Evaluatie van de bijdrageregeling van
artikel 122a van de Zorgverzekeringswet
Eindrapport

Drs. Eveline Castelijns
Annick van Kollenburg MSc
Mr. Nicolette Oud
Dorrit de Jong MA
7 november 2011

Evaluatie van de bijdrageregeling van
artikel 122a van de Zorgverzekeringswet
Eindrapport

Inhoud

Pagina

1. Inleiding
1.1
1.2
1.3
1.4

Aanleiding
Vraagstelling
Aanpak
Leeswijzer

2. Stichting Koppeling vs. artikel 122a Zvw
2.1 Bijdrageregelingen voor de komst van artikel 122a Zvw
2.2 Kader van de huidige wettelijke regeling - artikel 122a Zvw
2.3 CVZ als uitvoeringsorganisatie

3. Bevindingen

1
1
1
3
4

5
5
6
10

12

3.1 Inhoud van de bijdrageregeling
12
3.2 Toegankelijkheid van zorg aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen 16
3.3 CVZ als uitvoeringsorganisatie
24

4. Conclusies en aanbevelingen
4.1 Conclusies
4.2 Aanbevelingen

Bijlagen
Bijlage 1: Artikel 122a Zorgverzekeringswet
Bijlage 2: Overzicht gesprekspartners
Bijlage 3: Literatuurlijst

44150

29
29
32

1. Inleiding

1.1 Aanleiding
Nederland telde in de periode januari 2009 tot en met december 2009 naar schatting 97.145 illegaal
verblijvende vreemdelingen, met een 95% betrouwbaarheidsinterval lopend van 60.667 tot 133.624.
Over de jaren 1997‐2009, en vooral sinds 2002, is een sterke afname van het aantal geschatte
illegale vreemdelingen waar te nemen. Deze afname is voor een groot deel te verklaren uit de
uitbreiding van het aantal landen dat lid is van de EU 1.
Vreemdelingen zonder verblijfsvergunning kunnen in Nederland geen zorgverzekering afsluiten.
Toch kan medische hulp noodzakelijk zijn en dient deze te worden verleend. In dit geval moeten
illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen zelf zorg dragen voor de kosten. Is dit niet
mogelijk, dan kan de zorgaanbieder onder voorwaarden aanspraak maken op een vergoeding van
oninbare kosten bij het College voor Zorgverzekeringen (hierna: CVZ).
Sinds 1 januari 2009 is het CVZ op grond van artikel 122a van de Zorgverzekeringswet (hierna:
Zvw), verantwoordelijk voor het verstrekken van bijdragen aan zorgaanbieders die inkomsten
derven als gevolg van het verlenen van medisch noodzakelijke zorg aan illegalen en andere
onverzekerbare vreemdelingen. In bijlage 1 is artikel 122a Zvw opgenomen.
In de wet is opgenomen2 dat de minister binnen drie jaar na de inwerkingtreding van de wet een
evaluatie over de doeltreffendheid en de effecten van artikel 122a Zvw in de praktijk, aan de Staten
Generaal verzendt. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: ministerie) heeft
Berenschot gevraagd het evaluatieonderzoek uit te voeren. Voor u liggen de resultaten van dit
evaluatieonderzoek.
1.2 Vraagstelling
Het doel van de evaluatie is wettelijk bepaald: nodig is te onderzoeken of de regeling doeltreffend is
en welke effecten de huidige regeling in de praktijk heeft, zodat het parlement inzicht krijgt in de
werking van de bijdrageregeling van artikel 122a Zvw.
De bedoeling is de uitkomst daarvan tevens te vergelijken met de vóór 1 januari 2009 geldende
regelingen. Knelpunten moeten worden geïnventariseerd en waar nodig of mogelijk worden
voorzien van suggesties voor oplossingsrichtingen.
Wij hebben deze doelstelling vertaald naar de volgende twee onderzoeksvragen:

1

Van der Heijden, P.G.M., Cruyff, M.J.L.F., van Gils, G.H.C., 21 juni 2011. Schattingen illegaal in Nederland

verblijvende vreemdelingen 2009.
2

Dit is geregeld in Artikel III van de Wet van 30 oktober 2008, houdende wijziging van de Zorgverzekeringswet

in verband met de verstrekking van bijdragen aan zorgaanbieders die inkomsten derven ten gevolge van het
verlenen van medisch noodzakelijke zorg aan bepaalde groepen vreemdelingen en van de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten met het oog op verzekering van bepaalde groepen minderjarige vreemdelingen (Stb.
2008, 526).

44150

1

1. Wat is de doeltreffendheid van de bijdrageregeling van artikel 122a Zvw in de praktijk?
2. Wat zijn de effecten van de bijdrageregeling van artikel 122a Zvw in de praktijk?
Bij het in kaart brengen van de doeltreffendheid en effecten zal tevens aandacht worden besteed
aan de volgende subvragen:


Hoe verhoudt de huidige situatie rond artikel 122a Zvw zich tot de vóór 1 januari 2009 geldende
regeling?



Welke knelpunten kunnen worden geïdentificeerd en wat zijn mogelijke oplossingsrichtingen
hiervoor?

Daarnaast hebben wij conform het verzoek van het ministerie aandacht besteed aan de volgende
specifieke onderwerpen:






Inhoud van de bijdrageregeling, waaronder:


De hoogte van de vergoeding (die zorgaanbieders ontvangen in het kader van de regeling);



Inspanningsverplichting zorgaanbieder (het verhalen van de kosten van verleende zorg door
de zorgaanbieder op de patiënt);



Hoe zorgaanbieders vaststellen of een patiënt tot de doelgroep behoort;



Medisch noodzakelijke zorg (hoe zorgaanbieders vaststellen of het criterium medisch
noodzakelijke zorg van toepassing is);



Zorg binnen artikel 122a Zvw.

Toegankelijkheid van zorg aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen, waaronder:


De landelijke dekking van de door het CVZ gecontracteerde zorg;



Bereidheid van de zorgaanbieder tot het verlenen van zorg;



Bekendheid van de bijdrageregeling bij zorgaanbieders;



Bekendheid van de bijdrageregeling bij illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen.

CVZ als uitvoeringsinstantie, waaronder:


Aanbestedingsprocedure;



Informatievoorziening;



CVZ monitor;



Gegevensverzameling;



Declaratieproces.

44150

2

1.3 Aanpak
De aanpak van dit evaluatieonderzoek heeft er als volgt uitgezien:

o.a.
documentenstudie
en opstellen
evaluatiekader

o.a. interviews met
sleutelfiguren en
werkbijeenkomst

Direct na gunning van de opdracht is binnen Berenschot een startbijeenkomst gepland en zijn wij
begonnen met het opstellen van een juridisch- en beleidskader. Op 10 maart 2011 hebben wij een
startbijeenkomst gehouden met de opdrachtgever waarin de onderzoeksvragen, onze aanpak en
het juridisch- en beleidskader zijn besproken en vastgesteld.
Naar aanleiding van de startbijeenkomst hebben wij relevante informatie van de opdrachtgever
ontvangen en hebben wij zelf overige relevante documenten verzameld. Een overzicht van alle
bestudeerde documentatie treft u aan in bijlage 3. Na vaststelling van de gespreksleidraad en de
lijst van te interviewen personen/organisaties hebben wij een gespreksronde uitgevoerd met in
totaal 24 zorgaanbieders, 2 brancheorganisaties, 5 belangenorganisaties, het CVZ, Inspectie voor
de Gezondheidszorg (hierna: IGZ) en tenslotte enkele in Nederland verblijvende illegalen en andere
onverzekerbare vreemdelingen. Een overzicht van al onze gesprekspartners treft u aan in bijlage 2.
Op basis van alle verzamelde informatie hebben wij onze eerste tussentijdse bevindingen
geformuleerd. Tijdens een interactieve werkbijeenkomst op 8 september 2011, waarvoor wij alle
geïnterviewde personen hebben uitgenodigd, hebben wij de tussentijdse bevindingen
gepresenteerd, knelpunten besproken en verfijnd, en tenslotte passende oplossingsrichtingen
geformuleerd. Bij deze bijeenkomst waren 23 personen aanwezig, waaronder verschillende
zorgaanbieders (ziekenhuis, apotheek en verzorgingstehuis) en vertegenwoordigers van CVZ,
GGD-en, het IGZ en belangenorganisaties.
Deze eindrapportage is het resultaat van alle uitgevoerde activiteiten in het kader van de evaluatie.
Gedurende de onderzoeksperiode heeft periodieke telefonische afstemming plaatsgevonden tussen
de opdrachtgever van het ministerie en de projectleider vanuit Berenschot.

44150

3

1.4 Leeswijzer
Deze rapportage is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 schetsen wij de context van het ontstaan
van artikel 122a Zvw, met een korte beschrijving van de regeling zoals die voor 1 januari 2009
(datum inwerkingtreding artikel 122a Zvw) gold. Tevens treft u in dit hoofdstuk het juridische- en
beleidskader van artikel 122a Zvw aan. Tenslotte gaan wij in dit hoofdstuk in op het CVZ als de door
het wetsartikel aangewezen uitvoeringsorganisatie van de wettelijke bijdrageregeling.
In hoofdstuk 3 treft u de bevindingen aan uit onze documentenanalyse en de gesprekken die we
hebben gevoerd ten aanzien van de doeltreffendheid en de effecten van de bijdrageregeling in de
praktijk. In hoofdstuk 4 hebben we op basis van de bevindingen onze conclusies en aanbevelingen
opgenomen.

44150

4

2. Stichting Koppeling vs. artikel 122a Zvw

2.1 Bijdrageregelingen voor de komst van artikel 122a Zvw
Vreemdelingen zonder verblijfsvergunning die al dan niet in afwachting zijn van een beslissing op
een aanvraag voor een verblijfsvergunning regulier of op bezwaar op een afwijzende beschikking
daarop, kunnen in Nederland geen zorgverzekering afsluiten. In het geval medische hulp
noodzakelijk is, dient deze echter wel te worden verleend. Zorgaanbieders zijn immers uit hoofde
van hun professionele verantwoordelijkheid en uit hoofde van internationale verplichtingen verplicht
om zorg te verlenen (artikel 13 Europees Sociaal Handvest en artikel 12 lid 1 VN-Verdrag inzake
economische, sociale en culturele rechten).
Met de invoering van de zogenoemde Koppelingswet op 1 juli 1998 is in de sociale verzekeringen
het uitgangspunt opgenomen dat de aard van het verblijfsrecht richtinggevend is bij het vestigen en
toekennen van aanspraken op collectieve voorzieningen. De Vreemdelingenwet 2000 (Vw) sluit de
toegang tot de sociale (zorg)verzekeringen af voor vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland
verblijven. Maar er kan soms wel door deze doelgroep behoefte zijn aan medische zorg. De
vreemdelingen dienen in eerste instantie de kosten voor medische zorg zelf te betalen. Mochten zij
daartoe financieel niet in staat zijn, en een andere voorziening bovendien niet aan de orde is, dan
kan de zorgaanbieder onder voorwaarden aanspraak maken op een vergoeding van de oninbare
kosten.
Vóór 1 januari 2009 waren de volgende bijdrageregelingen van kracht waarop (bepaalde)
zorgaanbieders een beroep konden doen als zij medische zorg hadden verleend aan
vreemdelingen:


Regeling Stichting Koppeling voor eerstelijnszorgaanbieders: Eerstelijnszorgaanbieders (w.o.
huisartsen, verloskundigen, tandartsen, apothekers) konden een verzoek voor compensatie van
kosten indienen bij de Stichting Koppeling. Alleen als een vreemdeling niet kon betalen (ook niet
via derden), was de Regeling van toepassing. Net als in de huidige situatie werd de
eerstelijnszorgaanbieder geacht (een deel van) de kosten voor eigen rekening te nemen.



Beleidsregel afschrijvingskosten dubieuze debiteuren bij ziekenhuiszorg:
Tweedelijnszorginstellingen konden compensatie van de kosten krijgen via de beleidsregel
afschrijvingskosten dubieuze debiteuren. Deze beleidsmaatregel gaf ziekenhuizen de
mogelijkheid om, in overleg met de ziektekostenverzekeraars, de hoogte van hun
ziekenhuisbudget mede te bepalen op grond van de omvang van de post dubieuze debiteuren.
Voor de bepaling van de hoogte van de totale post dubieuze debiteuren gelden de voorschriften
van de Regeling jaarverslaglegging; deze wordt gecontroleerd door de accountant.
De beleidsregel is bedoeld om (delen van) alle oninbare vorderingen van onder meer
ziekenhuizen te bekostigen als zij van onverzekerbare zorgconsumenten geen betaling voor
geleverde zorg (kunnen) krijgen. De beleidsregel is dus niet specifiek alleen bestemd voor de
doelgroep.

44150

5



Voor AWBZ-zorg in het algemeen bestond geen bijdrageregeling. Er is echter wel een uitspraak
van de rechtbank Den Haag geweest in een zaak tussen de Stichting Bavo RNO Groep tegen
de Staat der Nederlanden3, waarin is bepaald dat de Staat onrechtmatig handelt als hij geen
adequate vergoeding van verleende AWBZ zorg aan een illegaal verblijvende vreemdeling
verschaft. In dit specifieke geval ging het om BOPZ-opnames. In het geval dat er een beroep
werd gedaan op AWBZ zorg diende voorafgaand hieraan de mogelijkheid te worden bezien voor
de doelgroep om rechtmatig verblijf te krijgen en langs die weg de AWBZ zorg vergoed te
krijgen. Voor overige AWBZ-zorg bestond verder geen bijdrageregeling.



Regeling verstrekkingen asielzoekers en andere categorieën vreemdelingen 2005 (Rva): deze
regeling is bestemd voor asielzoekers en andere categorieën vreemdelingen; onder andere de
groep vreemdelingen die in afwachting zijn van een beslissing op een aanvraag voor een
verblijfsvergunning asiel of bezwaar of beroep tegen een afwijzende beschikking op een
verblijfsvergunning asiel en die in een opvangvoorziening zitten. Hierdoor kunnen zij in
aanmerking komen voor opvang die geboden wordt door het Centraal Orgaan opvang
Asielzoekers (COA). Op het moment dat zij in opvang zitten, hebben zij recht op een aantal
verstrekkingen: één ervan is de dekking van de kosten van medische verstrekkingen
overeenkomstig een daartoe te treffen ziektekostenregeling. Het verstrekkingenpakket wordt
geleverd op basis van een nacalculatiecontract of een ziektekostenverzekering en omvat de
verstrekkingen uit het pakket Zvw en het AWBZ-pakket.



Regeling verstrekkingen bepaalde categorieën vreemdelingen (Rvb): specifieke groepen
vreemdelingen die in afwachting zijn op een besluit op een aanvraag of op behandeling van
bezwaar, voor zover het gaat om slachtoffers van mensenhandel, eer-gerelateerd geweld en
vreemdelingen die in het kader van gezinshereniging/vorming met een machtiging tot voorlopig
verblijf (mvv) naar NL zijn gekomen en niet over voldoende middelen beschikken, kunnen een
beroep doen op deze regeling voor kosten van medische verstrekkingen.

2.2 Kader van de huidige wettelijke regeling - artikel 122a Zvw
Op 18 december 2006 heeft de toenmalige minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een
brief gezonden aan de Tweede Kamer4 over de herziening van het zorgstelsel ten aanzien van het
vreemdelingenbeleid. Bij diverse gelegenheden heeft de minister kenbaar gemaakt aan de Tweede
Kamer dat het op termijn wenselijk zou zijn om de financiering van de zorg aan illegalen en andere
onverzekerbare vreemdelingen, via de eerder genoemde regelingen, te stroomlijnen.
De doelstelling van de wijziging van de financieringsstructuur was drieledig:


De bestaande regelingen voor financiering van medisch noodzakelijke zorg aan illegalen en
andere onverzekerbare vreemdelingen stroomlijnen.



Een structuur vormgeven die geen stimulans vormt voor verzekeringsplichtigen om zich niet te
verzekeren.

3

Rb Den Haag, Bavo - Staat der Nederlanden, KG 06/686, d.d. 26 juli 2006.

4

Kamerstukken II, 2006/07, 29689 en 19637, nr. 126, 18 december 2006.

44150

6



Voorkomen dat aan zorgaanbieders de mogelijkheid wordt geboden om de kosten van zorg,
verleend aan verzekeringsplichtigen af te wentelen op de financieringsmogelijkheden ten
behoeve van de doelgroep.

Uitgangspunt van de stroomlijning was dat iemand die niet verzekerd is zelf de kosten van de aan
hem verleende medische zorg moet betalen.
Voor het realiseren van de stroomlijning van de eerder bestaande financieringsmogelijkheden van
vóór 1 januari 2009 was een wettelijke basis nodig. Dit werd een nieuw artikel onder de Zvw,
namelijk artikel 122a.
Door de wetswijziging is het voornemen bewerkstelligd om alle vormen van medisch noodzakelijke
zorg die worden verleend aan in betalingsonmacht verkerende bepaalde groepen vreemdelingen te
financieren vanuit de begroting van het ministerie van VWS (Memorie van Toelichting bij het
wetsvoorstel5)
Artikel 122a, eerste lid, Zvw regelt dat het CVZ bijdragen verstrekt aan zorgaanbieders die
inkomsten derven ten gevolge van het verlenen van medisch noodzakelijke zorg aan bepaalde
groepen vreemdelingen die de verleende zorg niet zelf kunnen betalen.
In het ingediende wetsvoorstel van oktober 2007 werd onder „bepaalde groepen vreemdelingen‟
verstaan: „vreemdelingen in afwachting van de beslissing op een aanvraag tot het verlenen van een
verblijfsvergunning regulier voor bepaalde tijd of de vreemdeling die geen rechtmatig verblijf heeft.‟
Artikel 8 Vreemdelingenwet 2000 somt die situaties op waarin een vreemdeling rechtmatig verblijf
heeft in Nederland. Met een nota van wijziging is voor de bijdrageregeling aan de groep
vreemdelingen toegevoegd: „de vreemdeling die in afwachting is van de beslissing op een
bezwaarschrift of een beroepschrift naar aanleiding van een afwijzende beslissing op een aanvraag
verblijfsvergunning regulier bepaalde tijd.‟
Doelgroep artikel 122a Zvw:
1. Vreemdelingen in afwachting van de beslissing op een aanvraag tot het verlenen van een
verblijfsvergunning regulier voor bepaalde tijd,
2. Vreemdelingen in afwachting van de beslissing op een bezwaarschrift of een beroepschrift naar
aanleiding van een afwijzende beslissing op een aanvraag verblijfsvergunning regulier bepaalde
tijd,
3. Vreemdelingen die geen rechtmatig verblijf hebben.

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007-2008, 31249, nr. 3.

44150

7

Er wordt in artikel 122a Zvw geen onderscheid gemaakt tussen typen zorgaanbieders.
Onder medisch noodzakelijke zorg wordt zorg of overige diensten verstaan die genoemd zijn in
artikel 11 Zvw (verzekerde pakket) en artikel 6 AWBZ (verzekerde aanspraken). Bovendien gaat het
alleen om zorg voor zover de zorgaanbieder gezien de aard van de prestaties en de verwachte duur
van het verblijf van de persoon uit de doelgroep de zorg medisch noodzakelijk acht.
Medisch noodzakelijke zorg
Dit begrip is lange tijd onderwerp van discussie geweest. De Commissie Klazinga heeft het begrip
aan een onderzoek onderworpen en adviseert 19 december 2007 in haar rapport „Arts en
Vreemdeling‟ om het begrip 'medisch noodzakelijke zorg' beter te laten aansluiten bij de praktijk en
6
het daarom te definiëren als 'passende en verantwoorde medische zorg' . Dit advies is in
overeenstemming met de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel, omdat artsen de
behandeling beperkt kunnen houden of kunnen uitstellen als zorg uitgesteld kan worden in verband
met de duur van het verblijf. Volgens de Europese Verordening nr. 631/2004 moet het bij medisch
noodzakelijke zorg gaan om zorg die medisch noodzakelijk wordt gedurende het tijdelijk verblijf. Hoe
langer een arts verwacht dat een vreemdeling in Nederland verblijft, des te groter wordt de
noodzaak om te behandelen. In de Memorie van Toelichting wordt hieraan toegevoegd: “De vraag
welke medische zorg in relatie tot de duur van het verblijf als noodzakelijk moet worden
gekwalificeerd, dient op grond van medische overwegingen te worden beantwoord.”
Medisch noodzakelijke zorg omvat in ieder geval de zorg rond zwangerschap en bevalling.
Daarnaast hebben niet rechtmatig verblijvende kinderen toegang tot preventieve
jeugdgezondheidszorg alsmede tot het Rijksvaccinatieprogramma. Ivf-behandelingen en
genderoperaties vallen in elk geval niet onder medisch noodzakelijke zorg.
De beoordeling of in een concreet geval sprake is van medisch noodzakelijke zorg waarop
7
aanspraak kan maken, is ter beoordeling van de behandelend arts . De minister van VWS maakt
dus geen (her)beoordeling van het oordeel van de arts van de medisch noodzaak van zorg verleend
aan een onverzekerbare vreemdeling.
De bijdrage wordt niet door het CVZ aan de zorgaanbieder verstrekt, op het moment dat:


De kosten voor zorg door de persoon uit de doelgroep zelf of door de verzekering van de
persoon uit de doelgroep kunnen worden betaald;



De kosten op grond van een andere wettelijke bepaling kunnen worden vergoed;



Hoger zijn dan in de Nederlandse marktomstandigheden in redelijkheid passend is.

6

In de Commissie Klazinga participeerden de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der

Geneeskunst (KNMG), de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), de Orde van Medisch Specialisten, de
Nederlandse Vereniging van Psychiatrie (NVvP) met secretariële ondersteuning van Pharos, kenniscentrum
vluchtelingen, nieuwkomers en gezondheid.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006-2007, 29 689 en 19 637, nr. 116, p.2.

44150

8

Vergoeding aan zorgaanbieder door het CVZ van medisch noodzakelijke zorg vindt alleen
plaats als:
1. De vreemdeling niet zelf kan betalen;
2. De vreemdeling onverzekerd en onverzekerbaar is;
3. De zorg onderdeel vormt van het pakket Zvw of AWBZ;
4. De kosten op grond van een andere wettelijke bepaling niet kunnen worden vergoed (Rva of
Rvb of enige andere wettelijke bepaling);
5. De kosten in de Nederlandse marktomstandigheden „in redelijkheid passend‟ zijn.
Vervolgens maakt artikel 122a Zvw een onderscheid in drie maten van bijdragen:


Voor zorg die aan de doelgroep is verleend, die aan verzekerden doorgaans zonder verwijzing,
recept of indicatie wordt verleend, bedraagt de bijdrage 80% van de oninbare vordering. Het
gaat hier om eerstelijnszorg (met uitzondering van farmaceutische zorg), acute tweedelijnszorg
en AWBZ-zorg waarvoor geen indicatie nodig is8. Gekozen is voor een bijdrage van 80% van de
oninbare vordering omdat de zorgaanbieder wordt geacht een deel van de kosten voor eigen
rekening te nemen. Bovendien wordt dit door VWS gezien als een prikkel voor de zorgverlener
om de kosten te verhalen op de doelgroep of een voorziening.



Voor zorg die aan de doelgroep is verleend, die aan verzekerden doorgaans zonder verwijzing,
recept of indicatie wordt verleend, bedraagt de bijdrage 100% van de kosten die verband
houden met zwangerschap en bevalling (deze vorm van bijdrage was in het bij de Tweede
Kamer ingediende wetsvoorstel nog niet opgenomen maar is bij amendement ingevoegd).



In bijdragen voor andere zorg wordt voorzien middels gesloten overeenkomsten tussen het CVZ
en de zorgaanbieder. Het gaat hier om farmaceutische zorg, niet acute tweedelijnszorg
(ambulancediensten, ziekenhuizen, psychiatrische instellingen), en AWBZ-zorg waarvoor een
indicatie nodig is zoals verpleeghuizen, revalidatie-instellingen en verzorgingshuizen. In het
contract wordt afgesproken welke inspanningen de zorgaanbieder verricht om de rekening door
de onverzekerbare vreemdeling betaald te krijgen 9.

Als een zorgaanbieder ook zorg levert zoals bedoeld onder de eerste bullet, kan de overeenkomst
ook afwijkende bepalingen bevatten over bijdragen aan deze zorg door het CVZ.

8

MvT: Het gaat met name om prenatale zorg en vaccinaties die voor verzekerden onder de dekking van de

AWBZ vallen en onderzoek naar aangeboren stofwisselingsziekten.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007-2008, 31249, nr. 7, p.20.

44150

9

Als een zorgaanbieder in aanmerking wenst te komen voor een bijdrage van het CVZ, dient hij het
CVZ (of door het CVZ aangewezen personen) gegevens te verstrekken10 die noodzakelijk zijn om
het recht op en de omvang van een bijdrage vast te kunnen stellen.
Gegevens die een zorgaanbieder moet verstrekken wil hij in aanmerking komen voor een
bijdrage (artikel 7a.1 Regeling Zorgverzekering):
1. De prestatiebeschrijving van de aan de persoon uit de doelgroep geleverde prestatie;
2. Het voor de geleverde prestatie in rekening gebrachte tarief;
3. De in verband met het voor die prestatie in rekening gebrachte tarief ontvangen betalingen of
vergoedingen van de persoon uit de doelgroep, zijn verzekeraar of derden;
4. De leeftijd, de nationaliteit, de initialen en het geslacht van de persoon uit de doelgroep;
5. Bij de gegevens wordt vermeld wanneer de prestatie is geleverd.
Tegen een besluit van het CVZ op grond van artikel 122a Zvw kan een zorgaanbieder beroep
instellen bij het College van Beroep voor het Bedrijfsleven (CBB).
2.3 CVZ als uitvoeringsorganisatie
Er is bij de inwerkingtreding van artikel 122a Zvw gekozen om de uitvoering van de gestroomlijnde
regeling te beleggen bij het CVZ. Redenen hiervoor waren de volgende:


Het CVZ heeft ervaring met taken voor verschillende groepen niet Zvw-verzekerden.



Het CVZ is toegerust op het uitvoeren van de regeling.



Door het beleggen van de uitvoeringstaak bij een zelfstandig bestuursorgaan in plaats van
onder volledige ministeriële verantwoordelijkheid, is geprobeerd te voorkomen een onnodige
drempel op te werpen voor de doelgroep om medisch noodzakelijke zorg in te roepen. Het is
van belang dat een persoon uit de doelgroep niet zal nalaten medisch noodzakelijke zorg in te
roepen, onder andere in verband met onbehandelde besmettelijke ziektes (bijvoorbeeld TBC).
Tevens leidt zorgmijding uiteindelijk tot onnodig duurdere zorg alsmede tot risico‟s voor de
volksgezondheid in het algemeen.

Aanbestedingsprocedure
Het CVZ heeft de contracten voor instellingen voor niet direct toegankelijke zorg gegund via het
doorlopen van een aanbestedingsprocedure. Bij de keuze van de te contracteren zorgaanbieders
diende het CVZ volgens de Memorie van Toelichting zoveel mogelijk rekening te houden met de
spreiding van illegalen over het land.
Ook dient het CVZ aandacht te besteden aan voorlichting aan (eerstelijns) zorgaanbieders zodat bij
hen bekend is naar welke gecontracteerde zorgaanbieders kan worden doorverwezen 11.

10

Gegevens mogen ook ter inzage liggen of als afschrift gegeven worden.

11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007-2008, 31249, nr. 7, p.20.

44150

10

Monitoring van de bijdrageregeling
Als onderdeel van de uitvoeringstaak monitort het CVZ de uitvoering van de bijdrageregeling en
rapporteert hierover twee keer per jaar aan het ministerie van VWS. De inhoudelijke bevindingen op
basis van deze rapportages hebben wij opgenomen in hoofdstuk 3.
Uit de monitoren blijkt dat het beschikbare budget tot op heden niet volledig wordt uitgeput.
Mogelijke oorzaken hiervoor behandelen wij in de hoofdstukken die hierna volgen. De onderstaande
diagrammen illustreren hoeveel van de begrote middelen zijn gebruikt in 2009 en 201012. Het
opgenomen bedrag voor 2009 (€ 14,2 miljoen) betreft de € 6 miljoen zoals vermeld in het financieel
jaarverslag van het CVZ13 én de nacalculatie van 2010 over het financiële jaar van 2009. De
begroting voor 2011 die door het CVZ is gemaakt (ad € 14.276.000,-) zal naar verwachting
overschreden worden. Deze prognose is gebaseerd op de uitgaven in de maanden januari tot en
met mei 2010.

Figuur 1: Overzichten van gebruikte versus niet-gebruikte middelen in 2009 en 2010

12

Bron: CVZ monitor Regeling financiering zorg onverzekerbare vreemdelingen, 11 oktober 2010.

13

Financieel Verslag Uitvoeringstaken CVZ 2009, op 12 april 2010 uitgebracht aan de minister van

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

44150

11

3. Bevindingen

De bevindingen van het onderzoek zijn in dit hoofdstuk beschreven in drie paragrafen. In de eerste
paragraaf gaan we in op de bevindingen ten aanzien van de inhoud van de regeling. Vervolgens
beschrijven we in paragraaf 2 de toegankelijkheid van medisch noodzakelijke zorg. In paragraaf 3
staat het CVZ als uitvoeringsorganisatie centraal.
3.1 Inhoud van de bijdrageregeling
Hoogte van de vergoeding
Medisch noodzakelijke zorg
De tevredenheid van zorgaanbieders over de hoogte van de vergoeding voor geleverde zorg loopt
Inspanningsverplichting
zorgaanbieders
uiteen.
Dit lijkt ten eerste samen
te hangen met het aantal illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen
tenonverzekerbare
opzichte van devreemdeling
totale patiëntenpopulatie en ten tweede met de (mogelijke)
Identificatie van
gevolgen van de lagere vergoeding voor de zorgaanbieder, bijvoorbeeld het inboeken van een
verlies op de jaarrekening.
De zorgaanbieders die tevreden zijn met de hoogte van de vergoeding geven aan dat zij tevreden
zijn met de betalingszekerheid en begrip hebben voor het feit dat zij geen volledige vergoeding
ontvangen voor de geleverde zorg aan de doelgroep. Zorgaanbieders welke minder tevreden zijn
met de hoogte van de vergoeding geven aan dat de inspanningsverplichting niet redelijk is, de
zorgaanbieder dankzij de lagere vergoeding het risico loopt om verlies te lijden op de doelgroep, en
de opname van een onverzekerbare vreemdeling veel kosten voor een instelling met zich
meebrengt. Het wordt ook als niet rechtvaardig gezien om zorgaanbieders zelf te laten betalen. Ook
is aangegeven dat het verlenen van zorg aan een onverzekerbare vreemdeling relatief meer tijd
inneemt dan het verlenen van zorg aan andere personen. Een taalbarrière en het stellen van de
noodzakelijke vragen om te achterhalen of een persoon wel of niet tot de doelgroep behoort, brengt
extra tijd en daarmee extra kosten met zich mee. Ditzelfde geldt voor het verlenen van de
noodzakelijke zorg en coördinerende activiteiten. Voor zaken waar in andere gevallen de cliënt zelf
(of zijn omgeving) een grotere verantwoordelijkheid draagt (kleding, kapper, eigen bijdragen e.d.)
worden deze vormen van noodzakelijke zorg en coördinerende activiteiten voor illegalen en andere
onverzekerbare vreemdelingen door de zorginstelling verzorgd. Door een zorgaanbieder is
aangegeven dat de lagere vergoeding voor de doelgroep een drempel kan vormen voor een
zorginstelling om illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen op te nemen of te
behandelen.14

14

Zoals aangegeven in paragraaf 2.2, onderscheid artikel 122a Zvw drie maten van bijdragen.

44150

12

Inspanningsverplichting zorgaanbieders
Identificatie van onverzekerbare vreemdeling
De zorgaanbieders hebben een inspanningsverplichting om te achterhalen of de onverzekerde
vreemdeling (een gedeelte van) de behandeling kan betalen. Er zijn verschillende wijzen waarop
zorgaanbieders met illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen omgaan, nadat duidelijk is
geworden dat de patiënt niet verzekerd is en geen verdere gegevens kan of wil verstrekken. In de
gesprekken met zorgaanbieders is aan de orde gekomen dat er een onderscheid is te maken
tussen een stringente en een lichtvaardige manier van omgaan met de inspanningsverplichting.
De zorgaanbieders die op een stringente manier omgaan met de inspanningsverplichting zetten
zich er voor in dat de illegaal en onverzekerbare vreemdeling zoveel mogelijk zelf de behandeling
betaalt, tenzij dit echt niet mogelijk is. Dit doen ze door te vragen naar eventuele beschikbare
middelen. Sommige zorgaanbieders geven daarbij uitleg over de regeling. Ook heeft een aantal
ziekenhuizen aangegeven dat zij betalingsregelingen treffen met illegalen en andere
onverzekerbare vreemdelingen. Verder sturen de zorgaanbieders die op een stringente manier
omgaan met de inspanningsverplichting vrijwel altijd een rekening, vervolgens een
betalingsherinnering en daarna een aanmaning. Eén van de geïnterviewde apothekers gaf aan dat
er altijd aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen goed door wordt gevraagd of het
mogelijk is dat hij/zij of iemand uit zijn naaste omgeving betaalt voor de geboden medicijnen. Pas na
de genoemde stappen wordt er door de „stringente‟ zorgaanbieders eventueel aanspraak gemaakt
op de bijdrageregeling. Ook vragen zij telkens wanneer de patiënt opnieuw een bezoek brengt aan
de zorgaanbieder naar de gegevens en betalingsmogelijkheden van de onverzekerbare
vreemdeling.
Dit in tegenstelling tot de zorgaanbieders welke op een meer lichtvaardige wijze omgaan met de
inspanningsverplichting. Zij stellen de vraag omtrent de betaling vaak alleen bij de eerste keer
wanneer een illegaal en andere onverzekerbare vreemdeling een bezoek brengt aan de
zorgaanbieder. In het vervolg beschouwt de zorgaanbieder de patiënt als een illegaal en andere
onverzekerbare vreemdeling die niet de middelen heeft te betalen voor de zorg. De zorgaanbieders
welke meer „lichtvaardig‟ met de inspanningsverplichting omgaan sturen de rekening van de
geboden zorg direct naar het CVZ in het geval dat de patiënt een illegaal of andere onverzekerbare
vreemdeling is, die zelf aangeeft niet te kunnen betalen. Een aantal respondenten heeft
aangegeven dat zij enerzijds vragen naar de gegevens en betalingsmogelijkheden van de illegaal of
andere onverzekerbare vreemdeling. Anderzijds beschouwen zij het niet als hun taak om veel tijd en
moeite te stoppen in het verhalen van financiële middelen bij de patiënt. Daar speelt de lagere
vergoeding die zij krijgen voor deze patiënten mede een rol in evenals de hoogte van de
betalingsmogelijkheid van de illegaal of andere onverzekerbare vreemdeling. CVZ en
zorgaanbieders geven aan dat het in de praktijk lastig blijkt om vast te stellen of een illegaal of
andere onverzekerbare vreemdeling in staat is een deel van de kosten voor geleverde zorg zelf te
betalen. Tevens geven een aantal zorgaanbieders aan het moreel niet juist te vinden te blijven
vragen naar de financiële mogelijkheden van een illegaal of andere onverzekerbare vreemdeling.

44150

13

Vaststellen doelgroep onverzekerbare vreemdelingen

De bijdrageregeling is van toepassing op het leveren van medisch noodzakelijke zorg aan „bepaalde
groepen vreemdelingen‟, zoals benoemd in paragraaf 2.2. Op basis van de gesprekken met de
geïnterviewde personen blijkt het in de praktijk lastig om vast te stellen of een persoon tot de
doelgroep behoort.
In de gesprekken met zorgaanbieders is aangegeven dat de zorgaanbieder in eerste instantie de
patiënt of cliënt vraagt om verzekeringsgegevens, het BSN nummer, identiteitspapieren en zijn/haar
verblijfsplaats. Wanneer het een persoon is welke tot de doelgroep behoort, heeft de patiënt geen
verzekering en in de meeste gevallen geen BSN nummer. Aangegeven wordt dat de patiënten ook
vaak terughoudend zijn met het opgeven van hun verblijfsplaats. Bij zorgaanbieders ontstaat dan
ook snel het vermoeden dat de patiënt mogelijk een illegaal of andere onverzekerbare vreemdeling
is. Aangegeven wordt dat dit vermoeden vaak wordt ondersteund door het „profiel‟ van de patiënt.
Zo is aangegeven dat het mogelijk is dat de kleding, de houding en het niet spreken van de
Nederlandse taal bijdragen aan het vermoeden van de zorgaanbieder dat iemand tot de doelgroep
behoort. Ook controleren zorgaanbieders of de patiënt op basis van zijn/ haar nationaliteit in
aanmerking komt voor de regeling. Wanneer men als zorgaanbieder verschillende systemen
(bijvoorbeeld COV15) heeft geraadpleegd waarin ook de naam van de persoon niet is geregistreerd,
geeft een respondent aan dat men er in de praktijk dan van uit gaat dat het een illegaal of andere
onverzekerbare vreemdeling is. Tevens geven een aantal zorgaanbieders aan dat het voorkomt dat
een patiënt/cliënt via steunorganisaties verwezen wordt naar een zorgaanbieder, waardoor het voor
de zorgaanbieder eenvoudiger is vast te stellen of een persoon tot de doelgroep behoort.
Aangegeven wordt dat ziekenhuizen en apothekers soms illegalen of andere onverzekerbare
vreemdelingen krijgen doorverwezen door huisartsen. In deze gevallen wordt meestal direct
aangegeven dat de patiënt een illegaal of onverzekerbare vreemdeling betreft.
Tussen zorgaanbieders bestaan er verschillen in de mate waarin zij zich inspannen om de status
van de patiënt vast te stellen. Tevens is aangegeven dat er verschillen bestaan in het al dan niet
protocollair uitvragen van de gegevens van een onverzekerbare vreemdeling. Zo hanteert een deel
van de zorgaanbieders een protocol bij het uitvragen van de gegevens, in tegenstelling tot andere
zorgaanbieders. In één van de gesprekken met een respondent van een niet-gecontracteerd
ziekenhuis, bleek dat zij een procedure hebben opgesteld voor de medewerkers van het ziekenhuis,
waarin relevante informatie zoals verantwoordelijkheden en bevoegdheden en de processtappen
die men moet volgen bij het verlenen van zorg aan illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen zijn opgenomen. Weer een andere zorgorganisatie heeft een protocol ontwikkeld
waarin duidelijk is aangegeven welke vormen van zorg wel en niet onder de regeling vallen.

15

Het COV (Controle op verzekeringsrecht) is een door Vecozo beheerd systeem waarmee zorgaanbieders

kunnen controleren of een patiënt verzekerd is.

44150

14

Het CVZ heeft als uitvoeringsinstantie van de regeling een handleiding 16 beschikbaar gesteld voor
zorgaanbieders, welke zorgorganisaties kan helpen bij het vaststellen of een persoon tot de
doelgroep behoort waar de bijdrageregeling op van toepassing is.
Medisch noodzakelijke zorg
Inspanningsverplichting zorgaanbieders
Alleen
indien zorgaanbieders
medisch
noodzakelijke zorg aan een illegaal of andere
Identificatie
van onverzekerbare
vreemdeling
onverzekerbare vreemdeling verlenen kunnen zij, in geval er sprake is van oninbare kosten,
aanspraak maken op artikel 122a Zvw. Er bestaan twee betekenissen van medisch noodzakelijk,
zoals ook is aangegeven in paragraaf 2.2. De eerste betekenis betreft medisch noodzakelijke zorg,
zoals deze is vastgelegd in het basispakket en de AWBZ. De tweede betreft de definiëring van
medisch noodzakelijke zorg, zoals deze is opgesteld door Commissie Klazinga. Hierbij staat het
oordeel van de behandelend arts centraal. Het CVZ verstaat onder medisch noodzakelijke zorg het
basispakket én het oordeel van de behandelend arts. Oftewel, het betreft een en/en situatie.
De meerderheid van de gesprekspartners ervaart weinig problemen bij het bepalen van het
criterium medisch noodzakelijke zorg. De afweging of de zorgvraag van een onverzekerbare
vreemdeling onder het criterium valt, wordt gemaakt door de zorgverlener.
Bovendien zijn een aantal zorgaanbieders, zoals apothekers, pas later in de zorgketen aan zet. In
dit geval wordt ervan uitgegaan dat bij de initiële verwijzer (huisarts of ziekenhuis) al een check op
medisch noodzakelijke zorg heeft plaatsgevonden. Aangegeven is dat wanneer illegalen en andere
onverzekerbare vreemdelingen een bezoek brengen aan een zorgaanbieder, er in de meeste
gevallen sprake is van zorgvragen die vallen onder het criterium medisch noodzakelijke zorg.
Echter, ook is door een enkele huisarts aangegeven dat het in een aantal gevallen lastig is om te
bepalen hoe terughoudend men moet zijn bij bepaalde behandelingen. Een voorbeeld hiervan is
cosmetische chirurgie. De vraag is in hoeverre de arts een ander beleid moet hanteren voor een
onverzekerbare vreemdeling en of cosmetische chirurgie medisch noodzakelijk is. Daarnaast kan
het criterium problemen geven bij vormen van psychiatrische/ psychische aandoeningen, maar ook
is door zowel zorgaanbieders als belangenbehartigers aangegeven dat er aandoeningen zijn die de
potentie hebben uit te groeien tot medisch noodzakelijke zorg maar op het ogenblik hier nog niet toe
behoren.
Zorg binnen artikel 122a Zvw
Medisch noodzakelijke zorg
Op grond van artikel 122a Zvw is het CVZ verantwoordelijk voor het verstrekken van bijdragen aan
Inspanningsverplichting zorgaanbieders
zorgaanbieders die inkomsten derven als gevolg van het verlenen van medisch noodzakelijke zorg
aan
illegalen van
en andere
onverzekerbare
vreemdelingen. De bijdrage geldt voor zorg als bedoeld in
Identificatie
onverzekerbare
vreemdeling
artikel 11 Zvw en artikel 6 van de AWBZ, voor zover deze zorg medisch noodzakelijk wordt geacht.
Bij AMvB kunnen vormen van zorg als bedoeld in artikel 11 Zvw en artikel 6 AWBZ zijn, worden
uitgezonderd.

16

CVZ (28 januari 2011). “Hoe stel ik vast dat iemand illegaal in Nederland verblijft?” Brief aan zorgaanbieders.

44150

15

Tandartsenzorg vanaf de leeftijd van 18 jaar, het laten verrichten van een abortus zonder medische
indicatie en voorgeschreven medicijnen (o.a. bepaalde antidepressiva en anticonceptie) die geen
onderdeel uitmaken van het basispakket, vallen buiten de bijdrageregeling. Gesprekspartners
hebben aangegeven dat hier wel behoefte aan is vanuit de doelgroep en dat deze vormen van zorg
een preventieve werking kunnen hebben.
Met name de tandartsenzorg levert volgens een aantal respondenten in de praktijk veel problemen
op. Tot 1 januari 2011 viel tandartsenzorg voor personen tot 22 jaar in het basispakket en onder de
bijdrageregeling. Deze leeftijdsgrens is op 1 januari 2011 verlaagd naar 18 jaar. Het is nu niet meer
mogelijk voor tandartsen om de rekening van illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen
ouder dan 17 jaar te declareren. Ten tijde van het Koppelingsfonds bestond deze mogelijkheid nog
wel. In 2010 heeft het Breed Medisch Overleg (BMO) een inventarisatie aan het ministerie van VWS
aangeboden welke de stand van zaken beschrijft rondom tandheelkundige zorg aan
ongedocumenteerde migranten boven de leeftijd van (toen nog) 21 jaar. Zij stelden dat de toegang
tot de tandheelkundige zorg voor ongedocumenteerde patiënten (boven 21 jaar), die over weinig of
geen financiële middelen beschikken, onvoldoende is. Daarnaast stelde het BMO dat de paar lokale
initiatieven die in 2009 de ergste tandheelkundige noden van een beperkt deel van de
betalingsonmachtige, ongedocumenteerde patiënten konden verlichten, onvoldoende waren in
aantal, omvang en in duurzaamheid om zelfs maar deze beperkte noodhulp te continueren.
Tenslotte geven zij aan dat er formeel geen duidelijk beeld van de werkelijke omvang van de
problematiek rond tandheelkundige zorg aan betalingsonmachtige ongedocumenteerde patiënten
bestaat.17 Duurdere (acute) vormen van zorg, zoals kaakchirurgie, vallen daarentegen wel onder de
bijdrageregeling wanneer er sprake is van medisch noodzakelijke zorg. Respondenten geven aan
dat door preventieve tandheelkundige zorg een bezoek aan de duurdere kaakchirurg kan worden
voorkomen. Het betreft hierbij de afweging preventie versus medische noodzaak. Tevens is in één
van de gesprekken aangegeven dat in het buitenland de tandartsenzorg vaak vele malen slechter is
geregeld dan in Nederland. Gesteld wordt dat de staat van gebitten van volwassen illegalen en
andere onverzekerbare vreemdelingen dan ook vaak slechter is dan van volwassen Nederlandse
burgers.
3.2 Toegankelijkheid van zorg aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen
De toegankelijkheid van zorg aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen is afhankelijk
van de landelijke dekking van gecontracteerde zorgaanbieders, de bereidheid van de zorgaanbieder
tot het verlenen van zorg én de bekendheid van de bijdrageregeling bij zorgaanbieders en bij de
doelgroep van de bijdrageregeling zelf. Deze zullen hierna nader worden toegelicht.
Op voorhand is het echter van belang om te melden dat uit het gesprek met de IGZ duidelijk is
geworden dat zij nauwelijks tot geen signalen ontvangt dat de toegankelijkheid van zorg in het
geding is. De IGZ gaat er dan ook vanuit dat er geen knelpunten zijn rondom toegankelijkheid.
Indien de IGZ al signalen ontvangt van situaties waarbij de toegankelijkheid van zorg voor illegalen
en andere onverzekerbare vreemdelingen in het geding is, ontvangt zij deze signalen momenteel

17

Breed Medisch Overleg. (11 februari 2011). Tandheelkundige Zorg voor Ongedocumenteerde Migranten

‘Voor hun kiezen…’, Utrecht

44150

16

alleen van Dokters van de Wereld. De IGZ geeft aan dat de illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen een belangrijke doelgroep voor betreft gelet op het kwetsbare karakter. De IGZ
hanteert dan ook een bijzondere aanpak rond meldingen van illegalen en andere onverzekerde
vreemdelingen, omdat zij bijvoorbeeld lastig terecht kunnen bij een zorgverzekeraar.

Landelijke dekking van gecontracteerde zorgaanbieders
Zorg buiten artikel 122a Zvw
In de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel is opgenomen dat het CVZ bij de keuze van de te
Medisch noodzakelijke zorg
contracteren zorgaanbieders rekening zal houden met de spreiding van illegalen over het land.
Inspanningsverplichting zorgaanbieders
Als er relatief veel illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen verblijven in een bepaalde
Identificatie
onverzekerbare
vreemdeling
provincie,
danvan
zullen
daar relatief veel
zorgaanbieders worden gecontracteerd.
Ziekenhuizen
Het CVZ is bij de contractering van ziekenhuizen uitgegaan van één ziekenhuis per GGD-regio
zoals die bestonden onder de uitvoering van de regeling van de Stichting Koppeling. Dit houdt in dat
27 ziekenhuizen gecontracteerd dienden te worden. De eerste CVZ monitor van 31 maart 2009
meldt dat er 22 ziekenhuizen zijn gecontracteerd. Een jaar later is er in één regio een extra
ziekenhuis gecontracteerd en in één van de openstaande regio‟s ook een ziekenhuis
gecontracteerd. Op 13 april 2011 meldt het CVZ in haar monitor dat er 26 ziekenhuizen
gecontracteerd zijn. Er zijn tevens „achtervang‟ ziekenhuizen gecontracteerd om een dekkend
zorgaanbod te borgen.
Een illegaal of andere onverzekerbare vreemdeling kan, indien sprake is van een spoedeisende
hulpvraag, bij ieder Nederlands ziekenhuis terecht. Door een niet gecontracteerd ziekenhuis is
aangegeven dat het (bezien vanuit de 80% vergoeding) wel zaak is om de illegaal of andere
onverzekerbare vreemdeling over te plaatsen naar een gecontracteerd ziekenhuis, wanneer de
gezondheidstoestand van de patiënt dit toelaat.
Apotheken
In de eerste CVZ monitor spreekt het CVZ het streven uit om per gemeente één apotheek te
contracteren. Nederland kende in 2009 441 gemeenten. Vanwege de combinatie van
grondoppervlak en spreiding van illegalen heeft het CVZ in Amsterdam en Rotterdam vijf resp. drie
apotheken gecontracteerd. In maart 2009 waren 329 apotheken gecontracteerd. Er waren
verschillende redenen dat nog niet in elke gemeente een apotheek gecontracteerd was.
In 46 kleine gemeenten is geen apotheek aanwezig en in 72, vooral kleinere, gemeenten is geen
enkele apotheek ingegaan op het contractvoorstel van het CVZ. In 2009 heeft het CVZ geen
signalen bereikt waaruit zou blijken dat het ontbreken van een gecontracteerde apotheek in een
bepaalde gemeente tot problemen zou leiden voor de toegankelijkheid van de geneesmiddelenzorg
voor illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen. Het zwaartepunt van de uitvoering van de
regeling ligt in de Randstad, met een uitschieter in Amsterdam. In Amsterdam en Leiden is per 1 juli
2010 een extra apotheek gecontracteerd.

44150

17

Op 31 december 2010 waren in totaal 361 apotheken gecontracteerd (CVZ monitor 13 april 2011).
Er zijn 46 gemeenten waar het CVZ geen apotheek heeft gecontracteerd terwijl er wel een
apotheek aanwezig is. Kennelijk bestond in 2008/2009 bij deze apotheken geen behoefte om een
overeenkomst met het CVZ aan te gaan. Ook in deze gemeenten zal het CVZ in 2011 een
aanbestedingsprocedure starten. Overigens betreft het hier uitsluitend gemeenten waar weinig tot
geen illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen verblijven. Het feit dat het CVZ in deze
gemeenten op dit moment geen apotheek heeft gecontracteerd, leidt volgens het CVZ daarom in de
praktijk niet tot problemen. De hulpverleningsorganisaties STIOM en OKIA hebben bij het CVZ
aangedrongen op het contracteren van een tweede apotheek voor de gemeente Den Haag.
De door deze organisaties aangedragen argumenten hebben bij het CVZ geleid tot het voornemen
om met ingang van 1 januari 2012 een tweede apotheek in de gemeente Den Haag te contracteren.
De apotheek die in Den Haag als eerste gecontracteerd is bevindt zich in Scheveningen, hetgeen
voor de toegankelijkheid voor vreemdelingen geen vooruitgang is, aldus gesprekspartners,
waaronder de apotheek in Scheveningen en een belangenorganisatie.
Uit de werkbijeenkomst is tevens naar voren gekomen dat de locatie van de gecontracteerde
apotheek in Groningen ongunstig is ten opzichte van de locatie waar de concentratie illegalen en
andere onverzekerbare vreemdelingen zich bevindt.
AWBZ en GGZ
Vanwege de grote mate van diversiteit in de AWBZ- en GGZ-zorg heeft het CVZ in 2009 besloten
om die instellingen te contracteren die ook daadwerkelijk zorg leveren aan illegalen en andere
onverzekerbare vreemdelingen. Instellingen die bij het CVZ melden dat ze zorg leveren of willen
gaan leveren aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen kunnen worden
gecontracteerd door het CVZ. Dit resulteerde in oktober 2009 in negen gecontracteerde AWBZinstellingen en dertien GGZ-instellingen. In april 2011 rapporteert het CVZ dat zij inmiddels 27
AWBZ-instellingen en 40 GGZ-instellingen heeft gecontracteerd. Gecontracteerd zijn de
rechtspersonen. Dit betekent dat de daaronder feitelijk opererende locaties groter zijn.
Bereidheid van de zorgaanbieder tot het verlenen van zorg
Landelijke dekking van gecontracteerde zorgaanbieders
Zoals ook opgenomen in de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel zijn zorgaanbieders uit
Zorg buiten artikel 122a Zvw
hoofde van hun professionele verantwoordelijkheid verplicht om in voorkomend geval in aanmerking
Medischzorg
noodzakelijke
zorg
komende
te verlenen.
Iedere zorgaanbieder bepaalt vervolgens binnen de regels van de
beroepsethiek of en in welke mate hij bereid is mensen te helpen die mogelijk niet in staat zijn te
Inspanningsverplichting zorgaanbieders
betalen.
Identificatie van onverzekerbare vreemdeling
Uit gesprekken, documenten en de werkbijeenkomst blijkt dat de mate van bereidheid wisselt
tussen zorgaanbieders. Hieronder gaan wij in op de verschillende zorgaanbieders.
Huisartsen
Huisartsen lijken volgens belangenorganisaties het meest bereid te zijn tot het verlenen van zorg
aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen. Zij worden gezien als het meest
toegankelijk in het verlenen van zorg en zijn over het algemeen goed bekend met de

44150

18

bijdrageregeling. Dit kan deels verklaard worden door de positionering van de huisarts vooraan in
de zorgketen. Bovendien wordt aangegeven dat er bereidwillige huisartsen zijn die goed bekend zijn
bij hulporganisaties voor zorgverlening aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen. Dat
maakt de toegankelijkheid van deze specifieke huisartsen extra laagdrempelig.
Tandartsen
Een aantal belangenorganisaties en GGD‟en geven aan dat tandheelkundige zorg voor mensen van
18 jaar en ouder vrijwel geheel ontoegankelijk geworden is omdat rekeningen vrijwel altijd te hoog
zijn om zelf te betalen en er signalen zijn dat veel tandartsen niet bereid zijn de zorg zonder betaling
te verlenen.
Aangegeven is dat over het algemeen de mondgezondheid van illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen slecht is door gebrekkig onderhoud van het gebit in het verleden, wat leidt tot grotere
gezondheidsproblemen. In documenten en de media is over verschillende incidenten geschreven 18.
Ook belangenorganisaties zeggen veel vragen en klachten over deze situatie te ontvangen.
Verloskundigen en kraamhulpen
Verloskundigen en kraamhulpen kunnen 100% van de oninbare kosten die verband houden met
zwangerschap en bevalling vergoed krijgen. Over de toegankelijkheid van deze zorgaanbieders
hebben wij in documenten en uit gesprekken geen negatieve signalen opgevangen.
Apotheken
Over het algemeen is de indruk dat de toegankelijkheid van apotheken in het kader van de
bijdrageregeling goed is. Zowel belangenorganisaties als GGD‟en hebben aangegeven dat op
enkele plaatsen de fysieke toegankelijkheid is afgenomen, doordat de gecontracteerde apotheek nu
aan de andere kant van de stad ligt (zoals het geval is in Groningen en Den Haag/Scheveningen).
In de aanbestedingsprocedure van het CVZ is de fysieke toegankelijkheid geen criterium geweest
voor selectie, danwel uitsluiting.
Ziekenhuizen
Volgens een belangenorganisatie zijn ziekenhuizen één van de meest moeilijk bereikbare
zorginstellingen voor de illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen. Aangegeven wordt dat
een ziekenhuis voor een illegaal of andere onverzekerbare vreemdeling een instantie is met een
hoge drempel. Er ligt ook geen nadruk op een persoonlijke band die bijvoorbeeld wel aanwezig is in
het contact met een huisarts.

18

Waaronder:
Breed Medisch Overleg, Tandheelkundige Zorg voor Ongedocumenteerde Migranten ‘Voor hun kiezen…’,.
(11 februari 2011).

A. Doeleman. Tandheelkundige hulp volwassen illegale patiënten niet meer vergoed. Door nieuwe regeling
veel gebitsproblemen illegalen. Nederlands Tandartsenblad (februari 2010).

Nederlands Tandartsenblad, Kruispost verleent ook tandheelkundige zorg, Extracties in souterrain op de
Wallen. Nederlands Tandartsenblad vol.65 no.11 (2010).


44150

19

Ook is door een belangenorganisatie aangegeven dat het moeilijk is voor een onverzekerbare
vreemdeling om in te haken op het protocol van het ziekenhuis, om te weten welke dingen hij/zij
moet zeggen om het juiste pad te bewandelen binnen de structuren die er zijn. Zo wordt
aangegeven dat een vreemdeling de consequenties niet kent van bijvoorbeeld de schuldverklaring
die hij aflegt. Het is in dit geval niet duidelijk voor de vreemdeling of de schuldverklaring wel of niet
naar het CVZ gestuurd wordt.
Volgens belangenorganisaties is daarnaast aan de balie vaak sprake van onbekendheid met de
regeling. Aangegeven wordt dat dit in de praktijk in een aantal gevallen wordt opgelost door
bemiddeling van hulporganisaties. Toegang tot de zorg in ziekenhuizen lijkt volgens een
belangenorganisatie hierdoor alleen mogelijk met behulp van de hulpverleningsorganisaties.
Dat horen we overigens ook terug van illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen zelf die
we hebben gesproken. Hier heeft CVZ wel extra voorlichting op ingezet.
In een gesprek met een belangenorganisatie is aangegeven dat voor de mensen met een
asielverleden het relatief gezien makkelijker is om toegang te vinden tot zorg, dan voor mensen
zonder een asielverleden. Een opgegeven verklaring hiervoor is dat mensen met een asielverleden
meer in beeld zijn bij instanties en vaak een groter netwerk hebben.
AWBZ
In een gesprek met een belangenorganisatie is aangegeven dat verpleeghuizen heel terughoudend
zijn om illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen op te nemen. Dit vanwege de
achtergrond van de persoon, de taal en het mogelijk lange verblijf van de onverzekerbare
vreemdeling.
GGZ
Uit documenten van belangenorganisaties, gesprekken en de werkbijeenkomst blijkt dat er sprake is
van onderbehandeling van GGZ-problematiek bij illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen. Aangegeven is dat van de doelgroep het topje van de ijsberg actief naar hulp zoekt,
omdat ze bijvoorbeeld mondig en hoogopgeleid zijn.
Twee van de belangenorganisaties die wij gesproken hebben geven aan dat er vrij veel meldingen
van problemen zijn van illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen met betrekking tot de
toegankelijkheid van GGZ-instellingen. Er is volgens één van hen zelfs sprake van een toename
van meldingen dat illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen niet terecht kunnen bij GGZinstellingen.
Aangegeven wordt dat GGZ-instellingen vaak grote organisaties zijn. Daardoor zouden
hulpverleners en de (financiële) administratie vaak niet bekend zijn met de bijdrageregeling. Dit
wordt specifiek voor de GGZ versterkt doordat deze sector geen aanbestedingsprocedure voor de
bijdrageregeling heeft doorlopen, en derhalve op organisatieniveau minder betrokken is geweest.
De toegankelijkheid van de zorg bij GGZ hulpverlening hangt daarmee erg af van bepaalde
personen in de instellingen die bijvoorbeeld ervaring hebben met de hulpverlening aan illegalen en
andere onverzekerbare vreemdelingen.

44150

20

Een belangenorganisatie geeft aan dat er waarschijnlijk inhoudelijke overwegingen zijn die GGZinstellingen terughoudend maken in het verlenen van zorg aan illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen: de illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen hebben geen vaste
verblijfplaats en geen stabiele thuissituatie. Vaak is het moeilijk om therapietrouw te realiseren.
Illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen snappen bijvoorbeeld niet hoe ze de medicatie
moeten innemen. Ook de taal kan een barrière vormen.
Hierbij moet echter worden opgemerkt dat de prognoses voor 2011 ook een ander beeld laten zien.
Gebaseerd op de gerealiseerde uitbetalingen van januari tot en met mei 2011 heeft CVZ geschat
dat de vergoeding aan GGZ-instellingen zal stijgen tot € 2,7 miljoen, ten opzichte van € 1,1 miljoen
in 2010. Ook de prognose voor de vergoedingen aan AWBZ-instellingen voor 2011 is flink hoger
dan de bijdrage in 2010 (€ 600.000,- in 2011 versus € 159.000,- in 2010).
In 2009 gebruikten de twee zorgsoorten samen nog € 1,5 miljoen. 19 De oorzaak van deze stijging
ligt mogelijk in het feit dat de regeling nu bekender is bij medewerkers.
Abortusklinieken
Vergoeding van zwangerschapsafbreking in abortusklinieken vindt plaats op grond van de Regeling
subsidies AWBZ waarvoor artikel 44 van de AWBZ de basis biedt. Zwangerschapsafbreking die
onder deze subsidieregeling valt komt dus niet in aanmerking voor een vergoeding op grond van de
wettelijke bijdrageregeling als bedoeld in artikel 122a Zvw.
Zwangerschapsafbreking op grond van medische indicatie die in voorkomend geval zal worden
afgegeven door een arts of specialist, is zorg die wordt vergoed op grond van artikel 11 Zvw. Als
een illegaal verblijvende of onverzekerbare vreemdeling zwangerschapsafbreking op medische
indicatie voorgeschreven krijgt, kan de zorgaanbieder, als de kosten niet (volledig) op de cliënt
kunnen worden verhaald, een bijdrage vragen.
Abortushulpverlening in abortusklinieken zonder medische indicatie valt niet onder de
bijdrageregeling omdat het niet wordt gezien als medisch noodzakelijke zorg op grond van artikel
122a Zvw. CASA, een landelijke organisatie die hulp verleent op het gebied van geboorteregeling
en seksuele gezondheidszorg, heeft vijf abortusklinieken. Zij geven aan ongeveer de helft van alle
abortussen in Nederland uit te voeren.
Afgelopen juli is CASA een pilot gestart waarbij illegale vrouwen is gevraagd om persoonlijke
gegevens en documenten waarmee zij kunnen aantonen dat ze niet uit Europa komen en dat hun
asielaanvraag is afgewezen. Door meer inzicht te krijgen in de problematiek hoopt CASA dat
abortus ook wordt opgenomen in de regeling. De eerste resultaten van deze pilot20 zijn begin
oktober aan Berenschot toegezonden door CASA.
Gebleken is dat in de periode juli tot en met september 2011 zich zeven vrouwen hebben gemeld bij
CASA die voldoen aan de definitie die CASA hanteert, te weten: afkomstig uit landen buiten Europa
en de vrouw heeft een tijdelijke verblijfsvergunning gehad of heeft een verblijfsvergunning

19

In CVZ-cijfers van 2009 zijn de vergoedingen aan AWBZ-instellingen en GGZ-instellingen niet uitgesplitst.

20

CASA, Registratie zwangerschapsafbreking bij illegalen, 8 oktober 2011.

44150

21

aangevraagd die is afgewezen. De meeste vrouwen waren verwezen door een instelling die hulp
biedt aan illegalen (bijvoorbeeld de Pauluskerk in Rotterdam).
Op basis van deze gegevens neemt CASA aan dat jaarlijks ongeveer 30 illegalen zich tot één van
de CASA klinieken wenden met het verzoek tot een zwangerschapsafbreking. Bij de CASA klinieken
wordt ongeveer de helft van het aantal zwangerschapsafbrekingen in Nederland uitgevoerd. Dit zou
volgens CASA betekenen dat het landelijk gaat om ongeveer 60 illegale vrouwen die een verzoek
hebben tot zwangerschapsafbreking.
Bekendheid van de bijdrageregeling bij zorgaanbieders
Bekendheid van de bijdrageregeling – bij illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen
Toegang tot de zorg is afhankelijk van het feit of individuele medewerkers van een zorgaanbieder bij
Bereidheid van de zorgverlener tot het verlenen van zorg
wie de onverzekerbare vreemdeling zich meldt, bekend zijn met het bestaan van de
Landelijke dekking van gecontracteerde zorgaanbieders
bijdrageregeling.
Zorg
buiten
artikel
122a
Het
CVZ
heeft,
blijkens
deZvw
CVZ monitoren, op 16 december 2008 ca. 15.000 voorlichtingsbrieven
verstuurd naar alle ziekenhuizen, apotheken, huisartsen, tandartsen, verloskundigen en
Medisch noodzakelijke zorg
kraamzorgorganisaties. Deze brief bevatte, naast algemene informatie over het wettelijk kader, op
zorgaanbieders
deInspanningsverplichting
betreffende beroepsgroep
toegesneden informatie over de uitvoering van de regeling. Medio
2010 is aan alle ziekenhuizen een brief gezonden met een herhaling van de uitleg van de regeling,
Identificatie van onverzekerbare vreemdeling
een uitleg voor het begrip „illegaal‟ en een conceptpublicatie voor het personeelsblad van de
ziekenhuizen. Op 27 november 2008 heeft het CVZ een voorlichtingsbijeenkomst over de nieuwe
regeling georganiseerd voor koepelorganisaties en belangenbehartigende organisaties. Eind 2009
is medewerking verleend aan een door Dokters van de Wereld georganiseerd congres over de
zorgverlening aan illegalen en tevens heeft CVZ in 2009 en 2010 deelgenomen aan vergaderingen
van de stuurgroep Lampion. Op 22 september 2010 heeft het CVZ overleg gevoerd met het Breed
Medisch Overleg, waarbij door het CVZ eveneens informatie is gegeven over de uitvoering van de
regeling. Ook heeft het CVZ in 2010 werkbezoeken gebracht aan vijf apotheken met een hoge
omzet. Op de website van het CVZ is voorlichting over de regeling te vinden, evenals een overzicht
van gecontracteerde apotheken en ziekenhuizen.
In aanvulling hierop heeft het CVZ op 24 november 2010 overleg gevoerd met vertegenwoordigers
van de gecontracteerde ziekenhuizen.
Naast informatievoorziening door het CVZ is er ook informatiemateriaal verstrekt door
koepelorganisaties. Zo heeft bijvoorbeeld de LHV per brief informatie verstrekt aan huisartsen. Deze
brief ging in op de financiële compensatie door het CVZ, het doorverwijzen naar apotheken,
e
ziekenhuizen en 3 lijns zorginstellingen en overige aandachtspunten zoals tolken, steun en advies,
en dergelijke.
Ondanks de informatievoorziening aan zorginstellingen door het CVZ blijkt vaak (op basis van onze
gesprekken en documentstudie) dat individuele medewerkers niet bekend zijn met het bestaan van
de bijdrageregeling. Dat lijkt in zijn algemeenheid het geval te zijn doordat de informatie is
gezonden naar de rechtspersoon, waaronder vervolgens verschillende locaties operationeel zijn of
omdat de instellingen erg groot zijn (bijvoorbeeld ziekenhuizen en GGZ-instellingen) waardoor
baliepersoneel, hulpverleners en/of de (financiële) administratie niet op de hoogte zijn van de

44150

22

regeling. Illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen worden in deze gevallen weggestuurd
als ze niet kunnen betalen of worden überhaupt verkeerd geïnformeerd waardoor de vreemdelingen
ook niet meer terug (durven) te komen.
Onbekendheid met de regeling geldt des te meer voor die zorginstellingen die nog geen ervaring
hebben opgedaan met de bijdrageregeling omdat zij slechts incidenteel worden geconfronteerd met
een hulpvraag van een onverzekerbare vreemdeling. Zo zijn er regio‟s waar relatief weinig illegalen
en andere onverzekerbare vreemdelingen verblijven waardoor het regionaal geldt dat er weinig
bekendheid is met de regeling.
Andersom is dan ook niet vreemd dat de meeste zorgaanbieders die een beroep doen op de
bijdrageregeling, afkomstig zijn uit Amsterdam, Rotterdam-Rijnmond en Den Haag.
Van de kraamzorgorganisatie die wij hebben gesproken hebben wij bovendien begrepen dat niet
direct helder was of poliklinische bevallingen onder de bijdrageregeling vielen en bevallingen in het
Kraamhotel (die normaal werden gezien als thuisbevallingen). Op een antwoord moest lang
gewacht worden. Er is in één geval geen bijdrage verstrekt om deze reden.
Bekendheid van de bijdrageregeling bij illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen

In zijn algemeenheid geldt dat bekendheid met de bijdrageregeling onder illegalen en andere
onverzekerbare vreemdelingen groter is als zij lid zijn van een vereniging of aansluiting hebben
gevonden bij een informeel netwerk. Het informele netwerk is divers samengesteld: zo zijn er
moskeeën en kerken (de Pauluskerk is een aantal keer genoemd) die doorverwijzen naar
huisartsen, maar ook belangenorganisaties wijzen illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen de weg.
Belangenorganisaties zoals LOS, Dokters van de Wereld, Pharos en Vluchtelingen in de Knel, en
organisaties als de FNV, organiseren bijeenkomsten voor illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen met als doel hen te voorzien van informatie.
Ook wordt door hen voorlichtingsmateriaal verspreid onder de illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen om informatie te verschaffen over de toegang tot de Nederlandse gezondheidszorg
(zoals die van Dokters van de Wereld/Lampion en van Pharos).
Belangenorganisaties hebben in de gesprekken aangegeven te beschikken over een netwerk van
huisartsen waarnaar zij verwijzen.
Als illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen bekend zijn met deze organisaties doen zich
dan ook geen knelpunten voor met de toegankelijkheid; zo is ook gebleken uit onze gesprekken met
enkele (voorheen) illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen. Een zorgaanbieder heeft
aangegeven dat op deze wijze voor de zorgaanbieder al direct bekend is dat de patiënt die zich
meldt, tot de doelgroep van de bijdrageregeling behoort.
Het CVZ heeft geen rol gehad in de informatievoorziening met betrekking tot de bijdrageregeling
aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen zelf. Uit de CVZ monitor blijkt dat de
voornaamste reden hiervoor ligt in de karakteristieken van de doelgroep van de bijdrageregeling:
illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen zijn nu eenmaal lastig te identificeren en te

44150

23

traceren, daar ze vaak geen vaste verblijfplaats hebben en in de meeste gevallen anoniem willen
blijven. Het is dan ook moeilijk om de verantwoordelijkheid voor de informatievoorziening aan deze
doelgroep bij één partij te beleggen.
3.3 CVZ als uitvoeringsorganisatie
Aanbestedingsprocedure
Bekendheid van de bijdrageregeling bij illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen
Zoals gezegd heeft het CVZ de niet direct toegankelijke zorg via een aanbestedingsprocedure
Bereidheid van de zorgverlener tot het verlenen van zorg
gecontracteerd. Als gecontracteerde zorginstelling kun je voor vergoeding van deze zorg op grond
van
de bijdrageregeling
aanmerking komen,
niet gecontracteerde zorginstellingen komen
Landelijke
dekking vaningecontracteerde
zorgaanbieders
daarvoor niet in aanmerking.
Zorg buiten artikel 122a Zvw
Uit gesprekken met belangenbehartigers en zorgaanbieders blijkt dat de gunning op grond van de
Medisch noodzakelijke zorg
aanbestedingsprocedure niet geheel naar wens is verlopen. Zo is er volgens zorgaanbieders te
weinig
(tot geen) rekeningzorgaanbieders
gehouden met de mate van toegankelijkheid van de te contracteren
Inspanningsverplichting
zorgaanbieder, de mate van ervaring die de zorgaanbieder reeds heeft opgedaan met zorgverlening
Identificatie van onverzekerbare vreemdeling
aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen en is te veel (alleen) gekeken naar het
kostenaspect.
In een rapport van het BMO van juni 2009 21 is opgenomen dat van alle aanbestedingscriteria de
geboden prijs voor 80% heeft meegewogen; ervaring met en bekendheid bij de doelgroep waren
van ondergeschikt belang. In het rapport wordt gesteld dat hierdoor de situatie is ontstaan dat
zorgaanbieders zijn gecontracteerd die weinig tot geen ervaring hadden met zorgverlening aan
illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen of zich op grote afstand bevonden van het
woongebied van het merendeel van de illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen.
Bovendien werd gesteld dat de periode om in te schrijven op de aanbesteding erg kort was
waardoor een aantal ervaren zorgaanbieders de kans zou zijn misgelopen om mee te dingen terwijl
zij mogelijk wel geschikte zorgaanbieders zouden zijn geweest.
Informatievoorziening
Aanbestedingsprocedure
In de vorige paragraaf is onder het kopje „bekendheid met de bijdrageregeling bij zorgaanbieders‟ al
Bekendheid van de bijdrageregeling bij illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen
de nodige aandacht besteed aan de informatievoorziening van het CVZ aan de zorgaanbieders. Uit
gesprekken
een
beeld dat detotinformatievoorziening,
Bereidheid volgt
van de
zorgverlener
het verlenen van zorghoewel in 2009 niet optimaal
vormgegeven, inmiddels goed verloopt.
Landelijke dekking van gecontracteerde zorgaanbieders
Daar waar de meeste zorgaanbieders in het begin van 2009 niet goed op de hoogte waren van de
Zorg buiten artikel 122a Zvw
bijdrageregeling, is dit inmiddels breder bekend. Het CVZ heeft aangegeven dat de indruk leeft dat
erMedisch
nog steeds
minder bekendheid
is met de bijdrageregeling in gebieden waar relatief weinig
noodzakelijke
zorg
onverzekerbare vreemdelingen wonen. Dat geldt ook voor de GGZ-zorg, terwijl er volgens
Inspanningsverplichting zorgaanbieders
Identificatie van onverzekerbare vreemdeling
21

Breed Medisch Overleg, „Toegankelijkheid van de gezondheidszorg voor mensen zonder wettelijke

verblijfsstatus, eerste inventarisatie van knelpunten‟, juni 2009.

44150

24

verschillende gesprekspartners (o.a. belangenorganisaties) veel verborgen GGZ-problematiek is.
Volgens het eerder aangehaalde rapport van het BMO kwamen er in elk geval in 2009 signalen
binnen dat instellingen niet op de hoogte zijn van de mogelijkheid om een contract met het CVZ af
te sluiten.
Tevens heeft een zorgaanbieder aangegeven dat het CVZ meer aandacht had kunnen besteden
aan de informatievoorziening naar de zorgaanbieders, met name op het punt hoe ziekenhuizen met
elkaar moeten omgaan bij overdracht van patiënten en het informeren van huisartsen over naar
welk ziekenhuis zij illegalen of andere onverzekerbare vreemdelingen moeten doorverwijzen.
CVZ Monitor
Informatievoorziening
Zowel belangenorganisaties als GGD‟en geven aan dat door aanpassing van de regelgeving (van
Aanbestedingsprocedure
Stichting
Koppeling naar artikel 122a Zvw) de monitorfunctie van de GGD vandaag de dag beperkt
isBekendheid
en grotendeels
door het
CVZ.
van overgenomen
de bijdrageregeling
bij illegalen
en andere onverzekerbare vreemdelingen
BijBereidheid
de uitvoering
de regeling van
de Stichting
van van
de zorgverlener
tot het
verlenen Koppeling
van zorg hadden de GGD‟en een coördinerende
rol. GGD‟en ontvingen declaraties van zorgaanbieders, toetsten deze inhoudelijk en handelden ze
Landelijke
gecontracteerde
financieel
af.dekking
GGD‟envan
geven
aan dat ze opzorgaanbieders
deze wijze inzicht hadden in de toegankelijkheid van
zorg
illegalen
andere
Zorgvoor
buiten
artikelen
122a
Zvwonverzekerbare vreemdelingen. Sommige GGD regio‟s hadden
regionale samenwerkingsverbanden ingericht die zich ten doel stelden de toegankelijkheid van
Medischnoodzakelijke
noodzakelijkezorg
zorgvoor onverzekerde en insolvente vreemdelingen te waarborgen. Een
medisch
22
voorbeeld
is RUIS in de zorgaanbieders
provincie Utrecht.
Inspanningsverplichting
Met
de komstvan
vanonverzekerbare
de stroomlijningvreemdeling
van de bijdrageregelingen via artikel 122a Zvw, is de rol van de
Identificatie
GGD‟en gewijzigd. Zij ontvangen niet langer de declaraties van zorgaanbieders. Aangegeven wordt
dat daarmee het inzicht in de totale omvang van zorg bij GGD‟en verdween.
Bovendien wordt de betrokkenheid van de GGD niet meer gefinancierd sinds de inwerkingtreding
van de nieuwe bijdrageregeling. GGD Nederland heeft besloten nog één jaar haar functie te blijven
uitoefenen en zich vanaf 2010 terug te trekken omdat de betrokkenheid niet zelfstandig te
financieren is.
Het CVZ heeft als uitvoeringsinstantie van de bijdrageregeling de rol van de GGD‟en nu grotendeels
overgenomen. Zij monitort de gefinancierde zorgverlening aan illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen en rapporteert hierover twee keer per jaar aan het Ministerie van VWS.
Deze monitor geeft per zorgverlener aan hoe het invoeringstraject is verlopen door de jaren heen,
en geeft inzage in de verstrekte bijdragen per zorgverlener waarbij een onderscheid wordt gemaakt
naar regio, leeftijd, geslacht en nationaliteit.
De CVZ monitor biedt echter geen inzicht in de toegankelijkheid van zorg, hetgeen door (met name)
de belangenorganisaties als een gemis wordt ervaren. Een belangenorganisatie heeft aangegeven
dat het CVZ meer aandacht zou moeten schenken aan de knelpunten en aan signalen over

22

Regionaal Utrechts Illegalen Samenwerkingsverband

44150

25

onvoldoende toegankelijkheid van de zorg. Alle incidenten en zorg die buiten de bijdrageregeling
vallen, worden niet meegenomen in de monitor. Het CVZ geeft daarmee volgens hen te weinig
aandacht aan signalen over knelpunten rondom de zorg aan onverzekerde vreemdelingen. Eén van
de belangenorganisaties is kritisch over het feit dat het CVZ haar eigen activiteiten monitort.
In de gesprekken is aangegeven dat het GGD-platform echt een netwerkfunctie had voor
zorgaanbieders, was niet alleen de zorgvraag meer inzichtelijk maar hadden ook zorgaanbieders
kortere lijnen met elkaar dan nu. Verbindingen zijn nu lastiger te maken c.q. in stand te houden.
Uit de CVZ monitor blijkt dat de periode 2005 – 2008 (ten tijde van de Koppelingswet) zich kenmerkt
door een stabiel uitgavenpatroon. Kort na de invoering van artikel 122a Zvw is er een forse stijging
waarneembaar, die zich eind 2009 weer stabiliseert. Die stijging is verklaarbaar doordat artikel 122a
Zvw niet alleen meer was gericht op een bijdrage voor de eerstelijnszorg, maar ook op tweedelijns
en AWBZ zorg. Het is echter moeilijk om uitspraken te doen over de kostenontwikkeling. Dat wordt
volgens het CVZ veroorzaakt door de volgende factoren:


In 2009 is de financiering van de eerstelijnszorg via de GGD'en verlopen. Opsplitsing naar
zorgvorm is daardoor lastig.



Het CVZ rekent de kosten (in overeenstemming met de wet) toe naar betaaldatum en niet naar
zorgdatum. Dat bemoeilijkt het inzicht.



In 2009 zijn voorschotten uitbetaald aan GGD'en waarna in 2010 afrekeningen zijn gevolgd. In
combinatie met het voorgaande maakt dat een juist kostenbeeld per zorgvorm moeilijk.

Volgens de prognose voor 2011, gebaseerd op de gebruikte middelen van januari tot en met mei
2011, zullen de totale kosten dit jaar weer fors stijgen, zoals de volgende figuur laat zien.

Figuur 2: Totale vergoeding (in miljoenen €) aan zorgaanbieders op basis van artikel 122a Zvw, 2005 –
2010, met prognose voor 2011 (gebaseerd op jan-mei 2011). Periode 2005-2008 is onder de
Koppelingswet (alleen eerstelijnszorg) en 2009-2011 is de huidige wetgeving (ook tweedelijnszorg).

44150

26

Ook het onderscheid naar de vergoeding per type zorgaanbieder wordt door de CVZ monitor in
kaart gebracht (zie figuur 2).

Figuur 3: Overzicht van gebruik bijdrageregeling per onderscheiden zorgaanbieder in miljoenen Euro,
2005 – 2011.

Figuur 4: Selectie uit overzicht van gebruik bijdrageregeling per onderscheiden zorgaanbieder in
miljoenen Euro, 2005- 2010

44150

27

Gegevensverzameling
Informatievoorziening
Zorgaanbieders kunnen alleen declaraties indienen bij het CVZ middels het door het CVZ
vastgestelde
formulier. Er is een apart formulier per categorie zorgaanbieders. Zoals ook in
Aanbestedingsprocedure
paragraaf 2.2 is vermeld, dient de zorgverlener de volgende gegevens te verstrekken:
Bekendheid van de bijdrageregeling bij illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen

De prestatiebeschrijving van de aan de persoon uit de doelgroep geleverde prestatie;
Bereidheid van de zorgverlener tot het verlenen van zorg

Het voor de geleverde prestatie in rekening gebrachte tarief;
Landelijke dekking van gecontracteerde zorgaanbieders

De in verband met het voor die prestatie in rekening gebrachte tarief ontvangen betalingen of
Zorg buiten artikel 122a Zvw
vergoedingen van de persoon uit de doelgroep, zijn verzekeraar of derden;
Medisch noodzakelijke zorg

De leeftijd, de nationaliteit, de initialen en het geslacht van de persoon uit de doelgroep.
Inspanningsverplichting zorgaanbieders
Bij de gegevens wordt vermeld wanneer de prestatie is geleverd.
Identificatie van onverzekerbare vreemdeling
Enkele gesprekspartners hebben aangegeven de gegevensverzameling als een onnodige belasting
te ervaren. Zoals ook aangegeven in paragraaf 3.1 hebben sommige illegalen en andere
onverzekerbare vreemdelingen er bijvoorbeeld moeite mee hun verblijfsplaats op te geven.
Declaratieproces
Gegevensverzameling
Bijna alle zorgaanbieders zijn tevreden over de afhandeling van de declaraties door het CVZ. De
Informatievoorziening
gesprekspartners geven aan dat de betaling snel en goed verloop. Een aantal zorgaanbieders geeft
zelfs
aan dat het CVZ regelmatig binnen enkele dagen de betaling al verricht.
Aanbestedingsprocedure
Bij
AWBZ-instellingen
bestaat de wensbijom
frequenter
te kunnen
declareren. Nu
is dit enkel mogelijk
Bekendheid
van de bijdrageregeling
illegalen
en andere
onverzekerbare
vreemdelingen
aan het einde van ieder kalenderjaar. Dit wordt door hen als problematisch ervaren, aangezien de
Bereidheid van de zorgverlener tot het verlenen van zorg
kosten voor bijvoorbeeld personeel gewoon doorlopen.
Landelijke dekking van gecontracteerde zorgaanbieders
Eén van de geïnterviewde tandartsen geeft aan de declaraties bij het CVZ iedere keer als „een hoop
gedoe‟
te ervaren.
Zorg buiten
artikelRegelmatig
122a Zvw stuurde het CVZ in dit voorbeeld een bericht terug, waarin zij vroeg
om een nadere specificatie van de geboden zorgbehandelingen.
Medisch noodzakelijke zorg
We hebben van geen enkele zorgverlener noch van het CVZ vernomen dat er aanwijzingen zijn
Inspanningsverplichting zorgaanbieders
voor misbruik van de bijdrageregeling.
Identificatie van onverzekerbare vreemdeling

44150

28

4. Conclusies en aanbevelingen

4.1 Conclusies
Zoals aangegeven in het inleidende hoofdstuk van dit rapport, zijn er twee centrale
onderzoeksvragen geformuleerd door het Ministerie van VWS in deze evaluatie naar artikel 122a
Zvw.
1. Wat is de doeltreffendheid van de bijdrageregeling van artikel 122a Zvw in de praktijk?
2. Wat zijn de effecten van de bijdrageregeling van artikel 122a Zvw in de praktijk?

Doeltreffendheidsonderzoek is onderzoek naar de vraag in hoeverre dankzij het regeringsbeleid de
gewenste beleidsresultaten worden bereikt. Onder beleidsresultaten worden zowel de prestaties
(output) als de daarmee gerealiseerde effecten (outcome) verstaan.
Wanneer we de bevindingen uit het voorgaande hoofdstuk in ogenschouw nemen, kunnen we de
volgende algemene conclusies trekken ten aanzien van de doeltreffendheid van de
bijdrageregeling.
Conclusies ten aanzien van inhoud van de bijdrageregeling
Artikel 122a Zvw zou de voormalige regelingen voor financiering van medisch noodzakelijke zorg
aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen moeten stroomlijnen. Dit is met de komst
van de nieuwe bijdrageregeling in 2009 gerealiseerd. Daarnaast zou de regeling moeten voorzien in
een structuur die geen stimulans vormt voor verzekeringsplichtigen om zich niet te verzekeren.
Maar ook zou de regeling moeten voorkomen dat aan zorgaanbieders de mogelijkheid wordt
geboden om de kosten van zorg, verleend aan verzekeringsplichtigen, af te wentelen op de
financieringsmogelijkheden ten behoeve van de doelgroep. De Memorie van Toelichting van artikel
122a Zvw is hier duidelijke over: het betreft geen semi-verzekering voor betrokkenen, maar een
financiële bijdrage voor zorgaanbieders die medisch noodzakelijke zorg hebben verleend aan in
betalingsonmacht verkerende vreemdelingen en dientengevolge inkomsten derven.
Op basis van ons onderzoek kunnen wij concluderen dat er tot op heden geen aanwijzingen zijn
voor misbruik van de bijdrageregeling aan de kant van illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen of aan de kant van zorgaanbieders. Deze conclusie wordt ook ondersteund door het
CVZ. Wel zijn enkele aandachtsgebieden te duiden, die direct verband houden met de
karakteristieken van de doelgroep van de bijdrageregeling:


Het is niet met 100% zekerheid vast te stellen voor de zorgaanbieder of een onverzekerbare
vreemdeling daadwerkelijk valt onder de doelgroep, zoals beschreven in artikel 122a Zvw. De
handleiding om vast te stellen of een illegaal of onverzekerbare vreemdeling tot de doelgroep
behoort die is opgesteld door het CVZ biedt wel een hulpmiddel om de juiste vragen te stellen
bij een intake.

44150

29



Het is niet vast te stellen voor de zorgaanbieder of hij/zij kosten kan verhalen op een illegaal of
onverzekerbare vreemdeling voor de aan hem/haar geleverde zorg. Individuele zorgaanbieders
zijn minder financieel krachtig om een stringente aanpak te hanteren.



Het verlenen van zorg aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen neemt relatief
gezien meer tijd in beslag. Vaak is de zorgvraag complex, zijn er aanvullende coördinerende
taken en zijn er taalbarrières. Indien er geen sprake is van een volledige dekking van de kosten
die gemaakt zijn aan de kant van de zorgaanbieder, kan dit drempelverhogend werken voor
zorgaanbieders om zorg te leveren aan de beoogde doelgroep.



Het criterium „medisch noodzakelijke zorg‟ levert doorgaans geen problemen op in de praktijk. In
enkele behandelsituaties rijst wel de vraag over de mate van terughoudendheid die in acht moet
worden genomen bij het leveren van zorg. Daar staat tegenover dat preventief ingrijpen op de
(midden)lange termijn kostenbesparend kan zijn. Sommige zorgvragen hebben namelijk de
potentie uit te groeien tot „medisch noodzakelijke zorg‟, maar behoren op het ogenblik nog niet
tot de zorg waarvoor de bijdrageregeling is ingesteld.



Enkele typen van zorgverlening - zoals tandartsenzorg voor patiënten ouder dan 18 jaar - en
bepaalde medicijnen - zoals bepaalde antidepressiva - vallen niet onder het basispakket van de
Zvw en worden derhalve niet vergoed in het kader van de bijdrageregeling. Dit terwijl juist voor
illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen het goed denkbaar is dat dit type
zorgverlening van grote toegevoegde waarde kan zijn om de kwaliteit van leven te verhogen.



Het is moeilijk voor Berenschot om op basis van de CVZ monitoren uitspraken te doen over de
exacte kostenontwikkeling van de bijdrageregeling. Dat wordt veroorzaakt door een drietal
zaken:
o

In 2009 is de financiering van de eerstelijnszorg via de GGD'en verlopen.
Opsplitsing naar zorgvorm is daardoor lastig.

o

Het CVZ rekent de kosten (in overeenstemming met de wet) toe naar betaaldatum
en niet naar zorgdatum. Dat bemoeilijkt het inzicht.

o

In 2009 zijn voorschotten uitbetaald aan GGD'en waarna in 2010 afrekeningen zijn
gevolgd. In combinatie met het voorgaande maakt dat een juist kostenbeeld per
zorgvorm moeilijk.

Conclusies ten aanzien van toegankelijkheid van de bijdrageregeling
Uit de cijfers van de CVZ monitor blijkt dat het zwaartepunt van de uitvoering van de
bijdrageregeling ligt in de Randstad, met een uitschieter in Amsterdam. Over het algemeen kan
geconcludeerd worden dat de landelijke dekking van gecontracteerde zorgaanbieders recht doet
aan deze spreiding van illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen over het land. Toch zijn
er ook ten aanzien van de toegankelijkheid van de bijdrageregeling enkele aandachtsgebieden te
duiden:

44150

30



Uit de gevoerde gesprekken, documenten en de werkbijeenkomst blijkt dat de mate van
bereidheid om zorg te verlenen aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen wisselt
per onderscheiden zorgaanbieder. De bereidheid lijkt het grootst te zijn bij huisartsen.



De toegang tot zorg is enerzijds afhankelijk van de informatievoorziening die wordt verleend aan
illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen. De doorverwijzing, met name naar huisarts,
verloopt grotendeels via een „informeel netwerk‟ dat fungeert als een intermediair (bijvoorbeeld
kerken, moskeeën, belangenorganisaties, etc.).



Anderzijds is de toegang tot zorg sterk afhankelijk van de kennis en ervaring met de
bijdrageregeling van medewerkers binnen zorginstellingen. Met name in de AWBZ-instellingen
is dit merkbaar en meer specifiek binnen de GGZ. Uit documenten, gesprekken en de
werkbijeenkomst blijkt dat er sprake is van onderbehandeling van GGZ problematiek bij illegalen
en andere onverzekerbare vreemdelingen.
Gesprekspartners geven aan dat van de doelgroep slechts het topje van de ijsberg actief naar
hulp zoekt, omdat ze bijvoorbeeld mondig en hoogopgeleid zijn. Zoals eerder beschreven geven
de meest recente cijfers van het CVZ echter aan dat het gebruik van de bijdrageregeling door
GGZ in 2011 zal toenemen (zie paragraaf 3.2, GGZ). Een mogelijke verklaring is dat de regeling
nu bekender is bij de medewerkers.



Er lijkt een prikkel te zijn bij niet gecontracteerde ziekenhuizen die spoedeisende hulp hebben
verleend, om illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen zo spoedig mogelijk – dat wil
zeggen: zodra de gezondheidstoestand dat toelaat - door te verwijzen naar een gecontracteerd
ziekenhuis. Het is de vraag of dit vanuit het perspectief van de patiënt en het leveren van
kwalitatief goede zorg wenselijk is.
Conclusies ten aanzien van CVZ als uitvoeringsinstantie van de bijdrageregeling

Op basis van het onderzoek kan geconcludeerd worden dat betrokken organisaties, of het nu gaat
over zorgaanbieders of belangenbehartigers, tevreden zijn over het CVZ als uitvoeringsinstantie van
de bijdrageregeling. De informatievoorziening loopt goed, alsmede het declaratieproces.
De volgende aandachtsgebieden zijn uit de evaluatiegesprekken naar voren gekomen:


Uit ons onderzoek blijkt dat de gunning op grond van de aanbestedingsprocedure niet geheel
naar wens is verlopen. Van alle aanbestedingscriteria heeft „de geboden prijs‟ voor 80%
meegewogen in de contractering. Ervaring met en bekendheid bij de doelgroep waren van
ondergeschikt belang. Het CVZ heeft aangegeven deze mogelijkheid wel te hebben onderzocht,
maar dat een criterium als „ervaring‟ lastig op te nemen is in een Europese
aanbestedingsprocedure.



De informatievoorziening vanuit het CVZ, hoewel in 2009 niet optimaal vormgegeven, verloopt
inmiddels goed. Aangegeven is dat de GGZ hier nog additionele aandacht behoeft.



De CVZ monitor biedt geen inzicht in de toegankelijkheid van zorg. Dit wordt met name door de
belangenorganisaties als een gemis ervaren. Het CVZ zou volgens hen meer aandacht moeten
schenken aan de knelpunten en aan signalen over onvoldoende toegankelijkheid van de zorg.

44150

31



Enkele zorgaanbieders hebben aangegeven de gegevensverzameling, ten behoeve van de
declaratieformulieren van het CVZ, als een onnodige belasting te ervaren.

4.2 Aanbevelingen
Op basis van bovenstaande conclusies kunnen enkele aanbevelingen worden geformuleerd. Het
zijn tevens mogelijke oplossingsrichtingen voor de geïdentificeerde aandachtsgebieden.
1. In geval van spoedopnames van illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen bij
ziekenhuizen, is het aan te raden om na te gaan wat de mogelijkheden zijn om de zorg in een
niet gecontracteerd ziekenhuis voort te zetten (inclusief eventuele poliklinische nacontroles). Dit
uit het oogpunt van kwaliteitszorg.
2. Onderzoeken of het opzetten van een trainingsmodule voor baliemedewerkers en/of financiële
ondersteuners van zorginstellingen van toegevoegde waarde is, om vast te stellen of een
persoon tot de doelgroep behoort en of hij/zij een financiële bijdrage kan leveren. Deze module
kan mogelijk in samenwerking met koepel- en/of brancheorganisaties, zoals Actiz, de NMT,
GGZ NL, de LHV, etc. worden opgezet, om op die manier een zo breed mogelijk scala aan
zorgaanbieders te bereiken.
3. Nagaan of koepel- en/of brancheorganisaties een actievere rol kunnen vervullen bij de
voorlichting aan zorgaanbieders inzake de bijdrageregeling. Dit met het voornaamste doel om
de toegankelijkheid van de zorg aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen te
vergroten.
4. Nagaan of in de CVZ monitor meer inzicht kan worden gegeven in de toegankelijkheid van zorg
aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen. Hier zou een mogelijke samenwerking
met GGD‟en van toegevoegde waarde kunnen zijn, gelet op hun rol ten tijde van de Regeling
Stichting Koppeling en hun huidige taken in het kader van de Wet Publieke Gezondheid.

44150

32

Bijlage 1
Artikel 122a Zorgverzekeringswet

44150

Artikel 122a (zoals geldend m.i.v. 1 juli 2011; wijziging bij wet van 31 maart 2011, Stb. 204; iwt
kb Stb. 249)
1. Het College zorgverzekeringen verstrekt bijdragen aan zorgaanbieders die inkomsten derven
ten gevolge van het verlenen van medisch noodzakelijke zorg aan:
a. vreemdelingen als bedoeld in artikel 8, onderdelen f of h, van de Vreemdelingenwet 2000,
voor zover het betreft vreemdelingen die in afwachting zijn van een beslissing op een aanvraag
tot het verlenen van een verblijfsvergunning als bedoeld in artikel 14 van die wet, dan wel
vreemdelingen die in afwachting zijn van een beslissing op een bezwaarschrift of een
beroepschrift naar aanleiding van een beslissing als hiervoor bedoeld en deze procedure
krachtens de Vreemdelingenwet 2000 of op grond van een rechterlijke beslissing in Nederland
mogen afwachten, en
b. vreemdelingen als bedoeld in artikel 10 van de Vreemdelingenwet 2000.
2. Onder medisch noodzakelijke zorg wordt verstaan zorg of overige diensten als bedoeld in artikel
11 van deze wet of in artikel 6 van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, met uitzondering
van bij of krachtens algemene maatregel van bestuur aan te wijzen vormen van zorg of
diensten, en slechts voor zover de zorgaanbieder verstrekking ervan, gezien de aard van de
prestaties en de verwachte duur van het verblijf van de vreemdeling, medisch noodzakelijk acht.
3. Geen bijdrage wordt verstrekt voor zover de kosten voor de verleende zorg:
a. op de vreemdeling of een verzekeraar van de vreemdeling kunnen worden verhaald,
b. op grond van een andere wettelijke bepaling kunnen worden vergoed, of
c. hoger zijn dan in de Nederlandse marktomstandigheden in redelijkheid passend is.
4. Indien zorg is verleend die aan verzekerden doorgaans zonder verwijzing, recept of zonder
indicatie als bedoeld in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten wordt verleend, bedraagt de
bijdrage:
a. 100% van de kosten die verband houden met zwangerschap en bevalling, en
b. 80% van de kosten in de overige gevallen,
voor zover deze kosten niet op grond van het derde lid zijn of kunnen worden betaald of buiten
beschouwing dienen te blijven.
5. In bijdragen als bedoeld in het eerste lid voor andere zorg dan de zorg, bedoeld in het vierde lid,
wordt voorzien door middel van met het oog op verlening van die zorg tussen het College
zorgverzekeringen en zorgaanbieders gesloten overeenkomsten.
6. Indien een zorgaanbieder zowel in zorg als bedoeld in het vierde lid als in zorg als bedoeld in
het vijfde lid kan voorzien, kan een overeenkomst als bedoeld in het vijfde lid zich tevens

44150

uitstrekken over de in het vierde lid bedoelde zorg en kunnen in die overeenkomst van het
vierde lid afwijkende afspraken worden gemaakt.
7. Het College zorgverzekeringen zendt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een begroting
van de kosten van de bijdragen, bedoeld in het eerste lid, voor het volgende kalenderjaar. Indien
gedurende het jaar aanmerkelijke verschillen ontstaan of dreigen te ontstaan tussen de
werkelijke en de begrote baten en lasten, doet het College zorgverzekeringen daarvan
onverwijld mededeling aan Onze Minister, onder vermelding van de oorzaak van de verschillen.
8. Het voor de bijdragen in een kalenderjaar beschikbare bedrag wordt voor 1 december van het
daaraan voorafgaande jaar door Onze Minister vastgesteld.
9. Het bedrag, bedoeld in het achtste lid, wordt gedekt uit ‟s Rijks kas en wordt door het College
zorgverzekeringen afzonderlijk beheerd en geadministreerd.
10. Het College zorgverzekeringen zendt jaarlijks voor 15 maart aan Onze Minister een jaarrekening
waarin het rekening en verantwoording aflegt over de verstrekte bijdragen, bedoeld in het eerste
lid, in het afgelopen kalenderjaar.
11. De jaarrekening, bedoeld in het tiende lid, wordt zoveel mogelijk ingericht met overeenkomstige
toepassing van titel 9 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek en gaat vergezeld van een
jaarverslag omtrent het door het College zorgverzekeringen gevoerde beleid bij het verstrekken
van de in het eerste lid bedoelde bijdragen, de doeltreffendheid van dat beleid en de uitvoering
van het werkprogramma ter zake in het afgelopen kalenderjaar.
12. De artikelen 40, tweede tot en met elfde lid, 72, tweede tot en met vijfde lid, 74, derde, vierde en
vijfde lid, en 75, vierde lid, zijn van overeenkomstige toepassing.
13. De zorgaanbieder die in aanmerking wenst te komen voor een bijdrage als bedoeld in dit artikel,
verstrekt het College zorgverzekeringen of door dat College aangewezen, bij de uitvoering van
dit artikel betrokken personen, bij ministeriële regeling te bepalen gegevens die noodzakelijk zijn
om het recht op en de omvang van een bijdrage te kunnen vaststellen, dan wel stelt hem deze
gegevens voor dit doel voor inzage of het nemen van afschrift ter beschikking.
14. In afwijking van artikel 116 kan een zorgaanbieder tegen een op grond van dit artikel genomen
besluit van het College zorgverzekeringen beroep instellen bij het College van Beroep voor het
bedrijfsleven.

44150

Bijlage 2
Overzicht gesprekspartners

44150

Overzicht gesprekspartners

Apotheek Haagdijk Eindhoven
Apotheek Het Gouden Hert
Apotheek Seinpost
Apotheek Vollenhove
CASA
College voor Zorgverzekeringen (CVZ)
De Tandarts
Dental Zorg
Dokters van de Wereld
GGD Groningen
GGD Nederland
GGD Utrecht
GGD Zuidoost Brabant
GGZ Oostbrabant
Groene Hart Ziekenhuis
Huisartsenpraktijk CareXL
Huisartsenpraktijk De Bever
Huisartsenpraktijk Sentebibu
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ)
Kraamzorg Rotterdam
Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV)
Maxima Medisch Centrum
Nellestein, Centrum voor verpleeghuiszorg Jan Bonga
Parnassia Groep
Pharos
Stg. Leger des Heils Welzijns- en Gezondheidszorg
Stichting LOS Utrecht
Stichting Vluchteling in de Knel
Tandheelkundig Centrum Twente
Tergooi Ziekenhuizen
UMCU
Verloskundige praktijk Ruyschstraat Amsterdam
VUMC

44150

1

Bijlage 3
Literatuurlijst

44150

Literatuurlijst


Breed Medisch Overleg. Tandheelkundige Zorg voor Ongedocumenteerde Migranten. Voor hun
kiezen’. Utrecht, 11 februari 2010.



Breed Medisch Overleg, Toegankelijkheid van de gezondheidszorg voor mensen zonder
wettelijke verblijfsstatus. Eerste inventarisatie van knelpunten. Juni 2009.



CVZ, Monitor Regeling financiering zorg onverzekerbare vreemdelingen. 13 april 2011.



CVZ, Monitor Regeling financiering zorg onverzekerbare vreemdelingen. 11 oktober 2010.



CVZ, Monitor Regeling financiering zorg illegalen. 7 april 2010.



CVZ, Monitor Regeling financiering zorg illegalen. 8 oktober 2009.



CVZ, Monitor Regeling financiering zorg illegalen. 31 maart 2009.



Doeleman, A. “Tandheelkundige hulp volwassen illegale patiënten niet meer vergoed. Door
nieuwe regeling veel gebitsproblemen illegalen”, Nederlands Tandartsenblad (februari 2010)



Dokters van de Wereld. Niet vergeten! Bevindingen en aanbevelingen van het MEDOC-project.
Project voor toegang tot zorg voor ongedocumenteerde migranten in Nederland. Amsterdam,
december 2009.



Financieel Verslag Uitvoeringstaken CVZ 2009, op 12 april 2010 uitgebracht aan de minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport







Kaspers en Verdoold. Geen geld. Geen zorg? Onderzoek naar de toegankelijkheid van
huisartsen- en tandartsenzorg voor illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen. Scriptie
voor de Hanzehogeschool Groningen, 2010.
Nederlands Tandartsenblad, “Kruispost verleent ook tandheelkundige zorg. Extracties in
souterrain op de Wallen”, Nederlands Tandartsenblad vol.65 no.11 (2010).
Nivel. Toegankelijkheid van gezondheidszorg voor ‘illegalen’ in Nederland: een update. Nivel:
Utrecht 2009.



Pharos comissie Medische zorg voor (dreigend) uitgeprocedeerde asielzoekers en illegale
vreemdelingen, Arts en vreemdeling. Rapport van de commissie Medische zorg voor (dreigend)
uitgeprocedeerde asielzoekers en illegale vreemdelingen. Zeist, 2007.



Pharos, Jaarplan en begroting 2011, hst 6: Gezondheid van asielzoekers en vluchtelingen.
Meerjarenprogramma 2011-2014. 2010.



Zorgverzekeringswet, artikel 122a.

44150