Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2528

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 september 2019
Met de brief van 4 juli 20181 informeerde de toenmalige Staatssecretaris
van Justitie en Veiligheid uw Kamer over wijzigingen in de beoordeling
door de IND van de geloofwaardigheid van bekeerlingen en lhbti die een
asielverzoek doen. Daarnaast is aan het WODC gevraagd om te inventariseren in hoeverre er in de literatuur en in de praktijk nog aanknopingspunten te vinden zijn die tot een verdere verbetering kunnen leiden in de
geloofwaardigheidsbeoordeling van asielverzoeken waarbij seksuele
gerichtheid en religieuze identiteit een rol spelen. Het WODC heeft eind
mei 2019 een memorandum gepubliceerd over de geloofwaardigheidsbeoordeling van asielaanvragen met een LHBTI- of bekeringsmotief2.
In deze brief treft u de beleidsreactie aan op het memorandum van het
WODC.
Conclusie WODC
Het WODC beschrijft dat uit een internationale beleidsvergelijking tussen
West-Europese landen bleek dat het toetsingskader en de uitvoeringspraktijk in Nederland, voorafgaand aan de recente wijzigingen, grotendeels overeenkwamen met de werkwijze in andere westerse landen. Uit
de internationale literatuur blijkt verder dat veel landen te maken hebben
met dezelfde knelpunten als Nederland. Uit de internationale inventarisatie is niet gebleken dat er onderzoek bestaat dat aanknopingspunten
biedt voor een verbetering in de beoordeling van lhbti- en/of bekeringszaken. Het WODC heeft evenmin voorbeelden gevonden van pilots in
andere landen die de waarheidsvinding in lhbti en/of bekeringszaken op
een geheel andere manier proberen vorm te geven dan in Nederland.

1
2

kst-19637-2528
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 19 637, nr. 2414
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 19 637, nr. 2528

1

Het WODC haalt voorts enkele studies aan waarin modellen worden
besproken die mogelijk zouden kunnen helpen bij het maken van een
onderscheid tussen echte en valse claims in andere gebieden dan het
asieldomein. Tevens bespreekt het WODC kort twee pilots waarin artificial
intelligence is gebruikt.
Het WODC concludeert dat onderzoek naar de geloofwaardigheidsbeoordeling van asielzaken met een lhbti- en/of bekeringsmotief laat zien dat
het niet mogelijk en niet wenselijk is om gebruik te maken van modellen
en checklists, juist omdat de persoonlijke identiteit uniek is en modellen
die uitgaan van gedeelde ervaringen vaak voortkomen uit westerse ideeën
over seksualiteit en religieuze beleving. Of de snelle ontwikkeling van
bijvoorbeeld artificial intelligence een bijdrage kan leveren in het
asieldomein is nog niet goed te voorspellen.
Het WODC concludeert voorts dat het beoordelen van de geloofwaardigheid van zeer persoonlijke identiteiten, gebaseerd op religieuze
overtuiging en seksuele voorkeur, bij uitstek een complexe aangelegenheid is, waarbij het vrijwel onmogelijk is om richtlijnen op te stellen
waaraan getoetst zou moeten worden, terwijl er juist vanuit zowel de
overheid als vanuit de asielzoeker behoefte is aan zulke richtlijnen voor
een consistente en transparante beoordeling.
Met de wijzigingen in de Kamerbrief van 4 juli 20183 lijkt Nederland
internationaal gezien voorop te lopen wat betreft het loslaten van
vooropgestelde modellen of ideeën over hoe het ontdekken van een
seksuele of religieuze identiteit verloopt. Nederland heeft al veel «good
practices» ingevoerd met betrekking tot de beoordeling van de geloofwaardigheid van asielverzoeken waarin een lhbti-motief of een bekering
een rol speelt. Het is echter nog onduidelijk hoe de wijzigingen in de
praktijk uit gaan pakken. Om te kunnen evalueren of de wijzigingen leiden
tot een verbetering van de geloofwaardigheidsbeoordeling is het, zo stelt
het WODC, nodig om meer gegevens bij te gaan houden over zowel de
aantallen verzoeken als over de motivering van de beslissing. Daarbij is
het tevens van belang hoe verklaringen van derden daarbij een rol spelen.
Het zou, zo stelt het WODC, goed zijn om een systematisch evaluatieonderzoek op te zetten naar de uitwerking van de nieuwe werkinstructies.
De Kamerbrief biedt hiervoor ook aanknopingspunten (aangekondigde
trainingen en pilots en landelijk netwerk van coördinatoren). Het zou goed
zijn bij een evaluatie van de nieuwe werkinstructies ook de rol van de tolk
expliciet mee te nemen. Voorts pleit het WODC voor een pilot waarin het
vier-ogen principe consequent wordt doorgevoerd en waarin een
vergelijking wordt getrokken met beslissingen op dezelfde dossiers door
één persoon, alsmede voor onderzoek naar de vraag hoe hoor- en
beslismedewerkers het werken onder de nieuwe instructies ervaren.
Tevens is onderzoek aanbevolen naar de validiteit van interviewtechnieken waarbij het gaat om persoonlijke identiteit.
Beleidsreactie op aanbevelingen WODC
Het is goed om te lezen dat Nederland internationaal gezien voorop lijkt te
lopen bij het loslaten van vooropgestelde modellen of ideeën over hoe het
ontdekken van een seksuele of religieuze identiteit verloopt. Jammer is
dat nader onderzoek geen aanknopingspunten heeft opgeleverd voor
mogelijk nog verdere verbeteringen in de beoordeling van lhbti- of
bekeringszaken.

3

Kamerstuk 19 637, nr. 2414

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 19 637, nr. 2528

2

Ik stem in met de conclusie van het WODC dat het van belang is om een
evaluatieonderzoek te doen naar de uitwerking van de nieuwe werkinstructies. De volgende punten zullen geëvalueerd worden: de ervaringen
van medewerkers met het werken met de nieuwe werkinstructies, de
trainingen en workshops alsmede de mogelijkheden tot intervisie voor
medewerkers, de rol van coördinatoren voor lhbti en bekeerlingen,
alsmede de samenwerking tussen IND-medewerkers en tolken. Tenslotte
zal geëvalueerd worden hoe interviewtechnieken worden toegepast en
hoe de validiteit en het effect daarvan ervaren worden.
In bovengenoemde brief over de beoordeling van de geloofwaardigheid
van bekeerlingen en lhbti werd uw Kamer geïnformeerd over een pilot in
aanmeldcentrum Den Bosch. Sinds begin 2018 werd hier een werkwijze
gehanteerd waarin een groep medewerkers met meer dan gemiddelde
expertise in lhbti- en/of bekeringszaken ingezet werd bij asielverzoeken
waarbij het op voorhand duidelijk was dat het om een lhbti- en/of
bekeringszaak ging. Deze medewerkers namen daarnaast deel aan een
intervisiemoment waar zij dilemma’s konden bespreken en ervaringen en
best practices uit konden wisselen. De pilot met de zogenoemde
«kopgroep» in Den Bosch is inmiddels geëvalueerd. Uit de evaluatie is
gebleken dat, zoals eerder al in de brief aan uw Kamer van 13 november
20184 gemeld, het laten horen van lhbti en/of bekeerlingen door een vaste
groep medewerkers in de praktijk logistiek niet werkbaar is, omdat vaak
niet van tevoren bekend is of een asielzoeker een asielverzoek op grond
van bekering of seksuele gerichtheid zal doen. De intervisie waaraan de
medewerkers aan de kopgroep deelnamen werd unaniem als positief
ervaren, echter uit de evaluatie bleek tevens dat het niet altijd mogelijk
was deze medewerkers in te plannen voor intervisie. Uit de evaluatie
bleek verder dat de medewerkers uit de kopgroep niet vaker benaderd
werden ten aanzien van vragen over lhbti- of bekeringszaken. Reden
hiervoor kan zijn dat de kennisoverdracht op dit moment ook plaatsvindt
op andere manieren: uit de evaluatie bleek dat de lhbti- en bekeringscoördinatoren steeds vaker bevraagd worden in hun rol van coördinator.
Omdat uit de evaluatie blijkt dat intervisie door medewerkers als positief
beoordeeld is, zal de intervisie worden voortgezet. Ook als niet alle
medewerkers structureel kunnen deelnemen aan intervisie heeft deze
vorm van onderling overleg naar mijn mening meerwaarde. De kennisoverdracht is nu eveneens geborgd door de mogelijkheid tot het stellen
van vragen aan de coördinatoren alsmede de kennisuitwisseling en
informatieoverdracht door de coördinatoren. Daarnaast worden
workshops georganiseerd voor de medewerkers asiel. Deze workshops
bieden ook een ruime mogelijkheid tot het uitwisselen van ervaringen en
expertise. Aan alle medewerkers asiel die belast zijn met deze zaken
worden workshops aangeboden die opgezet zijn en ook gegeven worden
door de bekeringscoördinatoren. Op dit moment zijn de coördinatoren
tevens bezig met het opzetten van workshops ten aanzien van de
beoordeling van zaken waarin een lhbti-motief een rol speelt. Door middel
van de workshops wordt kennisoverdracht bevorderd, kunnen de
medewerkers zich los van de individuele zaak in de materie verdiepen en
wordt ook meer bekendheid gegeven aan de coördinatoren en de rol die
zij vervullen. Met de inzet van coördinatoren, het organiseren van
workshops en van meer structurele intervisie wordt follow up gegeven
aan een groot deel van de aanbevelingen uit de evaluatie van de pilot
Den Bosch. Het werken met een vaste groep van medewerkers die altijd
ingezet wordt bij lhbti- en bekeringszaken is echter logistiek niet haalbaar
gebleken en de pilot met de kopgroepen zal op dat onderdeel dan ook niet
verder worden uitgerold.

4

Kamerstuk 19 637, nr. 2440

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 19 637, nr. 2528

3

Ten aanzien van verklaringen van derden merk ik op dat de IND op basis
van de nieuwe werkinstructies al moet motiveren waarom een verklaring
van een derde niet heeft geleid tot een andere beslissing. Aan deze
aanbeveling wordt dus al voldaan. In de workshops lhbti, die na de zomer
zullen plaatsvinden, zal hieraan ook nog extra aandacht besteed worden.
In de toepassing van het 4-ogen beginsel zie ik geen meerwaarde voor
een verdere inhoudelijke verbetering van het asielproces. Daarnaast zou
de efficiency hierdoor afnemen. Het invoeren van het 4-ogen beginsel zou
leiden tot een situatie waarin bij een negatief voornemen een andere
medewerker de hele zaak nogmaals zou moeten toetsen. Dit kost niet
alleen tijd maar er moet ook geregeld worden dat (meerdere) medewerkers op de aanmeldcentra dagelijks beschikbaar zijn voor het
(her)toetsen van zaken. Die toets zou dan plaatsvinden op een vastgesteld
moment, na het (negatieve) voornemen op het asielbesluit. In de praktijk
wordt informeel, in verschillende fases van het asielproces, tussen
collega’s overleg gevoerd over zaken waarin twijfel bestaat over het te
nemen besluit. Naast de praktijk, waarin veelvuldig collegiale afstemming
plaatsvindt, zijn er nu ook lhbt coördinatoren beschikbaar op alle
aanmeldcentra. Met hen kan overleg plaatsvinden en aan hen kunnen
vragen gesteld worden. Daarnaast zijn er de momenten van intervisie.
Hiermee zie ik, mede gezien de extra capaciteit die het toepassen van een
4-ogen beginsel zou kosten, geen aanleiding om een pilot te houden
waarin het 4-ogen beginsel wordt toegepast.
Ten aanzien van registratie ben ik, zoals ook het WODC aangeeft in het
memorandum, van mening dat het monitoren van aantallen asielaanvragen en toekenningen van vergunningen in asielzaken waarin seksuele
identiteit of geloofsovertuiging een rol speelt nog niks zegt over de
kwaliteit van de geloofwaardigheidsbeoordelingen. In het registreren van
deze gegevens zie ik dan ook geen meerwaarde voor het evalueren van de
nieuwe werkwijze met betrekking tot de geloofwaardigheidsbeoordeling.
Het WODC pleit ervoor om meer systematisch bij te houden wanneer de
geloofwaardigheid van een relaas wel of niet voldoende geacht wordt en
hoe de verklaringen van derden daarbij een rol spelen. Ten aanzien van
verklaringen van derden verwijs ik naar mijn opmerking eerder in de tekst.
Bij besluiten in lhbti- en bekeringszaken vindt altijd een integrale weging
plaats, waarbij alle van belang zijnde aspecten uit het gehele dossier
meegewogen worden. Het enkel registreren van indicatoren geeft dan ook
onvoldoende inzicht in alle overwegingen, van voornemen tot en met
beschikking, die tot een bepaald besluit hebben geleid en biedt daarom
geen of onvoldoende handvatten om bij te dragen aan een mogelijke
verbetering van de geloofwaardigheidsbeoordeling in deze zaken. De
registratie van indicatoren zegt op zich immers niets over het al dan niet
juist toepassen van de werkinstructies, noch over de vraag of het juiste
besluit is genomen of hoe de beoordeling verbeterd kan worden. Uit de
werkinstructies 2018/9 en 2018/10 blijkt verder reeds welke aspecten of
indicatoren van belang zijn bij de beoordeling van lhbti en bekeringszaken. Deze werkwijze zal dan mijns inziens ook niet leiden tot meer
inzicht in de werkwijze van de beoordeling van deze asielverzoeken. Ik zal
dan ook niet overgaan tot het meer systematisch bijhouden van indicatoren die hebben geleid tot een beslissing over de geloofwaardigheid.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 19 637, nr. 2528

4