Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2239

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2016
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij de acht fiches,
die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling en verordening Connectiviteit voor een competitieve
digitale eengemaakte markt (Kamerstuk 22 112, nr. 2234);
Fiche: Herziening regelgevend kader voor elektronische communicatie
(Kamerstuk 22 112, nr. 2235);
Fiche: Mededeling inzake auteursrecht in de digitale eengemaakte markt
(Kamerstuk 22 112, nr. 2236);
Fiche: Richtlijn auteursrechten in de digitale eengemaakte markt
(Kamerstuk 22 112, nr. 2237);
Fiche: Verordening online diensten omroeporganisatie
(Kamerstuk 22 112, nr. 2238);
Fiche: Richtlijn en verordening Leesgehandicaptenverdrag (Verdrag van
Marrakesh);
Fiche: Dual-Useverordening (Kamerstuk 22 112, nr. 2240);
Fiche: Voorstel Interinstitutioneel Akkoord voor een verplicht
Transparantieregister (Kamerstuk 22 112, nr. 2241);
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-22112-2239
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2239

1

Fiche: Richtlijn en Verordening Leesgehandicaptenverdrag
(Verdrag van Marrakesh)
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstellen
Voorstel voor een Verordening inzake de grensoverschrijdende
uitwisseling tussen de Unie en derde landen van exemplaren in
toegankelijke vorm van bepaalde door het auteursrecht en naburige
rechten beschermde werken en ander materiaal ten behoeve van
personen die blind zijn, visueel gehandicapt of anderszins een
leeshandicap hebben.
Voorstel voor een Richtlijn inzake bepaalde toegestane vormen van
gebruik van door auteursrechten en naburige rechten beschermde
werken en ander materiaal ten behoeve van personen die blind zijn,
visueel gehandicapt of anderszins een leeshandicap hebben, en tot
wijziging van Richtlijn 2001/29/EG betreffende de harmonisatie van
bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de
informatiemaatschappij.
b) Datum ontvangst Commissiedocumenten
14 september 2016
c) Nr. Commissiedocumenten
COM(2016)595 en COM(2016)596
d) EUR-lex
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52016PC0595
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52016PC0596
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
Niet opgesteld. [In overeenstemming met de Aanwijzingen Betere
regelgeving (Better Regulation guidelines) is er geen impact assessment opgesteld voor COM(2016)595 en COM(2016)596 nu de instrumenten dienen ter uitvoering van een verdrag waarvan de inhoud
reeds vaststaat (geen beleidsruimte).]
f) Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen (raadswerkgroep Intellectueel
Eigendom – Auteursrecht)
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Veiligheid en Justitie, in nauwe samenwerking met het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
h) Rechtsbasis
COM(2016)595: artikel 207 VWEU
COM(2016)596: artikel 114 VWEU
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gewone wetgevingsprocedure (gekwalificeerde meerderheid van
stemmen)
j) Rol Europees Parlement
Medebeslissing
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
De Verordening en Richtlijn passen het Unierecht aan ter voorbereiding
op de ratificatie van Verdrag van Marrakesh (hierna: Leesgehandicaptenverdrag). Het Leesgehandicaptenverdrag is in 2013 door de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom (World Intellectual Property
Organization, hierna: WIPO) tot stand gekomen. Het verdrag beoogt de
beschikbaarheid en grensoverschrijdende uitwisseling van boeken (en
andere drukwerken) die zijn omgezet in voor leesgehandicapten toeganke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2239

2

lijke formats te vergemakkelijken. Staten die partij zijn bij het verdrag zijn
verplicht een uitzondering of beperking op te nemen in het auteursrecht
ten behoeve van leesgehandicapten. Daarnaast zijn staten die partij zijn bij
het verdrag verplicht de grensoverschrijdende uitwisseling mogelijk te
maken van de via de exceptie voor leesgehandicapten toegankelijke
gemaakte werken. De Europese Unie heeft het verdrag in april 2014
ondertekend.
COM(2016)595: Dit verordeningsvoorstel regelt de grensoverschrijdende
uitwisseling van werken in voor leesgehandicapten toegankelijke formats
tussen lidstaten van de Europese Unie en derde landen die partij zijn bij
het Leesgehandicaptenverdrag.
COM(2016)596: Dit richtlijnvoorstel brengt het Unierecht in overeenstemming met de internationale verplichtingen die voortvloeien uit het
Leesgehandicaptenverdrag. Het wijzigt de Auteursrechtrichtlijn
2001/29/EG door in de richtlijn een verplichte exceptie voor leesgehandicapten op te nemen. Daarnaast worden er regels voorgesteld voor de
grensoverschrijdende uitwisseling van onder de exceptie omgezette
werken tussen lidstaten van de Europese Unie onderling.
b) Impact assessment Commissie
N.v.t.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Bij de implementatie van de Auteursrechtrichtlijn 2001/29/EG heeft
Nederland (evenals alle andere lidstaten van de Europese Unie) gebruik
gemaakt van de mogelijkheid om een gehandicaptenexceptie in te voeren.
Op grond van artikel 15i Auteurswet is het openbaar maken en het
verveelvoudigen van auteursrechtelijke beschermde werken toegestaan
indien dit uitsluitend geschiedt ten behoeve van mensen met een
handicap, mits de openbaarmaking of verveelvoudiging direct verband
houdt met de handicap, vanwege de handicap noodzakelijk is en niet van
commerciële aard is. Het artikel stelt daarnaast als voorwaarde dat er een
billijke vergoeding aan de rechthebbenden wordt betaald. In artikel 10 van
de Wet op de naburige rechten is eenzelfde exceptie op de naburige
rechten opgenomen. In Nederland hebben het Nederlands Uitgeversverbond, Stichting Dedicon (de organisatie die werken omzet in een voor
leesgehandicapten toegankelijke vorm) en de Koninklijke Bibliotheek1
afspraken gemaakt hoe ten behoeve van leesgehandicapten invulling
gegeven moet worden aan de exceptie.
Ten aanzien van de grensoverschrijdende uitwisseling van werken nemen
Stichting Dedicon en de Bibliotheekservice Passend Lezen deel aan
verschillende internationale overleggen om de grensoverschrijdende
uitwisseling van onder een exceptie omgezette werken mogelijk te maken.
Zowel binnen de Europese Unie als binnen de WIPO zijn eerder initiatieven en netwerken gestart om de toegankelijkheid van werken voor
leesgehandicapten verder te verbeteren. Binnen EU-verband is er in 2010
een Memorandum of Understanding (MoU) getekend over het beter
toegankelijk maken van werken voor mensen met een visuele beperking
of dyslexie. In het MoU zijn af spraken gemaakt om werken in toeganke-

1

De KB treedt daarbij mede op ten behoeve van de Stichting Aangepast-lezen (hierna SAL), de
Christelijke Blinden Bibliotheek (hierna CBB) en de lokale bibliotheken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2239

3

lijke vorm, zoals braille of DAISY-audioboeken2, eenvoudiger verspreid
kunnen worden naar gebruikers in ander EU-lidstaten. Ter ondersteuning
van dit MoU is er een netwerk ingericht van bibliotheken die toegankelijke
materialen aanbieden, het European Network of Trusted Intermediaries,
ETIN. Binnen WIPO bestaat er een vergelijkbaar netwerk, de Trusted
Intermediary Global Accessible Resources, TIGAR. De twee netwerken zijn
complementair aan elkaar en werken samen.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland is voorstander van ratificatie van het Leesgehandicaptenverdrag en kan zich in grote lijnen vinden in de voorstellen nu hiermee de
ratificatie van dit verdrag mogelijk wordt gemaakt.
Nederland zal in de onderhandelingen aandacht vragen voor het feit dat in
het Nederlandse systeem rechthebbenden (de maker of diens rechtverkrijgende) een billijke vergoeding kunnen vragen voor de omzetting.
Nederland meent dat, gelet op het feit dat het verdrag ruimte laat voor het
betalen van een dergelijke vergoeding, onvoldoende is toegelicht waarom
hiervan is afgezien. Verder ontbreekt in de definitie van geautoriseerde
entiteit door wie, of langs welke weg een entiteit geautoriseerd kan
worden. Het Leesgehandicaptenverdrag gaat in de definitiebepaling uit
van entiteiten die zijn geautoriseerd of erkend door de overheid dan wel
zelf een overheidsorganisatie is. Nederland meent dat dit moet worden
opgenomen in de definitiebepalingen van de richtlijn en de verordening.
Aan de uitwisseling van omgezette werken met geautoriseerde entiteiten
in derde landen worden in artikel 5 van de Verordening eisen gesteld. Om
onduidelijke redenen ontbreken deze eisen bij de grensoverschrijdende
uitwisseling van omgezette werken tussen geautoriseerde entiteiten in
lidstaten van de Europese Unie. In de onderhandelingen zal een
toelichting worden gevraagd en zo nodig op een identieke regeling
worden ingezet.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Alle EU-lidstaten hebben aangegeven het verdrag te willen ratificeren. Het
verdrag is nog niet geratificeerd omdat er geen overeenstemming is
tussen de Raad en de Commissie over de bevoegdheidsverdeling en de
rechtsgrondslag voor de ratificatie (en daarmee over de te volgen
besluitvormingsprocedure) en over de vraag of het ratificeren van het
verdrag tot de exclusieve bevoegdheid van de Unie behoort. Een
Commissievoorstel om met artikel 207 VWEU (gewone wetgevingsprocedure) als rechtsgrondslag te komen tot ratificatie op basis van exclusieve bevoegdheid van de Unie behaalde geen meerderheid in de Raad.
Wel verzocht de Raad de Commissie om voorstellen te doen teneinde een
ratificatie voor te bereiden. De Europese Commissie heeft daarop het Hof
van Justitie om advies verzocht. In deze procedure heeft de AdvocaatGeneraal onlangs geconcludeerd dat het ratificatiebesluit gebaseerd moet
worden op artikel 19 en 207 VWEU (zodat in de Raad eenparigheid van
stemmen geldt) en dat er sprake is van een exclusieve externe
bevoegdheid van de Unie.3 Naar verwachting zal het Hof van Justitie eind
van het jaar uitspraak doen. Hoewel de onderhavige voorstellen dienen
2

Daisy staat voor Digital Accessible Information System en is de internationale open standaard
voor de productie en distributie van digitale gesproken en elektronisch leesbare documenten.
3
Conclusie van AG N. Wahl van 8 september, adviesprocedure 3/15, ingeleid op verzoek van de
Europese Commissie (2016 ECLI: EU:C:2016:657) http://curia.europa.eu/juris/document/
document.jsf?text=&docid=183130&pageIndex=0&doclang=NL&mode=lst&dir=&occ=first&part=
1&cid=824318

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2239

4

ter voorbereiding op een ratificatie, zal de discussie over rechtsgrondslag
en externe bevoegdheid van de Unie van de ratificatie naar verwachting
ook van invloed zijn op de rechtsgrondslag van de instrumenten en
daarmee ook de onderhandelingen over deze voorstellen.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Rechtsgrondslag voor de Richtlijn is artikel 114 VWEU. Dit artikel geeft de
Unie bevoegdheid om wetgeving vast te stellen inzake de werking van de
interne markt. Rechtsgrondslag voor de Verordening is artikel 207 VWEU.
Dit artikel geeft de Unie de bevoegdheid om maatregelen vast te stellen
die het kader voor de uitvoering van de gemeenschappelijke handelspolitiek bepalen. De unie heeft een gedeelde bevoegdheid op het gebied van
de interne markt (zie artikel 4, tweede lid, onder a VWEU) en een
exclusieve bevoegdheid op het gebied van de gemeenschappelijke
handelspolitiek (artikel 3, eerste lid, onder e VWEU). Nederland meent dat
de EU voor beide voorstellen de bevoegdheid heeft om op te treden en
kan zich vinden in de keuze voor de rechtsgrondslag van de voorstellen.
b) Subsidiariteit
Ten aanzien van de Verordening: niet van toepassing. De uitwisseling van
omgezette exemplaren met derde landen die partij zijn bij het Leesgehandicaptenverdrag heeft betrekking op handelsaspecten van intellectuele
eigendom. Dit betreft een exclusieve bevoegdheid van de Unie.
Ten aanzien van de richtlijn: Nederland beoordeelt de subsidiariteit
positief. Regelgeving over de implementatie van een verdrag inzake
grensoverschrijdende uitwisseling van voor leesgehandicapten toegankelijke gemaakte werken kan uit de aard van de zaak beter op Europees
niveau worden geregeld. Het doel van de richtlijn is het vergemakkelijken
van de toegang op de interne markt tot bepaalde content die beschermd
wordt door het auteursrecht ten behoeve van leesgehandicapten als
bedoeld in het Leesgehandicaptenverdrag. Dit betreft een terrein dat al
grotendeels is geharmoniseerd door het recht van de Unie.
c) Proportionaliteit
Nederland beoordeelt de proportionaliteit van beide voorstellen positief.
De voorstellen gaan niet verder dan wat nodig is om de doelstellingen van
de voorstellen te kunnen bereiken (uitvoering geven aan de verplichtingen
van de Unie uit hoofde van het Leesgehandicaptenverdrag).
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
De voorstellen hebben geen gevolgen voor de EU-begroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
De voorstellen hebben niet of nauwelijks financiële consequenties voor de
rijksoverheid en/of decentrale overheden. Eventuele budgettaire gevolgen
voor de Nederlandse begroting worden ingepast op de begroting van het
beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de budgetdiscipline.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2239

5

c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
De voorstellen hebben niet of nauwelijks financiële consequenties voor
bedrijfsleven en/of burgers. De financiële consequenties hangen af van de
uitkomst van de discussie over de redelijke vergoeding voor de rechthebbende.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Ingevolge artikel 5 van de Verordening dienen geautoriseerde entiteiten
die omgezette werken grensoverschrijdend willen uitwisselen er voor zorg
te dragen dat omgezette werken enkel worden uitgewisseld met leesgehandicapten dan wel geautoriseerde entiteiten, dat onrechtmatig gebruik
van de omgezette werken wordt tegengegaan en zorgvuldig registers
bijhoudt van de uitgewisselde werken. Deze informatie dienen zij
openbaar te maken. Een leesgehandicapte of rechthebbenden kan de
geautoriseerde entiteit verzoeken om een overzicht van de omgezette
werken en de geautoriseerde autoriteiten waarmee er een uitwisseling
heeft plaatsgevonden.
e) Gevolgen voor de concurrentiekracht
De voorstellen hebben niet of nauwelijks gevolgen voor de concurrentiekracht nu de exceptie alleen kan worden ingeroepen ten behoeve van
persoonlijk gebruik van een leesgehandicapte dan wel door een geautoriseerde entiteit die op non profit basis opereert. Ook voor de grensoverschrijdende uitwisseling geldt dat dit via een geautoriseerde entiteit dient
te verlopen waarbij deze op basis van de definitie alleen als geautoriseerde entiteit kan opereren op een non-profit basis. Het Leesgehandicaptenverdrag (en dientengevolge de instrumenten die tot uitvoering van het
verdrag zijn opgesteld) ziet derhalve niet op de commerciële (op winst
gerichte) uitwisseling van omgezette werken.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
De Richtlijn dient voor zover deze ziet op de invoering van de exceptie op
het auteursrecht en het naburig recht te worden geïmplementeerd in de
Auteurswet (Aw) c.q. de Wet op de naburige rechten (Wnr). De formulering van de gehandicaptenexceptie van artikel 15i Aw c.q. artikel 10
onder i Wnr zal overeenkomstig de richtlijn worden aangepast. Daarnaast
zal regelgeving worden opgesteld ten aanzien van de grensoverschrijdende uitwisseling via geautoriseerde entiteiten.
De Verordening kent rechtstreekse werking en behoeft derhalve niet te
worden geïmplementeerd.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
Niet van toepassing: de voorstellen geven de Commissie geen
bevoegdheid om gedelegeerde handeling (ex artikel 290 VWEU) of
uitvoeringshandelingen (ex artikel 291VWEU) vast te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2239

6

c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Het richtlijnvoorstel kent een implementatietermijn van 12 maanden. Deze
termijn is kort niettegenstaande het belang dat gehecht wordt aan een
spoedige ratificatie en inwerkingtreding van het Leesgehandicaptenverdrag en de beperkte wijzigingen van nationale wetgeving die voortvloeien uit de voorstellen. Een half jaar extra bedingen voor de omzetting
strekt tot aanbeveling.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Zowel het richtlijnvoorstel (artikel 7) als het verordeningsvoorstel (artikel
8) bevat een evaluatiebepaling waarin niet eerder dan vijf jaar na
omzetting, respectievelijk het van toepassing worden, een evaluatie van
de voorstellen wordt voorzien na vijf jaar. Nederland kan instemmen met
een evaluatiebepaling, zij het dat de evaluatie aan een uiterste termijn
moet worden gebonden, en bijvoorbeeld binnen vijf jaar moet worden
uitgevoerd.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
Er worden geen implicaties voor uitvoering of handhaving voorzien.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Leesgehandicapten in ontwikkelingslanden die partij zijn bij het Leesgehandicaptenverdrag krijgen op de door het verdrag voorgeschreven
voorwaarden na ratificatie van het verdrag eenvoudiger dan thans het
geval is toegang tot werken die in andere landen die partij zijn bij het
verdrag voor leesgehandicapten toegankelijk zijn gemaakt. Naar
verwachting zal er bij derde landen weinig vraag zijn naar in het Nederlands omgezette werken. Voor zover er in Nederland werken worden
omgezet naar andere talen die ook in ontwikkelingslanden worden
gebezigd, bijvoorbeeld Engels, Frans of Spaans, kan dit anders liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2239

7