Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1409

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 augustus 2014
Hierbij bied ik u aan de geannoteerde agenda van de buitengewone Raad
Buitenlandse Zaken van 15 augustus 2014 en de informele Raad Buitenlandse Zaken (Gymnich) van 29 en 30 augustus 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1409
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1409

1

GEANNOTEERDE AGENDA BUITENGEWONE RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 15 AUGUSTUS 2014 EN INFORMELE RAAD
BUITENLANDSE ZAKEN «GYMNICH» VAN 29–30 AUGUSTUS
2014
Irak / Syrië
Irak
Zowel tijdens de buitengewone RBZ als tijdens «Gymnich» staat de
situatie in Irak nadrukkelijk op de agenda. Het kabinet maakt zich ernstige
zorgen over de situatie in dat land, met name ten aanzien van de opmars
van IS (Islamitische Staat), het systematische geweld waarmee deze
opmars gepaard gaat en de gruwelijke berichten over de behandeling van
Yezidi’s, Christenen, vrouwen en minderheden. Het kabinet is van mening
dat IS vermoedelijk verantwoordelijk is voor zeer ernstige internationale
misdrijven, zoals oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid en
genocide. De inspanningen van de EU en de internationale gemeenschap
moeten er volgens het kabinet nu eerst en vooral op gericht zijn verdere
escalatie van geweld te voorkomen en hulp te bieden aan diegenen die
door het geweld worden getroffen. Om die reden steunt het kabinet de
inspanningen van de VS en zijn partners om de Iraakse bevolking,
inclusief de minderheden die nu in het nauw zitten, te beschermen. De
EU-lidstaten verwelkomden in een bijeenkomst op 12 augustus jl. van het
Politiek en Veiligheidscomité van de EU de inspanningen van de VS en
partners om de opmars van IS te stoppen en toegang te faciliteren voor
humanitaire steun.
De Europese Commissie heeft inmiddels de humanitaire hulp voor Irak
met een additionele 5 mln. Euro verhoogd waardoor de totale bijdrage
voor Irak voor 2014 17 miljoen euro bedraagt. Het kabinet heeft eerder,
gezien het feit dat de VN over voldoende fondsen beschikt, een bijdrage
van 400.000 euro via het Rode Kruis beschikbaar gesteld. Het kabinet heeft
bovendien besloten een bijdrage te leveren in de vorm van transport van
tientallen parachutes, water, voedsel en honderden dekens naar de regio.
Nederland werkt daarbij samen met de Australische luchtmacht, die de
parachutes zal inzetten voor droppings van de goederen boven het Sinjar
gebergte in Irak waar de nood het hoogst is. Het kabinet begrijpt en steunt
de overwegingen van partners om wapens te leveren aan de Koerdische
regionale regering, met steun van de Iraakse regering. Indien de huidige
veiligheidsdreiging voortduurt, sluit het kabinet niet uit dat Nederland in
enige vorm ook een bijdrage zal leveren. In EU-verband is het van belang
dat bij het eventueel ingaan op een verzoek voor bewapening de
betrokken landen goed met elkaar coördineren.
De Iraakse president Fuad Masoum heeft ondertussen Haider al-Abadi,
een partijgenoot van zittend premier Maliki, als kandidaat voor het
premierschap aangewezen. Het kabinet steunt deze stap, net als de EU en
de VS, en hoopt dat dit het begin van een meer constructief en inclusief
politiek proces markeert, waarbij alle Iraakse leiders en bevolkingsgroepen moeten worden betrokken. Naar mening van het kabinet kan
alleen een constructief en inclusief politiek proces op de lange termijn
stabiliteit brengen in Irak. Er zijn en worden door het Iraakse parlement
stappen in de goede richting gezet, maar het kabinet blijft er op
aandringen dat de transitie naar een nieuwe inclusieve regering zo snel
mogelijk gemaakt wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1409

2

Syrië
De Ministers zullen zowel tijdens de buitengewone RBZ als tijdens
«Gymnich» van gedachten wisselen over de situatie in Syrië in relatie tot
de ernstige ontwikkelingen in de Mashreq-regio – in Syrië, Irak en Libanon
– die alle met elkaar verband houden. Het kabinet pleit ervoor om deze in
samenhang te adresseren. De situatie in Syrië mag, ondanks dat de
agenda van de internationale gemeenschap thans grotendeels beheerst
wordt door de vreselijke gebeurtenissen in Irak, niet uit het oog verloren
worden.
De Syrische bevolking lijdt dagelijks onder de voortdurende gevechten,
bombardementen en wreedheden van een veelheid aan elkaar bestrijdende partijen. Het kabinet benadrukt dat een duurzame oplossing voor
het conflict niet op het strijdtoneel ligt en dat president Assad geen
geloofwaardig alternatief is voor de extremisten van IS. Het kabinet blijft
daarom de gematigde oppositiekrachten in Syrië steunen en hoopt dat de
nieuw benoemde VN-gezant Staffan de Mistura het vredesproces in Syrië
nieuw leven in kan blazen.
Oekraïne / Rusland
Zowel tijdens de buitengewone RBZ als tijdens Gymnich wordt gesproken
over de actuele ontwikkelingen in Oekraïne. Onderwerpen die hierbij aan
de orde kunnen komen zijn het neerstorten van vlucht MH17, de repatriëringsmissie en de onderbreking daarvan. Daarnaast wordt er
waarschijnlijk gesproken over de intensivering van de gevechten rond
Donetsk en Loegansk en de humanitaire situatie in de regio. In bredere zin
wordt tevens gesproken over de rol van Rusland in het destabiliseren van
Oost-Oekraïne. Mogelijk wordt ook gesproken over de in juli aangenomen
sancties (zie Kamerstuk 21 501–20, nr. 902 d.d. 6 augustus jl.) en de
Russische boycot (zie Kamerstuk 21 501–02, nr. 903 d.d. 11 augustus jl.).
Algemeen
Sinds het neerstorten van Malaysian Airlines vlucht MH17 is het de eerste
prioriteit van het kabinet om ervoor te zorgen dat de stoffelijke
overschotten en persoonlijke bezittingen van de slachtoffers zo spoedig
mogelijk naar Nederland komen. Op 25 juli jl. startte hiervoor een
internationale repatriëringsmissie onder leiding van Nederland, in
samenwerking met Australië en Maleisië. Vanwege de verslechterende
veiligheidsomstandigheden is de missie op 6 augustus jl. opgeschort. Het
kabinet blijft zich ervoor inzetten dat de omstandigheden gecreëerd
worden, waaronder veilige toegang tot het rampgebied, om de Nederlandse inspanningen in het veld voort te zetten. Het kabinet rekent in dit
verband ook op voortzetting van de goede samenwerking met de
Oekraïense autoriteiten. Tevens is en blijft voor het kabinet VNVR-resolutie
2166 cruciaal voor een adequate afwikkeling van de vliegramp. Een
gedetailleerde stand van zaken ten aanzien van de vliegramp met de
MH17 gaat de Kamer heden separaat toe. Het kabinet blijft zich ervoor
inzetten de ramp met de MH17 hoog op de internationale agenda te
houden.
De situatie in Oost-Oekraïne blijft fragiel. Het Oekraïense leger voert de
militaire operatie tegen de separatisten verder op en inmiddels zijn de
door separatisten beheerste steden Donetsk en Loegansk omsingeld. Het
einde van de strijd is vooralsnog niet in zicht. De voortdurende gevechten
hebben ook hun weerslag op de humanitaire situatie in het land.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1409

3

Sinds de vliegramp heeft de politieke dialoog tussen de strijdende partijen
grotendeels stilgelegen. Wel vond op 31 juli jl. een bijeenkomst plaats van
de tripartite contactgroep in Minsk, waarbij Oekraïne, Rusland en de
separatisten onder leiding van de OVSE hebben gesproken over onder
meer een staakt-het-vuren ter ondersteuning van de repatriëringsmissie.
Het kabinet blijft alle partijen oproepen de dialoog voort te zetten en
maximale terughoudendheid te betrachten bij het gebruik van geweld.
De internationale gemeenschap is bezorgd over de humanitaire situatie en
daarom hebben de EU en Duitsland gezamenlijk 3,5 miljoen euro
toegezegd voor de financiering van humanitaire hulp in het gebied.
Daarnaast heeft het kabinet recent een additionele ongeoormerkte
bijdrage van 100.000 euro voor humanitaire hulp beschikbaar gesteld aan
het Rode Kruis in aanvulling op de 100.000 euro die medio mei
beschikbaar was gesteld. Rusland heeft een konvooi met hulpgoederen
naar Loegansk gestuurd. Vanwege de gebrekkige coördinatie met de
Oekraïense autoriteiten en het ICRC is dit konvooi echter controversieel.
Nederlandse houding t.a.v. Rusland
Het kabinet vindt het onbegrijpelijk dat Rusland – zelfs na een tragisch
incident als de vliegramp met MH 17 – niet bereid is tot de-escalatie van
het conflict met Oekraïne. De huidige Russische aanpak t.a.v. Oekraïne is
een bedreiging voor de Europese en internationale veiligheid die niet
getolereerd kan worden. Additionele sancties van de EU, met alle
gevolgen van dien, waren volgens het kabinet onvermijdelijk. Het kabinet
acht het van belang dat de EU en haar lidstaten gezamenlijk Rusland
blijven aanspreken op zijn gedrag en internationaal eensgezind blijven
optreden.
GVDB missie
Mogelijk wordt tevens gesproken over de EU Advisory Mission for Civilian
Security Sector Reform Ukraine (EUAM Ukraine). Op 23 juni jl. besloot de
RBZ tot formele oprichting van deze missie. Naar verwachting neemt de
Raad tegen september een officieel besluit tot start van de missie. De
missie is in eerste instantie voor een periode van twee jaar en ondersteunt
Oekraïne op hoog strategisch niveau bij civiele hervorming van de
veiligheidssector, inclusief politie en rechtsstaatontwikkeling (SSR). Het
kwartiermakersteam voor de missie is inmiddels een maand aan de slag
en bereidt de start van de voltallige missie in september van dit najaar
voor. De werving voor personeel hiervoor loopt.
Andere internationale organisaties
NAVO
De gevolgen van de crisis in Oekraïne worden uiteraard ook binnen de
NAVO besproken. Tijdens de komende NAVO Top begin september vindt
een overleg plaats in het kader van de NAVO-Oekraïne Commissie met
president Porosjenko over o.a. mogelijke (financiële) steun van de NAVO
bij de hervorming van het Oekraïense veiligheidsapparaat. Tevens zal
tijdens de Top worden gesproken over de verdere gevolgen van de crisis
voor de relatie van de NAVO met Rusland.
OVSE
Het mandaat van de OVSE Special Monitoring Mission (SMM) in Oekraïne
is verlengd met zes maanden (dit mandaat zou op 20 september a.s.
verlopen). Enkele OVSE-waarnemers van de SMM zijn nog altijd aanwezig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1409

4

in Oost-Oekraïne. Zij rapporteren over de situatie ter plaatse en staan in
contact met de verschillende partijen. De Nederlandse bijdrage is thans
vijf waarnemers in Oekraïne (en vijf voorgedragen), en een financiële
bijdrage van 950.000 euro. Daarnaast heeft de OVSE onlangs een OVSE
Border Observation Mission opgezet bij twee Russische grensposten op
de Russisch-Oekraïense grens (Donetsk en Goekovo) voor een periode
van drie maanden. Deze missie bestaat uit 16 waarnemers (24/7 werkzaam
in teams), en monitort en rapporteert over de situatie op de grensposten
evenals over «the movements across the border». Deze missie zal z.sm.
de werkzaamheden aanvangen.
VN
Op 5 augustus jl. sprak de VN-Veiligheidsraad over de humanitaire situatie
in Oekraïne. Verschillende landen refereerden in hun interventie aan de
ramp met MH17 en herhaalden de oproep aan alle partijen om hun
verplichtingen op basis van resolutie 2166 na te komen. Op vrijdag
8 augustus jl. verzorgde VN assistent Secretaris-generaal Šimonović een
briefing voor de Veiligheidsraad over de Mensenrechtensituatie in
Oekraïne. Hij legde de verantwoordelijkheid voor de slechte situatie
voornamelijk bij de separatisten. Volgens de Russische vertegenwoordiger had Šimonović te weinig aandacht besteed aan schendingen van
Oekraïense zijde en werd de humanitaire situatie in Oekraïne gepolitiseerd. Vijf landen spraken uit Rusland verantwoordelijk te houden voor de
escalatie van het geweld en herhaalden hun positie tegen humanitaire
interventie door dat land.
Ook op 8 augustus is een Wereldbank/IBRD-lening van 500 miljoen USD
goedgekeurd ten behoeve van de Oekraïense financiële sector. Rusland
steunde de lening en benadrukte daarbij het apolitieke mandaat van de
Wereldbank.
Op maandag 11 augustus jl. ontving Minister-President Rutte de Veiligheidsraad in het kader van een bezoek aan in Den Haag gevestigde
internationale instellingen. De leden van de Veiligheidsraad uitten hun
waardering voor het Nederlands optreden naar aanleiding van de ramp.
Minister-President Rutte dankte de Veiligheidsraad op zijn beurt voor de
snelle en unanieme adoptie van resolutie 2166.
Raad van Europa
De SG RvE heeft herhaaldelijk het belang van onafhankelijk onderzoek
MH17 benadrukt. De Raad van Europa blijft Oekraïne steunen om
belangrijke hervormingen door te voeren. Zo heeft de Venetië Commissie
recentelijk haar mening gegeven over de voorgestelde herzieningen op de
Grondwet van Oekraïne. Naar aanleiding van een bezoek aan Oekraïne
heeft de rapporteur van de Parlementaire Assemblee gezegd dat er nog
veel meer veranderingen zullen moeten worden doorgevoerd om
Oekraïne daadwerkelijk te hervormen.
MOVP
De Ministers zullen tijdens de informele RBZ «Gymnich» van gedachten
wisselen over het Midden-Oosten vredesproces. Naar verwachting zal de
situatie in Gaza hierbij centraal staan. Gaza komt ook al aan de orde
tijdens de buitengewone RBZ van 15 augustus. Sinds de opschorting van
de vredesonderhandelingen in april jl. is het perspectief op een snelle
hervatting van het vredesproces geleidelijk afgenomen. De oorlog in Gaza
heeft dit perspectief tot een voorlopig dieptepunt gebracht. Op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1409

5

moment gaat alle aandacht uit naar het tot stand brengen van een
akkoord voor een duurzaam staakt-het-vuren.
Het kabinet steunt de Egyptische bemiddeling om een staakt-het-vuren te
bereiken. In de visie van het kabinet is een allesomvattende en duurzame
oplossing noodzakelijk om te voorkomen dat deze geweldscyclus zich elke
paar jaar herhaalt. Daarbij is het essentieel de toegang tot Gaza te
verruimen, terwijl Israël veiligheidsgaranties worden geboden en
herbewapening van Hamas wordt tegengegaan. De internationale
gemeenschap kan daarbij een rol spelen. Het kabinet zet in op een grote
rol voor de Palestijnse Autoriteit (PA) bij de wederopbouw van Gaza en
uitbreiding van het gezag van de PA in Gaza.
Het kabinet inventariseert de opties voor een Nederlandse bijdrage aan de
wederopbouw van Gaza. Het wil zich daarbij richten op terreinen waar
Nederland actief is met het OS-programma. De focus ligt daarbij op het
faciliteren van de opening van grenzen (movement & access) en het
tegemoet komen aan Israëlische veiligheidszorgen.
Een oplossing voor de huidige crisis in Gaza moet een nieuwe kans
bieden om het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen te hervatten.
Het kabinet ziet bij hervatting van het vredesproces een belangrijke rol
voor de Verenigde Staten, daarbij ondersteund door de EU.
Libië
De Ministers zullen zowel tijdens de buitengewone RBZ morgen als
tijdens het Gymnich-overleg spreken over de situatie in Libië. In Libië
heeft de escalatie van het conflict tussen islamitische milities en hun
tegenstanders geleid tot een ernstige verslechtering van de veiligheidssituatie en toename van de politieke chaos, waaronder beschietingen in en
rond Tripoli.
Het op 25 juni jl. gekozen parlement (niet-Islamistische meerderheid) lijkt
weinig greep te hebben op strijdende partijen in Tripoli en Benghazi. De
Islamistische fracties erkennen de door het parlement genomen besluiten
niet, omdat het parlement volgens de Grondwet in Benghazi hoort te
vergaderen en niet in de vanwege de veiligheid als voorlopige locatie
gekozen Tobruk. Het is onder deze omstandigheden vrijwel onmogelijk
om een algemeen erkende premier, c.q. regering, aanvaard te krijgen.
De overgrote meerderheid van de Europese landen, alsmede de VS, EU
Delegatie, EUBAM en UNSMIL hebben hun diplomatieke missies in Tripoli
voorlopig gesloten. De Nederlandse ambassade is sinds 28 juli jl. tot
nader order gesloten.
Het kabinet vindt de situatie in Libië zorgwekkend, mede omdat deze
bijdraagt aan de verspreiding van drugs, wapens en extremisme in de
directe nabuurregio van de EU en illegale migratie vanuit die regio
richting de EU. Het bereiken van een politieke oplossing is cruciaal om het
transitieproces terug op het juiste spoor te krijgen. Het is van belang dat
de EU hier samen met andere partners, zoals de VN, aandacht aan blijft
besteden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1409

6