Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 856

Wijziging van de Wet luchtvaart ter
implementatie van Verordening (EG)
nr. 1794/2006 tot vaststelling van een
gemeenschappelijk heffingenstelsel voor
luchtvaartnavigatiediensten (PbEU L 341)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

I. ALGEMEEN
Het advies van de Raad van State wordt niet
openbaar gemaakt, omdat het uitsluitend
opmerkingen van redactionele aard bevat
(artikel 25a, vierde lid, onderdeel b, van de
Wet op de Raad van State).

Met de onderhavige wetswijziging wordt een aantal onderdelen uit Verordening (EG) nr. 1794/2006 van de Commissie van de Europese Gemeenschappen (PbEU L 341) (hierna: vergoedingenverordening) geïmplementeerd.
De vergoedingenverordening introduceert een nieuw communautair
heffingenregime voor luchtvaartnavigatiediensten. Het gaat hierbij met
name om vergoedingen voor verleende luchtverkeersleidingsdiensten en
meteorologische dienstverlening aan luchtruimgebruikers.
Het Europees besluit maakt deel uit van een maatregelenpakket waarmee
binnen de Gemeenschap een gemeenschappelijk Europees luchtruim
(Single European Sky) tot stand wordt gebracht. De vergoedingenverordening, die de vergoeding voor diensten in alle fasen van een vlucht in één
tarievenstelsel onderbrengt, is gebaseerd op principes als volledige
kostendekking van verleende diensten, kostengerelateerdheid van faciliteiten en diensten en transparantie in de kostenbasis van de vergoedingen.
In het nieuwe systeem worden de vergoedingen voor luchtvaartnavigatiediensten aan bepaalde zones gebonden. De verordening maakt hierbij een
onderscheid tussen twee soorten heffingenzones (en daarbij behorende)
vergoedingen: «en route»heffingenzone en de plaatselijke (terminal)
heffingenzone.
De «en route»-heffingenzone strekt zich uit van de grond tot en met het
hogere luchtruim. De plaatselijke heffingenzone kan gemeten van de
grond tot een beperkte plaatselijke hoogte door lidstaten worden ingesteld voor een gebied rondom één luchthaven of voor een groep van
luchthavens.
Hoewel de verordening grotendeels rechtstreeks van toepassing is binnen
de Nederlandse rechtsorde moet een aantal bepalingen in nationale regelgeving worden omgezet.

KST127723
0809tkkst31856-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

1

Conform de huidige systematiek in de Nederlandse luchtvaartwetgeving
wordt bij de implementatie van de verordening niet de term heffing maar
die van vergoeding gebruikt ter aanduiding van de gelden die de gebruikers van luchtvaartnavigatiediensten op grond van de publiekrechtelijk
voorgeschreven verplichtingen verschuldigd zijn voor de desbetreffende
diensten.
De verordening staat een gefaseerde implementatie toe. In Nederland
wordt de verordening in twee fasen geïmplementeerd. De eerste fase is
per 1 januari 2008 afgerond met het in werking treden van het Besluit
vergoedingen luchtvaartnavigatiediensten. In dat besluit zijn onder andere
de in Nederland geldende heffingenzones aangewezen en zijn enkele
voorschriften omtrent de eenheidstarieven voor «en route»-vergoedingen
en plaatselijke vergoedingen nader uitgewerkt.
Het onderhavige wetsvoorstel voorziet in de tweede fase van de implementatie. In deze tweede fase worden formeelwettelijke grondslagen
gecreëerd voor:
– het verlenen van vrijstellingen tot betaling van vergoedingen voor
plaatselijke luchtvaartnavigatiediensten;
– het opstellen of goedkeuren van stimuleringsregelingen gericht op het
verbeteren van de verlening van luchtvaartnavigatiediensten;
– het nemen van doeltreffende dwangmaatregelen tegen wanbetalers;
De implementatie van de vergoedingenverordening noodzaakt tevens tot
een grondige herziening van de artikelen 5.20 en 5.21 van de Wet luchtvaart. Het in deze artikelen opgenomen stelsel voor de vergoeding voor
luchtvaartnavigatiediensten stemt niet geheel overeen met het stelsel uit
de verordening. Zo kan een aantal bepalingen van de Wet luchtvaart niet
langer van toepassing zijn, omdat de inhoud daarvan wordt bestreken
door rechtstreeks werkende bepalingen van de vergoedingenverordening.
Voorts beoogt de wetswijziging het verwijderen van enkele wettelijke
bepalingen die overbodig zijn geworden naar aanleiding van de vaststelling van de verordening.
In principe vallen alle luchthavens onder het nieuwe vergoedingenregiem.
Wel kunnen lidstaten bepaalde luchtvaartnavigatiediensten op luchthavens met minder dan 50 000 commerciële vliegbewegingen per jaar
gemotiveerd uitzonderen van de werking van de verordening. Het onderhavige voorstel van wet voorziet in de mogelijkheid uit te zonderen
luchtvaartnavigatiediensten bij algemene maatregel van bestuur aan te
wijzen.

Vrijstellingen
Op grond van de vergoedingenverordening kan vrijstelling worden
verleend van de betaling van «en route»-vergoedingen en plaatselijke
vergoedingen. De verordening onderscheidt daarbij vrijstellingen, die
rechtstreeks op grond van de verordening gelden, en optionele vrijstellingen waarvan de vaststelling aan de lidstaten wordt overgelaten. De
rechtstreeks op grond van de verordening geldende vrijstellingen hebben
uitsluitend betrekking op een aantal «en route»-vergoedingen. Het gaat
daarbij bijvoorbeeld om vrijstellingen voor vluchten met vliegtuigen
waarvan het maximaal toegestane startgewicht minder dan 2 ton
bedraagt en voor opsporings- en reddingsvluchten. De optionele vrijstellingsmogelijkheden gelden voor alle plaatselijke vergoedingen en een
aantal «en route»-vergoedingen. Daarbij kan onder andere gedacht
worden aan vrijstellingen voor vluchten voor het controleren en testen
van bepaalde apparatuur.
Tot nu toe konden bepaalde gebruikers op grond van de Wet luchtvaart
alleen vrijgesteld worden van de betaling van «en route»-vergoedingen.
Teneinde de vaststelling van optionele vrijstellingen van plaatselijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

2

vergoedingen mogelijk te maken is in het onderhavige wetsvoorstel
bepaald dat bij algemene maatregel van bestuur vrijstelling van bepaalde
«en route»-vergoedingen en plaatselijke vergoedingen kan worden
verleend.
Voor de vaststelling van deze algemene maatregel van bestuur zal elk van
de vrijstellingen worden bezien op nut en noodzaak. Daarbij zal als uitgangspunt worden gehanteerd dat van de betreffende vrijstellingsmogelijkheid uitsluitend gebruik wordt gemaakt, indien met die vrijstelling
een aantoonbaar algemeen belang wordt gediend.

Stimuleringsregelingen
Het nieuwe vergoedingenstelsel biedt lidstaten de mogelijkheid om verleners en gebruikers van luchtvaartnavigatiediensten met behulp van stimuleringsregelingen aan te zetten tot verbeteringen in de doelmatigheid van
de dienstverlening. Het gaat daarbij om prikkels in de vorm van financiële
voordelen of financiële nadelen.
Bij verleners van luchtvaartnavigatiediensten kunnen stimuleringsregelingen tot een verbetering van de dienstverlening leiden door, op grond van
bijzondere prestaties c.q. kwalificaties van die verleners, binnen vooraf
vastgestelde voorwaarden, (financiële) faciliteiten te bieden. Het gaat
daarbij bijvoorbeeld om prestaties als de doeltreffendheid of de kwaliteit
van de dienstverlening, bepaalde bekwaamheden of de uitvoering van
bepaalde projecten.
Bij gebruikers van luchtvaartnavigatiediensten kunnen stimuleringsregelingen tot een verbetering van de dienstverlening leiden door vergoedingen
van deze gebruikers te differentiëren naargelang hun inspanningen om
het gebruik van luchtvaartnavigatiediensten te optimaliseren. Dit kan
bijvoorbeeld door lagere vergoedingen op te laten leggen aan gebruikers
met vliegtuigapparatuur waarmee de luchtruimcapaciteit beter wordt
benut, of door het verlenen van compensaties aan gebruikers die ongemakkelijke, minder drukke routes kiezen.
Op dit moment zijn incentives in een aantal gevallen verwerkt in havenen landingsgelden.
In internationaal verband of in andere landen zijn op dit moment nog
geen stimuleringsmaatregelen via een differentiatie van het eenheidstarief
uitgewerkt of van kracht. Binnen de Eurocontrol-organisatie heeft tot nu
toe op beperkte schaal ideevorming plaats gehad, maar dit heeft nog niet
tot concrete resultaten geleid. Echter, het beleidsveld is dusdanig dynamisch dat het noodzakelijk is in het onderhavige wetsvoorstel een grondslag op te nemen voor het bij ministeriële regeling vaststellen van
stimuleringsregelingen.
Bij de uitwerking van stimuleringsregelingen zal in elk geval het streven
naar een Europees level playing field in acht genomen moeten worden.

Dwangmaatregelen
Dwangmaatregelen tegen wanbetalers zijn noodzakelijk omdat regelmatig
exploitanten van luchtvaartuigen in gebreke blijven bij het tijdig en
volledig voldoen van de verschuldigde vergoeding voor het gebruik van
luchtvaartnavigatiediensten. De invordering van vergoedingen in Nederland vergt een langdurige en ingewikkelde procedure. Ook blijkt de
executie van rechterlijke uitspraken vaak niet uitvoerbaar in gevallen
waarin de betreffende exploitanten gebruik maken van leasetoestellen
waarop geen beslag kan worden gelegd.
Thans legt artikel 14 van de vergoedingenverordening de lidstaten een
zorgplicht op om doeltreffende dwangmaatregelen toe te passen indien
de gebruiker van luchtvaartnavigatiedienstverlening de verschuldigde
vergoeding niet onmiddellijk en volledig betaalt. De vergoedingenverordening noemt als mogelijke maatregelen de weigering van dienst-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

3

verlening, het aan de ketting leggen van luchtvaartuigen of andere maatregelen in overeenstemming met het toepasselijke recht.
Bij de implementatie van de vergoedingenverordening is gekozen voor de
opschorting van luchtvaartnavigatiedienstverlening als dwangmaatregel
voor de invordering van achterstallige betalingen.
Bij deze dwangmaatregel worden luchtvaartmaatschappijen door
opschorting van verdere luchtverkeersdienstverlening gedwongen achterstallige betalingen te voldoen. Gedurende de opschorting wordt verdere
dienstverlening aan de wanbetaler geweigerd. Het opschorten van de
dienstverlening in het kader van luchtverkeersleiding wordt gemotiveerd
met een verwijzing naar de uitstaande schuld voor eerdere dienstverlening, waarbij er expliciet op wordt gewezen dat de vliegtuigen van de
betrokken luchtvaartmaatschappij als gevolg van de opschorting met het
oog op de veiligheid van het luchtverkeer niet tot het Nederlandse luchtruim kunnen worden toegelaten. Bij de toepassing van dit sanctiemiddel
is de overweging van belang dat bij het op grote schaal uitblijven van
betalingen de financieringsgrondslag voor een efficiënte verlening van
luchtvaartnavigatiediensten wordt ondermijnd waardoor er risico’s voor
de continuïteit van de luchtvaartnavigatiediensten ontstaan. Bij de
opschorting van de verstrekking van luchtvaartnavigatiediensten staat
overigens de veiligheid expliciet voorop. Deze dient te allen tijde gewaarborgd te blijven.
Het opschorten van dienstverlening aan wanbetalers van luchtvaartnavigatiediensten, teneinde achterstanden in de betaling van vergoedingen weg te werken, wordt sinds 1997 succesvol in Duitsland toegepast.
De luchtvaartmaatschappij kan zonder verdere dienstverlening niet het
luchtruim kiezen en zal uiteraard in haar bedrijfsvoering daarvan de
gevolgen ondervinden. Vergelijkbare regelgeving is recentelijk in België
vastgesteld met de invoering van de opschorting van dienstverlening als
dwangmaatregel.
Toepassing van hetzelfde sanctiemiddel in Nederland ligt voor de hand.
Immers, als gevolg van de geografische ligging tussen landen, die reeds
effectieve maatregelen ter zake hebben genomen, neemt de kans steeds
meer toe dat Nederland tot een uitwijkhaven voor wanbetalers verwordt.
Het middel moet overigens niet verward worden met de wijze waarop in
Groot-Brittannië luchtvaartuigen van wanbetalers op grond van de Transport Act en de Civil Aviation Regulations daadwerkelijk aan de ketting
worden gelegd. Een dergelijke executoriale maatregel is gelet op het op
29 mei 1933 te Rome tot stand gekomen Verdrag tot het vaststellen van
enige eenvormige bepalingen inzake conservatoir beslag op luchtvaartuigen (Stb. 1938, 12 en Trb. 1963, nr. 105) niet mogelijk in Nederland.
De opschorting van luchtvaartnavigatiedienstverlening zal na de inwerkingtreding van de sanctievoorschriften inzake de invordering van bestuurlijke geldschulden uit titel 4.4. van de Algemene wet bestuursrecht in
aanvulling op die voorschriften gelden. De aanpassingswetgeving met
betrekking tot dit deel van de Algemene wet bestuursrecht zal met het oog
op de samenloop in een wijziging van de Wet luchtvaart voorzien.

Bedrijfseffecten en Administratieve lasten
Ten aanzien van de bedrijfseffecten en administratieve lasten kan worden
opgemerkt dat de voorschriften van het onderhavige voorstel van wet
rechtstreeks voortvloeien uit de vergoedingenverordening en dat de
uitvoering van voornoemde verordening niet tot nieuwe bedrijfseffecten
of administratieve lasten voor bedrijven of burgers leidt. De totale kosten
van de aan de gebruikers door te berekenen bedragen van de luchtvaartnavigatiediensten in het Nederlandse luchtruim nemen niet toe als gevolg
van het nieuwe tarievenstelsel uit de vergoedingenverordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

4

Ten aanzien van de administratieve lasten kan bovendien worden opgemerkt dat de vergoedingenverordening niet leidt tot informatieverplichtingen van burgers aan de overheid. Informatieverplichtingen gelden op
grond van de verordening voornamelijk voor dienstverleners van luchtvaartnavigatiediensten. De voornaamste dienstverleners in het kader van
de verordening zijn overheidsorganen. Zo vormt Luchtverkeersleiding
Nederland (LVNL) een zelfstandig bestuursorgaan. Ook het KNMI dat
binnen de luchtvaartnavigatiediensten voor de meteorologische dienstverlening zorg draagt is onderdeel van de overheid. De luchtvaartnavigatiedienstverlening die de Eurocontrol-organisatie namens de Staat der
Nederlanden in het hogere luchtruim boven FL 245 in het Maastricht
Upper Area Controlcentre (MUAC) verstrekt kan evenmin als activiteit van
het bedrijfsleven beschouwd worden. De informatieverplichtingen van
LVNL, KNMI en de Eurocontrol-organisatie richting overheid zijn in dit
kader dan ook niet relevant.
Gelet op het voorgaande is een verdergaande toets van de administratieve lasten van het onderhavige voorstel van wet voor bedrijven en
burgers achterwege gebleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

5

Transponeringstabel Verordening (EG) nr. 1794/2006 (PbEU L 341)
Artikel

Nationale implementatie

Artikel 1 onderwerp en toepassingsgebied
– lid 1 en 2
– lid 3, 4 en 6
– lid 5

– naar aard geen implementatie noodzakelijk
– n.v.t.
– Artikel 5.21 Wet luchtvaart

Artikel 2 definities
– onderdelen a, b en g
– onderdelen c en d

– artikel 5.20 Wet luchtvaart
– Luchtverkeersreglement

Onderdelen e en f

artikel 1 Besluit vergoedingen luchtvaartnavigatiediensten

Artikel 3 Beginselen vergoedingenstelsel

n.v.t. rechtstreekse werking

Artikel 4 Vaststelling heffingenzone

Artikel 5.20 Wet luchtvaart en artikel 2 Besluit vergoedingen
luchtvaartnavigatiediensten

Artikel 5 in aanmerking komende diensten faciliteiten en activiteiten
– lid 1 en 2
– lid 3

– n.v.t. rechtstreekse werking
– beleidsmaatregel

Artikel 6 kostenberekening

n.v.t. rechtstreekse werking

Artikel 7 toedeling van kosten

n.v.t. rechtstreekse werking

Artikel 8 doorzichtigheid kostengrondslag
– lid 1

– Artikel 5.20, elfde lid, Wet luchtvaart, artikel 5.36 Wet luchtvaart,
artikel 8 Wet op het Koninklijk Nederlands Meteorologisch
Instituut
– n.v.t. rechtstreekse werking

– lid 2
Artikel 9 vrijstellingen
– lid 1
– lid 2

– n.v.t. rechtstreekse werking
– Artikel 5.20 Wet luchtvaart en artikel 5 Besluit vergoedingen
luchtvaartnavigatiediensten

– lid 3
– lid 4
Artikel 10 berekening «en route»-vergoedingen

n.v.t. rechtstreekse werking

Artikel 11 berekening plaatselijke luchtvaartnavigatievergoedingen. n.v.t.
rechtstreekse werking
Artikel 12 stimuleringsregelingen

Artikel 5.20 Wet luchtvaart

Artikel 13 vaststelling eenheidstarieven
– lid 1 en 2

– Artikel 5.20 Wet luchtvaart en artikelen en 3 en 6 Besluit vergoedingen luchtvaartnavigatiediensten
– Feitelijke uitvoering

– lid 3
Artikel 14 inning vergoedingen
– lid 1
– lid 2
– lid 3

– Artikel 5.20 Wet luchtvaart en artikel 4 Besluit vergoedingen
luchtvaartnavigatiediensten en rechtstreekse werking
– n.v.t. rechtstreekse werking
– Artikel 11.16a Wet luchtvaart

Artikel 16 Beroep

Algemene wet bestuursrecht

Artikel 17 vergemakkelijken toezicht op de naleving

n.v.t. rechtstreekse werking

Inwerkingtreding

n.v.t. rechtstreekse werking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

6

II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Onderdeel A
Met de wetswijziging worden de definitiebepalingen in artikel 1.1. van de
Wet luchtvaart uitgebreid met een definitie van de vergoedingenverordening. In 2007 zijn in het artikel ook definities opgenomen van de 4 Europese verordeningen waarmee het gemeenschappelijk Europees luchtruim
(SES) wordt ingesteld.
Voorts wordt in artikel 5.20 en in het Vergoedingenbesluit luchtvaartnavigatiediensten naar de begripsbepalingen uit de vergoedingenverordening
verwezen.
Onderdeel B
De implementatie van de vergoedingenverordening noodzaakt tot een
grondige herziening van de artikelen 5.20 en 5.21 van de Wet luchtvaart.
In artikel 5.20, dat voorheen uitsluitend bepalingen inzake «en route»vergoedingen bevatte, zijn nu zowel voor de «en route»-vergoedingen als
voor de plaatselijke vergoedingen voorschriften opgenomen. In artikel
5.21, dat een basis bood voor vergoedingen in verband met het geven van
andere luchtverkeersdiensten dan diensten voor «en route»-verkeer,
komen diverse bepalingen te vervallen.

Artikel 5.20, eerste lid
In het eerste lid van artikel 5.20 is de verplichting opgenomen tot het
betalen van de vergoedingen voor luchtvaartnavigatiediensten. Daarmee
is in de wet de basis gelegd voor het vergoedingenregiem luchtvaartnavigatiediensten.

Artikel 5.20, tweede en derde lid
Het tweede en derde lid geven aan wie de hoogte van de eenheidstarieven vaststelt. De eenheidstarieven voor «en route»-verkeer worden
door de internationale organisatie Eurocontrol vastgesteld. Dit gebeurt
mede op grond van de op 12 februari 1981 vastgestelde Multilaterale
Overeenkomst betreffende «en route»-vergoedingen (Trb. 1981, 181)
(hierna: Multilaterale Overeenkomst).
Dit verdrag vormt naast de vergoedingenverordening namelijk het kader
voor nationale voorschriften inzake vergoedingen voor luchtvaartnavigatiediensten. In het verdrag zijn de Eurocontrolbeginselen voor dergelijke
vergoedingen opgenomen. Blijkens artikel 1 van de vergoedingenverordening is deze overigens in overeenstemming met het Eurocontrol-systeem voor «en route»-vergoedingen. De «en route»-vergoedingen worden
jaarlijks in Eurocontrol-verband goedgekeurd en vastgesteld op basis van
door de lidstaten aangeleverde informatie.
De hoogte van de eenheidstarieven voor plaatselijke vergoedingen wordt
op grond van voorstellen van de verleners van plaatselijke luchtvaartnavigatiediensten vastgesteld door de minister van Verkeer en Waterstaat.
De voorstellen zijn in het geval van de LVNL gebaseerd op de financiële
begroting die met instemming van de Raad van Toezicht wordt vastgesteld door het bestuur van die instelling en ter goedkeuring wordt voorgelegd aan de minister van Verkeer en Waterstaat.
Met inachtneming van het elfde lid van artikel 5.20 zullen ook gebruikers
van luchtvaartnavigatiediensten worden geraadpleegd over het te voeren
vergoedingenbeleid.
Het staat een lidstaat vrij om één of meerdere plaatselijke heffingenzones
in te stellen. De instelling van meerdere plaatselijke heffingenzones impliceert ook de vaststelling van meerdere eenheidstarieven ter berekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

7

van de vergoedingen die voor de diensten gaan gelden. In het Nederlandse vluchtinformatiegebied is gekozen voor één plaatselijke heffingenzone waarbinnen dus één eenheidstarief geldt. In de eerste fase van de
implementatie van de vergoedingenverordening is bepaald dat de luchthavens Amsterdam Airport Schiphol, Rotterdam Airport, Groningen
Airport Eelde en Maastricht Aachen Airport tezamen een plaatselijke
heffingenzone vormen waarbinnen dus het door de minister vast te
stellen eenheidstarief geldt. Het gaat hierbij om een model waarbij de
voornaamste door LVNL gecontroleerde luchthavens in één groep zijn
ondergebracht. Bij de keuze voor dit model zijn toetsingscriteria zoals de
inpasbaarheid in internationale ontwikkelingen, het draagvlak bij de
betrokken partijen, financiële consequenties en het ontbreken van blokkades voor toekomstige ontwikkelingen toegepast. Zo biedt dit model
goede mogelijkheden om te migreren naar een ander model en voorziet
het model in voldoende ruimte om te komen tot een robuuste en duurzame financiële onderbouwing van de regionale activiteiten van LVNL.
Het karakter van de «en route»-vergoedingen is door de vergoedingenverordening niet gewijzigd; er is nog steeds sprake van een stelsel, dat op
volledige kostendekking is gebaseerd. De kosten van luchtverkeersdienstverlening worden daarbij gedragen door de exploitanten van luchtvaartuigen. Door de handhaving van de formule «afstand in combinatie met
gewicht» blijven grotere vliegtuigen hogere vergoedingen betalen dan
kleinere. De te betalen «en route»-vergoedingen zijn als gevolg van de
invoering van de vergoedingenverordening meer gestegen dan de te
betalen vergoedingen voor plaatselijke luchtvaartnavigatiediensten. Dit
komt mede doordat de vergoedingenverordening een toedeling van de
kosten van de naderingsverkeersbegeleiding aan het «en route»-verkeer
mogelijk maakt op basis van de ingerichte naderingsfunctionaliteiten.
Deze systematiek sluit aan bij die van de omringende landen.

Artikel 5.20, vierde en vijfde lid
In het vierde en het vijfde lid wordt de inning van de diverse vergoedingen geregeld.
Op grond van de hiervoor bedoelde Multilaterale Overeenkomst betreffende «en route»-vergoedingen worden de «en route»-vergoedingen door
de Eurocontrol-organisatie geïnd.
De diverse verleners van plaatselijke navigatiediensten dragen op grond
van het vijfde lid zelf zorg voor de inning van de vergoedingen. Aangezien
sprake is van meerdere dienstverleners en gebruikers stemmen de dienstverleners onderling af over de inning van de vergoedingen. Het is in principe daarbij mogelijk dat dienstverleners namens elkaar voor de inning
zorgen. Zo vindt op grond van een overeenkomst de inning van LVNLvergoedingen door de Eurocontrol-organisatie plaats. Ook geldt ten
aanzien van het KNMI een overeenkomst op grond waarvan de inning van
de die instantie toekomende gelden via de LVNL plaatsvindt.

Artikel 5.20, zesde lid
Artikel 5.20 biedt een grondslag voor de vaststelling van de heffingszones.
Binnen het kader van de oude artikelen 5.20 en 5.21 zijn in de eerste fase
van de implementatie van de vergoedingenverordening reeds heffingenzones aangewezen bij de vaststelling van het Besluit vergoedingen luchtvaartnavigatiediensten. In dit besluit dat op 1 januari 2008 in werking trad
is een «en route»-heffingenzone aangewezen die het hele vluchtinformatiegebied Amsterdam omvat.
Artikel 5.20 zesde lid biedt tevens een grondslag voor nadere voorschriften met betrekking tot de inning en bekendmaking van de vergoedingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

8

LVNL maakt de vergoedingen jaarlijks bekend in de Staatscourant en de
luchtvaartpublicaties.

Artikel 5.20, zevende lid,
Het zevende lid dient ter uitvoering van de meergenoemde Multilaterale
Overeenkomst betreffende «en route»-vergoedingen. Het lid regelt,
evenals het oude derde lid van artikel 5.20, de rechtsgang van de Eurocontrol-organisatie in gevallen waarin deze internationale organisatie rechtvorderingen tot inning van achterstallige betalingen van vergoedingen bij
de Nederlandse rechter civielrechtelijk aanhangig moet maken.

Artikel 5.20, achtste lid
De vergoedingenverordening bevat regels omtrent de vrijstelling van
betaling van vergoedingen voor luchtvaartnavigatiediensten. Daarbij
wordt een onderscheid gemaakt tussen verplichte vrijstellingen die rechtstreeks op grond van de vergoedingenverordening gelden en optionele
vrijstellingen waarvan de vaststelling aan de lidstaten wordt overgelaten.
Er moet altijd een vergoeding voor de luchtvaartnavigatiedienstverlening
worden betaald, tenzij een algemeen belang aanleiding geeft tot een
vrijstelling.
Bij de vrijstellingsmogelijkheid is voorts van belang dat de vergoedingenverordening de lidstaten verplicht ervoor te zorgen dat de verleners van
luchtvaartnavigatiediensten worden gecompenseerd voor de diensten die
zij aan de vrijgestelde vluchten verlenen.

Artikel 5.20, negende lid
Het aanmoedigingsbeleid beoogt de verleners van luchtvaartnavigatiediensten en gebruikers door middel van financiële prikkels aan te zetten
tot een grotere doelmatigheid van de luchtvaartdienstverlening.
Door middel van een niet-discriminerende en transparante differentiatie
van het eenheidstarief kunnen stimulerende of ontmoedigende financiële
prikkels worden gegeven.
In het kader van het stimuleringsbeleid zou bijvoorbeeld een lager
eenheidstarief kunnen gelden voor gebruikers, die bepaalde apparatuur
aan boord van hun luchtvaartuigen installeren die bijdraagt aan een
vermindering van het capaciteitsprobleem in het luchtruim en die leidt tot
minder werkzaamheden van de dienstverlener en een dientengevolge
optredende kostenverlaging bij die dienstverlener.
Een hoger eenheidstarief is denkbaar voor de situatie waarin de dienstverlener bepaalde investeringen pleegt of werkzaamheden verricht om de
verlening van luchtvaartnavigatiediensten aan bepaalde groepen van
gebruikers te verbeteren.
De vergoedingenverordening geeft een aantal voorwaarden aan voor de
vaststelling van stimuleringsregelingen. Deze bepalingen zijn van belang
omdat zij fungeren als randvoorwaarden voor een beoogde aanmoediging. Vanzelfsprekend wordt vooraf duidelijkheid gegeven over de voorwaarden waaronder en de periode gedurende welke de stimulering plaats
vindt. Daarmee wordt voorkomen dat het risico van een kostenoverschrijding of een bij de verwachtingen achterblijvend gebruik van de
gestimuleerde dienst bij de dienstverlener of bij de gebruiker komt te
liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

9

Onderdeel C
In beginsel is de vergoedingenverordening van toepassing op alle luchthavens in het Vluchtinformatiegebied Amsterdam. In Nederland is de
vergoedingenverordening van toepassing op alle door LVNL gecontroleerde luchthavens.
Echter, in artikel 5.21 wordt overeenkomstig artikel 1, vijfde lid, van de
vergoedingenverordening een aantal luchtvaartnavigatiediensten uitgezonderd van de werking van de vergoedingenverordening. De vergoedingenverordening maakt het namelijk mogelijk luchthavens met minder
dan 50 000 commerciële luchtvervoersbewegingen per jaar gemotiveerd
van de toepassing van de vergoedingenverordening uit te sluiten.
In het tweede lid van artikel 5.21 is de grondslag opgenomen voor het bij
algemene maatregel van bestuur vastleggen van de vergoedingen van de
uitgezonderde luchtvaartnavigatiediensten. Door middel van het tweede
lid van artikel 5.21 kan ook het huidige tariefstelsel voor luchtverkeersdiensten aan Noordzee-helikopters worden gehandhaafd.
Onderdelen D, E, en G.
Gelet op de wijziging van de artikelen 5.20 en 5.21 komt in het eerste lid
van artikel 5.23, onderdeel e, te vervallen. Op grond van het nieuwe derde
lid van artikel 5.20 doen verleners van plaatselijke luchtvaartnavigatiediensten, waaronder de LVNL, voorstellen voor het vaststellen van de
hoogte van het eenheidstarief.
Ook artikel 5.32 is aangepast aan de nieuwe redactie van de artikelen 5.20
en 5.21.
Naar aanleiding van de wijziging vervalt voorts in het eerste lid van artikel
5.43, onderdeel c.
Onderdeel F
Artikel 5.40, derde lid, is zodanig gewijzigd dat de door het Rijk geaccordeerde kosten van de Eurocontrol-organisatie niet langer tot de lasten van
LVNL worden gerekend. Op grond van vergoedingenverordening moeten
jaarlijks tabellen inzake de kosten en eenheidstarieven worden ingevuld.
De Europese Commissie, de lidstaten en de Eurocontrol-organisatie
hebben om redenen van transparantie afgesproken de kosten van de
Eurocontrol-organisatie niet langer als lasten van nationale luchtvaartnavigatiedienstverleners als LVNL aan te geven, maar afzonderlijk te vermelden. Daarom worden de kosten van het door de Eurocontrol-organisatie
beheerde Maastricht Upper Air Control Centre (MUAC) zichtbaar gemaakt
in een afzonderlijk overzicht, terwijl ook de kosten van de algemene
Eurocontrol-organisatie in een afzonderlijke kostenpost worden opgenomen.
Onderdeel H
Door aanpassing van artikel 11.15 van de Wet luchtvaart wordt voor de
Minister van Verkeer en Waterstaat een algemene bevoegdheid gecreëerd
om bij overtreding van de vergoedingenverordening bestuursdwang toe
te passen. Eerder zijn ook de verordeningen waarmee het gemeenschappelijk Europees luchtruim werd ingesteld onder deze bepaling gebracht.
Onderdeel I

Artikel 11.16a, eerste lid
Specifiek ter uitvoering van artikel 14 van de vergoedingenverordening
dat de inning van heffingen regelt is de maatregel van opschorting van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

10

luchtvaartnavigatiediensten opgenomen in het wetsvoorstel. Deze maatregel is een effectief sanctiemiddel omdat luchtvaartuigen die geen
gebruik kunnen maken van de dienstverlening niet zullen kunnen vertrekken. De Wet luchtvaart en de daaronder vallende regelgeving stelt voor
een deel van de luchtvaart het gebruik maken van luchtvaartnavigatiediensten verplicht.
Bij de sanctie van opschorting van de verlening van luchtvaartnavigatiediensten staat overigens de veiligheid expliciet voorop. Deze dient te allen
tijde gewaarborgd te blijven. Met name gelet op de veiligheid is het niet
mogelijk de verstrekking van luchtvaartnavigatiediensten op te schorten
wanneer het een luchtvaartuig van een wanbetalende exploitant betreft
dat zich naderend of overvliegend in de lucht bevindt. Opschorting van
dienstverlening kan derhalve uitsluitend worden toegepast na landing van
het luchtvaartuig en tijdig vóór het vertrek ervan.

Artikel 11.16a, tweede lid
Het opschorten van de dienstverlening wordt aan stringente voorwaarden
gebonden. Het besluit tot de opschorting wordt gemotiveerd met een
verwijzing naar de uitstaande schuld voor eerdere dienstverlening,
waarbij er expliciet op wordt gewezen dat het vliegtuig als gevolg van de
opschorting niet veilig tot het Nederlandse luchtruim kan worden toegelaten.
Een van de voorwaarden is dat sprake zal moeten zijn van een substantiële betalingsachterstand. In navolging van het in België gehanteerde
systeem wordt uitgegaan van een betalingsachterstand in de plaatselijke
heffingszone van minimaal € 10 000.

Artikel 11.16a, derde tot en met zevende lid
Artikel 11.16a voorziet voorts in diverse procedurele afspraken voor de
toepassing van het sanctiemiddel. Deze beogen een zorgvuldig handelen
te borgen ten aanzien van de wanbetaler.
Naast de administratieve afhandeling van de toepassing van de sanctie,
zoals bijvoorbeeld het stellen van een termijn alvorens de sanctie zal
worden toegepast regelt het artikel dat diverse betrokkenen zoals
luchthavenexploitanten en andere verleners van luchtvaartnavigatiediensten op de hoogte worden gesteld van de opschorting van de dienstverlening. Ook is in het artikel bepaald dat de opschorting eerst zal
worden opgeheven nadat niet alleen de achterstallige kosten, maar ook de
kosten van de opschorting door de gebruiker zijn voldaan. Het zal daarbij
met name gaan om de parkeerkosten van het luchtvaartuig voor zover dat
als gevolg van de opschorting op de luchthaven gestald moet worden. De
opschorting kan tevens leiden tot extra kosten van verstrekte grondafhandelingsdiensten. Ook dergelijke kosten zullen vóór de opheffing van
de opschorting moeten zijn voldaan.

Artikel 11.16a, achtste lid
Het sanctiemiddel van de opschorting van dienstverlening kan door de
dienstverleners met name in de plaatselijke heffingenzone effectief
worden toegepast. Immers, alleen wanneer luchtvaartuigen daadwerkelijk
geland zijn kan hen het opstijgen door opschorting van dienstverlening
worden belet. De inning van achterstallige betalingen is voor de verleners
van luchtvaartnavigatiediensten aan «en route»- verkeer problematischer
omdat dergelijk verkeer doorgaans niet ter plaatse zal landen.
Daarom is in het zevende lid van artikel 11.16a een voorziening opgenomen op grond waarvan de plaatselijke dienstverlener LVNL ook
luchtvaartnavigatiediensten aan wanbetalers die vergoedingen verschuldigd zijn aan de Eurocontrol-organisatie kan opschorten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

11

De bepaling is mede met het oog op de meergenoemde Multilaterale
Overeenkomst inzake «en route»-vergoedingen in de wet opgenomen.
Op grond van het verdrag int de Eurocontrol-organisatie de gelden
namens de lidstaten. De bedreiging die het oplopen van grote betalingsachterstanden voor de continuïteit van de «en route»-dienstverlening met
zich meebrengt is de voornaamste reden voor het opnemen van de voorziening waarbij LNVL namens de Eurocontrol-organisatie op verzoek van
die organisatie de sanctie toepast.
Ook de toepassing van de sanctie namens de Eurocontrol-organisatie is
aan een bepaalde limiet gebonden. Zo moet de achterstallige schuld minimaal € 50 000 bedragen. Ook voor dit bedrag is de Belgische regelgeving
gevolgd.
Met de Eurocontrol-organisatie wordt een technische overeenkomst afgesloten inzake de toepassing van de mogelijkheid om luchtverkeersdienstverlening op te schorten in geval van exploitanten van vliegtuigen die de
«en route»-vergoeding of de plaatselijke vergoeding niet hebben voldaan.
Daarin wordt ook de compensatie van de kosten van de dwangmaatregelen, voor zover deze redelijkerwijs niet ten laste van de gebruiker
komen geregeld.
Artikel II
Het voorstel van wet voorziet tevens in een wijziging van de Wet op het
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. Met de wijziging wordt de
raadpleging door gebruikers van meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie omtrent de kostengrondslag en het vergoedingenbeleid
van de dienstverlening aan die gebruikers wettelijk vastgelegd. Het KNMI
kent technisch en financieel reeds diverse raadplegingmechanismen. Een
wettelijk kader voor de bovenbedoelde raadpleging ontbrak echter. Gelet
op de eisen die de vergoedingenverordening stelt aan het informeren en
consulteren van gebruikers van luchtvaartnavigatiediensten wordt artikel
8 van de Wet op het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
aangepast.
De minister van Verkeer en Waterstaat,
C. M. P. S. Eurlings

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 856, nr. 3

12