Aan de minister voor Rechtsbescherming

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv
Datum
18 september 2023

Stand van zaken uitvoering tijdelijke wet uitwisseling
persoonsgegevens UHP KOT

Ons kenmerk
4902757

1
Aanleiding
Op 4 september 2023 is gestart met de koppeling van persoonsgegevens van
gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire met persoonsgegevens van
gezinnen die te maken hebben gehad met uithuisplaatsing. Deze koppeling vindt
plaats op grond van de tijdelijke wet uitwisseling persoonsgegevens UHP KOT (de
tijdelijke wet). Op grond van deze wet komt een lijst tot stand met
persoonsgegevens van gedupeerde ouders in de kinderopvangtoeslagaffaire die te
maken hebben gehad met een uithuisplaatsing. Daarnaast ontstaat een lijst met
persoonsgegevens van kinderen van gedupeerden uithuisgeplaatst zijn (geweest).
Met deze brief informeert u de Tweede Kamer over de resultaten van de
uitvoering van de wet tot nu toe.
2
Geadviseerd besluit
Geadviseerd wordt in te stemmen met verzending van de voorliggende brief.
3
Kernpunten
Zie onder toelichting.
4

Toelichting

4.1 Politieke context
Deze brief wordt mede namens de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS) en de staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane verstuurd. De staatssecretaris van VWS is medeverantwoordelijk voor het
jeugdstelsel en medeopdrachtgever voor het programma Uithuisplaatsingen
kinderen gedupeerden kinderopvangtoeslagaffaire (UHP KOT). De staatssecretaris
Financiën - Toeslagen en Douane is verantwoordelijk voor de hersteloperatie.
Deze brief wordt daarom parallel aan uw collega’s voorgelegd.
Tijdens de behandeling van de tijdelijke wet in de Tweede Kamer zijn vragen
gesteld over de omstandigheid dat bij de uitvoering gegevens vanaf 2005 worden
gebruikt terwijl het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in haar analyses
steeds gegevens vanaf 2015 gebruikte. Het CBS heeft om praktische redenen zijn
analyse gebaseerd op cijfers vanaf 2015. De kinderopvangtoeslagaffaire begon
echter in 2005. Om een zo goed en compleet mogelijk beeld te krijgen van de
groep gedupeerde ouders en kinderen die tevens te maken hebben (gehad) met
een gedwongen uithuisplaatsing, zijn bij de uitvoering van deze wet gegevens
Pagina 1 van 4

vanaf 2005 gebruikt.1 Dit brengt mee dat het dat het aantal uithuisgeplaatste
kinderen van gedupeerden waar met de uitvoering van de wet zicht op komt,
hoger zal zijn dan aantal kinderen waar het CBS eerder over heeft
gerapporteerd.2

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen

Op 13 september 2023 heeft de Inspectie Justitie en Veiligheid de resultaten van
het tweede deelonderzoek gepubliceerd. Dit rapport heeft u op diezelfde datum
met een korte brief aangeboden aan de Tweede Kamer. Een uitgebreidere
inhoudelijke beleidsreactie volgt in de algemene jeugdbeschermingsbrief van
medio oktober 2023.

Datum
18 september 2023
Ons kenmerk
4902757

Op 25 oktober 2023 vindt een breed jeugdbeschermingsdebat plaats. Er zijn ook
brieven geagendeerd over de uithuisplaatsingen onder gedupeerden van de
toeslagenaffaire. De verwachting is dat deze brief daar ook aan de orde zal
komen. U en de staatssecretaris van VWS informeren de Kamer voorafgaand
daaraan separaat over de stand van zaken die ingezet zijn in de algemene
jeugdbescherming.
4.2 Financiële overwegingen
De geschatte kosten voor de uitvoering van het programma Ondersteuning
Uithuisplaatsingen gedupeerden Kinderopvangtoeslag (UHP KOT) voor 2022 zijn
ingebracht bij de Ministeriële Commissie Toeslagen Herstel (MCTH). De MCTH
heeft op 22 februari 2022 ingestemd bij met bijbehorende begroting.
Additionele financiering voor 2023 en (deels) 2024 is door het ministerie van
Financiën uit middelen voor de hersteloperatie beschikbaar gesteld. De kosten
gemaakt in het kader van de uitvoering van de wet worden hiermee gedekt.
4.3 Krachtenveld
Deze brief is in samenwerking opgesteld met het ministerie van VWS en het
ministerie van Financiën. Daarnaast is afgestemd met het ministerie van
Algemene Zaken, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het
Ondersteuningsteam Uithuisplaatsingen, de Raad voor de Rechtspraak, de Raad
voor de Kinderbescherming en Jeugdzorg Nederland.

-

-

4.4 Ontwikkelingen hiervoor
De aanpak
Op 26 november 2021 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de aanpak die is
ontwikkeld om gedupeerde ouders en hun kinderen die te maken hebben gehad
met een uithuisplaatsing extra hulp en ondersteuning te bieden.3 Op 22 februari
2022 is zij voor het eerst geïnformeerd over de voortgang.4
Doelen van de aanpak zijn het erkennen van het leed van de gedupeerde ouders
en kinderen en bezien of herstel van de gezinssituatie wenselijk en mogelijk is.
Gemeenten bieden alle gedupeerde gezinnen hulp en ondersteuning op vijf
leefgebieden (financiën, wonen, zorg, gezin en werk).
De Raad voor de Kinderbescherming en Gecertificeerde Instellingen zijn extra
alert op gezinnen waarin sprake is van problemen met de kinderopvangtoeslag.
Sinds 4 april 2022 is het Ondersteuningsteam landelijk beschikbaar voor
gedupeerde ouders en hun kinderen die te maken hebben (gehad) met een
uithuisplaatsing. De procesbegeleiders van het ondersteuningsteam zijn neutraal
en onafhankelijk. Zij staan naast de ouders en kinderen, bieden hen een
Kamerstukken II, 2022/23, 36 275, nr. 3 (MvT).
Kamerstukken II, 2022/23, 31 066, nr. 1137.
3
Kamerstukken II 2021/22, 31839, nr. 921.
4
Kamerstukken II 2021/22, 31066, nr. 979.
1
2

Pagina 2 van 4

-

-

-

-

-

-

luisterend oor en brengen samen met ouders de situatie en hulpvraag in kaart,
bespreken de mogelijkheden, en begeleiden bij het zetten van vervolgstappen. De
veiligheid, ontwikkeling en perspectief van het kind staan daarbij altijd centraal.
De Tweede Kamer is hierover op 31 maart 2022 per brief geïnformeerd.5
Tijdens het debat op 12 mei 2022 zijn een aantal moties ingediend en
toezeggingen gedaan. De Tweede Kamer is op 3 juni 2022 voor het eerst
geformeerd over de acties die naar aanleiding daarvan zouden worden ingezet.6
Op 1 juni 2022 is de ‘Subsidieregeling kosteloze rechtsbijstand procedures
rondom uithuisplaatsing en gezagsbeëindiging minderjarigen voor gedupeerde
ouders herstelregelingen kinderopvangtoeslag’ gepubliceerd. Op grond van deze
subsidieregeling is kosteloze rechtsbijstand mogelijk voor gedupeerde ouders die
zich met bijstand van een advocaat willen verweren tegen een uithuisplaatsing of
gezagsbeëindiging.
Op 25 oktober 2022 is met terugwerkende kracht tot 1 januari 2022 de regeling
vrijstelling griffierechten voor gedupeerde ouders herstelregelingen
kinderopvangtoeslag gepubliceerd. Op grond van deze regeling hoeven
gedupeerde ouders geen griffierecht te betalen in procedures over herstel van het
gezag. Met de bestaande Regeling griffierechten burgerlijke zaken was al geregeld
dat – kort gezegd – geen griffierecht wordt geheven voor de indiening van een
verzoekschrift of verweerschrift in verband met de ondertoezichtstelling en in
verband met de beëindiging van het gezag.
Op 15 september 2022 hebben u, de betrokken wethouders namens de
gemeenten, de staatssecretaris van VWS en de staatssecretaris van Financiën –
Toeslagen en Douane besloten dat de aanpak UHP KOT in 2023 wordt voortgezet.
Op 1 november 2022 heeft u de Tweede Kamer de Tweede Kamer hierover
geïnformeerd.7
Op 5 juni 2023 heeft u de Tweede Kamer voor het laatste geïnformeerd over de
voortgang van de aanpak.8
Op 1 juli 2023 is de Tijdelijke wet uitwisseling persoonsgegevens UHP KOT in
werking getreden. Met de wet worden – kort gezegd – de volgende doelen
gediend:
1. het verkrijgen van inzicht in de groep van UHP KOT-ouders en de UHP KOTkinderen;
2. het doen van een ondersteuningsaanbod aan de UHP KOT-ouders;
3. het reflecteren op het eigen handelen door de raad voor de
kinderbescherming, gecertificeerde instellingen en de gerechten inzake de
dossiers van de UHP KOT-kinderen;
4. het kunnen verrichten van wetenschappelijk onderzoek naar de samenhang
van de kinderopvangtoeslagaffaire en uithuisplaatsingen;
5. het informeren van UHP KOT-ouders en UHP KOT-kinderen over wat er met
de persoonsgegevens is gedaan.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Datum
18 september 2023
Ons kenmerk
4902757

Onderzoek
Parrallel aan de aanpak is er behoefte aan onafhankelijk onderzoek naar de vraag
of er in het geval van de gedupeerde ouders en gezinnen (als gevolg van de
problemen rond de kinderopvangtoeslag) anders is gehandeld dan bij gezinnen
die niet zijn geraakt door de problemen rond de kinderopvangtoeslag.9
De Inspectie Justitie en Veiligheid heeft onderzoek gedaan naar de vraag hoe
jeugdbescherming omging met gedupeerde gezinnen. Op 1 november 2022 heeft
de IJenV de resultaten van het eerste deelonderzoek gepubliceerd. De resultaten
van het tweede deelonderzoek zijn op 13 september 2023 gepubliceerd.

Kamerstukken II 2021/22, 31839, nr. 997.
Kamerstukken II 2021/22, 31839, nr. 1027.
7
Kamerstukken II 2022/23, 31839, nr. 909.
8
Kamerstukken II 2023/23, 31 839, nr. 948.
9
Kamerstukken II 2020/21, 35 927, nr. 79.
5
6

Pagina 3 van 4

-

-

Daarnaast heeft u, na een toezegging tijdens het debat op 12 mei 2022, de
onafhankelijke onderzoekscommissie “Commissie onderzoek uithuisplaatsingen in
relatie tot de toeslagenaffaire” (de commissie Hamer) ingesteld die onderzoek
doet naar het verband tussen de problemen met de kinderopvangtoeslag en
uithuisplaatsingen. De commissie informeert de Tweede Kamer zelf over haar
voortgang en werkwijze.
Op 29 maart 2023 is een motie van het lid Omtzigt10 aangenomen die strekt tot
het bevorderen van twee aanvullende wetenschappelijke onderzoeken. Aan de
hand van het onderzoeksplan van de commissie Hamer en de uitkomsten van het
onderzoek van de IJenV wordt bepaald of en zo ja, welk aanvullend onderzoek er
nog nodig is.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Datum
18 september 2023
Ons kenmerk
4902757

5. Informatie die zich niet leent voor openbaarmaking
De persoonsgegevens van de ambtenaren zijn niet openbaar ter bescherming van
de persoonlijke levenssfeer.

10

Kamerstukken II 2022/23, 36275, nr. 17.
Pagina 4 van 4