Universiteit Utrecht

Bezoekadres; Newtonlaan 201, 3584 BH Utrecht

FoCUlteit Rscht, EcOnOltlie, BsStUUr en
Organisatte

Postadres; Newtonlaan 231, 3584 BH Utrecht
Departement Rechtsgeleerdheid

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Drs. K.H. Ollongren
Ten aanzien van drs. M. Wallenburg
Directeur-Generaai Overheidsorganisaties
Postbus 20025

2500 EA Den Haag

Datum

9 januari 2020
Onderwerp

Uw Verzoek om uitvoeren toets' d.d. 29 november 2018

Excellentie,

Op 29 november 2018 verzocht de Directeur-Generaai Overheidsorganisaties namens u om een
toetsingscommissie onder mijn voorzitterschap de punten in kaart te laten brengen waarop
tegenstrijdigheden of spanning te constateren zijn tussen de ARVODI, inciusief de
modelovereenkomsten, en de Nederiandse Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit 2018. Met
deze brief breng ik u namens de commissie op de hoogte van onze bevindingen.
Inleiding en werkwijze

Op basis van een brief van 9 oktober 2018 van de Minister van OCW aan de Tweede Kamer
(Kamerstuk 31 288, nr. 659) hebt u op 29 november 2018 een toetsingscommissie^ verzocht om
de Aigemene Rijksvoorwaarden voor beleidsgericht onderzoek te toetsen^ aan de Nederiandse
gedragscode wetenschappelijke integriteit 2018 (GWI).
De toetsingscommissie voldoet aan dit verzoek met de onderhavige brief. In enkele gevailen heeft
de toetsingscommissie advies ingewonnen van deskundigen, namelijk op het gebied van
intellectueie eigendom en auteursrecht (prof. dr. Peter Blok, UU), op het gebied van het E-depot
van de Koninkiijke Bibliotheek (beieidsmedewerkers KB) en op het gebied van bewaartermijn van
publicaties en onderzoeksgegevens (dr. Peter Doom, DANS).
De eerste bevindingen van de toetsingscommissie zijn met de Commissie Bedrijfsjuridisch Advies

Rijk (CBA) besproken op 22 januari 2019. Ten aanzien van de diepgang en reikwijdte van de
1 De toetsingscommissie bestaat uit prof. dr. A.M. Hoi (voorzitter, UU), prof. dr. KA.Algra (UU), prof. dr. L.M. Bouter
(VU)en drs. F.J.G. van de Linde(KNAW)
2 Onderwerp van toetsing zijn:

Aigemene Rijksvoorwaarden voor het Verstrekken van Opdrachten tot het uitvoeren van Diensten (ARVODI)
2018;

Toelichting op het gebruik van ARVODI 2018;
Modelovereenkomst beleidsgericht onderzoek 2018;
Model Raamovereenkomst beleidsgericht onderzoek 2018;
Model Nadere overeenkomst onder de raamovereenkomst beleidsgericht onderzoek 2018.

Universiteit Utrecht

Faculteit Recht, Economie, Bestuur en
Organisatie
Departement Rechtsgeleerdheid

toetsing is toen besloten om de ARVODI-documenten te vergelljken met de princlpes en normen
van de gedragscode aan de hand van een Indeling naar groen (geen strljdigheden of spannlngen),
oranje (spanning) en rood (strijdlg}, plus enkele algemene observatles. Deze Indeling vindt u In
onze bevlndlngen In deze brief terug.

Bij brief van 23 oktober 2019 heeft de Commlssle Bedrljfsjurldlsch Advles gereageerd op het
conceptrapport.

Vervolgens heeft de toetslngscommlssle het deflnltleve rapport opgesteld.

Bevlndlngen

De toetslngscommlssle Is van mening dat alle wetenschappelijk onderzoek dat In opdracht van de
overheld wordt ultgevoerd zlch dient te houden aan de GWI en voelt zich In dat oordeel gesteund
door de ultspraak van de Minister van OCW In reactle op een vraag ult de Tweede Kamer.^ Deze
stelllngname Impllceert het volgende.

In de ARVODI en alle betreffende overeenkomsten wordt expllclet opgenomen dat
wetenschappelijk onderzoek dIent te worden ultgevoerd door rechtspersonen die de GWI
hebben onderschreven of rechtspersonen die verklaren het betreffende project conform de GWI
te zullen ultvoeren.

In de betreffende overeenkomsten wordt expllclet vastgesteld dat het om wetenschappelijk
onderzoek gaat en dat In alle ult het project voortkomende publlcatles zai worden vermeld dat
het onderzoek conform de GWI Is ultgevoerd.
De ARVODI en alle modelovereenkomsten dienen dusdanig te worden aangepast dat er voor
wetenschappelijk onderzoek geen bepallngen In voorkomen die strijdlg zljn of lljken te zljn met
de GWI.

Cruclaal In het bovenstaande Is de expllclete vaststelling of er al dan niet sprake Is van
wetenschappelijk onderzoek en het nIet gaat om bijvoorbeeld een beleldsadvles, een consultancy
opdracht, marktonderzoek of een polltleke analyse. De GWI volgt hierin de European Code of
Conduct for Research Integrity (revised version, 2017) die stelt dat'research is the quest for
knowledge obtained through systematic study and thinking, observation and experimentation'.
Julst omdat In concrete gevallen het nIet altljd eenvoudig zaI zljn om vast te stellen of er sprake Is
van wetenschappelijk onderzoek Is het van belang dit expllclet In de betreffende overeenkomsten
vast te leggen, Incluslef de Impllcatie dat dan de GWI zaI worden gevolgd.
Een belangrljke overweging hierblj Is dat aan de ultkomsten van projecten die geen
wetenschappelijk onderzoek betreffen In het polltleke en maatschappelljke debat doorgaans minder
gewlcht wordt toegekend. Julst daarom Is het van belang dat al het In opdracht van de overheld
ultgevoerde wetenschappelljke onderzoek conform de GWI wordt ultgevoerd.

De toetslngscommlssle geeft u daarom In overweging om In alle ARVODI-documenten aan te geven
dat de princlpes en de normen voor goede onderzoekspraktljken van de GWI, ook van toepassing
zljn voor wetenschappelijk onderzoek In het kader van ARVODI. Dat houdt bijvoorbeeld In dat de
resultaten van wetenschappelijk onderzoek worden gepubllceerd en dat de onderzoeksgegevens

FAIR" beschlkbaar worden gesteld. De GWI voorzlet In ultzonderlngsgevallen daarop. Daarblj is het
3 Tweede Kamer 2018-2019,31288

"FAIR: Findable, Accessible, Interoperable, Reusable. Zle norm 25 GWI.

^ y S Universiteit Utrecht

Faculteit Recht, Economie,Bestuur en
Organisatie
Departement Rechtsgeteerdheid

van belang dat de uitzonderingsgevallen voorafgaand aan de uitvoering van het onderzoek

schriftelijk worden vastgesteld en niet pas achteraf.^ Voor de uitzonderingsgevallen dienen
bovendien steekhoudende en adequaat onderbou\wde redenen te worden gegeven, bijvoorbeeld
betrekking hebbend op vertrouwelijkheid, intellectueel eigendom, privacy of staatsveiiigheid.

In ons overleg met de CBA kwam bijvoorbeeld aan de orde dat bij een Europees
aanbestedingstraject moet worden nagegaan in hoeverre de GWI Europees kan gelden. In dat
verband is het goed te weten dat de Nederlandse gedragscode aansluit op de zogenoemde ALLEA

gedragscode^ die op verzoek van de Europese Commissie is opgesteld, en die geldt voor al het
wetenschappelijk onderzoek binnen het Europese Kaderprogramma voor onderzoek en innovatie
(thans Horizon 2020, vanaf 2021 Horizon Europe). In plaats van de GWI zou indien nodig dus de
ALLEA gedragscode kunnen worden aangehaald.
Het is mogelijk dat de opdrachtgever wetenschappelijk onderzoek achteraf niet wenst te publiceren
of de data ervan niet ter beschikking wenst te stellen. Dit is slechts te rechtvaardigen in geval van
een duidelijke en irreparabele ernstige tekortkoming in de uitvoering van het onderzoek waardoor
het onderzoek van onvoldoende kwaliteit is. In een dergelijke situatie is van belang dat een besluit
om het onderzoek niet te publiceren met redenen wordt omkleed en openbaar wordt gemaakt, en

er een procedure voorhanden is om bij eventueel bezwaar dit besluit te toetsen.® Ongewenste of
politiek onwelkome uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek kunnen nimmer een
rechtvaardiging bieden om niet tot publicatie over te gaan.
Groen

•

Verreweg de meeste artikelen en teksten van de vijf geanalyseerde documenten
veroorzaken geen spanning met - of zijn niet tegenstrijdig met - de GWI. De
toetsingscommissie acht het niet zinvol om deze artikelen en teksten op te sommen - het
zijn simpelweg alle artikelen en teksten waarin de genoemde aspecten in de onderstaande
alinea's ^oranje'en Yood'niet spelen.

Oranje & rood
De belangrijkste spanningen en tegenstrijdigheden tussen de ARVODI-documenten en de GWI

betreffen vijf aspecten, namelijk 1) bewaartermijn, 2) onafhankelijkheid , 3) publicatierecht, 4)
transparantie en 5) FAIR data. Deze zijn vooral te vinden in de Raamovereenkomst ARVODI-2018
(RO) inzake beleidsgericht onderzoek en daarin met name de artikelen 5, 6, 7, 8 en 9.
Oranje
Bewaartermijn

o

Een bewaartermijn van vier jaar is te kort.® De GWI verwijst voor de bewaartermijn
naar wat in de desbetreffende disciplines gebruikelijk is. Veelal is die termijn tien
jaar of langer.

Rood

Onafhankelijkheid en transparantie
5 Zie norm 11 GWI.

^ Zie hlerover normen 11 en 12 GWI.

'The European Code of Conduct for Research Integrity 2017
8 Zie normen 11 en 45 GWI
9 Art. 7.1. en 7.3 RO
1° Zie norm 24 GWI

Q ^ Universiteit Utrecht

Faculteit Recht, Economie,Bestuuren
Organisatie
Departement Rechtsgeteerdheid

De opdrachtgever kan zonder overleg met de opdrachtnemer niet zelf analyses van
of bewerkingen op de onderzoeksgegevens (doen) ultvoeren. Men dient te
vermljden dat de Indruk kan ontstaan dat onderzoeksresuitaten buiten de
onderzoeker(s) om worden beinvloed.^^

•

Publlcatierecht en openbaarmaking
o Het publlcatierecht dient (tevens) bij de opdrachtnemer te llggen, en niet

(ultslultend) bij de opdrachtgever. De princlpes en normen van de GWI Impllceren
dat, behoudens in eerder genoemde uitzonderingsgevaiien, de resuitaten van
onderzoek worden gepubiiceerd. Dit betekent dat de onderzoeker hierbij een
zeifstandige verantwoordelijkheid draagt. Voor pubiicatie kunnen binnen redeiijke
grenzen wachttermijnen worden overeengekomen.^^
•

FAIR data

o

Onderzoeksgegevens van wetenschappeiijk onderzoek dat met pubiiek geld is
verricht dienen FAIR te worden bewaard voigens het adagium "open ais het kan,
gesioten ais het moet". In de ARVODI-documenten is niet of in onvoidoende mate
geexpiiciteerd dat overeenkomstig de in de GWI vastgeiegde normen zai worden

gehandeid.^^
Observaties

Een beiangrljke aanieiding voor de nieuwe GWI was dat de bestaande gedragscode steeds sterker
de littekens droeg van hersteiwerkzaamheden aan vooriopers, en onvoidoende aansloot bij de
actuaiiteit, waaronder nieuwe inzichten in en praktljken van wetenschapsbeoefening,
wetenschappeiijke integriteit en open science. lets dergeiijks iijkt ook te speien bij de ARVODIdocumenten.

De vijf documenten van ARVODI (zie voetnoot 2) scheppen in hun onderiinge verwevenheid een

beeid dat voor de opdrachtnemer, en mogeiijk ook voor de opdrachtgever, gecompiiceerd en iastig
te doorgronden is. Een opdrachtnemer kan daardoor, zeker ais deze specifieke jurldische kennis
ontbeert, geneigd zijn om de voorwaarden zonder grondige afweging te accepteren, zonder de
consequenties ervan te overzien of zonder aan de voorwaarden te kunnen voidoen, julst waar het
gaat om beginseien en normen van wetenschappeiijke integriteit.
De toetsingscommissie geeft u daarom in overweging toe te werken naar een voor onderzoekers
meer toegankeiijk en overzichteiijk geheel van ARVODI-documenten.

De toetsingscommissie heeft tijdens de bijeenkomst met de CBA begrepen dat niet aiie ministeries
op eenzeifde manier hun opdrachten voor beieidsgericht onderzoek in de markt zetten. Met een
aantai aanpassingen zoais hierboven beschreven zouden de ARVODI-documenten de standaard
kunnen zijn voor contracten voor beieidsgericht onderzoek voor aiie ministeries.

n Zie art, 5.1b RO en normen 23 en 34, 36,37 GWI
Zie art. 9.4 RO en o.a. norm 45 GWI

Zie i.h.b. art. 25 GWI en artt. 5.6, 6.2, 7.1, 7.3, 8.1,8.2,9.1,9.4 en 9.5 RO. Niet is gezegd dat de artikelen van de RO
strijdig zijn met het FAIR-beginsel. Zij zien echter vooral op de omgang met data tussen partijen. Niet duidelijk is hoe
dient te worden omgegaan met de bredere publieke verplichtingen zoals vastgelegd in het FAIR-beginsel.

Universiteit Utrecht

Faculteit Recht, Economie, Bestuuren
Organisatie
Departement Rechtsgeleerdheid

Tot slot

Vanzelfsprekend staat de toetsingscommlssie te alien tijde ter uwer beschikking voor nadere
expllcatie van de Inhoud van deze brief.

Hoogachtend,
namens de toetsingscommlssie,

Voorzittei