Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 439

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 januari 2021
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over de brief van 7 december 2020 inzake
voorhang concept regeling aanvullende bekostiging geïsoleerde vestigingen vo1 en toezeggingen in het kader van de vereenvoudiging van de
bekostiging in het vo (Kamerstuk 31 289, nr. 435) en over de brief van
2 december 2020 inzake voorhang besluit bekostiging WVO2 2021
(Kamerstuk 31 289, nr. 434).
De vragen en opmerkingen zijn op 11 januari 2021 aan de Minister voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media voorgelegd. Bij brief van
26 januari 2021 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

1
2

kst-31289-439
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Vo: voortgezet onderwijs.
WVO: Wet op het voortgezet onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

1

Inhoud

blz.

I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
•
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
•
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
•
Inbreng van de leden van de D66-fractie
•
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie

2
2
2
3
4

II

Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media
•
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
•
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
•
Inbreng van de leden van de D66-fractie
•
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie

6
6
6
8
10

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de voorhang
besluit bekostiging WVO 2021 en regeling aanvullende bekostiging
geïsoleerde vestigingen vo en hebben daarover nog een enkele vraag.
De leden van de VVD-fractie vragen of deze regeling er op deze manier
voor zorgt dat er nu geen enkele school in een geïsoleerd gebied in de
knel komt. Heeft de Minister signalen ontvangen dat er toch scholen zijn
die ondanks deze regeling nog steeds in de knel komen? Zo ja, hoeveel
scholen zijn dit? Welke scholen komen er in de knel en waar staan deze
scholen, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige
besluit en de regeling aanvullende bekostiging geïsoleerde vestigingen
vo. Deze leden hebben nog enige vragen.
De leden van de CDA-fractie lezen in de regeling aanvullende bekostiging
geïsoleerde vestigingen dat het criterium om hiervoor in aanmerking te
komen is dat er binnen een straal van acht kilometer hemelsbreed geen
andere vestiging is waarop hetzelfde onderwijsaanbod wordt aangeboden. De leden hebben in eerdere overleggen al verzocht om de
Commissie Dijkgraaf op dit punt te volgen die als criterium tien kilometer
heeft voorgesteld. De Minister heeft dit verzoek niet willen inwilligen,
omdat hij van mening was dat bij een hemelsbrede afstand van acht
kilometer, de reisafstand in de meeste gevallen onder de tien kilometer
zou liggen. Deze leden hebben eveneens in eerdere overleggen vaak
gewezen op de geografische kenmerken van onder andere Zeeland, maar
ook bijvoorbeeld in andere regio’s met veel waterwegen, waarbij er
tussen scholen wel hemelsbreed sprake is van een andere vestiging
binnen acht kilometer met hetzelfde aanbod, maar vanwege de scheiding
door het water of reistijd met een pont, de daadwerkelijke reisafstand
meer is dan acht kilometer en ook meer dan tien kilometer. Deze leden
vragen de Minister aan te geven hoeveel scholen in Nederland nu wel
onder de regeling voor kleine brede schoolgemeenschappen vallen, maar
niet onder de regeling voor geïsoleerde vestigingen vo vanwege het
criterium van hemelsbreed acht kilometer tussen vestigingen. Hoeveel
van deze scholen, die hierbuiten vallen, hebben op hemelsbrede afstand
wel een andere vestiging met hetzelfde aanbod, maar hebben vanwege
geografische omstandigheden als een waterweg, een langere reisafstand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

2

dan tien kilometer of een veel langere reistijd dan tien kilometer zou
moeten vergen vanwege bijvoorbeeld een verbinding met de pont? Deze
leden vragen tevens of het in dit geval gaat om scholen in krimpgebieden
of in andere gebieden.
De leden van de CDA-fractie verzoeken de Minister om, voor het geval er
scholen zijn die qua hemelsbreed criterium net buiten de regeling
aanvullende bekostiging geïsoleerde scholen vallen, maar qua reistijd of
fysieke afstand op meer dan deze acht kilometer moeten rekenen om bij
de andere vestiging te komen, een uitzondering voor deze scholen te
maken indien zij tevens in een gebied staan van sterke demografische
krimp waarbij het voor de leefbaarheid van het gebied van belang is dat
de school blijft bestaan. Deze leden wijzen de Minister er daarbij op dat
het waarschijnlijk zal gaan om een zeer gering aantal scholen. Graag
ontvangen zij een reactie van de Minister.
De leden van de CDA-fractie verzoeken de Minister te bevestigen dat het
bovenstaande in ieder geval overeenkomt met de casus van het Hendrik
Pierson College (HPC) in Zetten die wel op de lijst van kleine brede
schoolgemeenschappen is gekomen, maar niet op de lijst van kleine
geïsoleerde scholen omdat aan de overkant van de Rijn op hemelsbreed
7,9 kilometer een andere school met hetzelfde onderwijsaanbod staat,
terwijl de weg ernaar toe of de route via de pont langer is/of veel langer
duurt dan je zou mogen verwachten gezien de afstand. De leden vragen
de Minister tevens of hij van mening is dat dit mede vanwege het feit dat
de overgangsregeling in 2026 voorbij is, gecombineerd met de leerlingendaling voor het HPC in Zetten onevenredig zwaar zal drukken op de
financiële middelen van de school. Daarom vragen de leden of het
mogelijk is het HPC op de lijst van kleine geïsoleerde scholen te zetten om
voortbestaan van de school in een regio met grote demografische krimp
te garanderen. Graag ontvangen deze leden een reactie van de Minister.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
genoemde ontwerpbesluit en willen de Minister nog enkele vragen
voorleggen.
Aanvullende bekostiging
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze de Minister kan
garanderen dat de aanvullende bekostiging voor een geïsoleerde
vestiging ook daadwerkelijk op die vestiging wordt ingezet. Voorts vragen
deze leden waarom de Minister bij de toekenning van de aanvullende
bekostiging een standaard van 900 leerlingen als minimum hanteert. Wat
betekent dit voor kleinere vestigingen en hoeveel vestigingen die in
aanmerking komen voor de aanvullende bekostiging tellen nu of in de
prognoses minder dan 900 leerlingen? De leden vragen een overzicht van
deze vestigingen, ook met te verwachte leerlingaantallen.
Caribisch Nederland
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze rekening gehouden
wordt met de uitzonderlijke situatie waarin de scholen in Caribisch
Nederland zich bevinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

3

Praktijkonderwijs
De leden van de D66-fractie vragen waarom voor vestigingen met
uitsluitend praktijkonderwijs een minimum aantal leerlingen van 60 geldt.
Wat betekent dit voor kleinere scholen en hoeveel vestigingen die in
aanmerking komen voor de aanvullende bekostiging tellen nu of in de
prognoses minder dan 60 leerlingen? De leden vragen een overzicht van
deze vestigingen, ook met te verwachte leerlingaantallen.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
Regeling aanvullende bekostiging geïsoleerde vestigingen vo
De leden van de GroenLinks-fractie danken de Minister voor de regeling
aanvullende bekostiging geïsoleerde vestigen vo. De voornoemde leden
constateren dat de regeling er anders uitziet dan de leden in het
voortraject is voorgehouden. Zij hebben hier dan ook nog vragen over.
Toelichting regeling geïsoleerde scholen
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vooral vragen over de extra
toeslag voor kleine geïsoleerde brede schoolgemeenschappen. In eerdere
stukken3 en infographics4 van het ministerie werd hierover beschreven
dat dit via een gestaffeld systeem zou gaan. Als het leerlingaantal op een
school zou dalen tot tussen de 1.101 en 1.200 leerlingen, dan zou de
school 200.000 euro krijgen. Daalt het leerlingaantal verder naar tussen de
1.001 en 1.100 leerlingen dan zou dat 400.000 euro worden. Dit zou zo
verder gaan tot maximaal 800.000 euro bij 900 leerlingen of minder per
school. De leden lezen nu in de toelichting van de regeling aanvullende
bekostiging geïsoleerde vestigen vo dat er niet langer gekozen is voor dit
gestaffelde systeem. Scholen krijgen in de nu opgestelde regeling een
extra toeslag van ongeveer 2.000 euro per leerling voor elke leerling
onder het aantal van 1.200. Dit betekent dat een school met 1.199
leerlingen via dit nieuwe systeem 2.000 euro krijgt ten opzichte van
200.000 euro in het eerder gepubliceerde gestaffelde systeem. Klopt het
dat er voor dit nieuwe systeem van betalen per leerling gekozen is? Zo ja,
waarom is deze keuze gemaakt?
De voornoemde leden concluderen dat dit nieuwe systeem ongunstig
uitpakt voor kleine krimpende geïsoleerde brede schoolgemeenschappen.
Er wordt immers veel minder snel geld uitgekeerd (namelijk per
afnemende leerling), terwijl de vaste kosten om een school in stand
houden niet mee krimpen met een krimpend aantal leerlingen, denk
bijvoorbeeld aan het gebouw, klaslokalen of een conciërge. Het onderwijs
wordt op deze manier per leerling steeds duurder. Met een gestaffeld
systeem was dit niet of minder het geval. Ziet de Minister dit ook? Is de
Minister het met de voornoemde leden eens dat dit nieuwe systeem
ongunstiger uitpakt voor scholen? In de regeling wordt beschreven dat
door te kiezen voor een bedrag per leerling, de extra toeslag geleidelijk
mee daalt met het aantal leerlingen. Als het aantal leerlingen weer
toeneemt neemt de extra toeslag weer af. Is de Minister het met
voornoemde leden eens dat dit voor zeer veel onvoorspelbaarheid voor
scholen zorgt? En dat juist voorspelbaarheid in de bekostiging één van de
doelen was van de nieuwe bekostiging? Hoe ziet de Minister dit? In de
regeling wordt gesproken over ongewenste prikkels bij het gestaffelde
systeem, over welke prikkels heeft de Minister het dan? Weegt dit op
3
4

Kamerstuk 31 289, nr. 409.
Website rijksoverheid, «Infographic Aanvullende bekostiging geïsoleerde vo scholen»,
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/financiering-onderwijs/documenten/publicaties/2019/
11/14/infographic-aanvullende-bekostiging-geisoleerde-vo-scholen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

4

tegen de onvoorspelbaarheid dat het nieuwe systeem nu met zich
meebrengt?
De leden zien ook dat in het gestaffelde systeem er een maximum van
800.000 euro was gesteld als er 900 leerlingen of minder waren op een
school. Via het nieuwe systeem zou het maximum uitkomen op 600.000
euro. Klopt dit nieuwe maximum? Zo ja, waarom is het maximumbedrag
lager geworden, zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat er voor een totaal
ander systeem gekozen is dan in het voortraject is voorgehouden aan de
Kamer en aan de scholen. Kan de Minister uitleggen waarom hiervoor is
gekozen? Kan de Minister garanderen dat dit niet enkel gedaan is om
kosten te besparen? Hoeveel geld gaat deze extra toeslag nu in totaal
kosten? Om hoeveel scholen gaat het die gebruik gaan maken van deze
extra toeslag? Is er onderzoek gedaan of dit nieuwe systeem kleine
geïsoleerde brede schoolgemeenschappen voldoende helpt? Zo nee, is de
Minister bereid dit alsnog te doen? Is er overleg geweest met het
onderwijsveld over deze nieuwe manier van berekenen van de extra
toeslag? Zo ja, hoe denken de onderwijsorganisaties over deze regeling,
zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen ook waarom niet expliciet
vermeld is in de brief dat er voor een ander systeem is gekozen. De
scholen én de Kamer zijn immers akkoord gegaan met de wet met het
idee dat de regeling er op een bepaalde manier uit zou zien. Het was
immers al uitgewerkt en gepubliceerd met infographics door het
ministerie. De voornoemde leden hadden het dan ook wel zo netjes
gevonden als deze toch wel grote aanpassing van het systeem expliciet
bekend was gemaakt en uitgelegd was waarom hiervoor gekozen is.
Aanvullende bekostiging voor vestigingen met een breed onderwijsaanbod
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ook een vraag over de
regeling voor de aanvullende bekostiging voor vestigingen met een breed
onderwijsaanbod. Klopt het dat dit bedrag enkel wordt uitgekeerd aan een
school die als één vestiging voldoet aan de voorwaarden van een breed
onderwijsaanbod? De voornoemde leden vragen wat dit betekent voor
scholen die werken met een campus-constructie. Hierbij denkende aan
een school, die voldoet aan de voorwaarden van een breed onderwijsaanbod en die één BRIN5-nummer heeft, maar twee vestigingen binnen
200–300 meter van elkaar en binnen die twee vestigingen het volledige
brede aanbod heeft. Er zijn voorbeelden in het land waarbij dit voorkomt.
Het zijn scholen met twee adressen (bijvoorbeeld een 2 en 2A adres),
maar onder één BRIN-nummer vallen en gezamenlijk het brede onderwijsaanbod aanbieden. Vallen deze scholen met een campus-constructie niet
onder de regeling? Zo ja, waarom is daarvoor gekozen als deze scholen
wel hetzelfde doel van de regeling nastreven? Is er een uitspraak gedaan
over hoe ver de twee vestigingen fysiek uit elkaar moeten liggen, is
bijvoorbeeld 200–300 meter al te ver? De voornoemde leden vragen of
bekend is hoeveel scholen op deze manier net buiten de regeling vallen.
Hoeveel zou het kosten om deze scholen wel binnen deze regeling te laten
vallen? Is de Minister bereid om dit te onderzoeken, zo vragen de leden.

5

BRIN: Basisregistratie Instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

5

II Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media
Ik dank de leden van de fracties van de VVD, het CDA, D66 en GroenLinks
voor de gestelde vragen en de gemaakte opmerkingen. Ik reageer daarop
in de hiernavolgende tekst. De beantwoording van de vragen is geclusterd
per fractie.
Vrijwel alle gestelde vragen hebben betrekking op mijn brief d.d.
7 december 2020 inzake voorhang van de regeling aanvullende bekostiging geïsoleerde vestigingen vo en toezeggingen in het kader van de
vereenvoudiging van de bekostiging in het vo.6 Alleen de vraag van de
leden van de GroenLinks-fractie over de aanvullende bekostiging voor
vestigingen met een breed onderwijsaanbod heeft betrekking op de
voorhang van het Besluit bekostiging WVO 2021.7 De inwerkingtreding
van dat besluit is voorzien op 1 oktober 2021, tegelijkertijd met de Wet
vereenvoudiging grondslagen bekostiging vo-scholen.8 Om een tijdige
vaststelling en bekendmaking van het besluit mogelijk te maken zal ik het
besluit nu zo snel mogelijk voor advies aanhangig doen maken bij de
Afdeling advisering van de Raad van State. Zodra het besluit is vastgesteld, zal het in het kader van de nahangprocedure op grond van artikel
121, tweede lid, jo. artikel 96n, eerste lid, van de WVO nogmaals aan uw
Kamer worden voorgelegd voordat het in werking treedt.
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen of de Regeling aanvullende bekostiging geïsoleerde vestigingen vo (hierna: regeling geïsoleerde scholen) er
op deze manier voor zorgt dat er nu geen enkele school in een geïsoleerd
gebied in de knel komt. Zij vragen daarbij of er scholen zijn die ondanks
deze regeling nog steeds in de knel komen, welke dit zijn en waar deze
scholen staan.
In de komende jaren zullen er scholen en vestigingen zijn, ook in
krimpgebieden, die als gevolg van leerlingendaling in de knel komen en
het zelfstandig niet meer redden. Zij zullen dan moeten samenwerken,
fuseren of sluiten. De regeling geïsoleerde scholen is bedoeld om scholen,
die geen verdere samenwerkingspartners meer hebben, extra te steunen,
zodat het onderwijsaanbod bereikbaar blijft voor leerlingen. Ik heb op dit
moment geen signalen gekregen van scholen in een geïsoleerd gebied
die, ondanks de regeling geïsoleerde scholen, in de knel komen.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel scholen in Nederland nu wel
onder de regeling voor kleine brede scholengemeenschappen vallen,
maar niet onder de regeling geïsoleerde scholen vanwege het criterium
van hemelsbreed acht kilometer tussen vestigingen. Zij vragen daarbij
hoeveel van deze scholen, die hierbuiten vallen, op hemelsbrede afstand
wel een andere vestiging hebben met hetzelfde aanbod, maar vanwege
geografische omstandigheden als een waterweg, een langere reisafstand
dan tien kilometer hebben of een veel langere reistijd dan tien kilometer
zou moeten vergen vanwege bijvoorbeeld een verbinding met de pont.
Deze leden vragen ook of het in dit geval gaat om scholen in krimpgebieden of in andere gebieden. De leden van de CDA-fractie vragen mij
6

Kamerstuk 31 289, nr. 435.
Zoals aangegeven in mijn brief d.d. 2 december 2020 (Kamerstuk 31 289, nr. 434) ziet de
voorhang van het Besluit bekostiging WVO 2021 slechts op artikel 2, vierde lid, van dat besluit.
8
Stb. 2020, nr. 437.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

6

verder om, voor het geval dat er scholen zijn die qua hemelsbreed
criterium net buiten de regeling geïsoleerde scholen vallen, maar qua
reistijd of fysieke afstand op meer dan deze acht kilometer moeten
rekenen om bij de andere vestiging te komen, een uitzondering voor deze
scholen te maken als zij in een gebied staan van sterke demografische
krimp. De voornoemde leden vragen mij te bevestigen dat het bovenstaande in ieder geval overeenkomt met de casus van het Hendrik Pierson
College (HPC) in Zetten die wel op de lijst van vestigingen met een breed
onderwijsaanbod is gekomen, maar niet op de lijst van kleine geïsoleerde
scholen. omdat aan de overkant van de Rijn op hemelsbreed 7,9 kilometer
een andere school met hetzelfde onderwijsaanbod staat. Zij vragen of het
mogelijk is om het HPC op de lijst met kleine geïsoleerde scholen te
zetten.
Als een vestiging met een breed onderwijsaanbod op meer dan 8
kilometer hemelsbreed ligt van vervangend aanbod, komt de vestiging in
aanmerking voor de regeling voor geïsoleerde scholen. Ik begrijp de wens
van deze leden om de reisafstand tussen vestigingen te hanteren. Dat is
uitvoeringstechnisch niet mogelijk voor DUO, zoals aangegeven in de
toelichting op de regeling. Om zoveel mogelijk aan te sluiten bij een
reisafstand van 10 kilometer, is bij de uitwerking van de regeling daarom
gekozen voor een hemelsbrede afstand van 8 kilometer. Daarmee is mijns
inziens een goede invulling gegeven aan het advies van de commissieDijkgraaf. Ik heb op dit moment geen signalen gekregen van scholen die
op meer dan 10 kilometer reisafstand liggen en als gevolg van de keuze
voor een hemelsbrede afstand van 8 kilometer niet in aanmerking komen
voor de regeling voor geïsoleerde scholen.
Naar aanleiding van de vragen van deze leden heb ik nog eens goed naar
de situatie van het HPC gekeken. Deze leden stellen dat het HPC niet in
aanmerking komt voor de regeling geïsoleerde scholen als gevolg van een
hemelsbrede afstand van 7,9 kilometer tot het eerste vervangende
aanbod. Dat is niet juist. De genoemde 7,9 kilometer tot het dichtstbijzijnde vervangende aanbod in Wageningen is de reisafstand per fiets naar
dat aanbod toe. Hierbij is het feit dat je met de fiets op de pont moet
vanwege de waterweg meegenomen. De hemelsbrede afstand tussen het
HPC en het vervangende aanbod is nog geen 6,5 kilometer. Dat wijkt wel
heel erg af van het advies van de commissie-Dijkgraaf.
Overigens is het niet mogelijk om een school handmatig toe te voegen
aan de lijst van geïsoleerde scholen. Om het HPC mee te laten lopen met
de regeling, zou in dit geval de vereiste hemelsbrede afstand moeten
worden verlaagd van 8 kilometer naar 6 kilometer. Dan komen er naar
verwachting naast het HPC tientallen vestigingen bij, ook in dichter
bevolkte gebieden. Dat vind ik niet wenselijk, omdat we dan het doel van
de regeling voorbijschieten.
Het HPC ontvangt na de vereenvoudiging aanvullende bekostiging voor
vestigingen met een breed onderwijsaanbod. Dat geeft deze school extra
structurele steun. Verdere steun voor deze school lijkt op dit moment niet
nodig. De school staat er namelijk ook in meerjarig perspectief financieel
goed voor. Als de aanvullende bekostiging voor vestigingen met een
breed onderwijsaanbod wordt meegerekend, heeft het schoolbestuur na
vereenvoudiging van de bekostiging een positief herverdeeleffect van 0,2
procent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

7

Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze gegarandeerd kan
worden dat de aanvullende bekostiging voor een geïsoleerde vestiging
ook daadwerkelijk op die vestiging wordt ingezet. Voorts vragen deze
leden waarom bij de toekenning van de aanvullende bekostiging een
standaard van 900 leerlingen als minimum wordt gehanteerd. Zij vragen
daarbij wat dit betekent voor kleinere vestigingen en hoeveel vestigingen
die in aanmerking komen voor de aanvullende bekostiging nu of in de
prognoses minder dan 900 leerlingen tellen. De leden vragen een
overzicht van deze vestigingen, ook met te verwachte leerlingaantallen.
De aanvullende bekostiging voor geïsoleerde scholen wordt aan een
school verstrekt als onder deze school één of meerdere geïsoleerde
vestigingen vallen. Scholen hebben de vrijheid om de bekostiging in te
zetten op basis van lokale afwegingen en keuzes. Zo werkt het ook met de
reguliere bekostiging die scholen krijgen. Docenten en ondersteunend
personeel worden vaak op meerdere vestigingen ingezet. Lesmaterialen
en inventaris worden vaak op school- of bestuursniveau ingekocht. Veel
kosten zijn dan ook niet altijd tot een specifieke vestiging te herleiden.
Het is niet zo dat kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen onder
de 900 leerlingen geen aanvullende bekostiging vanuit deze regeling meer
krijgen. Onder de 900 leerlingen neemt deze aanvullende bekostiging
alleen niet meer verder toe. Deze blijft ca. € 600.000. Een kleine geïsoleerde brede scholengemeenschap met 850 leerlingen krijgt daarom
evenveel aanvullende bekostiging vanuit deze regeling als eenzelfde
school met 900 leerlingen. Dat was ook al het geval toen er sprake was
van het gestaffelde systeem.
Er zijn nu drie kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen met
minder dan 900 leerlingen: de Hogeberg op Texel, het Zwin College in
Oostburg en de vestiging Pieter Zeeman van Pontes in Zierikzee. Zij
komen ook in aanmerking voor de aanvullende bekostiging voor
vestigingen met een breed onderwijsaanbod. Om te voorkomen dat er
voor hetzelfde doel twee keer aanvullende bekostiging wordt verstrekt,
heb ik er voor gekozen de regeling geïsoleerde scholen hierop aan te
passen. Dit omdat de aanvullende bekostiging hetzelfde doel beoogt
(namelijk het ondersteunen van brede scholengemeenschappen) en dat
beide regelingen worden gedekt uit de lumpsum. Dit betekent concreet
dat kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen nu iets minder
aanvullende bekostiging vanuit de geïsoleerde regeling ontvangen.
Echter, omdat het vestigingen betreft met een breed onderwijsaanbod,
komen ze onderaan de streep toch op dezelfde aanvullende bekostiging
uit, zoals eerder gedeeld en indicatief voor scholen is toegelicht in de
online informatietool. Om dit te illustreren wordt hieronder een rekenvoorbeeld gegeven van de Hogeberg op Texel:9
De aanvullende bekostiging voor de Hogeberg was volgens de eerste
opzet van de regeling ca. € 1.000.000. Dat is een optelsom van:
• de toeslag voor geïsoleerde scholen: ca. € 200.000; en
• de extra toeslag voor kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen: ca. € 800.000.

9

Voor alle bedragen en aantallen in deze beantwoording geldt dat dit voorlopige bedragen en
aantallen zijn. De huidige informatietool is vastgesteld op grond van de voorlopige leerlingentelling van 1 oktober 2018. In het voorjaar van 2021 wordt de informatietool geactualiseerd, op
grond van de meest actuele definitieve bekostigingsgegevens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

8

In de nieuwe systematiek, waarbij de aanvullende bekostiging voor
vestigingen met een breed onderwijsaanbod is meegenomen, blijft de
aanvullende bekostiging ca. € 1.000.000. Dat is een optelsom van:
• de toeslag voor geïsoleerde scholen: ca. € 200.000.
• de extra toeslag voor kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen: ca. € 600.000 (ca. € 2.000 x 300 leerlingen); en
• de aanvullende bekostiging voor vestigingen met een breed onderwijsaanbod: ca. € 200.000.
Onderstaande tabel presenteert een overzicht van de scholen en vestigingen die nu in aanmerking komen voor de extra toeslag voor kleine
geïsoleerde brede scholengemeenschappen en nu of in de komende jaren
minder dan 900 leerlingen zullen hebben. Bij 900 of minder leerlingen is
de extra toeslag voor kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen
ca. € 600.000.
School / vestiging

Leerlingenaantal
realisatie

Hogeberg
Zwin College
RSG Wiringherlant
Pieter Zeeman1

prognose

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

739
792
996
912

661
761
980
845

640
750
931
819

639
728
920

625
707
894

622
714
886

619
707
847

600
710
836

1

Pieter Zeeman is een nevenvestiging van Pontes SG uit Goes. Er zijn alleen prognoses van het
aantal leerlingen op schoolniveau beschikbaar. Daarom bevat deze tabel voor Pieter Zeeman
alleen de realisaties tot en met de meest recente leerlingentelling van 1 oktober 2020.

De leden van de D66-fractie vragen verder op welke wijze rekening
gehouden wordt met de uitzonderlijke situatie waarin de scholen in
Caribisch Nederland zich bevinden.
De drie vo-scholen in Caribisch Nederland kennen een eigen, op de lokale
situatie afgestemde bekostigingssystematiek. De basisbekostiging is
zoveel mogelijk gebaseerd op de systematiek van de vereenvoudigde
basisbekostiging in Europees Nederland, door ook daar te werken met
twee leerlingbedragen. Vanwege de kleinere omvang geldt voor de
scholen in Caribisch Nederland in afwijking van de Europees Nederlandse
systematiek een vast bedrag per school. Daarnaast zijn bovenop de
basisbekostiging nog opslagen van toepassing om recht te doen aan de
bijzondere omstandigheden, bijvoorbeeld voor leerlingen met een
specifieke onderwijsbehoefte. Ook wordt er rekening gehouden met het
kleinschalige onderwijs op Saba (ca. 100 vo-leerlingen) en Sint Eustatius
(ca. 250 vo-leerlingen) en worden deze twee eilanden gecompenseerd
voor het hogere prijspeil ten opzichte van Bonaire. De scholen in Caribisch
Nederland gaan er na vereenvoudiging van de bekostiging alle drie op
vooruit. De positieve herverdeeleffecten verschillen per eiland, maar
variëren van 3 tot ruim 10 procent.
Tot slot vragen de leden van de D66-fractie waarom voor vestigingen met
uitsluitend praktijkonderwijs een minimum aantal leerlingen van 60 geldt.
Zij vragen daarbij wat dit betekent voor kleinere scholen en hoeveel
vestigingen die in aanmerking komen voor de aanvullende bekostiging nu
of in de prognoses minder dan 60 leerlingen tellen. De leden vragen een
overzicht van deze vestigingen, ook met te verwachte leerlingaantallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

9

In het vereenvoudigde bekostigingsmodel komen vestigingen alleen in
aanmerking voor een vast bedrag als er op de vestiging 130 leerlingen of
meer zijn ingeschreven. Voor vestigingen waarop alleen praktijkonderwijs
wordt gegeven geldt een ondergrens van 60 leerlingen. Deze twee
grenzen zijn daarom ook gebruikt voor de regeling geïsoleerde scholen:
vestigingen komen alleen in aanmerking voor deze regeling als op de
vestiging minimaal 130 of, in het geval van een vestiging waarop alleen
praktijkonderwijs wordt gegeven, 60 leerlingen zijn ingeschreven. Dit is
overigens in de praktijk geen probleem. Er zijn op dit moment geen
geïsoleerde vestigingen voor praktijkonderwijs met minder dan 60
leerlingen.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het klopt dat er bij de extra
toeslag voor kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen gekozen
is voor een leerlingafhankelijke toeslag en waarom daar voor gekozen is.
Zij vragen waarom niet expliciet vermeld is in de brief dat er voor een
ander systeem is gekozen. De voornoemde leden hadden het netjes
gevonden als de aanpassing van het systeem expliciet bekend was
gemaakt met een uitleg waarom hiervoor gekozen is. De leden concluderen dat dit nieuwe systeem ongunstig uitpakt voor kleine krimpende
geïsoleerde brede schoolgemeenschappen en vragen of ik dat ook zo zie.
Daarbij vragen zij of deze nieuwe systematiek voor meer onvoorspelbaarheid zorgt en vragen zij een toelichting op de ongewenste prikkels bij
het gestaffelde systeem. Deze leden vragen verder of het klopt dat het
nieuwe maximum uitkomt op € 600.000 in plaats van op € 800.0000, en
waarom het maximumbedrag lager is geworden. Voorts vragen de
voornoemde leden of de Minister kan garanderen dat dit niet enkel is
gedaan om kosten te besparen. Zij vragen daarbij hoeveel geld deze extra
toeslag nu in totaal gaat kosten en hoeveel scholen gebruik gaan maken
van de extra toeslag. Ook vragen zij of er onderzoek is gedaan of dit
nieuwe systeem kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen
voldoende helpt en of hierover overleg is geweest met het onderwijsveld.
Het klopt dat er bij de extra toeslag voor kleine geïsoleerde brede
scholengemeenschappen gekozen is voor een leerlingafhankelijke toeslag.
In de brief, waarmee de regeling in uw Kamer is voorgehangen, heb ik
benoemd dat de extra toeslag voor kleine brede geïsoleerde scholengemeenschappen wordt vormgegeven door een aanvullend bedrag van ca.
€ 2.000 per leerling voor elke leerling onder het aantal van 1.200. Deze
aanpassing heeft plaatsgevonden omdat uit de uitvoeringstoets van DUO
is gebleken dat het gestaffelde systeem een ongewenste prikkel in zich
heeft en daarmee een te groot risico op misbruik en oneigenlijk gebruik.
Het gaat dan om de prikkel om leerlingen bij de telling in BRON11 op
«niet-bekostigd» te zetten, om op die manier in een gunstigere staffel
terecht te komen. Eén leerling minder zou bij de grenzen van een staffel
het verschil kunnen betekenen tussen ca. € 200.000 meer of minder aan
aanvullende bekostiging. Het zou er zelfs toe kunnen leiden dat het
financieel aantrekkelijk wordt om leerlingen de deur te weigeren, om op
die manier meer aanvullende bekostiging vanuit deze regeling te krijgen.
Door een aanvullend bedrag per leerling te hanteren, krijgt een school
met 1.001 leerlingen meer aanvullende bekostiging dan een school met
1.099 leerlingen. Dat is mijns inziens logisch, omdat het voor een
geïsoleerde brede scholengemeenschap met 1.001 leerlingen een grotere
opgave is om het onderwijsaanbod overeind te houden, dan voor
eenzelfde school met 1.099 leerlingen. Die laatste school ontvangt immers
meer reguliere bekostiging.
11

BRON: Basisregister Onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

10

Voor de nieuwe systematiek is bezien wat de wijziging is ten opzichte van
de eerder gepresenteerde financiële prognoses voor de scholen die voor
de extra toeslag in aanmerking komen (zoals gepresenteerd in de huidige
informatietool). Daarbij is ook rekening gehouden met de aanvullende
bekostiging voor vestigingen met een breed onderwijsaanbod. Onderstaande tabel presenteert de resultaten van die analyse.
School / vestiging

Aanvullende bekostiging eerdere opzet
van de regeling (staffelsysteem)

Aanvullende bekostiging conform de
nieuwe opzet1
(leerlinggebonden)

Verschil

Zwin College Oostburg
RSG Noord Oost Veluwe Epe
RSG Ter Apel
OSG de Hogeberg Texel
RSG Wiringherlant Wieringerwerf
Het Heerenlanden Leerdam
Pieter Zeeman Zierikzee

€ 820.904
€ 205.226
€ 410.452
€ 820.904
€ 615.678
€ 205.226
€ 615.6782

€ 833.516
€ 408.373
€ 508.900
€ 833.516
€ 630.369
€ 178.016
€ 800.007

€ 12.612
€ 203.147
€ 98.447
€ 12.612
€ 14.691
– € 27.211
€ 184.329

Totaal

€ 3.694.068

€ 4.192.696

€ 498.628

1

Deze bedragen zijn inclusief de aanvullende bekostiging voor vestigingen met een breed onderwijsaanbod.
In de huidige informatietool krijgt Pieter Zeeman deze aanvullende bekostiging nog niet, omdat deze vestiging bij de ontwikkeling van de tool nog
niet voor de regeling geïsoleerde scholen in aanmerking kwam. Voor deze analyse is daarom een handmatige berekening gemaakt voor deze
vestiging, op basis van de bekostigingsgegevens die ook voor de huidige informatietool zijn gebruikt.
2

Uit bovenstaande tabel blijkt dat zes van de zeven scholen er in totaal
door de nieuwe systematiek op vooruit gaan. De enige school die door de
nieuwe systematiek iets minder aanvullende bekostiging krijgt is het
Heerenlanden uit Leerdam. De verklaring hiervoor is dat deze school niet
breed op één vestiging is georganiseerd en daarom niet in aanmerking
komt voor de aanvullende bekostiging voor vestigingen met een breed
onderwijsaanbod. Dat laat onverlet dat ook deze school er na vereenvoudiging in totaal in bekostiging fors op vooruit gaat. Dit nieuwe systeem
pakt dus gunstig uit voor kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen. De kosten van het nieuwe systeem zijn per saldo hoger. De
overgang naar de nieuwe systematiek is dus niet bedoeld om kosten te
besparen.
Ook deze nieuwe systematiek is voorspelbaar voor scholen. In de
meerjarenbegroting kunnen scholen eenvoudig doorrekenen wat de
aanvullende bekostiging vanuit deze regeling wordt, door het leerlingenaantal te vermenigvuldigen met het aanvullende bedrag per leerling. Dat
is even voorspelbaar als het systeem van staffels, dat ook op basis van
leerlingaantallen is. Het grote bijkomende voordeel van het nieuwe
systeem is dat een licht afwijkende realisatie van het geraamde aantal
leerlingen maar kleine financiële consequenties voor de scholen heeft. Als
een school bijvoorbeeld 1.099 leerlingen in een jaar raamt, maar de
realisatie komt uit op 1.102 leerlingen, ontving de school in de oude
systematiek direct ca. € 200.000 aanvullende bekostiging minder. Dat
vergt ingrepen in de bedrijfsvoering. In de nieuwe systematiek is het
verschil slechts ca. € 6.000.
Het enige nadeel van de nieuwe systematiek zou kunnen zijn dat scholen
die nu nog niet in aanmerking komen voor de extra toeslag, maar zelf
voorspeld hadden over enkele jaren onder de 1.200 leerlingen duiken, er
dan niet opeens ca. € 200.000 op vooruit gaan, maar bijvoorbeeld ca.
€ 20.000 bij een leerlingenaantal van 1.190. De voordelen van het
leerlingebonden systeem voor de scholen die nu de regeling voor
geïsoleerde scholen nodig hebben, wegen mijns inziens op tegen het
nadeel van een enkele school die mogelijk in de toekomst in aanmerking
kan komen voor de regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

11

Het klopt dat het nieuwe maximum bij de toeslag voor kleine geïsoleerde
brede scholengemeenschappen € 600.000 is in plaats van € 800.000. Het
verschil tussen die twee bedragen is de aanvullende bekostiging voor
vestigingen met een breed onderwijsaanbod, die er is gekomen naar
aanleiding van het amendement van de leden Rog en Van Meenen.14 Deze
was er nog niet in de oude systematiek, maar in de nieuwe systematiek is
daar wel rekening mee gehouden. De Hogeberg op Texel, het Zwin
College in Oostburg en de vestiging Pieter Zeeman van Pontes in Zierikzee
komen nu als enige voor het maximum in aanmerking. Zij komen ook alle
drie in aanmerking voor de aanvullende bekostiging voor vestigingen met
een breed onderwijsaanbod en krijgen onderaan de streep dus evenveel
aanvullende bekostiging. Voor een nadere toelichting verwijs ik naar het
antwoord op de vragen van de leden van de D66-fractie op dit punt.
Door de leerlingendaling neemt het aantal scholen dat in de komende
jaren in aanmerking zal komen voor de extra toeslag voor kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen naar verwachting toe naar
ongeveer 20. Dit is een inschatting op basis van de leerlingenprognoses
van DUO. Enkele van de zeven scholen die nu voor de extra toeslag voor
kleine geïsoleerde brede scholengemeenschappen in aanmerking komen,
hebben na het verzenden van de voorhangbrief aan uw Kamer contact
met mijn ministerie opgenomen, Na uitleg van de nieuwe systematiek en
de achtergrond van de keuzes is daar met begrip op gereageerd.
Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-fractie of de aanvullende
bekostiging voor vestigingen met een breed onderwijsaanbod enkel
worden uitgekeerd aan een school die als één vestiging voldoet aan de
voorwaarden van een breed onderwijsaanbod. Daarbij vragen zij of
scholen in campussituaties, waarbij één school twee vestigingen heeft op
twee adressen dicht bij elkaar, ook in aanmerking komen voor deze
aanvullende bekostiging en zo nee, waarom niet. Daarbij vragen zij of er
een uitspraak is gedaan over het aantal meter dat deze vestigingen uit
elkaar moeten liggen. Deze leden vragen tot slot of bekend is hoeveel
scholen op deze manier net buiten de regeling vallen, hoeveel het zou
kosten om deze scholen wel binnen de regeling te laten vallen en of de
Minister bereid is om dit te onderzoeken.
De aanvullende bekostiging voor vestigingen met een breed onderwijsaanbod is bedoeld voor vestigingen waarop het brede aanbod van
vmbo-basis/kader tot en met vwo wordt aangeboden, van brugklas tot en
met eindexamen. In het voorbeeld van een campussituatie, waarbij onder
één BRIN-nummer twee vestigingen zijn geregistreerd, bijvoorbeeld op
nummer 2 en nummer 2A, en waarbij de ene vestiging het vmbo aanbiedt
en de andere vestiging het havo en het vwo, is deze aanvullende
bekostiging niet van toepassing. Er is dan immers geen sprake van breed
aanbod op één vestiging. Er is geen uitspraak gedaan over het aantal
meter dat de vestigingen uit elkaar moeten liggen. Om te bepalen of de
vestiging in kwestie in aanmerking komt voor aanvullende bekostiging,
wordt gekeken of op de vestiging leerlingen zijn ingeschreven in de eerste
twee leerjaren van het voortgezet onderwijs en in de examenklassen van
vbo, mavo, havo en vwo.
Het is mij niet bekend hoeveel scholen in bovenstaande situaties net
buiten de regeling vallen. Ik zou het ook niet wenselijk vinden om in
situaties waarbij onder één BRIN-nummer meerdere vestigingen dicht bij
elkaar zijn gelokaliseerd, de aanvullende bekostiging voor vestigingen met
een breed onderwijsaanbod te verstrekken. Daarmee zou immers de
prikkel ontstaan om het aanbod over meerdere vestigingen te spreiden,
14

Kamerstuk 35 354, nr. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

12

om daarmee een extra vast bedrag voor een nevenvestiging te
ontvangen. Met de regeling wordt juist beoogd dat leerlingen van alle
niveaus elkaar tegenkomen in hetzelfde schoolgebouw en dat hiermee
een bijdrage wordt geleverd aan het tegengaan van segregatie in het
onderwijs. Het zou ook niet eerlijk zijn ten opzichte van scholen die in
vergelijkbare situaties het brede onderwijsaanbod wél volledig op één
vestiging hebben georganiseerd en geen vaste voet voor een nevenvestiging ontvangen. Een schoolbestuur kan er in een campussituatie of bij
opeenvolgende adressen ook voor kiezen dit als één vestiging bij DUO te
laten registreren. Daarmee verliest het schoolbestuur een vaste voet voor
de nevenvestiging, maar kan de resterende vestiging wel in aanmerking
komen voor de aanvullende bekostiging voor vestigingen met een breed
onderwijsaanbod. Dat kan per saldo een vooruitgang opleveren van ca.
€ 100.000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 439

13