Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

28 089

Gezondheid en milieu

Nr. 172

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juni 2020
Met deze brief doe ik enkele toezeggingen gestand op het gebied van zeer
zorgwekkende stoffen (ZZS) in afvalstromen en geef ik uitvoering aan de
motie van het lid Laçin (Kamerstuk 35 334, nr. 55).
Zicht op schadelijke stoffen in afvalstromen is van belang om te borgen
dat in de hele keten, bij transport, opslag, verwerking en recycling, geen
risico’s over het hoofd worden gezien die extra beheersing vereisen ten
opzichte van de maatregelen die de transporteurs en verwerkers reeds
treffen. Vanaf het punt waar het afval ontstaat moet adequate informatie
meegegeven worden om verderop in de keten de risico’s afdoende te
kunnen beheersen. Rapporten van het RIVM en de ILT over de verspreiding van GenX-stoffen naar het milieu via afvalstromen, waarover ik u
25 september 2019 heb bericht (Kamerstuk 28 089, nr. 148), gaven een
voorbeeld waar informatie tekortschoot en waar bovendien de aanpak van
het probleem werd bemoeilijkt doordat de route van de schadelijke
stoffen langs de actoren in de afvalketen niet goed te achterhalen was.
Betere informatie(overdracht) voorkomt onnodige risico’s voor mens en
natuur en eventuele hoge saneringskosten.
In de contacten met deskundigen vanuit diverse provincies en omgevingsdiensten en de afvalverwerkende sector komt naar voren dat alle partijen
behoefte hebben aan verduidelijking van het beleidskader betreffende de
informatieverstrekking over stoffen in afvalstromen.
Wetgeving meldplicht ZZS in afvalstromen
In het AO Circulaire Economie van 15 oktober 2019 (Kamerstukken 32 852
en 30 872, nr. 98) heb ik uw Kamer een brief toegezegd over de aanpak
van zeer zorgwekkende stoffen in afvalstromen, waarover in het najaar
van 2020 wetgeving volgt. Deze toezegging volgde op mijn brief over
genoemde rapporten van het RIVM en de ILT. In die brief gaf ik aan te
bezien in hoeverre adequate melding van ZZS in afvalstromen aanpassing
van de wetgeving vraagt. In het AO van 15 oktober en in antwoord op
schriftelijke vragen van uw Kamer over de twee rapporten (Kamerstuk

kst-28089-172
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 172

1

28 089, nr. 152) heb ik aangekondigd het Besluit melden bedrijfsafvalstoffen en gevaarlijke afvalstoffen (hierna: Besluit melden) te gaan
aanpassen.
Op grond van bepalingen in de Wet milieubeheer en het Besluit melden
heeft de ontdoener van een afvalstof de verplichting om de ontvanger van
de afvalstof een omschrijving te verstrekken van de aard, eigenschappen
en samenstelling van die afvalstof. Artikel 10, tweede lid, van het Besluit
melden bepaalt dat degene die een «omschrijving» verstrekt daarbij de
van toepassing zijnde code van de Regeling Europese afvalstoffenlijst
(Eural-code) dient te vermelden. Dit betekent niet dat de Eural-code
daarmee altijd voldoende is om aan de verplichting te voldoen. In de nota
van toelichting van het Besluit melden is ook toegelicht dat de ontdoener
verplicht is de ontvanger gegevens over aard, eigenschappen en
samenstelling te verstrekken met inbegrip van de Eural-code.1 De tekst
van het Besluit melden sluit dus niet uit dat naast de Eural-code aanvullende informatie kan worden verlangd. De aanwezigheid van ZZS is in
principe relevante informatie voor het kunnen beheersen van de risico’s
voor de gezondheid en het milieu die kunnen ontstaan bij de verwerking
van de afvalstroom of bij de herintroductie op de markt van uit het afval
teruggewonnen materiaal.
In de uitvoering van het Besluit melden is echter de praktijk ontstaan om
de verlangde informatie te beperken tot de Eural-code. Om die reden wil
ik de wetgeving verduidelijken, in de zin van het expliciet benoemen van
de verplichting om aanwezigheid van ZZS (stofnaam, gehalte) te melden.
Met deze aanscherping wordt beter geborgd dat informatie over ZZS
bekend is en risico’s voor de gezondheid en het milieu zo veel als mogelijk
beperkt kunnen worden. De juiste vorm en reikwijdte van de meldplicht
voor ZZS bespreek ik momenteel met de medeoverheden en het
bedrijfsleven. In dit overleg gaat het met name om de uitvoerbaarheid
voor bedrijven, de handhaafbaarheid en het doelbereik van de maatregel
in de praktijk. De procedure voor de wijziging van het Besluit melden zal
doorlopen tot in het volgende jaar, maar ik streef ernaar nog dit jaar mijn
voorstel aan uw Kamer te melden.
Stelsel voor melding, registratie en controle op bedrijfsafvalstromen
In het AO PFAS van 19 februari jl. (Kamerstuk 35 334, nr. 78) heb ik
toegezegd in gesprek te gaan met de provincie Zuid-Holland over de
problemen met meldingen door het bedrijf Chemours van het transport
van chemische afvalstoffen en de Kamer te informeren over de uitkomst
van dat gesprek, het stelsel en de verdere mogelijkheden om ervoor te
zorgen dat het bedrijf voldoet aan wet- en regelgeving.
Ik ga hier eerst in op het wettelijk stelsel voor het melden en registreren
van bedrijfsafval. Dit stelsel biedt mogelijkheden voor controle van het
bevoegd gezag op de transporten en verwerking van afvalstromen. De
Wet milieubeheer verplicht een bedrijf dat afval heeft af te geven (de
ontdoener) om dit alleen te doen aan een persoon (zoals een inzamelaar
of verwerker) die bevoegd is dat afval te ontvangen en om de gegevens
over de afgifte ten minste vijf jaar te bewaren. In de praktijk worden deze
gegevens in een contract tussen ontdoener en verwerker neergelegd. De
verwerker mag het afval alleen ontvangen als hij heeft vastgesteld dat hij
het afval gezien de samenstelling binnen de voorwaarden van zijn
vergunning of conform de voor hem geldende algemene regels, en
daarmee milieuverantwoord, kan verwerken. Het bevoegd gezag van de
verwerker heeft de taak daarop toe te zien en voorschriften aan de
vergunning te verbinden of een maatwerkvoorschrift op te stellen om
milieuverantwoorde verwerking te borgen.

1

Stb. 2004, nr. 522, paragraaf 3.1.4 van de nota van toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 172

2

De verwerker verstrekt de ontdoener vóór het moment van transport een
zogenoemd afvalstroomnummer. Binnen vier weken na afloop van de
maand waarin de afvalstoffen zijn ontvangen, doet deze een melding aan
het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen (LMA). Hiermee is in de registratie
van het LMA zichtbaar aan welke verwerker een ontdoener (bijv.
Chemours) een specifieke lading afval (gekenmerkt door het afvalstroomnummer) heeft afgegeven.
Ook het bevoegd gezag van de ontdoener heeft een duidelijke taak. Deze
overheid is bij het uitoefenen van haar wettelijke bevoegdheden in de
positie om de ontdoener te bevragen over de samenstelling van de
afvalstoffen. Op basis van de LMA-meldingen (door de verwerker gedaan)
kan het bevoegd gezag van een ontdoener (bijv. Chemours) zicht houden
op de juiste afvoer en verwerking: gaat het afval naar een geschikte
verwerker? Indien nodig kan dit bevoegd gezag ook ingrijpen. In de
praktijk gebeurt het regelmatig dat het bevoegd gezag van een ontdoener
om die reden contact opneemt met het bevoegd gezag van de verwerker,
zo geeft het LMA aan.
In mijn overleg met de medeoverheden over de beoogde aanpassing van
het Besluit melden zal de effectiviteit van het hierboven geschetste
systeem (waaronder de handhaafbaarheid) een belangrijk aandachtspunt
zijn. De praktijk heeft laten zien dat vanuit het transport en de verwerking
van de afvalstromen van Chemours PFAS in het milieu terechtkwamen.
Dit laat zien dat bedrijven scherp moeten blijven op hun verantwoordelijkheid om adequate informatie te verstrekken (de ontdoener) respectievelijk op te vragen (de verwerker) en dat het bevoegd gezag er scherp op
moet blijven of die verantwoordelijkheid wel voldoende wordt ingevuld.
Om dit te bevorderen ga ik zoals gezegd de wettelijke verplichting om ZZS
in afval te melden verduidelijken en heb ik reeds in het Landelijk afvalbeheerplan (LAP) beleid opgenomen voor het beoordelen van risico’s van
ZZS in afvalstoffen die gerecycled worden.
Afvalstromen van Chemours
In het verlengde van mijn toezegging om in gesprek te gaan met de
provincie Zuid-Holland over de afvalstromen van Chemours verzoekt de
motie van het lid Laçin de regering samen met inspectiediensten en het
bevoegd gezag te onderzoeken of Chemours zich houdt aan de verplichte
informatieverstrekking over afvalstromen en hoe deze verplichting waar
nodig aangescherpt kan worden, en de Kamer hierover te informeren.
Over de afvalstromen van Chemours heb ik informatie ingewonnen bij de
ILT en de provincie Zuid-Holland. De ILT heeft op 5 februari samen met de
omgevingsdienst DCMR een gesprek gehad met Chemours over de in
2019 geconstateerde overtreding van de EVOA waarover uw Kamer is
geïnformeerd (Kamerstuk 28 089, nr. 151). Dit betrof het op een onjuiste
vergunning exporteren van (GenX) afval. Op basis van dit gesprek
concludeerde de ILT dat Chemours onvoldoende maatregelen heeft
genomen om toekomstige overtredingen te voorkomen. De ILT heeft
hierop het traject van een last onder dwangsom (LOD) gestart, om
herhaling van de overtreding te voorkomen. De LOD is op 31 maart aan
Chemours verstuurd. Ik zal uw Kamer op de hoogte houden van relevante
nieuwe ontwikkelingen.
Wat betreft de binnenlandse afvalstromen is uit het gesprek met de
provincie Zuid-Holland duidelijk geworden dat Chemours en de andere
betrokken bedrijven steeds uitvoering hebben gegeven aan de door de
wet- en regelgeving verplichte administratieve handelingen, met de
meldingen door de verwerkers aan het LMA als sluitstuk. Het probleem zit
in het ontbreken van voldoende informatie over in de afvalstromen
aanwezige PFAS en andere ZZS. Hierdoor waren transporteurs en
verwerkers niet bekend met emissies van PFAS naar het milieu en hebben
emissies kunnen plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 172

3

De afvalstromen van Chemours gaan inmiddels wel vergezeld van
informatie over aanwezige PFAS, maar er is nog discussie tussen bevoegd
gezag en bedrijf over de noodzaak om de gehalten PFAS (en overige ZZS)
te bepalen en de wijze waarop dat moeten worden gedaan. Met name wil
de provincie verbetering bereiken voor afvalstromen waarin het gehalte
PFAS (en overige ZZS) weliswaar gering is, maar die vanwege de grootte
van de stroom en de wijze van verwerken toch zorg opleveren over
mogelijke emissies naar het milieu. Tegen de onder meer op dit punt
ambtshalve gewijzigde vergunning is het bedrijf in beroep gegaan,
waarbij het een verzoek om schorsing heeft ingediend. De wijziging is
daarom nog niet in werking getreden. Een zitting in deze zaak heeft 2 juni
jl. plaatsgevonden. Een uitspraak is nog niet bekend. De provincie blijft bij
Chemours aandringen om nader te onderzoeken of er op (onder meer) de
genoemde punten alsnog verbeteringen zijn door te voeren.
Ik waardeer de inspanningen van de provincie Zuid-Holland om zowel via
de weg van de vergunning als via voortgaand technisch-deskundig
overleg met het bedrijf tot een beter zicht op ZZS-houdende afvalstromen
te komen. Een vergelijkbare problematiek kan ook bij andere bedrijven
spelen. Ik roep bedrijven en hun bevoegd gezag op het gesprek aan te
gaan over de noodzaak van extra inspanningen om ZZS in afvalstromen in
beeld te brengen, vooruitlopend op de verduidelijking van de wetgeving
op dit punt, waaraan mijn ministerie werkt.
Minimalisatieplicht
In het wetgevingsoverleg over de Implementatiewet wijziging
EU-kaderrichtlijn afvalstoffen (Kamerstuk 35 267) op 10 maart jl. heb ik
naar aanleiding van vragen van het lid Kröger aangegeven dat ik in de
voorbereidende gesprekken met medeoverheden over de aanscherping
van de wetgeving ook de vraag aan de orde zal stellen in welke situaties
zij belang zien in een minimalisatieplicht voor ZZS in afvalstromen en de
Kamer daarover per brief zal informeren (Handelingen II 2019/20, nr. 61,
item 32).
Met de provincie Zuid-Holland is daarom ook het perspectief besproken
voor een minimalisatieplicht voor ZZS in afvalstromen. De bestaande
minimalisatieplicht voor ZZS in lozingen en emissies onder het Activiteitenbesluit milieubeheer leidt tot innovatieve maatregelen waarmee
bedrijven de hoeveelheid ZZS in hun rookgas en afvalwater minimaliseren. Zo’n maatregel kan een zuiveringsproces zijn, waarbij de uit het
rookgas of afvalwater verwijderde ZZS in een afvalstroom terechtkomt. Er
is dan sprake van concentratie van ZZS in een afvalstroom. Als die wordt
afgevoerd naar een afvalverwerker en daarmee wordt voorkomen dat de
ZZS in het milieu terechtkomt, voldoet dit geheel aan het doel van het
milieubeleid.
Voor de bronaanpak van ZZS sluit ik aan bij het Europese stoffenbeleid
(REACH), dat via kwalificatie als substance of very high concern (SVHC)
het op de markt brengen en gebruik van stoffen uitfaseert of aan
restricties verbindt. Dit is de meest geëigende route, omdat in REACHkader de onderbouwing voor regulering wordt vastgesteld op een wijze
die brede erkenning heeft. Daarnaast geeft in Nederland de minimalisatieplicht voor ZZS in lozingen en emissies ook een impuls aan het waar
mogelijk vervangen van ZZS in productieprocessen door minder
gevaarlijke stoffen.
ZZS-houdend afval moet verwerkt worden op de plaats waar dit het meest
kostenefficiënt op milieuverantwoorde wijze kan. In veel gevallen is het
niet doelmatig dat bedrijven het gehalte ZZS in hun afvalstromen
minimaliseren als er afvalverwerkende bedrijven zijn die dit afval
milieuverantwoord kunnen verwerken. Cruciaal is dat de afvalverwerker
en zijn bevoegd gezag adequate informatie krijgen over de aanwezigheid
van ZZS in het afval. Met aanscherping van het Besluit melden ga ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 172

4

zorgen voor verbetering van de uitvoeringspraktijk en handhaafbaarheid
op dit punt. Het bevoegd gezag kan er dan beter en eenvoudiger op
toezien dat het beheer van het afval gezien de samenstelling binnen de
voorwaarden van de vergunning of conform de geldende algemene
regels, en daarmee milieuverantwoord, plaatsvindt. Hierbij is ook het
beleid uit het LAP voor het beoordelen van risico’s van ZZS in afvalstoffen
die gerecycled worden van belang. De kosten van de eventuele benodigde
maatregelen voor het verwerken van afvalstoffen met ZZS berekent een
verwerker logischerwijs door aan de ontdoener, het bedrijf dat het afval
produceert. Dat bedrijf heeft daarmee een drijfveer om het ZZS-gehalte in
zijn afvalstroom te minimaliseren.
De provincie Zuid-Holland signaleert echter dat in praktijk voor bepaalde
ZZS-houdende afvalstromen de beheersing van het risico van
verspreiding naar het milieu niet altijd door alle achtereenvolgende
actoren in de afvalverwerking goed gebeurt en ook bijzonder lastig kan
zijn. GenX bleek via meerdere onverwachte routes in het milieu terechtgekomen. Als het risico van emissies van ZZS onvoldoende is te beheersen
door de verwerker en diens bevoegd gezag, ligt het in de rede dat wordt
gezocht naar mogelijkheden om het risico «aan de voorkant» te
reduceren, bij de ontdoener, waar het afval ontstaat. Dan komt diens
bevoegd gezag in beeld. De provincie Zuid-Holland onderzoekt de
mogelijkheid om minimalisatie van de hoeveelheid ZZS in afvalstromen af
te dwingen via een aan de omgevingsvergunning milieu te verbinden
voorschrift. Ik kijk met belangstelling uit naar de uitkomsten van dit
onderzoek, om die te betrekken in mijn overleg met de provincie, de
andere medeoverheden en het bedrijfsleven over het verder terugdringen
van emissies van ZZS via afvalstromen.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-Van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 172

5