Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 577

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 februari 2015
Naar aanleiding van het verzoek1 van uw Kamer om een brief te mogen
ontvangen, informeer ik u over de beslissing van NS en ProRail om
donderdag 29 januari jl. te rijden met een aangepaste dienstregeling in
verband met verwacht winters weer.
Zoals aangegeven in de brief van 1 oktober 20122, is er door NS en
ProRail met directe betrokkenheid van mijn ministerie en met instemming
van uw Kamer een set van alerteringscriteria opgesteld. Deze zijn
gebaseerd op een analyse van het weer van de voorgaande 10 jaar en de
effecten daarvan op de infrastructuur en het materieel. Wanneer bij de
weersverwachting voor de volgende dag de criteria overschreden worden,
wordt het besluitvormingsproces van NS en ProRail gestart. De criteria
alleen zijn dus niet bepalend voor het al dan niet aanpassen van de
dienstregeling, maar geven aan of de volgende dag in aanmerking komt
voor een aangepaste dienstregeling3. Vervolgens neemt de gezamenlijke
crisisorganisatie van NS en ProRail het besluit tot het wel of niet inzetten
van een aangepaste dienstregeling op basis van expert judgement ten
aanzien van het weer, het verwachte effect daarvan op het spoorsysteem,
de huidige status van het materieel en de infrastructuur en eventuele
andere relevante factoren. In dit proces worden ook (externe) meteorologen geconsulteerd.
Deze, met NS en ProRail afgesproken, criteria en werkwijze zijn woensdag
28 en donderdag 29 januari gevolgd. Op het moment dat de beslissing tot
het al dan niet aanpassen van de dienstregeling moest worden genomen,
namelijk ’s middags rond 15:00 uur, gaf de weersverwachting voor
29 januari aan dat er kans was op sneeuw-, hagel- en onweersbuien. De
1
2
3

kst-29984-577
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Handelingen II 2014/15, nr. 48
Kamerstuk 29 984, nr. 312
Ook voor 18 en 30 januari werden de alerteringscriteria overschreden. Er is toen op basis van
expert judgement besloten om de dienstregeling niet aan te passen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 984, nr. 577

1

kans op meer dan 3 cm sneeuw was landelijk 41% en in de Randstad 28%.
Hiermee werd het zogenaamde sneeuwcriterium (10% kans op minimaal 3
cm sneeuw) ruimschoots overschreden. Ook werden er zogenaamde
«sneeuwstraten» verwacht, wat inhield dat er plaatselijk tot 10 cm sneeuw
zou kunnen vallen. De temperatuur tussen de buien door kon oplopen tot
4 graden en tijdens de buien dalen tot rond het vriespunt. Dit maakte het
moeilijk te voorzien of er natte of droge sneeuw zou vallen. Verder werden
er zware windstoten verwacht in de Randstad (70–90 km/u). Deze zorgen
ervoor dat sneeuw zich gemakkelijker kan ophopen en steviger zal plakken
op materieel en infrastructuur. Op basis van deze weersverwachting was
de inschatting dat er een gerede kans was dat de treindienst ernstig
ontregeld kon raken door het weer en is besloten tot het landelijk
aanpassen van de dienstregeling. Dit was geheel conform de afgesproken
procedure. Dit betekent dat er landelijk met ongeveer 20% minder treinen
gereden werd. Voor reizigers in met name de Randstad betekende dit elk
half uur een trein in plaats van elk kwartier. In de provincies Groningen,
Friesland, Drenthe en Zeeland veranderde er niets. De weersomstandigheden op de dag zelf bleken minder winters dan waar rekening mee werd
gehouden. De opstart van de treindienst op 29 januari verliep zonder
problemen en ook de rest van de dag waren er weinig weer gerelateerde
verstoringen4.
Een weersverwachting heeft een hoge mate van onzekerheid. Echter,
wanneer rond 15:00 ’s middags eenmaal besloten is om de dienstregeling
voor de volgende dag aan te passen, kunnen NS en ProRail die beslissing
niet meer terugdraaien. O.a. omdat de inzet van treinen en personeel dan
al volledig aangepast is en het operationeel niet meer haalbaar is om dit
weer terug te draaien. Dit betekent dat als de weersomstandigheden de
volgende dag meevallen, er toch met de aangepaste dienstregeling
gereden zal worden. Zoals aangegeven in de brief van 1 oktober 20125 is
het bepalen van de alerteringscriteria een dilemma. Als er een kleine kans
wordt geselecteerd (kleine kans op x cm sneeuw of x graden vorst) komen
er veel dagen per jaar in aanmerking voor het rijden met een aangepaste
dienstregeling, met een grotere kans dat het achteraf niet nodig bleek te
zijn. Als er een grote kans wordt geselecteerd (grote kans op x cm sneeuw
of x graden vorst) komen er relatief weinig dagen per jaar in aanmerking
voor het rijden met een aangepaste dienstregeling, maar is de kans dat
het spoorsysteem wordt overvallen door onverwacht zware omstandigheden groter. Bij het bepalen van de drempelwaarde is met NS en ProRail
afgesproken dat zekerheid voor capaciteit gaat. De grote overlast waar de
reiziger mee te maken krijgt als de dienstregeling niet wordt aangepast
terwijl dit wel nodig was geweest, weegt zwaarder dan het risico op het
onnodig aanpassen van de dienstregeling. Met andere woorden: «better
safe than sorry». NS en ProRail hebben deze afgesproken werkwijze
gevolgd, alle risico’s afgewogen en een onderbouwde beslissing tot het
aanpassen van de dienstregeling gemaakt.
Ik betreur het feit dat reizigers achteraf gezien wellicht onnodig te maken
hebben gehad met de hinder die ontstaat bij het rijden met een aangepaste dienstregeling, zoals langere reistijden, extra overstappen en vollere
treinen. Daarom wordt het winterweerprogramma jaarlijks geëvalueerd,
waarbij o.a. wordt bekeken of het wenselijk is om de alerteringscriteria
aan te scherpen, zoals ook gebeurd is in de aanloop op de winter van
4

De uitval (inclusief preventief opgeheven treinen) was 21,6%. Ca. 2% van de treinen is op de
dag zelf uitgevallen. De landelijke aankomstpunctualiteit van treinen op 3 minuten op
29 januari 2015 was 84,6%, ten opzichte van een streefwaarde van 90%. Dit werd deels
veroorzaakt door de drukte in de treinen waardoor het halteringsproces (proces van in- en
uitstappen) vertraagd en deels door overige (niet weer gerelateerde) verstoringen.
5
Kamerstuk 29 984, nr. 312

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 984, nr. 577

2

2013–20146. Toen is o.a. het vorstcriterium verhoogd van 10% naar 50%
kans op 10 graden vorst. Dit met als doel om de drempel tot het inzetten
van een aangepaste dienstregeling geleidelijk te verhogen. In de
tussentijd werken NS en ProRail in het kader van Beter en Meer aan de
lange termijn verbeteringen, zoals de systeemsprong wissels en de
verbetering van de be- en bijsturing. Uiteindelijk moet worden toegewerkt
naar een situatie waarin onder (vrijwel) alle omstandigheden betrouwbaar
vervoer en goede reisinformatie aan de reiziger wordt geboden, zowel in
de winter als daarbuiten.
Net zoals voorgaande jaren, ontvangt u voor de zomer de jaarlijkse
evaluatie van de winterweeraanpak. De situatie van donderdag 29 januari
zal daarin worden meegenomen. De vragen die door uw Kamer gesteld
zijn naar aanleiding van de verstoringen op 22 januari en 2 februari
worden op korte termijn separaat beantwoord.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

6

Kamerstuk 29 984, nr. 440

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 984, nr. 577

3