Nota ter aanbieding subsidieregeling

Aan: MOCW

Onderzoek en
Wetenschapsbeleid
Van

Datum
16 februari 2022
Referentie
34835836

Subsidieregeling 'matching Horizon Europe'

Bijlagen
1. Voorhangbrief
2. Concept subsidieregeling

Aantal pagina’s
6

Aanleiding
- In de beleidsbrief hoger onderwijs en wetenschap van 17 juni 2022 is
aangekondigd dat publiek gefinancierde kennisinstellingen een
tegemoetkoming krijgen voor de eigen kosten die samenhangen met hun
deelname aan het Europese kaderprogramma voor onderzoek en innovatie,
Horizon Europe.
- Hiervoor is € 75 miljoen per jaar beschikbaar over een periode van 7 jaar
(2023 t/m 2029).
- Uitvoering vindt plaats via een subsidieregeling, die in 2023 in werking moet
treden.
- Kennisinstellingen die publieke financiering ontvangen voor onderzoek en
geregistreerd staan in de Horizon Europe projectendatabase (eCORDA) kunnen
in aanmerking komen voor subsidie uit deze regeling.
Gevraagde besluit
U wordt gevraagd:
- akkoord te gaan met bijgevoegde regeling maar deze nog niet te ondertekenen
(omdat sprake is van een langere looptijd van de subsidieregeling dan 5 jaar,
mag de regeling niet worden gepubliceerd voordat de Tweede Kamer 30 dagen
de tijd heeft gekregen om op het ontwerp te reageren),
- de brief te ondertekenen waarmee het ontwerp aan de Tweede Kamer wordt
gezonden (na verstrijken van de termijn wordt de regeling nogmaals aan u
voorgelegd, dan ter ondertekening).
Omdat de regeling ‘in overeenstemming met de Minister van EZK’ zal worden
gepubliceerd, is deze tevens ter akkoord voorgelegd aan de Minister van EZK
(accordering heeft inmiddels plaatsgevonden).
Samenvatting van de regeling
- Kennisinstellingen die publieke financiering ontvangen voor het doen van
onderzoek en die deelnemen aan Horizon Europe-projecten kunnen in de
periode 2023-2029 in aanmerking komen voor subsidie.
- De subsidie betreft een tegemoetkoming in de eigen kosten die deze
kennisinstellingen maken voor hun deelname aan Horizon Europe. Zij hebben
de Horizon Europe-subsidie ‘gematcht’. Een deel van deze kosten wordt
gecompenseerd.
- Jaarlijks is € 75 miljoen beschikbaar voor deze compensatie aan
kennisinstellingen, waaronder ook de rijkskennisinstellingen (RKI’s) vallen.
RKI’s als onderdeel van de Staat komen niet in aanmerking voor subsidie; zij
vallen niet onder deze subsidieregeling. Om die reden bedraagt het
subsidieplafond in de regeling jaarlijks € 72 miljoen. De overige € 3 miljoen is
Pagina 1 van 6

Datum
17 november 2022

-

-

-

-

-

-

gereserveerd voor de uitkering aan RKI’s naar analogie van de regeling, en
voor de uitvoeringskosten. Indien het budget voor RKI’s niet is uitgeput wordt
met de resterende middelen het subsidieplafond opgehoogd.
De subsidieregeling is gebaseerd op de uitgangspunten van de voormalige
regeling Stimulering Europees Onderzoek (Stcrt. 2019, 70002) van NWO.
Per subsidieovereenkomst komt een kennisinstelling eenmalig voor subsidie in
aanmerking. De hoogte van de subsidie betreft een percentage van de subsidie
die de Europese Commissie aan de betreffende instelling heeft toegekend voor
dat project. De informatie uit de Horizon Europe projectendatabase (eCORDA)
van de Europese Commissie dient hierbij als uitgangspunt.
De subsidie is minimaal 8% en maximaal 15% van de door de kennisinstelling
ontvangen Horizon Europe-subsidie. Door te werken met deze marge wordt
ervoor gezorgd dat budget jaarlijks volledig ten goede komt aan de
betreffende instellingen, en daarmee de stimulering van de deelname aan
Horizon Europe. De exacte hoogte van het percentage is afhankelijk van het
bereiken van het subsidieplafond; per jaar geldt één percentage.
Indien bij hantering van het minimumpercentage van 8% het subsidieplafond
dreigt te worden overschreden, dan ontvangt de kennisinstelling in een
volgend jaar alsnog subsidie op basis van de volgorde van verschijning in de
projectendatabase eCORDA.
De verstrekking van de subsidie geschiedt op basis van een administratief zeer
lichte aanvraag voor de kennisinstellingen die zijn genoemd in de
subsidieregeling. Van deze instellingen is al bekend dat zij in aanmerking
komen. De onbekende kennisinstellingen dienen in de aanvraagprocedure
aanvullende informatie aan te leveren, om te kunnen bepalen of ze in
aanmerking komen. Uiterste aanvraagtermijn is 1 maart van een jaar, met
uitzondering van het eerste jaar (1 juni).
Uiterlijk 13 weken na indiening van de aanvraag verstrekt de minister de
subsidie. Deze termijn is nodig om een beeld te krijgen van welke
kennisinstellingen (bekend, onbekend en RKI’s) recht hebben op een bijdrage,
hoe hoog het totale bedrag van de projecten in de database op 1 september
was om het percentage te kunnen vaststellen (tussen de 8% en 15%) en of
het subsidieplafond voor dat jaar kan worden opgehoogd.
De subsidie dient besteed te worden aan niet-economische activiteiten. De
subsidie wordt jaarlijks binnen 2 weken na de subsidievaststelling uitbetaald.

Deze nota bevat een bijlage met de afwegingen die zijn gemaakt bij de
totstandkoming van de regeling.

Pagina 2 van 6

Datum
17 november 2022

Bijlage met informatie over de regeling
1. Wat is het probleem en de aanleiding voor de subsidieregeling?
- Horizon Europe is het Europese kaderprogramma voor onderzoek en innovatie,
dat loopt van 2021 tot en met 2027. Horizon Europe beschikt over een
significant hoger budget dan het voorgaande Kaderprogramma: met € 95,5
miljard een stijging van bijna 30%. De subsidieregeling heeft een looptijd tot
en met 2029 om ervoor te zorgen dat Horizon Europe projecten van
kennisinstellingen die na 2027 in de eCORDA-database worden geregistreerd
of waarvoor een aanvraagprocedure nodig is, ook nog voor subsidie in
aanmerkingen komen.
- Nederlandse kennisinstellingen werken in Europa samen om een belangrijke
bijdrage te leveren aan het oplossen van maatschappelijke uitdagingen en om
baanbrekend fundamenteel onderzoek te doen. Samenwerking in Europa stelt
kennisinstellingen in staat om mee te doen aan de internationale top.
- Nederland is zeer succesvol in deelname aan Horizon Europe. Deze deelname
brengt echter ook kosten mee voor de instellingen, de zogenaamde
‘matchingskosten’. De financiële middelen die worden ingezet voor matching
van het subsidiebedrag van Horizon Europe kunnen niet worden ingezet voor
reguliere taken. De gewenste hoge deelnamegraad van Nederlandse
kennisinstellingen in Horizon Europe levert daarmee een knelpunt op.
- In de Beleidsbrief hoger onderwijs en wetenschap is aangekondigd dat publiek
gefinancierde kennisinstellingen een tegemoetkoming wordt geboden voor
deze matchingskosten, zodat deze kennisinstellingen op hoog niveau kunnen
blijven deelnemen aan Horizon Europe, zonder dat dit teveel druk legt op de
overige taken. Het betreft m.n. universiteiten, hogescholen, KNAW- en NWOinstituten instituten voor toegepast onderzoek en universitair medische centra.
Rijkskennisinstellingen komen ook voor matching in aanmerking. Dit gaat
buiten deze subsidieregeling om, omdat onderdelen van de Staat niet voor
subsidie van de Staat in aanmerking kunnen komen.
- De voorziene regeling bouwt voort op de voormalige SEO-regeling (Regeling
Stimulering Europees Onderzoek), die met hetzelfde doel deelnemers aan het
vorige Kaderprogramma (Horizon 2020) tegemoetkwam in de eigen kosten
voor deelname. De SEO-regeling betrof een beleidsregel, uitgevoerd door
NWO. Hoewel de nieuwe regeling voortbouwt op de uitgangspunten van de
SEO-regeling, kent deze een andere juridische basis en een andere uitvoerder
(RVO). Ook is deze regeling specifiek gekoppeld aan de looptijd van Horizon
Europe, de SEO regeling had oorspronkelijk geen einddatum en was dus
generieker. Daarom is gekozen voor een nieuwe naam (‘matching Horizon
Europe’).
- De maatregel is o.a. het gevolg van signalen van de kenniscoalitie over deze
problematiek. De Tweede Kamer heeft ook interesse getoond voor een nieuwe
regeling. De oplopende matchingsbehoefte wordt tevens bevestigd door
meerdere onderzoeken en evaluaties, zoals het PWC-onderzoek naar de
toereikendheid van budget voor o.a. onderzoek, evenals de evaluatie van de
TO2-instellingen.
2. Wie zijn betrokkenen?
- Gezien de belangrijke thematische beleidsprioriteiten waaraan Horizon Europe
bijdraagt, hebben meerdere vakdepartementen belang bij een goede en hoge
Nederlandse deelname. De Minister van OCW deelt de
Pagina 3 van 6

Datum
17 november 2022

-

-

-

programmaverantwoordelijkheid voor Horizon Europe met de Minister van
EZK. De Minister van OCW is verantwoordelijk voor de basisfinanciering van
het grootste deel van de publiek gefinancierde instellingen die onder de
voorziene regeling zullen vallen. De regeling zal ‘in overeenstemming met de
Minister van EZK’ worden gepubliceerd.
De regeling is opgesteld in nauwe afstemming met de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (hierna: RVO), die de regeling zal uitvoeren.
Daarnaast heeft afstemming plaatsgevonden met EZK, gezien de gezamenlijke
verantwoordelijkheid voor Horizon Europe en de te financieren instellingen.
VWS, LNV en I&W zijn geconsulteerd over de regeling gezien hun relatie met
en verantwoordelijkheid voor de beoogde deelnemers. De overige bij Horizon
Europe betrokken departementen (BZK, J&V, BZ) zijn geïnformeerd.
De concept regeling is ter consultatie voorgelegd aan de belangrijkste publiek
gefinancierde deelnemers aan Horizon Europe en/of hun koepelorganisaties
(UNL, NFU, VH, KNAW, NWO en de TO2 (TNO, WUR, NLR, Deltares, en Marin).
Uit alle reacties kwam naar voren dat de instellingen verheugd zijn met de
regeling. De ontvangen vragen gingen onder andere over de reikwijdte van de
regeling (wat valt wel en niet onder ‘Horizon Europe’). Dit is duidelijker
afgebakend in de tekst van de regeling. Aansluiting bij de reikwijdte en
uitgangspunten van de voormalige SEO-regeling wordt omarmd. Verder is een
aantal passages in de toelichting verduidelijkt of aangescherpt n.a.v.
opmerkingen uit het veld.
Er heeft afstemming plaats gevonden intern OCW met WJZ en FEZ. Via DG
control heeft IRF (FIN) meegekeken naar de regeling. Daarnaast is de regeling
voorgelegd aan de ATR met het oog op de regeldruk.

3. Wat is het doel van de subsidieregeling?
Het doel van deze regeling is in de eerste plaats het bevorderen van de deelname
van kennisinstellingen in Horizon Europe, waardoor zij op lange termijn kunnen
bijdragen aan Europese doelstellingen voor onderzoek en innovatie en
tegelijkertijd profiteren van hun positie in Europese samenwerking. Dit is van
belang omdat dit bijdraagt aan een gezond en duurzaam stelsel voor hoger
onderwijs en wetenschap waarbinnen wetenschappelijke doorbraken,
maatschappelijke uitdagingen en de ontwikkeling van studenten, docenten en
onderzoekers, worden bevorderd.
De activiteiten op het gebied van onderzoek en innovatie die ontplooid worden via
de deelname aan Horizon Europe-projecten vallen binnen de wettelijke taken van
de publiek-gefinancierde kennisinstellingen. De financiële middelen die zijn
ingezet voor matching van het subsidiebedrag van Horizon Europe kunnen echter
niet worden ingezet voor reguliere wettelijke taken. De gewenste hoge
deelnamegraad van Nederlandse kennisinstellingen in Horizon Europe, levert
daarmee een knelpunt op voor de uitvoering van de overige taken. In de tweede
plaats heeft deze regeling daarom tot doel de matchingskosten deels te
compenseren. Deze compensatie dient te worden besteed aan de (reguliere)
bekostigde of gesubsidieerde taken.
4. Waarom een subsidieregeling en geen ander instrument?
Omdat de bijdrage gekoppeld moet zijn aan de daadwerkelijke deelname aan
Horizon Europe, en niet enkel bekostigde hoger onderwijsinstellingen hiervan
gebruik moeten kunnen maken, is een subsidieregeling die rekening houdt met de
Pagina 4 van 6

Datum
17 november 2022

prestaties van de instellingen in Horizon Europe de meest geschikte optie.
Universiteiten hebben eerder aangegeven voorkeur te hebben voor een ophoging
van de hoofdbekostiging (‘lumpsum’), maar dat is qua doelmatigheid,
doeltreffendheid en reikwijdte beoordeeld als geen geschikte optie. Daarom zal
een ministeriële regeling worden opgezet, naar analogie met de regeling
Stimulering Europees Onderzoek (Stcrt. 2019, 70002), die hetzelfde doel beoogde
onder het vorige Kaderprogramma, Horizon 2020.
5. Wat is de grondslag voor de subsidieregeling?
De artikelen 4 en 5 van de Wet overige OCW-subsidies en de artikelen 1.3 en 2.1
van de Kaderregeling subsidies OCW, SZW en VWS.
6. Bestaat er een risico op staatssteun?
De subsidie betreft het deels compenseren van het matchingsbedrag dat de
kennisinstelling anders had kunnen inzetten voor het uitvoeren van haar
bekostigde of gesubsidieerde taken; het doen van onderzoek, waarvoor deze
instelling structurele bekostiging of subsidie ontvangt. Van belang is dat
kennisinstellingen dit onderzoek als kerntaak uitvoeren en op niet-economische
basis.
7. Van welk arrangement is sprake en hoe is de verantwoording?
Er is gekozen voor arrangement I voor wat betreft de bekostigde
onderwijsinstellingen. Verantwoording vindt plaats via de jaarrekening. Voor alle
kennisinstellingen geldt, dat als er signalen zijn, de minister de kennisinstelling
kan verzoeken aan te tonen waaraan de middelen zijn besteed. De subsidie wordt
direct vastgesteld; er is administratief geen sprake van een voorschot.
8. Risicoanalyse
De beoogde uitvoerder RVO heeft de uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en
gebruiksvriendelijkheid van de subsidieregeling getoetst. Samen met de beoogde
uitvoerder RVO heeft een werksessie plaatsgevonden om een risicoanalyse op te
stellen. Er is onder meer gekeken naar mogelijke risico’s omtrent misbruik en
oneigenlijk gebruik. De meeste risico’s zijn gemitigeerd via de voorwaarden in de
regeling of in de uitvoering. Een enkel risico is ingecalculeerd, omdat dit
samenhangt met de simpele opzet van de regeling. Hieronder worden enkele
risico’s uitgelicht:
Het is mogelijk dat een Horizon Europe project gedurende de looptijd wijzigt,
of wordt stopgezet. Dit is een ingecalculeerd risico. We gaan uit van de
situatie op het peilmoment van 1 september. Wijzigingen in projectbijdragen
vanuit de Europese Commissie vinden incidenteel plaats, waarbij zowel
ophoging als verlaging kan plaatsvinden. Hiermee rekening houden zou de
aard en administratieve last van de regeling te zwaar beïnvloeden.
De simpele aard van de eerdere SEO regeling (ambtshalve uitkering zonder
aanvraag) wijkt af van de reguliere aanvraagsystemen van RVO, en levert
juridische risico’s op rond verantwoording en beschikking. RVO heeft daarom
aangegeven dat ambtshalve uitkering niet mogelijk is, en heeft dit
onderbouwd in een memo. Er is vervolgens besloten te werken met een lichte
aanvraagprocedure, om deze verschillende risico’s weg te nemen. De
wijziging van dit uitgangspunt is besproken met UNL en NFU, wiens achterban
Pagina 5 van 6

Datum
17 november 2022

het grootste deel van de deelnemers aan deze regeling weerspiegelt. Dit
stuitte niet op grote bezwaren.
Aan de subsidieontvangers wordt een laag risicoprofiel toegekend. Bij de
uitvoering van de eerder aangehaalde voorgaande regeling is niet gebleken van
misbruik. Mochten er signalen zijn dan is in de regeling opgenomen dat de
kennisinstelling op verzoek van de minister aantoont dat de subsidie is besteed
aan niet-economische activiteiten.
9. Wat zijn de kosten?
De kosten voor de uitvoering van de regeling betreffen een zeer klein aandeel van
het programmabudget. Naar verwachting liggen de uitvoeringskosten het eerste
jaar wat hoger, maar zullen deze na de inregeling in het eerste jaar relatief
beperkt zijn, maximaal € 300.000.
De administratieve lasten voor de subsidiegerechtigden zijn zeer laag. In totaal
zullen naar verwachting 70 kennisinstellingen deelnemen. De lijst van
kennisinstellingen die in aanmerking komen voor ambtshalve verstrekking van de
subsidie is zo goed als volledig. Naar verwachting zullen niet veel onbekende
kennisinstellingen zich aandienen; niet meer dan vijftien instellingen over de
gehele looptijd. De lasten voor deze instellingen bestaan uit het uploaden van drie
documenten in het digitale aanvraagformulier. Bij een geordende administratie
neemt dit niet veel tijd in beslag. Er zal bovendien zo duidelijk mogelijk worden
aangegeven welke instellingen in aanmerking komen, om het aantal niethonoreerbare aanvragen tot een minimum te beperken. De kosten betreffen
daardoor een eenmalige inzet van tijd (arbeid) door professionals. De
gekwantificeerde administratieve lasten worden hiermee geschat op €33.997 in
totaal (jaarlijks gemiddeld 0,007% van het totaal beschikbaar gestelde budget)
en zijn daarmee zeer gering. Het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) heeft het
dossier niet geselecteerd voor een formeel advies, omdat het geen omvangrijke
gevolgen voor de regeldruk heeft. Ambtelijk advies van de ATR is meegenomen in
de berekening.
10. Overige aspecten/planning
Omdat de regeling langer duurt dan 5 jaar, dient deze gedurende 30 dagen te
worden voorgehangen aan de Kamer. Inwerkingtreding is voorzien in Q2 van
2023 (de eerste aanvraagperiode eindigt op 1 juni 2023).

Pagina 6 van 6