Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 271

Beleidsdoorlichting Buitenlandse Zaken

Nr. 30

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 september 2018
Ter uitvoering van de motie Harbers c.s. van 25 september 2014
(Kamerstuk 34 000, nr. 36) bied ik u hierbij de opzet en vraagstelling aan
van de in 2019 op te leveren beleidsdoorlichting van het BZ begrotingsartikel 4, Consulaire dienstverlening en uitdragen Nederlandse waarden.
De opzet en vraagstelling van deze beleidsdoorlichting zijn als bijlagen
aan deze brief toegevoegd.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-31271-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 271, nr. 30

1

Annex A. Beleidsdoorlichting Ministerie van Buitenlandse Zaken
(BZ) begrotingsartikel 4, Consulaire dienstverlening en uitdragen
Nederlandse waarden1
Achtergrond en afbakening
Dit begrotingsartikel werd in 2014 samengesteld uit de begrotingsartikelen 7 (bestaande uit de huidige beleidsdoelstellingen 4.1 en 4.2) en 8
(bestaande uit de beleidsdoelstellingen 4.3, 4.4. en 4.5 uit de begroting
2018). In de systematiek van de nieuwe begroting 2019 gaat het om de
volgende artikelen en beleidsdoelen:
4.1 Consulaire dienstverlening Nederlanders in het buitenland;
4.2 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren;
4.3 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur;
4.4 Uitdragen Nederlandse waarden en belangen via publieksdiplomatie,
en;
1.3 Gastlandbeleid internationale organisaties.
Beleidsdoelstellingen
Het is niet mogelijk in de beleidsdoorlichting één alomvattend hoofddoel
te formuleren, aangezien de doelstellingen van deze vijf sub-artikelen te
verschillend van aard zijn. Wel zal in deze synthesestudie gepoogd
worden de conclusies omtrent de verschillende beleidsthema’s met elkaar
te verbinden en waar mogelijk algemene, overkoepelende lessen te
trekken.
De onderscheiden subdoelen per beleidsdoelstelling zijn als volgt
geformuleerd:
4.1 en 4.2: Het verlenen van excellente consulaire diensten aan Nederlanders in nood in het buitenland, evenals het verstrekken van reisdocumenten aan Nederlanders in het buitenland. Daarnaast wordt een bijdrage
geleverd aan de regulering van personenverkeer door de Nederlandse
inbreng in het Europese visumbeleid.
Hieronder vallen onder meer activiteiten als het verlenen van consulaire
bijstand aan Nederlanders in nood en/of schrijnende gevallen, (stille)
diplomatie met het oog op een eerlijke rechtsgang voor Nederlandse
gedetineerden, het opstellen van reisadviezen en het verstrekken van
reisdocumenten. Op het terrein van het personenverkeer gaat het onder
meer om het verstrekken van visa kort verblijf. In het kader van versterkte
Europese samenwerking worden afspraken gemaakt over wederzijdse
visumvertegenwoordiging.
4.3: Het versterken van de Nederlandse cultuursector door internationale
uitwisseling en presentatie; verbindingen leggen met economische
diplomatie en andere prioriteiten van geïntegreerd buitenlandbeleid, zoals
het mensenrechtenbeleid en veiligheidsbeleid.
4.4: Het uitdragen van Nederlandse waarden en belangen via publieksdiplomatie omvat strategische beleidscommunicatie gericht op doelgroepen
1

Dit is de nieuwe benaming van artikel 4 in de begroting voor 2019. Voorheen was dit Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van de Nederlandse waarden en
belangen. De benaming van de subartikelen 4.1 en 4.4 is eveneens aangepast. Het oude
sub-artikel 4.5, Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale organisaties in
Nederland, is in de begroting voor 2019 veranderd in sub-artikel 1.3, Gastlandbeleid internationale organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 271, nr. 30

2

die van belang zijn bij het ontwikkelen, bereiken en uitdragen van
beleidsdoelstellingen op het terrein van buitenlandbeleid. Een belangrijke
rol is daarbij weggelegd voor de inzet van media, persoonlijke contacten
en online kanalen.
De uitvoering van het Internationaal Cultuurbeleid (ICB) is een gedeelde
verantwoordelijkheid van de Minister van Buitenlandse Zaken (bij wie ook
de coördinatie ligt), de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en
de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. De
uitvoering van publieksdiplomatie valt onder de verantwoordelijkheid van
het Ministerie van BZ.
De rol van beide ministeries op het gebied van ICB en publieksdiplomatie
is drieledig: stimuleren, regisseren en financieren. Onder het stimuleren
vallen onder meer activiteiten gericht op de promotie van Nederlandse
kunst en cultuur in het buitenland en identificatie van internationale
kansen en ontwikkelingen voor de Nederlandse culturele sector en
creatieve industrie. Hiernaast gaat het ook om het inzetten van publieksdiplomatie door BZ om het beeld van Nederland in het buitenland te
versterken.
Het regisseren betreft onder meer de afstemming met culturele fondsen
en ondersteunende instellingen over internationale activiteiten. Het
financieren omvat onder meer de financiële ondersteuning van culturele
fondsen, instellingen en activiteiten binnen het beleidskader Internationaal Cultuurbeleid (2017–2020), van bezoekersprogramma’s en activiteiten door Nederlandse ambassades.
1.3: Nederland heeft een internationaal toonaangevende positie als
gastland voor internationale organisaties, internationale hoven en
tribunalen. Het heeft de verantwoordelijkheid de in Nederland gevestigde
instellingen te ondersteunen opdat deze onafhankelijk, veilig en efficiënt
kunnen functioneren binnen de kaders van de Weense verdragen en
zetelovereenkomsten en de Nederlandse wet- en regelgeving. Hiertoe
onderneemt het activiteiten zoals het organiseren van bijeenkomsten voor
in Nederland gevestigde internationale organisaties en het bezoeken van
hoge functionarissen, voor zover die de internationale zichtbaarheid van
Nederland als gastland bevorderen.
Bouwstenen
In de afgelopen jaren zijn van al deze beleidsdoelstellingen evaluaties of
beleidsdoorlichtingen (op het niveau van het sub-artikel) uitgevoerd of
nog in uitvoering. Deze zullen gebruikt worden als bouwstenen voor de
beleidsdoorlichting van het gehele beleidsartikel 4, die de periode
2011–2018 zal beslaan. In 2016 is een doorlichting afgerond over het ICB
(Kamerstuk 31 482, nr. 97) (artikel 4.3, over de periode 2009–2014) en in
2017 is een doorlichting verricht over publieksdiplomatie (Kamerstuk
31 271, nr. 25) (artikel 4.4, periode 2010 – 2014). De evaluatie van het
gastlandbeleid (voorheen art. 4.5, het nieuwe artikel 1.3, periode
2008–2016) is in tweede kwartaal van 2018 afgerond. Een evaluatie van de
artikelen 4.1 en 4.2 (consulaire dienstverlening en regulering personenverkeer over de periode 2011–2017) is thans in uitvoering. Deze wordt in
2018 afgerond.
Dit betekent dat de evaluaties over het gastlandbeleid, de consulaire
dienstverlening en de regulering personenverkeer geen actualisering
behoeven, aangezien deze in 2018 zijn afgerond. Voor ICB en publieksdiplomatie is wel aanvullend onderzoek vereist, omdat deze de periode tot
en met 2014 bestrijken. Zoals ik uw Kamer bij brief van 30 juni 2017 heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 271, nr. 30

3

gemeld (Kamerstuk 31 271, nr. 27), zal in deze integrale beleidsdoorlichting van het begrotingsartikel 4 tevens nader worden onderzocht in
hoeverre in het nieuwe beleid uitvoering is gegeven aan de aanbevelingen die zijn gepresenteerd in de eerder afgeronde beleidsdoorlichtingen van de sub-artikelen 4.3 van ICB en 4.4 van publieksdiplomatie.
Uitgaven
Er heeft niet eerder een beleidsdoorlichting plaatsgevonden die het
gehele begrotingsartikel 4 dekt. De uitgaven die onder dit artikel vallen,
bedroegen in de periode 2011 – 2017 ruim 467 miljoen euro.
Uitgaven per
sub-artikel

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

totaal

4.1
4.2
4.3
4.4
1.3 (was 4.5)

13.938
9.918
27.187
51.532
14.114

11.151
2.440
7.094
19.607
18.571

14.565
2.396
5.818
20.482
23.549

9.991
6.408
5.046
20.974
5.839

14.973
6.081
7.434
19.051
10.623

13.378
7.659
7.154
18.999
22.586

13.607
6.681
6.567
18.770
3.442

91.603
41.583
66.300
169.415
98.724

Totaal

116.689

58.863

66.810

48.258

58.162

69.776

49.067

467.625

Bron: Rijksjaarverslagen 2011–2017

Onderzoeksvragen
De beleidsdoelstellingen van artikel 4 zijn dermate heterogeen dat voor de
beleidsdoorlichting geen artikel-brede inhoudelijke vraag kan worden
geformuleerd. Wel zal worden gekeken in hoeverre er overkoepelende
lessen getrokken kunnen worden uit de afzonderlijke evaluaties.
De hoofdonderzoeksvragen op artikelniveau nemen de RPE als
vertrekpunt:
– Is het beleid in het algemeen doeltreffend en doelmatig geweest?
– Welke gemeenschappelijke lessen zijn er te trekken ten aanzien van de
effectiviteit en efficiëntie van het onder begrotingsartikel 4 en
sub-artikel 1.3 uitgevoerde beleid?
– Wat waren de financiële middelen en andere middelen die zijn
aangewend ter uitvoering van het beleid? Zijn deze efficiënt ingezet?
De belangrijkste deelvragen per sub-artikel zijn als volgt geformuleerd:
Consulaire dienstverlening en regulering personenverkeer:
– Hoe heeft BZ in de periode 2011–2016 uitvoering gegeven aan het beleid
op het gebied van consulaire dienstverlening en gereguleerd personenverkeer en hoe doeltreffend, doelmatig en relevant is dit geweest?
ICB:
– Welke bijdrage hebben de door de Nederlandse overheid gefinancierde instrumenten, instellingen en activiteiten geleverd aan de
versterking van het culturele profiel van Nederland en de Nederlandse
culturele betrekkingen met het buitenland?
– Wat zijn de belangrijkste resultaten geweest van het ICB sinds het
verschijnen van de beleidsdoorlichting? In hoeverre zijn de eerdere
aanbevelingen uit deze doorlichting opgevolgd en effectief gebleken?
Publieksdiplomatie:
– Welke bijdragen hebben de door BZ gehanteerde strategie en de
gefinancierde spelers, instrumenten en activiteiten op het gebied van
publieksdiplomatie geleverd aan een positieve beeldvorming van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 271, nr. 30

4

–

Nederland en aan het ondersteunen en bevorderen van de beleidsdoelen van Nederland in het buitenland?
Wat zijn de belangrijkste resultaten geweest van publieksdiplomatie
sinds het verschijnen van de beleidsdoorlichting? In hoeverre zijn de
aanbevelingen uit deze doorlichting opgevolgd en effectief gebleken?

Gastlandbeleid:
– Wat is het beleid van BZ met betrekking tot de acquisitie (werving) van,
en het gastheerschap (behoud) voor internationale organisaties in
Nederland?
– Hoe is de verhouding tussen beleid gericht op het behouden van
bestaande internationale organisaties en beleid gericht op het
aantrekken van nieuwe internationale organisaties? Welke onderliggende overwegingen liggen hier aan ten grondslag?
– Op welke wijze is het gastlandbeleid voor internationale organisaties
ingebed in de Nederlandse overheid? Wat is de rol van verschillende
overheidspartijen bij de uitvoering van het gastlandbeleid? Hoe
coherent is het beleid?
Onderzoeksmethoden en tijdpad
De beleidsdoorlichting van artikel 4 zal de hierboven genoemde eerdere
evaluaties en doorlichtingen van de sub-artikelen 4.1 tot en met 4.4 en het
sub-artikel 3.1 (voorheen 4.5) als bouwstenen gebruiken voor het
syntheseonderzoek. De onderzoeken op het terrein van het ICB en
publieksdiplomatie zullen worden geactualiseerd aan de hand van
aanvullende dossierstudies en interviews. Het onderzoek zal per oktober
2018 worden gestart. Afronding van de beleidsdoorlichting is voorzien
voor medio 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 271, nr. 30

5