Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3398

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 mei 2022
Op 25 april jl. heeft de Commissie een voorstel gedaan voor de wijziging
van Verordening 2018/1727 met het oog op het verzamelen, bewaren en
analyseren van bewijs bij Eurojust met betrekking tot genocide,
misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven1. Met deze brief
informeer ik uw Kamer over het voorstel en de beoordeling daarvan door
het kabinet.
Gegeven de urgentie van het Commissievoorstel, is het Franse voorzitterschap van de Raad voornemens om samen met het Europees Parlement
via een versnelde wetgevingsprocedure op korte termijn over te gaan tot
vaststelling van de verordening – in beginsel zonder dat een van beide
instellingen amendementen in het voorstel zal aanbrengen. Naar het zich
thans laat aanzien zal op 4 mei a.s. in het Comité van Permanente
Vertegenwoordigers (COREPER) een vaststelling van het standpunt in
eerste lezing door een nader te bepalen Raad plaatsvinden. Gelet op de
zeer hoge snelheid van dit onderhandelingsproces en het belang dat het
kabinet hecht aan een tijdige informatievoorziening aan uw Kamer, is
ervoor gekozen u per brief een toelichting op en appreciatie van het
voorstel te doen toekomen in plaats van een BNC-fiche.
Inhoud van het voorstel
De Commissie heeft onderhavig voorstel gedaan naar aanleiding van de
ook in de media uitgebreid gerapporteerde gevallen van mogelijke
ernstige schendingen van het humanitair oorlogsrecht in Oekraïne. Het
onderhavige voorstel omvat drie elementen: in de eerste plaats breidt het
de huidige operationele taken van Eurojust uitdrukkelijk uit tot het
verzamelen, analyseren, bewaren en delen van bewijsmateriaal ter
ondersteuning van onderzoeken en vervolgingen van ernstige interna1

kst-22112-3398
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

COM (2022) 187 final.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3398

1

tionale misdrijven, met name genocide, misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven en aanverwante strafbare feiten in overeenstemming met artikel 3, vierde lid van de Eurojustverordening. Eurojust
kan, blijkens de toelichting op het voorstel, de bevoegde autoriteiten van
de lidstaten ondersteunen bij de analyse van bewijsmateriaal, met name
wat betreft de beoordeling van de authenticiteit en betrouwbaarheid van
bewijsmateriaal met betrekking tot feiten die onderwerp zijn van lopende
onderzoeken en vervolgingen, met inbegrip van die welke door Eurojust
worden ondersteund, met het oog op de latere toelaatbaarheid van
dergelijk bewijs voor nationale of internationale rechtbanken of gelijkwaardige mechanismen. Op grond van de Eurojustverordening kan
Eurojust al bewijsmateriaal verstrekken aan nationale bevoegde autoriteiten en internationale organisaties, mits dat gebeurt in overeenstemming met de bepalingen in de Eurojustverordening waarin het
gegevensbeschermingskader voor Eurojust is vastgelegd. Eurojust kan
dergelijk bewijsmateriaal ook tijdelijk opslaan ter ondersteuning van
nationale onderzoeken en vervolgingen. Het tweede element van het
voorstel betreft de ontwikkeling van een technische faciliteit naast het
bestaande case management system. Dat is nodig aangezien het case
management system dat Eurojust thans gebruikt niet geschikt is voor de
uitvoering van de hiervoor genoemde nieuwe taken. Het derde element
van het voorstel betreft de uitbreiding van de lijst met operationele
persoonsgegevens die Eurojust ten behoeve daarvan mag verwerken tot
geluidsopnamen, video- en satellietbeelden en foto’s.
Kabinetsappreciatie
Inhoudelijke appreciatie
Zoals het kabinet eerder aan uw Kamer heeft aangegeven, ondersteunt
het de inspanningen vanuit de EU die zijn gericht op bijdragen aan
opsporing, vervolging en berechting n.a.v. schendingen van humanitair
oorlogsrecht in Oekraïne. De Commissie stelt in de toelichting op het
voorstel bovendien dat het, gelet op de oorlogshandelingen in Oekraïne,
niet mogelijk is daar bewijs op een veilige manier op te slaan. Het kabinet
volgt dit ten dele en is het eens met de wens vanuit de Commissie de rol
van Eurojust bij het tegengaan van straffeloosheid voor deze strafbare
feiten te versterken en wat het kabinet aangaat, gebeurt dat in eerste
aanleg vooral in relatie tot de situatie in Oekraïne en in nauwe
afstemming met de behoeften van de Oekraïense procureur-generaal en
de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof. Tegelijkertijd dient de
rol van Eurojust hierbij wat het kabinet betreft duidelijker afgebakend te
worden ten opzichte van de werkzaamheden die reeds op dit terrein
worden verricht onder de paraplu van Europol. Daarbij moet in het
bijzonder worden gewezen op de werkzaamheden die worden ondernomen in het kader van het zgn. Analysis Project Core International
Crimes, dat tot tevredenheid van alle betrokken instanties, waaronder ook
politie en OM in Nederland, functioneert. Eurojust dient dus in de optiek
van het kabinet, uitgaande van zijn specifieke mandaat, bij voorkeur bij te
dragen aan het tegengaan van straffeloosheid in het kader van justitiële
samenwerking binnen de EU, zoals het dat al doet in de vorm van
ondersteuning van het JIT dat Polen, Litouwen en Oekraïne gezamenlijk
hebben opgericht. Het kabinet is er geen voorstander van dat Eurojust
zelfstandig opsporingshandelingen zou kunnen gaan verrichten of ruwe
informatie zou analyseren waarvoor Europol of nationale politiële
instanties veel beter geëquipeerd zijn. Het kabinet kan met inachtneming
van het voorgaande instemmen met de ontwikkeling van een aanvullende, op de specifieke taken van Eurojust op dit terrein toegesneden
technische faciliteit en eveneens met de uitbreiding van de lijst operationele persoonsgegevens die Eurojust daartoe zal mogen gaan verwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3398

2

Oordeel ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit, proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Bevoegdheid
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid is positief.
Het kabinet acht de gekozen rechtsgrondslag voor de wijziging van de
Eurojustverordening, te weten artikel 85, VWEU, juist. Artikel 85, VWEU
geeft de EU de bevoegdheid om bij verordeningen de structuur, de
werking, het werkterrein en de taken van Eurojust te bepalen. Op het
terrein van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht is sprake van een
gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (zie artikel 4, lid 2,
onder j, VWEU).
Subsidiariteit
Het subsidiariteitsoordeel van het kabinet over het voorstel tot aanpassing
van de Eurojustverordening is positief. Het onderhavige voorstel beoogt
de rol van Eurojust bij het tegengaan van straffeloosheid in relatie tot
ernstige schendingen van het humanitair oorlogsrecht te versterken. Het
effectief tegengaan van dergelijke straffeloosheid kan onvoldoende door
de lidstaten afzonderlijk worden verwezenlijkt. Ze moeten daarbij nauw
samenwerken en gezamenlijk de veelal complexe uitdagingen op dit
gebied het hoofd bieden. Eurojust kan lidstaten, maar ook de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof en de Oekraïense procureurgeneraal, daarbij als geen ander ondersteunen. Gelet op de vereiste
investeringen in de daarvoor benodigde technische infrastructuur en de
wens alle lidstaten in hun optreden tegen straffeloosheid maximaal te
faciliteren, is er bovendien meerwaarde in optreden op EU-niveau. De
lidstaten kunnen een dergelijke EU-brede technische faciliteit niet even
effectief individueel of met een beperkt aantal andere lidstaten tot stand
brengen. Een wijziging van bestaande EU-regelgeving kan bovendien
slechts op EU-niveau plaatsvinden. Optreden op EU-niveau is daarom
gerechtvaardigd.
Proportionaliteit
Het proportionaliteitsoordeel van het kabinet over het voorstel tot
aanpassing van de Eurojustverordening is eveneens positief. Het voorstel
gaat niet verder dan noodzakelijk is om de doelstelling van het versterken
van de rol van Eurojust bij het tegengaan van straffeloosheid te realiseren.
De huidige functie en structuur van Eurojust worden door dit voorstel niet
wezenlijk gewijzigd. Het voorstel is ook geschikt om de genoemde
doelstelling te bereiken, omdat de ontwikkeling van een aanvullende
technische faciliteit en uitbreiding van de lijst met operationele persoonsgegevens die Eurojust mag gaan verwerken het mogelijk maken de
ondersteuning aan lidstaten die verdachten van de ernstige strafbare
feiten waarvan hier sprake is willen opsporen, vervolgen en berechten te
verbeteren. Daarnaast stelt het voorstel Eurojust in staat ook de activiteiten van zijn partners effectiever te ondersteunen. Zoals eerder
genoemd waakt het kabinet er wel voor dat geen overlap ontstaat met de
werkzaamheden van Europol en dat Eurojust niet zelfstandig opsporingshandelingen zou kunnen gaan verrichten of ruwe informatie zou
analyseren.
Financiële gevolgen
De Commissie schat de financiële gevolgen voor het ontwikkelen van een
technische faciliteit voor het verzamelen, bewaren en opslaan van bewijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3398

3

en voor extra personeel voor Eurojust in op 15,7 miljoen Euro. Voor deze
extra middelen is vooralsnog budgettair geen dekking gevonden binnen
de EU-begroting. Het kabinet is van mening dat de middelen gevonden
dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van
de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting. Daarnaast moet de ontwikkeling van
de administratieve uitgaven in lijn zijn met de ER-conclusies van juli 2020
over het MFK-akkoord. Het kabinet zal de noodzaak van de voorgestelde
stijging van het aantal werknemers in dat licht kritisch bezien. Indien er
sprake is van budgettaire gevolgen voor Nederland, dan zullen deze
worden ingepast op de begroting van de beleidsverantwoordelijke
departementen, conform de regels van de budgetdiscipline.
Gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke
aspecten
Het kabinet voorziet geen gevolgen op deze punten.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yesilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3398

4