De Rechtspraak
Jaarverslag 2008

De Rechtspraak
Jaarverslag 2008

Jaarverslag 2008

Inhoud

Deel I

1

Voorwoord

5

2 Agenda van de Rechtspraak 2008-2011
2.1 Deskundige rechtspraak
2.2 Betrouwbare rechtspraak
2.3	Effectieve rechtspraak
2.4 Rechtspraak in de samenleving

7
8
13
14
17

3 Wetgevingsadvies en onderzoek
3.1 Wetgevingsadvies
3.2 Onderzoeksprogramma

23
23
24

4 Instroom, productie en doorlooptijden
27
4.1 Landelijk beeld
28
4.1.1 Instroom van zaken
28
4.1.2 Afgehandelde zaken
28
4.1.3 Voorraadontwikkeling en duur van procedures	30
4.1.4 Productiviteit en productie ten opzichte van de afspraken	32
4.2 Ontwikkelingen van aantal zaken en doorlooptijden per sector	34
4.2.1 Sector strafrecht	34
4.2.2 Sector civiel	36
4.2.3 Sector kanton	38
4.2.4 Sector bestuursrecht	39

5 Financiën
5.1 Risicobeheersing
5.2 Jaarrekening
5.3	Accountantsverklaring

45
45
47
59

Deel II

Cijfers

61

Bijlage
Publicaties 2008 onderzoeksprogramma
Nieuw gestarte projecten
Onderwerpen hoofdstukken 2, 4 en 5

79
79
80
81

Pagina 

1

Jaarverslag 2008

Voorwoord

Deel I

Voorwoord
De Rechtspraak is een organisatie die zich ken­
merkt door stabiliteit en continuïteit. Onverander­
lijk is ze echter niet. De Rechtspraak opereert in
een zich ontwikkelende samenleving. In 2008 heeft
de Rechtspraak de blik vooruit gericht met een
brede toekomstverkenning. Ontwikkelingen in de
samenleving tot het jaar 2020 en de mogelijke
consequenties ervan voor de Rechtspraak worden
hierin geanalyseerd. Dit zal in 2009 uitmonden in
een aanpassing van de visie op de rechtspraak en
de organisatie daarvan. Belangrijke thema’s zijn
de professionaliteit, het domein van de rechter,
de organisatie en personeel en besturing.
Er worden steeds hogere eisen gesteld aan de
kwaliteit van rechtspraak. De samenleving wordt
complexer en kritischer en de advocatuur en het
Openbaar Ministerie specialiseren zich. Ook de
Rechtspraak bezint zich op het vraagstuk van
de specialisatie. Deskundigheid wordt het beste
behouden en specialismen kunnen het beste
worden opgebouwd als rechters minstens een
minimum aantal zaken van eenzelfde soort per jaar
te behandelen krijgen. Dit is nog niet altijd het
geval. Kleine sectoren van de rechtbanken zijn
hierdoor kwetsbaar. Ook zijn zij kwetsbaar voor
de (tijdelijke) uitval van medewerkers.

De Raad voor de rechtspraak is van mening dat
aanpassing van de organisatie nodig is om ook
in de toekomst de kwaliteit van de rechtspraak te
kunnen blijven waarborgen. Over een herziening
van de gerechtelijke kaart (waar wordt in
Nederland rechtgesproken en in welke bestuurlijke
eenheid) vindt thans discussie plaats.
De herziening zou ervoor moeten zorgen dat de
gerechten voldoende zaken te behandelen hebben
om specialisatie van rechters mogelijk te maken
en over voldoende mensen beschikken om kwa­
litatief hoogwaardig te kunnen werken. Rechters
zowel generalisten als specialisten, moeten
voldoende geëquipeerd zijn om hun vak goed uit
te oefenen. Jeugdrechters en strafrechters hebben
hiervoor nieuwe profielen opgesteld.
Kwaliteitsverbetering was ook in 2008 een be­
langrijke thema voor de gerechten. Er is hard
gewerkt aan het inzichtelijk maken van kwaliteit
en het toepassen van kwaliteitsnormen. De posi­
tieve resultaten hiervan tekenen zich inmiddels
af. In dit verslag zijn de belangrijkste resultaten
van de Rechtspraak in 2008 bijeen gebracht.

Pagina 

2

Jaarverslag 2008

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

Agenda van
de Rechtspraak
2008-2011
Samenvatting

De Agenda van de Rechtspraak 2008-2011 heeft
als ondertitel ‘Onafhankelijk en betrokken’.
Hiermee wordt onderstreept dat de Rechtspraak
weliswaar een belangrijke onafhankelijke positie
heeft in het Nederlandse staatsbestel, maar dat zij
daar alleen maar invulling aan kan geven door oog
te hebben voor de ontwikkelingen in de samen­
leving en de eisen die daaruit voortvloeien voor
een goede taakvervulling. De Agenda 2008-2011
is grotendeels gebaseerd op evaluatieonderzoek.
De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de
Agenda van de Rechtspraak 2005-2008 betreffen
de visie op de organisatie. Meer nadruk is komen
te liggen op leiderschap, cultuur en aandacht voor
ontwikkeling en verbetering (het zijn van een
lerende organisatie).
De Agenda 2008-2011 bestaat uit vier thema’s die
zijn uitgewerkt in een aantal te bereiken resultaten.
De thema’s zijn: deskundige rechtspraak, betrouw­
bare rechtspraak, effectieve rechtspraak en recht­
spraak in de samenleving. De resultaten in 2008
worden weergegeven in de paragrafen 2.1 tot en
met 2.4. Zij laten zich als volgt samenvatten:

1. Deskundige rechtspraak

In 2007 zijn op verschillende gebieden kwaliteits­
normen opgesteld. Het streven is dat in 2010 alle
gerechten voldoen aan de normen. Het beeld over
2008 is genuanceerd. Bij de realisatie van verschil­
lende normen is belangrijke voortgang geboekt.
Sommige normen, zoals de verbetering van de
motivering in strafzaken (Promis) zijn lastig te
implementeren.
Veel aandacht is in 2008 uitgegaan naar de herzie­
ning van de gerechtelijke kaart en het analyseren
van de problemen met specialistische zaaks­
pakketten. Samenwerking tussen gerechten is
belangrijk om kwaliteit te kunnen blijven leveren.
De verbetering van de inzet van externe deskun­
digen in procedures heeft vorm gekregen door
de ontwikkeling van het Nederlands Register
Gerechtelijk Deskundigen en de deskundigenindex
voor de sectoren civiel en straf.
2. Betrouwbare rechtspraak

Op het gebied van de formele en materiële rechts­
eenheid zijn verschillende activiteiten ontplooid.
De kantonrechtersformule voor ontslagzaken is

Pagina 

Pagina 

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

aangepast. Verder zijn er diverse procesreglemen­
ten opgeleverd en werkpocessen geüniformeerd.
3. Effectieve rechtspaak

Het vergroten van de digitale toegangelijkheid is
een belangrijke prioriteit voor de Rechtspraak.
In 2008 liepen er bij verschillende gerechten pilots
met procederen via een digitaal dossier en het
indienen van digitaal beroep. Verder is in navol­
ging van Amsterdam in 2007, in 2008 het primair
processysteem ReIS bij de civiele sectoren van
de overige gerechtshoven geïmplementeerd en in
beheer genomen.
4. Rechtspraak in de samenleving

De nieuwe ‘persrichtlijn rechtspraak’ werd in 2008
ingevoerd. In de richtlijn is gezocht naar de balans
tussen enerzijds openbaarheid en anderzijds de
privacy van procesdeelnemers en het ordelijk
verloop van de procedures.
De communicatie met justitiabelen is verbeterd
door het aanpassen van de standaardcorrespon­
dentie met justitiabelen en het verschaffen van
praktische informatie over de gang van zaken bij
de gerechten.
2.1 Deskundige rechtspraak

De doelstelling ‘deskundige rechtspraak’ ziet
zowel op het verhogen van de beschikbare deskun­
digheid binnen de Rechtspraak als op het verbe­
teren van de inzet van deskundigen van buiten in
procedures. Het leren van fouten is een belangrijk
instrument om de deskundigheid op peil te houden.
In een lerende organisatie is het elkaar aanspreken
normaal en opbouwend. De Rechtspraak wil zo’n
lerende organisatie zijn.
Kwaliteitsnormen

De gerechten ondernemen velerlei activiteiten die
gericht zijn op het waarborgen en verbeteren van
kwaliteit van de rechtspraak. Een belangrijke
ontwikkeling daarin zijn de afspraken tussen de
Raad en de gerechten om in 2010 te voldoen aan
een aantal kwaliteitsnormen.
De kwaliteitsnormering maakt deel uit van een
groter geheel. Vanaf 2002 werken gerechten met
het kwaliteitskader ‘RechtspraaQ’, waar een
aantal kwaliteitsinstrumenten deel van uitmaakt.
Gerechten werken met verschillende vormen van
intervisie, er zijn kwaliteitsafspraken gemaakt in
statuten, er is een landelijke klachtenregeling en
verbeteractiviteiten worden uitgevoerd op basis van
klant- en medewerkerswaarderingsonderzoeken.

Jaarverslag 2008

In 2007 zijn doelstellingen en normen geformu­
leerd voor de volgende zes kwaliteitsindicatoren:
permanente educatie, meelezen van enkelvoudige
vonnissen, meer zittingen meervoudig behandelen,
instructie- en feitenonderzoek, betere motivering
en doorlooptijden. Voor doorlooptijden van de
sector straf geldt dat hierover in 2008 normen
zijn opgesteld. De genoemde indicatoren worden
ingevoerd in de periode 2008-2010. Het streven is
dat alle gerechten in 2010 voldoen aan de normen.
Afgesproken is dat al in 2009 aan de norm voor
permanente educatie wordt voldaan.
De realisatie van sommige normen blijkt een forse
inspanning van de gerechten te vergen. In de be­
stuurlijke overleggen die driemaal per jaar met
de gerechten worden gevoerd, houdt de Raad de
vinger aan de pols met betrekking tot de voortgang.
Rechtbanken en gerechtshoven hebben in 2008
hard gewerkt aan het invoeren van de normen en
hebben de nodige stappen ondernomen om deze
in 2010 te gaan halen. In het onderstaande worden
per kwaliteitsindicator de resultaten beschreven.
Permanente educatie

Onder deze kwaliteitsindicator wordt verstaan: de
tijd die wordt besteed aan opleidingen met het doel
kennis en vaardigheden in de huidige functie op
peil te houden en te vergroten. Gerechten werken
met opleidingsplannen en organiseren scholings­
activiteiten. De norm voor 2009 is gesteld op 30
daadwerkelijke opleidingsuren per jaar voor iedere
raadsheer, rechter en juridisch medewerker.
De norm van 30 uur voor permanente educatie
wordt gemiddeld genomen door 73 procent van
de rechters gehaald. Er zijn vier rechtbanken met
een realisatie tussen de 50 en 60 procent. Bij de
juridisch medewerkers worden iets lagere percen­
tages gehaald, gemiddeld 63 procent. Er zijn drie
gerechtshoven die de norm voor een groot deel
hebben ingevoerd, de realisaties variëren van
58 tot 80 procent. Twee hoven zitten aanmerkelijk
lager, 25 tot 38 procent. Bij de bijzondere colleges
voldoet bijna 90 procent van de raadsheren en
juridisch medewerkers aan de norm. De realisatie
lijkt bij de gerechten aan de lage kant te zijn, zeker
gezien het feit dat al in 2009 aan de norm moet
worden voldaan. Uit de jaarverslagen blijkt echter
dat dit structureel wordt opgepakt en bijna alle
rechters al de nodige educatie volgen.

Jaarverslag 2008

Meelezen enkelvoudige uitspraken

Met de kwaliteitsindicator meelezen door een
andere rechter dan degene die de zaak behandelt,
wordt kwaliteitsverbetering van de uitspraken
beoogd. ‘Meelezen’ houdt rechters scherp en
draagt bij aan een cultuur waarin het gewoon is
onderling over kwaliteit te spreken. In de meeste
zaken wordt een uitspraak al door twee paar ogen
bekeken: een juridisch medewerker en een rechter.
Meelezen komt daar nog bovenop. De norm is dat
iedere rechter per maand één zwaardere uitspraak
laat meelezen. Bij beginnende rechters in een
sector, zogenaamde ‘sectorstarters’, wordt in de
eerste 6-12 maanden 100 procent meegelezen.
Voor de sector straf is meelezen zoals dit voor de
andere sectoren is gedefinieerd niet mogelijk,
aangezien in enkelvoudige zaken in vrijwel alle
gevallen mondeling vonnis wordt gewezen direct
aansluitend op de behandeling van de zaak.
Bij de gerechtshoven worden zaken overwegend
meervoudig behandeld. Daarmee heeft de norm
geringe betekenis voor de gerechtshoven.
Meelezen bij enkelvoudige zaken moet binnen
een behoorlijk aantal sectoren worden verbeterd
om de norm van 100 procent te kunnen halen.
Civiel-familie heeft de norm voor een groot deel
ingevoerd, het gemiddelde is 87 procent. Bij de
andere sectoren worden door een aantal gerechten
lage resultaten behaald. De gerechten zijn druk
bezig met het invoeren van de norm en meelezen
wordt in 2009 systematischer toegepast.
Meer zittingen meervoudig behandelen

Het is van belang dat die zaken waarin een meer­
voudige behandeling (behandeling door drie
rechters) gewenst is ook daadwerkelijk meervou­
dig worden behandeld. Voorkomen moet worden
dat dergelijke zaken uit efficiencyoverwegingen
enkelvoudig worden afgedaan. Daarvoor is het
onder andere nodig dat rechters/raadsheren de
ruimte ervaren om een zaak meervoudig af te doen.
De kwaliteitsindicator heeft ertoe geleid dat binnen
de sectoren het meervoudig afdoen is toegenomen.
Met name bij straf, bestuur en belasting (Rijk) is
de nodige voortgang geboekt.
Meervoudig afdoen volgens de norm ligt binnen
de sector straf op schema, het gemiddelde is
11 procent (norm 15%). Bij bestuur en belasting
Rijk worden goede resultaten gehaald, gemiddel­
den van respec­tievelijk 9 (norm 10%) en 26 pro­
cent (norm 15%). Binnen de sector vreemdelingen
wordt meer­voudig afdoen wisselend opgepakt.
De sector civiel heeft lage resultaten behaald.
Civiel-handel heeft een gemiddelde van 5 procent

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

(norm 10%) en civiel-familie een gemiddelde van
1 procent (norm 5%). De lage realisatie kan van
verschillende factoren afhangen, bijvoorbeeld:
onvoldoende geschikte zaken om meervoudig af
te doen of de werkdruk binnen de sector. Bij de
hoven worden de normen voor de sector straf
grotendeels behaald met een gemiddelde van
87 procent (norm 85%) en bij belasting (Rijk)
nadert de meerderheid de norm, het gemiddelde
is 77 procent (norm 90%).
Instructie en feitenonderzoek

Het is van belang dat in elke zaak het onderzoek
wordt verricht dat voor de juiste afhandeling van
die zaak relevant is. Voorbeelden van onderzoeks­
instrumenten zijn onderzoek door een deskundige,
stellen van schriftelijke vragen, zitting, opvragen
van stukken en het horen van getuigen. Voor het
gebruik van de onderzoeksinstrumenten zijn door
de verschillende sectoren van de rechtbanken
doelstellingen geformuleerd voor 2010.
Het versterken van instructie en feitenonderzoek
wordt hoofdzakelijk opgepakt door het inzetten
van comparities na antwoord binnen de sectoren
kanton en civiel-handel. De sector civiel-handel
past comparitie na antwoord veelvuldig toe en zit
gemiddeld genomen op 82 procent (norm 90%)
van de contradictoire zaken). Binnen de sector
kanton wordt een comparitie na antwoord redelijk
vaak toegepast en door een aantal gerechten zelfs
meer dan de norm voorschrijft, waardoor het
gemiddelde ligt op 26 procent (norm 25%) van
de dagvaardingszaken.
Voor de hoven zijn geen normen geformuleerd.
Maar ook daar geldt dat in civiele zaken zonodig
gecompareerd wordt, met name als dat in eerste
aanleg is nagelaten. In het bestuursrecht zijn
positieve ervaringen opgedaan met de comparitie
na antwoord. Uit pilots blijkt dat in 11 procent
van de zaken een intrekking volgt na de comparitie
en dat een nadere zitting vaak achterwege kan
blijven (zie ook paragraaf 2.3 onder Project
Differentiatie zaaksbehandeling bestuursrecht).
Goede bewijsmotivering

De invoering van ‘Promis’ (project Motiverings­
verbetering in Strafvonnissen) in de strafsectoren
is gericht op verbetering van de bewijs- en straf­
motivering in een vonnis of arrest. Het moet leiden
tot meer inzicht in de redenering achter de rechter­
lijke uitspraak. In essentie wil de rechter in een
dergelijke uitspraak meteen inzicht geven in zijn
gedachtegang en in de wijze waarop hij tot zijn
beslissing is gekomen. De beoogde norm is dat

Pagina 

Pagina 10

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

uiteindelijk alle meervoudige strafzaken worden
afgedaan volgens de Promis-methode.
De invoering van Promis blijkt een forse inspan­
ning van de gerechten te vergen. Dit uit zich in nog
relatief lage realisatiepercentages gezien de eind­
norm in 2010 van 100 procent. Bij de rechtbanken
lag het gemiddelde op 25 procent. De spreiding
was evenwel groot. Bij de hoven had men lande­
lijk bezien in 8 procent van de meervoudigekamerarresten de Promis-werkwijze toegepast.
Doorlooptijden

Voor rechtzoekenden is de lengte van een proce­
dure van wezenlijk belang. Zonder een zekere
vaart in een procedure verliest ieder ander kwa­
liteitsstreven zijn betekenis. Ook vanuit maat­
schappelijk belang is een korte doorlooptijd van
gerechtelijke procedures een essentieel aspect
van de prestaties. Om die reden heeft de Recht­
spraak voor 36 proceduretypen spreidingsnormen
vastgesteld die in 2010 bereikt moeten worden.
De norm bestaat uit een termijn waarbinnen een
bepaald percentage van de zaken afgehandeld
dient te zijn. Het uitgangspunt is dat het overgrote
deel van de zaken binnen de termijn, die per sector
voor zowel gerechtshoven als rechtbanken is
aangeven, wordt afgehandeld.
Een overzicht van de normen 2010 en de realisatie
daarop in 2008 is te vinden in tabel 9b van deel II.
Een nadere bespreking daarvan is te vinden in
paragraaf 4.1.3 voor het landelijke beeld. De reali­
satie per sector wordt besproken in paragraaf 4.2.
Project reflectie

Het bespreken van vernietigingen en cassaties is
van oudsher een belangrijk onderdeel van het rech­
terlijke werk. In de Agenda 2008-2011 zijn daar
twee instrumenten aan toegevoegd die betrekking
hebben op de behandeling van zaken in eerste
en tweede aanleg samen: reflectiecommissies en
systematisch overleg over kwaliteit tussen de
opvolgende instanties. Deze instrumenten worden
in samenhang bezien, zij zijn immers allemaal
bedoeld om op gestructureerde wijze te leren
van beslissingen in hoger beroep en cassatie.
Van belang is dat het gaat om gezamenlijk te leren.
In februari 2008 is in opdracht van de Raad voor
de rechtspraak en de presidenten van het gerechts­
hof Arnhem en de rechtbanken Arnhem en Zutphen
een projectgroep aan het werk gegaan, met als
opdracht de drie voormelde instrumenten nader
uit te werken en (meer) in samenhang met elkaar
verder te ontwikkelen. Het project valt uiteen in

Jaarverslag 2008

drie fasen: een uitwerkingsfase, een uitvoerings­
fase en een evaluatiefase. De uitwerkingsfase
nadert nu zijn voltooiing. Er zijn twee interne
tussenrapportages uitgebracht en in 2009 is een
openbare rapportage verschenen, waarin een kader
wordt geschetst voor het toepassen van de instru­
menten binnen de gerechten.
Samenwerking en specialisatie binnen de
Rechtspraak

De Commissie ‘Toedeling zaakspakketten’ heeft
aanbevelingen gedaan over welke zaakspakketten
vanuit het oogpunt van kwaliteit herverdeeld
zouden moeten worden en over de wijze waarop
dit het beste kan gebeuren. Het rapport bevat voor
de drie sectoren bestuur, straf en civiel een analyse
van de problemen met specialistische zaken.
Het herverdelen van zaakspakketten is vooral van
belang wanneer het gaat om zaken waarin specia­
listische kennis is vereist of wanneer de instroom
van een bepaalde categorie zaken te gering is om
een specialisatie op te bouwen. Het rapport geeft
concreet aan op welke punten samenwerking tus­
sen de gerechten nodig is om kwaliteit te blijven
leveren. Deze voorstellen worden betrokken bij
de advisering van de Raad over de gerechtelijke
kaart in 2009.
Om ook in de toekomst de kwaliteit van recht­
spraak te kunnen garanderen zijn aanpassingen in
de organisatie nodig. De Raad heeft in 2008 de
Minister op zijn verzoek geadviseerd over de
herziening van de gerechtelijke kaart. Hierop voor­
uitlopend hebben de rechtbanken Groningen en
Assen besloten vergaand samen te werken. Zij zijn
aangewezen als elkaars nevenzittingsplaats voor
wat betreft strafzaken en bestuurszaken. In Assen
en Groningen aanhangig gemaakte zaken kunnen
daardoor bij beide rechtbanken behandeld worden.
Dit kan leiden tot een vergroting van de kwaliteit,
maar kan ook tot gevolg hebben dat een rechts­
zoekende voor de behandeling van zijn zaak naar
de andere rechtbank zal moeten reizen.
De juridische basis voor deze samenwerking is
het Besluit Nevenvestigings- en nevenzittings­
plaatsen. Voor de verantwoording over de
toepassing van dit Besluit wordt verwezen naar
www.rechtspraak.nl.
Met de inrichting van kenniscentra geeft de Recht­
spraak een impuls aan de opbouw van specialis­
tische kennis. In 2008 is besloten tot de inrichting
van een kenniscentrum op het gebied van finan­
cieel-economische criminaliteit bij het gerechts­

Jaarverslag 2008

hof Amsterdam en een kenniscentrum op het
gebied van cybercrime bij gerechtshof ’s-Graven­
hage, in aansluiting op het beleid van het kabinet.
Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch beschikt reeds
over een kenniscentrum Milieu en gezondheid.

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

de BestGraduates Law game 2009, waarin afstu­
derende rechtenstudenten kennis kunnen maken
met de Rechtspraak.

In 2008 is het programma Jeugd gestart dat tot
doel heeft de behandeling van civiele zaken en
strafzaken waar kinderen bij zijn betrokken te
verbeteren. Verschillende gerechten hebben initia­
tieven ondernomen om de samenwerking tussen
de sectoren en units waar jeugd(straf)-, leerplichten familiezaken worden behandeld te verbeteren,
zodat er een completer beeld kan ontstaan omtrent
de situatie van het kind.

Naast het direct benaderen van de doelgroep zoals
hierboven omschreven, heeft de Rechtspraak meer
aandacht besteed aan digitale advertentiemogelijk­
heden. Ook is een nieuwe advertentie ontwikkeld
om raio’s (rechterlijk ambtenaren in opleiding)
te werven. Voor de werving van specifieke doel­
groepen heeft een aantal gerechten ‘diversity
assessments’ uitgevoerd. De uitkomsten van deze
assessments worden gebruikt voor de formulering
en implementatie van het diversiteitsbeleid van
de gerechten.

Leiderschapsontwikkeling

Functioneren van rechters

In 2008 is op basis van het rapport van de com­
missie “Verkenning loopbaantrajecten voor zware
bestuursfuncties” en het rapport “Durf als verander­
strategie” het Executive Development beleid gefor­
muleerd voor de zware bestuursfuncties. Op basis
van deze rapporten is het profiel van de bestuurder
aangepast en de competentie “durf” opgenomen.
Dit aangepaste profiel wordt voortaan gehanteerd
bij de werving, selectie, benoeming, beoordeling
en ontwikkeling van toekomstige bestuurders.
In 2008 is de vierde management development
(MD)-leergang voor toekomstige sectorvoorzitters
afgerond en de vijfde van start gegaan. Het eerste
programma voor teamleiders, verzorgd door de
Utrechtse school voor Bestuurs- en Organisatie­
wetenschap, is afgerond en geëvalueerd.
Een tweede programma is inmiddels gestart.
De intervisie-groepen voor zittende bestuurders
met deelnemers van buiten de Rechtspraak zijn bij
elkaar blijven komen en uitgebreid van drie naar
vier groepen. In deze groepen worden thema’s uit
het werk met elkaar besproken. Het ‘Regiepunt
Coaching’ heeft voor meer kandidaten bemiddeld
in 2008 (28) dan in 2007 (21). In 2008 zijn meer
rechtspraakcoaches ingezet dan externe coaches.
Arbeidsmarktpositie

Eerder al werd vastgesteld dat het voor de Recht­
spraak belangrijk is actief en gericht te werven.
In 2008 zijn hiervoor niet alleen concrete ideeën
ontstaan, maar zijn ook voorbereidende en
promotie-activiteiten gestart. In de komende
periode worden de volgende evenementen
georganiseerd: de Summercourt, waar 20 bachelor­
studenten vijf dagen lang kennis maken met
de Rechtspraak en het Openbaar Ministerie,
de TOPstage@rechtspraak, waar studenten in de
masterfase bij een rechter stage kunnen lopen en

De rechtspraak en het functioneren van rechters
staat in toenemende mate in de publieke belang­
stelling en het vertrouwen in de rechtspraak is niet
zonder meer voor iedere burger vanzelfsprekend.
Ook komt het steeds meer voor dat vragen worden
gesteld over het functioneren van rechters.
De Rechtspraak is zich er van bewust dat de beeld­
vorming over de Rechtspraak, en daarmee voor
een belangrijk deel het aanzien van het rechterlijk
ambt, in sterke mate wordt bepaald door voor de
dagelijkse praktijk weliswaar niet maatgevende
incidenten en daarnaast ook door de wijze waarop
daarmee door de organisatie wordt omgegaan.
Dit bewustzijn en de opvatting dat voor de met
rechtspraak belaste rechterlijke ambtenaren ten­
minste dezelfde gedrags- en integriteitsnormen
moeten gelden als die welke in de ‘gewone’
ambtenarenjurisprudentie zijn ontwikkeld, is voor
de Rechtspraak aanleiding geweest hieraan nadruk­
kelijker aandacht te schenken.
Zo werkt de Raad voor de rechtspraak thans aan
een protocol dat beoogt een handreiking te bieden
aan de gerechtsbesturen bij hun optreden naar
rechters die niet naar behoren functioneren dan wel
zich in enigerlei vorm hebben schuldig gemaakt
aan plichtsverzuim. Daarnaast heeft een door de
Raad, in overleg met de presidentenvergadering,
ingestelde werkgroep in 2008 een rapport uitge­
bracht waarin voorstellen worden gedaan om de
disciplinaire maatregelen ten aanzien van rechters
uit te breiden. Dit rapport wordt in 2009 verder
besproken. Verder is in 2008 een gedragscode inte­
griteit ontwikkeld. Deze zal in 2009 worden vast­
gesteld. De NVvR is hierbij betrokken.
Over incidenten met betrekking tot het functio­
neren van rechters wordt overleg gevoerd met en

Pagina 11

Pagina 12

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

vindt afstemming plaats tussen de desbetreffende
gerechtsbesturen en (het bureau van) de Raad en
in voorkomende gevallen met de procureurgeneraal bij de Hoge Raad. Voor het verkrijgen
van inzicht in de gevallen die zich in 2008 hebben
voorgedaan wordt verwezen naar het jaarverslag
van de Hoge Raad der Nederlanden 2007 en 2008
(hoofdstuk Parket).
Verbetering inzet van externe deskundigen in
procedures

In de afgelopen jaren heeft de Rechtspraak syste­
matisch aandacht besteed aan het vraagstuk van
de inbreng/inzet van externe deskundigen in
gerechtelijke procedures. 2008 is in dit verband
een belangrijk jaar geweest. Een onderzoek is
opgeleverd waarin aanbevelingen worden gedaan
over de wijze waarop deskundigen in procedures
worden ingeschakeld. Verder heeft de Rechtspraak
een belangrijke bijdrage geleverd aan de totstand­
koming van het Nederlands Register Gerechtelijk
Deskundigen dat naar verwachting in juli 2009 van
start zal gaan. Het Register zal beter dan nu het
geval is zowel de inhoudelijke als de forensische
kwaliteiten van deskundigen dienen te waarborgen.
Verder is in het kader van het programma ‘Straf­
sectoren 2010’ een visie ontwikkeld op de manier
waarop de materiedeskundigheid van de straf­
rechter, die belangrijk is om deskundigenrappor­
tages voldoende kritisch te benaderen, kan worden
bevorderd. Deze visie staat verwoord in het rapport
‘De Strafrechter en Profil’, dat de leidraad zal zijn
voor de activiteiten in de komende jaren.
Europees en internationaal perspectief

In het kader van de versterking van de Europese
oriëntatie is een taakomschrijving voor de
Gerechtscoördinatoren Europees Recht (GCE)
opgesteld. Deze taakomschrijving beoogt de
positie van de GCE, als belangrijk onderdeel van
de Europeesrechtelijke kennisinfrastructuur,
te versterken. De overgrote meerderheid van de
gerechten neemt inmiddels deel aan een uitwis­
seling met een gerecht in een van de (kandidaat)
EU-lidstaten. Een detachering van een raadsheer
bij de Europese Commissie, directoraat generaal
Justitie, Vrijheid en Veiligheid is gerealiseerd.
Vertegenwoordiging van de Rechtspraak in
Brussel dient enerzijds om beter geïnformeerd te
zijn over wat er speelt in Brussel en anderzijds
om de belangen van de Rechtspraak beter te
kunnen behartigen.
Het Europees Netwerk van de Raden voor de recht­
spraak (hierna ENCJ) heeft rechtspersoonlijkheid

Jaarverslag 2008

verkregen naar Belgisch recht. Dit heeft de weg
geopend voor subsidieverlening door de Europese
Commissie en daarmee de oprichting van een
permanent bureau in Brussel. Tezamen met de
Belgische Hoge Raad voor de Justitie heeft de
Raad de op- en inrichting van het bureau ter hand
genomen. Het secretariaat van het netwerk, dat al
vier jaar door de Raad wordt gevoerd, zal begin
2009 volledig overgaan naar het bureau in Brussel.
Tijdens de Algemene Vergadering in Boedapest is
Nederland opnieuw gekozen als lid van de Stuur­
groep van het ENCJ. De Rechtspraak is vertegen­
woordigd in alle werkgroepen van het ENCJ.
De Werkgroep ‘Quality Management’, gecoördi­
neerd door de Raad, heeft een zeer uitgebreid
rapport opgesteld waarin de verschillende kwali­
teitsinstrumenten in Europa in kaart zijn gebracht.
Het Surinaamse Hof van Justitie en de Raad
hebben na een in een zeer goede sfeer verlopen
bezoek van een kleine delegatie van het Hof aan
’s-Gravenhage, een gezamenlijke intentiever­
klaring ondertekend waarin het voornemen tot
samenwerking op een paar belangrijke terreinen
is vastgelegd.
De EU-missie naar Kosovo, die door de onaf­
hankelijkheidsverklaring van Kosovo en de
niet- wereldwijde erkenning ervan veel vertraging
heeft opgelopen, is uiteindelijk van start gegaan.
De Nederlandse Rechtspraak is met een raadsheer
en een juridisch medewerker goed vertegenwoor­
digd. Een zeventiental delegaties van over de
hele wereld – van Japan tot El Salvador, van
Noorwegen tot Marokko – heeft de Raad bezocht
om geïnformeerd te worden over verschillende
aspecten van de Nederlandse Rechtspraak.
Versterking positie rechter/raadsheer-commissaris
in straf- en faillisementszaken

Als gevolg van veranderingen in het gerechtelijk
vooronderzoek en de bijzondere opsporingsbe­
voegdheden, is de positie van de rechter-commis­
saris (rc) ten opzichte van de officier van justitie
afgezwakt. Daardoor zijn risico’s gecreëerd op
het gebied van de waarheidsvinding, de rechts­
bescherming en de efficiency en effectiviteit van
het voor­onderzoek. Om de positie van de rechtercommissaris weer te versterken, stelde de Raad –
naast de wettelijke herstructurering van de positie
van de rc – voor om de deskundigheid van de rc
verder te bevorderen, het takenpakket te herijken
en meer onderzoekscapaciteit en ondersteuning
aan te trekken.
De structurele formatie van de kabinetten rc is in
2007 uitgebreid. Bijna de helft van de rechtbanken

Jaarverslag 2008

heeft het aantal rc’s in strafzaken uitgebreid, bijna
eenderde van de gerechten heeft de ondersteuning
uitgebreid.
In 2008 heeft verdere uitbreiding van het aantal
rechter-commissarissen en versterking van de
juridische ondersteuning plaatsgevonden bij vijf
rechtbanken. In 2008 lag het accent verder op
de kwalitatieve versterking in de vorm van oplei­
dingen of specifieke cursussen.
Voor faillissementen geldt ongeveer hetzelfde
beeld. In 2007 is de bezetting uitgebreid (rc’s en
ondersteuning), in 2008 is gekozen voor kwalita­
tieve versterking. Enkele rechtbanken geven aan
dat door de dalende instroom er meer tijd is vrij­
gekomen voor het afhandelen van zaken en het
volgen van scholing. Binnen de gerechten is er
fors geïnvesteerd in extra scholing, te denken valt
aan opleidingen Insolventierecht en specifieke
cursussen bij SSR, Insolad of andere opleidings­
instituten. Vijf rechtbanken hebben de personele
bezetting uitgebreid in de vorm van een extra rc
en in een enkel geval door het versterken van de
griffie of de administratieve ondersteuning.

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

te komen (zie ook hierboven onder ‘verbetering
inzet van externe deskundigen in procedures’).
Project Omgevingsvergunning

Medio 2008 is bekend geworden dat de inwerking­
treding van de Wet algemene bepalingen omge­
vingsrecht uitgesteld zal worden tot 1 januari 2010.
De Leergang omgevingsrecht, zoals ontwikkeld
door SSR, zit in de afrondende fase. SSR ontwik­
kelt daarnaast kennisdossiers, die moeten dienen
ter ondersteuning van de Leergang.
2.2 Betrouwbare rechtspraak

Bij de hoven is in 2008 vaker gebruik gemaakt van
de inzet van de gedelegeerde raadsheer-commis­
saris. Terugverwijzing naar de rechter-commissaris
is hierdoor minder vaak nodig geweest, het ge­
rechtshof kon zelf onderzoek verrichten.

Voor betrouwbaarheid is naast integriteit vooral
van belang dat de burger er op kan vertrouwen
dat het recht op uniforme wijze wordt toegepast.
Verschillen in procedure en/of uitkomst moeten
kunnen worden verklaard vanuit het gehanteerde
toetsingskader en de eigenheid van het voorlig­
gende geschil en niet vanuit de individualiteit van
de rechter of het gerecht. Dat voorkomt onnodige
gang naar de rechter. Uniforme rechtstoepassing
sluit – mede in het belang van rechtsontwikkeling
– gemotiveerd afwijken uiteraard niet uit. Door het
landelijk vaststellen van procesreglementen en
werkprocessen wordt de procedurele rechtseenheid
vergroot. De sectoren hebben in 2008 verschil­
lende werkprocessen geüniformeerd en een aantal
procesreglementen opgeleverd.

Straf: Opleiding strafrechters

Kantonrechtersformule

In mei 2008 is het rapport ‘De Strafrechter en
Profil’ gepubliceerd. In dit rapport zijn opleidings­
profielen voor strafrechters beschreven en zijn
aanbevelingen gedaan over de opleiding en ont­
wikkeling van strafrechters. De aanbevelingen
krijgen in 2009 een vervolg. Het strafrechtelijke
cursusaanbod van SSR is geëvalueerd in het
licht van de opleidingsbehoeften, beschreven in
De Strafrechter en Profil.
Civiel/bestuur: Deskundigenindex

In mei 2008 is de deskundigenindex (DIX-I) lan­
delijk beschikbaar gesteld. Na afronding van het
project DIX-I, is de projectgroep begonnen met
een verbetering van de deskundigenindex voor de
sectoren bestuur en civiel (DIX II). Als uitgangs­
punt dienen de kwaliteitseisen en de gedragscode
voor deskundigen die het Nederlandse Register
Gerechtelijk Deskundigen (NRGD) van het Mini­
sterie van Justitie voor het strafrecht heeft ontwik­
keld. In 2009 zal de projectgroep vooral aandacht
besteden aan de samenwerking met het NRGD
om het streven om in de toekomst tot één register

In 2008 hebben de kantonrechters besloten om de
kantonrechtersformule te wijzigen. De formule
was toe aan een “update”. De kantonrechters­
formule is een rekenmodel dat de kantonrechters
in 1996 hebben ontwikkeld voor de toekenning
van vergoedingen in ontslagprocedures. Volgens
de wet kunnen kantonrechters bij ontslag een
vergoeding naar billijkheid toekennen. Doel van
de kantonrechtersformule is meer eenheid te
brengen in de manier waarop de kantonrechters de
vergoeding berekenen. De kantonrechtersformule
is overigens niet bindend: het gaat om een aan­
beveling van beroepsgenoten aan beroepsgenoten.
Een belangrijkste wijziging is dat er meer aandacht
is voor de arbeidsmarktpositie van de werknemer
en de financiële positie van de werkgever en meer
mogelijkheden tot maatwerk voor 60 plussers.
Vanaf 1 januari 2009 wordt met deze aanbeve­
lingen gewerkt. Zie ook onder de paragrafen 2.4
(themadossier) en 3.1 (wetsvoorstel limitering
arbeidsvergoeding).

Pagina 13

Pagina 14

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

Strafprocesreglement

Het project Strafprocesreglement beoogt een
landelijke procesregeling op te stellen waarin
regels worden geformuleerd ter nadere aanvulling
van het Wetboek van Strafvordering. Doel van het
project is te komen tot een uniforme wijze van
behandeling van strafzaken door rechtbanken en
Openbaar Ministerie. Een projectgroep, bestaande
uit leden van de Rechtspraak, het Openbaar
Ministerie en de advocatuur (NOvA) heeft de tekst
van het reglement geschreven. De projectgroep
heeft zich ook gericht op het actualiseren van het
aanhoudingenprotocol, dat deel uitmaakt van het
Strafprocesreglement. Ook andere protocollen
zullen deel gaan uitmaken van dit reglement,
zoals het protocol slachtoffers en het protocol
telehoren.
Uniformering werkprocessen civiel en kanton

Verschillende werkprocessen zijn in 2008 geuni­
formeerd. Regelmatig zijn de aanpassingen in de
werkprocessen aan de gerechten voorgelegd en de
reacties zijn verwerkt in de voorstellen. Bij het
opstellen van de werkprocessen werd aangesloten
bij de mogelijkheden die het systeem ReIS biedt.
Door de besluitvorming rondom dit systeem
(zie paragraaf 2.3) moest een aantal activiteiten
opnieuw worden gedaan. Eind 2008 waren de
werkprocessen Mulder, Curatele, Beheer, Bewind
en Mentorschap herzien en de werkprocessen
Ontbinding arbeidsovereenkomst art. 7:685 en
Kortgeding gereed. Op dit moment wordt gewerkt
aan het werkproces Dagvaarding/Rol (civiel en
kanton).
Procesreglementen rechtbanken en hoven

Een groot aantal procesreglementen is in 2008
opgeleverd en in werking getreden. Dat zijn:
landelijk reglement civiele rol rechtbanken,
landelijk reglement civiele rol gerechtshoven,
procesreglement verzoekschriften handelszaken
gerechtshoven en procesreglement verzoekschrif­
ten familiezaken gerechtshoven. Daarnaast zijn
onderhoudsprotocollen opgeleverd voor het
landelijk rolreglement en het procesreglement
verzoekschriften. Voor kanton is gestart met het
opstellen van algemene en bijzondere procesregle­
menten. Deze zullen in 2009 in werking treden.
Uniformering administratieve werkprocessen
bestuur

In 2008 is gewerkt aan de uniformering van werk­
processen, waarbij regelmatig is afgestemd met
het project Documentenbeheer bestuursrecht. Eind
2008 waren de werkprocessen gereed. In 2009

Jaarverslag 2008

worden deze werkprocessen geïmplementeerd,
gelijktijdig met het nieuwe landelijke brievenboek.
Voorkeurmodel Uitspraken sector bestuur

Het doel van dit project is een meer uniforme
indeling, rubricering en lay-out van uitspraken te
creëren. In een samenwerkingsverband van het
Landelijk Overleg van Voorzitters van de Bestuurs­
sectoren, de president en een raadsheer van de
Centrale Raad van Beroep en een lector van SSR
is eind december 2008 een concept Voorkeurmodel
uitspraken gereedgekomen.
2.3 Effectieve rechtspraak

Maatschappelijke relevantie en effectiviteit
vereisen dat de Rechtspraak zorgt voor de
beslechting van geschillen op een wijze die zoveel
mogelijk bijdraagt aan de oplossing van onder­
liggende problemen van partijen en samenleving.
De mogelijkheden daartoe verschillen per rechts­
gebied. Effectiviteit vraagt ook om tijdigheid.
Uitspraken die te lang op zich laten wachten
verliezen aan betekenis. Daarnaast moet in het
huidige tijdsgewricht de digitale toegankelijkheid
van de Rechtspraak worden vergroot.
Kernwaarden appelrechtspraak

In 2008 verscheen het rapport van de commissie
Kernwaarden appelrechtspraak. In dit rapport zijn
de kernwaarden van de appelrechtspraak in kaart
gebracht en zijn voorstellen voor verbetering ge­
daan. Er worden vijf aandachtsgebieden genoemd
waaraan prioriteit zou moeten worden gegeven:
tijdigheid, rechtseenheid, kennismanagement,
specialisatie en differentiatie van zaken. Ook wordt
aandacht gevraagd voor de bestuurlijke, logistieke
en inhoudelijke regietaak van de appelinstanties.
In 2009 zal het landelijk plan van aanpak met
actiepunten worden opgesteld.
Digitale toegang

In de Agenda van de Rechtspraak 2008-2011 is
de vergroting van de digitale toegankelijkheid als
een prioriteit bestempeld. Om dit te realiseren
heeft de Rechtspraak begin 2008 ruim vijftig
projecten benoemd die de komende jaren zullen
worden uitgevoerd. Deze projecten zijn onder
andere gericht op het digitaal indienen en inzien
van processtukken, de ontvangst en verwerking
van digitaal ingediende dagvaardingen, het digitaal
betalen van griffierechten en de verbeterde
toegang tot registers en andere informatie. In 2008
is veel aandacht besteed aan de inrichting van de
project­structuur en de uitwerking van generieke

Jaarverslag 2008

voorzieningen voor architectuur en (toegangs)
beveiliging. Deze algemene kaders en voorzie­
ningen bieden een degelijke basis om de digitale
toegang van particulieren en professionele partijen
tot de rechtspraak vanaf 2009 op ruime schaal te
vergroten.
Naast de algemene voorzieningen zijn in 2008 de
volgende applicaties in gebruik genomen:
– een voorziening voor het digitaal indienen van
rolberichten in handelszaken bij de rechtbanken
(zogenaamde B-formulieren), als uitbreiding
op het reeds langer bestaande roljournaal bij
de rechtbanken;
– een digitaal raadpleegbaar roljournaal voor
handelszaken bij de gerechtshoven, inclusief
de mogelijkheid voor het digitaal indienen van
rolberichten (zogenaamde H-formulieren);
– een bij het College van Beroep voor het bedrijfs­
leven toegankelijk digitaal dossier, met de
mogelijkheid voor procespartijen om stukken
hieruit te downloaden of er aan toe te voegen
(zie ook hierna onder ‘pilots digitaal dossier in
het bestuursrecht’).
Primaireprocessystemen

De Rechtspraak werkt met een aantal geauto­
matiseerde systemen om het primaire proces
(rechtspraak) efficiënt te laten verlopen. In het
jaar 2008 hebben op het terrein van deze primaire­
processystemen de volgende ontwikkelingen
plaatsgevonden.
a. ReIS hoven

In 2008 is de applicatie ReIS (Rechtspraak
Informatie Systeem) bij de vijf hoven geïmplemen­
teerd en in beheer genomen. Hiermee zijn de
verouderde systemen voor civiele zaken (Cirad
en Rekest) definitief vervangen door de moderne
applicatie ReIS. Het project is afgesloten.
Na de implementatie van ReIS bij de hoven, is
onderzocht in hoeverre ReIS ook gebruikt kan
worden ter vervanging van de andere verouderde
primaireprocessystemen binnen de Rechtspraak.
Hierbij werd gedacht aan de vervanging van de
applicaties voor civiel, bestuur en kanton.
De conclusie van dit onderzoek is dat ReIS niet
de nieuwe applicatie wordt voor de andere
sectoren. De Rechtspraak kiest er voor om in de
toekomst meer gebruik te maken van standaard­
software. Op korte termijn zullen de huidige syste­
men voor bestuur, civiel en kanton vervangen wor­
den met behulp van standaard softwarepakketten.

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

b. GPS en digitale strafrechtspraak

Het project GPS (Geïntegreerd Processen
Systeem) voor de strafsector, is in 2008 volop in
uitvoering geweest. Het resultaat hiervan is dat
in oktober 2008 de eerste strafzittingen met GPS
hebben plaatsgevonden bij de rechtbanken
‘s-Hertogenbosch en Amsterdam. Het gaat hierbij
alleen om de registratie van de enkelvoudige
standaardzittingen. In de eerste helft van 2009
volgen ook de andere rechtbanken.
Publicatie insolventieverslagen

Het is in 2008 mogelijk gemaakt om periodieke
verslagen in faillissement- en surseancezaken van
rechtspersonen door curatoren en bewindvoerders
digitaal in te dienen. De Insolventieafdelingen
van de rechtbanken en overige (keten)partners
en/of partijen kunnen hiervan gebruik maken.
Dit heeft als bijkomend voordeel dat de werklast
op de griffies wordt verminderd.
Landelijke rol familiezaken

Eind 2008 is gestart met de ontwikkeling van een
landelijke rol familiezaken, in navolging van de
landelijke rol handel. Met een landelijke rol wordt
het mogelijk om advocaten en medewerkers van
advocatenkantoren via internet landelijk uniform te
informeren over de stand van hun zaken. Gestart
is met de echtscheidings- en alimentatiezaken.
Griffierechten

Het project ‘Implementatie Griffierechten’ heeft
de (negatieve) gevolgen in kaart gebracht van de
vervanging van de Wet tarieven burgerlijke zaken
door de Wet griffierechten in burgerlijke zaken.
De projectgroep heeft aanbevelingen gedaan die
voor een groot gedeelte door het Ministerie van
Justitie zijn overgenomen en verwerkt in het
wetsvoorstel. Invoering van de mogelijkheid van
het electronisch betalen van griffierecht maakt
hier onderdeel van uit.
Civiel/Bestuur: Zittings Rooster Planning

De software voor de nieuwe zittingsroosterplan­
ning is uitgerold in de civiele sectoren en bestuurs­
sectoren in de maanden november en december
van 2008. De verantwoordelijkheid voor de
implementatie van ZRP ligt bij de gerechten.
De gerechten kunnen daarbij ondersteund worden
door leden van een expertteam.

Pagina 15

Pagina 16

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

Pilots Digitaal Dossier in het bestuursrecht
Rotterdam en College van Beroep voor het
bedrijfsleven

De pilots Digitaal Dossier bij de rechtbank
Rotterdam en het CBb richten zich op mede­
dingings- en telecommunicatiezaken. De partijen
die meedoen aan de pilot zijn de NMa, de OPTA
en advocatenkantoren die geregeld in deze
zaken bij de rechtbank Rotterdam procederen.
Bij beide gerechten viel de instroom van digitale
zaken enigzins tegen. Het CBb heeft daarom be­
sloten om reeds lopende zaken te digitaliseren en,
met instemming van partijen, de procedure via
het digitaal dossier voort te zetten. Eind 2008 zijn
er bij het CBb in totaal 8 zaken waarin digitaal
geprocedeerd wordt.
Dordrecht

De pilot Digitaal Dossier bij de rechtbank
Dordrecht wordt in samenwerking met de gemeen­
te Dordrecht uitgevoerd. De pilot richt zich vooral
op belastingzaken, bijstandszaken en bouwzaken.
Afgestemd wordt met de rechtbank Rotterdam en
het CBb omdat het uiteindelijk de bedoeling is dat
deze organisaties van dezelfde schermen gebruik
gaan maken. Naar het zich laat aanzien zullen
vijf­tien advocatenkantoren met de pilot gaan
meedoen. Met de gemeente is gesproken over het
ontwerp en de beveiliging. Via het Juridisch Loket
en de Rechtswinkel in Dordrecht worden burgers
ingelicht over de pilot. De pilot bij de rechtbank
Dordrecht gaat naar verwachting van start in
maart 2009.
Pilots Digitaal Beroep in het bestuursrecht
Breda

Bij de rechtbank Breda loopt sinds 2007 een pilot,
gericht op het digitaal indienen van beroep, zonder
bijlagen, tegen bepaalde besluiten van het UWV.
De beroepsmatig optredende gemachtigden kiezen
in meerdere mate nog steeds voor het indienen
van een papieren beroepschrift per post. Dit wordt
veroorzaakt door het feit dat er geen bijlage mee­
gestuurd kan worden. Het percentage digitale
beroepen zal naar verwachting stijgen als die
mogelijkheid er wel is. Om die reden zal een plan
opgesteld worden om te komen tot een meer vol­
waardige manier van e-filing.
Bij het Centraal Inschrijfbureau Vreemdelingen­
zaken (CIV) van de rechtbank Haarlem is gewerkt
aan het opstarten van een pilot, gericht op digita­
lisering van de indiening van vreemdelingenzaken
en directe registratie van deze zaken in het regi­
stratiesysteem ‘Berber VK’. Het registratiesysteem

Jaarverslag 2008

wordt hiervoor aangepast. Als gevolg van techni­
sche storingen is enige vertraging opgelopen.
Project Differentiatie zaaksbehandeling bestuursrecht (o.a. finale geschillenbeslechting)

In de laatste maanden van 2008 is een aantal
rechtbanken gestart met pilots over verschillende
wijzen van afdoening. Het doel is werkwijzen uit
te proberen waarbij de burger eerder contact heeft
met de rechter, waarbij met partijen een meer op
de zaak toegespitste behandeling wordt afgespro­
ken; of waarbij naar mogelijkheden om het geschil
definitief te beslechten wordt gekeken. Bij dat
laatste moet bijvoorbeeld worden gedacht aan het
bereiken van een schikking of een verwijzing naar
mediation, het geven van uitleg of het benoemen
dat wellicht de bejegening door het bestuurorgaan
meespeelt bij het instellen van beroep, waarna
soms de burger zijn beroep intrekt. Onderscheid
wordt gemaakt tussen eenvoudige, reguliere en
complexe zaken. Door differentiatie komt meer
tijd beschikbaar voor de behandeling ter zitting
van zaken die daar om vragen. De eerste reacties
van procespartijen zijn positief. In twee van de vijf
pilots wordt direct na de ontvangst van de stukken
van verweerder een comparitie gelast. De eerste
bevindingen aldaar zijn dat in 11 procent van de
zaken een intrekking volgt na de comparitie en
ook dat veel toestemming ex artikel 8:57 Awb
wordt gegeven om een nadere zitting achterwege
te laten (bijvoorbeeld na inzending van nadere
stukken, zoals besproken op de comparitie).
Daarnaast waarderen partijen het dat de rechter
informatie geeft over het verloop van het proces.
De pilots worden gevolgd door onderzoekers van
de Rijksuniversiteit Groningen.
Mediation

Sinds 2005 is de doorverwijzingsvoorziening
naar mediation bij de Rechtspraak fasegewijs
ingevoerd. Rechters kunnen via een verwijzings­
bureau in het gerecht aan partijen tijdens een
procedure de keus voor mediation voorleggen.
Per 1 april 2007 was de landelijke invoering van
de doorverwijzingsvoorziening bij alle gerechten
in Nederland een feit. Vanaf die datum biedt de
Rechtspraak in alle gerechten de keuze tussen
drie manieren van afdoening: een rechterlijke uit­
spraak, schikken of doorverwijzen naar mediation.
Doorverwijzing naar mediation gebeurt in proce­
dures waarvan rechters inschatten dat een juri­
dische beslissing het achterliggende conflict niet
kan oplossen.

Jaarverslag 2008

Het gebruik van het instrument mediation is in
2008 toegenomen. Vooral in familierechtelijke
procedures wordt veelvuldig gebruik gemaakt
van mediation. Het percentage (gedeeltelijk)
geslaagde mediations nam weer licht toe en was
in 2008 59 procent. Het slagingspercentage lag
bij bestuursrechtelijke procedures, vooral bij
belastingzaken, aanmerkelijk hoger dan bij civiel­
rechtelijke geschillen.
Voor de cijfers wordt verwezen naar de tabellen
18a en 18b in de bijlage.
2.4 Rechtspraak in de samenleving

Voor verankering in de samenleving is het van
belang dat de Rechtspraak de dialoog aangaat met
haar omgeving, zichtbaar is in de media, kritische
signalen oppakt en openheid van zaken geeft.
Daarnaast moeten de verschillende bevolkings­
groepen zichtbaar worden in de personele bezet­
ting en de kennis over de maatschappelijke en
culturele achtergronden van die bevolkingsgroepen
worden vergroot.
Verbeterde communicatie met justitiabelen

Er is binnen de Rechtspraak steeds meer oog voor
de kwaliteit van de communicatie met justitia­
belen. Een aantal gerechten heeft in 2008 de
standaardcorrespondentie met procespartijen aan­
gepast. Door de bestuurssectoren zijn alle brieven
aan justitiabelen opnieuw bekeken en herschreven.
Daarnaast bestaat er bij justitiabelen behoefte aan
praktische informatie over bijvoorbeeld de toe­
gangsprocedure bij gerechten, de regels en
gebruiken in het gerechtsgebouw en het verloop
van de procedure. Een aantal gerechten heeft
gezorgd dat via de website of een brochure deze
informatie voor rechtzoekenden beschikbaar is.
In 2008 is verder gewerkt aan de website
Rechtspraak.nl. Actuele uitspraken of specifieke
media-aandacht gaven aanleiding tot het opstellen
van themadossiers met achtergrondinformatie over
onderwerpen als beschermingsbewind, de kanton­
rechtersformule, de spijbelrechter, berechting van
minderjarigen als volwassenen en de herindeling
van ressorten. De voor 2008 geplande start van
de deelsite kantonrechtspraak heeft enige vertra­
ging opgelopen maar zal geduren­de 2009 gelan­
ceerd worden. In 2008 is een voorstel ontwikkeld
voor een nieuwe herziene topstructuur voor
Rechtspraak.nl. Daarmee is een belangrijke stap
gezet de site meer geschikt te maken voor verschil­
lende doelgroepen. De zeven brochures op het

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

gebied van strafrecht die voorheen door het
Ministerie van Justitie werden uitgegeven zijn in
het afgelopen jaar door de Rechtspraak overge­
nomen, herschreven en opnieuw gedrukt.
Mediabeleid: invoering nieuwe persrichtlijn

Per 1 maart 2008 werd de nieuwe ‘persrichtlijn
rechtspraak’ ingevoerd. Nieuwe ontwikkelingen
en inzichten in de relatie tussen Rechtspraak en de
media vormden de aanleiding om de persrichtlijn
te herzien. Zo is de belangstelling van vooral de
audiovisuele media voor individuele rechtszaken
de afgelopen periode sterk toegenomen. Ook het
denken over de taak van de pers in relatie tot de
openbaarheid van rechtspraak is de afgelopen
jaren veranderd. De meeste burgers zijn voor hun
beeld van de rechtspleging afhankelijk van de
berichtgeving in de geschreven pers en op radio en
televisie. Binnen de Rechtspraak wordt de pers
steeds meer als intermediair tussen het gerecht en
het grote publiek gezien. In de nieuwe persricht­
lijn is gezocht naar een goede afweging tussen
enerzijds het belang van de openbaarheid en
anderzijds de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van procesdeelnemers en het ordente­
lijke verloop van de procedures. Andere uitgangs­
punten vormden het recht op informatie van de
pers en de wenselijkheid van meer uniformiteit
bij de hantering van de persrichtlijn. De richtlijn
is door de ketenpartners en de pers positief ont­
vangen. Ter begeleiding van de introductie is een
expertgroep in het leven geroepen die vragen over
de toepassing van de richtlijn zal beantwoorden.
In 2009 wordt de persrichtlijn geëvalueerd.
Overige media activiteiten

De afgelopen jaren kan een toenemende belang­
stelling van de media voor rechtszaken worden
geconstateerd. Ten behoeve van de media werd
gestart met een agenda op Rechtspraak.nl waarin
gerechten informatie over en tijdstippen van
belangrijke rechtszittingen publiceren. De agenda
is in eerste instantie bedoeld als extra service voor
de pers, maar is ook toegankelijk voor het publiek.
In januari 2008 organiseerde de Raad voor de
rechtspraak een themabijeenkomst over rechter­
lijke uitingsvrijheid in de media. Aanleiding voor
deze bijeenkomst vormt de vraag in hoeverre
rechters vrij zijn hun persoonlijke mening in de
media te uiten. De bijeenkomst werd door meer
dan honderd rechters bezocht en vormde aanlei­
ding tot een levendige discussie. De rechtbanken
Alkmaar, Haarlem en Amsterdam organiseerden
in juni gezamenlijk een themabijeenkomst over
rechtspraak en de media.

Pagina 17

Pagina 18

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

Journalisten die algemene, niet-zaaksgebonden
vragen hebben over rechtspraak, kunnen daarvoor
terecht bij de Raad voor de rechtspraak. In 2008
gebeurde dat 415 keer, door journalisten van ruim
tachtig verschillende media. Traditioneel is er veel
vraag naar statistische informatie over strafrecht
en jeugd(straf)recht. Concrete onderwerpen met
relatief veel mediabelangstelling waren het snel­
recht en de kantonrechtersformule.
Dialoog met maatschappelijke organisaties

De Rechtspraak verkent de mogelijkheid om
vaker in gesprek te komen met maatschappelijke
organisaties. Deze ontmoetingen vinden zowel
op landelijk als lokaal niveau plaats.
Externe oriëntatie is noodzakelijk voor de Recht­
spraak in verband met het verder verbeteren van
haar werk. Om te achterhalen waar in de dienst­
verlening verbeteringen mogelijk zijn is het
noodzakelijk de behoeften te kennen van degenen
die diensten afnemen. Naast de al langer bestaande
klantwaarderingsonderzoeken en klantenpanels
is het meetinstrument ‘communicatiekwaliteit’
ontwikkeld. Dit instrument geeft gerechtsbesturen
de mogelijkheid om aan de hand van indicatoren
de kwaliteit van hun eigen communicatie in kaart
te brengen en te sturen op verbeterpunten.
Het instrument is toegepast bij de rechtbanken
’s-Gravenhage en Zwolle-Lelystad en het gerechts­
hof Arnhem en zal komend jaar ook door andere
gerechten worden ingezet.
Klantwaarderingsonderzoek

In de periode 2005-2008 zijn bij alle gerechten
(met uitzondering van het CBb) klantwaarderings­
onderzoeken uitgevoerd. In 2011 zal bij alle
gerechten tegelijk een klantwaarderingsonderzoek
worden georganiseerd. De waardering van zowel
professionele klanten als burgers voor de Recht­
spraak is onderzocht. De resultaten uit 2008 zijn
samengevoegd met de resultaten uit de onderzoe­
ken in 2007 en 2006.

1 Dit is een gevolg van de samenstelling van de twee vergeleken groepen.
In de periode 2006-2008 zijn weer
appelcolleges en grote steden gemeten dan in de periode 2003-2005.

De algemene tevredenheid blijft door de jaren
heen hoog met percentages van rond de 80 pro­
cent. Burgers en professionele klanten gaven
een hoge waardering voor de deskundigheid,
de bejegening en onpartijdigheid van de rechter.
Wanneer we deze onderdelen vergelijken met de
voorgaande periode (2003-2005) dan blijkt dat
de waardering voor deskundigheid en onpartijdig­
heid nog verder is verbeterd. Over de deskundig­
heid was de afgelopen drie jaar 88 procent van de
burgers tevreden of zeer tevreden en bij de profes­
sionele partners was dat 83 procent. Over de on­

Jaarverslag 2008

Jaarverslag 2008

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

partijdigheid was de afgelopen jaren 83 procent
van de burgers en 76 procent van de professionals
tevreden of zeer tevreden.

Tevredenheid over het rechterlijk functioneren en motiveren van de beslissing

Procedures duren in veel gevallen nog te lang,
vinden beide groepen. In het bijzonder bij de
sectoren familie, straf en belasting. De totale waar­
dering voor de duur van de procedures is zowel
bij de professionals als bij de rechtzoekenden
gedaald ten opzichte van de periode 2003-2005.1

Rechterlijk functioneren
Toelichting van de rechter op de procedure
Toelichting van de rechter op de inhoud van de zaak
Rechtseenheid van de beslissing
Rechter bood ruimte voor verhaal
Voorbereiding van de rechter
Rechter luisterde naar standpunten
Rechter leefde zich in in de situatie
Deskundigheid van de rechter
Bejegening van de cliënt door de rechter
Bejegening van de advocaat / gemachtigde door de rechter
De onpartijdigheid van de rechter
De wijze waarop de rechter het verdere verloop van de zaak inzichtelijk maakt

Steeds meer rechtbanken nemen het initiatief
om de uitkomsten van de klantwaarderingsonder­
zoeken te bespreken met de ketenpartijen.
Dit vindt plaats binnen klantenpanels met verschil­
lende partijen of tijdens informele bijeenkomsten
met rechtzoekenden.

2006 t/m 2008
% tevreden
rechtzoekenden

2006 t/m 2008
% tevreden
professionals

84%
82%
*
84%
78%
83%
68%
88%
*
*
83%
93%

80%
77%
52%
77%
83%
75%
60%
83%
83%
81%
76%
77%

82%
83%

63%
84%

Beslissing
Motivering / uitleg beslissing
Leesbaarheid / begrijpelijkheid van de beslissing

Tevredenheid per sector 2006-2008
Doorlooptijden / duur procedure
2006 t/m 2008 % tevreden
Professionals
Rechtzoekenden
Algemene tevredenheid
2006 t/m 2008 % tevreden
Professionals
Rechtzoekenden

Totaal

Bestuur

Familie

Handel

Kanton

33%
44%

39%
45%

31%
41%

35%
27%

54%
56%

Totaal

Bestuur

Familie

Handel

Kanton

80%
79%

81%
85%

82%
76%

75%
85%

87%
76%

* De gebieden die met een sterretje zijn aangegeven, zijn niet gemeten.

Klachtenregeling

Alle gerechten hebben een klachtenregeling.
Klachten over gedragingen van een gerecht of
daaraan verbonden personen kunnen ingediend
worden bij het bestuur van dat gerecht. Over de
inhoud of de totstandkoming van een rechterlijke
beslissing (beschikking, vonnis, arrest) kan in het
kader van de klachtenregeling geen klacht worden
ingediend. Alleen een hogere rechter kan daarover
oordelen.
In 2008 zijn 1.094 nieuwe klachten ingediend.
In 2007 werden er 887 klachten ingediend. Pro­
centueel gezien was derhalve sprake van een
sterke toename. Het gaat echter nog steeds om
minder dan 5 klachten op de 10.000 zaken in
2008, tegen­over 4 klachten op de 10.000 zaken
in 2007. Een verklaring voor de toename is nog

Straf Belasting
32%
44%

23%
29%

Straf Belasting
78%
72%

81%
90%

Pagina 19

Pagina 20

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

niet te geven. In de bijlage is een overzicht opge­
nomen van het aantal ingediende klachten naar
onderwerp (tabel 19a).
De klachten betreffen zowel rechters als mede­
werkers. Bij rechters gaat het dan bijvoorbeeld
over het onnodig interrumperen tijdens de zitting,
het maken van verkeerde opmerkingen, herhaalde
aanhouding van zaken of vermeende partijdigheid.
Bij medewerkers zien de klachten bijvoorbeeld op
verkeerde oproepingen, onjuiste adressering van
stukken, het niet adequaat reageren op brieven,
het zoekraken van stukken, verkeerde berekening
van griffierecht, het niet correct telefonisch of
persoonlijk te woord staan, inadequate informatie­
verstrekking, verkeerde verwijzing naar de
zittingszalen of de bejegening bij het toelaten tot
de gerechtsgebouwen.
In 2008 zijn 1.056 klachten afgehandeld. Een deel
hiervan betreft klachten die nog in 2007 zijn in­
gediend. In de bijlage is een overzicht opgenomen
van de afgehandelde klachten naar soort afdoening
(tabel 19b).
Op het moment van samenstelling van deze
gegevens waren 48 klachten nog in behandeling.
Van het aantal afgehandelde klachten is 48 procent
(508 zaken) in 2008 niet inhoudelijk behandeld,
omdat de klacht bijvoorbeeld niet ontvankelijk
was omdat het over een rechterlijke beslissing
ging. Van de zaken die wel inhoudelijk zijn behan­
deld, is ruim de helft (307 zaken) ongegrond en
ruim eenderde (200 zaken) gegrond verklaard.
Bij een gering aantal zaken (41) hebben de
gerechten, ondanks een inhoudelijke behandeling,
geen oordeel kunnen geven. Het aantal gegronde
klachten fluctueert van jaar tot jaar. In 2005
bedroeg dit aantal 119; in 2006 ging het om
161 klachten en in 2007 om 139.
In 101 gevallen leidde de klacht tot verbetering
van de organisatie, in sommige gevallen ook
als de klacht niet inhoudelijk is afgehandeld.
Voorbeelden hiervan zijn het bijstellen of aan­
scherpen van instructies en de aanpassing van
werkprocessen.

Jaarverslag 2008

Betrokkenheid onderwijs

Raad en gerechten werken aan een actieve betrok­
kenheid bij het voortgezet onderwijs. Doel van
deze inspanning is de kennis en het begrip van
leerlingen over de rechtsstaat en de rechtspraak te
verbeteren. Gestreefd wordt dat zoveel mogelijk
scholieren een groepsbezoek aan een rechtbank
brengen. Zo’n bezoek wordt ondersteund door
lesmateriaal dat de Rechtspraak heeft ontwikkeld,
zoals de jeugdwebsite ‘Rechtvoorjou.nl’, het strip­
verhaal ‘Terecht!’ over rechtspraak in Nederland
en een docentenhandleiding. Veel belangstelling
bestond er voor de zogenaamde leskisten voor het
VMBO. Hierin wordt lesstof over de rechtspraak
in spelvorm aangeboden inclusief een toga en
voorzittershamer. Om aan de grote vraag te
voldoen wordt de leskist in 2009 opnieuw geprodu­
ceerd. In het kader van het ‘Huis voor democratie
en rechtsstaat’ in oprichting, is het initiatief
genomen om de jeugdvoorlichting over de rechts­
pleging de komende jaren samen met het Open­
baar Ministerie en de advocatuur op te pakken.

Jaarverslag 2008

Agenda van de Rechtspraak 2008-2011

Pagina 21

3

Jaarverslag 2008

Wetgevingsadvies en onderzoek

Wetgevings­
advies en
onderzoek
Samenvatting

De Raad voor de rechtspraak heeft de wettelijke
taak de regering en de Staten-Generaal te advise­
ren over voorstellen voor nieuwe wetgeving of
nieuw beleid die gevolgen hebben voor het
functioneren van de Rechtspraak. In zijn adviezen
gaat de Raad onder andere in op de uitvoerbaar­
heid van voorgestelde wetgeving en mogelijke
strijdigheid met grondrechten, internationale
regelgeving of beginselen van effectieve toegang
tot de rechter. De wetgevingsadviezen komen in
nauw overleg met de gerechten tot stand.
De Raad laat wetenschappelijk onderzoek doen
om zijn wettelijke taken beter te kunnen uitvoeren
en om strategische keuzes te kunnen onder­
bouwen. Doel van het onderzoeksprogramma is
antwoorden te krijgen op lacunes in kennis over
het rechtspreken door de rechter, de organisatie
van de gerechten en de plaats van de rechtspraak
in de samenleving.
In dit hoofdstuk worden enkele in het oog
springen­de adviezen over wetsvoorstellen toege­
licht en opmerkelijke onderzoeksbevindingen
gepresenteerd.

3.1 Wetgevingsadvies

Veel wets- en beleidsvoorstellen hebben gevolgen
voor de bedrijfsvoering en de werkbelasting van
de Rechtspraak. De inschatting van deze gevolgen
is een essentieel onderdeel van de wetgevings­
advisering. Bij de werklastinschatting wordt onder
andere aandacht besteed aan de gevolgen van het
voorstel voor de personeelsbezetting, de belasting
van de administratie van gerechten, het aantal te
behandelen zaken, de gemiddelde behandeltijd
per zaak, de ICT-systemen en de opleiding van
rechters en griffiers. Waar mogelijk bevatten de
adviezen suggesties om de ongewenste gevolgen
te voorkomen.
In 2008 heeft de Raad 49 adviezen uitgebracht
over wets- en beleidsvoorstellen. De volgende
adviezen springen in het oog:
– Voorontwerp Wet kilometerprijs. Doel van deze
wet is te komen tot de invoering van een kilo­
meterprijs voor motorrijtuigen in Nederland.
Tegelijkertijd wordt de motorrijtuigenbelasting,
de belasting personenauto’s en motorrijwielen
en de belasting zware motorrijtuigen afgeschaft.
De weggebruiker gaat daarmee niet zozeer

Pagina 23

Pagina 24

Wetgevingsadvies en onderzoek

betalen voor het bezit van een motorrijtuig,
maar voor het gebruik. De Raad heeft in zijn
advies onder meer de verwachting uitgesproken
dat het wetsvoorstel substantiële werklastgevol­
gen voor de Rechtspraak zal hebben.
– Het amendement verplichte aanwezigheid
ouders, onderdeel van het wetsvoorstel verster­
king positie slachtoffer. Dit amendement stelt
aanwezigheid bij de zitting van ouders/voogd
van minderjarige verdachten verplicht. De Raad
heeft zijn zorg hierover uitgesproken, vooral
ten aanzien van de verplichting voor de rechter
om bij niet verschijnen de behandeling van de
zaak aan te houden en de medebrenging van
ouders te gelasten. Deze verplichting zal sub­
stantiële onbedoelde en ongewenste gevolgen
voor de (rechts)praktijk met zich brengen.
– Wetsvoorstel limitering ontbindingsvergoeding.
Dit wetsvoorstel limiteert de vergoeding die de
rechter toe kan kennen bij de ontbinding van
een arbeidsovereenkomst tot een jaarsalaris van
de werknemer, indien dat salaris €75.000,- of
meer bedraagt (behalve in uitzonderingsgeval­
len). De Raad constateert in zijn advies van
29 oktober 2008 onder andere dat de keuze voor
de grens van €75.000,- wordt toegelicht met de
enkele opmerking dat het daarbij zou gaan om
‘werknemers waarvan de arbeidsmarktpositie
in de regel al goed is’. Het is echter voor de
acceptatie van regelgeving en van de in het ver­
lengde daarvan gedane uitspraken van rechters
van belang dat de wetgever gemaakte keuzes
inzichtelijk maakt en onderbouwt. Daarnaast is
het onduidelijk hoe moet worden omgegaan
met afwijkende contractuele regelingen tussen
werkgever en werknemer.
De wetgevingsadviezen zijn te vinden op
www.raadvoorderechtspraak.nl.
3.2 Onderzoeksprogramma

In 2008 werden 8 onderzoeksprojecten afgerond;
5 daarvan resulteerden in een publicatie binnen
de eigen serie ‘Research Memoranda’. Er werden
7 nieuwe projecten gestart. De prognosemodellen
van het beroep op de rechter zijn verder ontwik­
keld. Verder zijn artikelen gepubliceerd en bij­
dragen geleverd aan boeken.
In 2008 zijn 23 externe onderzoekverzoeken bij
de Raad ingediend, waaronder 6 van het Weten­
schappelijk onderzoeks- en documentatiecentrum
(WODC), waarvoor medewerking van de Recht­
spraak werd gevraagd. Na beoordeling van de

Jaarverslag 2008

inhoudelijke kwaliteit en werklast voor de gerech­
ten is al dan niet toestemming verleend.
De jaargang van het periodiek ‘Rechtstreeks’
omvatte de vier gebruikelijke nummers. Daarnaast
is een uitgave verzorgd met de ‘Rechtspraaklezing
2008’ door hoogleraar maatschappelijke bestuurs­
kunde G. van den Brink (Universiteit Tilburg),
over de communicatie van de Rechtspraak met
de ‘bedreigde burger’.
In de bijlage is een overzicht van alle publicaties
opgenomen.
Opmerkelijke onderzoeksbevindingen

– De rechtspraak – het rechtspreken zelf – was
vaak voorwerp van aandacht. Dit impliceert
dat de Rechtspraak zich toenemend openstelt
om de ‘core business’ onder de loep te nemen.
– De strafrechter stond het meest in de schijn­
werper. Uit onderzoek naar de praktijk van het
opleggen van taakstraffen bleek dat slechts bij
hoge uitzondering een kale taakstraf wordt
opgelegd voor externe delicten en dat externe
deskundigen positief oordeelden over de beslis­
sing van de rechter in dit soort gevallen
(Research Memorandum 1).
– Vroeger onderzoek toonde aan dat burgers
strengere straffen willen zien dan rechters.
Uit nieuw onderzoek blijkt deze kloof samen
te hangen met de mate waarin burgers geïnfor­
meerd zijn. Onderzoek van prof. W.A. Wagenaar
geeft geen aanwijzingen voor het bestaan van
zo’n kloof tussen rechters en goed geïnformeer­
de burgers. Eerder bestaat een kloof tussen hoog
en lager opgeleide burgers (Research Memoran­
dum 2, Rechtstreeks 3). De Rechtspraaklezing
2008 over de rechter als bruggenbouwer sluit
hierbij aan.
– Onderzocht is in hoeverre de civiele rechter er
in slaagt in de comparitie na antwoord verschil­
lende doeleinden – informatieverzameling,
schikking beproeven, regiebepaling voor verder
procederen – te realiseren. Partijen en profes­
sionele vertegenwoordigers oordelen positief
over het optreden van de rechter, maar men
vindt dat de rechter nogal eens (te) sterk op
schikken aanstuurt. Het klaarblijkelijke belang
van een schikking wordt mogelijk niet helemaal
overgebracht (Research Memorandum 5).
– De invoering van belastingrechtspraak in
twee instanties heeft geen grote problemen
opgeleverd. De rechtbanken hebben maatregelen
getroffen om de aanvankelijk werkvoorraden
te verhelpen. Wèl moeten de gerechtshoven

Jaarverslag 2008

volgens de rechtbanken nog groeien in hun
controlerende rol (Research Memorandum 4).
– Voornaamste problemen rond deskundigen in
de civiele rechtspraak zijn communicatie tussen
partijen, rechter en deskundige, kostenafwikke­
ling en doorlooptijd van de procedure. Hier ligt
een opdracht tot verbetering (Research Memo­
randum 3).

Wetgevingsadvies en onderzoek

Pagina 25

4

Jaarverslag 2008

Instroom, productie en doorlooptijden

Instroom,
productie en
doorlooptijden
Samenvatting

– In 2008 stroomden ruim 1,8 miljoen zaken in
bij de gerechten. Na de lichte instroomdaling
in 2007 is nu weer een sterke groei te zien.
De instroom is het afgelopen jaar met 6 procent
toegenomen.
– De toename is grotendeels voor rekening van
de sector kanton (+10%), waar de incassozaken,
bewind- en voogdijzaken en de zogenaamde
Mulderzaken over verkeersboetes sterk in om­
vang toenamen. Daarnaast nam de instroom van
WOZ-zaken, kinderrechtzaken (ondertoezicht­
stelling en uithuisplaatsing), omgang en gezag
minderjarigen en belastingzaken in eerste
aanleg en in hoger beroep substantieel toe.
De instroom familiezaken in hoger beroep nam
eveneens sterk toe.
– Sterk daalde in 2008 het aantal insolventies en
schuldsaneringprocedures, als gevolg van de
gewijzigde Wet schuldsanering natuurlijke
personen (WSNP) en het over het gehele jaar
bezien nog gunstige economische klimaat.
– De gerechten konden in grote lijnen het zaaks­
aanbod verwerken, behalve in hoger beroep.

In hoger beroep bleef het aantal afgehandelde
zaken vier procent achter bij de nieuwe in­
stroom. Er was in 2008 bij enkele hoven een
achterstand in de behandeling van strafzaken.
De voorraad familiezaken en belastingzaken in
hoger beroep nam toe als gevolg van de sterke
instroomgroei.
– Het aantal afgehandelde zaken nam evenals de
instroom met 6 procent toe. Gewogen (de Recht­
spraak werkt met een genormeerde werklast)
nam de productie met twee procent toe.
– Er werden meer zaken afgedaan dan in de
productie-afspraken met de Minister waren
op­genomen. Toch moest voor twaalf miljoen
euro in de egalisatierekening gestort worden van­
wege minderproductie, omdat in enkele ‘dure’
zaaksgroepen de productie lager was dan afge­
sproken met de Minister.
– Bij vrijwel de helft van de proceduretypen
werd de doorlooptijdnorm voor het jaar 2010 al
gehaald. Vooral bij de procedures in de handels­
sectoren en bestuurssectoren van de rechtbanken
en bij de procedures bij de gerechtshoven werd
de norm nog niet gehaald.

Pagina 27

2 Een klein deel van de instroom en
productie valt buiten de gepresenteerde overzichten. Het betreft hier de
bijzondere kamers, megazaken, commissies van toezicht en tuchtrecht en
het werk van de rechter-commissaris
strafzaken.

De instroom strafzaken in eerste aanleg was vrij­
wel gelijk aan 2007. De instroom strafzaken in
hoger beroep is licht gedaald (-2%). Het ging wel
om relatief zwaardere zaken (zie paragraaf 4.1.2).

0%

-20%

K
re ant
ch on
tb se
a c
S nk to
re ec en r
ch to
t r
Se ban civ
c
k ie
re tor en l
ch b
tb es
an tu
k u
re Sec en r
ch to
tb r
a s
ge S nk traf
re ec en
ch to
Se ts r c
h i
ge cto ov vie
re r b en l
ch el
ts as
h t
ge S ov ing
re ec en
ch to
ts r s
h
CR ovetraf
vB n
+
CB
b

8%
6%
4%

Voor een gedetailleerder beeld op sector niveau wordt verwezen naar
paragraaf 4.2.

2%
0%
-2%

aa
l

-4%

Voor een gedetailleerder beeld op sector niveau wordt verwezen naar
paragraaf 4.2.

4.1.2 Afgehandelde zaken
Ontwikkeling aantal zaken en werklast

De totale hoeveelheid bij de Rechtspraak afgedane
zaken nam in 2008 met 6 procent toe. Deze pro­
ductietoename volgde de instroom­ontwikkeling
en concentreerde zich bij kanton. Binnen kanton
zijn Mulderzaken (+21%), handels­zaken (+15%)
en familiezaken (+12%) de opvallendste ‘stijgers’.
Het volume aan afgehandelde zaken in de bestuurs­
zaken bij de rechtbanken nam sterk af (-11%).
Daarbinnen nam vooral het aantal afgedane vreem­
delingenzaken bijzonder sterk (-21%) af, in belang­
rijke mate als gevolg van de sterke instroomdaling
in 2007 en in mindere mate als gevolg van de
instroomdaling in 2008. Ook nam het aantal afge­
handelde reguliere bestuurszaken sterk (-7%) af,
vooral als gevolg van de instroom­daling in 2007.
Het volume van het aantal afgehandelde belasting­
zaken bij de gerechtshoven nam zeer sterk af.

Hoewel de productie in aantallen met 6 procent
toenam, was deze toename vertaald naar werklast
(zie kader) slechts 2 procent (zie deel II tabel 4).
Dat de werklasttoename geringer was dan de
toename van het zaaksvolume kwam doordat de
voornaamste productietoename bij kanton heeft
plaatsgevonden, een sector met relatief lichte
zaken. Verder werden vooral binnen de sector
vreemdelingenzaken verhoudingsgewijs minder
zware zaakscategorieën afgehandeld.
Binnen de strafsectoren van de rechtbanken en bij
de appelcolleges werden ten opzichte van 2007
juist meer zaken uit de zwaardere zaakscategorieën
afgehandeld, waardoor de werklast substantieel
toenam (+5%), zowel bij de rechtbanken als bij
de gerechtshoven.
Productieverdeling

In de volgende figuur is naast de verdeling van
de absolute productieaantallen in de voorste
kolom, ook de verdeling van de werklast over de
verschillende sectoren (in de achterste kolom)
weergegeven. In absolute productieaantallen
gerekend geldt dat kanton de hoogste staaf op de
voorste rij heeft (het grootste aandeel). Het feit
dat voor kantonzaken het aandeel in werklast (de
kolom op de achterste rij) zoveel kleiner is, geeft
aan dat dit relatief lichte zaken zijn. Is de kolom
op de achter­ste rij echter groter dan op de voorste
rij, zoals bij de sectoren civiel, straf en bestuur,

De behandeling van civiele zaken (kanton, sector
civiel rechtbanken en gerechtshoven) zorgt voor
de helft (50%) van de werklast, de behandeling
van strafzaken voor ruim een kwart (28%) en de
behandeling van bestuurszaken, belastingzaken
en vreemdelingenzaken tezamen voor iets minder
dan een kwart (22%). Dit beeld is, zowel voor de
absolute productie als voor de werklast, redelijk
stabiel over de laatste jaren. Het aandeel van
civiel is licht afgenomen en van straf iets toege­
nomen. Binnen de rechtsgebieden kunnen ook
verschuivingen plaatsvinden. Zo nemen bijvoor­
beeld de reguliere bestuurszaken en de vreem­
delingenzaken in omvang af, maar omdat de
belastingzaken in omvang toenamen, kon het aan­
deel bestuur gelijk­blijven.
Aandeel sector
in productie
en werklast 2008
Aandeel
sector
in productie
en werklast 2008

50%
45%

gewogen productie (werklast)
productie (aantal zaken)

48%

40%
35%
33%

30%
25%

26%

20%
18%

15%

17%

10%
14%

5%
0%

2%

4%

4%

15%

15%

2%

m
de
uu
lin
r
re sza
za ge
ch k
ke ntb en
n
an +
k
b
C
St
+ el
B
ra
b ho as
fz
t
ak en ve ing
en CR n + ,
, r vB
St
ec
ra
ht
fz
b
ak
hoank
en
ve +
+
n
M
ul
Ci
d
vie
er
le
ka zak
za
nt en
ke
on ,
n,
re
ch
tb
Ci
hoank
vie
ve +
le
n
za
ke
n,
ka
nt
on

5%

Hoewel strafzaken in de media en bij het publiek
meestal meer aandacht krijgen, blijkt ook in 2008
dat het grootste deel (64%) van de zaken in de
gerechten civielrechtelijk van aard is. Dit zijn
handelsgeschillen en familiezaken. De sector straf
is verantwoordelijk voor 29 procent van de zaken
en de resterende 7 procent betreft bestuurszaken,
vreemdelingenzaken en belastingzaken.

Vr
ee

Het aantal handelszaken nam af (-5%), omdat het
aantal insolventies en schuldsaneringsprocedures
sterk daalde als gevolg van de gewijzigde Wet
schuldsanering natuurlijke personen (WSNP) en
het over het gehele jaar bezien nog gunstige
economische klimaat.

10%

dan betekent dit dat relatief bewerkelijkere zaken
zijn behandeld.

st

De instroom civiele zaken in hoger beroep nam
met 3 procent toe als gevolg van de sterke toename
van familiezaken (+13%). De toename van familie­
zaken in hoger beroep volgde de ontwikkelingen
in de eerste aanleg; de instroom van familiezaken
in eerste aanleg neemt al jaren sterk toe.

15%

-15%

To
t

De instroomtoename is grotendeels voor rekening
van de sector kanton (+10%), waar de incasso­
zaken, bewind- en voogdijzaken en de zogenaamde
Mulderzaken over verkeersboetes sterk in omvang
toenamen.
Hoewel het aantal civiele zaken in eerste aanleg
vrijwel gelijk bleef aan 2007, nam binnen die
groep het aantal familiezaken substantieel toe
(+5%), vooral als gevolg van de toename van
kinderrechtzaken (ondertoezichtstelling en uithuis­
plaatsing), omgang en gezag minderjarigen.

Procentuele ontwikkeling afgedane
Procentuele ontwikkeling afgedane zaken 2008 t.o.v. 2007
zaken 2008 t.o.v. 2007

-10%

12%

K
re ant
ch on
tb se
a c
S nk to
re ec en r
ch to
t r
Se ban civ
c
k ie
re tor en l
ch b
tb es
an tu
k u
re Sec en r
ch to
tb r
a s
ge S nk traf
re ec en
ch to
Se ts r c
h i
ge cto ov vie
re r b en l
ch el
ts as
h t
ge S ov ing
re ec en
ch to
ts r s
h
CR ovetraf
vB n
+
CB
b

In 2008 stroomden ruim 1,8 miljoen zaken in bij
de gerechten.2 Na de lichte instroomdaling in 2007
was nu weer een sterke groei te zien. De instroom
is het afgelopen jaar met 6 procent toegenomen.

Dit komt omdat bij de gerechtshoven de voorraad
1e aanlegzaken aan het opdrogen is: het aantal
afgedane hoger beroepszaken nam met 51% juist
zeer sterk toe.

-5%

Procentuele ontwikkeling
Procentuele ontwikkeling zaaksinstroom 2008 t.o.v. 2007
zaaksinstroom 2008 t.o.v. 2007

10%

4.1.1 Instroom van zaken

Instroom, productie en doorlooptijden

l

4.1 Landelijk beeld

De instroom bij de bestuurssector eerste aanleg
als geheel nam licht af (-2%). Voor de drie
hoofdstromen was het instroombeeld verschillend.
Het aantal aangebrachte belastingzaken in eerste
aanleg nam substantieel toe (+5%). De instroom
in hoger beroep nam nog veel sterker toe (+23%).
Bij de vreemdelingensector was sprake van een
substantiële instroomdaling (-5%). Het aantal regu­
liere bestuurszaken daalde in geringe mate (-3%).
Het aantal aangebrachte WOZ-beroepen in eerste
aanleg nam sterk toe (+18%), evenals instroom
in hoger beroep (+23%).

Jaarverslag 2008

aa

– Het aantal rechters nam met ruim twee procent
toe; een duidelijk sterkere groei dan de minder
dan een procent toename van het overige per­
soneel.
– De kosten voor de Rechtspraak namen, na
correctie voor inflatie, met één procent af bij
een toename van de gewogen productie van
2 procent. Daardoor nam de productiviteitsin­
dicator (productie in verhouding tot de kosten)
toe met 3 procent, terwijl de arbeidsproducti­
viteitindicator (productie in verhouding tot
personeelsomvang) vrijwel gelijk is gebleven.
– Het eigen vermogen is met vier miljoen euro,
een half procent van het budget, toegenomen
tot 39 miljoen euro.

Jaarverslag 2008

Be

Instroom, productie en doorlooptijden

To
t

Pagina 28

Pagina 29

Pagina 30

Instroom, productie en doorlooptijden

Werklast

Omdat tussen zaken grote verschillen in behandel­
tijden kunnen bestaan, wordt het productievolume
ook vertaald naar werklast of gewogen productie.
Deze werklast wordt berekend door de productie­
aantallen te vermenigvuldigen met de gemiddelde
genormeerde behandeltijd per zaakscategorie.
Het gaat dus om een genormeerde werklast.
Dit hoeft niet gelijk te zijn aan de feitelijke werk­
last. Wanneer immers binnen afzonderlijke zaaks­
categorieën de zaken zwaarder van aard worden
en daarmee arbeidsintensiever, kan dit in de
‘werklast’ niet meegewogen worden. Zo zijn er
sterke signalen uit de strafsectoren dat, vooral bij
de politierechter, de zaken de afgelopen jaren
gemiddeld arbeidsintensiever zijn geworden.
In dat geval kan er, al dan niet gelijktijdig, een
aantal dingen gebeuren:
– rechters gaan de benodigde meer-tijd aan de
zaaksbehandeling besteden door meer over te
werken
– rechters besteden de benodigde meer-tijd aan de
zaaksbehandeling zonder extra over te werken
waardoor voorraden oplopen en/of het financiële
resultaat van het gerecht onder druk komt te
staan
– rechters nemen structureel minder tijd voor de
behandeling per zaak dan nodig is
– gerechten zetten meer middelen/mensen in bij
de betreffende sector dan de genormeerde
werklast indiceert; de productiviteitsindicator
(zaaksvolume in verhouding tot de kosten) van
de sector gaat omlaag en het financiële resultaat
komt onder druk te staan.
In de strafsectoren waren deze mechanismen
merkbaar.
Wanneer de naar werklast omgerekende productie
in de Rechtspraak daalt, is het niet zo dat er meer
ruimte komt voor rechters. De financiering en de
middelen bewegen immers mee met de productie.
Minder zaken (en daarmee gepaard gaande werk­
last) betekent ook minder middelen.
4.1.3 Voorraadontwikkeling en duur van
procedures
Afgehandelde zaken ten opzichte van instroom

3	 Alleen verschillen van meer dan 1%
worden beschouwd als indicatie voor
mogelijke verwerkingsproblemen of
ongewenste voorraadopbouw.

De rechtbanken konden de instroom eerste aanleg
in grote lijnen verwerken; de afhandeling hield
gelijke tred met de instroom.3 Dit geeft aan dat bij
de rechtbanken de werkvoorraden niet zijn
gegroeid. Bij de appelcolleges lag het aantal afge­
handelde zaken 4 procent lager dan de instroom.
Dit was in de eerste plaats het gevolg van de niet

Jaarverslag 2008

bij te houden instroomgroei bij de belasting- en
familieappellen bij de gerechtshoven. Ook in de
strafsectoren hield de afhandeling geen gelijke
tred met de instroom, waardoor de werkvoorraad
toenam. Het College van Beroep voor het bedrijfs­
leven (CBb) zag in 2008 de voorraad eveneens
toenemen (zie 4.2.4).

Jaarverslag 2008

Instroom, productie en doorlooptijden

Afgehandelde zaken ten opzichte van instroom in 2008
productie t.o.v.
instroom
Rechtbanken, eerste aanleg, incl. belastingzaken:
Sector kanton, excl. Mulderzaken adres onbekend
Sector civiel, excl. akten en verklaringen
Sector straf
Sector bestuur, reguliere bestuurszaken
Sector bestuur, vreemdelingenzaken
Sector bestuur, belastingzaken eerste aanleg
Appelcolleges (hoven, CRvB, CBb) incl. belastingzaken in hoger beroep:

100%
100%
99%
99%
101%
98%
101%
96%

Totaal Rechtspraak

100%

Er zijn 4.168 aandelenleasezaken die bij kanton instroomden onder sector civiel gerekend omdat ze daar zijn afgehandeld. Voor een gedetailleerder beeld op
sectorniveau wordt verwezen naar paragraaf 4.2.

Doorlooptijden

In 2007 en 2008 hebben de sectoren normen voor
de lengte van rechterlijke procedures opgesteld op
basis van spreidinggegevens. Bij het opstellen van
de normen is zowel de noodzaak tot verkorting
als de haalbaarheid ervan betrokken. De doelstel­
lingen zijn geformuleerd in de vorm van ‘x procent
van een bepaald proceduretype moet afgehandeld
zijn binnen y maanden’. Voorbeeld: voor schei­
dingszaken is afgesproken dat 95 procent van de
zaken binnen 1 jaar moet zijn afgedaan. De reste­
rende 5 procent betreft dan uitzonderlijke zaken.
De gerechten hoeven de normen pas in 2010
gerealiseerd te hebben. In 2008 en 2009 kunnen
ze daar naartoe groeien. De huidige normering
houdt feitelijk een aanzienlijke bekorting in voor
procedures met een grote lengte.
Omdat gemiddelde doorlooptijden aanvullende
informatie bieden bij inzicht in hoe de lengte van
procedures zich ontwikkelt is in de bijlage in tabel
9a een overzicht gepresenteerd van gemiddelde
doorlooptijden. In de weergegeven analyses is
vooral gekeken naar de realisatie van de lengte van
procedures ten opzichte van de gestelde normen.
In 2008 is bij ongeveer de helft van de procedure­
typen de norm voor 2010 al gehaald, zoals uit
tabel 9b van deel II valt op te maken. Vooral bij
kantonzaken, familiezaken en strafzaken in eerste
aanleg, waar de doorlooptijden relatief gering zijn,
wordt vaak al aan de norm voldaan. Daar waar
de procedures gemiddeld het langst duren, bij de
sectoren bestuursrecht (inclusief vreemdelingenen belastingzaken) en bij de handelssector van
de rechtbanken en bij de gerechtshoven, wordt de
norm voor 2010 vaak nog niet gehaald.
Bij ongeveer twee van de tien proceduretypen,
geconcentreerd in de bestuurssectoren en bij de
gerechtshoven, lag in 2008 de duur nog ver onder

Pagina 31

Pagina 32

Instroom, productie en doorlooptijden

Jaarverslag 2008

de norm voor het jaar 2010.4 In paragraaf 4.2
wordt nader ingegaan op de doorlooptijden per
sector.

Personele kosten
Overige (materiële) kosten
Totale kosten

Productie wordt geleverd door mensen en midde­
len. De volgende twee tabellen laten zien hoe de
bezetting, productie (gewogen naar werklast) en
ook de kosten (gecorrigeerd voor inflatie) van de
Rechtspraak zich sinds 2002 hebben ontwikkeld.

2003

2004

2005

2006

2007

2008

groei
2008

100
100
100

105
95
102

107
107
107

106
108
106

107
116
109

113
118
114

114
110
113

1%
-7%
-1%

In 2008 namen de totale kosten (gedefleerd) met
1 procent af zoals uit voorgaande tabel valt op te
maken. Eerder is aangegeven dat de gewogen
productie in 2008 met 2 procent is gestegen.
De conclusie is dat er meer is gedaan in termen
van genormeerde werklast tegen minder kosten.
De oorzaak is vooral gelegen in de afname van
(gedefleerde) niet-personele kosten. Het resultaat
daarvan is dat de productiviteitsindicator 3 procent
hoger was dan in 2007.

De totale bezetting is in 2008 met 1 procent
toegenomen. Deze ontwikkeling ligt in lijn met
voorgaande jaren. De gewogen productie (werk­
last) vertoonde in 2008 een toename van 2 procent,
al verschilde dit sterk per sector. Daarmee is per
saldo de arbeidsproductiviteit gelijk gebleven,
ondanks de extra inspanningen om de kwaliteit
van rechtspreken te verbeteren.
De personele kosten namen met 1,1 procent toe.
De personele omvang nam met 1,3 procent toe.
Dit betekent dat het personeel (gedefleerd voor de
loonontwikkeling bij de overheid) gemiddeld
goedkoper is geworden, ondanks het feit dat het
aantal rechters naar verhouding sterker toenam
dan het overige personeel (+2,4% en +0,9% res­
pectievelijk).
De overige, dat wil zeggen niet-personele,
kosten namen voor het eerst sinds 2003 af; met
7,1 procent, en bevinden zich nu ongeveer op
het niveau van 2005. Zowel de ICT-kosten als de
huisvestingskosten zijn het afgelopen jaar afgeno­
men. Deze daling is onder andere het gevolg van
het temporiseren van een aantal ICT-projecten in
2008. Daarnaast was in 2007 sprake van een inci­
dentele last van 3,7 miljoen euro voor huisvesting,
hiervan was in 2008 geen sprake.

Index productiviteit Rechtspraak (2002 = 100)

Arbeidsproductiviteit: gewogen productie
per gemiddelde bezetting
Arbeidskostenproductiviteit: gewogen
productie per reële personele uitgaven
Gewogen productie naar reële overige
(materiële) uitgaven
Productiviteit (totaal): gewogen productie
in verhouding tot de totale reële uitgaven

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

groei
2008

100

107

108

105

101

98

99

0%

100

109

110

111

106

99

100

1%

100

120

110

108

98

95

103

9%

100

112

110

110

104

98

101

3%

Afspraken met de Minister en productie

Voor 2008 zijn afspraken gemaakt met de Minis­
ter van Justitie over de te realiseren productie.
Deze afspraken zijn opgenomen in de begroting
van de Rechtspraak 2008. In tabel 7 van deel II
zijn de afspraken en de realisatie te zien.

Index gewogen productie en gemiddelde personele bezetting Rechtspraak (2002 = 100)

de norm.

2002

* Deze indexcijfers wijken af van eerdere jaarverslagen vanwege een definitiewijziging voor personele kosten. Om de indices vergelijkbaar te houden is deze aanpassing
terugwerkend voor alle jaren doorgevoerd. Een tweede oorzaak waardoor huidige indexcijfers afwijken van het jaarverslag van 2007 is het gebruik van de meest recente
inflatiecorrectoren. Deze zijn door het CPB met terugwerkende kracht gewijzigd.

Productiviteit en ontwikkeling aantal medewerkers

4 Vijftien procentpunten of meer onder

Instroom, productie en doorlooptijden

Index reële kosten Rechtspraak (2002 = 100) *

4.1.4 Productiviteit en productie ten opzichte van
de afspraken

Gemiddelde bezetting RA
Gemiddelde bezetting GA
(direct en indirect), inclusief staf en beheer
Gemiddelde bezetting Totaal
Gewogen productie

Jaarverslag 2008

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

groei
2008

100

108

114

117

119

121

124

2%

100

106

109

110

110

111

112

1%

100
100

107
114

110
118

112
117

112
113

114
112

115
113

1%
2%

De middelen (opbrengsten) van de Rechtspraak
worden voor het overgrote deel verkregen uit de
productie van zaken tegen een bepaalde prijs.
Voor aanvang van het jaar worden met de Minister
van Justitie afspraken gemaakt over de omvang
van de productie. Het door de Minister toegekende
budget (bijdrage) komt tot stand door het verwach­
te en afgesproken productievolume te vermenig­
vuldigen met de voor een periode van drie jaar
(2008 tot en met 2010) vastgelegde prijzen per
pro­ductgroep. Na afloop van het jaar wordt op
basis van de werkelijk behaalde productie afgere­
kend. Dit houdt in dat meer- en minderproductie
tegen 70 procent van de overeengekomen prijzen
wordt verrekend.

Pagina 33

Pagina 34

Instroom, productie en doorlooptijden

In 2008 was de productie ongeveer 4 procent
hoger dan de afspraken met de Minister als gevolg
van het hoge aanbod aan nieuwe zaken. Toch bleek
dat per saldo de Rechtspraak 11,9 miljoen euro
diende te storten in de egalisatiereserve5 vanwege
minderproductie6. Dit is veroorzaakt doordat de
meerproductie vooral de relatief goedkope kanton­
zaken betrof, terwijl de minderproductie over­
wegend duurdere procedures betrof.
Eigen vermogen

De Rechtspraak heeft 2008 afgesloten met een
netto positief resultaat van 3,9 miljoen euro.
Dit is minder dan een half procent van de inkom­
sten van de Rechtspraak die 876 miljoen euro
bedroegen. Het resultaat wordt toegevoegd aan
het eigen vermogen. Het totaal eigen vermogen
neemt hierdoor toe tot 39,5 miljoen euro.
Hoewel de Rechtspraak geen baten-lastendienst
is, hanteert de Rechtspraak wel het baten-lasten­
stelsel. Evenals bij baten-lastendiensten is het
eigen vermogen genormeerd op 5 procent van de
gemiddelde baten over de afgelopen drie jaar.
Het eigen vermogen ultimo 2008 overschrijdt
deze norm niet.
4.2 Ontwikkelingen van aantallen zaken en
doorlooptijden per sector
4.2.1 Sector strafrecht
Instroom en uitstroom strafzaken

Tabel 1 in deel II laat zien dat de instroom bij de
strafsectoren van de rechtbanken in totaal vrijwel
gelijk was aan 2007. Wel neemt het aantal vorde­
ringen aangaande voorlopige hechtenis al enkele
jaren sterk af. Bij de gerechtshoven is de instroom
strafzaken licht gedaald (-2%).

5 Om afwijkingen tussen productieafspraken en gerealiseerde productie
op te vangen, is de egalisatierekening
voor de Rechtspraak in het leven
geroepen. De feitelijke kosten voor
meer- of minderwerk in een jaar
komen tot uitdrukking op deze
rekening. In geval van meerproductie
onttrekt de Rechtspraak aan de
egalisatierekening, in geval van minderproductie wordt het saldo op de
egalisatierekening gestort.
6 Daarbij is een beroep op de hardheidsclausule gedaan voor het niet
afrekenen op minderproductie bij
strafzaken en vreemdelingenzaken.

Bij de strafsectoren werden in totaal vrijwel
evenveel zaken (strafzaken, raadkamerzaken en
het uitwerken van vonnissen in verband met hoger
beroep of cassatie) afgehandeld als in 2007.
Bij de rechtbanken nam het aantal afgehandelde
zaken licht toe en bij de gerechtshoven af.

Jaarverslag 2008

Jaarverslag 2008

Instroom, productie en doorlooptijden

Pagina 35

Sector straf: productie in 2007 en 2008 (afgerond op tientallen)

Zaakstype

aantal
zaken
2007

aantal
zaken
2008

groei
2008

productie
t.o.v.
instroom
2008

Rechtbanken
Raadkamerzaken
Strafzaken eerste aanleg
Uitwerken vonnis voor hoger beroep
Totaal rechtbanken

64.320
146.860
4.830
216.020

63.700
150.450
5.250
219.390

-1%
2%
9%
2%

97%
101%
95%
99%

Gerechtshoven
Raadkamerzaken
Beschikking ex artikel 12 Sv, klachten en bezwaar schadefonds
Strafzaken (EK en MK)
Uitwerken arrest voor cassatie
Totaal gerechtshoven

10.180
2.440
22.900
2.550
38.080

11.080
2.530
20.320
2.440
36.370

9%
4%
-11%
-4%
-4%

100%
104%
92%
99%
96%

Straf totaal (excl. kanton)

254.090

255.760

1%

99%

De werklast nam wel substantieel toe (+5%),
zowel bij de rechtbanken als bij de gerechtshoven.
Dit kwam vooral doordat in 2008 relatief veel
zaken als gevolg van een bewust ingezet kwaliteits­
beleid door een meervoudige kamer (MK) werden
afgehandeld. Dit zijn strafzaken die door drie
rechters worden behandeld en daarvan is de
gemiddelde werklast per zaak hoog. Ook een
groter aanbod van ingewikkelder zaken speelt een
rol. Het aantal MK-zaken in eerste aanleg nam
met 9 procent toe (niet in de tabel weergegeven).
De rechtbanken konden over het algemeen vol­
doen aan de vraag van het OM naar zittingsruimte.
Bij enkele rechtbanken is een geringe achterstand
ontstaan in de verwerking van vorderingen en
rekesten (bij de raadkamer) over niet-voorlopige
hechteniszaken. Ook liep het uitwerken van von­
nissen voor hoger beroep enigszins achter (5%)
bij de instroom.
Bij de gerechtshoven is de voorraad strafzaken
(EK en MK) ondanks een instroomdaling net als
vorig jaar opgelopen; er zijn 8 procent minder
zaken afgehandeld dan nieuw zijn aangebracht.
Er waren bij enkele hoven moeilijkheden in de
afhandeling van zaken:
– bij enkele hoven was een tijdelijk capaciteits­
tekort vanwege een tekort aan raadsheren en/of
een instroom van relatief zware zaken en meer
aanhoudingen dan verwacht
– vertraging in het uitwerken van de 1e aanleg­
zaken bij enkele rechtbanken
– de inplanning op de zitting verliep niet goed
en/of het parket had onvoldoende (zittingsrijpe)
zaken bij een enkel hof.

Bij het uitwerken van arresten en klachten over
niet-vervolging (12 Sv.) is de voorraad niet
opgelopen.
Doorlooptijden strafzaken

De voor het jaar 2010 gestelde normen voor de
duur7 van strafrechtelijke procedures zijn al
bereikt bij de kinderrechter en bij de procedures
rond voorlopige hechtenis, zoals in onderstaande
tabel is te zien. De kinderrechter deed 85 procent
van de zaken binnen vijf weken af en voorlopige
hechtenis-beslissingen werden bij de rechtbanken
in 96 procent van de gevallen binnen twee weken
genomen.
De andere zaakstypen eerste aanleg, politierechter­
zaken, meervoudige kamer zaken en raadkamer­
zaken die niet voorlopige hechtenis betreffen,
voldeden in 2008 al vrijwel geheel aan de toe­
komstige norm. Zo werden politierechterzaken in
85 procent van de gevallen binnen vijf weken
afgedaan.
De doorlooptijdnormering voor 2010 van straf­
rechtelijke procedures bij de gerechtshoven is
aanzienlijk scherper gesteld dan de realisatie in
2007. Dit houdt in dat deze procedures in de
periode tot en met 2010 aanzienlijk bekort moeten
gaan worden. In 2008 is dat nog niet gelukt.
Bij enkele hoven is gedurende 2008 een achter­
stand in de behandeling van strafzaken in hoger
beroep ontstaan, wat een negatief effect heeft ge­
had op de doorlooptijd van die zaken.
7 Van eerste zitting tot accorderen van
het vonnis door de rechter.

Pagina 36

Instroom, productie en doorlooptijden

Jaarverslag 2008

Sector straf: lengte van de procedures afgezet tegen de norm voor 2010
norm 2010
%

norm 2010
binnen

Rechtbank
Strafzaak MK (=meervoudig behandeld)
Politierechterzaak (incl. economische)
Strafzaak bij de kinderrechter (enkelvoudig)
Raadkamerzaken m.b.t. voorlopige hechtenis
Raadkamerzaken niet voorlopige hechtenis

86%
85%
85%
96%
79%

90%
90%
85%
95%
85%

6 maanden
5 weken
5 weken
2 weken
4 maanden

Hoger beroep bij gerechtshof
Strafzaak MK (=meervoudig behandeld)
Strafzaak EK
Raadkamerzaken m.b.t. voorlopige hechtenis
Raadkamerzaken niet voorlopige hechtenis

72%
55%
58%
40%

85%
90%
95%
85%

9 maanden
6 maanden
2 weken
4 maanden

Instroom en uitstroom civiele zaken
Instroom

De instroom bij de sectoren civiel van de recht­
banken over het totaal bezien stabiliseerde zich,
zoals in tabel 1 van deel II is te zien. Binnen het
totale aanbod van civiele zaken nam de instroom
handels­zaken als geheel sterk (-5%) af. Dit was het
gevolg van de sterk gedaalde instroom van insol­
venties en schuldsaneringszaken. Per 1 januari
2008 is de Wet schuldsanering natuurlijke
personen gewijzigd. Daardoor nam het aantal
procedures daarover bij de rechter sterk af.
Als gevolg van die wijziging worden mensen die
zich niet aan de verplichtingen houden opgelegd
in het schuld­saneringstraject, alleen failliet
verklaard wanneer na afloop van het faillissement
uitbetaling kan plaatsvinden. Daardoor en door
het nog redelijk gunstige economische klimaat in
2008 nam het aantal faillissementen van natuur­
lijke personen sterk af. Het aantal insolventies van
bedrijven, exclusief eenmanszaken, was in 2008
al wel aan het toenemen. Dit was het gevolg van
een toename in de laatste 2 maanden van het jaar.8

8 Bron: CBS

De dagvaardingszaken handel vertoonden nog wel
een forse instroomgroei, ook los van de aandelen­
leasezaken. Sterke groei vond ook plaats bij de
familiezaken (+5%). Daar viel vooral de groei op
van zaken met betrekking tot omgang en gezag
minderjarigen. Ook de instroom van kinderrecht­
zaken (ondertoezichtstellingen en uithuisplaat­
singen) nam evenals de afgelopen jaren sterk toe.
Sinds 2005 is het aantal kinderrechtzaken met
40 procent toegenomen.

Pagina 37

Het aantal civiele zaken in hoger beroep nam
met 3 procent toe. De instroom handelszaken nam
weliswaar af, maar het aantal familiezaken
nam sterk toe. De afgelopen drie jaar is het aantal
familiezaken in hoger beroep sterk toegenomen
als gevolg van de gestage toename in eerste aanleg
van familiezaken.
De hoeveelheid afgehandelde zaken bij de secto­
ren civiel van de rechtbanken bleef in 2008 con­
stant vergeleken met 2007. De werklast nam wel
toe omdat het aandeel zwaardere zaken toenam
(tabel 7 in deel II). De voorraad nam nagenoeg
niet toe. Binnen het totaal aan civiele zaken nam
het volume aan afgehandelde handels­zaken met
6 procent af als gevolg van de daling insolventies
en insolventierekesten. Van familiezaken en
presidentenrekesten werden juist meer afgedaan
dan in 2007.
Het aantal afgehandelde familiezaken kwam
wel iets lager (-2%) uit dan het aantal nieuw aan­
gebrachte zaken. De behandeling van kinderrecht­
zaken staat vanwege de sterke instroomgroei
onder druk, ook al omdat de behandeling van een
dergelijke zaak gemiddeld ingewikkelder en
zwaarder is geworden.

productie t.o.v.
instroom
groei
2008
2008

aantal
zaken
2007

aantal
zaken
2008

Rechtbanken
Handelszaken, insolventies, kort gedingen
Familiezaken
Presidentenrekesten
Totaal rechtbanken

108.780
127.340
26.260
262.370

102.010
133.050
27.410
262.470

-6%
4%
4%
0%

100%
98%
99%
99%

Gerechtshoven
Handelszaken
Familiezaken
Totaal gerechtshoven
Civiel totaal

10.720
3.990
14.710
277.080

10.350
4.560
14.910
277.380

-3%
14%
1%
0%

106%
93%
102%
99%

Zaakstype

Afgehandelde civiele zaken

Instroom, productie en doorlooptijden

Sector civiel: productie in 2007 en 2008 (afgerond op tientallen)

realisatie
2008
%

4.2.2 Sector civiel

Jaarverslag 2008

De gerechtshoven hebben in 2008 ongeveer
evenveel civiele zaken afgedaan als in 2007.
De werklast nam wel toe, omdat het aandeel
zwaardere zaken toenam. Net als in 2006 en 2007
is in 2008 de voorraad handelszaken substantieel
teruggebracht; er zijn 6 procent meer zaken afge­
daan dan nieuw zijn aangebracht. De voorraad
familiezaken in hoger beroep blijft toenemen.
Dit is het gevolg van de sterke instroomgroei.
In de civie­le sectoren rechtbanken en gerechts­
hoven nam het aandeel zwaardere zaakstypen toe;
de werklast nam sterker toe dan het aantal zaken
(tabel 4, deel II).

In 2008 is de lengte van handelsprocedures in
hoger beroep dichter bij de norm van 80 procent
binnen twee jaar gekomen. De realisatie in 2008
was 71 procent binnen twee jaar.
Van de handelsrekesten in hoger beroep werd twee­
derde afgedaan binnen drie maanden. In 2010
moet dat 90 procent worden.
Scheidingszaken in eerste aanleg werden in 89
procent van de gevallen binnen 1 jaar afgedaan
en dat moet naar 95 procent gaan.

Doorlooptijden civiele zaken

Uit onderstaande tabel blijkt dat de duur9 van
civiele familierechtelijke procedures nu al in veel
gevallen conform de voor 2010 gestelde norm is
en die van handelszaken nog niet. Hieronder volgt
een bespreking van procedures die nog niet aan
de normering voldeden.
De lengte van de procedures op het gebied van
handels- en consumentenrecht in eerste aanleg is
de afgelopen jaren al aanzienlijk bekort, gemid­
deld met een kwart. De lengte van deze proce­
dures, die relatief lang duren en waarin de invloed
van partijen op de lengte van grote invloed is, is
genormeerd op 80 procent afgehandeld binnen
twee jaar en 70 procent binnen een jaar.
Het aandeel afgehandeld binnen twee jaar ligt al
op 80 procent en afgehandeld binnen een jaar is
nu nog 62 procent.
9 Van eerste rolzitting of ontvangst
verzoekschrift tot verzending eind­
beslissing.

Pagina 38

Instroom, productie en doorlooptijden

Jaarverslag 2008

Sector civiel: lengte van de procedures afgezet tegen de norm voor 2010
realisatie
2007
%

80%
62%
70%
84% ++
73%
89%
61%
94%
83%
90%
90%

80%
70%
90%
90%
90%
95%
50%
90%
80%
90%
90%

2 jaar
1 jaar
1 maand
3 maanden
3 jaar
1 jaar
2 maanden
1 jaar
1 jaar
3 maanden
3 maanden

Hoger beroep bij gerechtshof
Handelszaak dagvaarding
Handelsrekest
Familierekest

65%
61%
92%

71% ++
66% ++
88%

80%
90%
90%

2 jaar
3 maanden
1 jaar

Instroom

Wanneer ze gefiscaliseerd zijn, vallen
procedures daarover onder belasting­
zaken.

norm 2010
binnen

81%
61%
71%
76%
77%
91%
60%
91%
82%
92%
91%

Instroom en uitstroom kantonzaken

niet allemaal onder Mulderzaken.

norm 2010
%

Rechtbank
Handelszaken met verweer
Handelszaken met verweer
Handelszaken zonder verweer (verstek)
Verzoekschriftprocedure handel (met name insolventie)
Beëindigde faillissementen
Scheidingszaak
Scheidingszaak
Alimentatie en bijstandsverhaal
Omgangs- en gezagszaken
Beschikking verzoekschriftprocedure kinderrechter
Kort geding

4.2.3 Sector kanton

10 Procedures over parkeerboetes vallen

realisatie
2008
%

De sector kanton heeft in 2008 fors meer zaken op
zich af zien komen dan in 2007 (+10%), zoals uit
tabel 1 van deel II valt op te maken. Het aantal
familierechtelijke zaken steeg andermaal sterk
(+13%), evenals in 2006 en 2007. Het aantal
bewindzaken (meerderjarigen) en voogdijzaken
nam zeer sterk toe. Voor slechts een klein deel
speelde de verschuiving van curatelezaken naar
de sector kanton een rol. Mede daardoor nam het
aantal ‘beheerzaken’ ook sterk toe. Dit zijn werk­
zaamheden voor het beheer van goederen van
minderjarigen, ondercuratelegestelden en onder­
bewindgestelde meerderjarigen. Het gaat bijvoor­
beeld om de goedkeuring van een periodieke
afrekening/eindafrekening en het verlenen van
een machtiging.
Ook groeide het aantal handelszaken sterk (+13%).
Vooral het aantal verstekzaken nam zeer fors toe
(+20%), dit zijn voor het grootste deel incassoza­
ken. Daarnaast ontstond een nieuwe zaaksstroom
van verzoekschriftprocedures voor ‘nakosten’ die
deurwaarders bij incassozaken maken. Het aantal
verzoeken tot ontbinding van een arbeidsovereen­
komst daalde sterk, met liefst 21 procent. Al vanaf
2004 is de instroom van deze groep zaken aan het
dalen. Dit is vooral het gevolg van de doorwerking
van de gunstige economische ontwikkeling de

afgelopen jaren. De economische recessie had op
deze zaken in 2008 nog weinig effect. Mogelijk
speelde hierbij in 2008 ook een rol het anticiperen
op wijziging van de kantonrechtersformule in
2009, die voor werkgevers gunstiger uitpakt.
Het aantal Mulderzaken, dat wil zeggen zaken die
gaan over lichte verkeersovertredingen met een
boete10 nam sterk toe (+15%). De toename is toe
te schrijven aan de zogenaamde gijzelingszaken,
dat wil zeggen vordering tot gijzeling. De officier
van justitie kan gijzeling vorderen als betaling van
de geldboete achterwege blijft en verhaal niet
succesvol is. De stijging ten opzichte van 2007
kwam niet omdat er in 2008 zoveel waren, maar
omdat er in 2007 relatief weinig van dat soort
zaken waren.
De instroom aan overtredingszaken, dat wil zeg­
gen zwaardere verkeersovertredingen en over­
tredingen van de Algemene Politie Verordeningen
(APV’s), nam slechts in lichte mate toe (+2%).

Jaarverslag 2008

Instroom, productie en doorlooptijden

in afhandeling van familierechtelijke zaken was
net niet voldoende om de instroomstijging bij te
houden. Toch kan daarmee niet gesproken worden
van een verwerkingsachterstand. De voorraad­
afname in 2008 (met 3%) bij Mulderzaken
(verkeersboetes) compenseert de lichte voorraad­
toename bij dit type zaken in 2007.
Sector kanton: productie in 2007 en 2008 (afgerond op tientallen)

Zaakstype

aantal zaken
2008

490.160
189.940
91.370
169.040
112.400

561.900
213.020
110.350
172.170
110.180

15%
12%
21%
2%
-2%

100%
98%
103%
100%
100%

1.052.910

1.167.620

11%

100%

norm 2010
%

norm 2010
binnen

90%
75%
90%
90%
90%
90%
80%
80%

1 jaar
6 maanden
3 maanden
15 dagen
15 dagen
3 maanden
1 maand
3 maanden

Rechtbanken
Handelszaken, arbeidszaken, kort gedingen
Familiezaken
Straf - Mulderzaken
Straf - overtredingen
Akten en verklaringen
Kanton totaal

Doorlooptijden kantonzaken

De kantonrechtspraak voldeed vrijwel geheel aan
de doorlooptijd normeringen voor het jaar 2010.
Afgezien van handelszaken met verweer gaat het
om betrekkelijk snelle procedures.
Sector kanton: lengte van de procedures afgezet tegen de norm voor 2010
realisatie
2007
%
Handelszaken met verweer
Handelszaken met verweer
Beschikking arbeidsontbinding op tegenspraak
Handelszaken zonder verweer (verstek)
Beschikking geregelde arbeidsontbinding
Kort geding
Overtreding
Mulderzaak
++ 5 procentpunten of meer verbetering t.o.v. 2007
– – 5 procentpunten of meer achteruitgang t.o.v. 2007

4.2.4 Sector bestuursrecht

Afgehandelde kantonzaken

De hoeveelheid afgehandelde procedures voor de
kantonsector als geheel nam zeer sterk toe (+11%)
ten opzichte van 2007. Daarmee heeft de kanton­
sector de instroomtoename weten bij te houden.
Met uitzondering van de akten en verklaringen
en de overtredingszaken werden van alle zaaks­
typen binnen kanton fors meer zaken afgehandeld.
Dit is min of meer een afspiegeling van de
eerderbeschreven instroomtoename. De toename

productie
groei t.o.v. instroom
2008
2008

aantal zaken
2007

Instroom en uitstroom bestuurszaken
Instroom

De totale hoeveelheid bij de rechtbanken aange­
brachte zaken op bestuursrechtelijk gebied nam in
2008 met 2 procent enigszins af. Het aantal aan­
gebrachte reguliere bodemzaken bestuur in eerste
aanleg (rechtbanken) daalde licht (-2%), zoals uit
tabel 1 van deel II blijkt. Ook daalde de instroom

89%
73%
96%
95%
79%
98%
88%
76%

realisatie
2008
%
95% ++
81% ++
96%
92%
80%
96%
90%
75%

Pagina 39

Pagina 40

Instroom, productie en doorlooptijden

vreemdelingenzaken (-5%). Het aantal bij de
Centrale Raad van Beroep (CRvB) aangebrachte
zaken nam toe met een kleine 4 procent en bij het
CBb met 6 procent.
De instroom belastingzaken bij de rechtbanken
(eerste aanleg) nam met 5 procent toe als gevolg
van de sterke stijging van WOZ/OZB-zaken11
(+18%). In 2007 daalde het aantal WOZ-zaken.
De beroepsprocedures betroffen toen zogenaamde
bevestigingsbeschikkingen, waarin de gemeenten
de waarde bevestigden die ze ook begin 2005
aan alle belanghebbenden hadden verstuurd.
Geen nieuws dus, en daarom relatief weinig be­
roepen. De piek van deze beroepsprocedures viel
begin 2008. Tegen de beschikkingen uit 2008 is
(circa 10%) vaker bezwaar gemaakt en veel van
de beroepsprocedures zijn al eind 2008 gestart.
Het aantal Rijksbelastingzaken nam af (-6%).
Bij de gerechtshoven nam de totale instroom
belastingzaken met 10 procent toe, waarvan de
hoger beroepen met ruim 20 procent.
Afgehandelde bestuursrechtelijke zaken

Het aantal afgehandelde belastingzaken in hoger
beroep nam evenals vorig jaar sterk toe (+51%).
Dit is nog altijd het gevolg van een naijleffect van
de invoering van belastingrechtspraak in twee
feitelijke instanties in 2005 en de doorstroom in
latere jaren van de hoger beroepen daarvan.
Ondanks de sterke toename van afgehandelde
zaken in hoger beroep lag het volume ervan
duidelijk onder de instroom; de voorraad is toe­
genomen.
De afhandeling van ‘reguliere’ (dat wil zeggen
exclusief belastingzaken en vreemdelingenzaken)
bodemzaken bestuursrecht nam met 8 procent af.
Toch was de uitstroom in evenwicht met de
instroom; in 2007 werd aanzienlijk meer afgehan­
deld dan nieuw aangebracht.
Het aantal afgehandelde vreemdelingenzaken nam
sterk af (-21%) en het aantal afgehandelde vreem­
delingenzaken kwam zo enigszins (-2%) onder de
zaaksinstroom uit.

11 WOZ = Wet waardering onroerende
zaken. OZB = Onroerende zaaks­
belasting.

Jaarverslag 2008

Jaarverslag 2008

Instroom, productie en doorlooptijden

Pagina 41

Sector bestuur: productie in 2007 en 2008 (afgerond op tientallen)
productie
groei t.o.v. instroom
2008
2008

aantal zaken
2007

aantal zaken
2008

Sector bestuur rechtbanken (excl. belastingzaken)
Bodemzaken reguliere bestuurszaken
Voorlopige voorzieningen reguliere bestuurszaken
Vreemdelingenkamer
Totaal bestuur rechtbanken excl. belastingzaken

40.210
8.830
56.820
105.860

37.090
8.370
45.090
90.550

-8%
-5%
-21%
-14%

101%
102%
98%
100%

Sector belasting rechtbanken en gerechtshoven
Belasting, eerste aanleg
Belasting, hoger beroep
Totaal belastingzaken

26.470
1.440
27.910

25.800
2.170
27.970

-3%
51%
0%

101%
66%
97%

Sector bestuur bijzondere colleges
CRvB
CBb
Totaal bijzondere colleges

7.460
1.090
8.550

7.380
970
8.340

-1%
-11%
-2%

98%
88%
97%

Bestuur totaal
Bestuur totaal excl. vreemdelingenzaken

142.310
85.490

126.860
53.800

-11%
-7%

99%
100%

Opvallend is de sterke teruggang in productie bij
het CBb. Slaagde men er in 2007 nog in de voor­
raad te verkleinen, nu bleef de productie 12 pro­
cent achter bij de instroom. De voorraad nam toe,
omdat het aandeel eenvoudige zaken die zonder
zitting kunnen worden afgedaan steeds verder
aan het dalen is.

Van de procedures bij de bestuursrechter over
lokale belastingen is, ondanks een sterke verkor­
ting in 2008, slechts 45 procent afgedaan binnen
9 maanden. Dat moet 90 procent worden in 2010.
Eveneens was de duur van procedures over rijks­
belastingen nog ver van de gestelde norm 2010
van 90 procent afgedaan binnen een jaar.

Bij de CRvB hield de productie min of meer ge­
lijke tred met de instroom, hoewel de intentie was
de voorraad juist te verkleinen. Om dat te bewerk­
stelligen schoot de personeelsomvang tekort.
Investering in kwaliteitsverbetering, waaronder
het meer gericht zijn op finale geschilbeslechting,
deed een groter beslag op de verwerkingscapaciteit
dan gedacht: de benodigde formatie kon niet tijdig
op sterkte gebracht worden.

De norm voor 2010 bij de behandeling van
vreemdelingenzaken is dat 90 procent van deze
zaken binnen 9 maanden moet zijn afgedaan.
In 2008 gebeurde dit nog slechts bij 69 procent
van de zaken. Met andere woorden: ook hier is
een verdere verkorting nodig.

Zaakstype

Doorlooptijden bestuurszaken

De bestuurssector (reguliere bestuurszaken,
belastingzaken en vreemdelingenzaken) stuurt
via de gestelde normen aan op een aanzienlijke
bekorting van de procedureduur12 in 2009 en 2010.
De lengte van de bodemprocedures regulier
bestuursrecht lag in 2008 nog aanzienlijk verwij­
derd van de voor het jaar 2010 gestelde norm van
90 procent binnen een jaar, zoals uit onderstaande
tabel blijkt. In 2008 werd 72 procent van deze
zaken afgedaan binnen een jaar, een duidelijke
verbetering ten opzichte van 2007.

In hoger beroep werden belastingzaken slechts in
33 procent afgedaan binnen een jaar. Een forse
bekorting in 2009 en 2010 is nodig om de norm
van 85 procent binnen een jaar te kunnen halen.

12 Gemeten van ontvangst van beroep
of verzoek tot aan de verzending van
de uitspraak.

Pagina 42

Instroom, productie en doorlooptijden

Jaarverslag 2008

Bestuursrecht: lengte van de procedures afgezet tegen de norm voor 2010
realisatie
2007
%
Sector bestuur rechtbanken
Bodemzaak bestuur regulier
Bodemzaak bestuur regulier
Voorlopige voorziening bestuur regulier
Bodemzaak belasting lokaal
Bodemzaak rijksbelastingen
Bodemzaak vreemdelingen
Hogerberoep bij gerechtshof
Belastingzaak

realisatie
2008
%

norm 2010
%

norm 2010
binnen

67%
50%
94%
27%
55%
70%

72% ++
46%
95%
45% ++
46% – –
72%

90%
70%
90%
90%
90%
90%

1 jaar
9 maanden
3 maanden
9 maanden
1 jaar
9 maanden

50%

33% – –

85%

1 jaar

++ 5 procentpunten of meer verbetering t.o.v. 2007
– – 5 procentpunten of meer achteruitgang t.o.v. 2007

Voor het CBb en de CRvB zijn geen normen vast­
gesteld volgens de systematiek die voor andere
gerechten wel geldt. Daarom is hier gekeken naar
de ontwikkeling in gemiddelde doorlooptijd, te
zien in deel II tabel 9a.
De gemiddelde doorlooptijd van bodemzaken bij
het CBb is met 3 weken toegenomen tot 76 weken,
dat wil zeggen een kleine anderhalf jaar.
De gemiddelde doorlooptijd daarvan wordt sterk
beïnvloed doordat vele zaken moeten wachten op
afhandeling van zogenaamde prejudiciële vragen
die aan het Hof van Justitie te Luxemburg zijn
gesteld. De afhandeling van deze vragen door
het Hof van Justitie duurt lang. Vanaf 2009 zal
de invloed daarvan op de totale doorlooptijd
zichtbaar worden.
Het CBb is van oordeel dat 80 procent van de
zaken die in eerste en enige aanleg worden behan­
deld binnen 12 maanden na aanbrengen afgewik­
keld moeten zijn. Voor hoger beroepszaken zal in
80 procent van de gevallen binnen 40 weken de
zaak afgehandeld moeten zijn. Het doel is om dit
in 2011 te realiseren.
Bij de CRvB nam de gemiddelde duur van bodem­
procedures toe met 2 weken tot 83 weken, meer
dan anderhalf jaar. De CRvB streeft op korte
termijn naar een doorlooptijd van maximaal ander­
half jaar. Dan zal het gemiddelde tussen de een
en anderhalf jaar moeten uitkomen. In 2008 kon
de doorlooptijd niet verkort worden vanwege de
hierboven genoemde omstan­digheden.
De CRvB heeft in een van haar uitspraken onlangs
een standaard vastgesteld voor de vaststelling
van schadevergoeding bij overschrijding van de
redelijke termijn, bedoeld in artikel 6 van het
Europese Verdrag tot bescherming van de Rechten

van de Mens (EVRM). Voor sociale zekerheids­
zaken mag de procedure niet langer dan 4 jaar
duren: een half jaar voor bezwaar, anderhalf jaar
voor beroep in eerste aanleg en twee jaar voor
hoger beroep.

Jaarverslag 2008

Instroom, productie en doorlooptijden

Pagina 43

5

Jaarverslag 2008

Financiën

Financiën

5.1 Risicobeheersing

Deze managementparagraaf heeft betrekking op
het financieel en materieel beheer, de informatie­
beveiliging, huisvesting en arbeidsomstandigheden
en de Wet bescherming persoonsgegevens.
Hierin legt de Raad verantwoording af over het
door haar gevoerde beheer op voornoemde aspec­
ten. De accountant heeft bij de jaarrekening 2008
van de Raad voor de rechtspraak en de gerechten
gezamenlijk een goedkeurende accountantsver­
klaring afgegeven.
Aan het eind van het jaar leggen de gerechts­
besturen in een verslag verantwoording af aan
de Raad. Dat verslag omvat ook een management­
paragraaf waarin het gerecht/landelijke dienst
aangeeft aan welke risico’s hoge prioriteit is toe­
gekend en welke maatregelen zijn getroffen om
te voorkomen dat die risico’s zich daadwerkelijk
voordoen. De accountant geeft bij elk gerecht een
verklaring bij de jaarrekening en toetst het proces
van de totstandkoming van de management­
paragraaf. Alle onder de Raad voor de rechtspraak

ressorterende diensten hebben een goedkeurende
accountantsverklaring ontvangen. De gerechten
rapporteren aan de Raad over de voortgang van
de getroffen beheersmaatregelen.
In 2008 is op basis van het normenkader zoals
vast­gelegd in het Handboek Financiële Bedrijfs­
voering, op gestructureerde wijze aandacht besteed
aan de in deze managementparagraaf genoemde
terreinen.
Op basis van de risicoanalyses van de gerechten
en de voortgang van de eventuele verbetermaat­
regelen is bepaald welke instrumenten van sturing
en bedrijfsvoering ingezet moeten worden. De vol­
gende punten van aandacht zijn gesignaleerd:
Het blijven volgen van de rechtmatige voortgang
van aanbestedingstrajecten

In het vorige verslagjaar was het niet gelukt om
een mantelovereenkomst af te sluiten waarin de
Rechtspraak en verschillende onderdelen van het
Ministerie van Justitie participeren. Daardoor was
een aantal bestellingen in dat jaar als onrechtmatig
aangemerkt. Omdat de betreffende mantelovereen­

Pagina 45

Pagina 46

Financiën

komst pas in juli 2008 is afgesloten kon ook in
dit jaar niet voorkomen worden dat voor de
bedrijfsvoering noodzakelijke bestellingen niet
conform de geldende aanbestedingsrichtlijnen zijn
aangeschaft. Bestellingen zijn wel zoveel mogelijk
uitgesteld zodat het aantal als onrechtmatig aan­
gemerkte bestellingen beperkt is gebleven. Verder
zijn organisatorische maatregelen getroffen om
de voortgang van de aanbestedingstrajecten beter
te volgen.
Het waarborgen van de controleerbaarheid van
personeelskosten

Gedurende de zomer van 2008 is duidelijk gewor­
den dat door de implementatie van SAP-Payroll
het aantal mogelijkheden om de personeelskosten
op lokaal niveau te controleren tijdelijk is vermin­
derd. Daardoor konden de personeelskosten niet
systeemgericht worden gecontroleerd. De perso­
neelskosten zijn daarom in 2008 gegevensgericht
gecontroleerd aan de hand van een statistische
steekproef.
De Rechtspraak borgt de beschikbaarheid,
vertrouwelijkheid en integriteit van de informatie
in overeenstemming met het Voorschrift
Informatiebeveiliging Rijksdiensten (VIR2007).
VIR2007 is bij de Rechtspraak volledig geïmple­
menteerd.
Informatiebeveiliging

De Rechtspraak heeft een integraal beveiligings­
beleid vastgesteld, dat zowel de beveiliging van
informatie als de fysieke beveiliging betreft.
In het verlengde daarvan wordt nu gewerkt aan
een handboek Integrale beveiliging. Ook worden
een landelijke bewustwordingsactie en een inciden­
tenregistratie voorbereid. Daarnaast is onderzoek
gedaan naar verantwoorde veiligheid in de
gerechtsgebouwen van de toekomst. Dit onderzoek
bevond zich op het raakvlak van huisvesting en
integrale beveiliging. Al deze ontwikkelingen
zullen in het voorjaar van 2009 een vervolg krijgen
en waar nodig leiden tot nadere besluitvorming.
Uit onderzoek is gebleken dat een landelijk
incidentenregistratiesysteem onontbeerlijk is.
De verwachting is dat een dergelijk systeem in
2009 ingevoerd zal zijn.
Met betrekking tot de naleving van de Wet bescher­
ming persoonsgegevens zijn geen risico’s met
een hoge prioriteit aangegeven. De functionaris
voor de gegevensbescherming heeft in 2008 geen
klachten ontvangen over de omgang met persoons­
gegevens door de gerechten en landelijke diensten.

Jaarverslag 2008

Op het terrein van huisvesting beschikken alle
gerechten over de benodigde gebruiksvergun­
ningen en voldoen zij aan de wettelijke verplich­
tingen. Behalve de wettelijke verplichtingen zijn
er ook algemene rijksregels voor de veiligheid
van gebouwen met cellen. In dat kader zijn alle
rechtbanken en paleizen van Justitie in 2008
geïnspecteerd en worden aanvullende maatrege­
len genomen.
De interne beheersing bij de gerechten en lande­
lijke diensten van de Rechtspraak is in het afgelo­
pen jaar verder verbeterd en is op een goed niveau.

Jaarverslag 2008

Financiën

5.2 Jaarrekening
Geconsolideerde balans per 31 december 2008 (na resultaatverdeling)
31-12-2008

Omschrijving (x 3 1.000)

1

2

3
4
5

Activa
Vaste activa
Materiële vaste activa
Grond en gebouwen
Installaties en inventarissen
Overige materiële vaste activa
Financiële vaste activa
Vordering Ministerie van Justitie inzake vakantiegelden
Vlottende activa
Vorderingen
Rekening-courant Ministerie van Justitie
Overige vorderingen
Overlopende activa
Liquide middelen
Totaal activa

Passiva
Eigen vermogen
Exploitatiereserve
Wettelijke reserve
Bestemmingsfonds
7 Egalisatierekening
8 Voorzieningen
Langlopende schulden
9 Leningen bij het Ministerie van Financiën
10 Vooruitontvangen bedragen Openbaar Ministerie
Kortlopende schulden
Crediteuren
11 Overlopende passiva
Totaal passiva

31-12-2007

80.527
16.135
44.181
20.211

77.894
12.662
45.662
19.570

19.977
19.977

19.977
19.977

39.914
21.953
5.731
12.230

31.600
21.953
2.864
6.783

135.032
275.450

6

108.482
237.953

39.491
37.760
1.324
407

35.235
34.223
1.012
0

78.766
4.369
62.881
58.269
4.612

66.838
5.767
57.670
51.582
6.088

89.943
11.078
78.865

72.443
8.330
64.113

275.450

237.953

Realisatie 2008
(x 1 1.000)

Begroot 2008 Realisatie 2007
(x 1 1.000)
(x 1 1.000)

Geconsolideerde staat van baten en lasten 2008

Baten
12 Bijdrage Ministerie van Justitie
13 Bijdrage derden
14 Bijdrage meer / minder werk
Totaal baten

15
16
17
18
19

Lasten
Personele kosten
Materiële kosten
Afschrijvingskosten
Rentekosten
Gerechtskosten
Totaal lasten
Resultaat

858.342
29.466
-11.928
875.880

857.961
24.920
0
882.881

834.003
29.398
-15.676
847.725

620.748
222.580
20.952
2.669
4.987
871.936
3.944

636.725
236.980
23.000
3.000
5.137
904.842
-21.961

590.509
233.451
22.138
2.122
4.878
853.098
-5.373

Pagina 47

Pagina 48

Financiën

Toelichting op de geconsolideerde balans en
staat van baten en lasten
Algemeen

De jaarrekening is opgesteld in overeenstemming
met de grondslagen voor waardering van activa en
passiva en grondslagen voor de bepaling van het
resultaat die in deze toelichting zijn opgenomen.
Deze grondslagen zijn afgeleid van de maatschap­
pelijke normen zoals in Boek II Titel 9 van het
Burgerlijk Wetboek en de Richtlijnen voor de
jaarverslaggeving zijn verwoord. Op enkele pun­
ten wordt hiervan afgeweken. De belangrijkste
afwijkingen zijn:
– een reservering voor de verplichting in het
kader van vakantiedagen;
– een positie voor het onderhanden werk;
– voorzieningen in het kader van jubileumuit­
keringen, vergoedingen bij ontslag, verminderde
arbeid en arbeidsongeschiktheid;
– uitsplitsing van de personele kosten in salaris­
sen, sociale lasten en pensioenpremie;
– opstellen van een kasstroomoverzicht.
Consolidatie

In de consolidatie zijn integraal opgenomen de
financiële gegevens van de 26 gerechten (recht­
banken, gerechtshoven en bijzondere colleges),
het Bureau van de Raad voor de rechtspraak en
de landelijke dienst SSR. Ook de financiële gege­
vens van de landelijke dienst ICTRO, waar de
Raad voor de rechtspraak een belang in heeft van
66,6 procent, zijn opgenomen. ICTRO heeft naast
haar kasverplichtingenverantwoording een vereen­
voudigde batenlastenverantwoording opgesteld
die in de consolidatie is betrokken. De landelijke
dienst Prisma, waar de Raad voor de rechtspraak
een belang in heeft van 50 procent, is niet opgeno­
men in de consolidatie vanwege het beperkte finan­
ciële belang. De bijdrage aan Prisma wordt in
de staat van baten en lasten verantwoord onder
de materiële kosten.
Grondslagen voor waardering van activa en passiva
Algemeen

Alle activa en passiva worden, voor zover niet
anders vermeld, opgenomen tegen nominale
waarden.
Materiële vaste activa

Materiële vaste activa worden gewaardeerd op
verkrijgingsprijs onder aftrek van afschrijvingen.
Afschrijvingen op materiële vaste activa worden
berekend volgens een vast percentage van de ver­

Jaarverslag 2008

krijgingsprijs op basis van de geschatte gebruiks­
duur van de betreffende materiële vaste activa.
Afschrijvingen vinden plaats tot restwaarde.
Voor zover niet anders is vermeld, is de restwaarde
op nihil gesteld. Afschrijvingen vinden plaats naar
tijdsgelang op basis van de werkelijke aanschaf­
datum. Op materiële vaste activa in bestelling
wordt niet afgeschreven.

Jaarverslag 2008

Financiën

Toelichting op de geconsolideerde balans
Activa
1 Materiële vaste activa
Bedragen x 1 1.000
Grond en
gebouwen

Installaties en
inventarissen

Overige

Totaal

Vorderingen

1
2
3

Aanschafwaarde begin periode
Cumulatieve afschrijvingen
Boekwaarde 31 december 2007

18.496
5.834
12.662

133.468
87.806
45.662

82.284
62.714
19.570

234.248
156.354
77.894

Voorzieningen

4
5
6
7
8

Mutaties gedurende periode
Investeringen
Desinvesteringen
Afschrijvingen
Afschrijvingen desinvesteringen
Totaal mutaties

5.945
984
1.869
381
3.473

11.252
4.418
11.764
3.449
-1.481

11.782
9.407
9.515
7.781
641

28.979
14.809
23.148
11.611
2.633

9 Aanschafwaarde einde periode
10 Cumulatieve afschrijvingen
11 Boekwaarde 31 december 2008

23.457
7.322
16.135

140.302
96.121
44.181

84.659
64.448
20.211

248.418
167.891
80.527

Vorderingen worden gewaardeerd op nominale
waarde onder aftrek van een voorziening wegens
vermoedelijke oninbaarheid.
Voorzieningen worden gevormd tegen enkele con­
crete of specifieke risico’s en verplichtingen die op
de balansdatum bestaan en waarvan de omvang on­
zeker is doch redelijkerwijs in te schatten. De voor­
ziening FPU is opgenomen tegen contante waarde.
Grondslagen voor bepaling van het resultaat
Algemeen

Het resultaat wordt bepaald als het verschil tussen
de ontvangen bijdragen en de kosten en andere
lasten over het jaar.
Baten

De ontvangen bijdragen in het kader van de
productie worden verantwoord in het verslagjaar
waarin de productie wordt gerealiseerd.
Overige bijdragen worden toegerekend aan het
verslagjaar waarop ze betrekking hebben.
Lasten

De kosten worden berekend op basis van histori­
sche kosten en toegerekend aan het verslagjaar
waarop zij betrekking hebben. De afschrijvingen
op de materiële vaste activa worden gebaseerd op
de verkrijgingsprijs; de afschrijvingen vinden
plaats volgens de lineaire methode op basis van
de geschatte economische levensduur.

De overige materiële vaste activa betreffen vooral
hardware, software en licenties. Zelfontwikkelde
software is niet geactiveerd; alleen van derden
gekochte software is geactiveerd. Kunst is niet ge­
activeerd onder de materiële vaste activa maar als
niet in de balans opgenomen activa verantwoord.
De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn in
onderstaande tabel opgenomen:
Afschrijvingspercentage
Grond en gebouwen
Installaties en inventarissen

Overige materiële vaste activa

Verbouwingen
Installaties
Meubilair
Kantoormachines
Stoffering
Audio-visuele middelen
Overige
Hardware
Software
Licenties
Overig (geen ICT-activa)

10%
10%
10-20%
20%
12,5%
12,5%
20%
33,33%
33,33%
33,33%
20%

Pagina 49

Pagina 50

Financiën

Jaarverslag 2008

Prisma en stafdiensten

Jaarverslag 2008

Financiën

4 Overlopende activa

De Raad voor de rechtspraak is gedeeltelijk eige­
naar van de landelijke dienst Prisma. Het aandeel
van de Raad voor de rechtspraak in de materiële
vaste activa van Prisma bedraagt circa 0,017 mil­
joen euro (31-12-2007: 0,018 miljoen euro).

Bedragen x 1 1.000
Nog te ontvangen bedragen en overige overlopende activa
Vooruitbetaalde bedragen
Totaal

De Rechtspraak maakt per 31 december 2008
nog maar gebruik van één gemeenschappelijke
beheer­dienst. Het betreft de beheerdienst
’s-Hertogenbosch. De rechtbank ’s-Hertogenbosch
is mede-eigenaar van de eigen activa van deze
beheerdienst. Het aandeel van de Rechtspraak
in deze activa betreft per 31 december 2008
0,352 miljoen euro. In 2008 zijn de beheerdiensten
in Arnhem (per 31-12-2008) en ‘s-Gravenhage
opgeheven.

31-12-2008

31-12-2007

7.869
4.361
12.230

1.203
5.580
6.783

31-12-2008

31-12-2007

37.760
1.324
407
39.491

34.223
1.012

Alle overige vorderingen en overlopende activa
hebben een looptijd korter dan een jaar.
5 Liquide middelen

De liquide middelen staan vrij ter beschikking
van de Rechtspraak.
Passiva

Eigendom

6 Eigen vermogen

Van een deel van de materiële vaste activa is de
Rechtspraak wel economisch eigenaar maar geen
juridisch eigenaar. Het betreft hier voornamelijk
verbouwingen en bedrijfsinstallaties die zijn ge­
plaatst in panden waarin de gerechten zijn gehuis­
vest. De verbouwingen zijn opgenomen in de
categorie grond en gebouwen, de bedrijfsinstal­
laties zijn opgenomen in de categorie installaties
en inventarissen.

Bedragen x 1 1.000
Exploitatiereserve
Wettelijke reserve ICTRO
Bestemmingsfonds parketpolitie rechtbank Amsterdam
Totaal

35.235

Met ingang van 1 januari 2007 is 66 procent van
het vermogen van ICTRO toegevoegd aan het
vermogen van de Rechtspraak. Omdat dit vermo­
gen is ontstaan bij de verkrijging van materiële
vaste activa is dit deel van het vermogen verant­
woord in de wettelijke reserve ICTRO.

Financiële vaste activa
2 Vordering Ministerie van Justitie inzake
vakantiegelden

Deze vordering betreft een vordering op het
Ministerie van Justitie inzake de financiering van
de te betalen vakantiegelden, die is ontstaan bij
het in werking treden van het baten-lastenstelsel
per 1 januari 2005. Met het Ministerie van Justitie
is geen aflossingsschema overeengekomen en er
wordt door de Rechtspraak geen rente berekend.

Het verloop van de exploitatiereserve is als volgt:
Bedragen x 1 1.000
Stand 1 januari
Afroming EV 2006
Bestemming resultaat 2006
Bestemming resultaat 2007
Bestemming resultaat 2008
Stand 31 december

Vlottende activa
Vorderingen

2008

2007

34.223

36.725
-6.751
9.622
-5.373

3.537
37.760

34.223

2008

2007

1.012
312

1.032

3 Rekening-courant Ministerie van Justitie

Het saldo rekening-courant Ministerie van Justitie
is als volgt samengesteld:

Het verloop van de wettelijke reserve ICTRO is
als volgt:

Bedragen x 1 1.000
Vordering inzake dotatie egalisatierekening
Vordering inzake saldo werkkapitaal
Stand

31-12-2008

31-12-2007

16.700
5.253
21.953

16.700
5.253
21.953

Bedragen x 1 1.000
Stand 1 januari
Dotatie
Onttrekking
Stand 31 december

1.324

-20
1.012

Pagina 51

Pagina 52

Financiën

Jaarverslag 2008

In de wettelijke reserve ICTRO is het vermogen
van ICTRO opgenomen. Dit vermogen is
niet-uitkeerbaar omdat het is aangewend ter
financiering van materiële vaste activa in deze kas­
verplichtingendienst. Zolang ICTRO slechts via
een vereenvoudigde batenlastenverantwoording
in de consolidatie wordt betrokken, wordt het
vermogen van ICTRO als een wettelijke reserve
verantwoord.

Jaarverslag 2008

Op basis van de afspraken die met de Minister
gemaakt zijn heeft de Rechtspraak minderwerk
voor een bedrag van 26,3 miljoen euro gereali­
seerd. De Rechtspraak heeft hierop de Minister
verzocht een deel van de gerealiseerde minder­
productie in 2008 bij strafzaken en de minderpro­
ductie bij vreemdelingenzaken niet af te rekenen
met de egalisatierekening. De Minister heeft dit
beroep op de hardheidsclausule gehonoreerd
waardoor van het gerealiseerde bedrag aan minder­
werk slechts 11,9 miljoen euro behoeft te worden
verrekend met de egalisatierekening.

Ultimo 2008 is een bestemmingsfonds gevormd
van het overschot van 0,4 miljoen euro dat in 2008
is ontstaan uit hoofde van door de rechtbank
Amsterdam uitgevoerde taken van de parketpolitie.
Dit bestemmingsfonds kan uitsluitend worden
aangewend voor de uitvoering van de taken van
de parketpolitie door de rechtbank Amsterdam in
toekomstige jaren. De beslissingsbevoegdheid
over de aanwending van deze gelden ligt bij de
rechtbank Amsterdam, het Openbaar Ministerie
Amsterdam en de korpsbeheerders van de politie­
regio’s Amsterdam-Amstelland en Gooi- en
Vechtstreek gezamenlijk.

In de stand per ultimo boekjaar is de vordering
van 16,7 miljoen euro [3] op het Ministerie van
Justitie begrepen.
8 Voorzieningen

De balanspost voorzieningen betreft de volgende
voorzieningen:
Bedragen x 1 1.000
Reorganisatievoorziening
FPU-voorziening
Overige voorziening
Totaal

Het verloop van het bestemmingsfonds parket­
politie Amsterdam is als volgt:
Bedragen x 1 1.000
Stand 1 januari
Bestemming resultaat 2008
Stand 31 december

2008

2007

0
407
407

0
0

De bestemming van het resultaat 2008 is als volgt:
Bedragen x 1 1.000
Exploitatiereserve
Bestemmingsfonds parketpolitie Amsterdam
Totaal

2008

2007

3.537
407
3.944

-5.373
-5.373

7 Egalisatierekening

Het verloop van de egalisatierekening is als volgt:
Bedragen x 1 1.000
Stand 1 januari
Opbrengst / bijdrage meer / minderwerk
Stand 31 december

Financiën

2008

2007

66.838
11.928
78.766

51.161
15.677
66.838

Reorganisatievoorziening

Aan de reorganisatievoorziening van de rechtbank
Zwolle-Lelystad (per 31-12-2007: 0,818 miljoen)
is in 2008 0,376 miljoen euro onttrokken.
Per saldo blijft een bedrag van 0,442 miljoen euro
staan. De reorganisatie van de rechtbank ZwolleLelystad wordt naar verwachting in 2009 afgerond.
FPU-voorziening

De FPU-voorziening is getroffen vanwege de
verplichtingen die bij gerechten zijn ontstaan als
gevolg van de aanvullingen FPU die zijn toege­
kend aan werknemers van de Rechtspraak die
gebruik (gaan) maken van de zogenaamde
Remkes-regeling. De voorziening is opgenomen
tegen contante waarde, waarbij rekening is
gehouden met een contantmakingspercentage
van 4,3 procent (2007: 4,3 procent).
Overige voorziening

De voorziening opgebouwd uit een claim voor
prijsbijstelling en een claim voortvloeiend uit de
koffie- en theevoorziening voor het personeel
van SSR is in 2008 vrijgevallen.

31-12-2008

31-12-2007

442
3.927

1.037
4.650
80
5.767

4.369

Pagina 53

Pagina 54

Financiën

Jaarverslag 2008

Jaarverslag 2008

Langlopende schulden

Specificatie vooruitontvangen bedragen OM

9 Leningen bij het Ministerie van Financiën

Stand per 1 januari lang en kort
Vrijval gedurende het jaar -/Schulden aangegaan +/+
Stand lang en kort 31 december
Kortlopend deel volgend boekjaar -/Stand per 31 december lang

Specificatie leningen
Stand per 1 januari lang en kort
Aflossing gedurende het jaar -/Leningen aangegaan +/+
Stand lang en kort 31 december
Kortlopend deel volgend boekjaar -/Stand per 31 december lang

Bedragen x 3 1.000
2008

2007

69.298
18.510
26.998
77.786
19.517
58.269

61.499
18.012
25.811
69.298
17.716
51.582

De leningen zijn aangegaan ter financiering van
de materiële vaste activa. Met het afsluiten van de
leningovereenkomst met het Ministerie van
Financiën wordt het rentepercentage vastgesteld.
De rente inzake de leningen varieert, afhankelijk
van de looptijd van de lening, van 2,37 procent
tot 4,51 procent.
Specificatie langlopend deel van de leningen
Deel van de lening dat afgelost wordt in 2009
Deel van de lening dat afgelost wordt in 2010-2014
Deel van de lening dat afgelost wordt na 2014
Totaal

10 Vooruitontvangen bedragen Openbaar Ministerie

De gemeenschappelijke materiële vaste activa zijn
veelal geactiveerd op de balans van de rechtbank
omdat die doorgaans de grootste gebruiker is.
In de Modelovereenkomsten gemeenschappelijk
gebruikte activa, externe en interne diensten is
overeengekomen dat het Openbaar Ministerie niet
bijdraagt in de afschrijvingskosten maar wel in
de aanschafkosten. Dit betekent dat het Openbaar
Ministerie niet heeft bijgedragen in de afschrij­
vingskosten van de gemeenschappelijke activa.
Door haar bijdrage in de aanschafkosten heeft het
Openbaar Ministerie haar deel van de afschrijvings­
kosten immers al voldaan. De bijdrage Openbaar
Ministerie is in de balans als vooruitontvangen
bedragen Openbaar Ministerie afzonderlijk als
passiefpost (langlopende schulden en kortlopende
schulden) zichtbaar gemaakt. Als gevolg van
nieuwe investeringen komt het voor dat deze
balanspost wordt verhoogd. Parallel met de
afschrijvingskosten valt deze schuld vrij ten gunste
van het resultaat, zodat, per saldo, de afschrijvings­
kosten van het Openbaar Ministerie-deel van de
bestaande gemeenschappelijke activa niet drukken
op het resultaat.

Financiën

Bedragen x 3 1.000
2008

2007

9.456
2.196
970
8.230
3.618
4.612

10.713
1.770
513
9.456
3.368
6.088

Specificatie langlopend deel vooruitontvangen bedragen OM

Bedragen x 3 1.000

Deel van vooruitontvangen bedragen OM dat vrijvalt in 2009
Deel van vooruitontvangen bedragen OM dat vrijvalt in 2010-2014
Deel van vooruitontvangen bedragen OM dat vrijvalt na 2014
Totaal

1.573
2.420
619
4.612

Kortlopende schulden
11 Overlopende passiva
Bedragen x 1 1.000
Bedragen x 3 1.000
15.206
36.569
6.494
58.269

Nog te betalen bedragen
Reservering vakantiegelden
Eindejaarsuitkering incl. sociale lasten
Rentekosten
Overig
Vooruitontvangen bedragen
Lening Ministerie van Financiën (kortlopend deel < 1 jaar)
Vrijval vooruitontvangen bedragen OM (kortlopend deel < 1 jaar)
Totaal

Alle kortlopende schulden hebben een looptijd
korter dan een jaar.
Niet in de balans opgenomen activa en
verplichtingen
Niet in de balans opgenomen activa

De Rechtspraak bezit kunst met een historische
aanschafwaarde van circa 1,6 miljoen euro.
Niet in de balans opgenomen verplichtingen
PAS- en demotieregelingen

De verplichtingen voor de Rechtspraak als gevolg
van de voor personeel bestaande regelingen inzake
PAS (Partiële Arbeidsparticipatie Senioren) en
demotie bedragen in 2008 circa 3,2 miljoen euro.
Huurverplichtingen

De verplichtingen met betrekking tot door de
Rechtspraak gehuurde panden bedragen in 2009
circa 108 miljoen euro. De huurverplichtingen

31-12-2008

31-12-2007

23.272
2.185
312
28.211
1.750
19.517
3.618
78.865

23.355
1.565
150
15.612
2.347
17.716
3.368
64.113

Pagina 55

Pagina 56

Financiën

Jaarverslag 2008

hebben betrekking op contracten die qua looptijd
zeer uiteenlopen, waarbij het langstlopende
contract als einddatum het jaar 2030 heeft.
Huurverplichtingen nemen in de komende jaren
gestaag toe, omdat panden worden gemoderniseerd
en nieuwe projecten worden gerealiseerd, waarna
de huurprijzen op een hoger niveau worden
vastgesteld.

15 Personele kosten

De personele kosten zijn te relateren aan het
gemiddeld aantal werknemers bij de Rechtspraak.
De werknemers van de Rechtspraak vallen onder
de pensioenregeling van het Algemeen Burgerlijk
Pensioenfonds. Dit is een toegezegde pensioen­
regeling, die in de jaarrekening wordt gekenmerkt
als een toegezegde-bijdrageregeling waarbij
premies worden betaald op basis van het salaris
in het betreffende jaar. De Rechtspraak heeft voor
deze pensioenregeling geen andere wettelijke of
feitelijke verplichting indien een tekort zich
voordoet bij het ABP.

Deze verplichtingen bedragen voor 2009 circa
9 miljoen euro en hebben betrekking op kosten
voor onder andere beveiliging, catering en
schoonmaak.
Toelichting op de geconsolideerde staat van baten
en lasten
12 Bijdrage Ministerie van Justitie

Dit betreft de totale bijdrage zoals die door de
Minister van Justitie in 2008 is verstrekt.
Opbouw budgettair kader Rechtspraak (x 1 1.000)
2008

In de bijdrage van het Ministerie van Justitie is een
bijdrage in de gerechtskosten begrepen die in 2008
5,137 miljoen euro bedraagt (2007: 4,843 miljoen
euro). Deze bijdrage is 0,150 miljoen euro hoger
dan de gemaakte gerechtskosten [19].
13 Bijdrage derden

Dit betreft ondermeer opbrengsten die voort­
komen uit toe te rekenen rente, toe te rekenen
WAO-gelden, de SSR-bijdrage van het Openbaar
Ministerie en ontvangsten parketpolitie.
14 Bijdrage meer/minder werk

Dit betreft het saldo van meer- en minderwerk
van productie zoals dat door de Rechtspraak is
gerealiseerd ten opzichte van de met de Minister
van Justitie gemaakte afspraken bij het vaststellen
van de begroting. Deze wordt afgerekend tegen
70 procent van de afgesproken tarieven. Voor 2008
heeft de Rechtspraak de Minister verzocht de

Financiën

afrekening met de egalisatierekening te beperken
tot 11,9 miljoen euro.

Facilitaire verplichtingen

Stand Miljoenennota
Mutaties Voorjaarsnota
Mutaties Najaarsnota / Slotwet
Totaal begrotingsbijstelling
Vooruitontvangen bijdrage boekjaar
Vooruitontvangen bijdrage volgend boekjaar
Totaal vooruitontvangen bijdrage
Verrekening bijdrage gerechtskosten
Totaal beschikbaar

Jaarverslag 2008

2008

2007

831.135
25.535
531

2007
823.592

8.618
-202
26.066

1.291

8.416
3.251
-1.291

1.291
-150
858.342

1.960
35
834.003

De vijf leden van de Raad voor de rechtspraak
worden bezoldigd op basis van artikel 86 van de
Wet op de rechterlijke organisatie juncto artikel 1
en 2 van het Besluit rechtspositie leden gerechts­
besturen en Raad voor de rechtspraak juncto
artikel 7 en bijlage 3 van de Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren.
Geen van de functionarissen van de Rechtspraak
ontvangt een beloning die hoger is dan het grens­
bedrag zoals dat is opgenomen in de Wet openbaar­
making uit publieke middelen gefinancierde
topinkomens.
16 Materiële kosten

De algemene bijdrage Prisma van 0,6 miljoen euro
(2007: 0,7 miljoen euro) maakt deel uit van de
materiële kosten. Daarnaast worden nog specifieke
bijdragen uitgekeerd.
Materiële kosten (x 1 1.000)
Huisvestingskosten
Exploitatiekosten
Totaal

17 Afschrijvingskosten

De afschrijvingskosten [zie ook 1] worden ver­
minderd met 2,2 miljoen euro als gevolg van de
vrijval van de balanspost vooruitontvangen be­
dragen Openbaar Ministerie. Het betreft hier de
door het Openbaar Ministerie verstrekte bijdrage
in de aanschaf van gemeenschappelijke activa.
Door haar bijdrage in de aanschafkosten heeft het
Openbaar Ministerie haar deel van de afschrijvings­
kosten immers al voldaan.

2008

2007

106.668
115.912
222.580

107.683
125.768
233.451

Pagina 57

Pagina 58

Financiën

Jaarverslag 2008

Afschrijvingskosten (x 1 1.000)
Totaal afschrijvingen [1]
-/- Vrijval vooruitontvangen bedragen OM
Afschrijvingskosten [17]

18 Rentekosten

Dit betreft de rentelasten als gevolg van de door
het Ministerie van Financiën verstrekte leningen
ten behoeve van de aanschaf van materiële vaste
activa.
19 Gerechtskosten

Onder gerechtskosten worden verstaan de kosten
die het gerecht maakt gedurende of als gevolg
van de behandeling van een aan de rechter voor­
gelegde zaak. Deze kosten worden volgens de
open-eindfinanciering vergoed. Dit betekent dat
de gerealiseerde kosten volledig worden vergoed.

2008

2007

23.148
2.196
20.952

23.908
1.770
22.138

Jaarverslag 2008

5.3 Accountantsverklaring

‘Aan de leden van de Raad voor de rechtspraak
Verklaring betreffende de jaarrekening

Wij hebben de op pagina 47 tot en met 58 opgeno­
men jaarrekening 2008 van de Raad voor de recht­
spraak en de gerechten gezamenlijk bestaande uit
de balans per 31december 2008 en de staat van
baten en lasten over 2008 met de daarbij behoren­
de toelichtingen gecontroleerd.
Verantwoordelijkheid van Raad voor de rechtspraak

De Raad voor de rechtspraak is op grond van
artikel 104 van de Wet op de rechterlijke organi­
satie verantwoordelijk voor het opmaken van de
jaarrekening die het vermogen en het resultaat
getrouw dient weer te geven in overeenstemming
met de grondslagen voor waardering van activa
en passiva en met de methoden van resultaatbe­
paling, zoals uiteengezet in de toelichting op de
jaar­rekening, alsmede voor het opstellen van het
jaarverslag. Deze verantwoordelijkheid omvat
onder meer: het ontwerpen, invoeren en in stand
houden van een intern beheersingssysteem rele­
vant voor het opmaken van en getrouw weergeven
in de jaarrekening van vermogen en resultaat,
zodanig dat deze geen afwijkingen van materieel
belang als gevolg van fraude of fouten bevat, het
kiezen en toepassen van aanvaardbare grondslagen
voor financiële verslaggeving en het maken van
schattingen die onder de gegeven omstandigheden
redelijk zijn. De Raad voor de rechtspraak en de
gerechten gezamenlijk zijn tevens verantwoorde­
lijk voor het totstandkomen van baten en lasten
alsmede de balansmutaties in overeenstemming
met de begrotingswetten en met andere van toe­
passing zijnde wettelijke regelingen.
Verantwoordelijkheid van de accountant

Onze verantwoordelijkheid is, op grond van artikel
104, vijfde lid van de Wet op de rechterlijke
organisatie, het geven van een oordeel over de
jaarrekening op basis van onze controle. Wij heb­
ben onze controle verricht in overeenstemming
met Nederlands recht. Dienovereenkomstig zijn
wij verplicht te voldoen aan de voor ons geldende
gedragsnormen en zijn wij gehouden onze con­
trole zodanig te plannen en uit te voeren dat een
redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat
de jaarrekening geen afwijkingen van materieel
belang bevat. Een controle omvat het uitvoeren
van werkzaamheden ter verkrijging van controleinformatie over de bedragen en de toelichtingen
in de jaarrekening. De keuze van de uit te voeren

Financiën

werkzaamheden is afhankelijk van de profes­
sionele oordeelsvorming van de accountant, waar­
onder begrepen zijn beoordeling van de risico’s
van afwijkingen van materieel belang als gevolg
van fraude of fouten. In die beoordeling neemt de
accountant in aanmerking het voor het opmaken
van en getrouw weergeven in de jaarrekening van
vermogen en resultaat relevante interne beheer­
singssysteem, teneinde een verantwoorde keuze
te kunnen maken van de controlewerkzaam­heden
die onder de gegeven omstandigheden adequaat
zijn maar die niet tot doel hebben een oordeel te
geven over de effectiviteit van het interne beheer­
singssysteem van de Raad voor de rechtspraak en
de gerechten gezamenlijk. Tevens omvat een
controle onder meer een evalu­atie van de aanvaard­
baarheid van de toegepaste grondslagen voor
financiële verslaggeving en van de redelijkheid
van schattingen die de Raad voor de rechtspraak
heeft gemaakt, alsmede een evaluatie van het
algehele beeld van de jaarreke­ning. Onze controle
omvat tevens een toetsing van de totstandkoming
van baten en lasten en de balansmutaties in over­
eenstemming met begrotingswetten en andere
wettelijke regelingen. Wij zijn van mening dat de
door ons verkregen controle-informatie voldoende
en geschikt is als basis voor ons oordeel.
Oordeel

Naar ons oordeel geeft de jaarrekening een
getrouw beeld van de grootte en de samenstelling
van het vermogen van de Raad voor de rechtspraak
en de gerechten gezamenlijk per 31 december
2008 en van het resultaat over 2008 in overeen­
stemming met de grondslagen voor waardering
van activa en passiva en met de methode van
resultaatbepaling zoals uiteengezet in de toelich­
ting op de jaarrekening en zijn de in de jaar­
rekening opgenomen baten en lasten alsmede de
balansmutaties tot stand gekomen in overeen­
stemming met de begrotingswetten en met andere
van toepassing zijnde wettelijke regelingen.
Verklaring betreffende andere wettelijke voorschriften
en/of voorschriften van regelgevende instanties

Tevens melden wij dat het jaarverslag van de Raad
voor de rechtspraak en de gerechten gezamenlijk,
voor zover wij dat kunnen beoordelen, verenigbaar
is met de jaarrekening.
Den Haag, 31 maart 2009
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
Origineel getekend door drs. A.E. Gerritsma RA

Pagina 59

C

Jaarverslag 2008

Cijfers

Deel II Cijfers

Pagina 61

Pagina 62

Cijfers

Jaarverslag 2008

Tabel 1: instroom Rechtspraak in 2004, 2005, 2006, 2007 en 2008 (aantal zaken, afgerond op tientallen)
Kantonsector rechtbanken
Handelszaken (incl. arbeidszaken
en kort gedingen)
Familiezaken
Akten en verklaringen
Strafzaken
Mulderzaken (excl. adres
onbekend)

2004

2005

2006

2007

2008

groei 2008

1.032.280

1.050.660

1.070.040

1.063.900

1.167.300

10%

Jaarverslag 2008

Cijfers

Figuur 1: instroom 2002-2008, geïndexeerd (2002 = 100)

170

535.520

538.760

516.590

497.300

561.150

13%

142.590
84.930
178.900

153.530
98.550
166.920

172.420
101.580
183.960

192.650
112.400
168.330

216.760
110.180
172.300

13%
-2%
2%

90.330

92.910

95.480

93.210

106.910

15%

160
150
140
130
120

Sector civiel rechtbanken
Handelszaken, insolventies en kort
gedingen
Familiezaken
Presidentrekesten

250.370

255.050

261.430

263.870

265.910

1%

113.960

113.680

114.460

107.690

102.030

-5%

100

110.910
25.500

115.400
25.970

121.150
25.820

129.630
26.550

136.320
27.560

5%
4%

90

Sector bestuur rechtbanken
Bestuurszaken
Vreemdelingenzaken
Belastingzaken

107.740
48.930
58.810
0

131.720
50.920
58.690
22.110

145.230
50.750
63.590
30.900

118.950
46.390
48.450
24.110

116.090
45.000
45.800
25.290

-2%
-3%
-5%
5%

70

Sector straf rechtbanken

230.080

222.250

225.510

222.680

220.630

-1%

110

80

60
2002

2003

2005

2004

2006

2008

2007

Kantonsectoren
Civiele sectoren

Appelcolleges
Handelszaken
Familiezaken
Belastingzaken
Strafzaken
CRvB + CBb
Totaal Rechtspraak

73.270
9.330
3.670
15.800
35.720
8.760

64.460
10.230
4.140
4.030
37.470
8.590

62.540
10.110
4.200
2.130
37.640
8.460

64.280
9.790
4.340
3.190
38.680
8.280

64.620
9.720
4.890
3.500
37.910
8.600

1%
-1%
13%
10%
-2%
4%

1.693.740

1.724.140

1.764.760

1.733.680

1.834.540

6%

Strafsectoren
Bestuur, vreemdelingen, belasting (eerste aanleg)
Hoger beroep (incl. kantonappellen)

Figuur 2: totale productie Rechtspraak 2002-2008

2.000.000
* CRvB 4% groei en CBb 6%.

1.800.000
1.768.000

Tabel 2: instroom naar sector, 2002-2008 (aantal zaken afgerond op honderdtallen)
Kantonsectoren
Civiele sectoren
Strafsectoren
Bestuur, vreemde­
lingen, belasting
(eerste aanleg)
Hoger beroep (incl.
kantonappellen)
Totaal
Index

1.742.000

1.828.000

1.752.000
1.726.000

1.600.000
1.562.000

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

692.300
217.800
211.000

850.400
231.300
228.400

1.032.300
250.400
230.100

1.050.700
255.100
222.200

1.070.000
261.400
225.500

1.063.900
263.900
222.700

1.167.300
265.900
220.600

1.400.000

1.450.000

1.200.000
1.000.000
800.000

164.500

129.000

123.500

135.500

145.700

119.500

116.300

44.900

52.400

57.500

60.700

62.100

63.800

64.400

1.330.500
100

1.491.500
112

1.693.700
127

1.724.100
130

1.764.700
133

1.733.700
130

1.834.500
138

600.000
400.000
200.000
0
2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

Pagina 63

Pagina 64

Cijfers

Jaarverslag 2008

Tabel 3: productieontwikkeling (x 1 1.000) in 2002-2008*
Realisatie (absolute productie)
Groei absolute productie
Groei werklast (gewogen
productie)
Productie t.o.v. de afspraak met
de Minister

Jaarverslag 2008

Cijfers

Tabel 5: productie Rechtspraak in 2006, 2007 en 2008 (aantal zaken afgerond op tientallen)

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

1.450
9%

1.562
14%

1.768
13%

1.742
-1%

1.752
1%

1.726
-1%

1.828
6%

10%

14%

4%

-1%

-3%

-1%

2%

109%

114%

109%

107%

101%

98%

104%

* Vanaf 2005 aantallen exclusief Mulderzaken ‘adres onbekend’.

Tabel 4: productiegroei naar instantie en sector 2008
Groei zaken
%

Groei werklast
(gewogen productie)

Rechtbanken
Kantonsector rechtbanken
Sector civiel rechtbanken
Sector straf rechtbanken
Sector bestuur rechtbanken (incl. belasting- en vreemdelingenzaken)

6%
11%
0%
2%
-11%

1%
8%
3%
5%
-10%

Appelcolleges
Civiele zaken
Belastingzaken
Strafzaken
CRvB
CBb
Totaal

-3%
1%
-15%
-4%
-1%
-11%
6%

3%
4%
-5%
5%
1%
-9%
2%

Gemarkeerd zijn de zaaksgroepen, waarbij de zaakssamenstelling substantieel zwaarder werd.

2006

2007

2008

groei 2008

groei 2007

1.065.790

1.052.910

1.167.620

11%

-1%

517.940

490.160

561.900

15%

-5%

167.490
101.580
183.320
95.470

189.940
112.400
169.040
91.370

213.020
110.180
172.170
110.350

12%
-2%
2%
21%

13%
11%
-8%
-4%

Sector civiel rechtbanken
Handelszaken, insolventies en kort gedingen
Familiezaken
Presidentrekesten

258.170
113.580
119.020
25.580

262.370
108.780
127.340
26.260

262.470
102.010
133.050
27.410

0%
-6%
4%
4%

2%
-4%
7%
3%

Sector bestuur rechtbanken
Bestuurszaken
Vreemdelingenzaken
Belastingzaken

139.110
50.230
62.190
26.690

130.460
49.040
56.820
24.610

115.720
45.460
45.090
25.180

-11%
-7%
-21%
2%

-6%
-2%
-9%
-8%

Sector straf rechtbanken

221.800

216.020

219.390

2%

-3%

Appelcolleges
Handelszaken
Familiezaken
Belastingzaken (incl. restant 1e aanleg)
Strafzaken
CRvB + CBb

67.560
10.360
4.060
4.910
39.290
8.940

64.640
10.720
3.990
3.300
38.080
8.550

62.410
10.350
4.560
2.790
36.370
8.340

-3%
-3%
14%
-15%
-4%
-2%

-4%
3%
-2%
-33%
-3%
-4%

1.752.420

1.726.400

1.827.620

6%

-1%

begroting
productie
afspraken
in aantallen in aantallen

productie
t.o.v.
afspraken

Kantonsector rechtbanken
Handelszaken (incl. arbeidszaken en kort
gedingen)
Familiezaken
Akten en verklaringen
Strafzaken
Mulderzaken (excl. adres onbekend)

Totaal Rechtspraak

Tabel 6: productie ten opzichte van de afspraken met de Minister, 2008

Rechtbanken
Kantonzaken excl. Mulder adres onbekend
Civiele zaken exclusief akten
Reguliere bestuurszaken
Zaken bij vreemdelingenkamers
Belastingzaken
Strafzaken excl. overtredingen

1.687.700
1.044.180
277.810
56.280
61.000
26.400
222.030

1.765.200
1.167.620
262.470
45.460
45.090
25.180
219.390

105%
112%
94%
81%
74%
95%
99%

Gerechtshoven
Civiele zaken
Strafzaken
Belastingzaken

59.760
14.540
42.800
2.410

54.070
14.910
36.370
2.790

90%
103%
85%
116%

CRvB

7.780

7.380

95%

1.200
1.756.430

970
1.827.620

81%
104%

CBb
Totaal (in duizendtallen)

Pagina 65

Pagina 66

Cijfers

Jaarverslag 2008

Tabel 7: de productie ten opzichte van de instroom in 2006, 2007 en 2008
(aantal zaken afgerond op tientallen)

instroom
2008

productie
2008

1.167.300

1.167.620

100%

99%

100%

561.150

561.900

100%

99%

100%

216.760
110.180
172.300
106.910

213.020
110.180
172.170
110.350

98%
100%
100%
103%

99%
100%
100%
98%

97%
100%
100%
100%

Sector civiel rechtbanken
Handelszaken, insolventies en kort gedingen
Familiezaken
Presidentrekesten

265.910
102.030
136.320
27.560

262.470
102.010
133.050
27.410

99%
100%
98%
99%

99%
101%
98%
99%

99%
99%
98%
99%

Sector bestuur rechtbanken
Bestuurszaken
Vreemdelingenzaken
Belastingzaken

116.090
45.000
45.800
25.290

115.720
45.460
45.090
25.180

100%
101%
98%
100%

110%
106%
117%
102%

96%
99%
98%
86%

Sector straf rechtbanken

220.630

219.390

99%

97%

98%

Appelcolleges
Handelszaken
Familiezaken
Belastingzaken
Strafzaken
CRvB + CBb

64.620
9.720
4.890
3.500
37.910
8.600

62.410
10.350
4.560
2.790
36.370
8.340

97%
106%
93%
80%
96%
97%

101%
109%
92%
103%
98%
103%

108%
102%
97%
231%
104%
106%

1.834.540

1.827.620

100%

100%

99%

Totaal Rechtspraak

Cijfers

Tabel 8: werkvoorraad ultimo 2007 en 2008 (afgerond op tientallen)

productie
t.o.v.
instroom
2008

Kantonsector rechtbanken
Handelszaken (incl. arbeidszaken en kort
gedingen)
Familiezaken
Akten en verklaringen
Strafzaken
Mulderzaken (excl. adres onbekend)

Jaarverslag 2008

productie
t.o.v.
instroom
2007

productie
t.o.v.
instroom
2006

groei werkvoorraad 2008
als %
van zaaks­
t.o.v.
volume
2007

2007

2008

96.440
35.540
6.320
26.040
12.870
17.100

90.130
36.930
6.450
25.520
13.160
16.720

-8%
1%
0%
-1%
1%
-2%

-7%
4%
2%
-2%
2%
-2%

37.660

38.980

1%

4%

55.590
27.790
1.330
48.210

53.650
30.220
1.470
44.100

0%
1%
0%
-1%

-3%
9%
11%
-9%

14.030
3.100

13.370
3.410

-7%
6%

-5%
10%

4.010

4.530

15%

13%

14.880

16.880

5%

13%

CRvB

9.550

9.680

2%

1%

CBb

1.020

1.150

12%

13%

Rechtbanken
Civiel
Handelszaken
Familiezaken
Beslissing president / civiel algemeen
Bestuurszaken
Vreemdelingenzaken
Belastingzaken
Straf
Strafzaken1
Kanton
Handelszaken
Familiezaken
Beslissing president / civiel algemeen
Strafzaken + mulderzaken
Gerechtshoven
Civiel
Handelszaken2
Familiezaken
Belasting
Belastingzaken1
Straf
Strafzaken

) voorraadcijfer 2007 is naar beneden bijgesteld op basis van recente gegevens: de voorraad bleek in 2008 in lichte mate te zijn opgelopen.
) voorraadcijfer 2007 is naar boven bijgesteld op basis van recente gegevens: de voorraad bleek in 2008 in lichte mate te zijn verkleind.

1
2

Pagina 67

Pagina 68

Cijfers

Jaarverslag 2008

Tabel 9a: gemiddelde doorlooptijden van procedures in weken, 2005-2008
Rechtbank, sector kanton
Handelszaak verweer met enquete, descente of
pleidooi
Handelszaak verweer zonder enq., desc. of pleidooi
Handelszaak zonder verweer (verstek)
Beschikking ontbindingsprocedure arbeidsovereenkomst
Overige beschikkingen (handel en huur)
Familiezaak
Kort geding
Strafzaak bij kanton (overtreding + mulder)

2006

2007

43

44

43

47

9% ++

16
1

15
1

16
1

19
1

22% ++
-2%

3

2

3

3

7%

13
4
4
8

8
4
4
6

10
4
4
6

16
5
5
7

64% ++
4%
8%
10%

2008 groei 2008

82
5
9
151
17
7
22
7

75
5
9
161
16
8
22
7

60
5
8
104
16
8
22
6

61
6
8
113
16
8
23
7

2%
13%
-5%
8% ++
-2%
-1%
6%
3%

Rechtbank, sector straf
Strafzaak (meervoudig behandeld=MK)
Uitwerken vonnis strafzaak voor hoger beroep (MK)
Politierechterzaak (incl. economische)
Strafzaak bij de kinderrechter (enkelvoudig)

14
17
5
6

14
18
5
5

14
19
5
5

15
17
5
5

8%
-14% – –
2%
4%

43
6

43
6
38
30

46
6
53
33

46
6
54
30

0%
-8%
1%
-9% – –

70
29
81
niet
beschikbaar
niet
beschikbaar

70
31
111

70
32
118

72
31
85

2%
0%
-28% – –

31

30

33

11% ++

24

25

24

-4%

CBb
Bestuurszaak
Voorlopige voorziening

67
8

69
5

73
4

76
7

5%
65% ++

CRvB
Bestuurszaak
Voorlopige voorziening

87
6

79
7

81
7

83
8

2%
2%

Gerechtshof
Handelszaak
Familiezaak
Belastingzaak
Strafzaak (MK en EK)
Uitwerken arrest t.b.v. cassatie

++ substantieel opgelopen: minimaal 2 weken en minimaal 3% langer
– – substantieel gedaald: meer dan 2 weken en 3% korter

45

Cijfers

Tabel 9b: lengte van de procedures in 2007 en 2008, afgezet tegen de norm voor 2010

2005

Rechtbank, sector civiel
Handelszaak met verweer
Handelszaak zonder verweer (verstek)
Verzoekschriftprocedure handel (vooral insolventie)
Beëindigde faillissementen
Scheidingszaak
Beschikking verzoekschriftprocedure kinderrechter
Overige familiezaak (bv. adoptie)
Kort geding

Rechtbank, sector bestuur
Bodemzaak bestuur regulier
Voorlopige voorziening bestuur regulier
Belastingzaak
Vreemdelingenzaak

Jaarverslag 2008

realisatie
2007 %

realisatie
2008 %

norm 2010
%

norm 2010
binnen

Rechtbank, sector kanton
Handelszaken met verweer
Handelszaken met verweer
Beschikking arbeidsontbinding op tegenspraak
Handelszaken zonder verweer (verstek)
Beschikking geregelde arbeidsontbinding
Kort geding
Overtreding
Mulderzaak

89%
73%
96%
95%
79%
98%
88%
76%

95% ++
81% ++
96%
92%
80%
96%
90%
75%

90%
75%
90%
90%
90%
90%
80%
80%

1 jaar
6 maanden
3 maanden
15 dagen
15 dagen
3 maanden
1 maand
3 maanden

Rechtbank, sector civiel
Handelszaken met verweer
Handelszaken met verweer
Handelszaken zonder verweer (verstek)
Verzoekschriftprocedure handel (vooral insolventie)
Beëindigde faillissementen
Scheidingszaak
Scheidingszaak
Alimentatie en bijstandsverhaal
Omgangs- en gezagszaken
Beschikking verzoekschriftprocedure kinderrechter
Kort geding

%
81%
61%
71%
76%
77%
91%
60%
91%
82%
92%
91%

%
80%
62%
70%
84% ++
73%
89%
61%
94%
83%
90%
90%

%
80%
70%
90%
90%
90%
95%
50%
90%
80%
90%
90%

binnen
2 jaar
1 jaar
1 maand
3 maanden
3 jaar
1 jaar
2 maanden
1 jaar
1 jaar
3 maanden
3 maanden

%
86%
85%
85%
96%
79%

%
90%
90%
85%
95%
85%

binnen
6 maanden
5 weken
5 weken
2 weken
4 maanden

Rechtbank, sector straf
Strafzaak MK (=meervoudig behandeld)
Politierechterzaak (incl. economische)
Strafzaak bij de kinderrechter (enkelvoudig)
Raadkamerzaken m.b.t. voorlopige hechtenis
Raadkamerzaken niet voorlopige hechtenis

%
x
x
x
x
x

Rechtbank, sector bestuur
Bodemzaak bestuur regulier
Bodemzaak bestuur regulier
Voorlopige voorziening bestuur regulier
Bodemzaak belasting lokaal
Bodemzaak rijksbelastingen
Bodemzaak vreemdelingen

%
67%
50%
94%
27%
x
70%

%
72% ++
46%
95%
45% ++
46%
72%

%
90%
70%
90%
90%
90%
90%

binnen
1 jaar
9 maanden
3 maanden
9 maanden
1 jaar
9 maanden

Gerechtshof
Handelszaak dagvaarding
Handelsrekest
Familierekest
Belastingzaak
Strafzaak MK (=meervoudig behandeld)
Strafzaak EK
Raadkamerzaken m.b.t. voorlopige hechtenis
Raadkamerzaken niet voorlopige hechtenis

%
65%
61%
92%
x
x
x
x
x

%
71% ++
66% ++
88%
33%
72%
55%
58%
40%

%
80%
90%
90%
85%
85%
90%
95%
85%

binnen
2 jaar
3 maanden
1 jaar
1 jaar
9 maanden
6 maanden
2 weken
4 maanden

++ 5 procentpunten of meer verbetering t.o.v. 2007
– – 5 procentpunten of meer achteruitgang t.o.v. 2007

Pagina 69

Pagina 70

Cijfers

Jaarverslag 2008

Gerealiseerde productiegerelateerde kosten
Gerealiseerde specifieke uitgaven gerechten
Gerechtskosten

591.547
500
4.987

Gerealiseerde centrale uitgaven
Bijdrage in de huisvestingskosten gerechten
ICT
Opleidingen
Bureau Raad
Overig

225.132

2.969
5.140
6.227

Figuur 3: kostenspecificatie 2008
2% 3%

26%

68%
1%
0%

104.933
69.185
20.149
18.837
12.027
14.336

Overige uitgaven
Megazaken
Bijzondere kamers
College van Beroep voor het bedrijfsleven

24.035
11.535
7.472
5.027

minutentarief
(euro) RA

minutentarief
(euro) GA

Rechtbanken
Civiel
Bestuur (excl. VK)
Straf
Kanton
Bestuur VK
Belasting

2,14
2,06
2,51
2
2,53
1,33

1,64
1,5
1,87
1,44
1,95
1,4

Gerechtshoven
Civiel
Straf
Belasting

2,24
2,1
1,92

1,64
1,7
2,36

Bijzondere colleges
Centrale Raad van Beroep

3,15

1,15

Tabel 11b: gerealiseerde productgroepprijs versus afgesproken prijs (euro)
Gerealiseerd

Afgesproken

Verschil

Rechtbanken
Civiel
Bestuur (excl. VK)
Straf
Kanton
Bestuur VK
Belasting

799,70
1.762,77
738,25
121,07
806,35
947,08

796,41
1.732,45
605,94
127,31
1.011,59
1.072,48

3,2930,32132,316,24
205,24
125,40

Gerechtshoven
Civiel
Straf
Belasting

3.924,10
1.371,89
3.805,57

3.696,76
1.275,25
1.072,48

227,3496,642.733,09-

3.133,46
geen prijs

2.925,85

207,61-

Bijzondere colleges
Centrale Raad van Beroep
College van Beroep voor het bedrijfsleven
* Exclusief 2% doelmatigheid.

Gerealiseerde productiegerelateerde kosten
Gerealiseerde specifieke uitgaven gerechten
Gerechtskosten
Gerealiseerde centrale uitgaven
Niet BFR-2005-taken
Overige uitgaven

Cijfers

Tabel 11a: gerealiseerde minutentarieven 2008

Tabel 10: kostenspecificatie 2008 (bedragen x 1 1.000)

Nief-BFR 2005 taken
Tuchtrecht
Commissies van Toezicht
Niet wettelijke taken

Jaarverslag 2008

Pagina 71

Pagina 72

Cijfers

Jaarverslag 2008

Tabel 12: aantal medewerkers en formatie rechtspraak
(excl. de landelijke diensten die voor OM en ZM werken), 2005-2008
aantal dec
2005
Rechterlijke
ambtenaren
Gerechtsambte­
naren (direct)
Totaal medewerkers direct
% van totaal

Jaarverslag 2008

Cijfers

Figuur 4: aantal medewerkers en formatie Rechtspraak 2004-2008

31-12-2005
31-12-2006
31-12-2007
31-12-2008
fte dec aantal dec
fte dec aantal dec
fte dec aantal dec
fte dec
2005
2006
2006
2007
2007
2008
2008

8.000
7.000

2.242

2.039

2.279

2.072

2.345

2.127

2.397

2.176

5.699

5.078

5.821

5.160

5.898

5.229

5.690

5.031

7.941

7.117

8.100

7.232

8.243

7.356

8.087

7.207

85%

85%

86%

85%

86%

86%

83%

83%

6.000
5.000
4.000
3.000
2.000

Staftaken Gerechten
(GA indirect)*
Gemeenschappelijk
Beheer
(GA indirect)**
Totaal medewerkers
indirect***
% van totaal
Totaal personeel
direct & indirect

1.116

1.016

1.151

1.049

1.146

1.042

1.531

1.392

1.000
0
aantal
dec 2004

fte dec
2004

aantal
dec 2005

fte dec
2005

255

237

214

198

204

189

115

106

1.371

1.253

1.365

1.247

1.350

1.231

1.646

1.498

Rechterlijke ambtenaren

15%

15%

14%

15%

14%

14%

17%

17%

Gerechtsambtenaren direct en indirect

9.312

8.370

9.465

8.479

9.593

8.587

9.733

8.705

aantal
dec 2006

fte dec
2006

aantal
dec 2007

fte dec
2007

aantal
dec 2008

fte dec
2008

Figuur 5: gemiddelde bezetting (in fte) per sector rechters (rechterlijk ambtenaar), 2008
Rechterlijke
ambtenaren
% van totaal
Gerechtsambtenaren direct en indirect
% van totaal
Totaal personeel
direct & indirect

2.242

2.039

2.279

2.072

2.345

2.127

2.397

2.176

24%

24%

24%

24%

24%

25%

25%

25%

7.070

6.331

7.186

6.407

7.248

6.460

7.336

6.529

76%

76%

76%

76%

76%

75%

75%

75%

9.312

8.370

9.465

8.479

9.593

8.587

9.733

8.705

* Dit is 83% van de totaal geregistreerde staftaken bij gerechten.
** Dit is 70% van de totaal geregistreerde staftaken bij het Gemeenschappelijk Beheer. Gemeenschappelijk beheer is exclusief SSR, ICTRO en Prisma (zie tabel 13)
Het personeel van de Raad voor de rechtspraak en de landelijke stafbureau’s is opgenomen onder GA indirect staftaken.
*** De definitie voor direct (bij het primaire proces betrokken) en indirect personeel is in 2008 gewijzigd: minder personeel wordt als direct aangemerkt.

7%

16%

31%

11%

Tabel 13: bezetting landelijke diensten en projecten OM/Rechtspraak, 2005-2008
Landelijke diensten en projecten
(SSR, ICTRO & Prisma)
Rechterlijke ambtenaren
Gerechtsambtenaren

31-12-2005
aantal
fte
nvt
445

nvt
418

31-12-2006
aantal
fte
nvt
449

nvt
420

31-12-2007
aantal
fte
nvt
471

nvt
445

31-12-2008
aantal
fte
nvt
504

35%

nvt
477
Sector strafrecht

Het betreft hier het totale personeelsbestand van SSR, ICTRO en dienst Prisma. Deze landelijke diensten worden door de Rechtspraak en het OM gezamenlijk gefinancierd.

Sector civielrecht
Sector kanton
Sector bestuursrecht
Bijzondere colleges

Pagina 73

Pagina 74

Cijfers

Jaarverslag 2008

Jaarverslag 2008

Cijfers

Figuur 7: man-vrouwverdeling primair proces, 31-12-2008

Figuur 6: gemiddelde bezetting (in fte) per sector niet-rechters (gerechtsambtenaar), 2008

100%
90%

2%

80%
22%

24%

70%

73%

60%
50%
50%

50%

40%
30%
19%

27%

20%
33%

10%
0%
rechters

overig personeel

% mannen
Sector strafrecht

% vrouwen

Sector civielrecht
Sector kanton

Figuur 8: man-vrouwverdeling naar functie, 31-12-2008

Sector bestuursrecht
Bijzondere colleges

100%
37%

11%

64%

70%

36%

30%

rechters

overige rechterlijke
ambtenaren

44%

80%
89%

60%

Tabel 14: man-vrouw verdeling primair proces, 2005-2008
aantal 31-12-05
m
vr
tot
Rechters
Overig personeel (direct)

63%

aantal 31-12-06
m
vr
tot

aantal 31-12-07
m
vr
tot

aantal 31-12-08
m
vr
tot

1.179 1.063 2.242 1.181 1.098 2.279 1.194 1.151 2.345 1.190 1.207 2.397
53% 47% 100% 52% 48% 100% 51% 49% 100% 50% 50% 100%
1.643 4.056 5.699 1.672 4.149 5.821 1.644 4.254 5.898 1.516 4.174 5.690
29% 71% 100% 29% 71% 100% 28% 72% 100% 27% 73% 100%

56%

40%
20%
0%
presidenten

raadsheren

sectorvoorzitters en
vice-presidenten

% mannen
% vrouwen

Tabel 15. Man-vrouw verdeling in functies als rechterlijk ambtenaar, 2007 en 2008
mannen
Presidenten (voorzitter van
bestuur)
Hof / bijzonder college
Rechtbank
Sectorvoorzitters (lid van
bestuur) en (coördinerend)
vice-presidenten
Hof / bijzonder college
Rechtbank
Raadsheer
Rechter
Overige rechterlijke
ambtenaren
Totaal rechters

aantal 31-12-07
vrouwen

totaal

mannen

aantal 31-12-08
vrouwen

Figuur 9: leeftijd rechters, 31-12-2008
totaal

500

22

5

27

24

3

27

450

8
14

0
5

8
19

8
16

0
3

8
19

400

243

198

146

243

350

112

300

613

331

944

629

373

1.002

124
489
171
346

45
286
139
591

169
775
310
937

150
479
154
341

67
306
119
615

217
785
273
956

197

250

244

200

246

219
205

150
140

100

42
1.194

85
1.151

127
2.345

42
1.190

97
1.207

139
2.397

50

50

0
Overige rechterljike ambtenaren betreft rechterlijke ambtenaren in de volgende functies: gerechtsauditeur tevens plaatsvervanger; gerechtsauditeur; voorzitter/lid van
de Raad voor de rechtspraak.

70

18
48

18

tot 35
mannen
vrouwen

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65-70

Pagina 75

Pagina 76

Cijfers

Jaarverslag 2008

1.400
1.200
833

833
789

635

674

Cijfers

Tabel 19a: in 2008 ingediende klachten naar onderwerp

Figuur 10: leeftijd niet-rechters (gerechtsambtenaren), 31-12-2008

1.000

Jaarverslag 2008

800
407

Onderwerp

aantal

%

Bejegening
Rechterlijke beslissingen
Tijdsduur procedures
Administratieve fouten
Overige
Totaal

204
382
121
166
221
1.094

19%
35%
11%
15%
20%
100%

600
Exclusief CRvB en CBb en een rechtbank: samen circa 10 klachten.

293

400

389
420

200
0

367

312

293

249

287

196

121
143

2
3

60-64

65-70

93

tot 25

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

Tabel 19b: in 2008 afgehandelde klachten naar soort afdoening
Niet inhoudelijk behandeld
niet bevoegd (ex art 2 klachtenregeling)
niet-ontvankelijk (ex art 2 klachtenregeling)
niet-ontvankelijk (overig)
buiten behandeling gelaten (ex art 7 klachtenregeling)

mannen
vrouwen

Tabel 16. Arbeidsverzuim 2007 - 2008 (excl. zwangerschapsverlof)
verzuimpercentage 2007
mannen
vrouwen
totaal
Rechterlijke ambtenaren en GA (direct & indirect)
Gemeenschappelijk Beheer (100%)
Landelijke diensten OM en Rechtspraak (100%)
Totaal

3,8%
4,4%
4,7%
3,9%

5,6%
6,7%
6,6%
5,7%

4,9%
5,3%
5,2%
5,0%

verzuimpercentage 2008
mannen
vrouwen
totaal
3,6%
3,5%
4,0%
3,6%

5,2%
7,6%
6,0%
5,3%

4,6%
5,1%
4,5%
4,6%

Tabel 17 Selectiecommissie rechterlijke macht, 2008
Totaal

Man

Raio-selectie 2008 aantal kandidaten
afgewezen
aanbevolen

239
186
53

62
55
7

Rio-selectie 2008 aantal kandidaten
afgewezen
aanbevolen

365
209
156

Vrouw
26%
30%
13%

177
131
46

74%
70%
87%

Tabel 18a: mediations 2005 t/m 2008
Aantal verwijzingen naar mediation
Aantal gestarte mediations
Aantal afgeronde mediations
Slagingspercentage (gehele of gedeeltelijke overeenstemming)

2005

2006

2007

2008

onbekend
720
357
55%

2.133
1.943
1.297
61%

3.354
3.062
2.495
57%

3.708
3.317
3.203
59%

In 2008 afgeronde mediations kunnen voor 2008 zijn gestart.

Tabel 18b: mediation naar type zaak, 2008

Type zaak
Kantonzaken
Handelszaken
Familiezaken
Bestuurszaken belasting
Bestuurszaken regulier

In 2008 verwezen
naar mediation

In 2008 gestarte
mediations

Afgeronde*
mediations in 2008

Percentage geheel
of gedeeltelijk
geslaagd in 2008

171
307
2.174
500
556

152
269
1.949
448
499

201
244
1.874
402
482

49%
58%
54%
81%
64%

schikking of intrekking
Inhoudelijk behandeld
ongegrond
gegrond
geen oordeel
Totaal
Exclusief CRvB en CBb en een rechtbank: samen circa 10 klachten.

aantal

%

59
221
122
33

48%
6%
21%
12%
3%

73
307
200
41
1.056

7%
52%
29%
19%
4%
100%

Pagina 77

B

Jaarverslag 2008

Bijlage

Bijlage

Publicaties 2008 onderzoeksprogramma

Rechtstreeks

Research Memoranda

Beginselen van digitalisering van rechtspraak:
een aanzet tot bewustwording

Moord, doodslag, taakstraf? (nr. 1-2008)
Een Zembla-uitzending nader bekeken

R. van den Hoogen

De strafrechter en het vormverzuim: inspirerende
rechtspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof
R. Kuiper

Leken en strafrechters vergeleken: Wagenaars
raadkameronderzoek en de discussies over puniti­
viteit en lekeninbreng
M. Croes, H. Elffers, A. Klijn

Rechtspraak & rechtspraak: precaire balans
E. Mak

Rechtspraaklezing 2008

Geloofwaardige rechtspraak: de rechter als
bruggenbouwer
G. van den Brink

A. Klijn, F. van Tulder, R. Beaujean, T. van der Heijden,
G. Rodenberg

Strafrechtelijke oordelen van rechters en leken
(nr. 2-2008) Bewijsbeslissingen, straffen en hun
argumentatie
W. A. Wagenaar

Inschakeling van deskundigen in de rechtspraak
(nr. 3-2008) Verslag van een onderzoek naar
knelpunten en verbetervoorstellen
G. de Groot, N.A. Elbers

Evaluatie belastingrechtspraak in twee instanties
(nr. 4-2008) Eindrapport fase II

R.J.G.M. Widdershoven, M.J.M. Verhoeven,
R. Ortlep, A. Buijze, K.L.H. van Mens, M.B.A. van Hout

Pagina 79

Pagina 80

Bijlage

Zitten, luisteren en schikken (nr. 5-2008)
Rechtvaardigheid en doelbereik bij de comparitie
na antwoord
J. van der Linden

Nieuw gestarte projecten

Risicotaxatie & straftoemeting

Mr. van Wingerden, Faculteit rechtsgeleerdheid
Universiteit Leiden

Hechtingsproblematiek bij kinderen

L. Boendermaker, H. Meij, Nederlands Jeugd Instituut

Model for Automated Rating of Case Law

M. van Opijnen, Raad voor de rechtspraak/Bistro

Financiering en doorlooptijden mediation

M. Gerritsen, K. Janssen, J. Poort, SEO Economisch
Onderzoek

Tijdschrijfonderzoek Promis

E.J.H. Franck, TNO Kwaliteit van Leven

Kwaliteit van specialistische rechtspraak­
voorzieningen

T. Havinga, A Jettinghoff, C.J.M. Klaassen, Onderzoekscentrum Onderneming en Recht, Faculteit der
rechtsgeleerdheid, Radboud Universiteit Nijmegen

Reactie van strafrechters op vormverzuim
R. Kuiper, gerechtsauditeur bij Hoge Raad

Jaarverslag 2008

Jaarverslag 2008

Bijlage

Onderwerpen hoofdstukken 2, 4 en 5
2.1 Deskundige rechtspraak

Kwaliteitsnormen
Permanente educatie
Meelezen enkelvoudige uitspraken
Meer zittingen meervoudig behandelen
Instructie en feitenonderzoek
Goede bewijsmotivering
Doorlooptijden
Project reflectie
Samenwerking en specialisatie binnen de
Rechtspraak
Leiderschapsontwikkeling
Arbeidsmarktpositie
Functioneren van rechters
Verbetering inzet van externe deskundigen in
procedures
Europees en internationaal perspectief
Versterking positie rechter/raadsheer-commissaris
in straf- en faillissementszaken
Straf: Opleiding strafrechters
Civiel/bestuur: Deskundigenindex
Project Omgevingsvergunning
2.2 Betrouwbare rechtspraak

Kantonrechtersformule
Strafprocesreglement
Uniformering werkprocessen civiel en kanton
Procesreglementen rechtbanken en hoven
Uniformering administratieve werkprocessen
bestuur
Voorkeurmodel Uitspraken sector bestuur
2.3 Effectieve rechtspraak

Kernwaarden appelrechtspraak
Digitale toegang
Primaireprocessystemen
Publicatie insolventieverslagen
Landelijke rol familiezaken
Griffierechten
Civiel/Bestuur: Zittings Rooster Planning
Pilots Digitaal Dossier in het bestuursrecht
Pilots Digitaal Beroep in het bestuursrecht
Project Differentiatie zaaksbehandeling bestuurs­
recht (o.a. finale geschillenbeslechting)
Mediation

2.4 Rechtspraak in de samenleving

Verbeterde communicatie met justitiabelen
Mediabeleid: invoering nieuwe persrichtlijn
Overige media activiteiten
Dialoog met maatschappelijke organisaties
Klantwaarderingsonderzoek
Klachtenregeling
Betrokkenheid onderwijs
4.1 Landelijk beeld

Ontwikkeling aantal zaken en werklast
Productieverdeling
Afgehandelde zaken ten opzichte van instroom
Doorlooptijden
Productiviteit en ontwikkeling aantal medewerkers
Afspraken met de Minister en productie
Eigen vermogen
4.2 Ontwikkelingen van aantal zaken en doorlooptijden per sector

Instroom en uitstroom strafzaken
Doorlooptijden strafzaken
Instroom en uitstroom civiele zaken
Doorlooptijden civiele zaken
Instroom en uitstroom kantonzaken
Doorlooptijden kantonzaken
Instroom en uitstroom bestuurszaken
Doorlooptijden bestuurszaken
5.1 Risicobeheersing

Het blijven volgen van de rechtmatige voortgang
van aanbestedingstrajecten
Het waarborgen van de controleerbaarheid van
personeelskosten
Informatiebeveiliging
5.2 Jaarrekening

Grondslagen voor waardering van activa en
passiva
Grondslagen voor bepaling van het resultaat
Toelichting op de geconsolideerde balans
Niet in de balans opgenomen activa en
verplichtingen
Toelichting op de geconsolideerde staat van
baten en lasten

Pagina 81

Pagina 82

Jaarverslag 2008

Colofon

Raad voor de Rechtspraak
Postbus 90613
2509 LP Den Haag
Kneuterdijk 1
2514 EM Den Haag
t 070-361 9723
f 070-361 9715
voorlichting@rechtspraak.nl
www.rechtspraak.nl
Vormgeving

Corps ontwerpers, Den Haag
Druk

OBT bv, Den Haag
Oplage

1100

Uitgave

mei 2009

Colofon

Pagina 83