Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 204

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 augustus 2011
Studenten dienen waar te krijgen voor hun geld. Van studenten
verwachten we dat zij zich goed oriënteren op hun studie(keuze) en zich
volledig inzetten voor de opleiding. Daar hoort bij dat de student de
opleiding en voorzieningen krijgt, zoals door de instelling aangekondigd.
De instelling dient gewekte verwachtingen te honoreren. Tijdens de
behandeling van de wet Versterking besturing is door een aantal leden
van de Tweede Kamer een motie ingediend waarin de regering werd
verzocht een verhaalsrecht voor studenten te regelen bij het niet-nakomen
van verplichtingen door een onderwijsinstelling (Kamerstukken II
2008–2009, 31 821, nr. 69). Toenmalig minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap Plasterk heeft toegezegd deze motie te zullen uitvoeren.
Zoals opgemerkt is het terecht dat er voor studenten een mogelijkheid is
tot schadevergoeding als de instelling bepaalde verplichtingen niet
nakomt. In het algemeen geldt dat als partijen afspraken maken ze deze
dienen na te komen respectievelijk als er gerechtvaardigde verwachtingen
zijn, ze deze dienen te honoreren; dit is tussen student en instelling niet
anders. Een aanspraak op schadevergoeding kan bovendien werken als
een «stok achter de deur». Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel
Versterking besturing zijn mogelijke nadelen ook uitgebreid aan bod
geweest: een verhaalsrecht kan leiden tot juridisering en claimcultuur met
als gevolg dat de relatie tussen instelling en student onnodig wordt
geformaliseerd en de bureaucratie en administratieve lasten toenemen.
Bovendien is de relatie tussen een instelling en een student niet te
beschouwen als een gewone «klantrelatie»; dat doet geen recht aan de
academische gemeenschap. Zo hebben studenten (vooraf) invloed op de
vormgeving van het onderwijs door medezeggenschap op de onderwijsen examenregeling en zijn ze als onderdeel van de opleidingscommissies
direct betrokken bij evaluatie en advisering over de uitvoering ervan.

kst-31288-204
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 288, nr. 204

1

In de huidige situatie kan aan studenten schadevergoeding worden
toegekend op grond van het reguliere recht (Burgerlijk Wetboek/Algemene
wet bestuursrecht) als de instelling bepaalde verplichtingen niet nakomt
c.q. beloften niet inlost. In mijn beleidsreactie op onder meer het
eindrapport van de Inspectie over alternatieve afstudeertrajecten
(Kamerstukken II 2010–2011, 31 288, nr. 167, pag. 13) heb ik hierop reeds
gewezen. Bij eventuele toekenning van schadevergoeding hanteert het
College van beroep voor het hoger onderwijs de criteria die gelden voor
schadevergoeding vanwege onrechtmatige daad respectievelijk wanprestatie: het gaat om de situatie waarin een instelling haar verplichtingen niet
nakomt, de student daardoor schade heeft geleden en die is toe te
rekenen aan de instelling. En uiteraard dient de geschonden norm er
mede toe te strekken het geschade belang te beschermen (relativiteitseis).
Bij de toekenning wordt niet alleen rekening gehouden met materiële
schade, immateriële schade van studenten kan ook daarbij worden
betrokken. Het is niet noodzakelijk dat de schade is ontstaan door een
onrechtmatige beslissing van de instelling; ook bij een rechtmatige
beslissing, die desalniettemin bij de student tot schade heeft geleid, kan
sprake zijn van schadevergoeding. Veelal zal de schadevergoeding een
geldelijke vergoeding betreffen, maar het College van beroep voor het
hoger onderwijs kan ook andere maatregelen opleggen. Een voorbeeld
van het laatste betreft een mogelijke verplichting aan de instelling om een
student in de gelegenheid te stellen alsnog een volwaardig diploma te
behalen.
Gerechtvaardigde verwachtingen
Om voor schadevergoeding in aanmerking te kunnen komen, moet het
gaan om het niet-nakomen van gerechtvaardigde verwachtingen waarbij
de student (materiële of immateriële) schade heeft geleden. Deze
verwachtingen zullen met name gebaseerd zijn op hetgeen de instelling
heeft opgenomen in de onderwijs- en examenregeling (OER). De OER
bevat de geldende procedures en rechten en plichten met betrekking tot
het onderwijs en de examens. De OER moet adequate en heldere
informatie over de opleiding bevatten. In de wet is deze algemene
doelstelling nader gespecificeerd door een opsomming van een aantal
onderwerpen die tenminste in deze regeling moeten zijn opgenomen.
Procedure
De student die meent recht te hebben op een schadevergoeding kan
daartoe een verzoek indienen bij het college van bestuur. Het college
neemt daarover een besluit en stelt de hoogte vast. Mocht de student niet
akkoord zijn met de beslissing, staat voor hem of haar de (snelle en
eenvoudige) rechtsbeschermingsprocedure open, zoals die sinds de
inwerkingtreding van de wet Versterking besturing bestaat: binnen de
instelling is er voor de student een duidelijk «loket» waar de student
bezwaar kan aantekenen tegen het besluit. Daarna kan de student
desgewenst in beroep gaan bij het College van beroep voor het hoger
onderwijs. Zijn procedures kennen een uitzonderlijk korte doorlooptijd. De
student is niet verplicht om twee procedures aanhangig te maken: de
student kan een verzoek om schadevergoeding gelijktijdig met zijn of haar
bezwaar- respectievelijk beroepschrift bij de instelling respectievelijk het
College van beroep voor het hoger onderwijs indienen, maar kan dat ook
afzonderlijk indienen.
Motie
De Kamer heeft tijdens bovengenoemd debat en in de motie uitdrukking
gegeven aan haar wens dat studenten in aanmerking moeten kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 288, nr. 204

2

komen voor schadevergoeding. De motie stelt verder dat de vereisten
moeten zijn opgenomen in officiële opleidingsdocumenten en acceptabele
afwijkingen mogelijk moeten zijn. Het moet derhalve gaan om reële
verwachtingen en om wezenlijke afwijkingen. Het moet echter niet leiden
tot onbedoelde neveneffecten. De toepassing door de rechter van de
criteria van onbehoorlijk bestuur, onrechtmatige daad en wanprestatie
doet naar mijn oordeel recht aan de beoogde balans tussen enerzijds de
mogelijkheid van schadevergoeding en anderzijds het voorkomen van
onbedoelde neveneffecten (zie de hierboven beschreven nadelen). Met die
criteria – die ook in de andere (publiekrechtelijke en privaatrechtelijke)
sectoren worden gehanteerd – is uitgebreid ervaring opgedaan en
jurisprudentie ontwikkeld. Naar aanleiding hiervan en gegeven de goede
rechtsbeschermingsprocedure ben ik van oordeel dat er geen aanvullende
voorziening voor verhaalsrecht nodig is.
Wel meen ik dat een andere wettelijke aanvulling wenselijk is. In de motie
wordt gesproken over een vijftal onderwerpen waarvoor een verhaalsrecht moet bestaan, zoals contacturen, onderverdeling hoor-/werkcolleges
en structurele beschikbaarheid van voorzieningen. Gemeenschappelijk
element bij deze onderwerpen is de vraag hoe het onderwijs feitelijk
wordt vormgegeven. Het ligt voor de hand dat deze zaken reeds in de
bestaande onderwijs- en examenregelingen zijn opgenomen, maar
daartoe bestaat geen eenduidige wettelijke verplichting. Ik vind het echter
van belang dat instellingen de feitelijke vormgeving van het onderwijs
kenbaar maken in de regeling, de student dit bij de studiekeuze kan
betrekken en dat de student zo nodig schadevergoeding kan krijgen bij
niet-nakoming door de instelling. Ik zal bij een volgend wetsvoorstel
daarom de verplichting opnemen dat de OER informatie verschaft over de
feitelijke vormgeving van het onderwijs. De wijze waarop en de precieze
invulling kan binnen de instelling – met instemmingsrecht van de
medezeggenschap – nader worden vormgegeven.
Concluderend meen ik dat er een verhaalsrecht bestaat dat naar behoren
functioneert en voorzien is in goede, toegankelijke procedures. De inhoud
van de onderwijs- en examenregeling is daarvoor een belangrijke basis.
Buiten kijf moet staan dat uit de onderwijs- en examenregelingen blijkt
hoe het onderwijs feitelijk is vormgegeven. Bij een volgend wetsvoorstel
zal ik voorstellen op dit punt artikel 7.13 van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek aan te vullen.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 288, nr. 204

3