het Rijk en de openbare lichamen.
Door de grote afstand tussen Nederland en de eilanden, is het voor de
Nederlandse rijksoverheid noodzakelijk om ter plekke ogen en oren te
hebben en bestuurlijk toezicht te kunnen houden. Om die reden is een
schakel in de vorm van de Rijksvertegenwoordiger noodzakelijk en hij zal
dan ook het centrale aanspreekpunt worden voor «Den Haag».
In dit kader zijn verschillende constructies overwogen, maar vanwege de
behoefte aan een orgaan dat enerzijds op afstand opereert van het Rijk –
om daarmee een bufferfunctie te vervullen tussen het Rijk en de openbare
lichamen – maar anderzijds wel als rijksorgaan onder verantwoordelijkheid van de betrokken ministers opereert, is uiteindelijk gekozen voor de
figuur van de Rijksvertegenwoordiger zoals deze in het wetsvoorstel is
opgenomen. Overigens is, zoals al in de nota naar aanleiding van het
verslag is aangegeven, geen sprake van overlap tussen de taken van de
Rijksvertegenwoordiger en die van de gezaghebber. Zij hebben immers
onderscheiden posities en verantwoordelijkheden.
Rijksvertegenwoordiger en commissaris van de Koning
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt waarom de Rijksvertegenwoordiger niet
gemodelleerd is naar de commissaris van de Koning.
Tussen de commissaris van de Koning en de Rijksvertegenwoordiger
bestaan fundamentele institutionele verschillen. De commissaris is
primair een provinciaal orgaan: voorzitter van provinciale staten, voorzitter en lid van gedeputeerde staten en eenhoofdig orgaan. Daarnaast is
hij voor een beperkt aantal taken ook rijksorgaan, bijvoorbeeld als het
gaat om burgemeestersbenoemingen. De Rijksvertegenwoordiger is
uitsluitend een rijksorgaan. Tevens is er een verschil in de relatie van de
commissaris van de Koning en de Rijksvertegenwoordiger tot de gemeenten respectievelijk de openbare lichamen. Dat heeft niet alleen te maken
met het kleine aantal openbare lichamen. Van de Rijksvertegenwoordiger
mag een grote betrokkenheid bij de openbare lichamen worden verwacht
vanwege de complexe opgaven waar de openbare lichamen in het licht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

10

van de transitie voor staan gesteld, alsmede gelet op de verschillen in
uitgangspositie ten opzichte van gemeenten.
Rijksvertegenwoordiger tijdelijk of permanent?
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt of Rijksvertegenwoordiger een tijdelijk of
een permanent orgaan is?
Gesteld dat de BES ook in de toekomst – dus onafhankelijk of de status
van openbare lichamen het eindmodel is – een directe band met het Rijk
houden, ligt het voor de hand dat er een bestuurlijke schakel tussen het
Rijk en de openbare lichamen is die ter plaatse opereert. De figuur van de
Rijksvertegenwoordiger is zo bezien een permanent orgaan, maar zal wel
meegenomen worden in de evaluatie.
Verantwoording Rijksvertegenwoordiger aan eilandsraad
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt waarom de Rijksvertegenwoordiger geen
verantwoording aflegt aan de eilandsraad.
De Rijksvertegenwoordiger behoort niet tot het bestuur van de openbare
lichamen. De bevoegdheden van de Rijksvertegenwoordiger liggen hoofdzakelijk in de toezichthoudende sfeer, met als doel het waarborgen van
goed bestuur op de eilanden. Zo is de Rijksvertegenwoordiger belast met
de goedkeuring van diverse eilandsverordeningen. Daarnaast is de Rijksvertegenwoordiger bevoegd besluiten van de eilandsbesturen ter vernietiging aan de minister voor te leggen.
Gelet hierop past het niet dat de Rijksvertegenwoordiger verantwoording
moet afleggen aan de eilandsraad. Hij oefent immers een controlerende
taak uit ten opzichte van de openbare lichamen. Het afleggen van verantwoording impliceert een vertrouwensrelatie en daarvan is geen sprake. De
Rijksvertegenwoordiger moet als bestuurlijk toezichthouder juist onafhankelijk ten opzichte van de openbare lichamen zijn.
Ingrijpende beleidsvoornemens
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt wat verstaan moet worden onder «ingrijpende beleidsvoornemens» bedoeld in artikel 209, derde lid.
Wat ingrijpende beleidsvoornemens zijn is afhankelijk van de situatie en
ook afhankelijk van het perspectief van waaruit de beleidsvoornemens
worden bezien. Voor de drie openbare lichamen kan een beleidsvoornemen ingrijpend zijn, terwijl dat voor gemeenten niet het geval is. Er
zullen zich ook situaties voordoen waarin een beleidsvoornemen voor het
ene openbare lichaam wel, maar voor het andere niet ingrijpend is. Ook
zullen dezelfde beleidsvoornemens in de beginperiode van de nieuwe
status voor de openbare lichamen ingrijpender kunnen zijn dan in een
latere periode. Er zal dus van geval tot geval beoordeeld moeten worden
waar de grens ligt tussen ingrijpende en niet-ingrijpende beleidsvoornemens. De regering wil het aan het oordeel van de desbetreffende minister
overlaten om in de praktijk de grens te trekken.
Toezicht
De heer Brinkman vraagt wie de regels voor ambtenaren en politici op de
BES gaat controleren.
De regels voor eilandsambtenaren worden door het bestuurscollege – in
de hoedanigheid van werkgever – gecontroleerd (bij de eilandgriffier en
de griffie werkzame ambtenaren is dit de eilandsraad). De regels voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

11

politici worden gecontroleerd door de eilandsraad en de gezaghebber dan
wel de Rijksvertegenwoordiger.
Tijdelijk karakter WolBES
De heer Remkes verwijst naar pagina 9 van de nota naar aanleiding van
het verslag, derde alinea, en vraagt waar het woord «vermoedelijk» op
slaat.
Dit woord slaat niet op iets bijzonders en kan als niet geschreven
beschouwd worden.
Horizonbepaling
Op verzoek van de heer Van Bochove kan ik bevestigen dat wanneer de
evaluatie mocht uitwijzen dat voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba een
ander model wenselijk is, zoals dat van (bijzondere) gemeente, het voor
de hand ligt dat de WolBES wordt ingetrokken en wordt vervangen door
een ander wettelijk kader. Indien dan gekozen wordt voor het gemeentemodel zullen de wettelijke bepalingen inzake Nederlandse gemeenten van
toepassing worden, voor zover afwijkingen niet nodig zijn met het oog op
bijvoorbeeld de grote afstand tot het Europese deel van Nederland, hun
insulaire karakter, kleine oppervlakte en geringe bevolkingsomvang.
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt of er niet toch een soort horizonbepaling
mogelijk is. Ze wil weten of het mogelijk is om een horizonbepaling op te
nemen waardoor de bepalingen uit de WolBES, die afwijken van bepalingen uit de Gemeentewet (en eventueel de Provinciewet), automatisch
vervallen en deze bepalingen tegelijkertijd worden vervangen door de
overeenkomstige bepalingen uit de Gemeentewet en de Provinciewet? Op
deze manier bestaat er volgens mevrouw Ortega-Martijn geen risico dat er
geen wettelijke regeling meer bestaat die de inrichting, samenstelling en
bevoegdheden van de besturen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba
regelt.
Een horizonbepaling met een dergelijke strekking heeft tot gevolg dat de
openbare lichamen (na het verstrijken van de in de horizonbepaling
genoemde termijn) de facto een gemeente worden. Voor de inrichting,
samenstelling en bevoegdheden van de besturen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, en de verhouding tot het Rijk, zouden dan namelijk exact
dezelfde regels gelden als voor een gemeente. Dit betekent dat de
eilanden in dat geval van rechtswege een gemeente worden zoals alle
andere gemeenten, zonder dat hier een beslismoment aan vooraf gaat. Dit
is niet wenselijk. Een dergelijke wijziging in de positie van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba mag niet plaatsvinden zonder dat daar een politieke
afweging aan vooraf is gegaan. De discussie of deze eilanden een gewone
gemeente worden, kan worden gevoerd naar aanleiding van de evaluatie.
Evaluatie
De heer Remkes vraagt wat de staatkundige opties zijn bij de evaluatie.
Indien de status van openbaar lichaam niet wordt gehandhaafd zijn er –
uitgaande van de huidige territoriale indeling van Nederland – in beginsel
maar twee opties: gemeente of provincie. Aangezien het provinciemodel
niet voor de hand ligt wegens de kleinschaligheid van de eilanden en de
aard van de taken van eilandsbesturen zal dan het gemeentemodel de
enige optie zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

12

Toetsingscriteria evaluatie
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt aan welke criteria de WolBES getoetst zal
worden bij de evaluatie.
Op dit moment is nog niet aan te geven aan welke criteria de WolBES, vijf
jaar na inwerkingtreding, getoetst zal worden. Te zijner tijd zullen die
criteria worden geformuleerd. Bij de evaluatie zal in ieder geval bezien
worden in hoeverre de WolBES heeft bijgedragen aan de bevordering van
goed bestuur.
Trainingen in het kader van de duale bestuurspraktijk
De heer Leerdam heeft gevraagd naar de relatie tussen de trainingen in
het kader van de duale bestuurspraktijk en het eerder aangekondigde
programma Institutionele Versterking en Bestuurskracht (IVB).
Het doel van het programma IVB is het verhogen en versterken van de
kwaliteit van het openbaar bestuur. De focus is gericht op de kwaliteit van
het bestuur, de ambtelijke organisatie en de dienstverlening. Voor wat
betreft de kwaliteit van bestuur gaat het om een verdieping van het democratische gehalte, om transparantie en integriteit. Voor wat betreft de
ambtelijke organisatie gaat het om het optimaliseren van de doelmatigheid en de doeltreffendheid (onder andere door beter gebruik te maken
van informatietechnologie). Voor wat betreft de dienstverlening gaat het
om het verhogen van de klantvriendelijkheid, de betrouwbaarheid en de
mate van tevredenheid van de burger.
Deze programma’s worden toegesneden op de behoeften die de eilanden
afzonderlijk van elkaar hebben geformuleerd. De implementatie van de
wetgeving sluit hierbij aan. Ook in de WolBES gaat het om democratie,
transparantie en integriteit. Om de werking van de WolBES mogelijk te
maken is een aantal maatregelen noodzakelijk. Samengevat zijn deze:
• voorlichting en praktijkcursussen over het dualisme (vergelijkbaar met
de Vernieuwingsimpuls Dualisme en Lokale Democratie 2002–2006);
• het benoemen van een griffier en het inrichten van de griffie;
• het inrichten van een gezamenlijke rekenkamer;
• vormgeven van de ombudsfunctie.
De maatregelen in het kader van de implementatie van de WolBES
hebben tot doel de democratie te versterken en de relatie bestuur/burger
te verbeteren. De dualisering kan een belangrijke bijdrage leveren aan het
doorbreken van de thans nog bestaande inclusieve bestuurscultuur op de
eilanden. De dualisering is een vast onderdeel geworden van de inrichting
van het decentrale openbaar bestuur. Het systeem wordt gekenmerkt door
een functionele scheiding van rollen en posities, met daaraan gekoppeld
een scheiding van bevoegdheden. De onderlinge verhoudingen zijn zuiver
en voor de burgers goed te begrijpen. In die zin sluit het programma IVB
naadloos aan bij de activiteiten die tot een volwassen duale bestuurspraktijk moeten leiden. Voor de implementatie van de WolBES is een substantieel bedrag vrijgemaakt (in 2010 € 240 000,–) waardoor de bestuurscolleges in staat worden gesteld de duale bestuurspraktijk vorm te geven.
Kwartiermaker Bestuur
De heer Remkes heeft gevraagd waarom het ministerie van BZK overweegt om een Kwartiermaker Bestuur te zenden.
Sinds eind november is er namens BZK een Kwartiermaker Bestuur op het
RSC aanwezig. De overweging om een Kwartiermaker Bestuur te zenden
is ingegeven door de activiteiten die nodig zijn om een hoogwaardige
bestuurspraktijk te ontwikkelen. De Kwartiermaker Bestuur is voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

13

periode van anderhalf jaar uitgezonden om de activiteiten die het
Directoraat-generaal Bestuur en Koninkrijksrelaties nodig acht om de
wetgeving in te voeren (ook de randvoorwaardelijke voorwaarden) in
gang te zetten.
De opdracht luidt: «het tot werkelijkheid brengen van de gewenste en
beoogde situatie» . De gewenste en beoogde situatie is beschreven in de
voorliggende wetgeving. Meer huiselijk geformuleerd gaat het om het
nemen van die maatregelen die de inrichting van de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba, de bevoegdheden van het bestuur en de
verhouding tot Nederland realiseren, dit zowel vanuit bestuurlijk als financieel oogpunt.
Regels met betrekking tot de financiële functie van de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, hun bevoegdheid tot
het heffen van belastingen en hun financiële verhouding met het
Rijk (Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba) (31 958)
Vrije uitkering
De heren Van Bochove, Van Raak, Remkes en Brinkman vragen meer
duidelijkheid over het startbedrag van de vrije uitkering. Dit mede in
relatie tot het lokale belastinggebied.
Op 3 november 2009 zijn met Saba en St. Eustatius bestuurlijke afspraken
gemaakt over de toekomstige taakverdeling tussen de eilandelijke overheid en de rijksoverheid. Daarover is de Kamer per brief geïnformeerd
(d.d. 18 november 2009). Op basis van de overeengekomen toekomstige
taakverdeling, is met Saba en Sint Eustatius verder gesproken over de
financiering hiervan.
Consequenties voor Gemeentewet/Provinciewet
Het valt de heer Van Bochove op dat op meerdere vragen waarom iets op
een bepaalde manier wordt geregeld als reactie een verwijzing naar een
vergelijkbaar artikel in de Gemeentewet en/of de Provinciewet volgt. Feitelijk is de behandeling van deze wetsvoorstellen een aardige evaluatie van
de hier fungerende wetgeving. «Wordt daar nog iets uitgeleerd?»
Het opstellen van het wetsvoorstel van de WolBES en het wetsvoorstel
van de Wet financiën openbare lichamen BES heeft er voor beide wetsvoorstellen niet toe geleid dat aanleiding is gevonden om de huidige
Gemeente en Provinciewet aan te passen.
Ontwikkeling financiële huishouding
De heer Leerdam is benieuwd hoe de financiële huishouding zich op de
eilanden heeft ontwikkeld en waar de zwaktes nog zitten. Hij is tevens
benieuwd welke vooruitgang hierin de laatste tijd is gemaakt.
Voor invoering van het financiële toezicht door het College financieel
toezicht was het financiële beheer volledig kasgestuurd. Dit betekende dat
men zich niet al te veel gelegen liet liggen aan de uitvoering van de begroting, maar dat als er geld binnenkwam men dit gebruikte voor de op dat
moment klaarliggende betalingsverzoeken. Bovendien ontbrak het totaalplaatje over de financiële huishouding. Dit was één van de redenen dat de
grote betalingsachterstanden, die Nederland nu saneert, zijn ontstaan en
lang konden blijven voortbestaan.
Sinds de start van het toezicht is het financiële beheer langzaam maar
zeker minder gebaseerd op de waan van de dag en is de nadruk komen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

14

liggen op de uitvoering van de begroting. Gevolg hiervan moet zijn dat de
begroting sluitend wordt uitgevoerd en dat daardoor geen nieuwe
schulden meer ontstaan. Ook het voorafgaand toezicht op Bonaire ten
aanzien van elke personeels- en subsidiebeslissing heeft hieraan bijgedragen. Een nog essentieel gevolg hiervan is dat de besturen zich daadwerkelijk met het besturen van de eilanden kunnen gaan bezighouden in
plaats van het dagelijks blussen van financiële brandjes.
Voorts vraagt de heer Leerdam zich af welk verwachtingsniveau er op de
eilanden zelf leeft ten aanzien van de financiële zelfstandigheid die ze
zullen gaan krijgen. Wat is de visie van de regering, zo vraagt de heer
Leerdam zich af.
Nu er met Saba en Sint Eustatius een taakverdeling is overeengekomen, is
voor deze eilanden ook duidelijk op welke beleidsterreinen ze financiële
zelfstandigheid hebben. Dit voldoet aan hun verwachtingen. Voorbeelden
van beleidsterreinen die onder verantwoordelijkheid van de eilanden
blijven zijn onder andere: lokale infrastructuur, ruimtelijke ordening,
toerisme, haven en luchthaven.
De financiering van deze beleidsterreinen onder eigen verantwoordelijkheid wordt gedaan met behulp van de lokale inkomsten en de vrije uitkering die de eilanden van het Rijk ontvangen. Ik ben van mening dat de
eilanden op deze terreinen zelf lokale democratische keuzes kunnen en
zullen maken. Uiteraard blijft deze eigen financiële zelfstandigheid de
komende jaren nauwgezet onder toezicht staan van het College financieel
toezicht.
Kansspelbelasting
Daarnaast wil de heer Leerdam weten of het erg is dat onduidelijk is wat
de opbrengst voor de kansspelbelasting zal zijn.
Van rijkswege wordt, net als bijvoorbeeld bij gemeentelijke belastingen in
Nederland, geen raming gemaakt van de opbrengst van afzonderlijke
lokale belastingen.
De keuze om een lokale belasting in te voeren is aan het openbare
lichaam. Uitgangspunt hierbij is wel dat deel van de eigen inkomsten
wordt gegenereerd uit de lokale belastingen.
Op het amendement-Remkes om de kansspel- en motorrijtuigbelasting
naar het nationale niveau te tillen kom ik maandag terug.
Opbrengst belastingen
De heer Van Raak vraagt zich of we wel zien hoeveel belastinggeld de
eilanden ophalen en dat de rest netjes wordt aangevuld via het
BES-fonds.
Richting de eilanden is duidelijk aangegeven dat het niet zo kan zijn dat na
de staatkundige vernieuwing de lokale belastinginkomsten door maatregelen van het bestuurscollege of achterblijvende belastinginning kunnen
dalen en dat het tekort vervolgens via de vrije uitkering wordt aangevuld.
Het zijn immers, net zo min als bij gemeenten, communicerende vaten.
Ook na toetreding tot het staatsbestel van Nederland moeten de eilanden
voldoende eigen inkomsten genereren. Voor nieuw beleid op de beleidsterreinen waarvoor de eilandgebieden zelf verantwoordelijk zijn, zullen
de eilanden ook zelf de financiële dekking moeten zoeken door andere
uitgaven op de eilandbegroting te verlagen of de lokale belastingen en
heffingen te verhogen. Het College financieel toezicht zal hierop toezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

15

Sociale zekerheid
Voorts vraagt de heer Van Raak naar de mening van het kabinet omtrent
de uitgangspunten van een goed sociaal stelsel en voor goede sociale
voorzieningen voor de inwoners van de eilanden.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid neemt in beginsel de
sociale zekerheid over, zoals die op dit moment geldt op de Nederlandse
Antillen. In de ABES worden deze regelingen aangepast aan de noodzakelijke wijzigingen als gevolg van de nieuwe openbare lichamen. Voor de
onderstand bestaat geen regeling. Daarvoor moet dus iets ontwikkeld
worden. In overleg met de eilanden zelf wordt gewerkt richting een inrichting van een nieuw houdbaar onderstandstelsel. Hierover is de minister
van Sociala Zaken en Werkgelegenheid nog in gesprek met de BESeilanden. Ook op sociale zekerheid op de BES-eilanden kom ik maandag
nog terug. Voorts verwijs ik naar mijn onderstaande reactie op enkele
vragen die in het kader van de ABES zijn gesteld over dit onderwerp.
Begroting
De heer Van Raak merkt verder op dat het de eilanden Bonaire, Saba en
Sint Eustatius niet gaat lukken om in 2011 een sluitende begroting te
hebben. Zij vragen naar de redenen waarom deze afspraken niet zullen
worden nagekomen. Toont dit aan dat het eigen belastinggebied te laag
is? Of dat belastingen niet worden geïnd?
Ik heb met de eilanden afgesproken dat de eilanden in vier jaar tijd de
begrotingstekorten afbouwen tot nul in 2011. Ik heb, gebaseerd op de
adviezen en informatie van het College financieel toezicht, op dit moment
geen reden om te twijfelen dat het de eilanden gaat lukken om in 2011 een
sluitende begroting te hebben. Het College financieel toezicht heeft zich
de afgelopen twee jaar intensief bezig gehouden met de advisering rond
de begroting, de begrotingsuitvoering en de opstelling van de jaarrekening van de eilanden. Daar waar het College financieel toezicht vermoedde dat zulks niet alleen via het reguliere toezicht tot de beoogde resultaten
zou leiden, is dan ook overgegaan tot een zwaarder instrument, namelijk
dat van het voorafgaand toezicht op het gebied van personeelsbeslissingen en beslissingen over subsidieverlening, zoals dat thans nog van
kracht is voor Bonaire.
Er wordt dus intensief gewerkt aan het tot stand brengen van een situatie
waarin de eilanden voldoen aan een sluitende begroting in 2011. Ik ben
het dus niet eens met de twijfel die de heer Van Raak op dit punt heeft. De
gegevens van de eerste twee jaar van het financieel toezicht geven hier
ook geen aanleiding toe. Ik wil het College financieel toezicht en de eilanden de ruimte te geven door te werken op de ingeslagen weg. Uiteraard
zal ik daarbij wel de vinger aan de pols houden.
Opleiding
Ook wil de heer Van Raak weten welke maatregelen de regering neemt
om bestuurders en ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor de financiën beter op te leiden.
Vanaf 2007 is een driejarige overeenkomst gesloten tussen de bestuursacademie en het ministerie van Financiën voor trainingen op het terrein
van financieel beheer voor de BES-eilanden. Aan deze trainingen hebben
de hoofden, plaatsvervangende hoofden en alle medewerkers van de
afdelingen financiën van de eilanden deelgenomen. Tevens zijn er opleidingen financieel beheer geweest voor de bestuurscolleges, de eilandsraden en de hoofden van «spending departments». Verder zal de recent

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

16

aangestelde kwartiermaker bestuur zich gaan bezighouden met het verder
opleiden van de bestuurders zowel op financieel als bestuurlijk terrein.
Informeren Kamer inzake financiële stand van zaken
Ten slotte vraagt de heer Van Raak het kabinet of zij bereid is de Kamer
jaarlijks te informeren over de financiële stand van zaken op de eilanden.
Zij zouden in dat kader ook graag de bevindingen van het College financieel toezicht ontvangen.
De eilanden stellen jaarlijks begrotingen en jaarrekeningen op onder
toezicht van het College financieel toezicht. Dit zijn openbare stukken die
informeren over de financiële toestand op de eilanden. Het College financieel toezicht streeft zoveel mogelijk transparantie na en publiceert haar
brieven op haar website: www.cft.an. Deze stukken zijn dus voor een ieder
toegankelijk en te raadplegen.
De vraag van de heren Van Raak en Remkes en mevrouw Van Gent met
betrekking tot de koopkrachteffecten en de belastingdruk wordt beantwoord bij de vragen over de ABES.
Financiële huishouding
De heer Brinkman wil weten waarom het niet reëel is te verwachten, zoals
het College financieel toezicht stelt, dat de BES bij de start van de nieuwe
staatkundige verhoudingen de financiële huishouding op orde hebben.
In het kader van het financieel toezicht in de overgangsperiode is afgesproken dat de eilanden in 2011 een sluitende begroting hebben. Zoals ik
al eerder heb vermeld bij een vraag van de heer Van Raak, heb ik geen
reden om er aan te twijfelen dat dit niet gehaald zal worden. De eilanden
zullen echter structureel zelfstandig moeten blijven voldoen aan de financiële normen. Bovendien moet er nog veel verbeterd worden aan het
financiële beheer. Het is niet voldoende dat de begroting aan het begin
van het jaar sluitend is. De begroting moet in de loop van het dienstjaar
ook niet overschreden worden. Daarnaast moet de administratieve organisatie en interne controle op orde worden gebracht. Op die punten valt nog
veel winst te behalen. Het is niet reëel te verwachten dat de eilanden, met
hun kleine organisaties, dat binnen een paar jaar onder de knie hebben.
Overigens zal dit verbeterproces, net als in Nederland, een permanent
proces blijken te zijn.
Evaluatie
De heer Brinkman en mevrouw Ortega-Martijn zijn van mening dat de
verplichte evaluatie na vijf jaar te lang op zich laat wachten. Zij zijn van
mening dat minimaal na drie jaar vanaf de invoering van de nieuwe staatkundige verhoudingen een evaluatie moet plaatsvinden. Welke maatregelen worden genomen als blijkt dat de wet niet voldoet of dat er financiële problemen zijn?
Mevrouw Ortega-Martijn wil ook weten waarom gekozen is voor een
evaluatiebepaling en geen horizonbepaling. Zij concludeert dat met deze
wet het strenge toezicht vijf jaar in stand blijft. De prikkel om zaken goed
te regelen is daardoor weg. Hoe wil het kabinet bewerkstelligen dat men
snel volwassen wordt op financieel gebied op de BES?
Zoals bekend gaat de evaluatie over de vraag of het financiële toezicht op
dat moment minder streng kan worden. Financieel toezicht op de BES zal,
net als op Nederlandse gemeenten, altijd blijven bestaan. Zoals eerder
aangegeven, kan niet verwacht worden dat jarenlange tekortkomingen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

17

het financieel beheer in een paar jaar is omgevormd tot voorbeeldig
beheer. Hoewel hierin veel verbeterd is en stevig is geïnvesteerd middels
opleidingen en technische assistentie vergt het tijd om dit op alle niveaus
te laten indalen en om ervoor te zorgen dat de veranderingen structureel
zijn en niet wordt teruggevallen in oude gewoonten. Daarom is gekozen
voor een evaluatie na vijf jaar en niet na twee of drie jaar. Overigens kan
het College financieel toezicht ook onder het voorgestelde regime
besluiten de intensiteit van het toezicht te variëren, afhankelijk van de
kwaliteit van het financieel beheer.
Belastingaanslagen
Voorts vraagt de heer Brinkman wat er gedaan wordt met openstaande
belastingaanslagen.
De Belastingdienst levert al jaren technische bijstand (TB) aan de Nederlandse Antillen en Aruba.
De Belastingdienst BES wordt in de nieuwe staatkundige verhoudingen
een integraal onderdeel van de Nederlandse Belastingdienst. Alle gecentraliseerde wetstechnische, technische en facilitaire expertise en ondersteuning van de Belastingdienst komt daarmee ter beschikking van de
BES. De dagelijkse werkzaamheden op het terrein van de heffing, inning
en controle van rijksbelastingen worden lokaal uitgevoerd. Door de doorstart met de huidige bezetting van de belastingdienst op de BES-eilanden
naar een Belastingdienst BES wordt de lokale kennis behouden. Waar
nodig worden vanuit Nederland opleidingen en instructies verzorgd.
Voor wat betreft de heffing en invordering van de lokale belastingen lopen
er al opleidingstrajecten voor de ambtenaren die dit straks gaan uitvoeren. De kwartiermaker Bestuur zal hier ook de nodige aandacht aan
besteden. Daarnaast is de VNG in de afrondende fase van het opstellen
van model-belastingverordeningen voor de BES. Wat de inning en invordering betreft is het niet ondenkbaar dat de Belastingdienst ter plaatse de
eilanden gaat ondersteunen. Hierover worden al gesprekken gevoerd
tussen de eilanden en de Belastingdienst. Ik ga er dan ook van uit dat, na
de staatkundige vernieuwingen, de heffing en inning van belastingen op
de BES-eilanden op hetzelfde niveau zal moeten liggen als in de rest van
Nederland.
Structuur toezicht
Mevrouw Van Gent vraagt zich af of het financieel toezicht op de BES
vergelijkbaar is met normale gemeenten. Het gebeurt immers niet vaak
dat de minister van BZK zich bemoeit met de lokale financiële huishouding van gemeenten.
De heer Remkes stelt terecht dat de minister van BZK wel aan zet is als het
een rommeltje is bij gemeenten. Helaas is de financiële situatie op de BES
op dit moment dusdanig dat stevig financieel toezicht noodzakelijk is.
De structuur van het toezicht is op hoofdlijnen hetzelfde als bij het toezicht
op de gemeenten, maar het toezicht op de eilanden is wel strenger. Een
belangrijk verschil is dat bij het toezicht op de BES-eilanden ook toezicht
wordt uitgeoefend op het financiële beheer. Dat de minister het toezicht
uitoefent is ook het gevolg van het feit dat er geen provinciale overheid is.
Die situatie heeft zich een aantal jaren ook voorgedaan bij de poldergemeenten, na de gedeeltelijke drooglegging van het IJsselmeer. Aanvankelijk waren die gemeenten toen niet provinciaal ingedeeld. In die periode
werden de provinciale taken uitgeoefend door de centrale overheid.
Sommige leden hebben er al aan gerefereerd dat uit een oogpunt van
democratische controle het toezicht in het wetsvoorstel als gevolg van het
advies van de Raad van State terecht bij de minister en niet bij het College

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

18

financieel toezicht is ondergebracht. De evaluatie na vijf jaar zal uitwijzen
of het toezicht versoepeld kan worden.
«Single informatie Single audit»
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt zich af waarom het kabinet wil wachten
met het invoeren van «Single information Single audit» (SiSa) op de
BES-eilanden. Zij zou graag nu al een invoeringstraject starten voor SiSa
op de eilanden.
De introductie van een nieuw systeem vraagt in de aanvangfase extra
capaciteit, zowel aan de kant van het rijk als aan de kant van de openbare
lichamen zelf. Gezien de inspanningen die nu moeten worden gepleegd
om vorengenoemde eilanden toe te laten treden tot het Nederlandse
staatsbestel, is ervoor gekozen om deze niet verder te compliceren met de
introductie van SiSa.
Het kabinet zal kritisch bijzondere uitkeringen op extra administratieve
lasten bezien. Hiertoe wordt door het ministerie van BZK, in samenwerking met het College financieel toezicht, een specifiek kader ontwikkeld,
waardoor de verantwoording en controle van de bijzondere uitkeringen
eenvoudig blijft.
Artikel 21
Ten slotte is mevrouw Ortega-Martijn van mening dat de beantwoording
in de nota naar aanleiding van het verslag over de beoordelingstermijn
van begrotingswijzigingen (artikel 21 van het wetsvoorstel) onvoldoende
is. De maximale termijn kan volgens haar worden ingekort naar vier
weken. Zij vraagt of het kabinet bereid is een verkorting van de maximale
periode in dit artikel te overwegen?
Het gaat hier om de beoordelingstermijn van begrotingswijzigingen.
Voordat de minister kan beslissen over goedkeuring van een voorgestelde
begrotingswijziging moet eerst het College financieel toezicht daar advies
over geven. Het College financieel toezicht zal voordat zij een advies kan
geven vaak eerst in overleg met het bestuur van het eiland moeten gaan.
Vervolgens moet het College financieel toezicht een advies schrijven en
dit aan de minister voorleggen die dit op zijn beurt weer moet beoordelen.
Tevens moet bedacht worden dat op het moment dat een eilandgebied
een wijzigingsvoorstel doet, dit niet betekent dat het College financieel
toezicht direct al haar andere werkzaamheden kan laten vallen en zich
volledig op het wijzigingsvoorstel kan richten. De termijn van vier weken
acht ik dan ook niet te lang en zal ik handhaven.
Wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba binnen
Nederland (31 956)
Eerste Kamerverkiezingen
Mevrouw Van Gent vraagt hoe groot de invloed van de eilandsraadsleden
op de samenstelling van de Eerste Kamer percentagegewijs zal zijn.
In de memorie van toelichting is aangegeven dat de stemwaarde van een
eilandsraadslid van Bonaire circa 10 bedraagt, van Sint-Eustatius 4 en van
Saba 2. Gezamenlijk hebben zij dus een stemwaarde van 16 stemmen. In
totaal werden bij de Eerste Kamerverkiezingen van 2007 163 087 stemmen
uitgebracht, de kiesdeler bedroeg 2175 stemmen. Deze aantallen spreken
voor zich. De geringe invloed wordt veroorzaakt door het feit dat de stem-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

19

waarde is gerelateerd aan het aantal inwoners van de provincie respectievelijk het eiland.
Stemrecht door niet-Nederlanders bij de eilandsraadsverkiezingen
De heer Remkes vroeg zich af waarom bij het bepalen van de periode van
rechtmatig verblijf door vreemdelingen geen rekening wordt gehouden
met het rechtmatige verblijf in Curaçao of Aruba terwijl rechtmatig verblijf
in het Europese deel van Nederland of op een van de andere BES-eilanden wel meetelt bij het bepalen van de periode.
Het antwoord hierop is eenvoudig. Ook bij het bepalen van het kiesrecht
voor niet-Nederlanders voor de gemeenteraden gaat de Kieswet uit van
rechtmatig verblijf in Nederland. Zodra de BES-eilanden onderdeel gaan
uitmaken van het land Nederland wordt dus gekeken naar het rechtmatig
verblijf in het land Nederland. Verblijf in andere landen van het koninkrijk
zoals Curaçao of Aruba doet dan niet ter zake. Ook nu geldt voor de bepaling van de periode van rechtmatig verblijf door een vreemdeling in
Nederland dat zijn eventuele verblijf in de Nederlandse Antillen niet
meetelt.
Volmachtregeling
De heer Van Bochove heeft aangeven niet gelukkig te zijn met de gekozen
constructie voor volmachten bij de eilandsraadverkiezingen. Hij vraagt mij
hem ervan te overtuigen dat de door de regering gemaakte keuze absoluut noodzakelijk is en een amendement ter zake onaanvaardbaar.
Mevrouw Ortega-Martijn heeft mij eveneens gevraagd waarom op het
punt van de volmachtregeling wordt afgeweken van de regeling zoals
deze in het Europese deel van Nederland geldt. Aanvullend stelt de heer
Van Bochove vragen bij de voorwaarde dat een kiezer die zijn stem bij
volmacht wil uitbrengen moet aantonen dat hij niet in staat is zijn stem in
persoon uit te brengen. De heer Remkes heeft opgemerkt de mening van
het CDA op dit punt te delen. Zij vragen mij dit punt alsnog te schrappen.
De heer Van Raak steunt juist de afwijkingen in de volmachtregeling maar
vraagt mij waarom de fraudegevoeligheid bij de verkiezing van de leden
Tweede Kamer en het Europees Parlement kleiner is.
Zoals ik in de nota naar aanleiding van het verslag en de memorie van
toelichting heb gesteld hebben de eilanden aangegeven grote bezwaren
te hebben tegen het (opnieuw) invoeren van een volmachtregeling in
verband met de negatieve ervaringen in het verleden. Dat is ook de reden
dat als extra voorwaarde is opgenomen dat een kiezer moet aantonen niet
in staat te zijn persoonlijk zijn stem uit te brengen. Ik heb, zoals ik eerder
heb aangegeven, deze bezwaren vanuit de eilanden zwaar laten wegen. Ik
heb echter wel de regeling beperkt tot de eilandsraadsverkiezingen. Dit
heb ik gedaan omdat daar eventuele fraude vanwege de kleine aantallen
grote impact kan hebben. Voor de overige verkiezingen, Tweede Kamer en
Europees Parlement zullen dezelfde regels gelden als in het Europese deel
van Nederland. Ik antwoord de heer Van Raak dat deze verkiezingen
minder fraudegevoelig zijn omdat immers een veel groter aantal stemmen
nodig is om gekozen te worden (ook indien rekening wordt gehouden met
benodigde voorkeurstemmen: bij de Tweede Kamerverkiezing gaat het
dan om circa 16 000 stemmen, bij de verkiezing voor het Europees Parlement om 18 000 stemmen). Bovendien zal de betrokkenheid en dus de
(persoonlijke) belangen die in het geding zijn bij de eilandsraadsverkiezing
vele malen groter zijn dan bij andere verkiezingen. Ik heb dus slechts een
beperkte uitzondering op de algemene regeling voorgesteld. Ik acht deze
uitzondering echter wenselijk gezien de sterke gevoelens die op dit punt
op de eilanden leven. Ik ben dus ook niet bereid het wetsvoorstel op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

20

punt aan te passen en meen dat een amendement op dit punt dus ook
onwenselijk is. Dat geldt ook voor de verplichting voor de kiezer om aan te
tonen dat hij niet in staat is persoonlijk zijn stem uit te brengen.
Identificatieplicht
De heer Leerdam heeft vragen gesteld over de identificatieplicht. Hij
vraagt met name hoe hard de identificatieplicht in de praktijk gehandhaafd moet worden. Hij geeft daarbij het voorbeeld de kleine gemeenschap waar het stembureau de kiezer persoonlijk kent en deze persoon
niet mag stemmen omdat hij zijn legitimatie kwijt is en niet op tijd een
nieuwe kon aanvragen. Ook vraagt hij hoe tegemoet kan worden
gekomen aan de problemen van ouderen: zij hebben vaak een verlopen
identiteitskaart omdat een nieuwe duur is en ze het eigenlijk niet nodig
hebben. Hij vraagt mij of er mogelijkheden zijn de strenge regel, in
gevallen waar dit billijk is, soepel te handhaven, bijvoorbeeld door
verlopen sédula te accepteren.
De invoering van de identificatieplicht bij het stemmen hangt samen met
de invoering van het stemmen in een willekeurig stemlokaal. Deze regeling leidt er immers toe dat het stembureau niet meer beschikt over een
lijst met kiesgerechtigden. Het stembureau verifieert derhalve door vergelijking van de persoonsgegevens op de stempas met de persoonsgegevens op het getoonde identiteitsdocument dat de kiezer de rechtmatige
houder van de stempas is. Ook in Nederland zijn er vele kleine gemeenschappen waar de leden van het stembureau de kiezers persoonlijk
kennen. Ook in deze gemeenschappen dienen kiezers hun identiteitsdocument te tonen. En ook in Nederland geldt dat kiezers een geldig identiteitsbewijs moeten tonen om te worden toegelaten tot de stemming. Met
een verlopen document wordt de kiezer door het stembureau geweigerd.
Ik acht het niet wenselijk dat de ene kiezer zich wel en de ander kiezer zich
niet dient te legitimeren. Zoals ook door diverse collega’s van de heer
Leerdam werd opgemerkt, opent dit de weg naar willekeur en fraude. Ik
zie dan ook geen reden op dit punt tot een afwijkende regeling voor de
BES-eilanden te komen.
Complexiteit regeling
De heer Leerdam vraagt mij of bij het opstellen van het wetsvoorstel wel
voldoende rekening is gehouden met het belang van de gebruikers in
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Hij vraagt waar de spanning die de regering signaleert tussen de Nederlandse gebruikers en de gebruikers aldaar
vandaan komt. In dit verband stelt hij dat een duidelijk en leesbare kieswet
voor de BES-eilanden niet strijdig is met de belangen van de Nederlandse
gebruikers van de Kieswet. Ook vraagt hij hoe het staat met de circulaire
waarmee het verkiezingsproces voor de BES-eilanden wordt verduidelijkt
en of deze circulaire al in ontwikkeling is. Mevrouw Van Gent vraagt of het
mogelijk is dat de Kamer deze circulaire voorgelegd krijgt zodat zij hierover een oordeel kan vellen.
Ik wijs er op dat er straks sprake is van één Kieswet die geldt voor het
Europese deel van Nederland en voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Er
zijn echter een aantal aspecten waar de situatie op de BES-eilanden
anders is dan in Nederland. Dat betreft met name andere organen die
bepaalde taken uitoefenen, verschillen in tijdstippen etc. Deze zijn in een
apart hoofdstuk opgenomen. Voor de Nederlandse gebruikers van de
Kieswet in het Europese deel van Nederland verandert er dus niets in het
voor hen relevante deel van de Kieswet. Indien was gekozen voor het
integreren van de noodzakelijke aanpassingen in de reguliere hoofdstukken van de Kieswet zouden in alle hoofdstukken vele artikelen moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

21

zijn opgenomen met bepalingen waarin de afwijkingen ten opzichte van
de situatie in Nederland zijn gespecificeerd. Dat komt de algemene leesbaarheid van de Kieswet niet ten goede. Daarom heb ik de opstelling van
een circulaire aangekondigd waarin het gehele verkiezingsproces voor de
gebruikers op de BES-eilanden, specifiek toegesneden op hun situatie
wordt toegelicht. Met de opstelling van deze circulaire is nog geen
aanvang gemaakt. Voorlegging van deze circulaire aan de Tweede Kamer
voorafgaande aan vaststelling door mij acht ik onwenselijk. Zoals ik ook in
de nota naar aanleiding van het verslag heb opgemerkt dient deze circulaire als toelichting voor de ambtenaren op de BES-eilanden die betrokken
zijn bij de uitvoering van het verkiezingsproces. Deze circulaire bevat
slechts een uitleg van de wetgeving en de tekst van de circulaire is niet
bindend indien deze onverhoopt zou afwijken van de wetgeving. De circulaire dient slechts om een integraal overzicht te geven van de relevante
bepalingen. Zodra de circulaire is vastgesteld, zal ik deze ter informatie
aan u toezenden. Overigens ben ik voornemens alle betrokken ambtenaren aldaar via kennisoverdracht voor te bereiden op hun (nieuwe) taken
bij de verkiezingen.
Tijdstip sluiting stemlokalen
De heer Leerdam vraagt mij waarom de regering van mening is dat er
slechts sprake zal zijn van geringe kiezersbeinvloeding vanwege het feit
dat de stemlokalen op de eilanden nog open zijn op het moment dat in
Nederland de uitslagen al bekend worden. Hij vraagt mij of het kabinet
bereid is bij de eerstvolgende verkiezingen hiernaar een onafhankelijk
onderzoek te laten uitvoeren om na te gaan in hoeverre dit probleem zich
in de praktijk voordoet. De heer Van Raak vraagt mij in dit verband te
regelen dat de stembureaus op de BES-eilanden voor de Tweede Kamerverkiezing en de verkiezing voor het Europees Parlement om 15.00 lokale
tijd sluiten.
Ik antwoord deze leden dat ik de huidige regeling heb gekozen omdat op
deze manier de inwoners van de BES-eilanden gedurende een even lange
periode hun stem kunnen uitbrengen als de inwoners van het Europese
deel van Nederland namelijk van 7.30 uur tot 21.00 lokale tijd. Nu in
Nederland handmatig wordt geteld zijn veelal de eerste resultaten pas
rond middernacht beschikbaar. Gegeven een tijdsverschil van 5 of 6 uur is
dan aldaar immers al 19.00 uur. Ik meen dat het beschikbaar zijn van de
eerste resultaten in Nederland kiezers in de BES die voornemens zijn hun
stem uit te brengen, er niet van zal weerhouden te stemmen. Een onderzoek naar de vraag of sprake is van een dergelijke invloed, acht ik niet
goed uitvoerbaar. Dat bij de verkiezing van de Tweede Kamer en het Europees Parlement de stembureaus op de Nederlandse Antillen en Aruba om
15.00 sluiten heeft overigens te maken met het feit dat het hier om briefstembureaus gaat. Deze (brief)stemmen kunnen reeds voor de dag van
stemming worden uitgebracht.
Gebruik van kleuren en symbolen op het stembiljet
De heer Van Raak vraagt mij of ik bereid ben om net als in de Antillen
kleuren en symbolen van politieke partijen op het stembiljet toe te staan.
Ook mevrouw Van Gent heeft aangegeven dit een goed idee te vinden.
Ik vind dit een sympathieke gedachte. In de memorie van toelichting heb
ik op dit punt gesteld dat het kabinet bereid is te onderzoeken in hoeverre
er draagvlak bestaat voor het introduceren van een dergelijke mogelijkheid en wat de uitvoeringstechnische consequenties hiervan zijn. Ik heb
ook aangegeven dat een dergelijk systeem gepaard zal moeten gaan met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

22

een registratiesysteem analoog aan het registratiesysteem voor de namen
van politieke partijen.
Verlengd loket in Nederland voor indienen kandidatenlijsten op de
BES-eilanden
De heer Van Raak vraagt mij om een verlengd loket in Nederland in te
stellen waar kandidatenlijsten kunnen worden ingediend.
Ik acht het instellen van een dergelijk verlengd loket niet noodzakelijk. Ik
ga er vanuit dat Nederlandse politieke partijen over lokale contacten
zullen beschikken en in de toekomst ook zeker leden zullen hebben die
woonachtig zijn op deze eilanden en dat op deze eilanden partijafdelingen
zullen ontstaan, al dan niet in zusterverband met een Nederlandse politieke partij. Dat zal er toe leiden dat deze lokale vertegenwoordigers aldaar
een kandidatenlijst kunnen indienen. Een verlengd loket acht ik hiervoor
niet noodzakelijk. Ook in het Europese deel van Nederland moet een partij
die niet kiest voor centrale kandidaatstelling immers in elk van de kieskringen een lijst indienen.
Waarborgsommen
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt of ik kan aangeven of de bij de omrekening van de waarborgsommen gehanteerde verhouding 1:1 tot in lengte
van dagen zal worden toegepast.
Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven is de regeling op dit punt niet specifiek voor de Kieswet maar geldt voor alle wettelijk vastgelegde omrekeningen van vergelijkbare geldsommen. Bij de
omrekening van bedragen waarmee op zichzelf geen inkomens- of koopkrachteffecten gemoeid zijn (zoals de waarborgsommen uit de Kieswet), is
om praktische redenen uitgegaan van pariteit tussen de dollar en de euro.
Dit levert een eenvoudige omrekenregel op, die ook recht doet aan het
verschil in welvaartspeil tussen de BES en Europees Nederland en het
wisselkoersverschil tussen de dollar en de euro. Deze omrekenregel is
echter niet in beton gegoten. Indien op enig moment de hoogte van de in
de Kieswet opgenomen waarborgsommen aanpassing zou behoeven, zal
bij het bepalen van de daarmee corresponderende dollarbedragen voor
de BES opnieuw naar de in dat kader te hanteren omrekenregel worden
gekeken. Als dan bijvoorbeeld blijkt dat de verschillen tussen Europees
Nederland en de BES zijn afgenomen, ligt bijstelling van de thans in het
kader van de transitie gehanteerde omrekenregel voor de hand.
Invoering van de regelgeving met betrekking tot de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Invoeringswet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31 957)
Cd-rom’s en systematiek
De heer Leerdam heeft een opmerking gemaakt over de vormgeving van
de Invoeringswet. Hij merkt op dat via een bijlage bij het wetsvoorstel een
hele lijst bestaande, geconsolideerde Antilliaanse regelgeving tot nationale wetgeving wordt verheven. Zijn fractie meent dat deze op gespannen
voet staat met de in de Grondwet verankerde procedure voor het tot stand
komen van nationale wetgeving.
Ik reactie hierop merk ik op dat er waarschijnlijk sprake is van een misverstand. Het lijkt mij nuttig om de voorgestelde invoeringssystematiek nog
een keer uit te leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

23

Op grond van het Slotakkoord van oktober 2006 is het uitgangspunt dat
na de transitiedatum vooralsnog de huidige Antilliaanse regelgeving op
de eilanden van toepassing blijft. Zodra Bonaire, Sint Eustatius en Saba
onderdeel van het Nederlandse staatsbestel uitmaken, kan daar uiteraard
uitsluitend Nederlandse regelgeving gelden. Daarom worden de Nederlands-Antilliaanse regelingen (dat wil zeggen landsverordeningen, landsbesluiten en ministeriële beschikkingen) die van toepassing moeten
blijven, omgevormd tot (Nederlandse) wetten, algemene maatregelen van
bestuur en ministeriële regelingen, die overigens alleen zullen gelden op
de eilanden.
De omvorming van de Nederlands-Antilliaanse regelingen tot Nederlandse regelgeving vindt plaats door middel van de Invoeringswet BES. In
de bijlage bij deze wet, ook wel de «IBES-lijst» genoemd, wordt per ministerie opgesomd welke Antilliaanse regelingen het betreft, met andere
woorden welke Antilliaanse regelingen als Nederlandse regelgeving van
toepassing blijven. In de IBES-lijst wordt tevens aangegeven of zij na de
transitie zullen worden aangemerkt als formele wet, als algemene maatregel van bestuur of als minsteriele regeling.
Zodra de Invoeringswet BES inwerking is getreden, worden de van
oorsprong Antilliaanse regelingen die de status hebben verkregen van
formele wet, via de Aanpassingswet BES gewijzigd in verband met de
nieuwe staatkundige structuur. De als AMvB of ministeriële regeling
aangemerkte regelingen worden bij AMvB onderscheidenlijk ministeriële
regeling gewijzigd.
Over de exacte inhoud van de om te vormen regelingen mag geen onduidelijkheid bestaan. De meeste regelingen zijn na hun publicatie meermaals gewijzigd of aangevuld. Daarom zijn met het oog op de huidige
wetgevingsoperatie de teksten van die regelingen geconsolideerd tot
15 december 2008. Consolidatie van een wettekst houdt in dat de oorspronkelijke basistekst alle wijzigingen tot een bepaalde datum worden
verwerkt.
Om absolute zekerheid te hebben over de precieze inhoud van de
Nederlands-Antilliaanse regelingen waarnaar in de Invoeringswet BES
(althans in de IBES-lijst) wordt verwezen, zijn de geconsolideerde teksten
geformaliseerd. Hiertoe heb ik de geconsolideerde teksten van de regelingen die tot wet zullen worden omgevormd bij besluit van 15 september
2009 vastgesteld. De teksten van de regelingen die als AMvB of ministeriële regeling van toepassing zullen blijven, zijn vastgesteld bij besluit van
15 december 2009.
De geconsolideerde teksten, zoals deze aldus zijn vastgesteld, zijn op het
ministerie van BZK ter inzage gelegd. Bovendien zijn deze teksten op een
tweetal cd-rom’s verspreid onder een aantal betrokkenen bij de voorbereiding van de BES-regelgeving, zodat de geconsolideerde teksten eenvoudig digitaal kunnen worden geraadpleegd. Voor de wijzigingen van Antilliaanse regelingen in de Aanpassingswet BES is immers van deze teksten
uitgegaan.
Het is niet zo, dat reeds de vaststelling van de geconsolideerde teksten
door mij tot gevolg heeft dat deze teksten als wet of lagere regelgeving
zullen gaan gelden voor de eilanden. Daarvoor moet eerst de Invoeringswet BES inwerking zijn getreden, die vanzelfsprekend de normale
procedure doorloopt. De kamer heeft ook alle mogelijkheden om via de
Aanpassingswet BES amendementen op de geconsolideerde teksten aan
te brengen.
De voorgestelde constructie kan als «bijzonder» worden bestempeld – het
betreft dan ook een bijzondere situatie. De constructie past echter in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

24

normale wetgevingsprocedure en staat naar het oordeel van de regering
niet op gespannen voet met de Grondwet. Gezocht is naar een systematiek, die enerzijds zo veel mogelijk recht doet aan de normen van inzichtelijkheid en kenbaarheid van regelgeving en anderzijds zo praktisch mogelijk is.
De heer Van Bochove heeft een verschil ontdekt tussen de cd-rom met
wetgeving en de huidige tekst van het Antilliaanse Burgerlijk Wetboek. Hij
vraagt welk van de twee wet wordt op de eilanden.
Graag wil ik beginnen met hem hartelijk te danken. Voor het ontdekken
van fouten en misstellingen is de oplettendheid van elke gebruiker van de
databank met Antilliaanse regelgeving van onschatbare waarde. Ook in
wetten.nl, de databank met Nederlandse regelgeving die al meer dan 25
jaar bestaat, vinden gebruikers elk jaar gemiddeld meer dan 30 fouten. Ik
ben degenen die de moeite nemen een mail naar de redactie te sturen,
erg dankbaar. De databank met Antilliaanse regelgeving is pas recent
opgeleverd; die is nog niet zo goed als wetten.nl.
Dan ga ik nu over tot de concrete vondst van de heer Van Bochove. Hij
heeft een fout gevonden in de cd-rom; de databank gaf in dit geval de
goede tekst, zij het pas nadat de cd-rom was vastgesteld.
Nadat de Nederlands-Antilliaanse regelingen die status van wet krijgen op
15 september 2009 door mij waren vastgesteld, is helaas gebleken dat er
in een beperkt aantal regelingen, waaronder de door de heer Van Bochove
genoemde specifieke onderdelen van de Boeken 3 en 7 van het Burgerlijk
Wetboek (m.b.t. onverdeelde boedels en time sharing) toch nog enkele
omissies zaten. Deze regelingen zijn inmiddels getraceerd. De teksten van
de desbetreffende regelingen zullen opnieuw door mij moeten worden
vastgesteld. Hiertoe zal ik vandaag of morgen een nieuw vaststellingsbesluit aan u toezenden. Daarin zal ik de vondst van de heer Van Bochove
meenemen.
Los hiervan blijft het nog mogelijk dat er verschillen zijn tussen de vastgestelde geconsolideerde teksten en de teksten zoals die thans officieel in de
Nederlandse Antillen luiden. Dit kan te maken hebben met onduidelijkheden in de bestaande regelingen, maar er kunnen ook simpelweg foutjes
ingeslopen zijn. Van belang is, dat de geconsolideerde teksten, zoals door
mij vastgesteld, gaan gelden. Dit volgt uit artikel 2 van het wetsvoorstel.
Wijziging wet bij ministeriële regeling
De heer Van Raak heeft een aantal kritische vragen gesteld met betrekking
tot de in de Invoeringswet voorgestelde vangnetbepalingen, die het
mogelijk maken dat de IBES-lijst en de op die lijst geplaatste regelingen
bij ministeriële regeling worden gewijzigd. Hiermee wordt immers de rol
van de Kamer als medewetgever en controleur van de regering uitgehold,
zeker nu thans nog niet kan worden aangegeven in welke gevallen van die
mogelijkheid gebruik zal worden gemaakt.
Ik kan mij heel goed voorstellen, dat een kamerlid grote moeite heeft met
een constructie op grond waarvan een eenmaal vastgestelde formele wet
naderhand bij een regeling van lager niveau, dus buiten het parlement
om, kan worden gewijzigd. Niet voor niets heeft de Eerste Kamer destijds
een motie van senator Jurgens aangenomen, waarin een dergelijke
constructie als onaanvaardbaar werd aangemerkt. Aanleiding voor de
motie was dat dergelijke delegatieconstructies soms werden gebruikt bij
de implementatie van EG-regelgeving om snelle implementatie mogelijk
te maken. De regering heeft die motie uiteindelijk ook overgenomen.
Desalniettemin hecht zij er aan de in de artikelen 19 tot en met 21 van de
Invoeringswet voorgestelde vangnetregeling te handhaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

25

Het overnemen en transformeren van de regelgeving van een ander land
is een exercitie die uniek is en waarmee nooit eerder ervaring is opgedaan. Bovendien is het tijdsbestek waarbinnen deze hele operatie moet
plaatsvinden relatief kort. Onvolkomenheden en omissies kunnen daarom
niet worden uitgesloten, maar het is niet mogelijk op voorhand aan te
geven op welke punten zich deze zullen voordoen. Ook kunnen er kort
voor de transitiedatum nog bestaande Nederlands-Antilliaanse regelingen
opduiken of nieuwe regelingen worden vastgesteld, die na de transitie
echt van toepassing moeten blijven.
Met het oog op de keuzes die gemaakt moesten worden met betrekking
tot de invoeringssystematiek, in het bijzonder die van de mogelijkheid om
formele wetgeving te wijzigen bij regelgeving van lager niveau, heb ik
reeds in september 2008 een Nota «Juridische keuzes regelgeving
Bonaire, Sint Eustatius en Saba» aan het parlement gestuurd.
Het land Nederlandse Antillen heeft nog 88 landsverordeningen in behandeling, die vóór 10-10-10 inwerking moeten treden.
De mogelijkheid om de wet bij ministeriële regeling te wijzigen kan niet
gemist worden om in dringende situaties problemen snel op te lossen en
eventuele nieuwe Antilliaanse regelgeving op de valreep in te voeren.
Vanzelfsprekend zal de regeling slechts terughoudend worden toegepast.
Naar aanleiding van het advies van de Raad van State is overigens voorzien in een wettelijke goedkeuringsprocedure achteraf. Deze goedkeuringsprocedure geldt zowel voor wat betreft de (eenmalige) bevoegdheid
om de IBES-lijst te wijzigen, als voor de bevoegdheid om gedurende het
eerste jaar na de transitie de van oorsprong Antilliaanse regelingen aan te
passen. In die zin wordt de rol van het parlement bij gebruikmaking van
de vangnetregeling dus alsnog gerespecteerd.
In reactie op een aantal vragen van de heer Van Bochove met betrekking
tot de vangnetbepalingen bevestig ik nogmaals dat het hier gaat om een
echte noodmaatregel. Dit is in de verschillende artikelen verankerd door
de formulering «ter voorkoming van onaanvaardbare gevolgen». Een
kleine nuancering is hierbij nog op zijn plaats. De mogelijkheid om de van
oorsprong Antilliaanse regelingen bij ministeriële regeling te wijzigen kan
ook worden gebruikt «voor de toepassing van die regelingen». Hiermee
wordt gedoeld op beleidsarme, technische wijzigingen. Achtergrond
hiervan is dat deze regelingen zo snel mogelijk moeten worden aangepast
aan de nieuwe staatkundige structuur.
De mogelijkheid om gebruik te maken van de vangnetbepalingen bestaat
tot één jaar na de transitiedatum. De bevoegdheid is namelijk in het wetsvoorstel uitdrukkelijk beperkt tot die termijn.
Recente Nederlands-Antilliaanse regelgeving
De heer Leerdam heeft gevraagd of het nieuwe Wetboek van Strafrecht bij
nota van wijziging wordt ingevoerd als het voor oktober 2010 wordt
aangenomen. Ook suggereerde hij dat de Nederlandse wetgever een
signaal afgeeft naar de Nederlandse Antillen dat tot terughoudendheid in
het maken van nieuwe Antilliaanse regelgeving zou kunnen bijdragen.
Zolang het land de Nederlandse Antillen nog bestaat, kan tot de transitie
nog steeds nieuwe Antilliaanse regelgeving tot stand komen. Het is niet
aan de Nederlandse wetgever om de Antilliaanse wetgever te verzoeken
hierin terughoudend te zijn. Zoals ik al aangaf, is het de bedoeling dat nog
88 ontwerp-landsverordeningen vóór 10-10-10 zullen worden afgehandeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

26

De regering heeft er bij de opstelling van de IBES-lijst en de aanpassingen
in de Aanpassingswet BES om pragmatische redenen voor gekozen uit te
gaan van de regelgeving zoals die op 15 december 2008 gold. Regelgeving die na die datum tot stand is gekomen of nog zal komen, wordt in
beginsel pas van toepassing op de eilanden na aanpassing van de IBESlijst en/of aanpassing via de Aanpassingswet. Van dit uitgangspunt kan
bijvoorbeeld worden afgeweken als er nieuwe regelgeving tot stand komt
die
– meer overeenkomt met de Nederlandse regelgeving ter zake,
– noodzakelijke onderhoud of modernisering betreft,
– een duidelijke verbetering inhoudt ten opzichte van de eerdere regelgeving, of
– een dringende situatie betreft.
Overigens zal ik maandag in het vervolg van het wetgevingsoverleg nader
mondeling ingaan op de criteria voor het al dan niet overnemen van
Nederlands-Antilliaanse regelingen.
Wetboek van Strafrecht
Ik bespeur bij de heer Van Leerdam enige twijfel op het punt van het
Wetboek van Strafrecht. Die twijfel deel ik. Wij hebben er namelijk voor
gekozen om in navolging van het uitgangspunt dat de bestaande Antilliaanse wetgeving in beginsel blijft gelden, ook het bestaande Wetboek van
Strafrecht te handhaven en aan te passen in de Aanpassingswet. Die
keuze is mede ingegeven door het feit dat er toen nog geen duidelijkheid
bestond over het moment waarop het wetgevingstraject voor het nieuwe
Wetboek van Strafrecht voor de Nederlandse Antillen zou zijn afgerond. Er
is nu wat meer zicht op de stand van de procedure. We weten echter nog
steeds niet precies wanneer dit project kan worden afgerond en op welk
tijdstip het wetboek daadwerkelijk in werking kan treden. Maar ook al zou
dit vóór de transitie het geval zijn, dan nog lijkt het niet wenselijk om op
zo’n korte termijn de nieuwe tekst over te nemen voor de eilanden. Dat
zou betekenen dat we op zeer korte termijn alle gerelateerde wetgeving
zouden moeten aanpassen. Van de keuze om het huidige wetboek aan te
passen en moderniseren moeten we nu niet afstappen. Daarvoor zijn we
te ver in ons proces.
Bij de modernisering van het huidige Antilliaanse Wetboek van Strafrecht
ten behoeve van de eilanden is overigens voortdurend rekening gehouden met de ontwerpteksten van het nieuwe wetboek. Dit betekent dat
door de aanpassingen het Wetboek van Strafrecht BES al nauw verwant
zal zijn aan het nieuwe wetboek, en overigens ook aan het Nederlandse
Wetboek van Strafrecht. Met deze zorgvuldige aanpak strookt niet dat op
de valreep alsnog een nieuw Wetboek van Strafrecht bij nota van wijziging zou worden ingevoerd. De invoering van een nieuw Wetboek van
Strafrecht is immers een grootscheepse operatie die ook de nodige consequenties heeft voor andere wetgeving (het Wetboek van Strafvordering,
verwijzingen naar strafbaarstellingen in andere wetten, penitentiaire
wetgeving, overgangsrecht). De regering acht het niet verantwoord om dit
op stel en sprong te regelen. Dit betekent dat pas op een later tijdstip
nadere besluitvorming zal plaatsvinden over de eventuele vervanging van
de strafwet die op de eilanden zal gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

27

Aanpassing van wetten in verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar
lichaam binnen Nederland (Aanpassingswet openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31 959)
Algemeen
De heer Van Raak vraagt of ik eens per wetsvoorstel zou kunnen uitleggen
waarom juist hier de Nederlandse of de Antilliaanse regels moeten
gelden, of waarom juist hier bijzondere regels voor de eilanden worden
gemaakt. Ook Mevrouw Ortega vraagt om een overzicht op dit punt.
Het gaat te ver om dit van alle regelgeving op overzichtelijke wijze aan te
geven. Bij wijze van voorbeeld ga ik op een aantal beleidsterreinen in op
de keuzes die hier zijn gemaakt.
Buitenlandse Zaken
Sanctiewet 1977
Toepassing van de Sanctiewet 1977 op de BES bewerkstelligt dat in
Nederland en op de BES eenzelfde instrument voor de implementatie van
dezelfde internationale verplichtingen kan worden ingezet. De Sanctiewet
1977 bevat niet zelf de regels die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van
internationale sanctieregimes maar bevat de grondslag voor het totstandbrengen van die regels. Sancties die de Veiligheidsraad heeft ingesteld
gelden voor het gehele Koninkrijk. Het ligt in de rede dat die sancties op
eenzelfde basis in Nederland worden geïmplementeerd als in de BES.
Economische Zaken
Voor het omzetten van de landsverordeningen op het terrein van Economische Zaken is aansluiting gezocht bij het gekozen uitgangspunt dat
zoveel mogelijk de Antilliaanse regelgeving wordt gehandhaafd. Alleen op
het terrein van de statistiek wordt de Nederlandse Wet op het Centraal
bureau voor de statistiek mede van toepassing verklaard op de BES-eilanden. Dit laatste heeft als voordeel dat er (nog) slechts één wet van toepassing is op alle statistiekactiviteiten, zowel in Nederland als op de BES-eilanden, wat de eenduidigheid en transparantie ten goede komt. Bovendien
biedt genoemde wet een grotere flexibiliteit t.o.v. het statistisch
programma voor de BES-eilanden.
Justitie
Op het terrein van de rechtspleging en de rechtspositie van rechterlijke
ambtenaren is gekozen voor een regeling die aansluit bij de nieuwe
Rijkswet Gemeenschappelijk Hof die gaat gelden voor het gehele Caribische deel van het Koninkrijk. Op het terrein van de bekendmakingsregelgeving is gekozen voor de Nederlandse regelgeving omdat de
BES-wetgeving deel gaat uitmaken van het Nederlandse staatsbestel. Het
zou onzinnig en bovendien onpraktisch zijn om voor de BES-eilanden een
afwijkende regeling te hanteren. De Algemene termijnenwet is van
toepassing verklaard omdat er nauwelijks verschillen bestaan tussen het
Antilliaans recht en het Europees Nederlands recht. Een afzonderlijke
regeling voor de BES is dan niet bijzonder doelmatig. Op het terrein van
de bescherming van persoonsgegevens wordt de Wet bescherming
persoonsgegevens-BES ingevoerd daar waar geen Nederlands-Antilliaanse regelgeving op dit terrein bestaat. De reden daarvoor is dat zowel
de Grondwet als internationale verplichtingen daartoe nopen. Het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering BES wordt qua terminologie en
bevoegde rechter aangepast aan de nieuwe staatkundige realiteiten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

28

waarbij tevens rekening wordt gehouden met het feit dat de US dollar de
gangbare valuta op de BES zal zijn (artikel 8.31 ABES). Op hele specifieke
strafrechtelijke terreinen, waarvoor vaak geen Antilliaanse regelgeving
bestond, is Nederlandse wetgeving ingevoerd. Dit heeft te maken met de
besluitvorming op grond van die wetten – bijvoorbeeld bij de Uitleveringswet en de Gratiewet –, maar ook met verdragsrechtelijke verplichtingen. Voorbeelden daarvan zijn de Wet internationale misdrijven en de
wetgeving voor de bijzondere straftribunalen, zoals het JoegoslaviëTribunaal.
Landbouw
Wet voorschriften bestrijdingsmiddelen BES
De bestrijdingsmiddelenregelgeving van de Nederlandse Antillen blijft
materieel gelden, omdat dat in lijn is met het kabinetstandpunt en omdat
het Nederlandse wettelijke stelsel voortvloeit uit EU regelgeving, is toegesneden qua beoordeling op het klimaat en de omstandigheden voor het
Nederlandse grondgebied, zodat het Nederlandse wettelijke stelsel niet
zonder meer 1 op 1 kan worden overgezet op de BES. Dat zou bovendien
voor zwaardere uitvoeringslasten zorgen.
Wet grondslagen natuurbeheer en -bescherming BES
De natuurregelgeving van de Nederlandse Antillen blijft materieel gelden.
De ten opzichte daarvan doorgevoerde wijzigingen zijn van ondergeschikte aard. Het belangrijkste verschil is dat de bevoegdheid om ter
uitvoering van internationale verplichtingen natuurparken in te stellen,
behalve bij de eilanden, tevens is neergelegd bij de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, zodat deze op dit punt te allen tijde zijn
verantwoordelijkheid voor de uitvoering van internationale verdragen kan
waarmaken. Tegen dezelfde achtergrond is de bevoegdheid tot het
verstrekken van CITES-vergunningen – thans een bevoegdheid van de
Nederlandse Antillen – neergelegd bij een door de minister van LNV in te
stellen beheersinstantie.
Visserijwet BES
De visserijregelgeving van de Nederlandse Antillen blijft materieel gelden.
Inhoudelijk is er een aanpassing gedaan om een inconsistentie die
bestond in de Visserijlandsverordening weg te nemen. In de verordening
werden de bestuurscolleges van de eilandsgebieden van de Nederlandse
Antillen aangewezen als bevoegde organen voor het verlenen van vergunning aan hun ingezetenen voor het vissen in de visserijzone met vaartuigen met een inhoud van minder dan zes bruto registerton of een lengte
van minder dan 12 meter. In dezelfde verordening werd het vissen in de
visserijzone met deze vaartuigen echter uitgezonderd van de vergunningsplicht. De bepaling over het aanwijzen van de bestuurscolleges is daarmee overbodig en is derhalve geschrapt.
Fytosanitair
Bonaire, Saba en Sint Eustatius kennen in het geheel geen regelgeving
met betrekking tot het optreden en verbreiden van door schadelijke organismen veroorzaakte ziekten en plagen bij planten, de zogenaamde plantenziekten. Gezien echter het belang van het beschermen van de groene
ruimte en de teelten op genoemde eilanden en gezien het economisch
belang van de export van planten en plantaardige producten voor het
Europese deel van Nederland en de mogelijke internationale gevolgen
van plantenziekten op de genoemde eilanden voor die export, wordt het
als noodzakelijk gezien om enkele bepalingen ten aanzien van het
bestrijden en verspreiden van plantenziekten voor genoemde eilanden te
introduceren.
Ter voorkoming van introductie van voor planten schadelijke organismen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

29

of de verspreiding daarvan kent het Europese deel van Nederland gedetailleerde voorschriften over deze plantenziekten, in en op basis van de
Plantenziektenwet. In genoemde regelgeving zijn tevens de eisen opgenomen die de International Plant Protection Convention (hierna: IPPC) en
de Europese Unie in het fytosanitaire veld stellen. De IPPC is op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba niet van toepassing. En aangezien de status van
genoemde eilanden ten aanzien van de Europese Unie niet wijzigt, zijn
ook de eisen die de Europese Unie stelt aan lidstaten in het fytosanitaire
veld niet van toepassing. De gehele Plantenziektenwet met de onderliggende regelgeving is daarom juridisch onnodig, niet in lijn met het kabinetsstandpunt en, gezien de lasten voor zowel burgers, bedrijfsleven en
overheid die het gehele regelgevende kader met zich meebrengt, onwenselijk.
Met de introductie van de relevante artikelen in de IBES, wordt beperkt het
kader ter wering, bestrijding en het voorkomen van verspreiding van
plantenziekten overgenomen, welke in de Plantenziektenwet is neergelegd.
Veterinair
De reeds bestaande Antilliaanse landsverordeningen op veterinair gebied
worden in de Invoeringswet BES aangemerkt als algemene maatregel van
bestuur. Het is noodzakelijk dat er een wettelijke grondslag wordt gecreëerd waarop deze algemene matregelen van bestuur kunnen worden
gebaseerd. Er is voor gekozen deze grondslagen op te nemen in de Invoeringswet BES. De artikelen 18.2.1 tot en met 18.2.4 voorzien in de grondslagen voor de veterinaire regelgeving van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba. Tevens is voorzien in een mogelijkheid voor de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit om in bijzondere situaties een vrijstelling of ontheffing van de regelgeving te verlenen.
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Zorgverzekering, medische hulpmiddelen en marktordening
gezondheidszorg
Er worden bijzondere regels op het terrein van de zorgverzekering gesteld,
omdat de ziektekostenverzekeringen op de Nederlandse Antillen op dit
moment in verschillende, op specifieke groepen personen gerichte regelingen zijn ondergebracht. Daardoor bestaat er een lappendeken aan
verzekeringen voor curatieve zorg, waarbij een gestroomlijnde financiering ontbreekt. Wel is de gehele bevolking voor de kosten van langdurige
zorg gedekt op grond van de Algemene Verzekering Bijzondere Ziektekosten (AVBZ).
De regering acht handhaving van deze situatie gelet op de geringe
omvang van de te verzekeren populatie (circa 20 000 personen) ongewenst. Er bestaan echter ook bezwaren tegen het één op één van toepassing verklaren van de Nederlandse Zorgverzekeringswet (Zvw) en de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) op de BES-eilanden. Zo is
het zorgaanbod ter plekke door de beperkte populatie op de eilanden niet
vergelijkbaar met het Nederlandse zorgaanbod. Ook is de inkomenssituatie van de inwoners van de eilanden van dien aard dat invoering van
Nederlandse ziektekostenpremies niet mogelijk is.
Van een vraaggestuurd verzekeringsmodel waarbij de nadruk wordt
gelegd op marktwerking en concurrentie tussen zorgaanbieders kan op de
BES-eilanden geen sprake zijn. Ten slotte ontbreekt er op de BES-eilanden
ook (nog) een goed functionerende markt waarop zorgverzekeraars met
elkaar kunnen concurreren om de gunst van de verzekerde.
Gelet op het voorgaande wordt voor de BES-eilanden voorzien in een
nieuwe ziektekostenverzekering voor alle inwoners, die op de specifieke
situatie van de eilanden is toegespitst: de Zorgverzekering BES. Deze
verzekering zal bij inwerkingtreding alle bestaande regelingen vervangen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

30

en omvat zowel curatieve zorg als langdurige zorg. Om bovenstaande
redenen kan de Wet marktordening gezondheidszorg ook niet op de
BES-eilanden van toepassing worden verklaard en zullen er op dit terrein
ook bijzondere regels worden gesteld.
Beroepen individuele gezondheidszorg
Op het terrein van de beroepen in de individuele gezondheidszorg worden
bijzondere regels gesteld.
Voor de beroepen in de individuele gezondheidszorg op de BES-eilanden
zijn thans – met uitzondering van de regels op het gebied van tuchtrecht –
nog geen wettelijke voorschriften van kracht. Het is wenselijk dat op de
BES-eilanden uiteindelijk een met de Wet op de beropen in de individuele
gezondheidszorg vergelijkbaar wettelijk systeem wordt ingevoerd. Dit zal
een geleidelijk proces moeten zijn, gelet op het feit dat er nu nog geen
wettelijke regels gelden voor de uitoefening van specifieke beroepen.
Maatschappelijke ondersteuning
Op het terrein van de maatschappelijke ondersteuning worden bijzondere
regels gesteld. Op de eilanden bestaat er op dit terrein geen wetgeving of
andere structurele voorzieningen. De Wet maatschappelijke ondersteuning kan niet zo worden ingevoerd op de BES-eilanden. De Wmo wordt in
Nederland namelijk uitgevoerd door gemeeten; de BES-eilanden worden
openbare lichamen, geen gemeenten. De vraag of, en zo ja welke, partij
verantwoordelijk zal worden voor taken op het terrein van de maatschappelijke ondersteuning moet nog worden beantwoord. Hetzelfde geldt voor
de vraag wat het gewenste voorzieningenniveau zou moeten zijn.
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
AIVD
De heer Van Bochove vraagt op welke termijn naar verwachting voldaan
zal worden aan de eisen van de Nederlandse Grondwet en het EVRM.
Allereerst wordt opgemerkt dat waar het gaat om de BES-eilanden, de
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (WIV 2002) daarop
volledig van toepassing zal worden. Deze wet voldoet in alle opzichten
aan de eisen van de Grondwet en het EVRM.
Waar het gaat om de toekomstige landen Curaçao en Sint-Maarten merk
ik het volgende op. Beide (nieuwe) landen zullen ieder een eigen veiligheidsdienst krijgen. Nationale veiligheid is immers een landsaangelegenheid waarvoor ieder land dus een eigen voorziening zal moeten treffen.
De thans bestaande veiligheidsdienst voor de Nederlandse Antillen (VNA)
zal opgaan in de nieuwe veiligheidsdienst voor het land Curaçao en op
Sint- Maarten zal een geheel nieuwe veiligheidsdienst worden opgericht.
Beide nieuwe diensten zullen dienen te worden ingesteld op basis van een
daartoe strekkende landsverordening, waarin naast hun instelling ook een
regeling zal worden opgenomen aangaande onder meer de aan deze
diensten opgedragen taken, hun bevoegdheden en het onafhankelijke
toezicht. Tussen de veiligheidsdiensten van het Koninkrijk zijn omtrent de
eisen waaraan een wettelijke regeling voor dergelijke diensten dient te
voldoen, gezamenlijke afspraken gemaakt. De aanwezigheid van een
adequaat juridisch kader – en dat is naar ons oordeel een kader dat
voldoet aan de eisen van de Grondwet (overigens waar het gaat om de
nieuwe landen Curaçao en Sint-Maarten de daarvoor vast te stellen
Staatsregeling) en het EVRM – is namelijk een belangrijke randvoorwaarde voor samenwerking tussen de diensten binnen het Koninkrijk. Er
is dus een gedeeld belang om tijdig tot een adequate wettelijke regeling te
komen. Vanuit Nederland, in het bijzonder door de AIVD, werd en wordt
actief bijstand verleend bij het concipiëren van de voor beide diensten
vereiste wettelijke grondslag. Anders dan de heer Van Bochove sugge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

31

reert, is er dus geenszins sprake van lijdzaamheid aan de kant van Nederland. De thans voorliggende concepten voldoen naar ons oordeel aan de
daaraan te stellen eisen. Overigens wordt opgemerkt dat de ontwerplandsverordeningen ook door de onafhankelijke toetsingsadviescommissie zullen worden beoordeeld aan de hand van de criteria zoals overeengekomen tussen de landen van het koninkrijk (zie de brief de
algemeen secretaris van de Voorbereidingscommissie Ronde Tafel Conferentie van 7 maart 2006; zie kamerstukken II 2007/08, 31 200 IV, nr. 34). Er
is op dit moment geen aanleiding om te veronderstellen dat de totstandbrenging van de vereiste wettelijke regeling voor deze nieuwe diensten
niet tijdig zal worden afgerond.
De heer Brinkman stelde de vraag wanneer de nieuwe openbare lichamen
volledig voldoen aan de WIV 2002 en of de inwerkingstelling van de WIV
2002 adequaat is geregeld bij de officiële incorporatie van de eilanden in
het Nederlandse staatsbestel.
In antwoord hierop kan ik mededelen dat op het moment dat de BES-eilanden deel uit gaan maken van Nederland de WIV 2002 vanaf dat moment
volledig van toepassing zal zijn op deze eilanden; de vraag of de openbare
lichamen voldoen aan de WIV 2002 is daarbij niet aan de orde. Met het
oog op de uitvoering van de WIV 2002 vanaf het moment van transitie, en
daarmee reageer ik ook meteen op de vervolgvraag, namelijk welke voorzieningen dienen te worden gerealiseerd om veilig te communiceren
tussen het kantoor te Zoetermeer en de eilanden, wordt door de AIVD
gewerkt aan de inrichting van een zogeheten artikel 60-organisatie (Regionale Inlichtingendienst) bij het politiekorps voor de BES-eilanden; daartoe
behoort uiteraard ook het voorzien in adequaat beveiligde verbindingen
om met het kantoor te Zoetermeer te kunnen communiceren.
Sédula/Identiteitskaart BES
De heren Van Bochove, Leerdam, Van Raak en Brinkman hebben hun
bezorgdheid geuit over het lage beveiligingsniveau van de huidige sédula
en vragen waarom op de BES-eilanden nu niet overgegaan kan worden
op invoering van de Nederlandse identiteitskaart. De heer Van Bochove
lijkt er daarbij vanuit te gaan dat de overgang op termijn naar de Nederlandse systematiek en de Nederlandse identiteitskaart al een vaststaand
feit is.
Dat is echter niet het geval. Zoals vermeld in de nota naar aanleiding van
het verslag bij het wetsvoorstel ABES heb ik de intentie om op termijn de
sédula te vervangen door de Nederlandse identiteitskaart. Echter, alvorens
daarover definitief te kunnen besluiten wil ik eerst een inventarisatie laten
uitvoeren naar de mogelijke gevolgen van een dergelijke stap. Er bestaan
immers belangrijke verschillen tussen beide kaarten.
Zo is de sédula op de BES-eilanden een verplicht identiteitsdocument
voor iedere ingezetene – dat wil zeggen ook voor een legale vreemdeling
– van 12 jaar of ouder. In Nederland bestaat geen verplichting om een
Nederlandse identiteitskaart aan te schaffen. Bovendien is de Nederlandse
identiteitskaart, in tegenstelling tot de sédula, voorbehouden aan personen met de Nederlandse nationaliteit.
Voorts is de sédula primair een identiteitsdocument. Met de sédula kan
niet naar het buitenland of naar het Europese deel van Nederland worden
gereisd. De Nederlandse identiteitskaart is op grond van de Paspoortwet
echter een reisdocument, waarmee in Europa kan worden gereisd. Daarnaast kan de houder van een Nederlandse identiteitskaart zich binnen de
Europese Unie identificeren als EU-onderdaan.
Het voorgaande betekent dat niet zonder meer tot vervanging van de
sédula door de Nederlandse identiteitskaart kan worden overgegaan. Dit
neemt niet weg dat ik, tenzij uit de inventarisatie blijkt dat bovenge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

32

noemde en eventuele andere verschillen tussen beide documenten valide
argumenten opleveren tegen een overgang naar de Nederlandse systematiek, op termijn de Nederlandse identiteitskaart in de BES wil invoeren. Ik
kan daar nu echter niet op vooruitlopen en mij daarom ook nog niet vastleggen op een tijdstip voor eventuele invoering.
In dit verband wilde de heer Brinkman nog graag weten welke gevolgen
het gebruik van de sédula heeft voor Nederland, aangezien deze kaart in
de praktijk momenteel als reisdocument geldt binnen de Nederlandse
Antillen en ook in de toekomstige situatie wordt gestreefd naar afspraken
tussen de BES en Curaçao, Sint-Maarten en Aruba over de geldigheid van
de sédula als reisdocument en vice versa.
Het streven naar het behoud van de reisfunctie van de sédula tussen de
verschillende Nederlandse eilanden in het Caribisch gebied dient te
worden gezien als onderdeel van het behoud van het Nederlands Antilliaanse systeem op dit onderwerp. Dit onderdeel dient nog te worden
uitgewerkt. Ik zal dit doen in samenwerking met de minister van Justitie
die verantwoordelijk is voor het toelatingsbeleid zoals vormgegeven in
het voorstel voor de Wet toelating en uitzetting BES. Van de uitwerking zal
afhangen of de reisfunctie, al dan niet in de huidige vorm, blijft bestaan.
Overigens merk ik op dat toelating tot de BES-eilanden geen toelating tot
Nederland inhoudt. Het Caribische en het Europese deel van Nederland
kennen vanaf de transitie ieder een eigen toelating en uitzettingsregime
op basis van separate wetgeving.
Wet basisadministraties persoonsgegevens BES
De heer Van Raak constateert dat de BES-eilanden eigen bevolkingsadministraties houden en vraagt zich af waarom. Dit is toch juist een onderwerp dat je in één keer goed moet regelen?
Zoals aangegeven in de Nota naar aanleiding van het verslag bij de Wet
basisadministraties persoonsgegevens BES, heb ik het voornemen om
deze administraties op termijn in beginsel over te laten gaan naar de
Nederlandse GBA. Daarbij heb ik vermeld dat de bevolkingsadministraties
van de BES-eilanden en die in Nederland op belangrijke punten verschillen door de afwijkende context waarin zij functioneren. In dit verband heb
ik bij wijze van voorbeeld gewezen op de bestaande afspraken tussen de
zes bevolkingsadministraties van de Caribische eilanden, de afwijkingen
in bronnen waaraan gegevens worden ontleend, het ontbreken van een
burgerservicenummer (BSN) en het feit dat de bevolkingsadministraties
BES geen functie als basisregistratie hebben. Een ander voorbeeld betreft
mijn voornemen een systeem van verstrekkingen van persoonsgegevens
uit de bevolkingsadministraties van de BES-eilanden in te richten. Deze
verstrekkingen aan afnemers hebben betrekking op de uitvoering van de
regelgeving voor de BES-eilanden. Deze regelgeving zal op de nodige
onderdelen sterk afwijken van de regelgeving in het Europese deel van
Nederland. De GBA systematiek zou deze verstrekkingen dan ook niet
zonder technische en procedurele aanpassingen uit kunnen voeren. Het
voorgaande betekent dat op dit moment niet zonder meer kan worden
overgegaan tot invoering van het Nederlandse systeem.
Overigens geldt dat met de stappen die ik zet, het overnemen van de
bevoegdheid voor deze administraties, het uitvoeren van een kwaliteitstraject en het inrichten van een verstrekkingensysteem, de bevolkingsadministraties van de BES-eilanden dichter bij de GBA komen. Dit zal de
door mij in beginsel beoogde overgang naar het Nederlandse systeem
vergemakkelijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

33

Hoe wordt misbruik van overheidsvoorzieningen door illegalen in de BES
voorkomen?
De heren Leerdam en Brinkman vragen hoe kan worden voorkomen dat
illegaal op de BES-eilanden verblijvende vreemdelingen ten onrechte in
aanmerking komen voor uitkeringen, voorzieningen en verstrekkingen. Zij
wijzen daarbij op het nog niet ontwikkeld zijn van verstrekkingen uit de
bevolkingsadministraties van de eilanden en op het beveiligingsniveau
van de sédula.
Ik ben het met de heren eens dat al het nodige moet worden gedaan om
misbruik van overheidsvoorzieningen te voorkomen. Ik wijs op de huidige
mogelijkheid voor overheidsinstanties om van betrokkene naast overlegging van een sédula een uittreksel uit de bevolkingsadministratie te
verlangen. In geval van twijfel kan ook een gerichte verificatievraag aan
het bevolkingsregister worden gesteld.
Daarnaast wordt met het oog op de transitie op dit moment gewerkt aan
de invoering van een aanzienlijk beter beveiligde sédula op Sint Eustatius
en Saba en wordt ook aandacht besteed aan een correcte en beveiligde
uitgifte van dit document. Voor Bonaire geldt dat zij al beschikken over
deze beter beveiligde sédula.
Voorts zal met ingang van de transitiedatum stapsgewijs de mogelijkheid
van verstrekking van gegevens uit de bevolkingsadministraties worden
ingevoerd, te beginnen met de instanties die daarvoor het meest in
aanmerking komen. Deze krijgen daardoor de beschikking over de gegevens die zij voor de uitvoering van hun taak nodig hebben.
Rijksvertegenwoordiger
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt of ik de rol van de Rijksvertegenwoordiger bij de Rijksinspecties kan aangeven.
De Rijksvertegenwoordiger heeft geen wettelijke taken of bevoegdheden
met betrekking tot de Rijksinspecties en heeft dus geen formele rol op dit
punt.
Defensie
Sociale functie van de dienstplicht
De heer Leerdam vraagt of de regering nader inzicht kan geven in de
sociale functie van de dienstplicht. Vervult de dienstplicht vooral een
sociale functie op Curaçao, of ook op Sint-Maarten, Bonaire, Sint Eustatius
en Saba? De handhaving van de opkomstplicht in het land Nederland
Antillen hoeft niet noodzakelijk te betekenen dat de opkomstplicht ook op
de drie kleine eilanden moet blijven bestaan. Kan de staatssecretaris hier
op in gaan?
Hoofddoelstelling van de één jaar durende Antilliaanse dienstplicht is het
vergroten van de kansen van Antilliaanse jongeren op de arbeidsmarkt.
Het eerste halfjaar van de dienstplicht bestaat uit de elementaire vakopleiding. De dienstplichtigen krijgen tijdens deze karaktervormende militaire
ontwikkeling een aantal basisvaardigheden bijgebracht, zoals samenwerken, zelfvertrouwen en discipline. Na deze fase volgt de civiele vakopleiding. In deze fase leren de dienstplichtigen een beroep naar eigen
keuze. Hiermee worden de kansen van deze jongeren op de arbeidsmarkt
vergroot. Hoewel een overgrote meerderheid van de jongeren afkomstig
is van Curaçao, kunnen jongeren van de overige eilanden hieraan thans
eveneens deelnemen. Door de opkomstplicht voor Bonaire, Sint Eustatius
en Saba na de transitie te handhaven, blijft het juridisch mogelijk om
hieraan op enigerlei wijze ook in de toekomst invulling te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

34

Financiën
Op het terrein van het fiscale stelsel zijn diverse vragen gesteld. Onderstaand zal ik uitgebreid hierop ingaan.
Inkomstenbelasting en loonbelasting
De heer Van Bochove concludeert naar aanleiding van het advies van de
Raad van State «dat er een overgangsvoorziening nodig is voor de
periode tussen transitiedatum en het aannemen van de Belastingwet
BES». Hij vraagt of daarbij de conclusie moet zijn dat deze overgangsregeling komt te vervallen bij het in werking treden van de Belastingwet BES.
In de oorspronkelijke, aan de Raad van State voor advies voorgelegde,
versie van de Belastingwet BES zijn naast onder andere voorstellen voor
een vastgoedbelasting, opbrengstbelasting, algemene bestedingsbelasting en overdrachtsbelasting ook voorstellen gedaan voor een inkomstenen loonbelasting voor de BES-eilanden. Naar aanleiding van het advies
van de Raad van State op de Belastingwet BES zijn de twee laatstgenoemde voorstellen uit de Belastingwet BES gehaald en is een nieuw
voorstel voor de inkomsten- en loonbelasting bij Nota van wijziging op de
IBES en de ABES ingediend. Het voorstel bestaat er uit dat de bestaande
Nederlands-Antilliaanse Landsverordening op de inkomstenbelasting
1943 en de Landsverordening op de loonbelasting 1976 tijdelijk – met
enkele aanpassingen – na de transitiedatum worden voortgezet middels
een Wet inkomstenbelasting BES en een Wet loonbelasting BES. Deze Wet
inkomstenbelasting BES en Wet loonbelasting BES vervallen niet op het
moment dat de Belastingwet BES in werking treedt. De Belastingwet BES
– die dus nog geen loon- en inkomstenbelasting kent –, de Wet inkomstenbelasting BES en de Wet loonbelasting BES bestaan gedurende een overgangsperiode na de transitiedatum naast elkaar. Na verloop van tijd
worden de Wet inkomstenbelasting BES en de Wet loonbelasting BES
vervangen door een definitieve inkomsten- en loonbelasting die, zij het in
vereenvoudigde vorm, zal worden gebaseerd op de Wet inkomstenbelasting 2001 respectievelijk de Wet op de loonbelasting 1964. In de Belastingwet BES zijn hiertoe de hoofdstukken II en III gereserveerd.
De heer Remkes vraagt in dit kader binnen welke termijn de vervanging
haar beslag zal krijgen. Wat een aanvaardbare termijn is voor deze vervanging is niet eenvoudig te beantwoorden. In de nota naar aanleiding van
het verslag op de Aanpassingswet BES1 is reeds op eenzelfde vraag van
de leden van de fractie van het CDA geantwoord, dat het een afweging zal
zijn tussen enerzijds de mogelijkheid tot kunnen handelen als daartoe de
noodzaak bestaat en anderzijds de in antwoord op vragen van de leden
van de fracties van het CDA, de VVD en de SGP in de nota naar aanleiding
van het verslag2 op de Invoeringswet BES genoemde legislatieve terughoudendheid gedurende de eerste vijf jaren na de ontmanteling van het
land Nederlandse Antillen.

1

Kamerstukken II 2009/10, 31 959, nr. 10,
blz. 4 en 5.
2
Kamerstukken II 2009/10, 31 957, nr. 6,
blz. 7 en 8.

Tarieven voor LB en IB
De heer Van Raak gaat in op het tarief voor de loonbelasting en de inkomstenbelasting. Het voorgestelde vlakke tarief leidt naar zijn oordeel tot
minder solidariteit. De heer Van Raak geeft voorts aan dat de ter onderbouwing van dit tarief naar voren gebrachte argumenten met betrekking
tot uitvoerbaarheid en draagvlak bij de bevolking hem niet overtuigen. In
dat kader stelt hij voorts dat de opbrengst van de loonbelasting en de
inkomstenbelasting USD 4,6 miljoen lager wordt. In het verlengde
daarvan vraagt hij waarom de rijken dit voordeel krijgen. Ook de heer
Remkes gaat in op het tarief van 30,4% en wenst een nadere onderbouwing daarvan. Laatstgenoemde spreker stelt dat dit tarief ook geldt voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

35

iemand met een inkomen van USD 100 000 en stelt vast dat inwoners van
Nederland ook wel onder een dergelijk laag tarief zouden willen vallen.
De heer Van Raak constateert terecht dat de geïntegreerde heffing van
loonbelasting en inkomstenbelasting enerzijds en de premies volksverzekeringen anderzijds een vlak tarief kent. In dat kader dient echter wel te
worden benadrukt dat de gemiddelde belasting- en premiedruk door de
toepassing van een relatief hoge belastingvrije som van USD 9 000 – die
voor belastingplichtigen met één respectievelijk twee of meer kinderen
wordt verhoogd met USD 1 250 respectievelijk USD 2 500 – nog steeds
een significante progressie kent. Belastingplichtigen met een laag
inkomen hoeven in het nieuwe fiscale stelsel voor de BES-eilanden veelal
geen of slechts een zeer gering bedrag aan geïntegreerde heffing te
betalen, terwijl deze heffing voor degenen met een hoger inkomen geleidelijk oploopt tot 30,4%.
Aan de keuze voor deze tariefstelling liggen diverse overwegingen ten
grondslag. Belangrijke overweging in dat verband is, zoals ook in de nota
naar aanleiding van het nader verslag bij het wetsvoorstel ABES is aangegeven, om op dit punt een forse vereenvoudiging in het nieuwe fiscale
stelsel voor de BES-eilanden aan te brengen. Dit draagt bij aan het
verminderen van de administratieve lasten van burgers en bedrijven,
vergemakkelijkt de uitvoering door de Belastingdienst en beperkt de
uitvoeringskosten.
Opbrengst LB en IB
De opmerking van de heer Van Raak dat de opbrengst van de loonbelasting en inkomstenbelasting USD 4,6 miljoen lager wordt, is juist. In het
nieuwe fiscale stelsel voor de BES-eilanden leveren de loonbelasting en
de inkomstenbelasting minder op dan in het huidige stelsel. Deze drukverlaging dient echter in een bredere context te worden bezien. Hiervoor
wordt een totaaloverzicht gegeven van de budgettaire gevolgen van de
Belastingwet BES, de Douane- en Accijnswet BES, de Wet inkomstenbelasting BES en de Wet loonbelasting BES.
Tabel 1 Budgettair overzicht heffingen van rijkswege op de BES-eilanden
Opbrengst
(oud)
(x 1 000
USD)

Opbrengst
(nieuw)
(x 1 000
USD)

Verschil

Winstbelasting
Vastgoedbelasting
Opbrengstbelasting
Omzetbelasting
BBO
Algemene bestedingsbelasting
Overdrachtsbelasting
I. Totaal Belastingwet BES

3 237
–
–
10 955
1 002
–
1 639
16 833

–
2 054
500
–
–
19 365
2 049
23 968

–/– 3 237
2 054
500
–/– 10 955
–/– 1 002
19 365
410
7 135

Invoerrechten
Accijnzen
II. Totaal Douane- en Accijnswet BES

4 061
3 577
7 638

nihil
4 550
4 550

–/– 4 061
973
–/– 3 088

Inkomstenbelasting/loonbelasting
III. Totaal Wet IB BES en Wet LB BES

17 406
17 406

12 835
12 835

–/– 4 572
–/– 4 572

Totaal I. + II. + III.

41 877

41 352

–/– 525

Bij de vormgeving en uitwerking van het nieuwe fiscale stelsel is er van
uitgegaan dat de totale opbrengst op macroniveau zoveel mogelijk gelijk
dient te blijven, maar tevens dat in de belastingmix het accent zou
verschuiven van directe belastingen naar indirecte belastingen. Dat laatste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

36

aspect heeft budgettaire ruimte gecreëerd om via de loonbelasting en de
inkomstenbelasting een significante drukverlaging te realiseren die, door
toepassing van een relatief hoge belasting- en premievrije som, ook zeer
gunstig uitwerkt voor belasting- en premieplichtigen met een beperkt
inkomen. Vanuit die optiek bezien kan naar mijn oordeel dan ook niet
worden gesteld dat (alleen) de rijken door deze verlaging van de loonbelasting en inkomstenbelasting een voordeel krijgen, temeer niet daar –
zoals hiervoor opgemerkt – de gemiddelde druk van de loonbelasting en
inkomstenbelasting enerzijds en de premies volksverzekeringen anderzijds in het nieuwe stelsel voor de BES-eilanden nog steeds een significante progressie kent.
Het tarief van de loonbelasting en de inkomstenbelasting van 30,4% is tot
stand gekomen als onderdeel van het integrale nieuwe belastingstelsel
voor de BES-eilanden. Eén van de uitgangspunten daarbij is geweest dat
de totale belastingopbrengst op macroniveau in eerste instantie gelijk
blijft. Daarnaast is ervoor gekozen om het fiscale stelsel zo veel mogelijk
te vereenvoudigen. Mede tegen die achtergrond bezien is gekozen voor
toepassing van een vlak tarief in de loonbelasting en de inkomstenbelasting, in combinatie met een relatief hoge belastingvrije som. Hierdoor kent
het systeem nog steeds een progressief karakter. Bij deze vormgeving
heeft het draagkrachtbeginsel dan ook een nadrukkelijke rol gespeeld.
Mede met het oog op het draagkrachtbeginsel is – dit in reactie op een
opmerking van mevrouw Van Gent, die er van uit lijkt te gaan dat die
regeling in stand blijft – in het nieuwe fiscale stelsel voor de BES-eilanden
de huidige penshonadoregeling niet meer opgenomen. Hierdoor wordt
inkomen dat niet van de BES-eilanden afkomstig is en door deze penshonado’s wordt ontvangen – met inachtneming van een overgangstermijn
van vijf jaar die alleen geldt voor belastingplichtigen die nu onder die
regeling vallen – niet meer tegen een tarief van 10% maar tegen 30,4%
belast.
De heer Remkes is het niet eens met het uitgangspunt dat de toekomstige
opbrengst van de in de nieuwe staatkundige verhouding op de BES-eilanden geldende belastingen die op rijksniveau zullen worden geheven op
macroniveau gelijk moet zijn aan de bestaande opbrengst van de nu op de
BES-eilanden geldende landsbelastingen (met uitzondering van de grondbelasting, hetgeen in de Wet financiën openbare lichamen BES wordt
aangemerkt als een lokale belasting). Dit uitgangspunt heeft een nauwe
samenhang met één van de andere uitgangspunten, namelijk het streven
naar draagvlak op de BES-eilanden. Voorts wordt erop gewezen dat dit
uitgangspunt geldt voor het eerste jaar na introductie van het fiscale
stelsel voor de BES-eilanden. Vanwege de zeer summiere gegevens die
voor handen stonden op het moment waarop de raming tot stand is
gekomen, is de raming niet op te vatten als een structurele reeks voor de
geraamde opbrengst in de jaren na de inwerkingtreding van het nieuwe
fiscale stelsel. In het geval het bruto binnenlands product stijgt (bijvoorbeeld doordat de werkgelegenheid op de BES-eilanden toeneemt, de
waarde van de op de BES-eilanden gelegen onroerende zaken stijgt of het
aantal toeristen naar de BES-eilanden toeneemt) zal de macro opbrengst
van de belastingen die van rijkswege worden geheven ook meestijgen en
boven de in de Belastingwet BES, Douane- en Accijnswet BES, Wet inkomstenbelasting BES en de Wet loonbelasting BES geraamde opbrengst van
omstreeks USD 41,5 miljoen stijgen. In dat opzicht is de geraamde
opbrengst van USD 41,5 miljoen het startpunt in absolute termen. Dit
absolute startpunt wordt over de jaren niet vastgehouden. Het startpunt in
relatieve termen (de geraamde belastingopbrengst ten opzichte van het
bruto binnenlands product) zal wel ten minste gelijk moeten blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

37

Overzicht tarieven IB en LB
De heer Remkes vraagt om een vergelijkend overzicht van de tarieven van
de inkomstenbelasting en loonbelasting in het voorstel alsmede thans op
de Nederlandse Antillen en in Nederland.
Tabel 2 Overzicht tarieven IB/LB
BES wetsvoorstel (bedragen in
USD)

Nederlandse Antillen
(huidig) (bedragen in
USD)

Nederland (bedragen in €)

0 – 26 396: 3,6%
26 396 en meer 30,4%

0 – 14 022: 10%
14 022 – 20 173: 16%
20 173 – 26 670: 21%
26 670 – 35 396: 27%
35 396 – 59 731: 32%
59 732 en meer: 38%

Box 1:
0 – 18 218: 2,3%
18 218 – 32 738: 10,8%
32 738 – 54 367: 42,0%
54 367 en meer: 52,0%

Inkomen uit aanmerkelijk
belang: 15%

Box 2:
Tarief: 25%

Tarieven zijn exclusief
eilandelijk opcenten (25%)

Box 3:
Vermogensrendementsheffing van 4%: 30%

Inkomen uit aanmerkelijk belang:
5%

In de nota naar aanleiding van het verslag op de Belastingwet BES die op
korte termijn aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal zal worden
aangeboden, is ten aanzien van de overige belastingmiddelen die niet in
de IBES/ABES maar in de Belastingwet BES en Douane- en Accijnswet
BES zijn neergelegd een soortgelijk overzicht opgenomen.
Effecten op het netto-inkomen
De leden Van Raak, Remkes en Van Gent hebben gevraagd naar de koopkrachteffecten van de nieuwe fiscale wetten voor verschillende inkomensgroepen. Onderstaand wordt nader ingegaan op deze vraag van voornoemde leden. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat in de nota naar
aanleiding van het verslag op de Belastingwet BES, die door de staatssecretaris van Financiën, mede namens mij, op korte termijn aan de Tweede
Kamer zal worden aangeboden, een gelijkluidend antwoord zal worden
opgenomen.

1

Kamerstukken II 2009/10, 31 958, nr. 7,
blz. 12.
De besluitenlijst is opgenomen als bijlage bij
Kamerstukken II 2007/08, 31 200 IV, nr. 56. De
aangehaalde passage is terug te vinden op
pagina 3 van de besluitenlijst. Deze insteek is
nogmaals bevestigd in het bestuurlijke
akkoord tussen de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en
de bestuurscolleges van de BES-eilanden van
20 november 2008. Deze besluitenlijst is
opgenomen als bijlage bij Kamerstukken II
2008/09, 31 568, nr. 7. De passage over de
brutonettotrajecten is terug te vinden op
pagina 4 van de besluitenlijst.

2

Het is niet goed mogelijk een indicatie te geven van de veranderingen in
koopkracht. Zoals eerder al in de nota naar aanleiding van het verslag op
de FinBES is aangegeven, moet worden bedacht dat de koopkracht van
individuen niet alleen wordt bepaald door de heffing van lokale belastingen en heffing van belastingen vanwege het rijk. Zo hebben bijvoorbeeld ook de premies volksverzekeringen, de premies werknemersverzekeringen, de mogelijke aanspraak op en hoogte van subsidies, de kosten
voor onderwijs en de kosten voor volksgezondheid invloed op de koopkracht van individuele burgers1. Een dergelijk geïntegreerd koopkrachtbeeld kan vanwege het ontbreken van specifiek cijfermateriaal voor de
BES-eilanden niet worden gegeven. Het startpunt in de NederlandsAntilliaanse periode is onduidelijk. Om toch enigszins inzicht te krijgen in
de individuele gevolgen van het voorgestelde fiscale stelsel, premiestelsel
en zorgstelsel is tijdens het bestuurlijke overleg tussen mij en de bestuurscolleges van de BES-eilanden op 18 juni 2008 overeengekomen dat
«(...)(d)e effecten van veranderingen in de belasting- en premieheffing en
andere activiteiten, zoals de invoering van een verzekering tegen ziektekosten, (...) in kaart (zullen) worden gebracht door voor een aantal huishoudtypes met zowel hoge als lage inkomens, de brutonettotrajecten in
de huidige situatie te vergelijken met brutonettotrajecten na het moment
van statuswijziging»2. Naar aanleiding hiervan is aan de hand van de in de
ABES opgenomen voorgestelde vormgeving van de Wet inkomstenbelas-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

38

ting BES, de Wet loonbelasting BES, de Wet algemene ouderdomsverzekering BES en de Wet algemene weduwen- en wezenverzekering BES
alsmede de Zorgverzekering BES voor een aantal voorbeeldhuishoudens
uitgezocht wat de gevolgen zijn voor het netto-inkomen van de invoering
van het nieuwe fiscale stelsel in samenhang met het nieuwe sociale
premiestelsel en de nieuwe zorgverzekering. Daarin wordt na de belasting- en premievrije som een geïntegreerd tarief van 30,4% toegepast. De
resultaten zijn weergegeven in onderstaande tabel. Vergeleken is het
netto-inkomen volgens de huidige situatie (2009) op de BES-eilanden (na
aftrek van bijdragen voor de ziekteverzekering en voor de bijzondere ziektekosten (AVBZ) die uit het netto-inkomen betaald moeten worden) met
het netto-inkomen na invoering van het nieuwe stelsel.
De gevolgen voor het netto-inkomen voor de eerdergenoemde voorbeeldhuishoudens zijn positief tot zeer positief. Voor de AOV-gerechtigde is het
voordeel geringer doordat deze in de huidige situatie geen inkomstenbelasting of premies voor de sociale verzekeringen betaalt (maar wel een
bijdrage voor de AVBZ) en dus geen voordeel heeft van het invoeren van
de heffingsvrije som. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat de heffingsvrije som van belang is voor de inkomsten- en loonbelastingheffing
en de premie zorgverzekering die niet door de wekgever wordt betaald
alsmede – anders dan nu – voor de heffing van premies AOV en AWW.
Tabel 3 Verandering in netto-inkomen voor voorbeeldhuishoudens

AOV-gerechtigde, alleenstaand, geen kinderen
Werknemer markt, alleenstaand, twee kinderen
Werknemer markt, alleenstaand, geen kinderen
Zelfstandige, alleenverdiener, twee kinderen
Ambtenaar, alleenverdiener, twee kinderen
Werknemer markt, alleenverdiener, twee kinderen
Ambtenaar, alleenverdiener, twee kinderen
Werknemer markt, alleenstaand, geen kinderen

Bruto-inkomen
(USD, per jaar)

Verandering in
netto-inkomen

4 900
8 600
10 700
11 200
13 400
20 100
20 100
33 500

1,6%
11,2%
9,7%
13,5%
5,8%
3,5%
2,2%
3,3%

Eigen fiscaal stelsel voor de BES-eilanden
De heer Brinkman stelt zich op het standpunt dat op de BES-eilanden
hetzelfde fiscale stelsel moet gelden als in de rest van Nederland. De heer
Brinkman vraagt om een reactie op dit standpunt.

1

Kamerstukken II 2009/10, 32 189, nr. 3,
blz. 24 tot en met 33.
2
Kamerstukken II 2009/10, 31 959, nr. 10,
blz. 5 en 6.

Zoals reeds eerder onder andere in de memorie van toelichting op de
Belastingwet BES1 en de nota naar aanleiding van het nader verslag op de
ABES2 is aangegeven, bestaan zeer goede redenen om voor de BES-eilanden een fiscaal stelsel te ontwikkelen dat afwijkt van het in Nederland
geldende fiscale stelsel en rekening houdt met specifieke omstandigheden
van de BES-eilanden. Tegen deze achtergrond bezien, is met instemming
kennis genomen van de opmerkingen van de heer Remkes, waarin hij
aangeeft voorstander te zijn van differentiatie tussen het Nederlandse
fiscale stelsel en het fiscale stelsel voor de BES-eilanden vanwege de
schaal van de BES-eilanden, de afstand tot Nederland en de economische
en Caribische context van de BES-eilanden. Ook de heer Van Bochove
geeft aan de zienswijze in deze te volgen. In dat verband is ook met
belangstelling kennisgenomen van de opmerkingen van de heer Van Raak
dat Nederland en de BES-eilanden in algemene zin onvergelijkbare
gebieden zijn, in heel andere delen van de wereld die één land gaan
worden.
In reactie op de constatering van de heer Brinkman wordt het volgende
opgemerkt. De belastingplichtigen op BES-eilanden bevinden zich zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

39

hiervoor aangegeven in zijn algemeenheid in een andere positie dan
belastingplichtigen in Nederland. Hierbij geldt een samenstel van factoren, te weten: 1) de ligging in het Caribische gebied; 2) de afwijkende
economische omstandigheden (het gemiddelde inkomen op de BES-eilanden bedraagt 40% van het gemiddelde inkomen in Nederland en de
verwevenheid met USD economieën); 3) de kleine oppervlakte; 4) de
geringe bevolkingsomvang; 5) de grote afstand tot het Europese deel van
Nederland; 6) het insulaire karakter en 7) de Europeesrechtelijke positie.
Dit samenstel van factoren is voor geen enkele andere Nederlandse
gemeente in zijn geheel van toepassing en rechtvaardigt de keuze om
voor de BES-eilanden een afwijkend fiscaal stelsel te ontwikkelen dat
rekening houdt met die omstandigheden. Startpunt daarvan is dat de
BES-eilanden vergeleken moeten worden met andere Caribische eilanden
en niet met Nederland, Nederlandse gemeenten of gebieden in Europa.
De BES-eilanden zijn evenmin gebaat bij de voortzetting van het thans
bestaande Nederlands-Antilliaanse fiscale stelsel maar wel bij een nieuw
eenvoudig stelsel dat een bijdrage levert aan de vergroting van de zelfredzaamheid van de burger en stimulansen bevat voor reëel ondernemerschap. Dit stelsel kenmerkt zich door drie elementen, te weten:
1) eenvoud;
2) lage tarieven met een brede grondslag, en
3) verschuiving in de belastingmix van directe belastingen naar indirecte
belastingen.
Voor dit nieuwe stelsel worden voor de herkenbaarheid wel elementen uit
het bestaande Nederlands-Antilliaanse stelsel als bouwstenen gebruikt.
Ook worden de Landsverordening op de inkomstenbelasting 1943 en de
Landsverordening op de loonbelasting 1943, zij het tijdelijk, als de Wet
inkomstenbelasting BES respectievelijk de Wet loonbelasting BES voortgezet, hetgeen de herkenbaarheid eveneens ten goede komt. Ten slotte
geldt als vanzelfsprekend dat dit fiscale stelsel voor de BES-eilanden dient
te passen binnen de Nederlandse rechtsorde en dat de fiscale regelgeving
en het fiscale beleid in overeenstemming is en blijft met de internationaal
geldende normen.
De heer Remkes geeft aan dat hij aanvoelt dat Bonaire economisch is
verweven met Curaçao en dat voor Saba en Sint Eustatius ten aanzien van
Sint-Maarten hetzelfde geldt. Hij vraagt wel om een onderbouwing
hiervan.
Hoewel de economische verbondenheid niet kan worden gekwantificeerd,
wordt gewezen op de navolgende elementen. Sint Eustatius en Saba zijn
voor de aanvoer van goederen vrijwel in zijn geheel toegewezen op de
eigen – kleine – zeehavens. De meeste goederen die via deze zeehavens
op Sint Eustatius en Saba worden aangevoerd, zijn afkomstig uit de
Verenigde Staten en andere USD-economieën en worden over zee of door
de lucht naar Sint-Maarten aangevoerd, waarna deze goederen vervolgens via de haven van Sint-Maarten worden doorgevoerd naar Sint Eustatius en Saba. Hoewel dit geen handelsstroom tussen Sint-Maarten enerzijds en Sint Eustatius en Saba anderzijds betreft, blijkt hieruit wel de
vitale positie van Sint Maarten voor de doorvoer van goederen naar Sint
Eustatius en Saba. Daarnaast moet worden bedacht dat inwoners van Sint
Eustatius en Saba vanwege het niet uitgebreide, of het ontbreken, van
aanbod van bepaalde goederen en diensten op deze twee eilanden, deze
goederen en diensten veelal rechtstreeks op Sint-Maarten aanschaffen (al
dan niet voor persoonlijk verbruik). De reden hiervoor is voornamelijk dat
vanaf de vliegvelden op Saba en Sint Eustatius enkel reguliere vliegverbindingen bestaan naar de internationale luchthaven Prinses Juliana op
het Nederlands-Antilliaanse deel van Sint-Maarten. Een soortgelijke redenering gaat op voor de verwevenheid tussen Bonaire en Curaçao.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

40

Het bovenstaande lijkt te worden ondersteund in het meermaals in de
stukken aangehaalde SEOR-rapportn1. Hoewel allereerst wordt gesteld dat
de onderlinge handelsstromen gering, zo niet verwaarloosbaar zijn,
plaatsen zij direct een kanttekening hierbij. Op pagina 27 wordt gesteld
dat «de indruk bestaat dat de werkelijke handelsstromen tussen de
eilanden niet goed in kaart gebracht kunnen worden». In het rapport
wordt op pagina 28 een drietal redenen gegeven waarom een dergelijk
voorbehoud moet worden gemaakt bij de cijfers: «Ten eerste is het voor
alle eilandeconomieën waarschijnlijk dat niet alle internationale transacties worden geregistreerd. Het is bekend dat veel informele import plaatsheeft van levensmiddelen, maar er zijn mogelijk ook andere stromen van
importen en exporten die niet worden geregistreerd. Ten tweede kunnen
de import en export van de eilanden Bonaire (en Sint-Maarten) het land
van de Nederlandse Antillen binnenkomen of verlaten via Curaçao. Een
derde mogelijkheid is dat invoer van goederen vindt plaats via moedermaatschappijen gevestigd op Curaçao (of Aruba): dit wordt als import
geregistreerd. Vervolgens worden de goederen via de moeder zelf
vervoerd of verplaatst naar de «branches» op de andere eilanden.» Het
SEOR-rapport sluit af met de opmerking dat: «Het is duidelijk dat de officiële gegevens in deze gevallen niet de werkelijke in- en uitvoer van de
afzonderlijke eilanden weerspiegelen. Er is geen informatie beschikbaar
om na te gaan in welke mate de data van in- en uitvoer een vertekend
beeld geven».
Financiële markten
De heer Leerdam vraagt of inzicht kan worden gegeven in de beoogde
aanvullingen en aanscherpingen, waarvan sprake zal zijn bij het tot stand
brengen van de meer definitieve wetgeving op het terrein van de financiële markten. Ook vraagt hij wat bedoeld is met «actuele inzichten»,
waarmee de wetgeving voor de financiële markten meer in overeenstemming gebracht zal worden.

1

Het rapport van SEOR en Louis Lengrand &
Associes «Economische gevolgen van de
status van ultraperifeer gebied voor de Nederlandse Antillen en Aruba». Dit rapport is als
bijlage opgenomen bij de brief van 19 juni
2008 van de staatssecretaris Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (Kamerstukken II
2007/08, 31 200 IV, nr. 56).

Als voorbeeld van wenselijke aanvullingen kan worden genoemd dat de
Antilliaanse landsverordeningen nagenoeg geen gedragsregels kennen. In
het eindmodel zullen, naar voorbeeld van de in Nederland bestaande
consumentenbescherming, regels worden geïntroduceerd die ondermeer
tot doel hebben dat consumenten goed worden geïnformeerd over financiële producten en diensten en dat deze passen bij de financiële situatie
van de consument en bij zijn kennis en voorkeuren.
Wenselijke aanscherpingen hebben bijvoorbeeld betrekking op de solvabiliteiteisen voor banken zodat die beter aan internationale standaarden
voldoen. Opgemerkt zij dat aanscherpingen op het vlak van het tegengaan
van witwassen en de financiering van terrorisme reeds zijn verwerkt in het
voorliggende wetsvoorstel (ABES) opdat de wetgeving meteen vanaf de
transitiedatum zoveel mogelijk voldoet aan internationale standaarden ter
zake, met name in het kader van de «Financial Action Task Force».
«Actuele inzichten» verwijst naar het feit dat de Antilliaanse landsverordeningen in sommige gevallen van oudere datum zijn en onderlinge verschillen vertonen, en dat ook de Antilliaanse regering werkt aan harmonisatie
en modernisering ervan. Belangrijk is met name dat de regelgeving in
overeenstemming moet zijn met internationaal aanvaarde normen en met
in de praktijk van het toezicht opgedane ervaringen.
Het is de bedoeling in het eindmodel de verschillende wetten ter regulering van de financiële markten zoveel mogelijk in elkaar te schuiven. Aldus
resulteren naar verwachting twee wetsvoorstellen – één op het terrein van
de financiële markten en één gericht op het tegengaan van witwassen en
de financiering van terrorisme – die uiteraard het gewone wetgevingsproces zullen volgen en de goedkeuring van de Tweede Kamer behoeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

41

Justitie
Deurwaarderswet
Mevrouw Ortega-Martijn vraagt of ik kan aangeven waarom er een aparte
Deurwaarderswet is in plaats dat dit wordt opgenomen in de Nederlandse
wet.
Er is voor gekozen om het Antilliaanse Deurwaardersreglement zo veel
mogelijk over te nemen omdat dat reglement op dit moment veel beter is
toegesneden op de lokale omstandigheden en de rechtsgang bij het
Gemeenschappelijk Hof van Justitie.
Koppeling
De heer Brinkman vraagt in hoeverre ik kan voorkomen dat vreemdelingen die niet rechtmatig verblijven automatisch recht hebben op uitkeringen, voorzieningen en verstrekkingen.
Op de BES-eilanden is een met het Nederlandse koppelingsbeginsel
vergelijkbaar systeem.
Voor de verstrekking van onderstand en andere uitkeringen of voorzieningen, maar ook levering van bijvoorbeeld elektriciteit, is vereist dat men
aantoont legaal ingezetene te zijn, door middel van een sédula. De sédula
wordt enkel verstrekt aan legale ingezetenen. Illegalen zijn derhalve uitgesloten van uitkeringen, voorzieningen en verstrekkingen.
Arbeidsmigratie naar Europese deel van Nederland
De heer Brinkman vraagt welke specifieke voorwaarden er worden vastgelegd om te voorkomen dat arbeidsmigranten in grote getale naar het
Europese deel van Nederland afreizen.
In de openbare lichamen blijft de Landsverordening toelating en uitzetting
van de Nederlandse Antillen gelden, maar nu als Nederlandse wet. Het
betreft de Wet toelating en uitzetting BES. Een wetsvoorstel, strekkende
tot aanpassing van de Wet toelating en uitzetting BES is op 13 januari
2010 aan uw Kamer aangeboden. Een verblijfsvergunning, geldig voor
verblijf in de openbare lichamen, afgegeven op grond van de Wet toelating en uitzetting BES geeft geen recht op verblijf in Europees Nederland.
Voor kort verblijf in het Europese deel van het land Nederland blijft in het
algemeen een Schengenvisum nodig. Voor verblijf van langere duur blijft
een machtiging tot voorlopig verblijf vereist. Daarop wordt gecontroleerd
aan de Europese buitengrenzen, derhalve ook op de luchthaven Schiphol.
Verder is voor verblijf van langere duur, zoals nu reeds het geval is, een
verblijfsvergunning op grond van de Vreemdelingenwet 2000 vereist.
Burgerlijke Rechtsvordering
De heer Brinkman merkt naar aanleiding van artikel 8.31 ABES, waarin het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering BES wordt aangepast, op dat de
toekomstige openbare lichamen zich zouden moeten houden aan het
Nederlandse procesrecht.
Een abrupte en integrale invoering van het Nederlandse procesrecht zou
tot onnodige rechtsonzekerheid aanleiding kunnen geven voor justitiabelen en tot een moeilijker werkbare situatie voor de rechterlijke macht op
de BES. Ik meen daarom dat ook hier een gefaseerde invoering van de
Nederlandse wetgeving aangewezen is, hetgeen bovendien strookt met
de in de Slotverklaring overeengekomen legislatieve terughoudendheid.
Tenuitvoerlegging strafvonnissen
De heer Brinkman vraagt zich af wat precies de gevolgen zijn van het feit
dat vonnissen die door de strafrechter op de BES-eilanden worden uitge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

42

sproken, hier in Nederland kunnen worden ten uitvoer gelegd. Hij wees er
daarbij op dat in Nederland en op de BES-eilanden verschillende wetboeken zullen gelden.
De voorziening waarover de heer Brinkman sprak, houdt in dat straffen
die in de BES-eilanden zijn opgelegd, hier in Nederland kunnen geëxecuteerd. Andersom geldt overigens hetzelfde. Strafvonnissen die in Nederland zijn gewezen, kunnen ten uitvoer worden gelegd op de BES-eilanden.
Een en ander volgt uit artikel 5 van het voorstel voor de Invoeringswet
BES. Het gaat hierbij telkens om situaties waarbij eerder gestraft is op
grond van de toepasselijke strafwet, bijvoorbeeld omdat het delict is
gepleegd in Nederland of op de BES-eilanden. Pas als de straf is opgelegd
en executie aan de orde is, kan van overdracht op grond van deze regeling
sprake zijn. Belangrijk is nog te vermelden dat een vergelijkbare voorziening tussen de landen van het Koninkrijk reeds geldt op grond van artikel
40 Statuut. Ook in die gevallen gaat het om vonnissen die in eerder
stadium volgens de strafwet van het ene land zijn gewezen, terwijl de
opgelegde gevangenisstraf in een ander land kan worden tenuitvoergelegd.
Anti-corruptiewetgeving
De heer Brinkman vraagt of op de BES-eilanden strenge anti-corruptiewetgeving wordt ingevoerd.
Die vraag kan ik bevestigend beantwoorden. Het strafrechtelijk instrumentarium wordt – ook omdat internationale verdragen op de BES-eilanden
van toepassing zullen zijn – aanzienlijk aangescherpt. Ik kan de heer
Brinkman in dit verband wijzen op de nieuwe artikelen 183 tot en met
184a van het Wetboek van Strafrecht BES – die alle mogelijke vormen van
actieve ambtelijke omkoping strafbaar stellen – en op de nieuwe artikelen
378 tot en met 380a van datzelfde wetboek, waarin de strafbaarstellingen
betreffende passieve corruptie regeling vinden. Het gaat hier om strafbepalingen die rechtstreeks zijn overgenomen uit het Nederlandse Wetboek
van Strafrecht. Die Nederlandse strafbepalingen voldoen ruimschoots aan
de internationale maatstaven die op dit terrein gelden. Die maatstaven zijn
onder meer terug te vinden in de anti-corruptie verdragen van de OESO,
de Raad van Europa en de Verenigde Naties.
Minimumstraffen
De heer Brinkman vraagt waarom er op de Nederlandse Antillen aarzelingen bestaan bij het stelsel van minimumstraffen.
Wij hebben via de memorie van toelichting bij het ontwerp van het
nieuwe Antilliaanse Wetboek van Strafrecht kennis genomen van de
aarzelingen die bij het gebruik van het eisen of opleggen daarvan door het
openbaar ministerie respectievelijk rechter leven. Hoewel niet wordt
beschreven wat de precieze reden hiervan is, lijkt er bij de rechterlijke
macht wel twijfel te bestaan over het afschrikwekkende effect van de
minimumstraf. Daaruit kan worden geconcludeerd dat het standpunt
wordt ingenomen dat de minimumstraffen geen toegevoegde waarde
hebben, reden waarom niet voor dit stelsel wordt gekozen in het nieuwe
Caribische Wetboek van Strafrecht.
Zoals wij eerder hebben aangegeven, hebben we bij de aanpassingen van
het bestaande Antilliaanse Wetboek van Strafrecht acht geslagen op de
regeling, zoals voorzien in het nieuwe Caribische Wetboek van Strafrecht,
en op het stelsel zoals wij dat kennen hier in Nederland. Dit heeft ertoe
geleid dat ook in het Wetboek van Strafrecht BES de minimumstraffen
worden geschrapt. Voor het openbaar ministerie en de rechterlijke macht
wordt hierdoor een zoveel mogelijk gelijkwaardige situatie gecreëerd als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

43

het gaat om de wijze waarop de hoogte van de strafeis en die van de
uiteindelijk op te leggen straf wordt bepaald.
Rol Koninklijke Marechaussee
De heer Brinkman vraagt zich af op welke wijze de Koninklijke marechaussee een rol gaat spelen in de controle op vreemdelingenwetgeving
op de eilanden. Hoeveel marechaussees worden op de eilanden gestationeerd in de toekomst?
Sinds juni 2009 is namens de IND een kwartiermaker op de BES-eilanden
actief om gedurende het komende anderhalf jaar de uitvoeringsorganisatie aldaar op orde te brengen. Op dit moment verleent de KMar op
(onder meer) de BES-eilanden reeds bijstand aan de Antilliaanse politie.
De KMar zal na de transitie belast zijn met de handhaving van de vreemdelingenwet- en regelgeving op de BES-eilanden. Binnen het toegangsproces zal de KMar belast zijn met het toezicht op de naleving en de
uitvoering van de wettelijke voorschriften met betrekking tot het grenstoezicht. Dit houdt in dat de KMar de grenscontroles op de grensdoorlaatposten zal uitvoeren en verantwoordelijk is voor de bewaking van de
grenzen buiten de grensdoorlaatposten. Daarnaast ondersteunt de KMar
in de vaststelling van de identiteit en nationaliteit van vreemdelingen.
Op Saba en Sint Eustatius is de KMar naast de politie ook zelfstandig
belast met het toezicht op vreemdelingen die toegang hebben gekregen
tot de BES-eilanden.
De KMar zal ook een rol spelen in het terugkeerproces van vreemdelingen.
De Kmar zal werkzaamheden verrichten ten behoeve van (gedwongen)
vertrek van vreemdelingen.
Zoals nu gepland zullen er voor deze en ander taken van de KMar in totaal
58 FTE op de BES worden ingezet. Dit is inclusief de overname van lokaal
personeel.
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Natuurwetgeving
De heer Van Raak constateert dat met Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Nederland niet alleen drie prachtige eilanden met prachtige mensen rijker
wordt, maar ook prachtige natuur. Denk aan de koraalriffen rondom
Bonaire. Nederland krijgt de verantwoordelijkheid over één van de mooiste natuurgebieden op aarde.
Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat die schat bij ons in goede handen
is?
Inderdaad krijgt Nederland na de transitie er veel waardevolle natuur bij.
10 000 nieuwe flora- en faunasoorten, waarvan 200 soorten uniek zijn op
wereldschaal en meer dan 100 beschermde soorten (CITES). Met name de
Caribische koraalriffen zijn daar vanwege de hoge biodiversiteit een
belangrijk onderdeel van. Deze koraalriffen zijn ook een belangrijke inkomstenbron voor de eilanden vanwege de visserij en het toerisme. Helaas
worden de koraalriffen aangetast door de klimaatverandering. En vormt
klimaatverandering zo ook een bedreiging voor de economie van de
eilanden. Mede hierdoor is deze problematiek een belangrijk onderdeel
van het natuurdossier. Voortgaande aantasting van de koraalriffen
rondom Bonaire wordt mede tegengegaan door het aanleggen van een
rioolstelsel en de inrichting van een waterzuiveringsinstallatie. Nederland
financiert dit samen met de Europese Commissie.
Door de veranderende bestuurlijke verhoudingen op de BES-eilanden
komen er ook nieuwe verantwoordelijkheden en kansen voor het behoud
van biodiversiteit. In dat kader heb ik met interesse kennisgenomen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

44

het advies van de Raad voor het landelijk gebied. Inmiddels is de inzet van
LNV met betrekking tot de statusverandering verhoogd door het stationeren van een kwartiermaker die onder andere zal focussen op de overgang van het natuurdossier. Verwacht wordt dat binnenkort een compleet
beeld bestaat van de gevolgen van de statusovergang voor de inzet van
het ministerie van LNV op de BES-eilanden. Uitgangspunt voor natuur is
hierbij dat wordt geconcentreerd op de verantwoordelijkheden die voortkomen uit internationale verdragen zoals het Biodiversiteits-, CITES- en
Ramsar-verdrag. Daarbij wordt zoveel mogelijk voortgebouwd op de
huidige werkwijze en verantwoordelijkheidsverdeling op de eilanden.
Onderwijs, Cultuur en wetenschap
Wet op het onderwijstoezicht
De heer Leerdam geeft aan dit schooljaar via de toetsing van leerlingen de
feitelijke kwaliteit van het onderwijs nader wordt bepaald. Hij vraagt of dit
de enige wijze waarop de regering het niveau van het onderwijs op de
BES-eilanden gaat onderzoeken. Op welke wijze heeft de regering het
niveau van het onderwijs tot nu toe geëvalueerd? Kan meer inzicht
gegeven worden in het verbeterprogramma dat in 2009 is gestart om de
eilanden in staat te stellen om in kwaliteitsverbetering te investeren? En
op de lange termijn, hoe kan bevorderd worden dat de mensen die in de
toekomst geprofiteerd hebben van het betere onderwijs een carrière op de
eilanden zelf na zullen streven? Met andere woorden, wat is de visie van
de regering over de braindrain die de Antillen vaak parten speelt?
De heer Leerdam geeft terecht aan dat de kwaliteit van het onderwijs op
de BES zorgelijk is. Uit het door de Nederlandse onderwijsinspectie in
samenspraak met de Nederlands Antilliaanse onderwijsinspectie in het
najaar van 2008 uitgevoerde onderzoek bleek dat op de scholen op de BES
nauwelijks sprake was van kwaliteitszorg. Op basis van de professionele
waarneming van een team van ervaren inspecteurs kon de conclusie
worden getrokken dat de scholen op de BES over het algemeen als zwak
kunnen worden gekarakteriseerd.
Naar de implementatie en de effecten van het in 2009 gestarte verbeterprogramma zal wetenschappelijk onderzoek worden gedaan. Na de transitie zal de Nederlandse Inspectie van het Onderwijs op grond van de Wet
op het onderwijstoezicht stelselmatig onderzoek doen naar de ontwikkeling van de kwaliteit van het onderwijs op de scholen op de BES. Gelet op
de huidige verantwoordelijkheid van het Land Nederlandse Antillen en de
afzonderlijke eilandgebieden voor het onderwijs op de eilanden is dat
thans nog niet mogelijk. Daarbij moet overigens voor ogen worden
gehouden dat op basis van eenmalige of kortlopende toetsafnames nog
geen nauwkeurige uitspraak kan worden gedaan over de kwaliteit van de
scholen en van het onderwijs, voor zover het de leerprestaties betreft. Ook
in Nederland wordt een oordeel daarover door de inspectie gebaseerd op
inzicht in de onderwijsopbrengsten over een periode van ten minste 3
jaar. Voor de BES-eilanden ontbreken de daarvoor benodigde gegevens
op dit moment. De Nederlandse regering heeft financiële middelen en
expertise ter beschikking gesteld om de scholen op de BES-eilanden zelf
in staat te stellen om via de herhaalde afname van een serie toetsen een
nauwkeurig beeld te krijgen van de vorderingen van de leerlingen met het
oog op het afstemmen van het onderwijs op de feitelijke prestaties van
leerlingen.
Het verbeterprogramma voor het onderwijs richt zich naast de bevordering van het opbrengstgericht werken door introductie van een leerlingvolgsysteem en daarbij passende leermaterialen op de verdere ontwikkeling van de leerlingzorg op school- en eilandniveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

45

Verder richt dit programma zich op de verdere professionalisering van de
leraar, van het onderwijskundig leiderschap en van het schoolbestuur. Tot
slot richt het programma zich op de verbetering van de schoolgebouwen
en praktijklokalen.
Op basis van een arbeidsmarktonderzoek wordt gepoogd de inhoud en de
kwaliteit van de (beroeps-)opleidingen op de BES-eilanden aan te passen
aan de lokale behoeften aan gekwalificeerde arbeidskrachten. Een dergelijk meer op de lokale behoeften toegesneden aanbod draagt bij aan meer
kansen op de plaatselijke arbeidsmarkt.
Met de behandeling van de onderwijswetgeving voor de BES die deel
uitmaakt van het wetsvoorstel voor de Tweede Aanpassingswet BES zal
over deze materie met de Tweede Kamer diepgaander van gedachten
kunnen worden gewisseld.
Aanloopperiode
Mevrouw Ortega-Martijn heeft gevraagd hoe lang de aanloopperiode zal
zijn waarin de onderwijsinspectie bij de handhaving rekening zal houden
met de uitgangssituatie van de scholen op de BES. Dat valt op voorhand
moeilijk aan te geven.
Gelet op de zorgelijke staat van het onderwijs zal er sprake moeten zijn
van intensieve begeleiding van de scholen. Het door de inspectie te
hanteren toezichtskader op de BES zal daar op worden toegesneden. Naar
verwachting zal dit zeker enige jaren het geval moeten zijn.
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Onderstand
De heer Van Bochove vraagt of de regering kan bevestigen voor wat
betreft de onderstand vooralsnog aan te willen sluiten bij de huidige praktijk te kiezen voor een groeitraject naar een situatie die voldoet aan wat
thans in het Europese deel van Nederland gebruikelijk is. Ook mevrouw
Van Gent vraagt naar de verdere uitwerking van rechten en plichten.
Dit is inderdaad de lijn die de regering voor ogen staat. In dit traject zullen
het recht op onderstand en plichten ten aanzien van arbeid en inlichtingen
in het juiste evenwicht komen waarbij recht zal worden gedaan aan de
specifieke situatie op de BES-eilanden en op een manier die passend is
binnen de Caribische context.
Onderstand voor vreemdelingen
De heer Van Bochove vraagt de regering wat de stand van zaken is in het
overleg met de eilandsbestuurders over de beperking van het recht op
onderstand tot Nederlanders en vreemdelingen die langer dan vijf jaar
rechtmatig woonachtig zijn op de BES-eilanden. Voorts vraagt hij of
amendering van dit wetsvoorstel op dit punt is gewenst.
Hierover kan ik melden dat in het bestuurlijk overleg op 3 november 2009
door de minister van SZW is afgesproken dat vreemdelingen en Nederlanders die korter dan vijf jaar rechtmatig woonachtig zijn op de BES-eilanden niet in aanmerking komen voor onderstand, tenzij vanwege een zeer
dringende reden het verblijfsrecht niet kan worden ingetrokken dan wel
belanghebbende zich binnen vijf jaar na vertrek opnieuw vestigt op een
van de eilanden. De afspraken die in het bestuurlijk overleg zijn gemaakt
met Sint Eustatius en Saba zijn voor de minister van SZW bindend voor
het overleg met het eilandbestuur van Bonaire. Amendering van het wetsvoorstel is daarvoor niet nodig. De beperking van het recht op onderstand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

46

zal worden opgenomen in het Besluit onderstand is samenhang met de
Wet toelating en uitzetting BES.
Maandag tijdens mijn eerste termijn zal ik ook nog ingaan op de sociale
zekerheid.
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
Archeologie
De heer Van Raak vraagt zich af hoe het Verdrag van Valletta doorwerkt in
de bouwregelgeving, althans dat daar ook op gelet moet worden.
In overleg met het Ministerie van OCW is deze materie verwoord in het
wetsvoorstel tot het vastleggen van regels inzake de volkshuisvesting, de
ruimtelijke ordening en het milieubeheer in de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet VROM BES) dat thans in voorbereiding is. Kort gezegd: het is verboden om zonder vergunning van het
bestuurscollege te ontgronden. Aan de vergunning kunnen voorschriften
worden verbonden ter bevordering en bescherming van belangen betrokken bij de ontgronding, de herinrichting van de ontgronde onroerende
zaken en de aanpassing van de omgeving van de ontgronde onroerende
zaken. Die voorschriften kunnen in ieder geval inhouden dat:
...
g. de vergunninghouder technische maatregelen treft waardoor monumenten als bedoeld in artikel 1, onderdeel a, van de Monumentenwet
BES in de bodem kunnen worden behouden;
h. de vergunninghouder archeologisch onderzoek laat uitvoeren op het te
ontgronden terrein door een deskundige op het terrein van de archeologische monumentenzorg...
Voor een meer uitvoerige beschrijving van de werkzaamheden om te
komen tot een deugdelijke bescherming, verwijs ik naar mijn antwoord in
het onderdeel Goedkeuring van verdragen (Verdrag van Valletta).
Asbestvervuiling
De heer Van Raak is tevreden over de actie die wordt ondernomen om de
asbestvervuiling te inventariseren en gebouwen en wegen te saneren.
Graag wordt hij op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen.
Op basis van een in het eerste kwartaal van 2010 uit te voeren inventarisatie wordt een saneringsplan opgesteld. Bij het bespreken van het wetsvoorstel Wet VROM BES kan verder over de ontwikkelingen op dat terrein
worden gesproken.
Bouwregelgeving
De heer Remkes constateert dat het goed is dat de bouwregelgeving niet
1 op 1 wordt overgenomen op de BES-eilanden.
Ook op het gebied van de bouwregelgeving wordt inderdaad gestreefd
naar maatwerk. Ter zake zal ook een uitvoerige consultatie met de
BES-eilanden plaatsvinden.
Milieuwet
Mevrouw Van Gent vraagt of er een milieuwet komt en op welke termijn
we deze kunnen verwachten. Daarnaast stelt mevrouw Van Gent dat het
goed is dat er een milieubeleidsplan komt.
Er wordt naar gestreefd om de Wet VROM BES nog vóór het zomerreces
van 2010 aan de Tweede Kamer aan te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

47

Ten aanzien van de opmerking over het milieubeleidsplan kan gemeld
worden dat het wetsvoorstel hierin voorziet.
Goedkeuring van verdragen met het oog op het voornemen deze
toe te passen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, en van het
voornemen tot opzegging van verdragen voor Bonaire, Sint
Eustatius en Saba (32 047)
Toepasselijkheid verdragen
De heer Leerdam vraagt welke ministeries aangegeven hebben meer tijd
nodig te hebben om over de mogelijkheden van toepassing na te denken
en op welke termijn men verwacht uitsluitsel te kunnen geven welke
verdragen gaan gelden op de BES-eilanden.
Ten tijde van de voorbereiding van de onderhavige wet, gaven verschillende ministeries aan dat nog onderzoek nodig was naar de respectievelijke beleidsterreinen.
Omdat op verschillende ministeries dat onderzoek nog niet is afgerond, is
het niet mogelijk om een concrete termijn te geven waarop men verwacht
uitsluitsel te kunnen geven over welke additionele verdragen gaan gelden
op de BES-eilanden.
Overigens zal na inwerkingtreding van de onderhavige wet ten behoeve
van een aanvullend goedkeuringsvoorstel opnieuw een inventarisatie
plaatsvinden bij de verschillende ministeries welke verdragen alsnog van
toepassing dienen te blijven of te worden na de staatkundige hervormingen.
Verschillende verdragsregimes
Naar aanleiding van de mening van de regering dat artikel 29 van het
Verdrag van Wenen ten grondslag ligt aan de beslissing of een verdrag
voor het Europese deel geldt of juist voor het Caribische deel van Nederland zal gelden, vraagt de heer Leerdam zich af welke precedenten hiervoor in het internationaal volkenrecht bekend zijn, en zijn deze precedenten ook vergelijkbaar? Welke jurisprudentie bij internationale gerechtshoven zijn hierbij van toepassing en vormen die wel of geen blijvende
hindernis? Welke nadere wijzigingen van het Statuut en/of de Grondwet
worden hierdoor wenselijk cq. noodzakelijk?
De Koninkrijksstructuur was uniek in de wereld en zal ook na de staatkundige hervorming uniek blijven. Dit geldt a fortiori voor dat deel van de
staatkundige hervorming waarbij drie Caribische eilanden worden toegevoegd aan Nederland. Er zijn dan ook geen volkenrechtelijke precedenten
bekend, noch uitspraken van internationale gerechtshoven met betrekking
tot (wijziging van) het toepassingsbereik van verdragen in een vergelijkbare situatie als de onderhavige.
De Grondwet en het Statuut behoeven geen aanpassing ten behoeve van
(wijziging van) het toepassingsbereik van verdragen.
Opname van de strafbepalingen
De heer Leerdam vraagt of de BES-eilanden in staat zijn om direct na de
transitie de EU-verdragen die strekken tot bescherming van de financiële
belangen van de Europese Unie uit te voeren? Zo niet, welke maatregelen
moeten er volgens het kabinet genomen worden om ervoor te zorgen dat
dit wel zo is? Worden de genoemde partijen op strafrechtelijk gebied
verplicht om met elkaar samen te werken? Zo ja, op welke wijze?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

48

De opname van de strafbepalingen vindt plaats om uitvoering te geven
aan de belangrijkste verplichtingen die voortvloeien uit de EU-verdragen
ter strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen en ter bestrijding van corruptie.
Bedoelde verdragen bevatten voorts voorschriften op het gebied van de
uitoefening van rechtsmacht waarop het Wetboek van Strafrecht BES
eveneens al is aangepast. Verder geven deze verdragen de partijen
opdracht om doeltreffend met elkaar samen te werken wanneer bijvoorbeeld twee of meer landen betrokken zijn bij een vervolging wegens
corruptie of witwassen.
De verdragsrechtelijke voorschriften op dit terrein hebben onder meer
betrekking op uitlevering en de verlening van wederzijdse rechtshulp. Dit
zijn taken die tot het reguliere werkpakket van het openbaar ministerie
behoren en derhalve in voorkomende gevallen direct ter hand kunnen
worden genomen.
Aan zowel de verplichtingen met betrekking tot het materiële strafrecht als
aan de (meer operationele) bepalingen op het gebied van de strafrechtelijke samenwerking zullen de BES-eilanden dus direct na de transitie
uitvoering kunnen geven.
Toepasselijkheid van het Weens Koopverdrag
De heer Van Bochove heeft terecht aandacht gevraagd voor het belang
van de toepasselijkheid van het Weens Koopverdrag op de BES-eilanden.
Bij deze kan worden medegedeeld dat het streven is om de gelding van
dit verdrag na de staatkundige hervorming uit te breiden tot de BES-eilanden. Daarvoor is geen parlementaire goedkeuring meer nodig, omdat het
verdrag werd goedgekeurd voor het hele Koninkrijk. Het Weens Koopverdrag zal in het vervolgtraject worden opgenomen in een aanvullend overzicht van verdragen die zonder nadere maatregelen van toepassing zullen
worden op de BES-eilanden.
Moderniseringsslag
Met betrekking tot de vraag van de heer Van Bochove over een moderniseringsslag ligt het voor de hand dat deze gemaakt zal worden. Verdragen
zullen tranchegewijs ingevoerd worden en bij die gelegenheid zal tevens
gekeken worden naar de eventuele noodzaak van (aanvullende) uitvoeringswetgeving voor de BES-eilanden.
Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden
De heer Van Bochove vraagt waarom niet is voorgesteld het Europees
Handvest voor regionale talen of talen van minderheden van 5 november
1992 van toepassing te verklaren op de BES-eilanden? Naast het Fries zou
dan het Papiaments beschermd kunnen worden.
Dit verdrag van de Raad van Europa heeft blijkens de preambule tot doel
de bescherming van historische streektalen of talen van minderheden in
Europa. Dit in het kader van «de specifieke omstandigheden en historische tradities van de Europese staten». Toepassing voor de Nederlandse
Antillen is om die reden nooit aan de orde geweest; het Papiaments op de
Nederlandse Antillen is geen beschermde taal in de zin van dit verdrag.
Het is niet mogelijk om het Papiaments onder de strekking van dit verdrag
te brengen.
Verdrag van Valletta
De heer Van Bochove vraagt of het inderdaad zo is dat het ontbreken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

49

uitvoeringswetgeving voor het Europees Verdrag inzake bescherming van
archeologisch erfgoed (het Verdrag van Valletta) niet leidt tot consequenties zoals door de regering is betoogd.
Op de korte en middenlange termijn zijn de archeologische waarden
voldoende beschermd via de Monumentenlandsverordening en vanaf het
tijdstip van de transitie de Monumentenwet BES. Echter, met het oog op
de statuswijziging van de eilanden, de verplichtingen voortvloeiend uit het
Verdrag van Valletta en de toename van bouwactiviteiten die hier naar
verwachting mee gepaard zal gaan, is het van belang de uitgangspunten
van dit verdrag wel te implementeren op de BES-eilanden. Ten aanzien
van deze implementatie is in de nota naar aanleiding van het verslag
aangegeven dat door de BES-eilanden en verkenning terzake wordt
opgezet.
De heer Leerdam vraagt om meer inzicht te geven hoe de verkenning in
zijn werk gaat en op welke termijn deze naar verwachting zal zijn afgerond.
Het resultaat van de verkenning moet een schets zijn van het gewenste
archeologische stelsel op de BES-eilanden, eventueel in samenhang met
het archeologiebeleid in het Caribische gebied, op basis waarvan het
Verdrag van Valletta kan worden geïmplementeerd.
De verkenning wordt bij voorkeur lokaal uitgevoerd, ondersteund door het
Ministerie van OCW. Op deze wijze ontstaat draagvlak voor een stelsel dat
in de praktijk ook op de betreffende drie eilanden uitvoerbaar is.
Het uitgangspunt om bij de implementatie van het Verdrag van Valletta
ruimte te laten voor de eilandelijke realiteit, eigenheid en behoeften is
door diverse vertegenwoordigers van de BES-eilanden onderschreven
tijdens een in juni 2009 georganiseerd seminar met de titel «Wetgeving
Cultureel Erfgoed in Caribische perspectief».
Het streven is om de verkenning in 2010 af te ronden zodat in januari 2011
gestart kan worden met het opstellen van de benodigde wetgeving in het
kader van de implementatie.
Wat betreft de vraag van de heer Van Raak, die met name aandacht vraagt
voor de effecten van het Verdrag van Valletta voor de burger, merk ik op
dat dit aspect zeker aandacht krijgt bij de implementatie van dat verdrag
op de BES. Mede daarom wordt gekozen voor een op maat van de BES
gesneden implementatie van het Verdrag.
Implementatie verdragen
De heer Van Bochove heeft zijn zorgen uitgesproken over de implementatie van verdragen en hij vraagt of de regering doende is om een inventarisatie te maken van ontbrekende uitvoeringswetgeving.
Een groot aantal verdragen die op dit moment nog niet gelden voor de
Nederlandse Antillen, worden voor de BES geïmplementeerd in de
BES-wetgeving. Het gaat dan bijvoorbeeld om verdragen op het gebied
van de bestrijding van terrorisme, corruptie, georganiseerde criminaliteit,
mensensmokkel, witwassen, uitlevering, biologische wapens en kneedspringstoffen. Vanzelfsprekend is het ook van belang dat deze verdragen
van toepassing worden in Aruba, Curaçao en Sint-Maarten. Een aantal
verdragen is wel door de Nederlandse Antillen geïmplementeerd en niet
door Aruba, of andersom. Met betrekking tot deze verdragen is afgesproken dat de Nederlandse Antillen en Aruba elkaar hun uitvoeringswetgeving sturen, zodat ze dit van elkaar over kunnen nemen. De andere
verdragen worden geïmplementeerd met hulp van technische bijstand
van ambtenaren van BZK, hierover zijn onlangs afspraken gemaakt in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

50

ATWOK (Ambtelijk technisch wetgevingsoverleg Koninkrijksrelaties). Bij
het verlenen van deze technische bijstand wordt de Nederlandse implementatiewetgeving als uitgangspunt genomen. Gezien de naderende
transitiedatum heeft het voor een aantal verdragen geen zin meer om nog
in te zetten op implementatie door de Nederlandse Antillen. Dat geldt
onder meer voor verdragen die ook voor Nederland nog niet zijn goedgekeurd, zoals het Facultatief Protocol bij het Verdrag tegen foltering en
andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing.
Voor deze verdragen worden met Curaçao en Sint Maarten afspraken
gemaakt over de implementatie.
Milieubescherming
Mevrouw Van Gent heeft het belang onderstreept van goede milieubescherming.
Tijdens het Ambtelijk Tripartiet Wetgevingsoverleg Koninkrijksrelaties
(ATWOK) is naar voren gekomen dat de Caribische landen op zoek zijn
naar goede milieuwetgeving, maar dat de huidige Nederlandse milieuwetgeving te veelomvattend en gecompliceerd is om over te nemen. Er was
veel interesse in het concept van de Wet VROM BES. Over dit concept is
reeds overleg gevoerd met de BES-eilanden, het is vrijwel gereed voor
aanbieding aan de Raad van State. Het concept is inmiddels uitgewisseld
met de wetgevingsjuristen op Aruba, Curaçao en Sint Maarten en het is
daar met enthousiasme ontvangen. Aruba, Curaçao en Sint-Maarten gaan
samenwerken in het omvormen van de Wet VROM BES in een milieulandsverordening. Op deze manier worden ook een aantal milieuverdragen geïmplementeerd, waaronder het Verdrag van Bazel inzake de
beheersing van de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke
afvalstoffen en de verwijdering ervan1. Voor het tot stand brengen van
een hypermoderne afvalvergassingsinstallatie op Sint-Maarten is dit
bijvoorbeeld een belangrijke voorwaarde.
Oprichting Stichting BES pensioenfonds (32 223)
Rechtspositie ambtenaren
Mevrouw Ortega-Martijn heeft gevraagd waarom de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft gekozen voor een aparte rechtspositie voor de ambtenaren op de BES. Zij vraagt of daardoor geen sprake
is van een ongelijke behandeling t.o.v. de rijksambtenaren in Nederland.
De heer Brinkman heeft aangegeven geen voorstander te zijn van een
aparte sector voor de BES.

1

Het op 22 maart 1989 te Bazel tot stand
gekomen Verdrag inzake de beheersing van de
grensoverschrijdende overbrenging van
gevaarlijke afvalstoffen en de verwijdering
ervan (Trb. 1990, 12), zoals gewijzigd op
29 oktober 2004 (Trb. 2006, 12).

Bij de arbeidsvoorwaarden van ambtenaren wordt zoveel mogelijk
beleidsarm de Antilliaanse wetgeving overgenomen. Dit kan eigenlijk
alleen door de vorming van een eigen sector. In Nederland kennen we al
14 sectoren, waarvan 4 sectoren met rijksambtenaren. Opneming in een
van de bestaande Nederlandse sectoren zou een grote en abrupte, en
overigens voor de lokale ambtenaren veelal gunstige, wijziging in de
geldende arbeidsvoorwaarden tot gevolg hebben. Tevens lopen ze bij elke
nieuwe CAO afspraak weer de kans geconfronteerd te worden met maatregelen die lokaal op de BES-eilanden volledig ongewenst zijn of die werkgevers ter plaatse bijvoorbeeld op geen enkele wijze kunnen bekostigen.
De keuze voor een volledig eigenstandige arbeidsvoorwaardelijke sector
vergelijkbaar met hoe het in Nederland is geregeld maakt het mogelijk om
bij transitie de geldende arbeidsvoorwaarden zoveel mogelijk gelijk te
houden aan de huidige en om in het CAO beleid optimaal rekening te
houden met de lokale en regionale omstandigheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

51

In de aparte BES sector zitten zowel de lokaal werkende rijksambtenaren,
waaronder ook de politie valt, als de openbaar lichaam ambtenaren en de
onderwijs ambtenaren.
Deze aanpak past volledig in het Nederlandse sectorenmodel voor de
overheid. Het grote voordeel hiervan is dat de lokale sociale partners
volledig verantwoordelijk kunnen en moeten zijn voor de arbeidsvoorwaardenontwikkeling. Kortom we hebben gekozen voor lokaal maatwerk
dat recht kan doen aan de lokale arbeidsmarkt en de lokale financiële
omstandigheden en aansluit bij de nu geldende arbeidsvoorwaarden in
die regio.
Pensioenregeling voor ambtenaren
De leden Remkes, Van Gent en Leerdam hebben vragen gesteld met
betrekking tot de pensioenregeling voor de BES-ambtenaren. Hoe gaat
deze er straks uitzien (Remkes) en hoe moet worden omgegaan met
controversiële onderwerpen, zoals de pensioenlandsverordening (Van
Gent)? Wat gebeurt er met de pensioenleeftijd voor ambtenaren
(Leerdam)? De heer Van Bochove heeft gevraagd naar de totstandkoming
van wetgeving inzake de aanvullende pensioenen.
Conform de algemene aanpak van zoveel mogelijk beleidsarm overnemen
van de Antilliaanse regelgeving is in de ABES de geldende pensioenlandsverordening op de Nederlandse Antillen alleen technisch aangepast.
Inmiddels is de gedachtevorming met betrekking tot de ambtenarenpensioenen verder gegaan en heb ik kennis kunnen nemen van een door de
landsregering voorbereide wijziging van de landsverordening overheidspensioenen. Deze concept-wijzigingen dienen om de pensioenen op de
Nederlandse Antillen betaalbaar te houden en zijn daarenboven in lijn met
de pensioenregeling die voor (Europees-)Nederlandse ambtenaren geldt.
Daarom heb ik besloten om ook deze door de Nederlandse Antillen voorgenomen wijzigingen beleidsarm over te nemen, hoewel deze wijzigingen
nog niet door de landsregering zijn ingediend bij de Staten.
De belangrijkste elementen van deze wijzigingen zijn:
– de introductie van het middelloonprincipe;
– de mogelijkheid voor het fondsbestuur om de indexering van de pensioenen op te schorten indien de financiële situatie van het fonds dat
vereist;
– het schrappen van de minimumleeftijdsgrens van 25 jaar voor deelname in de pensioenregeling.
Deze wijzigingen zullen worden opgenomen in een «Derde Aanpassingswet BES».
Net als in Nederland is het de bedoeling dat de sociale partners op de
BES-eilanden gaan over de arbeidsvoorwaarden en pensioenen en net als
in Nederland is het gewenst dat het pensioenfonds een pensioenreglement vaststelt dat gebaseerd is op een overeenkomst tussen de sociale
partners en niet op een wet.
Wat in de Invoeringswet BES en de Derde Aanpassingswet BES geregeld
wordt is slechts de terugvaloptie indien niet of niet op tijd tot een pensioenovereenkomst gekomen kan worden.
Onderdeel van de Derde Aanpassingswet BES is eveneens wetgeving met
betrekking tot de eisen waaraan pensioenfondsen op de BES zullen
moeten voldoen.
Pensioenleeftijd
Naar aanleiding van de vraag van de heer Leerdam over de pensioenleeftijd kan ik nog melden dat, net als in Nederland het beleid ten aanzien van
de Algemene Ongevallenverzekering (AOV) leidend is voor de discussie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

52

tussen de sociale partners hoe hiermee om te gaan bij het aanvullend
pensioen. Dus zodra helder is wanneer en in welk tempo de AOV leeftijd
wordt verhoogd, zullen sociale partners de consequenties onder ogen
moeten zien en daarbij zal mede van belang zijn welke fiscale maatregelen
gepaard gaan met de verhoging van de leeftijd voor de AOV. Deze aanpak
is volstrekt in lijn met de wijze waarop dit in Nederland gebeurt.
Rol vakbonden
De heer Leerdam heeft specifiek gevraagd naar het draagvlak bij de
Nederlands Antilliaanse vakbonden voor het pensioenfonds BES.
Met de Nederlands Antilliaanse vakbonden is diverse keren gesproken
over het voor de BES-eilanden op te richten pensioenfonds. Al op
2 oktober 2008 heeft een delegatie in de Centrale Commissie voor georganiseerd overleg in ambtenarenzaken (dit is het overleg tussen de minister
van Constitutionele en Binnenlandse Zaken van het Land de Nederlandse
Antillen en de vakbonden), waar zij te gast was eerste gedachten gewisseld over de oprichting van een eigen pensioenfonds voor de rijks- en
eilandambtenaren op de BES-eilanden. De bonden gaven toen aan daarover verder van gedachten te willen wisselen. Daarna is nog 3 keer
gesproken met de bonden. Bij al deze overleggen is met een toenemende
verdieping gesproken over de toekomstige pensioenen en de inrichting
van het pensioenfonds BES. Daarbij is niet gebleken dat er geen draagvlak
is voor de door Nederland en de BES-eilanden voorgenomen inrichting.
Eigen pensioenfonds of niet
De heren Van Bochove en Remkes en mevrouw Ortega-Martijn hebben
kritische vragen gesteld over de keuze voor een eigen pensioenfonds.
Twijfels zijn geuit over de schaalgrootte van het fonds. In het bijzonder
wordt verder de vraag gesteld waarom de regeling niet wordt ondergebracht bij het Abp.
De keuze voor een eigen pensioenfonds voor de ambtenaren op de
BES-eilanden komt voort uit het principe van een eigen sector die het
mogelijk maakt om in goed overleg tussen de rijkswerkgever en de
bonden van overheidspersoneel eigen aan de lokale en regionale verhoudingen aangepaste arbeidsvoorwaardelijke regelingen overeen te komen.
Pensioen maakt immers onderdeel uit van deze arbeidsvoorwaarden.
Verschillende leden hebben twijfels geuit bij het betoog van de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties met betrekking tot het
nietkiezen voor het Abp.
Ik begrijp de gevoelens van de betrokken vraagstellers. Het Abp is immers
een gerenommeerd en professioneel pensioenfonds. Bovendien is het een
groot fonds en heeft dus een brede basis met veel vermogen. Alle denkbare problemen met betrekking tot de ambtelijke BES pensioenen vallen
daarbij in het niet. Het is ook een bestaande organisatie, dus we hoeven
niets nieuws te starten. Daarmee zijn naar mijn oordeel de (deels ogenschijnlijke) voordelen ook wel op. Het gebruik kunnen maken van de grote
professionele kennis ten aanzien van uitvoering en beleggingsbeleid
behoort naar mijn mening niet exclusief bij de voordelen van onderbrenging bij het Abp. Die kennis is immers geconcentreerd bij APG, de uitvoerder van ondermeer Abp, maar ook van andere pensioenfondsen. Een
uitvoerder waar ook een zelfstandig pensioenfonds voor de BES gebruik
van kan maken.
Tegenover onderbrenging bij Abp staan belangrijke nadelen. Het eerste is
dat de sociale partners op de BES-eilanden (door hun omvang) geen
enkele invloed zullen hebben op het fondsbeleid. Het tweede is dat Nederlandse pensioenfondsen zijn gebaseerd op fondssolidariteit. Dit betekent
dat de Abp-regeling de bodem is, waarop alleen nog maar aanvullingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

53

kunnen worden geformuleerd, waarvoor apart premie moet worden
betaald. Het derde nadeel is dat het salarisniveau op de BES aanzienlijk
afwijkt van dat in Nederland. Datzelfde geldt voor de AOV en de daaraan
gekoppelde franchise in pensioenregelingen, terwijl de fiscale faciliëring
van Nederlandse pensioenregelingen vanzelfsprekend is afgestemd op de
Nederlandse Algemene OuderdomsWet(AOW). Ongewijzigde overname
van de Abp-regeling zal betekenen dat het overgrote deel van de ambtenaren geen aanvullend pensioen zal opbouwen, omdat het salarisniveau
op de eilanden niet uitkomt boven de franchise in de Abp-pensioenregeling. Aanvulling op die regeling door voor de BES-ambtenaren een
lagere franchise te hanteren leidt ertoe dat het BES-deel van de
Abp-regeling voor de Nederlandse fiscale wetgeving bovenmatig is.
Kortom: er worden dan in één pensioenfonds regelingen bijeen gebracht,
die niet goed bij elkaar passen.
Natuurlijk moet een eigen pensioenfonds wel mogelijk zijn qua schaal. Het
nieuwe fonds zal ongeveer 4000 deelnemers kennen, waarvan ca. 2400
nog pensioenrechten opbouwen. Het gaat om personeel in dienst van het
Regionaal Service Centrum (RSC), de eilandbesturen, de politie, het openbaar en bijzonder onderwijs, de gezondheidszorg en de jeugdzorg. Dat is
weliswaar relatief klein, maar er bestaan meer kleine fondsen in Nederland. Door de uitbesteding van uitvoering en beheer van het vermogen
aan een professionele uitvoerder en vermogensbeheerder is de omvang
van het fonds minder een bezwaar. Juist indien werkgevers en werknemers volledig verantwoordelijk kunnen zijn voor alle arbeidsvoorwaarden,
hebben zij het instrumentarium in handen om het fonds gezond te
houden.
Op het nieuwe pensioenfonds zal verder Nederlandse toezichtwetgeving,
dat voorziet in toezicht door de Nederlandsche Bank van toepassing zijn.
De inhoudelijke eisen zullen bij aanvang echter wel zijn aangepast aan de
lokale situatie en dat biedt het fonds een voldoende overgangstermijn
alvorens zij moet voldoen aan alle eisen waaraan Nederlandse moeten
voldoen.
Verder voorzien de concept-statuten van het fonds in een onafhankelijke
Raad van Toezicht, bestaande uit pensioendeskundigen die gedurende de
eerste vijf jaren instemmingbevoegdheid heeft op belangrijke bestuursbesluiten.
De financiering van het pensioenfonds
De heren Remkes en Van Bochove hebben vragen gesteld over de financiering van het nieuwe pensioenfonds. Meer specifiek hebben zij
gevraagd naar de verwachte dekkingsgraad, de noodzaak van een eventuele bijdrage vanuit BZK, een toelichting op de waardeoverdracht vanuit
APNA. De heer Van Bochove heeft verder specifiek gevraagd of via het
Abp de dekkingsgraad niet gezamenlijk kan worden opgevangen.
De Nederlands Antilliaanse regering heeft een boedelscheidingsrapport
laten opstellen, waarin wordt uitgegaan van het liquideren van het APNA
en waardeoverdracht naar diverse rechtsopvolgers. In het geval van liquidatie moeten alle verplichtingen en het vermogen van het APNA worden
toegedeeld. Het opgebouwde verplichtingen ten aanzien van actieve
ambtenaren werkzaam op de BES en van slapers en gepensioneerden met
laatste standplaats op de BES zal worden overgedragen aan het BESfonds met het bijbehorende vermogen met inbegrip van een evenredig
aandeel in de eventuele overdekking. Naar verwachting zal op transitiedatum de dekkingsgraad van het APNA ca. 100% bedragen. Dan is er dus
voldoende vermogen voor alle verplichtingen. Indien de dekkingsgraad
lager zou uitkomen, zal het nieuwe fonds een herstelplan moeten indienen
bij de Nederlandsche Bank om in een periode van drie jaar toe te groeien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

54

naar 100%. Ingeval van een eigen fonds hebben sociale partners het
instrumentarium in handen om dat herstelplan uit te voeren.
Ook ingeval van onderbrenging bij Abp zullen pensioenrechten moeten
worden ingekocht. Het is uitgesloten dat rechten bij een bestaand pensioenfonds kunnen worden ingekocht voor een lagere dekkingsgraad dan
dat het ontvangende fonds heeft. Gebruikelijk is namelijk dat bij collectieve inkoop ook de bestaande overdekking bij het fonds waar wordt ingekocht moeten worden gefinancierd. Onze verwachting is dat deze inkoop
bij het ABP, door de hogere dekkingsgraad bij het ABP, dan ook duurder
zal zijn en de sociale partners dus direct voor een financieel probleem zal
plaatsen.
Tekorten pensioenfondsen
De heer Van Raak heeft gevraagd of Nederland echt van plan is tekorten
aan te vullen voor politici en ambtenaren die de pensioenpremies op de
Antillen niet hebben betaald.
Ter voorkoming van misverstanden wijs ik erop dat individuele ambtenaren in het verleden keurig hun deel van de pensioenbijdrage hebben
betaald, omdat deze door de werkgever op het loon worden ingehouden.
Het is de werkgever geweest die veelal verzuimd heeft de pensioenpremies af te dragen aan het APNA. APNA als publiekrechtelijk fonds heeft
veelal invordering van de premies achterwege gelaten vanwege de politieke verwevenheid. Bij een eigen privaatrechtelijk fonds zonder overheidsbemoeienis zal bij premieachterstand de ingehuurde uitvoerder
echter veel sneller tot invorderingsmaatregelen overgaan.
Tot de schuldsanering die Nederland voor zijn rekening neemt behoren
ook de betalingsachterstanden en schulden tot en met 2007 van de NA en
van de eilandbesturen aan het APNA.
Politici nemen niet deel en zullen niet deelnemen aan het pensioenfonds
Deze kennen een eigen pensioenregeling. Pensioenuitkeringen worden nu
en in de toekomst betaald op omslagbasis uit de eilandsbegroting. Bij
politieke ambtsdragers wordt wel een fictieve pensioenpremie ingehouden op het salaris. Omdat er geen sprake is van een pensioenfonds,
hoeft deze premie niet te worden afgedragen maar vloeit terug in de
eilandsbegroting. Bij politici is dus evenmin sprake van betalingsachterstanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 954, nr. 15

55