Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 314

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 mei 2016
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 24 maart 2016 over interimregeling Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Kamerstuk 25 424,
nr. 307).
De vragen en opmerkingen zijn op 29 april 2016 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 20 mei 2016
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

kst-25424-314
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 314

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de reactie van de Minister op de vraag of het noodzakelijk is om
vooruitlopend op de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
een interimregeling tot stand te brengen. Genoemde leden hebben
hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie onderstrepen het belang om te komen tot een
spoedige parlementaire behandeling van de Wvggz, zodat de wettelijke,
noodzakelijke verbeteringen voor de gedwongen zorg zo snel als
verantwoord mogelijk geïmplementeerd kunnen worden. Deelt de
Minister de mening dat de focus nu dient te liggen op de behandeling van
de Wvggz in beide Kamers en het realiseren van verbetermaatregelen
waarvoor wetgeving niet noodzakelijk is?
Uit de brief van de Minister blijkt dat de indiening van de tweede nota van
wijziging voor het zomerreces is voorzien. Is dit wat betreft de Minister
nog steeds de planning, zodat de Kamer direct na het zomerreces kan
starten met de parlementaire behandeling? Wat is de beoogde datum
voor inwerkingtreding van de Wvggz?
In de brief wordt gesproken over het realiseren van een sluitende aanpak
voor verwarde personen, zo lezen de leden van de VVD-fractie. In de
kabinetsreactie op het rapport van de Commissie Hoekstra (Kamerstuk
29 279, nr. 247) wordt het doel gesteld om eind 2015 op gemeentelijk
niveau een voorziening te hebben waar triage (beoordeling) van verwarde
personen plaatsvindt. Uit de tussenrapportage waaraan in de geagendeerde brief wordt verwezen, blijkt dat slechts voor een deel van de
gemeenten dit nu inzichtelijk is. Kan de Minister in haar reactie op de
tussenrapportage meenemen waarom het niet is gelukt voor alle
gemeenten duidelijk te hebben hoe triage plaatsvindt? Hoe kan volgens
de Minister tot een landelijk dekkend sluitende aanpak worden gekomen
op korte termijn? Welke verwachtingen heeft de Minister dat dit in de
zomer van 2016 wel inzichtelijk is, zodat dit in samenhang kan worden
bezien met de adequate en duurzame totaalaanpak in gemeenten om
iemand door te geleiden naar de zorg en ondersteuning die iemand nodig
heeft?
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of de Minister in haar reactie
op de tussenrapportage expliciet kan ingaan op de verdere stand van
zaken rond de maatregelen die voort zijn gekomen uit het rapport van de
Commissie Hoekstra daar waar het gaat om een betere onderlinge
communicatie tussen de verschillende ketenpartners, en meer en betere
samenwerking? Kan de Minister tevens expliciet ingaan op de aanbevelingen die worden gedaan in de tussenrapportage waar het de rijksoverheid aangaat?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met enige teleurstelling kennisgenomen van de brief van de Minister waarin zij aankondigt een interimregeling vooruitlopend op de Wet verplicht geestelijke gezondheidszorg
(Wvggz) zowel onwenselijk als onnodig te vinden. Volgens deze leden
ervaren zowel patiënten, naasten en zorgverleners in de praktijk veel
knelpunten met de toepassing van de huidige Wet bijzondere opnemingen
in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz) en met verplichte zorg in
aanloop naar een eventuele crisismaatregel in het bijzonder. Door de
lange aanloop naar de Wvggz is daarom juist een gedegen interimregeling het advies van de Commissie Hoekstra. Genoemde leden vragen
daarom wat de Minister wel gaat doen tot de Wvggz in werking is
getreden nu zij niet werkt aan een interimregeling. Wat gaat zij doen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 314

2

alle huidige knelpunten te verhelpen, aangezien zij aangeeft dat de
huidige wet- en regelgeving slechts ruimte geeft om een deel van de
aanbevelingen van Commissie Hoekstra op te volgen? Hoe ondersteunt zij
patiënten, naasten en zorgverleners die knelpunten ervaren? Overlegt de
Minister met de sector om alle huidige knelpunten op te lossen? Tot welke
inzichten heeft dit geleid en per wanneer vinden deze inzichten hun weg
naar de praktijk? Welke resultaten zijn inmiddels behaald met het
Verbeterprogramma Maatschappelijke Veiligheid in het kader van het
versterken van de positie van patiënten en naasten? Per wanneer loopt
het programma af en in hoeverre verwacht de Minister dat alle doelstellingen dan zijn behaald?
De Minister stelt dat een formele regeling noodzakelijk is om interimregels
te stellen aan vrijheidsontneming en ziet er daarom van af. Genoemde
leden vragen hoe dit argument zich juridisch gezien verhoudt tot
ambulante verplichte zorg, zoals mogelijk wordt in de Wvggz. Is er
volgens de Minister bij verplichte ambulante zorg naast verplichte zorg
ook sprake van vrijheidsontneming, aangezien patiënten in eigen
omgeving mogen verblijven? Graag een uitgebreide reactie van de
Minister op dit punt.
Genoemde leden zijn verheugd dat de nota van wijziging voor de Wvggz
voor het zomerreces volgt. Van welke datum gaat de Minister uit?
Genoemde leden vinden het belangrijk dat het veld goed wordt meegenomen en op de hoogte wordt gehouden. Hoe neemt de Minister het veld
mee? Welke wijzigingen bevat deze nota op hoofdlijnen? Hoe verhouden
deze wijzigingen zich tot de Wet zorg en dwang en de Wet forensische
zorg? Kan de Minister komen met een duidelijk tijdpad voor zowel de
Wvggz, de Wet zorg en dwang, en de Wet forensische zorg tot en met
inwerkingtreding? Graag zien deze leden per amendement van het lid
Tanamal (Wvggz) terug of en hoe deze amendementen, gericht op het
verbeteren van de positie van patiënten en zijn of haar naasten, zijn
overgenomen in de nota van wijziging. Ook zien zij graag argumentatie
van de Minister over amendementen die niet worden overgenomen.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de interimregeling Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg. De huidige wetgeving schiet tekort in de bescherming van
personen met een psychische ziekte en de samenleving zo constateerde
ook de Commissie Hoekstra. Naast bezuinigingen op politie, justitie en de
(geestelijke) gezondheidszorg die bijdragen aan falen van het beleid, mist
het instrument om iemand voor de crisis gedwongen zorg te verlenen,
teneinde die crisis te voorkomen.
De leden van de SP-fractie betreuren zeer dat de Kamer al twee jaar wacht
op de beantwoording van het nader verslag dat zij op 25 maart 2014
indiende. Dag in dag uit moeten familieleden, medewerkers in de ggz,
politie en andere diensten met lede ogen aanzien dat psychiatrische
mensen geen hulp krijgen terwijl dat wellicht onder een ander regime wel
zou kunnen. Waarom duurt dit zo ontzettend lang? Is de Minister niet
doordrongen van de urgentie? Waarom zou het instellen van een
interimregeling de behandeling van het wetsvoorstel vertragen? Erkent de
Minister dat de opgelopen vertraging met dit in 2010 ingediende
wetsvoorstel volledig voor rekening komt van het ministerie?
De leden van de SP-fractie betreuren de reactie van de Minister. Zijn er op
geen enkele manier mogelijkheden te vinden waarmee een interimregeling snel kan worden ingevoerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 314

3

Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken graag van de mogelijkheid gebruik
om te reageren op de brief van de Minister of het noodzakelijk is om
vooruitlopend op de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
een interimregeling tot stand te brengen voor de verlening van verplichte
zorg voorafgaand aan de crisismaatregel. De Minister stelt in de brief van
24 maart 2016 dat een interimregeling onwenselijk en onnodig is. De
Minister geeft in de brief aan dat een interimregeling geen tijdwinst
oplevert en dat dit zelfs kan leiden tot verdere vertraging van de lopende
wetstrajecten op het terrein van de verplichte zorg. Deze redenering
bevreemdt de leden van de CDA-fractie. Het nader verslag is immers
vastgesteld op 25 maart 2014 en de Minister stelt in deze brief dat er nog
een nota van wijziging voor het zomerreces van 2016 komt. De Minister is
dus al meer dan twee jaar bezig met een nota van wijziging. De vertraging
ligt afgelopen twee jaar aan de kant van het kabinet. Wanneer verwacht de
Minister het advies van de Raad van State? Wanneer verwacht de Minister
de nota van wijziging aan de Kamer aan te bieden? De leden van de
CDA-fractie zouden ook graag willen weten van welke inwerkingtredingsdatum van het wetsvoorstel de Minister inmiddels uitgaat?
De Minister geeft aan dat de interimregeling een wet in formele zin dient
te zijn. De leden van de CDA-fractie willen graag van de Minister weten in
hoeverre het mogelijk is om een dergelijke interimregeling de juridische
vorm van een zelfstandige algemene maatregel van bestuur (amvb) te
geven zoals ook neergelegd is in aanwijzing 21 van de aanwijzingen voor
de regelgeving.
In de brief wordt ook vermeld, dat in een aantal pilots ervaring wordt
opgedaan met de nieuwe werkwijze onder de Wet Bopz. Genoemde leden
zijn benieuwd welke pilots dit zijn, waar deze pilots plaatsvinden, hoe lang
de duur van de pilots is en wanneer de pilots worden geëvalueerd.
II. Reactie van de Minister
Ik ben met de leden van de VVD-fractie van mening dat de focus de
komende maanden moet liggen op de parlementaire behandeling van het
voorstel voor de Wvggz en op het realiseren van verbetermaatregelen
waarvoor geen wetgeving noodzakelijk is. Het opstellen van een interimregeling onder de Wet Bopz zou alleen maar vertragend werken. Dat is
ongewenst gezien de verbeteringen die de Wvggz met zich meebrengt.
Die verbeteringen gaan immers de reikwijdte van een interimregeling
onder de Wet Bopz aanzienlijk te boven. Daarbij gaat het onder meer om
het feit dat de Wvggz is gericht op behandeling in plaats van opsluiting.
Deze behandeling kan ook ambulant plaatsvinden, in de eigen omgeving
van de cliënt, waardoor eerder zorg verleend kan worden en niet hoeft te
worden gewacht tot het gevaar zo ernstig is dat dit alleen door een
gedwongen opname weggenomen kan worden. Het is daarom nog steeds
mijn voornemen om de tweede nota van wijziging voor de zomer bij uw
Kamer in te dienen. Op dit moment ben ik evenwel nog in afwachting van
het advies van Raad van State.
Wat betreft de sluitende aanpak voor verwarde personen: op 2 mei
jongstleden is een reactie op de tussenrapportage van het aanjaagteam
voor verwarde personen naar uw Kamer gezonden (Kamerstuk 25 424,
nr. 312). In deze reactie is aangegeven dat gemeenten belangrijke
voortgang boeken daar waar het gaat om een integrale aanpak. Er is de
afgelopen maanden al veel in gang gezet maar ik heb ook aangegeven dat
het bevorderen van een sluitende aanpak deze zomer een ambitieuze
doelstelling is. Het aanjaagteam heeft voor die sluitende aanpak negen
bouwstenen ontwikkeld die zij op dit moment toetst aan de praktijk. Door
middel van het werken aan gezamenlijke casuïstiek, zal blijken waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 314

4

betrokkenen in de praktijk tegenaan lopen en wat ieder voor zich kan doen
om de obstakels weg te nemen om te komen tot een sluitende aanpak.
Hiervoor verwijs ik graag naar bovengenoemde reactie op de tussenrapportage. In deze reactie wordt conform de wens van de leden van de
VVD-fractie ook ingegaan op de aanbevelingen van het aanjaagteam voor
de rijksoverheid. Eind juni komt het aanjaagteam met een volgende
tussenrapportage waarin de voortgang van de sluitende aanpak ook aan
de orde zal komen.
Voor wat betreft de voortgang van de verbetermaatregelen die voortkomen uit het rapport van de Commissie Hoekstra verwijs ik naar de reeds
genoemde brief van 2 mei jongstleden (Kamerstuk 25 424, nr. 312) en naar
de brief die de Minister van Veiligheid en Justitie mede namens mij op
12 mei jongstleden naar uw Kamer heeft gestuurd (Kamerstuk 29 279,
nr. 320). In deze brief wordt ook ingegaan op de maatregelen die worden
genomen op het terrein van een betere onderlinge communicatie tussen
de ketenpartners en meer en betere samenwerking. Zo wordt het
onderwerp «ketensamenwerking rondom de actieve verzoekerrol OM» uit
het Verbeterprogramma Maatschappelijke Veiligheid (Kamerstuk 29 279,
nr. 286) per juni nader verkend in de vorm van pilots in drie regio’s,
Rotterdam, Midden-Nederland en Oost-Nederland. Daarnaast gaan een
werk- en een stuurgroep met vertegenwoordigers van het Openbaar
Ministerie (OM), GGZ Nederland en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) aan de slag met het opstellen van een samenwerkingsprotocol. De bedoeling hiervan is de regio’s te ondersteunen bij de
samenwerking tussen relevante ketenpartners met het oog op de
inrichting van een periodiek regionaal overleg. Dit regionaal overleg is
ook onderdeel van de Wvggz. Onderwerpen die aan de orde komen in het
samenwerkingsprotocol zijn onder andere: bereikbaarheid, verantwoordelijkheidsverdeling, het aanbod van verplichte zorg in de regio en
gegevensuitwisseling. Tenslotte ondersteunt het aanjaagteam verwarde
personen de komende periode een zestal «verdiepingsregio’s» waarin
gewerkt wordt aan een verdieping op de bouwstenen om te komen tot
een sluitende aanpak. Hierin komt ook de regionale samenwerking aan de
orde.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat er gebeurt totdat de Wvggz in
werking is getreden en of er overleg plaatsvindt over knelpunten. Hiervoor
wil ik eveneens verwijzen naar de tussenrapportage van het aanjaagteam
verwarde personen (Kamerstuk 25 424, nr. 304) en mijn reactie daarop
(Kamerstuk 25 424, nr. 312). Voor de totstandkoming van deze tussenrapportage hebben de leden van het aanjaagteam de afgelopen maanden
met veel patiënten, naasten en zorgverleners gesproken over knelpunten
in de zorg. Dat heeft een groot aantal inzichten opgeleverd dat
opgenomen is in de tussenrapportage van het aanjaagteam. In de reactie
op de tussenrapportage wordt daar uitgebreid op ingegaan. Ik noem de
benodigde verschuiving van de achterkant van gedwongen zorg naar de
voorkant van preventie en vroegsignalering, de onverzekerdenproblematiek en de informatievoorziening. Over de acties die voortvloeien uit
het rapport van de Commissie Hoekstra, bent u door de Minister van
Veiligheid en Justitie geïnformeerd (Kamerstuk 29 279, nr. 320). Het
grootste deel van het verbeterprogramma zal, conform planning, aan het
einde van dit jaar gerealiseerd zijn. Een klein aantal onderwerpen in het
programma heeft een ander karakter en een langere doorlooptijd en zal in
de daaropvolgende jaren worden gerealiseerd.
De PvdA fractie vraagt of een wettelijke grondslag voor een interimregeling ook nodig is indien er sprake is van ambulante zorg en niet van
vrijheidsontneming, deze fractie vraagt zich af of in dat geval een formele
regeling ook noodzakelijk is. Ten eerste moet hierbij worden opgemerkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 314

5

dat bij ambulante dwangzorg ook vrijheidsontneming kan plaatsvinden.
De scheidslijn tussen vrijheidsbeperking en vrijheidsontneming is immers
moeilijk te trekken. Een en ander zal afhangen van de duur en de
intensiteit van de maatregel. Ten tweede is ambulante dwangzorg, voor
zover niet te beschouwen als vrijheidsontneming, ook een inperking van
grondrechten. Te denken valt hierbij aan een inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer (als iemand in zijn leven iets moet doen of nalaten) of een
inbreuk op de onaantastbaarheid van het lichaam (bij gedwongen
medicatie). Ook voor deze inperking dient een grondslag te zijn gecreëerd
in een wet in formele zin. In de Wvggz is dat ook gedaan.
Ik kan nog geen datum noemen wanneer de tweede nota van wijziging bij
uw Kamer wordt ingediend. Ik streef ernaar dat voor het zomerreces te
doen. Of dat lukt zal mede afhankelijk zijn van het moment waarop ik het
advies van de Raad van State ontvang. Gezien de complexiteit van de
materie en de omvang van de tweede nota van wijziging is daar enige tijd
voor nodig. De hoofdlijnen van de tweede nota van wijziging zijn de
betere afstemming van de Wvggz, de Wet zorg en dwang en de Wet
forensische zorg op elkaar, voortkomend uit de thematische wetsevaluatie
naar gedwongen zorg door ZonMw, en de verwerking van de aanbevelingen van de Commissie Hoekstra. Het veld is bij deze wijziging uitgebreid betrokken. De nota van wijziging is aan ruim veertig organisaties en
een aantal experts ter consultatie voorgelegd. De intentie is om de
wetsvoorstellen in 2016 af te ronden. De amendementen van het lid
Tanamal (Kamerstuk 32 399, nrs. 15–21) zijn nog niet in deze tweede nota
van wijziging verwerkt. De reden daarvoor is dat het wetsvoorstel
inmiddels ingrijpend is gewijzigd, hetgeen mogelijk een ander licht kan
werpen op de amendementen of aanleiding kan zijn voor een aanpassing.
Bovendien wil ik deze amendementen beoordelen in relatie tot andere
amendementen die bij de parlementaire behandeling worden ingediend.
De leden van de SP-fractie hebben gevraagd waarom het wetstraject zo
lang duurt en of er geen enkele manier is waarop een interimregeling snel
kan worden ingevoerd. Het wetstraject duurt zo lang omdat het hier om
zeer complexe wetgeving gaat, waar sprake is van een inperking van
grondrechten. Na het nader verslag van uw Kamer uit 2014 (Kamerstuk
32 399, nr. 14), zijn er twee rapporten verschenen die aanleiding waren het
wetsvoorstel ingrijpend te herzien. In september 2014 verscheen het
rapport van ZonMw naar gedwongen zorg waarin een groot aantal
aanbevelingen wordt gedaan voor een betere afstemming tussen wetten
en wetsvoorstellen op het terrein van gedwongen zorg (Kamerstuk 25 424,
nr. 254). Vervolgens verscheen 25 juni 2015 het rapport van de Commissie
Hoekstra (Kamerstuk 29 279, nr. 247), waarin onder meer aanbevelingen
worden gedaan voor een betere samenwerking tussen de geestelijke
gezondheidszorg en justitie en een andere rolverdeling in de Wvggz. Met
de aanpassingen die voortvloeiden uit deze rapporten was de nodige tijd
gemoeid, onder meer omdat de gehele procedure voor gedwongen zorg –
de kern van de Wvggz – opnieuw onder de loep moest worden genomen
doordat de verzoekerrol bij de officier van justitie belegd werd en niet bij
de geneesheer-directeur. Daarbij vraagt een zorgvuldige en gedegen
voorbereiding om afstemming met het veld en advisering door de Raad
van State. Deze afstemming en advisering kosten tijd maar acht ik in het
kader van een goede voorbereiding van groot belang zeker daar waar het
gaat om een zo ingrijpende zaak als gedwongen zorg.
Een snelle manier om een interimregeling in te voeren is er niet,
aangezien ook een interimregeling om een goede voorbereiding vraagt en
het gehele wetgevingsproces moet doorlopen. Daarnaast zou een
interimregeling vertragend werken. Zoals eerder door mij aangegeven
zullen dan ook overige verbeteringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 314

6

die de Wvggz biedt ten opzichte van de huidige Wet Bopz zoals de
mogelijkheid om verplicht te behandelen, ook ambulant, en de
mogelijkheid die de Wet forensische zorg de strafrechter biedt om zelf een
zorgmachtiging af te geven, nog langer op zich laten wachten. Deze
verbeteringen zijn zeer gewenst om, zoals ook de leden van de SP-fractie
onderschrijven, psychiatrische patiënten tijdig die hulp te kunnen
verlenen die nodig is. In tegenstelling tot onder de huidige regelgeving
hoeft met de Wvggz niet te worden gewacht tot het ernstig nadeel dat
iemand als gevolg van zijn psychische stoornis veroorzaakt zo ernstig is
dat het alleen nog met een gedwongen opname kan worden afgewend.
Voor de beantwoording van de vragen van de CDA-fractie naar de reden
waarom het wetstraject zo lang duurt verwijs ik naar de beantwoording
van de vragen van de leden van de SP-fractie. Wat betreft de suggestie
om conform aanwijzing 21 van de aanwijzingen voor de regelgeving een
zelfstandige maatregel van bestuur te maken verwijs ik naar mijn eerdere
brief over de interimregeling van 24 maart 2016 (Kamerstuk 25 424,
nr. 307) en het hierboven gegeven antwoord op de vragen van de leden
van de PvdA-fractie. Hieraan kan ik nog toevoegen dat ook in de
toelichting bij aanwijzing 21 wordt verwezen naar grondwettelijke
beperkingen en tevens staat vermeld dat bepalingen die aan betrokkene
toekomende rechten en vrijheid inperken naar de huidige rechtsopvatting
niet bij zelfstandige algemene maatregel van bestuur kunnen worden
vastgesteld. Het kabinet heeft bij de Raad van State begin april een
spoedadvies aangevraagd. Ik heb nog geen indicatie wanneer de Afdeling
advisering van de Raad van State met zijn advies komt. Zoals reeds
opgemerkt betreft het echter een omvangrijke en complexe nota van
wijziging en zal advisering waarschijnlijk enige tijd vergen. Het advies
bepaalt wanneer ik mede namens de Staatssecretaris van VWS en de
Minister en de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie de tweede nota
van wijziging bij uw Kamer kan indienen.
Voor wat betreft de pilots die in de brief over de interimregeling worden
genoemd merk ik het volgende op. Het gaat hier om pilots onder het
Verbeterprogramma Maatschappelijke Veiligheid, met als onderwerp
ketensamenwerking rondom de actieve verzoekerrol van het OM. Het gaat
om drie pilots in drie verschillende regio’s: Rotterdam, Midden-Nederland
en Oost-Nederland. De pilots eindigen op
1 januari 2017. De pilots moeten onder meer inzicht geven in de aard en
opzet van de informatie-uitwisseling, de voorwaarden waaronder de
informatie tussen de ketenpartners kan worden uitgewisseld en de
praktische gang van zaken met betrekking tot de aanwezigheid van de
officier van justitie ter zitting en de meerwaarde van deze aanwezigheid
ter zitting alsmede het toevoegen van extra informatie aan de
verzoekschriften.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 314

7