Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 840

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 september 2011
Op woensdag 7 september jl. zond ik u vertrouwelijk de aanpaste
geconsolideerde versie van de raamwerkovereenkomst voor het EFSF
waarover op ambtelijk niveau in overleg met de lidstaten van de eurozone
overeenstemming is bereikt («EFSF Framework Agreement (as amended
with effect from the Effective Date of the Amendments)») toe
(2011Z17104/2011D42201). Naar aanleiding hiervan heeft de Commissie
Financiën van de Tweede Kamer mij schriftelijk gevraagd om een nadere
toelichting van de aanpassingen in het EFSF, de consequenties daarvan en
het aan de Tweede Kamer gevraagde mandaat. In deze brief zal ik op deze
drie punten afzonderlijk ingaan.
Inleiding
Gezien het belang van de wijzigingen van het EFSF voor de uitvoering van
de 21 juli besluitvorming, en de PSI operatie in het bijzonder, is het
noodzakelijk dat alle lidstaten van de eurozone uiterlijk eind september
hun goedkeuring verlenen aan de wijzigingen in de raamwerkovereenkomst. Om deze reden vraag ik de Tweede Kamer in dit vroegtijdige
stadium om toestemming voor ondertekening van de raamwerkovereenkomst. Als gevolg van de verwijzing in de preambule van de raamwerkovereenkomst van het verdrag naar de besluiten van de Eurotop van
21 juli over de verlenging van de looptijd, en de wijze waarop in
Nederland het garantieplafond in de begroting is opgenomen waarbij ook
de variabele rentes worden gegarandeerd, dient dit garantieplafond te
worden aangepast. Hier heb ik de Tweede Kamer reeds op verschillende
momenten, zowel schriftelijk als mondeling, over geïnformeerd. Ook in de
Geannoteerde Agenda van de Eurogroep en Informele Ecofin Raad van 16
en 17 september (Kamerstuk 21 501-07, nr. 837) heb ik hierop gewezen.
Ik hecht eraan om in dit kader tevens te benadrukken dat met ondertekening van deze raamwerkovereenkomst Nederland op geen enkele wijze
gecommitteerd is aan het nog uit te werken aanvullende leningenprogramma voor Griekenland. Over een eventueel nieuw programma voor

kst-21501-07-840
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 840

1

Griekenland zal, gelet op mijn eerdere toezegging, de Tweede Kamer de
gelegenheid krijgen zich, voorafgaande aan besluitvorming daarover,
expliciet uit te spreken.
De nu voorliggende (grotendeels technische wijzigingen) in de raamwerkovereenkomst zien op de implementatie van de afspraken die de
staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone tijdens de Eurotop van
21 juli hebben gemaakt en waarover ik de Tweede Kamer op 25 juli jl.
(Kamerstuk 21 501-07, nr. 821) heb geïnformeerd. Daarnaast voorzien de
wijzigingen in het vastleggen in de raamwerkovereenkomst van het
herstel van de leencapaciteit van het EFSF naar 440 miljard euro,
waarover ik met de Tweede Kamer meerdere malen heb gesproken en
waarvan de gevolgen bij een gemiddelde looptijd van 7,5 jaar reeds zijn
opgenomen in de Voorjaarsnota. De Tweede Kamer heeft de daarbij
horende begrotingswijziging aangenomen. Ik attendeer u er tevens op dat
de oorspronkelijke raamwerkovereenkomst te vinden is op de website van
het EFSF.1
Budgettaire gevolgen
Als gevolg van de verwijzing in de preambule van het verdrag naar de
besluiten van de Eurotop van 21 juli over de verlenging van de looptijd,
dient het garantieplafond te worden aangepast. Zoals ik ook heb gemeld
in de Geannoteerde Agenda van de Eurogroep en Informele Ecofin Raad
van 16 en 17 september (BFB2011-1740M) zal, uitgaande van een
maximale looptijdverlenging tot 30 jaar, voor de gehele leencapaciteit van
het EFSF en een rente van 4 procent de totale Nederlandse garantie voor
het EFSF worden aangepast van de 55,9 miljard euro, zoals opgenomen in
de Voorjaarsnota 2011, naar een plafond van 100 miljard euro. Zou er
echter uitgegaan worden van een verlenging van de looptijd naar 15 jaar
en bij een rente van 4%, dan zou het plafond circa 70 miljard euro
bedragen. Om te allen tijde de leencapaciteit van 440 miljard euro zeker te
stellen, moeten ook de rentelasten worden gegarandeerd. Aangezien
rentestanden kunnen fluctueren, zullen de garanties voor de rentelasten
mee bewegen met deze ontwikkelingen. Bij reguliere begrotingsmomenten zullen daarom de garanties voor de rentelasten van EFSF
geactualiseerd worden met de dan geldende CPB-ramingen, zoals ook bij
andere begrotingsposten het geval is. Dit is in overeenstemming met
hetgeen ik hierover bij de Voorjaarsnota aan de Kamer heb gemeld.
Ik hecht er aan om te benadrukken dat met het opnemen van een plafond
van 100 miljard euro in de begroting Nederland er voor kiest om te
verwijzen naar de maximale looptijdverlenging voor de gehele capaciteit
van het EFSF (en uitgaande van een rente van 4%). Dit is uitsluitend het
gevolg van de wijziging van de garantie voor de variabele rentelasten
samenhangend met de overeengekomen looptijdverlenging. De
looptijden van de huidige programma’s zullen verlengd worden evenals
de looptijd voor de resterende bilaterale leningen, welke zo mogelijk
onder het EFSF zullen worden ondergebracht. Dit is nog onderwerp van
discussie in Brussel. Wanneer andere landen een beroep zouden doen op
het EFSF zal de looptijd per geval worden bepaald, en is het dus geen
gegeven dat dit 30 jaar zou zijn, maar een mogelijkheid.
Mandaat

1
http://www.efsf.europa.eu/attachments/
efsf_framework_agreement_en.pdf

In de brief van de Commissie Financiën van de Tweede Kamer vraagt de
commissie naar het aan de Tweede Kamer gevraagde mandaat. Zoals
hierboven geschetst heeft de verwijzing in de preambule naar de
besluiten van de Eurotop van 21 juli, en specifiek de mogelijkheid voor
langere looptijden van de leningenprogramma’s uit het EFSF, budgettaire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 840

2

gevolgen. Ten aanzien van het herstel van de leencapaciteit van het EFSF
en de verhoging van het garantieplafond voor Nederland naar 55,9 miljard
euro heb ik reeds tijdens het overleg van 28 juni jl. over de Voorjaarsnota
met de Tweede Kamer gesproken. De Tweede Kamer heeft daarop de
wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Financiën (IXB)
voor het jaar 2011 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) op
30 juni jl. aangenomen. De budgettaire consequenties van de looptijdverlenging van EFSF leningen zoals overeengekomen op 21 juli zijn hierin
echter niet opgenomen.
Gezien het belang van de wijzigingen van het EFSF voor de uitvoering van
de 21 juli besluitvorming is het van groot belang dat alle lidstaten van de
eurozone uiterlijk eind september hieraan hun goedkeuring verlenen. Op
het punt van de gevolgen voor de variabele rentecomponent van de
Nederlandse garantie op het EFSF is in Nederland het budgetrecht van
toepassing. Ik vraag de Tweede Kamer tijdens het komende Algemeen
Overleg, thans gepland voor woensdag 14 september aanstaande, om in
te stemmen met de wijzigingen in de raamwerkovereenkomst en de
budgettaire gevolgen daarvan, welke zullen worden verwerkt in de tweede
suppletore begroting IXB.
Ten slotte wil ik u graag informeren over het proces van de goedkeuring
van de wijzigingen van de raamwerkovereenkomst. Op korte termijn
zullen de ministers van Financiën van de eurozone de wijzigingsovereenkomst van de raamwerkovereenkomst ondertekenen. Deze wijzigingen
treden hiermee echter nog niet in werking. De wijzigingsovereenkomst
voorziet erin dat de lidstaten na de ondertekening ervoor zorg dragen dat
alle nationale procedures zijn afgerond zodat een lidstaat haar verplichtingen die voortvloeien uit de wijzigingen na zal kunnen komen. Wanneer
deze procedures zijn afgerond stuurt een lidstaat haar schriftelijke
bevestiging dat zij haar verplichtingen na zal kunnen komen. Dit zal
moeten geschieden voor eind september. Wanneer alle lidstaten deze
bevestiging gestuurd hebben, treden de wijzigingen van de raamwerkovereenkomst in werking. Met het ondertekenen van de wijzigingsovereenkomst geef ik mijn politieke committering voor deze wijzigingen. Om
deze reden vraag ik de Tweede Kamer in dit vroegtijdige stadium om
toestemming voor deze ondertekening.
Wijzigingen Raamwerkovereenkomst
De voornaamste wijzigingen in de raamwerkovereenkomst hebben
betrekking op de preambule, de artikelen 2, 3 en 5 en de annexen.
Prijsstelling
In preambule 2(a) van de raamwerkovereenkomst zijn de verklaringen van
de staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone van 20 juni en
21 juli opgenomen die betrekking hebben op de beprijzing van EFSF
leningen. De preambule vormt een integraal onderdeel van de raamwerkovereenkomst. Op 20 juni was de beprijzing voor het EFSF generiek
vastgesteld. Op 21 juli heeft de Eurotop vervolgens afgesproken om voor
toekomstige EFSF leningen voor Griekenland en voor de EFSF leningen
voor Ierland en Portugal de rente te verlagen en de looptijd van de
leningen te verlengen. In artikel 2(2) van de raamwerkovereenkomst is in
samenhang daarmee opgenomen dat de prijs die wordt gerekend voor
een steunoperatie, in de vorm van welk EFSF-instrument dan ook, een
marge zal bevatten die een vergoeding zal zijn voor de lidstaten die in
verband met een steunprogramma garanties afgeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 840

3

Nieuwe instrumenten
Om de effectiviteit van het EFSF te vergroten en besmetting te voorkomen
zijn nieuwe instrumenten in de raamwerkovereenkomst opgenomen. In
artikel 2(1)(b) van de raamwerkovereenkomst wordt de mogelijkheid tot
interventie op de secundaire markt opgenomen. In artikel 2(1)(c) worden
zowel de mogelijkheid van een preventief programma als de mogelijkheid
van de herkapitalisatie van financiële instellingen door middel van
leningen aan lidstaten (inclusief aan landen zonder programma)
opgenomen. Gezien de aard van de overeenkomst, waarin het raamwerk
van de bevoegdheden van het EFSF en de verplichtingen van de aandeelhouders van het EFSF zijn vastgelegd, zijn deze instrumenten, evenals de
reeds bestaande instrumenten van het EFSF, niet in detail vastgelegd. Er is
vastgelegd dat de uitwerking van deze instrumenten zal gebeuren in de
vorm van richtlijnen die met unanimiteit door het bestuur van het EFSF,
dat bestaat uit een vertegenwoordiger uit elke eurozone lidstaat, de
aandeelhouders van het EFSF (zijnde de Eurogroup Working Group, het
ambtelijk voorportaal van de Eurogroep), worden vastgesteld. In de
Geannoteerde Agenda van de Eurogroep en Informele Ecofin Raad van 16
en 17 september (Kamerstuk 21 501-07, nr. 837) heb ik aangegeven dat de
Tweede Kamer daarover bij een andere gelegenheid met mij zal kunnen
overleggen.
Herstel van de leencapaciteit
De wijzigingen in de raamwerkovereenkomst zien ook op het herstel van
de effectieve leencapaciteit van het EFSF naar 440 miljard euro aan
hoofdsommen, welke in Nederland reeds is geaccordeerd. Hiertoe zijn de
bedragen in Annex 1 gewijzigd. Het totale maximale garantiebedrag is
aangepast van 440 miljard euro naar 779 783,14 miljoen euro. Dit omvat
de garanties van de hoofdsom plus de maximale overgarantie. Hierbij
wordt echter nog geen rekening gehouden met het eerdere uitstappen
van Griekenland, Ierland en Portugal. Om daarmee rekening te houden is
aangegeven dat vanaf het moment dat de wijzigingen van de raamwerkovereenkomst in werking treden, het totale maximale garantiebedrag 726
miljard euro behelst. Het Nederlandse deel daarbij voor de hoofdsom is
44 446,32 miljoen euro. Zoals hier boven beschreven komen de garanties
voor rentelasten hier nog bij.
Om het herstel van de leencapaciteit in de artikelen van de raamwerkovereenkomst weer te geven en om een scheiding te maken tussen de
bestaande situatie en de nieuwe situatie zijn in diverse artikelen wijzigingen aangebracht. In artikel 2(3) is bijvoorbeeld opgenomen dat de
overgarantie tot 165% bedraagt en dat dit percentage geldt voor steun die
wordt gegeven na de datum van inwerkingtreding van de wijzigingen van
de raamwerkovereenkomst. In artikel 5(1)(b) is opgenomen dat de
kasreserve betrekking heeft op steun gegeven in de nu bestaande situatie
en niet meer relevant is voor steun gegeven na in werkingtreding van de
wijzigingen. Het percentage waarmee de eurozone lidstaten participeren
in de garanties is ook aangepast. Dit ziet echter niet op het herstel van de
leencapaciteit, maar wel op de toetreding van Estland tot de eurozone en
daaropvolgend tot het EFSF. Het Nederlandse aandeel in de garanties en
overgaranties bedraagt daarmee 6,1%.
Overig
In de tekst van de raamwerkovereenkomst worden in een groot gedeelte
van de bepalingen wijzigingen aangebracht. Deze wijzigingen zien op
tekstuele aanpassingen in lijn met de hierboven aangegeven punten. In de
artikelen 6 tot en met 18 zijn slechts zeer beperkte tekstuele wijzigingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 840

4

daartoe opgenomen. Wel wijs ik u nog op artikel 13(10), waarin de
mogelijkheid wordt opgenomen om de verplichtingen van het EFSF over
te dragen aan het nog op te richten ESM. Hiertoe kan met unanimiteit
door de aandeelhouders van het EFSF worden besloten wanneer dit
gezien de omstandigheden een opportune beslissing is. Een dergelijke
overgang zal uiteraard gepaard moeten gaan met de instemming van de
aandeelhouders van het EFSF, zijnde de lidstaten.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 840

5